Read MN129a%20Part%205.pdf text version

7

Phân loi nm và tác nhân gây bnh

Phn sau ây gii thiu s lc v các c tính ch yu ca nm và phân loi nm. H thng phân loi là nn tng cho vic hc cách giám nh nm gây bnh và tìm hiu v c tính sinh hc ca chúng.

Xây dng mt s treo tng tóm tt nhng nhóm nm chính theo phân loi vi các ví d v các nm thông thng ã c phân lp trong phòng thí nghim ca bn.

7.1

Các c tính ch yu ca nm và vi sinh vt ging nm

Nm và các vi sinh vt ging nm gây bnh là các vi sinh vt d dng - chúng cn mt ngun dinh dng bên ngoài phát trin và sinh sn. Hiu bit v các c tính ch yu khác ca nhng vi sinh vt này có th giúp ích cho vic giám nh chúng: · Sinm­cutodngsigingnhsichvictínhpháttrinphânnhánh ­ là mt c tính ph bin hu ht các nm. Si nm phát trin trên giá th vi sinh vt có th hp thu dinh dng t ó. Các loài gây bnh cây phát trin xuyên qua b mt ký ch, ôi khi thông qua vic xâm nhim trc tip xuyên qua các b mt cây ký ch còn nguyên vn. Các nm hoi sinh có khuynh hng xâm nhim và phát trin trên các mô cây b bnh, cây già yu ang cht dn và các tàn d thc vt. Nhng nm này là các tác nhân ch yu làm phân hy cht hu c trong t. · Váchtbàosinm-nmthccócácváchtbàocutobipolysacaritvàkitin, trong khi các sinh vt ging nm có vách t bào cu to bi xenlulô và polysacarit.

Phn 7. Phân loi nm và tác nhân gây bnh

83

· Sinmabào-nmthccóváchngntrongkhisinhvtgingnmkhôngcó. ây là c im giúp phân bit hai nhóm này khi quan sát di kính hin vi. · Bàotng-nmthckhôngcócácbàotng,ngoitrnhómnmcsinh Chytrids. Các du ng bào t (hình thành t sinh sn vô tính) thng ph bin nhiu loài thuc nhóm vi sinh vt ging nm Oomycota (nh Pythium và Phytophthora) và loài gây bnh sng mai. Các du ng bào t có th lan truyn qua nc trong t và trên b mt cây. · Bàotlantruynnhgió-nhiuloàinmthcsnsinhracácbàotvôtính hoc hu tính vi chc nng lan truyn nh gió. ây là mt c tính ph bin ca nm gây bnh trên lá. Tuy nhiên mt s bào t li thích ng vi hình thc lan truyn nh ma và nc ti. · Cutrúcbotn-cácbàotváchdày(nhbàottrngvàbàothu),hch nm và các cu trúc sinh sn a bào (nh qu cành và qu th) có vai trò rt quan trng trong chu k bnh. Trong các iu kin ngoi cnh bt li hoc không có ký ch hay các giá th thích hp khác, nhng vi sinh vt này thng tn ti các dng cu trúc bo tn c bit nh vy.

7.2

Phân loi nm gây bnh thc vt

Phân loi nm ã có nhng thay i áng k trong vòng 15 nm qua, di tác ng ca các phân tích v tin hóa s dng k thut phân t. Mt h thng phân loi mi c tóm tt di ây. H thng này nhìn chung c xây dng theo h thng trong Agrios (2005) và b sung thêm mt s nm bnh, nm hoi sinh và i din, các loài hoi sinh và mycorrhizal.

