Read Microsoft Word - samenvatting Bestuurlijke informatieverzorging.doc text version

Bestuurlijke informatieverzorging (def. Starreveld) "Alle activiteiten met betrekking tot het systematisch verzamelen, vastleggen, verwerken van gegevens, gericht op het verstrekken van informatie ten behoeve van het besturenin-engere-zin, het doen functioneren en beheersen van een huishouding en ten behoeve van de verantwoordingen, die daarover moet worden afgelegd." Administratie Organisatie Administratieve Organisatie is geheel van maatregelen m.b.t. systematisch verzamelen, vastleggen en verwerken van gegevens gericht op verstrekken van stuur- en verantwoordingsinformatie ten behoeve van besturen, doen functioneren en beheersen van een organisatie

Typologie van organisaties

- Starreveld, 2B Typologie: Hoofdstuk 10; Typologie Hoofdstuk 11; Handelsbedrijven Hoofdstuk 12; Industriële bedrijven Hoofdstuk 15; Dienstverlenende bedrijven

Typologie

Bedrijven zonder technisch omzettingproces Met goederenbeweging Zonder overwegende goederenbeweging

Detailhandel (contant)

Groothandel (op rekening)

Bedrijven met technisch omzettingproces (productie)

Agrarische en extractieve bedrijven

Massale gegevensverwerking (data)

Dienstverlenende bedrijven

O

P

E

N

Homogene massa productie Heterogene massa productie Stuk- en seriestuk productie

S

T

A

A

N

D

Huishoudingen die voor de markt produceren

Eigen goederen Beperkte goederenbeweging Goederen van derden Vaste leidingen Beschikbaarstelling van ruimte Specifieke reservering Geen specifieke reservering Overige dienstverlening Banken

Financiële instellingen

Financieringsinstellingen Verzekeringswezen Overige fin. instellingen

Zonder tussenkomst van de markt

Publiekrechtelijk (overheid en semi overheid) Privaatrechtelijk (verenigingen/stichtingen)

Handel

Detailhandel (doorgaans contant) Groothandel (doorgaans op rekening) Functiescheiding bij handel: Beschikkend: inkopen en verkopen Bewarend: magazijn(meester) en kassier (resp. debiteurenadministratie) Registrerend/controlerend: administratie Attentiepunten bij handel: Inkopen en verkopen vaak in 1 hand Vaak open magazijnen en veelal diefstal gevoelige artikelen Contante betaling vereist goede kasprocedures (idem bij pinbetalingen e.d.) Denk aan seizoenspatronen en/of modegevoeligheid Verkoopregistratie per artikel is niet altijd mogelijk Denk aan retouren en garantieregelingen

Productie

Functiescheiding bij productie: Scheiding aanbrengen tussen productie en de bewaarfunctie Intern beschikkend: veelal bedrijfsbureau dat operationele beslissingen voorbereid en/of neemt Belangrijke mogelijke attentiepunten bij productiebedrijven Problematiek van uitval en afval Kostentoerekening (vaste kosten en variabele kosten) Resultatenanalyse (calculatieverschillen, efficiencyverschillen, bezettingsverschillen, prijsverschillen) Samenvatting specifieke beheersmaatregelen Homogene massaproductie Productie voorbereiding Calculatie eenmalig beperkt ivm standaardproduct Roterende productie: niet Geparcelleerde productie: wel Gereed product verbruik event. Periodiek prod. Rapport Per periode per afdeling Heterogene massaproductie Calculatie eenmalig planning (doorloopplanningen) stuklijsten, bewerkingslijsten Per afdeling eventueel geleide bonnen Gereed product verbruik prod rapp per order per afd overdracht OHW voortgangsrapportage Per periode per afdeling Stuk- en seriestukproductie (offerte)calculatie per order grondstoffen reservering (kritieke pad) planning Per afdeling per bewerking Gereed product verbruik prod rapp per order per afd overdracht OHW voortgangsrapportage Per order

Productie orders Productie registratie

Resultaten analyse

Massaproductie De vraag uit de markt is bepalend welke vorm wordt toegepast. Homogene massaproductie: er wordt 1 product vervaardigd, hetzij meerdere producten doch dan in beginsel niet gelijktijdig maar in opeenvolgende processen - roterend stroomsgewijs (gasfabriek, meelfabriek) - intermitterend geparcelleerd / ladingsgewijs (steenbakkerij, bierbrouwerij) Heterogene massaproductie: meerdere producten gelijktijdig vervaardigd of 1 product in meerdere variëteiten - enkelvoudig producten niet uit verschillende onderdelen opgebouwd (bouten, tafelzilver) - samengesteld producten wel uit meerdere onderdelen opgebouwd (schoenen, auto) Kenmerken massaproductie: Productie op voorraad of op bestelling

Gericht op gestandaardiseerde behoeften ve collectief van afnemers Stukproductie Stukproductie en/of serie-stukproductie: afgestemd op specifieke wensen vd individuele afnemer Kenmerken stukproductie en/of serie-stukproductie: Normen bij stukproductie veelal minder sterk dan bij serie-stukproductie Productie van meer dan 1 exemplaar tegelijk of direct na elkaar Kleine tot negatieve economische voorraad door productie op bestelling Prijs: Vaste aanneemsommen obv voorcalculatie. Verschillen die bij de uitvoering ontstaan, zijn voor de ondernemer Soms worden voor bepaalde onderdelen stelposten genomen. Voor deze onderdelen wordt de prijs wel achteraf bepaald Meer- en minderwerk Regiecontracten: prijsstelling achteraf obv een nacalculatie. Risico ligt bij opdrachtgever Contract met prijsclausule: basisbedrag met de bepaling dat loon- en prijsmutaties op een bepaalde wijze verrekend zullen worden Gebruikmaken van afnemerskrediet: bij het gereedkomen ve bepaald deel vd opdracht wordt ook vast een deel betaald. De laatste betaling volgt een tijd na de oplevering, zodat men eerst eventuele gebreken kan ontdekken (garantietermijn)

Dienstverlening

Karakteristieken: Meestal ontbreekt een (eigen) goederenbeweging als aanknopingspunt voor de beheersing van de volledigheid van de opbrengstverantwoording Soms kan een verband gelegd worden tussen opbrengsten en beschikbare (al dan niet benutte) capaciteit In andere gevallen moet worden gezocht naar een verband tussen opbrengsten en geleverde prestaties (bijv. aantal mensuren, aantal transacties, calls e.d.) De kwaliteit van de gegevens en informatiestromen speelt een belangrijke rol in de interne beheersing !! Bij goederenbeweging: Attentiepunt: Relatie hoge toegevoegde waarde verzwakt relatie tussen opgeofferde en verkregen waarde; Directe kosten vormen gering bestanddeel prijs Eigendom onderneming:

