Read ozsoy_AB09.pdf text version

Akademik Biliim'09 - XI. Akademik Biliim Konferansi Bildirileri 11-13 ubat 2009 Harran Üniversitesi, anliurfa

Fastfood'dan Facebook'a: nternet Baimlilii

Tamer Özsoy

Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Ereli Eitim Fakültesi lköretim Bölümü, Karadeniz Ereli/Zonguldak [email protected]

Özet: Gelien teknoloji hayati bir yandan kolaylatirirken dier yandan yeni riskler getirmektedir. Teknoloji çai olarak adlandirabileceimiz bu dönemde bilgisayar ve internet kullanimi hayatin vazgeçilmez gereçleri haline gelmitir. Yeni gelien baimlilik kavramlarina son dönemde internet baimlilii eklenmitir. nternet kullanimina sinirlama getirememe, sosyal veya akademik zararlarina ramen kullanima devam etme ve internete ulaimin kisitlandii durumlarda youn endie duyma gibi belirtilerle kendini gösteren bu baimlilik türü 1990'li yillarin ortalarindan beri psikiyatri literatüründe yer almakta ve giderek ilgi çekmektedir. lk zamanlarda Bati Avrupa ve ABD gibi gelimi ülkelerde dikkati çekmise de günümüzde dünyanin hemen her bölgesinden bu konuyla ilgili yayinlar bulunmakta buda internetin hizli yayginlamasinin ayni zamanda kötüye kullanim ve baimliliini da hizlandirdiini düündürtmektedir. Hemen her yata görülebilecek olan bu yeni tanimlanan baimlilik tipi, özellikle 12-18 ya grubu açisindan önemli bir risk unsuru haline gelmitir. Ülkemizde de genç nüfusun younluu göz önüne alindiinda internet baimlilii özellikle baimlilikla uraanlar tarafindan taninmasi gereken bir bozukluktur. Bu amaçla seçilen Facebook profillerinin hangi türlerde Internet baimliliklarina bakilmitir. Problem nternet Baimlilii, Fast Food yemekleri kadar tehlikeli midir? Amaç Bu aratirma ile, üniversite örencilerinin internet kullanim örüntülerini bulmak (kaç yildir internet kullandii, internete nereden balandii, internette hangi aktiviteleri gerçekletirdii, haftada kaç saat internet kullandii vb.) ve internetin patolojik hale gelmesindeki etkenleri saptamaktir. Örencilerin demografik özellikleri ve internet kullanim örüntüleriyle ilgili verilerin toplanmasi için anket yöntemi uygulanacaktir. nternetin, örencilerin davrani ve tutumlarina etkisini ölçmek için de Davis'in nternette Bilisel Durum Ölçei (BDÖ, Online Cognition Scale) kullanilacaktir. Bu amaçla cevaplandirilacak sorular unlardir: 1. Facebook Kullanici Profillerinin Internet baimlilii bakimindan olumlu olumsuz yanlari var midir? Cinsiyet faktörünün Internet Baimlilii bakimindan etkisi var midir? Örencilerin farkli baari düzeyine sahip olmalarinin, internetin patolojik hale gelmesindeki etkileri var midir? Facebook,'un örencilerin davrani ve tutumlarina etkisi var midir?

2. 3.

4.

Varsayimlar Profillerin yakinlarinda Internet'e bali bilgisayarlarinin olduklari varsayilmitir.

