Read Anafilaktik ok üzr klinik protokol text version

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyi kollegiyasinin 12 iyun 2009-cu il tarixli 17 sayli qrari il tsdiq edilmidir

ANAFLAKTK OK ÜZR KLNK PROTOKOL

Baki - 2009

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

52.5 A 69

A 69 Anafilaktik ok üzr klinik protokol. ­ 28 sh. Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin shiyy islahatlari çrçivsind ictimai shiyy kadrlarinin hazirlanmasi üzr Tdbirlr proqrami sasinda trtib edilmidir.

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

2

Klinik protokolun trtibçilr heyti: A.Axundbyli ­ ATU-nun I daxili xstliklr v reanimatologiya kafedrasinin müdiri, professor, t.e.d. .smayilov ­ ATU-nun I daxili xstliklr v reanimatologiya kafedrasinin professoru, t.e.d. A.Aayeva ­ ATU-nun daxili xstliklrin propedevtikasi kafedrasinin assistenti, t.e.n. F.Hsnov ­ M.A.Topçubaov adina Elmi Crrahiy Mrkzinin anesteziologiya- reanimasiya öbsinin rhbri R.Abdullayeva ­ ATU-nun farmakologiya kafedrasinin assistenti, nnovasiya v Tchizat Mrkzi drman vasitlrinin planladirilmasi v rasional istifadsi öbsinin müdiri Z.Mustafayeva ­ Shiyy Sektorunda slahatlar Layihsinin cra Qrupu, shiyy siyasti, monitorinq v qiymtlndirm üzr koordinator R.Mmmdov ­ ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzi tlimresurs öbsinin müdiri Ryçi: K.N.Hacimuradov ­ ADHT-nin Anasteziologiya v reanimatologiya kafedrasinin müdiri, professor, t.e.d.

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

3

Klinik protokolun redaktoru: C.Mmmdov ­ Shiyy Nazirliyi ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzinin direktoru

xtisarlarin siyahisi

AÇF AST A AT DV ExoKQ EKQ XBT-10 KTÇ KFK KÇ KT QKS MVT RKT UX ­ angiotenzin çevirn ferment ­ allergen spesifik immunoterapiya ­ anafilaktik ok ­ arterial tzyiq ­ drman vasitlri ­ exokardioqrafiya ­ elektrokardioqrafiya ­ Xstliklrin Beynlxalq Tsnifati (10-cu buraxili) ­ kskin tnffüs çatimazlii ­ kreatinfosfkinaza ­ kskin damar çatimazlii ­ kompüter tomoqrafiya ­ qlükokortikosteroidlr ­ mrkzi venoz tzyiq ­ randomizasiya olunmu klinik tdqiqatlar ­ üryin iemik xstliyi

Sübutlarin etibarliliq drcsi v elmi tdqiqatlarin tiplri

Sübutlarin etibarliliq drcsi Sübutlarin mnblri (elmi tdqiqatlarin tiplri)

Ia Ib IIa IIb III IV

Sübutlar meta-analiz, sistematik icmal v ya randomizasiya olunmu klinik tdqiqatlardan (RKT) alinmidir Sübutlar n azi bir RKT-dn alinmidir Sübutlar n azi bir yaxi planladirilmi, nzart ediln, randomizasiya olunmami tdqiqatdan alinmidir Sübutlar n azi bir yaxi planladirilmi kvazieksperimental tdqiqatdan alinmidir Sübutlar tsviri tdqiqatdan (msln, müqayisli, korrelyasion tdqiqatlar, ayri-ayri hallarin öyrnilmsi) alinmidir Sübutlar ekspertlrin ryin v ya klinik tcrüby saslanmidir 4