Gii Protozoa

Ngành

Lp

B

H

Chi

Loài

Plasmodiophoromycota (nm nhy ni ký sinh) Plasmodiophoromycetes Plasmodiophorales (ký sinh chuyên tính) Plasmodiophoraceae Plasmodiophora brassicae (gây sng r cây h thp t)

84

Cm nang chn oán bnh cây Vit Nam

Gii

Ngành

Lp

B

H

Chi

Loài

Các sinh vt ging nm Chromista Oomycota (các vi sinh vt dng si sn sinh các si nm không có vách ngn, các du ng bào t vô tính vi lông roi t bc bào t, cng nh bào t trng thông qua sinh sn hu tính; các vách t bào cu to bi polysacarit và xenlulô) Oomycetes Peronosporales Pythiaceae Pythium Phytophthora Peronosporaceae (to thành các bc bào t lan truyn nh gió trên các cành mang bc bào t, ký sinh chuyên tính) Peronospora Pseudoperonospora Peronosclerospora Albuginaceae (bnh g trng) Albugo candida (g trng cây h thp t) Nm thc Nm (thng sn sinh si nm, vách t bào cu to ch yu t polysacarit và kitin) Chytridiomycota (sn sinh du ng bào t) Chytridiomycetes Chytridiales Olpidiaceae Olpidium brassicae (ký sinh trên r ci bp và có th truyn mt s virút thc vt)

Phn 7. Phân loi nm và tác nhân gây bnh

85

Gii

Ngành

Lp

B

H

Chi

Loài

Zygomycota (sn sinh các bào t vô tính trong các bc bào t, lan truyn nh gió, không có du ng bào t) Zygomyecetes Mucorales Mucoraceae Rhizopus Choanephora cucurbitarum (gây thi nhn bí) Glomales (nm r ni cng sinh) Ascomycota1 (vic sinh sn hu tính liên quan n s to thành 8 bào t túi trong mt túi bào t nm trong hoc trên mt qu th, nhiu loài cng sn sinh bào t vô tính gi là bào t phân sinh) Ascomycetes dng si Plectomycetes Erysiphales (phn trng, túi bào t nm trong các qu th kín) Pyrenomycetes (sn sinh bào t túi trong các qu th bu) Gibberella zeae Ceratocystis Glomerella Diaporthe Loculoascomycetes (to các bào t túi trong các túi bào t có thành kép hình thành trong ngn nh ca t ta túi) Mycosphaerella Pleospora Discomycetes (sn sinh bào t túi trong mt cu trúc hình a gi là qu th a) Monilinia Sclerotinia sclerotiorum

1 Vic sp xp các lp trong ngành Ascomycota gn ây ã c thay i nhm phn ánh các tin b trong phân loi nm. Các lp truyn thng vn c gi li ây bi vì chúng c bit n rng rãi Vit Nam. Xem tài liu tham kho có thêm thông tin.

86

Cm nang chn oán bnh cây Vit Nam

Gii

Ngành

Lp

B

H

Chi

Loài

Deuteromycetes (nm không có trng thái hu tính hoc trng thái hu tính him, sn sinh các bào t vô tính) Penicillium Aspergillus Oidium Trichoderma Verticillium Fusarium Colletotrichum Cercospora Septoria Alternaria Stemphylium Cladosporium Botrytis Monilia Rhizoctonia Sclerotium Basidiomycota (basidiomycetes, sn sinh bào t m hu tính trên m, nhiu loài to thành m trên hoc trong qu th m) Basidiomycetes Ustilaginales (nm than en) Uredinales (nm g st, ký sinh chuyên tính) Agaricales (nm ln, mt s gây bnh r, c bit trên cây lâu nm, nhiu loi là nm r) (Vài b khác trong ngành Basidiomycotina cng bao gm mt s nm gây bnh)

7.3

Tài liu tham kho

Agrios G.N. 2005. Plant pathology, 5th edition. Elsevier Academic Press: San Diego, California.

Phn 7. Phân loi nm và tác nhân gây bnh

87

8

Lây bnh nhân to

thc hin quá trình lây bnh nhân to, các loài cây mn cm c trng trong các iu kin có kim soát và c cy vi sinh vt nghi là gây bnh. Vic lây bnh nhân to có th cung cp thông tin : · khngnhmtsinhvtcphânlplàtácnhângâybnhtheoquytcKoch (Khung 8.1) · xácnhphkýchcatácnhângâybnh · octínhcácmucykhácnhaucatácnhângâybnh. Khi chn la nhng cây khe mnh lây bnh nhân to theo quy tc Koch, nên lu ý dùng cùng mt ging vi cây b bnh mà t ó tác nhân gây bnh c phân lp. Nh vy các triu chng biu hin khi lây bnh nhân to s rt gn vi các triu chng bnh ban u ngoài t nhiên - các ging cây trng có th có mn cm khác nhau áng k i vi mt tác nhân gây bnh.