651

Fastfood'dan Facebook'a: nternet Baimlilii Tamer Özsoy

Sinirliliklar Bu aratirma 2008 ve 2009 yillarindaki aratirmacinin Facebook web sitesindeki arkada profilleri ile sinirlidir. 15 Ocak 2009 itibariyle 1089 kii ile sinirlidir. Tanimlar Internet Hastaliklari Dünyayi saran Internet çilginlii, günlük yaami batan aai deitirirken, Internet kullanicilarina has rahatsizliklarinda ortaya çikmasina neden oluyor. ngiltere'nin saygin tip dergisi The New Scientist'in haberine göre, milyonlarca insani bilgisayar baina balayan Internet, ego sörfü, blog ifacilii, youtube narsizmi ve wikipedializm gibi ilginç hastaliklara davetiye çikariyor. te The New Scientist'e göre Internet kullanicilarini bekleyen hastaliklar: Ego sörfü: Düzenli araliklarla internette kendi ismini aratan ve hakkinda internette Ne gibi bilgilere ulaildiini kontrol eden kiilerin yakalandii rahatsizlik. Enfornografi: Pornografi ve enformasyon sözcüklerinden türetilmi bu kelime, "bilgi açliini internette dindirmeye çalima" olarak tanimlaniyor. Blog ifacilii: Bilinmemesi ve yayilmamasi herkes açisindan faydali olan bilgileri on-line yayinlama meraki. Youtube-Narsizmi: Kendisini tanitmak için sürekli kendi videolarini Internet sitelerinde yayinlama, yayinlatma. Myspace Taklitçilii: nternette baka bir kiilie, baka bir role bürünme takintisi.

Google Takibi: Tüm yakinlari yada tanimadiklari kiiler hakkinda internet üzerinden bilgi edinmeye çalimak. Siberhondrik: En ufak bir hastalik belirtisinde, doktora gitmek yerine internetten tedavi yöntemleri arama. Photolurking: nternette saatlerce bakalarinin fotoraf albümlerine bakma. Wikipedializm: Günün önemli bir kismini Internet ansiklopedisi Wikipedia'ya katkida bulunmak, yazilar yazmak ve metinlerde tashih yapmaya harcamak. Crackberry: Özellikle yöneticilerin yakasina yapian bu hastalik, adini daha çok kurumsal iletiimde kullanilan, e-mail alip gönderebilinen, internette sörf yapilabilen `avuç içi' bilgisayar türü Blackberry telefonlarindan aliyor. Cheesepodding: Türkçe' de tam karilii olmayan bu sözcük ise, zamaninin büyük kismini internetten arki indirmekle geçirenler için kullaniliyor. Yöntem nternetin örenciler üzerinde yarattii psikolojik sorunlarin ve buna sebep olan deikenlerin belirlenmesinde ve ilikilerin deerlendirilmesinde nicel aratirma methodlari kullanilacaktir. Örencilerin demografik özellikleri ve internet kullanim desenleriyle ilgili verilerin toplanmasi için anket yöntemi uygulanacaktir. nternetin, örencilerin davrani ve tutumlarina etkisini ölçmek için Davis'in nternette Bilisel Durum Ölçei (BDÖ, Online Cognition Scale) kullanilacaktir. Aratirmada elde edilen verilerin istatistiksel analizinin yapilmasinda SPSS 13.0 paket programi kullanilacaktir. BDÖ, Davis (2002) tarafindan, problemli internet kullanimini deerlendirmek üzere geliti-

652

Akademik Biliim'09 - XI. Akademik Biliim Konferansi Bildirileri 11-13 ubat 2009 Harran Üniversitesi, anliurfa

rilen, problemli internet kullanimini dört alt boyutta deerlendiren, yedili likert tipi ("Kesinlikle Katilmiyorum"dan "Kesinlikle Katiliyorum"a doru deien), 36 maddelik bir ölçektir. BDÖ, internetle ilikili düünceleri deerlendirmektedir. Ölçek, "Azalan dürtü kontrolü, sosyal destek, yalnizlik/depresyon ve dikkat daitma" olmak üzere dört alt ölçekten olumaktadir. Yalnizlik-Depresyon (6 soru), problemli internet kullanimiyla ilgili olarak deersizlik ve yalnizlikla ilgili depresif düünceleri içerir. Azalmi Dürtü Kontrolü (10 soru), internet kullanimiyla ilgili azalmi dürtü kontrolü, internet kullaniminin azaltilmak istenmesine ramen azaltilamamasi ve sürekli internetle ilgili eyler düünülmesini içerir. Sosyal Destek (13 soru), alt boyutlar arasinda en anlailmaz ve karmaik olan sosyal destek boyutudur. Pek çok aratirmaci yalniz bireylerin sosyal destek aramak amaciyla ya da sosyal ret edilmeye kari airi duyarli bireylerin, sosyal ret yaamamak amaciyla internet kullandiindan bahsetmektedir. Dikkat Daitma (7 soru), yapilmasi gereken bir aktiviteden kaçmak/kaçinmak amaciyla internet kullanimini içerir. Ölçein deerlendirmesi, toplam puani ve alt ölçek puanlari hesaplanarak yapilmaktadir. Ölçein puan hesaplamasinda "kesinlikle katilmiyorum"dan-"kesinlikle katiliyorum" a doru deien ifadelerin puanlari 1'den 7' ye doru siralanmaktadir. Puanin yüksek olmasi "problemli kullanim" olarak deerlendirilmektedir. Daha önce Özcan ve Buzlu tarafindan yapilan çalimada BDÖ'nün test-tekrar test güvenirlii sinamasinda, Pearson Momentler Çarpimi Korelasyon Katsayisi toplam ölçek puanlari için 0.93 olarak bulunmu ve ölçein üniversite örencilerinde yeterli güvenirlik ve geçerlilik düzeyini saladii vurgulanmitir. Bu çalimada ise ölçein güvenilirlik katsayisi (Cronbach's Alpha) 0.84 olarak bulunmutur. Aratirmanin Modeli Aratirmanin modelinin düzenlenmesindeki temel yaklaim tarama modelidir. Katilimci