Bijvoorbeeld: Café, restaurant: Functiescheiding kelderbeheer, buffetbeheer en bediening

Recepten en voorcalculaties Van kelderbeheer en bediening onafhankelijke buffetvoorraadregistratie BETA-formule als basis voor controle opbrengsten

Uitgeverij Functiescheiding drukkerij, expeditie, verkoop Tijdsdruk productie en verzending Onafhankelijk registratie misdrukken/afval BETA-formule op papierverbruik/productie

Eigendom van derden:

Bijvoorbeeld garagebedrijf: Primaire vastlegging van afspraken Functiescheiding vastleggen reparatieopdracht, uitvoering reparatieopdracht, magazijnonderdelen en facturering Controle opdrachtbon (uren en materialen) Verschuivingsgevaar!

Quasi goederenbeweging

Quasi-goed : ·Waardepapier welke de houder ervan recht geeft op een bepaalde prestatie; waarde van het papier staat niet in verhouding tot waarde tegenprestatie ·Controlemiddel op volledigheid opbrengstverantwoording mbv. BETAformule ·Goederencreatie en goederenbeweging omgeven met ICmaatregelen

Beschikbare capaciteit:

Bijvoorbeeld hotel: ·Vaststellen beschikbare capaciteit ·Vaststellen prijs per eenheid ·Primaire vastlegging reserveringen ·Functiescheiding reservering/facturering ·leegstandscontrole

Interne Beheersing

Interne Controle of Interne Beheersing is het proces dat gericht is op het verkrijgen van een redelijke mate van zekerheid omtrent het bereiken van doelstellingen op gebied van: ­ ­ ­ ­ De effectiviteit en efficiency van de bedrijfsprocessen De betrouwbaarheid van de financiële informatieverzorging De naleving van relevante wet- en regelgeving, beleidsrichtlijnen en procedures Het bewaken van activa of waarden

Interne controle omvat vanuit het accountantsperspectief: De beheersingsomgeving (Control Environment):

Algehele attitude en actieve betrokkenheid van de leiding t.o.v. AO/IC en het belang daarvan voor de organisatie, zoals: ­ ­ ­ ­ Taken van het toezichthoudend orgaan en zijn commissies Filosofie van de leiding en stijl van werken Organisatiestructuur en toekenning van bevoegdheden en verantwoordelijkheden Beheersingsysteem van de leiding, inclusief de interne accountantsfunctie, het personeelsbeleid en de functiescheidingen

Interne beheersingsmaatregelen (Control Activities):

Uitgangspunten en procedures welke de leiding in aanvulling op beheersingsomgeving heeft opgezet om de specifieke doelstellingen van de organisatie te bereiken, zoals: ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ Maken, beoordelen en goedkeuren van aansluitingen Beheersen van geautomatiseerde gegevensverwerking door maatregelen m.b.t. wijziging in computerprogramma's en toegang tot gegevensbestanden Gebruik maken en periodiek beoordelen van controlerende tussenrekeningen en tussentijdse rapportages Goedkeuren en controleren van documenten Vergelijken interne gegevens met externe informatiebronnen Beperken fysieke toegang tot eigendommen en administratie Vergelijken en analyseren van financiële resultaten met budgetten

Beheersmaatregelen (Control Activities) Van organisatorische aard Specifieke controle handelingen Maatregelen van organisatorische aard Control Environment Veelal preventief van karakter, bijvoorbeeld: · (Controle) technische functiescheidingen · Afsluiten van magazijnen · "Vier-ogen" principe · Autorisatie personen · Richtlijnen directie · Gedragsregels · Principe van functiescheidingen kennen!!!! - Tegengestelde belangen vs procesverantwoordelijkheid Specifieke controle handelingen Control Activities

Veelal repreventief en of correctief van karakter; van belang zijn controle begrippen en te weten wanneer deze te gebruiken: · Directe vs indirecte controle · Formele vs materiele controle · Positieve vs negatieve controle · Detail vs totaalcontrole · Steekproef en verbandscontrole · Cijferbeoordeling · Bevoegdheidscontrole Soorten beheersingsmaatregelen Preventieve maatregelen Repressieve maatregelen Correctieve maatregelen Interne Beheersingsmaatregelen ofwel het instrumentarium van Interne Controle betreffen: Preventieve maatregelen (Soll-situatie), zoals: ­ Begrotingen en normen ­ Taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden ­ Procedures en werkinstructies Repressieve maatregelen (Vergelijking Soll- met Ist-situatie), zoals: ­ Cijferbeoordeling ­ Verbandscontrole ­ Saldocontrole ­ Detailcontrole

Functiescheiding Elementen: Beschikken, bewaren, uitvoeren, registreren en controleren Persoonlijke vs organisatiebelangen resp doelstellingen Arbeidsverdeling en delegatie van bevoegdheden Kwaliteit van informatie i.e juistheid, tijdigheid en volledigheid van gegevens Kosten/baten ­ natuurlijke vs controletechnische functiescheidingen Invloed automatisering - verschijningsvormen Controle-technische functiescheiding: Beperkt aantal schakels in het proces beïnvloedbaar Scheiden van beschikkende en bewarende functies Scheiden van uitvoerende en bewarende functies Realiseren van niet-identieke en zo mogelijke tegenstelde belangen tussen functionarissen Geen deelname beschikkende, bewarende en uitvoerende functies aan registrerende functies Scheiden controle en registratie voor onderdelen administratie die bewaringskarakter hebben Risico-management (risico's en beheersingsmaatregelen) Doelstelling risico management: · Bevorderen risico bewustzijn · Beperken (rest)risico's · Afstemmen maatregelen op risico's

·

Kosten/baten-afweging bij maatregelen

Audit risk is de resultante van: Inherent risk (business risk) Internal control risk Detection risk

In formulevorm: AR = f (IR, ICR, DR)

Categorieën risico's: Transacties niet tijdig uitgevoerd Transacties niet efficiënt uitgevoerd Fouten in processtappen Onvoldoende kwaliteit Fraudes/manipulaties/diefstal Onjuiste registratie processtappen Onvolledige registratie processtappen Fouten t.a.v. uitgaande betalingen