Khung 8.1

Các bc thc hin quy tc Koch

1. Mô t các triu chng biu hin cây trng b bnh. 2. Phân lp vi sinh vt có th là tác nhân gây bnh -- các mu cy ging nhau c phân lp t các cây có triu chng ging nhau. 3. Dùng mt mu cy sch ã c làm thun lây lên cây khe mnh. 4. Quan sát các triu chng biu hin các cây ã c lây bnh -- các triu chng phi ging nh ã quan sát ban u trên cây trng b bnh. 5. Phân lp li tác nhân gây bnh t các b phn cây mi b bnh -- mu cy phi ging nh mu cy c làm thun ban u.

88

Cm nang chn oán bnh cây Vit Nam

Các yu t cn c cân nhc trong quá trình lây bnh nhân to bao gm: · nhit · quáíthocquánhiunc · chocthiuhtchtdinhdng · lngngunbnhtrnvàotkhôngthctin(quáíthocquánhiu) · cáciukintrngnóichung. Nu tt c các thí nghim và các công thc lây bnh u c b trí các công thc i chng (không lây bnh) so sánh vi các công thc c lây bnh, nh hng ca nhng yu t này có th c o và gii thích. Công thc i chng cng là mt phng tin so sánh và có th làm ni bt các thiu sót trong thí nghim nu có.

Luôn luôn b trí công thc i chng (bao gm các cây không c lây bnh) trong các thí nghim lây bnh nhân to.

8.1

Các phng pháp lây bnh nhân to

Mt phn quan trng ca vic chn oán bnh là vic tái to bnh trong quá trình lây bnh nhân to nhm hoàn tt các quy tc Koch. Bnh có th c tái to bng cách cy tác nhân gây bnh lên b mt cây trng theo c ch xâm nhim ca tác nhân ó, hoc bng cách a mm bnh trc tip vào cây. Chn phng pháp nào là tùy thuc vào tác nhân gây bnh c thí nghim (Bng 8.1).

Bng 8.1 Các phng pháp lây bnh nhân to

Phng pháp Lây bnh vào thân cây Lây bnh lên lá (trong iu kin m) Lây bnh vào t Hn hp Lp mng Dch bào t (có hoc không gây vt thng c gii) Pythium, Phytophthora, Fusarium, Rhizoctonia Sclerotium, Rhizoctonia Héo vi khun và Fusarium Phù hp cho Sclerotinia, Sclerotium và các nm hoc vi khun gây héo Septoria, Colletotrichum

Phn 8. Lây bnh nhân to

89

m cao to iu kin cho vic xâm nhim và lan truyn ca nhiu bnh. Phun sng hoc m (bng túi ny lông che ph chu trng cây) có th to mt môi trng m và làm tng áng t l thành công ca thí nghim lây bnh nhân to. Không nên t các chu trong t m hoc có ny lông che ph trc tip di ánh nng.