gözlem yapilarak bireyin Internet'te Facebook arkadalik web sitesindeki baimlilik oranlari ve ne tür hastaliklara sahip olabilecekleri üzerinde durulacaktir. Evren ve Örneklem Aratirmanin örneklemi; aratirmacinin profilindeki arkadalarinin geri dönütlerde ulaanlar olarak seçilmitir. Evren oluumunda rast gele seçilen tarihlerde 17 Mayis 2008'de 464 kiiye, 8 Haziran 2008'de 500 kiiye, 28 Temmuz 2008'de 559 kiiye, 6 Ekim 2008'de 800 kiiye, 19 Kasim 2008'de 899 kiiye, 23 Kasim 2008'de 911 kiiye ve en sonda 15 Ocak 2009'da da 1089 kiiye ulamitir. Bu sayinin ubat ayi dolmadan 1100 olmasi hedeflenmektedir. Ancak aratirmacinin kendi tanidii akraba ile ortaöretimdeki arkadalari ve dier öretmenleri bu sayinin içinde olduklarindan 250 ­ 300 kii fire verebilecektir. Verilerin Toplanmasi Aratirmada 3 veri toplama araci kullanilacaktir. Bunlardan 1. `si Facebook kullanici profillerine kendi görüleri 2.'si ise kendi arkadalarinin gözlemleri 3. veri toplama araci ise örencilerin davrani ve tutumlarina etkisini ölçmek için de Davis'in "nternette Bilisel Durum Ölçei" (BDÖ, Online Cognition Scale) kullanilacaktir. Verilerin Analizi Veriler aaidaki örnekleri verilen Facebook web sitesindeki Profil ve gruplarina ait sayfalar incelenerek, bu sayfalardan mesaj yollanabilecek profil arkadalarindan istenen sorulara yanit yoluyla Internet üzerinden olacaktir. Hizmete Üyeliin yasak olduu yerlerde, üyelik geçersiz sayilir. Bu Site sadece on üç (13) ya ve üzeri kullanicilar ve 18 yain altinda olup lise veya üniversiteye devam etmekte olan kullanicilar için tasarlanmitir. 13 yain

653

Fastfood'dan Facebook'a: nternet Baimlilii Tamer Özsoy

altindaki veya 18 yain altinda olup lise veya üniversitede eitim görmeyen kiilerin Siteye kaydi, eriimi veya Siteyi kullanimi izinsiz ve yasaklanmi olup bu Kullanim Koullarinin ihlali anlamina gelmektedir. Hizmeti veya Siteyi kullandiinda, 13 ya veya üzeri olup lise veya üniversiteye devam ettiini veya 18 ya veya üzeri olduunu ve bu Sözlemenin tüm artlarina ve koullarina uymayi kabul ettiini taahhüt etmi sayilir. 17 Mayis 2008'de 464 kiiye,