IT Controls Onderscheid in: User controls ­ Gebruikersorganisatie Application controls ­ Informatiesystemen General controls ­ Technische infrastructuur Controle op invoerverzorging (geprogrammeerde controles:) o Bestaanbaarheidscontroles (identificatie, datum, check digits) o Redelijkheidscontroles (limiet, tolerantie) o Verbandscontroles o Totaalcontroles o Volledigheidscontroles o Controle op verwerking (toepassingsprogramma) o Controle op uitvoerverzorging Validatie van de invoer: Volledigheid Juistheid Autorisatie Controleerbaarheid (audit trail) Volledigheid van de invoer: Weinig mogelijkheden voor geprogrammeerde controles Maatregelen met name in de AO/IC (zoals unieke nummering) Wel volledigheid op invoer alle gegevens binnen een transactie Juistheid van de invoer: Bestaanbaarheidscontroles Default-waarden Formaatcontroles Check digits (bijv. 11-proef) Redelijkheidscontroles Verbandscontroles Totaalcontroles

Autorisatie van de invoer: Vooraf; via toegekende competenties in system Tijdens uitvoering transactie; `vier-ogen'-principe Achteraf; user control a.d.h.v. output Controle van de uitvoer: audit trail en logging: Audit trail = afgelegd traject om te komen tot huidige situatie Logging = wie heeft wat wanneer gedaan ? Corporate Governance & Internal Control Toenemende aandacht voor interne risico- en beheersingssystemen, bijv. Sarbanes Oxley Act 2002 en Code Tabaksblat: Principe 1: taak en verantwoordelijkheid van het bestuur om adequaat te rapporteren over interne risico- en controlesystemen en dit te bespreken met de RvC Principe 2: audit-committee ziet toe op naleving van risico- en controlesystemen + toepassing ICT (!) Besluitvorming Besluitvorming en beheersing kennen een 3-tal managementaspecten: Maken van keuzes Zorgdragen voor de uitvoering conform keuzes Verantwoording afleggen over zowel keuzes als uitvoering Corporate Governance heeft betrekking op de besluitvormingscyclus (zie hiervoor) binnen organisaties.

Processen Proces Inkoop

De inkoopfunctie valt uiteen in: inkooptransacties tot stand brengen beschikkend hiermee samenhangende werkzaamheden verrichten uitvoerend Aard van het inkoopproces: Technisch georiënteerd Typologie industriële bedrijven Commercieel georiënteerd bedrijven zonder technisch omzettings-proces (handel) mode-artikelen, levensmiddelen prijs commerciële leiding Administratief georiënteerd alle typologieën

Voorbeelden van goederen Nadruk op Plaats vd inkoopafdeling onder

techn. installaties, machines techn. specificatie technische leiding

hulpstoffen, prijscourantartikelen richtlijnen inkoopleiding

Functievermenging moet worden vermeden. Inkoper mag dus niet tegelijk belast zijn met: bewaren uitvoeren (ontvangen goederen) beschikken (fiattering en effectuering betaling) controle op de vorige punten

Inkoopproces: INKOPEN VAN GOEDEREN EN DIENSTEN 1) Impuls Het systeem signaleert adhv het voorraadbestand het bestelniveau en genereert een interne bestelopdracht voor de inkoopmedewerker. 2) Offerteprocedure De inkoopmedewerker selecteert een aantal potentiële leveranciers en vraagt offertes aan. Het systeem bewaakt de tijdige ontvangst vd offertes. De inkoopmedewerker beoordeelt de ontvangen offertes en doet een voorstel aan hoofd inkoop. Hoofd inkoop beoordeelt dit en keurt dit na akkoordbevinding goed. De inkoopmedewerker legt de keuze vast in het systeem. Het hoofd inkoop controleert en fiatteert de invoer in het systeem. 3) Bestelling Het systeem genereert een leveringsopdracht voor de leverancier op grond vd door het hoofd inkoop gefiatteerde invoer vd geaccepteerde offerte. Het systeem registreert de besteldatum en de te ontvangen artikelen, boekt bestelling door naar voorraadbestand (status 'besteld') en bewaakt de tijdige ontvangst. 4) Ontvangst Bij ontvangst stelt magazijnmeester adhv het bestelbestand vast dat de goederen zijn besteld. Hij telt de goederen en verifieert de kwaliteit, neemt ze in ontvangst en voert de aantallen in het systeem in. Het systeem matcht de invoer met de bestelgegevens, muteert de status in het voorraadbestand in 'ontvangen', muteert de verplichting in het crediteurenbestand (status 'ontvangen') en stelt een ontvangstbon op voor de leverancier. 5) Factuurbehandeling Een administratief medewerker voert vd ontvangen factuur de leverancier, aantal en prijs in het systeem in. Het systeem vergelijkt de invoer met de bestel- en ontvangstgegevens en controleert de factuur op rekenkundige juistheid. Het systeem muteert de verplichting in het crediteurenbestand in de status 'factuur akkoord'. 6) Betaling Het systeem signaleert het aanbreken vd betaaldatum en boekt de schuld naar het betalingenbestand. Van dit bestand maakt het systeem een diskette en een geleideformulier met tellingen vd rekeningnummers en de bedragen. De procuratiehouder controleert de liquiditeit op toereikendheid en ondertekent het geleideformulier. De diskette en het originele geleideformulier verzendt hij naar de bank, een kopie vh geleideformulier bewaart hij. De administratie verwerkt de betalingen adhv het bankafschrift. 7) Controles Het systeem bouwt de volgende verbanden op en drukt deze af, ter controle door de administratie: - inkopen = ingang KVA prijsverschillen = ingang crediteuren - uitgang crediteuren = uitgaande geldbeweging - Bs contractenregister + nieuwe contracten -/- Es contractenregister = afboeking contractenregister = afroep in aantallen (per artikelsoort) - afroep in aantallen * contractprijs = ingang KVA Het systeem telt periodiek het bestand met rekeningnummers door en drukt de telling af. De procuratiehouder vergelijkt de telling met het door hem bijgehouden controletotaal.