8.1.1 Lây bnh lên lá và thân

Lây bnh lên lá và thân là mt thí nghim n gin không òi hi nhân sinh khi ngun bnh trong bình tam giác (Hình 8.1). Các triu chng c tái to nhanh chóng, nhng mô cây c to vt thng bng mt dng c nhn, không mô phng c quá trình xâm nhim ngoài t nhiên. Nên trng hai cây trong mt chu - mt c lây bnh và cây kia dùng làm i chng so sánh. Phng pháp này cng có th áp dng thành công lây bnh lên các b phn khác ca cây, nh hoa và qu. Lây bnh lên thân cây 1. Dùng que cy hoc kim tiêm chc vào phn thân di ca cây c lây bnh và gn mt ming thch nh t mu tác nhân gây bnh ã làm thun vào v trí vt thng (hoc tiêm mt lng nh dch bào t vào thân, dùng kim và ng tiêm). 2. Dùng que cy hoc kim tiêm chc vào phn thân di ca cây i chng nhng không lây bnh. 3. Dùng parafilm hoc màng ny lon bc vt thng hoc v trí lây bnh. 4. Ti m cho t mi ngày. 5. Kim tra và so sánh nhng cây c lây bnh vi nhng cây i chng. Quan sát và ghi nhn các triu chng và so sánh nhng triu chng này vi các triu chng ã quan sát trên ng rung. Lây bnh lên lá 1. Phun dch bào t lên lá cây c lây bnh (hoc nh vài git dch bào t lên mt s lá). 2. Phun nc vô trùng lên lá cây dùng làm i chng (hoc nh vài git nc vô trùng lên mt s lá). 3. t chu trong t m hoc che bng túi ny lông trong nhà li, tránh ánh nng trc tip. 4. Kim tra và so sánh nhng cây c lây bnh vi nhng cây i chng. Quan sát và ghi nhn các triu chng và so sánh nhng triu chng này vi các triu chng ã quan sát c trên ng rung.

90

Cm nang chn oán bnh cây Vit Nam

a

b

c

d

e

Hình 8.1 Lây bnh nhân to bng phng pháp lây bnh lên thân: (a) gây vt thng vào thân di ca cây, (b) cy ngun bnh vào v trí vt thng, (c) bc v trí vt thng bng ny lông, (d) si nm phát trin trên mt t t thân b bnh, (e) cây c lây bnh (trái) và cây i chng (phi)

8.1.2 Lây bnh vào t

Có th lây bnh trc tip vào t bng dung dch bào t ly t môi trng thun hoc t sinh khi vi sinh vt gây bnh c nhân trong bình tam giác (Hình 8.2). Dch bào t nm hoc dch khun có th c ti vào t sau khi ny mm sao cho chúng c tip xúc trc tip vi h thng r. Phng pháp này c thc hin lây bnh nhanh ban u. Mt quá trình lây nhim t nhiên hn c thc hin bng phng pháp hn hp hoc phng pháp lp mng. C hai phng pháp này u yêu cu nhân sinh khi ngun bnh trên mt giá th t nhiên, nh ht kê hoc v tru. Vic nhân sinh khi mu cy trên các giá th này trong bình tam giác cn thi gian khong 2-3 tun. Mt lng sinh khi ngun bnh tiêu chun c dùng cho c hai phng pháp. Tuy nhiên do tác nhân gây bnh c a vào t cùng thi im trng cây nên cây có th nhim bnh khi còn giai on cây con - vic này có th gây ra các kt qu sai lch nu mc ích ca lây bnh nhân to là tái to bnh trên cây trng thành.

Phn 8. Lây bnh nhân to

91

Hn hp

Lp mng

Dch bào t

Hình 8.2 Các phng pháp lây bnh nhân to bng cách a vi sinh vt vào t

8.2

Chun b ngun bnh cho quá trình lây bnh nhân to

8.2.1 Dch bào t

Chun b ngun nm bnh cho vic to dch bào t bng cách nuôi nm trên môi trng thch nc ct cha ht, mu thân hoc lá ã kh trùng, trên môi trng thch lá cm chng, hoc trên môi trng thch ng khoai tây na mnh. Mt cách n gin là co các bào t và si nm ra khi a cy và cho vào nc vô trùng. Dch bào t này có th c lên trên t.

8.2.2 Môi trng ht kê/v tru (th tích 50:50)

1. Ngâm ht kê và v tru trong nc và qua êm trong t lnh, hn hp ngm nc. 2. Cht b phn nc. 3. Cho khong 150mL giá th vào mt bình tam giác dung tích 250 mL (Hình 8.3-8.5). 4. Cun tht cht mt nút bông gòn, bc ngoài bng vi màn nút cht ming bình tam giác.