8 Haziran 2008'de 500 kiiye,

h t t p : / / w w w. f a c e b o o k . c o m / f i n d f r i e n d s . php?expand=pymk&ref=hpb#/facebook?ref=pf

6 Ekim 2008'de 800 kiiye,

http://www.facebook.com/advertising/

654

Akademik Biliim'09 - XI. Akademik Biliim Konferansi Bildirileri 11-13 ubat 2009 Harran Üniversitesi, anliurfa

[3] Ku, Elif (2003) Nicel ­ Nitel Aratirma Teknikleri Sosyal Bilimlerde Aratirma Teknikleri Nicel Mi? Nitel Mi? Ani Yayincilik, Ankara. [4] Altuniik, R., Cokun, R., Bayraktarolu S. ve E. Yildirim (2005) Sosyal Bilimlerde Aratirma Yöntemleri SPSS Uygulamali, (Dördüncü Baski) Sakarya Kitabevi, Adapazari. [5] Balci, Ali (2005) Sosyal Bilimlerde Aratirma, Yöntem, Teknik ve lkeler, (5. Baski) PegemA Yayincilik, Ankara. [6] Yildirim A. ve Hasan imek (2004) Sosyal Bilimlerde Nitel Aratirma Yöntemleri, (4. Baski Tipkibasim) Seçkin Yayincilik, Ankara. [7] Özcan NK., "Problemli nternet Kullanimini Belirlemede Yardimci Bir Araç: "nternette Bilisel Durum Ölçei"nin Üniversite Örencilerinde Geçerlik Ve Güvenirlii", Baimlilik Dergisi 2005;6:19-26. [8] https://www.msu.edu/~steinfie/CHI_manuscript.pdf [9] https://www.msu.edu/~lampecli/papers/ cscw2006.pdf

http://www.facebook.com/profile.php?id=619873849&v= photos&viewas=1061382761&so=30#/pages/Fast-Food/2 0399425678?sid=902c563239e690adea21b2c016593edb &ref=s

19 Kasim 2008'de 899 kiiye, ana sayfanin farkli zamanlardaki profilin arkada durumlari

[10] http://www.heinz.cmu.edu/~acquisti/ papers/acquisti-gross-facebook-privacy-PETfinal.pdf [11] http://jcmc.indiana.edu/vol12/issue4/ ellison.html [12] http://publications.naspa.org/cgi/viewcontent.cgi?article=1905&context=naspajou rnal [13] http://www.vpss.ku.edu/pdf/PSDC%20 Facing%20the%20Facebook.pdf [14] http://www.icwsm.org/papers/3-Gosling-Gaddis-Vazire.pdf

Kaynakça [1] Büyüköztürk, ener (2004) Sosyal Bilimler çin Veri Analizi El Kitabi, statistik, Aratirma Deseni, SPSS Uygulamalari ve Yorum, (4. Baski) PegemA Yayincilik, Ankara. [2] Tekin, Halil (2007) Eitimde Ölçme ve Deerlendirme, (Gözden Geçirilmi 18. Baski) Yargi Yayinevi, Ankara.

655

Fastfood'dan Facebook'a: nternet Baimlilii Tamer Özsoy

[15] http://www.cc.gatech.edu/~aforte/HewittForteCSCWPoster2006.pdf [16] http://web.mac.com/jasonkaufman/iWeb/ JasonKaufman.net/Academics_files/NYT%20 article%20(12.17.07).pdf [17] Baimlilik Dergisi, 2007, Cilt: 8, Sayi: 1, s:36-41 / Journal of Dependence, 2007, Vol: 8, N.: 1, pp.36-41 / www.bagimlilik.net [18] Ö. Öztürk, G. Odabaiolu, D. Eraslan [19] http://www.education.ankara.edu.tr/ebfdergi/pdfler/2008_1/187-205.pdf

[20] http://www.korhek.org/khb/khb_007_03253.pdf [21] http://eprints.rclis.org/5904/1/1-11.pdf [22] http://www.bildirgec.org/yazi/internethastaliklari [23] http://en.wikipedia.org/wiki/ Wikipedia:Are_You_a_Wikipediholic_Test [24] http://www.facebook.com

656

Information

6 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

1223293