Inkoop en informatiebehoeften Informatiebehoeften Positie tov leveranciers - aantal mogelijke leveranciers - kosten bij wisselen van leverancier - inkooprisico's - mogelijkheid van substituerende inkoop - strategische of specifieke goederen Initiatief tot inkoop - technisch georiënteerde inkoop; kritische specificaties goederen - commercieel georiënteerde inkoop; prijs, condities, leveranciers en commerciële mogelijkheden, invloed op resultaat - adm. georiënteerde inkoop; leveringsmogelijkheden, acceptabele kn - algemeen: inkoopbegroting c.q inkoopbudget Inkoopbeslissing - kwaliteit, prijs, condities - bestelgegevens: bestelniveau en bestelhoeveelheid - calculatiegegevens - inkoopbegroting cq inkoopbudget (irt assortimentsplan, verkoopplan) - totaal aan te gane verplichtingen tov financieringsplan Ontvangen / keuren van goederen - ontvangstrapporten - keuringsrapporten - overzicht retouren per leverancier - inkoopresultaat per partij (per inkoper) Ontvangst en controle facturen - bestelgegevens - calculatiegegevens - ontvangst- en keuringsrapporten - condities - bijkomende kosten - betalingskortingen B = besturen in engere zin O = overige behoeften C = continu P = periodiek I = incidenteel B/O B B B B B B/O B/O O B B/O B/O B/O B O O O B/O B/O O O O O O O C/P /I C I C C C C C C C C C C C P/I C C P/I C/P C C C C C C

Inkoop en interne beheersing Attentiepunt a) Lange levertijden b) Eigen inkoop bijv bedrijfsbureau c) variaties prijs/kwaliteit/levertijd risico mbt juistheid inkoopprijzen en voorraadwaardering. Verschuivingsgevaar van lage naar hoge prijzen d) Dure inkopen e) Afroepcontracten prijsrisico op voorinkopen

Consequenties Bewaking vd levertijden, registratie van 'pipeline' inkopen Beoordelen prijs/kwaliteit verhouding Aanvraag en onafhankelijke beoordeling vd offerte. Nagaan dat de interne/vaste verrekenprijs periodiek wordt aangepast. Zie c) Registratie en beoordeling vd economische voorraadpositie. Doorlopende nummering + ondertekening contracten onder gelijktijdige parafering vh contractenregister door bevoegde functionaris + bijhouden positieadministratie + bewaking voortgang afroepen. Bijhouden van positie-administratie en beoordeling van valutaire positie Afstemmen met voorwaarden Hoeveelheid vaststellen bij ontvangst Kwaliteitscontrole bij ontvangst Analyse vd prijsverschillen Aanvaardbaar en conform contract Beoordelen vd procedures rond de registratie van bonusovereenkomsten in het contractcreatieregister, en de registratie per leverancier vd inkopen en de ontvangen bonussen. Vermelden hoe en wanneer het inkoopresultaat wordt bepaald Aftrekken korting, tijdige betaling Integriteit vd rekeningnummers, toegangsbeveiliging vh betalingenbestand, encryptie

f) Inkopen in vreemde valuta g) Contractvoorwaarden h) Heterogeniteit in bijv gewicht i) Heterogeniteit in kwaliteit j) Interne of vaste verrekenprijzen k) Bijkomende kosten l) Bonussen volledige verantwoording vd ontvangen bonussen en de juistheid vd op balansdatum nog te ontvangen bonussen. Verschuiving van hoog naar laag m) Inkoopresultaat n) Korting, kredietbeperkingstoeslag o) Telebanking

Beheersing Inkoopprocessen; risico's en maatregelen Preventieve maatregelen op inkopen 1) Functiescheiding tussen beschikkende, bewarende, registrerende en controlerende functie 2) Geen betalingsbevoegdheid aan inkopers 3) Contractregister laten bijhouden door speciale functionaris 4) Verplichting tot offerteaanvraag bij 2 of 3 leveranciers 5) Verantwoordelijkheid voor inkoopresultaat bij Inkoopafdeling Inkoopresultaat:verschil tussen inkoopbedrag vermeerderd met bijkomende kosten enerzijds en de werkelijk ontvangen hoeveelheden/ kwaliteiten tegen marktprijs/ v.v.p. anderzijds Repressieve maatregelen op inkopen 1) Controle inkoopfactuur door administratie of aparte functionaris (kan ook geautomatiseerd) 2) Verbandscontrole tussen inkopen en crediteuren 3) Verbandcontrole tussen crediteuren en geldbeweging 4) Verbandscontrole tussen goederenontvangst en uitgaande geldbeweging

5)

Inventarisatie voorraden

Aanvullend voor zover van toepassing: - Opvraag leveranciersoverzicht, waarop alle inkopen in een bepaalde periode vermeld zijn, ter vaststelling van de volledigheid van de inkopen: - Verbandscontrole bonus op inkopen met totaal inkoopbedrag per leverancier - Verbandscontrole provisie tussenpersoon met totaal inkoopbedragen per tussenpersoon

Proces verkoop

De verkoopfunctie heeft als doel de afzet van de producten aan afnemers onder zo gunstig mogelijke condities te bewerkstelligen, en is dus een beschikkende functie. De organisatorische plaats binnen een functioneel ingedeelde organisatie is rechtstreeks onder de hoogste leiding. De activiteiten worden sterk bepaald door het commerciële beleid. Het commerciële beleid bepaalt in sterke mate de informatiestructuur vd verkopen. Het commerciële beleid bevat onder meer: artikelassortiment (welk artikel, welke verpakking, verkoopeenheid) afzetgebieden en -kanalen prijs- en kortingensystemen (opgenomen in een conditiecartotheek) leverings- en betalingsvoorwaarden methoden van orderverwerking (vertegenwoordigers, schriftelijke of telefonische bestellingen door afnemers) servicebeleid (order meteen afhandelen of niet, klachtenbehandeling, bereidheid tot retouren enz) Decentralisatie van de besluitvorming vereist goede controle op het juiste gebruik van de gedelegeerde bevoegdheden. Repressief kan dit dmv vergelijking achteraf met de verkoop- en brutowinstbudgettering. Preventief door onder andere prijs- en leveringscondities van te voren vast te leggen.