92

Cm nang chn oán bnh cây Vit Nam

5. Dùng giy nhôm ph lên ming bình và hp kh trùng. (Mc ích là gi cho phn ming bình c tit trùng trc khi cy ngun bnh và nút bông gòn vn khô trong khi hp.) 6. bình ngui. 7. Cy các ming thch có si nm hoc dch bào t vào giá th trong bình tam giác, chú ý nút bình vn trong iu kin vô trùng, thao tác này c thc hin trong t cy vô trùng. 8. t các bình tam giác nhit khong 25oC trong 2 tun trong iu kin sáng và ti xen k hoàn thành quá trình nhân sinh khi nm trên giá th. 9. Lc bình tam giác 2-3 ngày sau khi cy m bo ngun bnh c phân b u trong giá th.

Np giy nhôm Nút bông gòn

Bình tam giác

Ht kê/v tru hp kh trùng

Hình 8.3 Mt bình tam giác cha ngun bnh

Dùng các mu cy 'còn mi' (mi phân lp) chun b ngun bnh. Các mu ã c cy truyn nhiu ln trên môi trng giàu dinh dng thng b gim c tính.

Phn 8. Lây bnh nhân to

93

Hình 8.4 Chun b giá th ht kê/v tru trong bình tam giác

a

b

c

d

e

f

Hình 8.5 Chun b giá th ht kê/v tru cho quá trình lây bnh nhân to: (a) ht kê và v tru ã c ngâm trong nc ct 24 gi, (b) trn u các thành phn ca giá th, (c và d) a giá th vào bình tam giác dùng mt phu t ch, (e) bình tam giác c nút kín bng bông gòn gói trong vi màn, (f ) c bình c ph bng giy nhôm sn sàng cho vào ni hp.

94

Cm nang chn oán bnh cây Vit Nam

9

Qun lý bnh hi tng hp

Vic phòng tr a s các bnh cây trng òi hi phi áp dng mt s các bin pháp phòng tr h tr ln nhau. Chin lc (chng trình) này c gi là qun lý bnh hi tng hp (Integrated Disease Management - IDM). Vic xây dng mt chng trình IDM òi hi da vào nhng kin thc sâu rng v các chu k ca bnh tác ng n mt hay nhiu v trng, cng nh ph ký ch ca mi tác nhân gây bnh. Tóm li, vi mi tác nhân gây bnh ti thiu cn có nhng hiu bit v: · stnticatácnhângâybnhkhivngbóngkýchmncm · conngxâmnhimcatácnhângâybnhvàokých · slantruyncatácnhângâybnhtrongmivtrngvàquacácvtrng · stácngcacácbinphápcanhtácvàcácyutmôitrngnstnti, xâm nhim và lan truyn ca tác nhân gây bnh · phkýchcatácnhângâybnh. Cán b bnh cây cng cn hiu bit thu áo v h thng canh tác. Mt s h thng canh tác ch liên quan n mt cây trng, nh trong trng hp các cây trng lâu nm hay các cây trng tp trung vi din tích ln: cà phê, ào ln ht, su riêng, da và chui. Vic qun lý bnh trong nhng h thng này ch tp trung vào mt cây trng và các bnh liên quan n cây trng ó. Ngc li, trong các h thng canh tác hn hp mt nông dân có th trng nhiu v cây trng mi nm, nh các loi rau cùng vi lúa nc hoc ngô. Nhiu tác nhân gây bnh tn ti trong t gây hi cho mt ph rng ln các ký ch. Vì vy, mt chng trình IDM cho mt h thng canh tác hn hp liên quan n vic qun lý bnh trên mt nhóm cây trng.

Phn 9. Qun lý bnh hi tng hp

95

Các chin lc IDM chính (Hình 9.1) là: · luâncanh · qunlýcâytrng - thoát nc tt - rung ngp nc (rung lúa) · câyging,ht,thânr,cvvgingschbnh · kimdch · gingkhángbnhvàchngchubnh · gc(ghép)khángbnh · thuctrnm · vsinh.

9.1

Luân canh

Luân canh là mt bin pháp quan trng trong IDM các h thng canh tác hn hp nh các h thng trng rau màu.

Luân canh là bin pháp ch yu nhm gim thiu lng vi sinh vt gây bnh tn ti trong t.