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

Tövsiylrin etibarliliq sviyysi kalasi

Tövsiynin etibarliliq sviyysi Tövsiynin saslandii sübutlarin etibarliliq drcsi · RKT-lrin yüksk keyfiyytli meta-analizi, sistematik icmali v ya nticlri uyun populyasiyaya amil edil biln, sistematik shv ehtimali çox aai olan (++) irimiqyasli RKT. · Sübutlarin etibarliliq drcsi Ia. · Kohort v ya klinik hal - nzart tipli tdqiqatlarin yüksk keyfiyytli (++) sistematik icmali, yaxud · Sistematik shv riski çox aai olan (++) yüksk keyfiyytli kohort v ya klinik hal - nzart tipli tdqiqat, yaxud · Nticlri uyun populyasiyaya amil edil biln, sistematik shv riski yüksk olmayan (+) RKT. · Sübutlarin etibarliliq drcsi Ib v IIa. · Nticlri uyun populyasiyaya amil edil biln, sistematik shv riski yüksk olmayan (+) kohort v ya klinik hal - nzart tipli v ya nzart ediln, randomizasiya olunmami tdqiqat, yaxud · Nticlri uyun populyasiyaya bilavasit amil edil bilmyn, sistematik shv riski çox aai olan v ya yüksk olmayan (++ v ya +) RKT. · Sübutlarin etibarliliq drcsi IIb. · · · · Klinik hallar seriyasinin tsviri, yaxud Nzart edilmyn tdqiqat, yaxud Ekspertlrin ryi. Yüksk sviyyli sübutlarin mövcud olmamasinin göstricisidir. · Sübutlarin etibarliliq drcsi III v IV. 5

A

B

C

D

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

Protokol allerqoloq-immunoloqlar, anestezioloq-reanimatoloqlar, tcili tibbi yardim hkimlri, crrahlar, stomatoloqlar, ilkin shiyy xidmtlri sviyysind çalian terapevtlr, ail hkimlri üçün nzrd tutulmudur. Protokolun mqsdlri Sübutlu tbabt prinsiplrin saslanmi müasir metodlar ttbiq etmkl A-nin diaqnostika, müalic v profilaktikasinin tkmilldirilmsi A il bali ölüm hallarinin azaldilmasi

ÜMUM MÜDDALAR

Anafilaktik ok (A): hyat üçün thlük yaradan kskin böhranli vziyytdir sürtl inkiaf edrk air hemodinamik pozunluqlar tördir orqanizmd drin hipoksiya yaradir hyati vacib orqanlarin zdlnmsi il müayit edilir. A sürtli immunoloji reaksiya kimi, sensibilizasiya olmu orqanizm allergenin tkrar daxil olmasi zamani tosqun hüceyrlrdn v bazofillrdn mediatorlarin xaric olmasi nticsind ml glir (B).

Epidemiologiya

Anafilaktik ok, ksrn allergik xstliklrdn ziyyt çkn xslrd inkiaf edir (A). Atopik xstliklri olan xslrd anafilaktik okun inkiaf etm tezliyi daha yükskdir (C). Anafilaktik ok hospitaliz olunmu 3000 xstdn 1-d qeyd alinir. Drman mnli anafilaktik okdan ölüm göstricisi 25%- qdr çatir. nsekt (ari sancmasi) anafilaksiyasi sbbindn ölüm göstricisi 1 000 000 haliy 0,4-2 hadis tkil edir. Anafilaksiya hr ya qrupunda rast glir. Qida etiologiyali anafilaksiya sasn uaqlarda, drman mnli is daha çox böyüklrd müahid olunur. Yali insanlarda yanai xstliklrin olmasi sbbindn anafilaktik reaksiyadan ölüm riski daha yükskdir. 6

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

Etiologiya

Anafilaktik ok vziyytini aaidaki sbblr törd bilr: Drman preparatlari (antibiotiklr, vitaminlr, albumin, benzodiazepin preparatlari, yerli anestetiklr, iltihab leyhin geyri-steroid preparatlari) Heteroloji (heyvan qanindan alinmi) zrdablar, vaksinlr Zrqanadli hratlarin zhri Qida allergenlri (toyuq yumurtasi, süd, soya, baliq v dniz mhsullari, araxis v s.) Bitki tozcuqlari allergenlri Lateks allergenlr (crrahi lcklr, endotraxeal borular) Soyua qari reaksiyaya meylli xslrd soyuun tsiri il bali amillr Qida allergenlrinin tsirindn sonra fiziki grginlik Qeyri-adekvat aparilmi AST Bzn A-nin sbbini tyin etmk mümkün olmur, bel ki, bir çox hallarda idiopatik A IgE asili olmayan xarakterli olur.