Verkoopproces VERKOPEN UIT VOORRAAD 1) Impuls Orders worden schriftelijk of telefonisch ontvangen. De verkoopfunctionaris voert de orders in in het orderbestand. Ingevoerd worden: artikelsoort, aantal, identificatiegegevens afnemer, referentienr (schriftelijk) of naam opdrachtgever (telefonisch). 2) Orderbehandeling Het systeem controleert of afnemer betalingsachterstand heeft of op zwarte lijst staat. Bij orders boven een door de directie gestelde limiet verricht het hoofd verkoop een aanvullend kredietwaardigheidsonderzoek. Het systeem raadpleegt het voorraadbestand voor controle op leverbaarheid. Als ogv kredietwaardigheid of voorraad niet kan worden geleverd, deelt de verkoopfunctionaris dit mee aan de afnemer. Als de order wel uitvoerbaar is, boekt het systeem de order door naar het voorraadbestand (status 'uit te leveren') en genereert een uitleveropdracht in het magazijn. Het systeem bewaakt de tijdige afhandeling vd order. 3) Uitlevering/aflevering In het magazijn genereert de printer een afgiftelijst aan de hand waarvan de goederen verzendklaar worden gemaakt. De magazijnmeester geeft de goederen af aan de expeditie en legt dit vast in het systeem. De afgifte wordt electronisch bevestigd door de expeditiemedewerker waarna het systeem verzenddocumenten produceert. De expeditie verzendt de goederen naar de afnemer. 4) Facturering Nav de invoer vd goederenafgifte muteert het systeem het voorraadbestand (status 'verzonden') en, met raadpleging vh prijzenbestand, het debiteurenbestand (status 'te factureren'). Dagelijks raadpleegt het systeem het debiteurenbestand en genereert een factuur vd te factureren posten. De status vh debiteurenbestand wordt gewijzigd in 'gefactureerd'. 5) Geldontvangst Een administrateur boekt adhv de bankafschriften de ontvangsten af tegen de openstaande vorderingen. (of automatisch) Het systeem signaleert vorderingen waarvan de betaaltermijn is verstreken en genereert aanmaningen. Als ook na aanmaning niet wordt betaald, gaat een medewerker die niet is betrokken bij de registratie vd vorderingen over tot incasso vd vordering. 6) Controles Het systeem bouwt de volgende verbanden op en drukt deze af, ter controle door de adm: - BV + I -/- EV = verkopen - uitgang KVA tegen VVP = kostprijs omzet - facturering = ingang debiteuren = omzet -/- verstrekte kortingen - uitgang debiteuren = ingaande geldbeweging - afgesloten verkoopcontracten =ingang contractenregister=ingang order/projectenadm - afgeronde verkoopcontracten = uitgang order/projectenadm = vervallen termijnen - vervallen termijnen = ingang contractdebiteuren Het systeem telt periodiek het bestand met rekeningnummers door en drukt de telling af. Een administrateur vergelijkt de telling met het door hem bijgehouden controletotaal.

WINKELVERKOPEN MET PERMANENCE TEGEN VERKOOPPRIJZEN 1) Voorbereiding winkeldag Voor de opening vd winkel ontvangen de kassiers vd winkelchef tegen kwijting een geldlade met een vaste hoeveelheid geld. De winkelchef stelt in het bijzijn vd kassier de overeen- stemming vast tussen de beginstanden vd doorlopende kassatelwerken en de eindstanden vd vorige dag. De kassier plaatst de geldlade in de kassa. 2) Afrekenen De klant biedt de artikelen ter afrekening aan. De kassier slaat de op de artikelen vermelde prijzen aan op de kassa. De kassa produceert een kassabon waarvan het totaal wordt vastgelegd in een doorlopend telwerk. De klant betaalt het te betalen bedrag dat door de kassier in de geldlade wordt opgeborgen. 3) Eindedagsprocedure De winkelchef neemt in aanwezigheid vd kassier de eindstand vh doorlopende telwerk op en telt samen met de kassier het geld. De eindstand en het afgedragen geld noteert de chef in een procesverbaal. Hij berekent het te ontvangen geld (mutatie telwerk) en stemt dit af met het ontvangen geld (- beginsaldo). Verschillen beoordeelt hij per kassier op aanvaardbaarheid. De winkelchef en de kassier ondertekenen het procesverbaal. De winkelchef zendt hiervan kopieën naar het hoofdkantoor. Dagelijks stort hij het ontvangen kasgeld af bij de bank. 4) Controles Overdag houdt de winkelchef periodiek oogtoezicht op de afrekenprocedure, in het bijzonder op het afrekenen van alle artikelen. Op onverwachte momenten schakelt hij testbuyers in ter controle op de correcte naleving vd afrekenprocedures. Controles door het hoofdkantoor: Periodiek controleert de administratie de standen vd doorlopende telwerken met de opgave op de procesverbalen en gaat na of de prijsstickers op de artikelen corresponderen met de geautoriseerde prijzen. Functiescheiding hoofdkantoor: verkoop - opprijzen - magazijn - deb.administratie Centraal magazijn / hoofdkantoor: - BV + I - EV = soll afgiften per artikelsoort (IW) = kostprijs afleveringen aan filialen - Kostprijs afleveringen aan filialen + ong. winst = debitering filiaalrekeningen - Doorbelaste alg./verkoopkosten = debitering filiaalrekeningen - Toegestane kortingen / ontvangen breuk = creditering filiaalrekening Filialen: - Totale kasverantwoordingen = omzet filiaal - Omzet per verkoopvak *gemiddeld brutowinst% = gerealiseerde winst = afname ong. winst - Bs kas + kasaanslagen volgens controleregister = Es kas - Es kas -/- Bs kas volgende periode = afstorting op bank - Afstorting op bankrekening hoofdkantoor = creditering filiaalrekeningen - Voorraden in filialen (VP) + nog niet afgestort kasgeld = saldo filiaalrekeningen -/nog niet betaalde doorbelaste kosten Periodiek inventariseert het winkelpersoneel in het bijzijn ve controlefunctionaris vh hoofdkantoor de voorraad integraal, simultaan met het kasgeld. De administratie vergelijkt de inventarisatieresultaten met het saldo vd filiaalrekening, analyseert eventuele verschillen en beoordeelt deze op redelijkheid. Omdat in deze situatie de filiaalvoorraden worden geadministreerd tegen verkoopprijzen wordt bij opboeking vd filiaalvoorraad het verschil tussen de (interne)verrekenprijs en de verkoopprijs verantwoord op de rekening ongerealiseerde winst. De rekening ong.winst wordt verminderd obv de dagelijkse filiaalomzet * brutowinst %. Deze boeking is een schatting vd gerealiseerde brutowinst. Om de definitieve brutomarge te bepalen moet de filiaalvoorraad integraal worden geïnventariseerd (einde jaar).

De filiaalrekening is een soort rc-verhouding tussen hoofdkantoor en filiaal. De schuld aan het hoofdkantoor, die ontstaat door goederenleveringen aan filiaal en doorbelaste kosten, wordt verlaagd door het afstorten vd filiaalomzet op de bankrekening van het hoofdkantoor. De filiaalrekening is een mengeling van voorraden en nog niet afgestorte kasgelden. Om inzicht te krijgen in de samenstelling vd filiaalrekening moet er een integrale inventarisatie plaatsvinden vd voorraden, simultaan (gelijktijdig) met een opname vh aanwezige kasgeld.