Trc khi xut mt chng trình luân canh cn hiu rõ các ph ký ch ca các tác nhân gây bnh. Vit Nam, nhiu loi rau mn cm vi bnh héo vi khun (Ralstonia solanacearum). Vì vy, mt chng trình IDM cho mt h thng canh tác rau màu nên kt hp luân canh vi nhng loi cây trng kháng bnh héo do vi khun. Ngô, lúa, c nhit i, ci bp và ci xanh là nhng ví d v các cây trng không b bnh héo vi khun. Nhng cây trng này có th c khuyn cáo luân canh gim thiu ngun bnh. Mt ví d v chng trình luân canh nhm hn ch bnh là t­ngô­u­mp ng (kh qua). Mt ví d v chng trình luân canh s làm cho bnh héo vi khun thêm trm trng là: t­cà chua­cà tím­mp ng. Nhiu c di óng vai trò là nhng ký ch ph cho các tác nhân gây bnh quan trng trên cây trng (nh Ageratum conyzoides). C di cng có th là ký ch cho các côn trùng là vect truyn virút. C di mn cm vi bnh cn c phòng tr trong quá trình luân canh.

96

Cm nang chn oán bnh cây Vit Nam

Nhiu tác nhân gây bnh tn ti trong t gây hi cho các h cây trng nht nh. Chng hn nh héo vi khun gây hi cho hu ht các cây trng trong h Solanaceae bao gm cà chua, t và cà tím, không nên trng các loi cây này k tip nhau. Sclerotinia sclerotiorum gây bnh cho nhiu cây h u (nh u tng, u cô ve lùn và cô ve leo), cng nh xà lách, cà chua và khoai tây. Không nên luân canh nhng cây trng này k tip nhau ti nhng vùng có mùa ông lnh và m, nh min bc và min trung Vit Nam.

Bin pháp luân canh không hiu qu trong vic phòng tr các bnh lan truyn nh gió t khong cách xa, nh cháy lá, phn trng và g st.

9.2

Qun lý cây trng

Thay i bin pháp qun lý cây trng có th giúp gim thiu bnh. Ví d, có th thay i thi gian v trng tránh nhng giai on thi tit ma và lnh thun li cho s phát trin ca nhiu bnh giai on cây con. Vic ti tiêu có th c qun lý tránh stress cho cây trng và gim thiu vic úng nc cng nh hn ch s di chuyn ca tác nhân gây bnh trong nc t khu vc này sang khu vc khác trong rung. Dinh dng cho cây là iu quan trng bi vì các cây trng khe mnh vi b r khe có th chu ng c mt s tác nhân gây bnh. Phân bón hu c (nht là phân gà) có th ngn chn s phát trin ca mt s nm bnh trong t (nh Phytophthora). Các tàn d hu c trên mt t, nh tru, có th làm tng mt s bnh; chng hn nh Sclerotium rolfsii có th phát trin mnh hn nu có tàn d hu c trên mt t. Tuy nhiên, tàn d hu c và phân bón hu c li có tác dng ci thin cu trúc t, làm cho b r phát trin mnh hn. Nhng nghiên cu gn ây Australia (Stirling và Eden 2007) cho thy là bã mía, cht hu c ph lung và các cht b sung khác có th làm gim áng k ngun bnh tuyn trùng sng r (Meloidogyne incognia) trong t. Thông thng nên b sung thêm m nh Nitrat amôn vào cht hu c ph t tránh hin tng thiu m.

9.2.1 Thoát nc tt

t t to iu kin thun li cho s phát sinh và phát trin các bnh r do các tác nhân gây bnh tn ti trong t. c bit, t t to iu kin thun li cho các bnh cây con và thi r gây ra bi Pythium và Phytophthora do các tác nhân này sn sinh ra các du ng bào t di chuyn (bi) c trong môi trng nc. Vì vy, thoát nc tt là bin pháp phòng tr ch yu trong các chng trình IDM i vi các bnh Pythium và Phytophthora. thoát nc tt, nên lên lung vi chiu cao ít nht 30cm và dn sch c di các rãnh thoát nc (Hình 9.2).