Patogenez

vvlcdn sensibilizasiya olmu orqanizm allergenin daxil olmasi bioloji aktiv maddlrin külli miqdarda ifraz edilmsin v bu fonda anafilaktik okun inkiafina gtirib çixarir. Mediatorlarin ifrazinin sürtlnmsi immun v qeyri-immun yolla ba ver bilr. Anafilaktik reaksiya ­ konkret maddy qari sensibilizasiya olmu xslrd sürtli immun reaksiyadir. Anafilaktoid reaksiyalar mediatorlarin bazofil v tosqun hüceyrlrdn ifrazi nticsind qeyri-immun mexanizmlrin i dümsi il ba verir. Anafilaktik v anafilaktoid reaksiyalar inkiaf mexanizmlrin gör frqlnslr bel, klinik lamtlri tam bnzrdir (). Anafilaktoid reaksiyalar rentgenkontrast maddlr, dekstranlar, analgetiklr, iltihab leyhin qeyri-steroid preparatlar, AÇF inhibitorlari, tubokurarin, hiperosmolyar maddlr, tiopental-natrium v s. ttbiq edrkn inkiaf ed bilr.

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

A zamani letal nticnin risk amillri: Anamnezd allergik xstliklr, xüsusn müalicy çtin tabe olan bronxial astma (C) Epinefrinin (adrenalinin) gec ttbiq edilmsi (C) A tördn preparatin parenteral yolla daxil edilmsi (B) TSNFAT XBT-10 üzr tsnifat 78.0 78.2 80.5 88.6 Qidaya qari patoloji reaksiya hesabina yaranan anafilaktik ok. Qeyri-müyyn anafilaktik ok. Zrdab yeridilmsi il laqli olan anafilaktik ok. Adekvat tyin olunmu v düzgün ttbiq edilmi drman vasitsin qari patoloji reaksiya nticsind ba vern anafilaktik ok. Gedii xüsusiyytlrin gör Kskin bdxassli gedi Kskin xoxassli gedi Lng gedi Residivln gedi Abortiv gedi Kskin bdxassli (ildirimvari) anafilaktik ok kskin balanic, AT-nin sürtl dümsi (diastolik AT-nin 0 mm c.süt. qdr dümsi), huun drin pozulmasi, tnffüs çatimazlii il sciyylnir. ldirimvari okun gediinin frqli xüsusiyyti ­ ok leyhin intensiv terapiyaya qari rezistentlik v drin komatoz

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

RSK AMLLR Anamnezd allergik xstliklr. Drman preparatlarinin uzun müddt, xüsusn d, tkrar kurslar il istifad olunmasi, depo-preparatlarin istifadsi, polipraqmaziya. Penisillin qari sensibilizasiya mnbyi olan dermatomikozlarin mövcudluu (epidermofitiya). Drman preparatlarinin parenteral, xüsusn venadaxili üsulla yeridilmsi. Allergenl pe il laqdar uzun müddtli tmas.

vziyytdk proqressiv inkiafdir. Hyati vacib orqanlarin zdlnmsi il laqdar, adtn ilk dqiq v ya saatlarda ölüm ba verir. Aparici klinik sindromdan ­ kskin tnffüs çatimazlii (KTÇ) v ya kskin damar çatimazlii (KDÇ) ­ asili olaraq, A-nin ildirimvari gediinin variantlari ayird edilir. KTÇ sindromu üstünlüyü il gedn A zamani qfltn ml gln v artan ziflik, hava çatimazlii, dö qfsind sixinti, üzücü öskürk, ekspirator tngnfslik, pulsasiya edn ba arilari, ürk nahiysind ari, qorxu hissi qeyd olunur. Dri örtüklrinin kskin avazimasi v sianozu, aiz nahiysind köpük, çtinlmi fitvari tnffüs v nfs verm zamani quru xiriltilar müahid edilir. Üzün v bdnin digr hisslrinin angionevrotik ödemi inkiaf ed bilr. Sonradan, KTÇ-nin proqressivlmsi lamtlri davam etdikd v kskin böyrküstü vzi çatimazlii simptomlari lav olunduqda, letal ntic ba ver bilr. KDÇ inkiafi il gedn A ziflik, qulaqlarda küy, iddtli trlm il müahid olunan qfil balanic il sciyylnir. Dri örtüklrinin getdikc artan solunluu, AT-nin proqressiv sürtd enmsi, sapvari nbz, ürk tonlarinin kskin ziflmsi qeyd olunur. Bir neç dqiqdn sonra huun itmsi, qicolmalarin ml glmsi mümkündür. Letal ntic ürk-damar çatimazlii lamtlrinin güclnmsi fonunda ba verir. Xoxassli anafilaktik ok zamani AT-nin tdricn v mülayim drcd enmsi, huun alaqaranliq olmasi, tnffüsün cüzi pozulmasi müahid edilir. Adtn ok leyhin tdbirlr müsbt effekt verir v proqnoz yaxi olur. Lng gedili anafilaktik ok damar tonusunun tdricn brpa olunmasi il frqlnir. Ona gör d uzun müddt (bir neç gün qdr) adrenomimetiklrin yeridilmsi v onlarin dozasinin tdricn azaldilaraq dayandirilmasi tlb olunur. Residivln anafilaktik ok dalavari gedii il sciyylnir. lk müsbt nticdn müyyn vaxt (bzn 6-8 saat) sonra hemodinamik pozunluqlar tkrarlanir. Tkrar pislm daha air gedii v müalicy rezistentliyi il frqlnir.