WINKELVERKOPEN MET EEN POINT-OF-SALE SYSTEEM 1) Voorbereiding winkeldag Voor de opening vd winkel ontvangen de kassiers vd winkelchef tegen kwijting een geldlade met een vaste hoeveelheid geld. De winkelchef stelt in het bijzijn vd kassier de overeen- stemming vast tussen de beginstanden vd doorlopende kassatelwerken en de eindstanden vd vorige dag. De kassier meldt zich aan bij de terminal en plaatst de geldlade in de kassa. 2) Afrekenen De klant biedt de artikelen ter afrekening aan. De kassier scant de barcodes vd artikelen. Hierdoor worden automatisch het voorraadbestand bijgewerkt en de omzet geregistreerd. Het systeem produceert kassabon met artikelomschrijving, verkoopprijzen en totaal bedrag. De klant betaalt het te betalen bedrag dat door de kassier in de geldlade wordt opgeborgen. 3) Eindedagsprocedure De kassier meldt zich af bij de terminal. De winkelchef draait de eindedagsprocedure waarna de terminal een rapport genereert met daarop: totaalbedrag geldlade aan het begin vd dag totale geldontvangsten totaalbedrag aan het eind vd dag De winkelchef telt samen met de kassier het geld en stemt dit af met het totaal vh eindedags- rapport. Verschillen beoordeelt hij per kassier op aanvaardbaarheid. De winkelchef en de kassier ondertekenen het procesverbaal van kasopname. Dagelijks stort hij het ontvangen kasgeld af bij de bank. 4) Controles Overdag houdt de winkelchef periodiek oogtoezicht op de afrekenprocedures, in het bijzonder het afrekenen van alle artikelen. Op onverwachte momenten schakelt hij testbuyers in ter controle op de correcte naleving vd afrekenprocedures. Functiescheiding: bestellen - goederenontvangst en controle - vullen vd schappen - kas kascontrole en afstorten op bank - administratie Controles door het hoofdkantoor De administratie op het hoofdkantoor controleert periodiek de integriteit vh prijzenbestand: totaaltelling(oud) mutaties uhv prijswijzigingen = totaaltelling nieuw partieel roulerend: partiële controle vd inhoud prijzenbestand met geautoriseerde prijzen Het systeem op het hoofdkantoor legt periodiek per artikelsoort het verband: Centraal magazijn / hoofdkantoor: - afgiften per artikelsoort(IW) + doorbelasting alg./verkoopkn = debitering filiaalrekeningen - toegestane kortingen / ontvangen breuk = creditering filiaalrekeningen Filialen: - BV + uitgiften uit CM -/- EV = soll kostprijs omzet - totale kasverantwoordingen filialen = omzet = ingaande geldbeweging - afstorting op bankrekening hoofdkantoor = creditering filiaalrekeningen Periodiek inventariseert het winkelpersoneel de voorraad partieel roulerend, in het bijzijn ve controlefunctionaris vh hoofdkantoor. Elke dag na sluitingstijd verstuurt het filiaal de gegevens vd voorraadmutaties en opbrengsten naar het hoofdkantoor. Het centrale systeem stelt vast dat van alle POSterminals gegevens zijn ontvangen. De administratie controleert de verantwoorde kasgeldontvangst met de afstortingen op de bank en met de door de POS-terminals verzonden gegevens. Verder analyseert de administratie de zichtbare verschillen (kasverschillen, breuk) en beoordeelt de onzichtbare verschillen (diefstal) op aanvaardbaarheid.

Verkoop en interne beheersing Attentiepunt a1) Tijdige levering a2) Snelle levering b) Bestellingen via EDI c) Kredietrisico's d) Backorders e) Variaties in hoeveelheden f) Eigen vervoer g) Vervoer door derden h) Incasso door vervoerder i) Periodieke facturering j) Kortingen Juistheid vd verantwoorde verstrekte kortingen / bonussen en volledigheid vd nog te betalen bonussen. Verschuivingsrisico van laag naar hoog. k) Contante incasso l) Betaling dmv acceptgiro's m) Doorberekende rente n) Vaste aanneemsommen o) Reclamekortingen p) Verkopen op rekening en contante verkopen Consequenties Voortgangscontrole Continue integriteit vh voorraadbestand Acceptatie EDI-afnemers, autorisatie toegang Verzekering, bankgarantie, voorschot Bewaken afhandeling backorder Exacte vaststelling vd geleverde hoeveelheid (wegen) Optimalisering routeplanning Inhuur; vastlegging van prestatie door derden Incassoborderel Vastlegging sollpositie, periodieke aanmaak van facturen Juistheid korting, eventueel adhv identiteit afnemer (order, betaling). Autorisatie overeenkomsten. Ingeval van omzetafhankelijke kortingen nagaan of omzetregistratie voldoende gedetailleerd is voor totaalcontrole.

Incassoborderel Afboeken vordering adhv het betaalmedium vd bank Periodiek rente berekenen over achterstallige saldi Incalculeren risico-opslag Juistheid prijskaartjes/prijsbestand Sleeprisico, contante ontvangsten worden te laat verantwoord waardoor de corresponderende opbrengst permanent aan de huishouding kan worden onttrokken. q) Klantenpassen, creditcards Acceptatie, legitimatie en controle op bestedingslimiet r) prijswijzigingen De tijdens de afprijzingsperiode verantwoorde prijsverlaging leidt tot een verkopen te controleren op juistheid en dan vooral verschuivingsrisico dat verkopen vlak na het begin en vlak voor het eind vd voor/na de afprijzing worden afprijzingsperiode. verantwoord als verkopen in de Bij permanence tegen verkoopprijzen: inventarisatie aan het begin en einde vd afprijzingsperiode. afprijzingsperiode (Ev -/- Bv) * verkoopprijs = soll-positie omzet kasregister s) Diversiteit in prijzen Autorisatie en integriteit stambestand. CBO op brutoverschuivingsrisico van hoge winstmarges per artikelsoort en detailcontrole op naar lage prijzen. lagere verantwoorde prijzen.