Phn 9. Qun lý bnh hi tng hp

97

Thi r cây con Pythium Phytophthora Rhizoctonia Thi r Phytophthora

Thi r Pythium

Sclerotinia sclerotiorum

Sclerotium rolfsii

Héo vi khun

Tuyn trùng nt sng

m/cháy lá do nm

Sng mai

Phn trng

G st

98

Cm nang chn oán bnh cây Vit Nam

V sinh

Ging kháng

Qun lý cây trng

Cây ging khe mnh

X lý ht (trn hoc bc ht vi thuc tr bnh)

Kim dch

Thuc tr nm

Luân canh

Phn 9. Qun lý bnh hi tng hp

99

Hình 9.2 Cuc c rãnh làm tng kh nng thoát nc trong mt vn h tiêu b bnh thi r Phytophthora

9.2.2 Làm ngp rung

a nc vào rung trong quá trình trng lúa s làm gim mt mt s tác nhân gây bnh tn ti trong t. Ví d, mt nghiên cu ca ThS. ng Lu Hoa và các ng nghip (thông tin cá nhân) ã chng minh rng duy trì hai v lúa nc liên tip có th loi tr hch nm Sclerotium rolfsii. Thm chí mt v lúa cng làm gim áng k lng hch nm. Hn ch sn xut lúa nc có th dn n s tng gia mt vài tác nhân gây bnh tn ti trong t.

9.3

Cây ging, ht ging và các ngun ging sch bnh khác

Vic s dng ht và cây ging sch bnh là ht sc cn thit. Theo kinh nghim ca chúng tôi Vit Nam, cây ging thng b nhim mt s tác nhân gây bnh tn ti trong t. Nhng tác nhân gây bnh này có th phát trin trên rung và lan rng ra nhng khu vc mi. Nu ht b nhim, cn x lý ht bng thuc tr nm c khuyn cáo cho cây trng ó. Mt s thuc tr nm có nh hng ti s ny mm, nên tt hn ht là dùng ht sch bnh nu có th. Nhiu tác nhân gây bnh có trong thân r, r c và các loi thân c làm ging. iu quan trng là tránh dùng nhng ngun ging ó. Cán b bo v thc vt cp tnh (Chi cc Bo v thc vt) và cp huyn nên giúp nông dân xây dng nhng chng trình sn xut cây ging sch bnh. Vn này cn c u tiên i vi nhiu cây trng s dng nhng dng vt liu làm ging ó (nh gng và khoai tây).

100

Cm nang chn oán bnh cây Vit Nam

9.4

Kim dch

Các bin pháp kim dch rt hu ích trong vic loi tr các tác nhân gây bnh ngoi lai t mt quc gia hoc mt vùng. Nhng bin pháp này rt khó áp dng Vit Nam do có ng biên gii t lin dài vi Trung Quc, Lào và Campuchia. Nhiu tác nhân gây bnh trên lá và vect côn trùng truyn bnh có th lan truyn mt cách n gin theo gió qua ng biên gii. Tuy nhiên, Vit Nam có th c li t vic tng cng các bin pháp kim dch cp quc gia trong vic nhp khu ht ging và các vt liu làm ging khác. cp a phng, các cán b bo v thc vt cn phi cn thn lau sch giày dép sau nhng ln i iu tra gia các rung trng khe mnh và các rung trng b bnh (xem phn v sinh).

9.5

Dùng ging kháng bnh hoc chng chu bnh

S dng ging kháng bnh là mt bin pháp phòng tr bnh hiu qu. Bt c khi nào có iu kin, các cán b tnh và huyn nên khuyn cáo s dng bin pháp này.

9.6

Dùng gc ghép kháng bnh

Vic ghép nhng ging cây trng vi tính trng mong mun nhng mn cm vi bnh lên gc ca ging kháng bnh là mt bin pháp hiu qu ngn nga nhng bnh do tác nhân tn ti trong t gây ra. Ví d nh nhiu loài h bu bí mn cm vi bnh héo Fusarium và/hoc Pythium. Nhng bnh này có th c phòng tr bng cách ghép nhng cây h bu bí mn cm lên gc cây bí kháng bnh. ây là mt phng pháp ã c áp dng khá lâu Vit Nam và nhiu ni khác Châu Á. Bin pháp này có th c áp dng trên cây n qu. Chng hn nh mt s ging cây có múi mn cm vi bnh Phytophthora có th c ghép lên gc cây cam ba lá (Poncirus trifoliata) kháng bnh. Cn phi cn thn ánh giá tác ng ca gc ghép n sc tng trng ca mm ghép.