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

9

Hemodinamik pozunluqlarin intensivliyindn asili olaraq, Anin 4 airliq drcsi mövcuddur: Yüngül Orta air Air Çox air 10

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

Abortiv anafilaktik ok n xoxassli formadir. Özünü sasn asfiksik variantda nümayi etdirir, zif hemodinamik pozunluqlar il gedir, qarisi asan alinir. Anafilaksiyanin klinik tzahürlrin gör Anafilaksiyanin klinik tzahürlrindn asili olaraq, anafilaktik okun 5 gedi varianti ayird edilir: Hemodinamik variant Asfiksik variant Serebral variant Abdominal variant Dri v selikli qialarin yanai zdlnmsi il gedn variant Hemodinamik variant kskin ürk-damar çatimazlii simptomlarinin üstünlüyü il keçir: tezlmi zif nbz, dri örtüklrinin solunluq il vz olunan hiperemiyasi, iddtli trlm, arterial tzyiqin enmsi, huun itmsi. Asfiksik variant ­ tnffüs orqanlari funksiyasinin pozunluqlari üstünlük tkil edir (bronxospazm, qirtlaq ödemi, a ciyr ödemi). Serebral variant. Xstlrd psixomotor oyaniqliq, qorxu hissi, qicolmalar, beyin ödemi simptomlari (ba arilari, qusma, epileptiform tutmalar, hemiplegiya, afaziya v s.) qeyd olunur. Abdominal variant ­ md-bairsaq pozunluqlari üstünlük tkil edir (ürkbulanma, qusma, kskin qarin klinikasi drcsin kimi inkiaf edn md-bairsaq arilari). Dri v selikli qialarin yanai zdlnmsi il gedn variant ­ intensiv qainma, urtikar spgi, Kvinke ödemi, o cümldn, qirtlain ödemi. Hemodinamik pozunluqlarin intensivliyin gör

Anafilaktik okun diaqnozu klinik lamtlrin v anamnestik mlumatlarin düzgün qiymtlndirilmsi sasinda qoyulur. Anafilaktik okun lamtlri v airliq drcsi allergenin növündn asili olmur. Anamnez Çox zaman allerqoloji anamnezin toplanmasi kskin vziyytin aradan qaldirilmasina yönlmi terapiya aparildiqdan sonra mümkündür. Anamnez toplayarkn aaidaki suallarin cavablandirilmasi vacibdir: vvllr allergik reaksiyalar olubmu? Onlari n törtmidi? Onlar n il tzahür edirdi? Müalic mqsdi il hansi preparatlardan istifad olunmudu (antihistaminlr, qlükokortikosteroidlr, adrenalin v s.)? Bu df allergik reaksiyanin inkiafi n il laqdardir (adi rasiona daxil olmayan qida mhsulu, hratin sancmasi, drman qbulu v s.)? Xst hansi özünümüalic tdbirlrindn istifad etmi v onlar n drcd effektli olmudur? A diaqnozu aaidaki üç klinik meyar mövcud olduqda ehtimal olunur: ok simptomlarinin qfltn balanmasi v sürtl proqressivlmsi Tnffüs v/v ya ürk-qan damar sistemind hyati thlükli pozuntular Dri v/v ya selikli qialarin zdlnmsi (hiperemiya, övr, Kvinke ödemi) 11

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

Anafilaktik okun airliq drcsi, allergenin orqanizm daxil olmasindan sonra okun hansi vaxt rzind ml glmsi il birbaa balidir (C). n çox ölüm hallari ildirimvari formada v allergenin orqanizm daxil olmasindan sonra 3-10 dqiq rzind ba vern ok zamani rast glir. DAQNOSTKA