Verkoop en informatiebehoeften Informatiebehoeften mbt het besturen-in-engere-zin Externe factoren - kansen en bedreigingen Algemene omgevingsfactoren - politieke-, economische-, technische ontwikkelingen, concurrentiepositie Markt en ontwikkeling hierin - vraag, concurrentie, distributie-ontwikkeling en wettelijke regelingen Interne factoren - sterkte en zwakte eigen organisatie

Operationele informatiebehoeften De geraamde omzet en brutowinst - verkoopplan op lange termijn (omvang produktie-apparaat en verkoopbegroting) - verkoopbudget per jaar (taakopdracht voor verkoopafdeling) De werkelijke omzet en brutowinst Verzorging externe communicatie met afnemers inzake mogelijke of toegezegde leveringen en inzake leveringen die daadwerkelijk hebben plaats gevonden Informatie om logistieke processen zo doelmatig mogelijk te doen verlopen en de verzorging vd interne communicatie met de afdelingen welke betrokken zijn bij de levering vd goederen Informatie om het verkoopapparaat (vertegenwoordigers) te sturen, ook voor de bewaking vd effectiviteit vd verkoopinspanningen Beheersing Verkoopprocessen; risico's en maatregelen Preventieve controlemaatregelen op verkoop: 1) functiescheiding tussen verkoop, goederenbewaring, inkoop, geldmiddelenbewaring en debiteurenadministratie 2) geen ontvangstbevoegdheid verkopers (probleem winkels) 3) doorlopende nummering orderbonnen ter vaststelling volledigheid opbrengstverantwoording 4) prijzen en leveringsvoorwaarden worden vastgesteld door directie (delegatie mogelijk) Repressieve controlemaatregelen op verkoop: Het belangrijkste doel hiervan is de volledigheid vd opbrengstverantwoording vast te stellen. 1) Verbandscontrole tussen goederenbeweging, facturering en voorraadadministratie BETA-formule: BV + I -/- EV = Verkopen 2) 3) 4) 5) BV en EV aansluiten op KVA volledigheid inkopen vaststellen door aansluiting met crediteurenadministratie en betalingen ---> SOLL-positie verkopen in aantallen staat nu vast vermenigvuldiging met geautoriseerde prijzen geeft SOLL-positie verkopen in waarden vergelijking SOLL met IST-positie (vastlegging verkopen in orderadministratie en debiteurenadministratie)

Inventarisatie Detailcontrole op naleving prijzen, leverings- en betalingscondities Detailcontrole op tijdigheid en volledigheid betalingen door debiteuren Controle op nummers orderbonnen (kan geautomatiseerd)

Productieproces

De productiefunctie Het op economisch verantwoorde wijze vervaardigen van producten met in achtneming van de voorgeschreven beveiligings- en milieumaatregelen. Voorwaarden: - doelmatige productie - ongestoord verloop productieproces - economisch verantwoorde aanwending van productiemiddelen - kwaliteitsnormen Vooraf: - hoe het product is opgebouwd - hoe het kan worden vervaardigd - wat en hoeveel nodig is voor vervaardiging - wat de voorgecalculeerde kosten zijn - wanneer kan worden begonnen Tijdens: - verloopt productieproces volgens planning (voortgangscontrole) Achteraf: - kwaliteitscontrole - nacalculatie Bedrijfsbureau Functies: Taken: - productievoorbereiding - procesbewaking maken van (voor)calculaties opstellen van normen en standaards berekening vd standaardkostprijs werkplanning werkvoorbereiding voortgangscontrole soms: productontwerp

Organisatorisch kan het BB als staforgaan vd productieafdeling opereren, of gedeeltelijk los hiervan.

Productie-processen Productieproces A Productievoorbereiding 1 Productontwerp: - Productexplosie; vaststellen in welke onderdelen het product uiteenvalt - Stuklijsten maken; aangeven welke grondstoffen nodig zijn + hoeveelheden - Bewerkingslijsten; aangeven welke bewerkingen in welke volgorde en gedurende welke tijd uitgevoerd dienen te worden

2

Calculatie: Van ieder product wordt een kostencalculatie gemaakt; * Massaproductie standaardkostprijs * Stukproductie voorcalculatie per order: - offertecalculatie naar klant - voorcalculatie naar productie Planning: - De planning omvat het bepalen vh tijdstip van aanvang ve produktie-opdracht met inachtneming van: * een optimale bezetting vh produktie-apparaat * een onafgebroken stroom van technische verrichtingen * het minimaliseren vd som van voorraad- en instel/omstelkosten met name tijdsplanning en capaciteitsplanning (adhv aanwezige capaciteiten) en bezettingsplanning (adhv verkoopprognose) fasen: *globale planning (lange termijn) - welke levertijd ? - onder- of overbezetting ? *detailplanning (korte termijn) Werkvoorbereiding: bepalen welke grondstoffen nodig zijn bepalen welke bewerkingen/ machines/ gereedschappen nodig zijn (tijdsplanning) intern transport nodig ?! zorgdragen voor beschikbaarheid van grondstoffen/ materialen uitprinten opdrachten: * produktie-orders * materiaalafgiftebonnen * gereedschapsbonnen * transportbonnen

3

4

B 1

Productieuitvoering Werkdistributie: - uitgifte van produktie-orders

2

Materiaalverbruik:

- meting hiervan: a) directe verbruiksmeting --> a.d.h.v. materiaalafgiftebonnen: aantal eenheden * v.v.p. b) indirecte verbruiksmeting --> BETA - afval verzamelen en meten ---> toetsing aan norm

3

Tijdsregistratie: - manuren;jobtime (directe uren) = shoptime (aanwezige ren) -/- indirecte uren * uitsplitsing directe/indirecte uren * shoptime vaststellen door PZ of bedrijfsbureau (prikklok) * jobtime vaststellen door: - werknemer --> op fabricagekaart of urenverantwoordingsstaat - afdelingschef --> lijst gewerkte uren - tijdschrijvers --> deze vallen onder bedrijfsbureau - computer --> met leespen wordt speciaal daartoe ontworpen streepjescode gescand - machine-uren: * vaststellen a.d.h.v. automatische teller * vastleggen draaiurenkaarten Voortgangscontrole; - gericht op het tijdig afleveren van orders - belangrijk voor de te realiseren levertijden en nieuwe produktie- pdrachten - verricht door afdelingschef - ook afdeling planning zal voortgang nauwgezet volgen: * voortgangscontroleur in de fabriek * voortgangsmeldingen uit het systeem * adhv bonnen en rapportages * storingsmeldingen * ziektemeldingen - kan leiden tot uitval: * vernietigen * verkopen * na bewerking opnieuw als grondstof gebruiken