Phn 9. Qun lý bnh hi tng hp

101

9.7

Thuc tr nm

Thuc tr nm thng c dùng phun lên lá phòng tr các bnh lá và qu. Tuy nhiên, chúng có th c dùng x lý ht trong phòng tr các bnh ht ging hoc ngn nga bnh trên cây mm. Ngoài ra, chúng có th c dùng ti vào t các lung m cây con hoc các cây n qu có giá tr.

Giám nh chính xác các bnh nm trc khi la chn thuc tr nm. Các nm bnh khác nhau òi hi s dng các thuc tr nm khác nhau, vì vy vic phân loi là rt quan trng! Chng hn nh bnh sng mai cn s dng thuc tr nm khác hoàn toàn vi bnh phn trng. Dch bnh ca nm gây bnh b lá, nh m lá, g st và sng mai, phát trin nhanh trong nhng iu kin lá t và nhit thích hp. Nhng nm bnh này sn sinh ra vô s bào t, lan truyn d dàng nh gió và/hoc ma trong và gia các rung trng. Cn theo dõi thi tit và d tính d báo khi nào thì bnh trên lá s phát trin mnh. Bng cách ó, có th phun thuc tr nm khi mt nm còn mc rt thp do ó vic phòng tr s có hiu qu nht. Rt khó phòng tr bnh nm trên lá khi chúng ã phát trin mnh. Nm bnh có th phát trin kh nng kháng vi mt s thuc tr nm, làm cho thuc mt công hiu. gim thiu nguy c kháng thuc nm bnh, cn gim thiu s ln phun thuc tr nm trong mi mùa v. Vic này có th thc hin c bng cách: · phunthuctrckhibnhbiuhinquárõràng · luânphiêndùngthuctrnmbovvàthucchiu · phunthuctrnmnngkhuyncáovàvikhongcáchngu. Phi m bo thuc tr nm có hiu qu i vi bnh. Nên mua t các công ty và ca hàng áng tin cy.

102

Cm nang chn oán bnh cây Vit Nam

9.8

V sinh

Vic tuân th nghiêm ngt các bin pháp v sinh c bit quan trng i vi vic sn xut rau và hoa có giá tr trong nhà li. Vic thc hin nghiêm ngt các bin pháp v sinh cng rt cn thit trong các vn m cây ging, ni mà cây con c sn xut cung cp cho sn xut i trà trên ng rung hoc trong nhà li. Các bin pháp v sinh bao gm: · gigìntschbnh · sdngngungingschbnh · khtrùngbàn,giávàcácchutrngcây · khtrùngcácthitb · dùngbao(loidùngmtln)baongoàigiàydépvàsdngbnrachân có cht kh trùng ngn nga cán b mang tác nhân gây bnh trong giày dép (Hình 9.3) · kimtraunxemcáccâytrngcóduhiunhimcácbnhcóngungc t t · loibvàtcáccâybbnh · loibtbnhimbnh. Kh trùng giày dép k càng sau khi kim tra mt khu trng có nhim bnh có ngun gc t t. Không c iu tra các khu trng khe mnh khi còn mang giày dép có dính t b nhim.

Hình 9.3 Các bin pháp ngn nga mang ngun bnh qua giày dép: bao bc ngoài giày dép bng nha (trái) và kh trùng giày sau khi kim tra mt rung trng b bnh có ngun gc t t (phi)

Phn 9. Qun lý bnh hi tng hp

103

9.9

Tài liu tham kho

Stirling G.R. and Eden L.M. 2007. The impact of organic amendments and mulch on root-knot nematode and Pythium root rot of capsicum. Presented at the Australasian Plant Pathology Society Conference, Adelaide, 24­27 September 2007.

104

Cm nang chn oán bnh cây Vit Nam

Information

22 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

296684