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

12

Nzr almaq lazimdir ki, dri v selikli qialarin tcrid olunmu kild zdlnmsi A deyil; sürtl proqressivln ok dri v selikli qialar zdlnmdn inkiaf ed bilr; md-bairsaq trakti pozuntulari müahid oluna bilr (qusma, qarin nahiysind arilar, diarreya). Tnffüs yollari keçiriciliyinin pozuntulari qirtlaq v dilin tnffüsü v udmani çtinldirn ödemi, ss tutqunluu v stridor il tzahür olunur. Tnffüs pozunluu tngnfslik, fitvari tnffüs, air hallarda diffuz sianoz v tnffüsün dayanmasi klind üz çixir. Qan dövrani pozuntulari lamtlri solunluq, soyuq yapiqan tr, taxikardiya, bradikardiya (çox zaman qan dövrani faliyytinin dayanmasindan vvl qeyd olunur), hipotoniya, miokardin iemiyasi (EKQ il tsdiqlnir) v ürk dayanmasidir. Yuxarida göstrilnlr sonda beyin qan dövraninin pozulmasi nticsind nevroloji pozunluqlara gtirib çixara bilr. Xstlrd psixomotor oyaniqliq, klonik qicolmalar, ölüm qorxusu, huun pozulmasi v ya itirilmsi qeyd oluna bilr. Digr orqanlar trfindn tzahür edn anafilaksiya lamtlri qaraciyr venalarinin saya zllrinin spazmi, qarin boluu damarlarinin genilnmsi v onlarda qanin depolamasi, sidik kissi v bairsaqlarin saya zllrinin spazmi (qeyri-ixtiyari sidik ifrazi v defekasiya), uaqliin saya zllrinin spazmi (uaqliq yolundan qanli ifrazat), hemorragik fsadlarin inkiafi il nticlnn hipokoaqulyasiya ola bilr. A-nin n qorxulu simptomlari ­ tnffüs yollarinin ödemi nticsind tnffüsün çtinlmsi v arterial tzyiqin progressiv enmsidir. Bunlarin hr biri adekvat müalic aparilmadiqda fatal nticy gtirib çixara bilr (A).

A-nin airliq drcsi A-nin airliq drcsi hemodinamik pozuntularin qabariqlii il müyynlir. I drc (yüngül) ­ inkiaf müddti bir neç dqiqdn 2 saata qdr olur. Sistolik AT 90 mm c.süt.-na qdr enir. Xstnin huu aydindir, qainma, övr, ba arilari, ba gicllnmsi, ba nahiysind istilik hissi, qulaqlarda küy, taxikardiya, artan ziflik qeyd olunur. Bu vziyyt ok leyhin terapiya il asanliqla aradan qaldirilir. II drc (orta air): sistolik AT 90-70, diastolik ­ 40 mm.c.süt.-dan aaidir. Huun itmsi drhal ba vermir v ya qeyd olunmur. Taxikardiya, aritmiya, kskin ziflik qeyd edilir. Qirtlain ödemi v bronxospazm hesabina asfiksiya, qusma, qeyri-ixtiyari sidik ifrazi v defekasiya ba ver bilr. III drc (air): huun itmsi, kskin tnffüs v ürk-damar çatimazlii (tngnfslik, sianoz, stridoroz tnffüs, sapvari nbz, sistolik AT kskin sürtd 60 mm.c.süt-dan aai enir, diastolik AT tyin olunmaya bilr) il tzahür edir. ok leyhin terapiya çox zaman az effektivdir. IV drc (çox air): ildirimvari kild kollaps (solunluq, sianoz, sapvari nbz, AT-in sifira qdr kskin kild enmsi), komatoz vziyyt (huun itmsi, qeyri-ixtiyari sidik ifrazi v defekasiya, göz bbklrinin genilnmsi v iia reaksiya vermmsi), sonda ürk v tnffüs faliyytinin dayanmasi ba verir. sas v lav diaqnostik meyarlar Huun sviyysinin qiymtlndirilmsi (yuxululuq, huun itmsi). Dri örtüklri v selikli qialarin vziyytinin qiymtlndirilmsi (solun v bzn sianotik, eritema, spgi, ödem, rinit, konyunktivit simptomlarinin akar edilmsi) Udma v tnffüsün qiymtlndirilmsi (udmanin çtinlmsi, KTÇ lamtlri) Nbzin xarakteri (sapvari, ritmin pozulmasi v s.) v arterial tzyiqin ( 30-50 mm c. süt. qdr aai enmsi) tyini. Qusma, qeyri-ixtiyari defekasiya v/v ya sidik ifrazi, uaqliq yolundan qanli ifrazat kimi simptomlarin tyini. 13