4

5

Kwaliteitscontrole;

6

Productieverantwoording;

a.d.h.v. productieverslag wordt een nacalculatie opgesteld door administratie Doel: a) vaststellen van kwantitatieve verschillen tussen voor- en nacalculatie + verschillenanalyse b) berekenen financiële consequenties Inhoud productieverslag: * manuren/machine-uren * verbruik grondstoffen * de hoeveelheden gereed product * de eventuele uitval * de in bewerking zijnde producten

7 8 9

Kwaliteitscontrole gereed product Gereedmelding product Aflevering gereed product

Productie en interne beheersing Functiescheiding inkoop / produktie / verkoop bewaring: grondstof / halffabrikaat / eindproducten binnen bedrijfsbureau: planning / uitvoering / kwaliteitscontrole / voortgangscontrole voorcalculatie / nacalculatie / verschillenanalyse Begrotingen, budgetten en tarieven Vanuit meerjarenplan is het jaarplan opgesteld. Dit jaarplan gaat oa uit van begrote aantallen, artikelen, materialen en ve verwachte bezettingsgraad per afdeling in man- en machine-uren. Hierbij wordt rekening gehouden met reeds verkregen, maar nog niet uitgevoerde opdrachten. De verkoopafdeling stelt de verkoopprognoses in hoeveelheden en bedragen op kortere en langere termijn op. Hierbij houdt ze rekening met vooruitzichten en met de begroting en realisatie in voorgaande jaren. Het productieplan wordt vh verkoopplan afgeleid. De administratie maakt adhv het verkoopbudget deelbegrotingen, inzake omzetten, kosten, in- en uitgaande liquiditeiten en financiering. Tbv de kostenbeheersing stelt de administratie per afdeling de kostenbudgetten samen met de gebudgetteerde vaste en variabele kosten en de normale en verwachte bezetting vd diverse fabricage-afdelingen en machines. Vanuit deze budgetten worden de diverse manuur- en machine-uurtarieven berekend. Hiervoor worden de vaste kosten gerelateerd aan de normale bezetting en de variabele kosten aan de verwachte werkelijke bezetting. De gebudgetteerde kosten worden mbv de kostenverdeelstaat toegerekend aan onder meer de fabricage-afdelingen. Voor elk artikel wordt een gedetailleerde voorcalculatie/standaardkostprijs opgesteld, die gebaseerd is op een normverbruik voor materialen en op normtijden voor te verrichten handelingen. Periodiek worden de vergelijkende cijfers met de begrote cijfers vergeleken, waarna adhv een verschillenanalyse zonodig bijsturing plaatsvindt. De begrotingen en tarieven dienen door de directie te worden goedgekeurd. Planning Ten aanzien vd afstemming tussen inkopen, produktie en de verkopen dient er zorgvuldig gepland te worden. Het gaat hier met name om tijdsplanning en capaciteitsplanning. Levertijden moeten bepaald worden en een optimale bezetting vd produktie-afdelingen moet worden bereikt. Beschikbare capaciteiten voor manuren worden aan bezettingsstaten per fabricageafdeling ontleend waarop de normale bezetting, gebaseerd op het totaal aantal beschikbare manuren en een gemiddelde vh aantal te verwachten afwezigheidsuren, vd afdeling is vermeld. Beschikbare capaciteiten voor de machine-uren worden aan machinekaarten ontleend waarop de normale bezetting staat vermeld. Mbv bewerkingslijsten kan zo de capaciteitsplanning en vervolgens de bezettingsplanning samengesteld worden. Ten behoeve vd tijdsplanning wordt nog de laatste startdatum ve order berekend om de leverdatum zeker te stellen.

Naast een globale planning wordt er tevens een detailplanning gemaakt. Dit is een weekplanning vd werkzaamheden die een optimale bezetting tot doel heeft. De planning wordt verricht door het BB. Regelmatig bericht ze de directie hiervan. Instructies Massaproductie: - totstandkoming standaardkostprijzen en afdelingsbudgetten - in- en omsteltijden/kosten/normen - productieregistratie - kwaliteitscontrole - periodieke afdelingsgewijze nacalculatie Stukproductie: - totstandkoming voorcalculatie - registratie van man- en machine-uren, materiaalverbruik per order - voortgangsregistratie - orderadministratie - ordergewijze nacalculatie

HRM- proces

De HRM-functie Ontwikkelen van een strategische visie op het personeelsbeleid Afstemming personeelsbeleid op de ondernemingsstrategie Coördinatie activiteiten op personeelsgebied Een pro-actieve houding t.a.v. het welzijn van personeelsleden

HRM-processen Werving, selectie, ontslag o Bijwerken stamgegevens o Bijwerken stam inhouding Geleverde werkprestatie o Verwerken urenstaten Beoordeling Ontwikkeling Beloning o Loonverwerking o Loonbetaling o Bijwerken werkgeversdeel o Afdracht inhoudingen HRM en interne beheersing Lonen over het algemeen een belangrijke kostenpost Geen externe facturen, maar eigen berekeningen Hoge complexiteit berekeningen Geen directe materiële tegenwaarde Soms erg moeilijk normatief verband Afhankelijk van beloningssysteem meer of minder hoge eisen aan registratie geleverde prestaties HRM en informatiebehoeften Als gevolg van de vele stakeholders t.a.v. de factor arbeid zeer diverse informatiebehoeften: o Intern; informatiebehoeften vanuit HR-management, Management overige afdelingen, Personeelsleden en Ondernemingsraad o Extern; informatiebehoeften of ­vereisten vanuit Belastingdienst, UWV, Pensioenfondsen etc maar ook CBS, Arbo, werkgeversorganisaties etc.

Beheersing HRM-processen; risico's en maatregelen Proces Werving & selectie Activiteit Bijwerken stamgegeven s Gegevens Vaste personeel s gegevens Risico Inbreuk op: juistheid , volledigheid, tijdighei d gegeven s Gevolg Financiële nadelen of aantastin g kwaliteit Maatregel repressief User en/of applicatio n controls Feed back Maatregel preventief Functie scheidingen , validatieroutines, general controls

Beoordele n etc.... Risico's bij: Bijwerken stamgegevens Bijwerken inhoudingen e.d. Verwerken uren Loonverwerking Loonbetaling Bepaling werkgeverslast Afdracht inhoudingen

Information

Microsoft Word - samenvatting Bestuurlijke informatieverzorging.doc

28 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

780814