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

Laborator tdqiqatlar v digr müayinlr

Anafilaksiya

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

14

klinik diaqnozdur v laborator tdqiqatlara saslanmir. Diaqnoz tipik klinik mnzr v allergenin bilinn tsiri haqqinda mlumatlar sasinda dqiqldirilir. Laborator tdqiqat reaksiyanin airliq drcsini qiymtlndirmkd yardimçi hmiyyt malikdir, hmçinin übhli hallarda differensial diaqnostikanin aparilmasi üçün ttbiq olunur (C). Anafilaktik reaksiya zamani yegan potensial faydali txirsalinmaz tdqiqat, tosqun hüceyrlrin zrdab triptazalarinin tyinidir (). Triptaza, hm anafilaktik, hm d anafilaktoid reaksiyalar zamani tosqun hüceyrlrdn ifraz olunur. Onun qan zrdabinin trkibindki sviyysi, xstnin vziyytinin airliq drcsi il korrelyasiyada olur. ok vziyytin qari yönlmi terapiya il eyni vaxtda aaidaki laborator tdqiqatlar aparilir: Qanin ümumi analizi (bzi hallarda hematokritin artmasi qeyd olunur), respirator v metabolik asidozun, su-elektrolit balansinin v intensiv terapiyanin adekvatliinin qiymtlndirilmsi üçün turu-qlvi müvazinti, , 2, 2-nin tyini, qanin laxtalanma sisteminin müayinsi. Qanda ümumi v spesifik IgE tyin etmkl, allerqoloji müayinnin aparilmasi mümkündür. Daha trafli allerqoloji müayin reaksiyanin aradan qaldirilmasindan sonra aparilir. Dri testlri 6 hftdn az olmayan müddtdn sonra keçirilir (D). Laborator tdqiqatlardan baqa, daimi olaraq xstnin vziyytinin monitorinqi hyata keçirilir: fizikal müayin, EKQ, ATy nzart, auskultasiya, zrurt olduqda ­ mrkzi venoz tzyiqin tyini v digr instrumental müayin üsullari. Ürk-damar sisteminin monitorinqi air gedili anafilaktik ok v ciddi kardiovaskulyar patologiyasi olan xstlrd, xüsusn davamli olaraq adrenoblokatorlar qbul etmi xslrd aparilir (B).

DFFERENSAL DAQNOSTKA Tnffüs pozuntulari, arterial hipotoniya v ya huun pozulmasi il müayit olunan bütün xstliklrl differensial diaqnostikanin aparilmasi zruridir (C). Anafilaktik ok diaqnozu qoyarkn arterial hipotenziya, tnffüs pozunluqlari v huun pozulmasi il müayit olunan bütün kskin xstliklr (miokard infarkti, a ciyr arteriyasinin tromboemboliyasi, kskin ürk-damar çatimazlii, hipovolemiya, hipoqlikemiya, kskin drman zhrlnmlri, sepsis, epilepsiya, günvurma, beyin qan dövraninin pozulmasi v s.) il differensial diaqnostika aparilmalidir. Diaqnoz

Miokard infarkti

A ciyr arteriyasinin tromboemboliyasi

Müxtlif mnli kskin ürkdamar çatimazlii

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

15

Ehtimal olunan lamtlr Dö arxasinda anginoz arilar il müayit edilir, air formalarinda kardiogen oka xas olan aritmiyalar, kskin sol mdcik çatimazlii üz çixir. Diaqnozu dqiqdirmk üçün EKQ, ExoKQ müayinlri aparilmali v qanda fermentlr (KFK MBfraksiyasi, tropanin) yoxlanmalidir. Qfltn dö qfsinin müyyn nahiysind ari, öskürk, tngnfslik, qanhayxirma ba verir. Diaqnozu dqiqldirmk üçün dö qfsinin rentgen müayinsi, spiral KT, angiopulmonoqrafiya edilir. Ürk-damar sistemin aid göstricilr (EKQ, ExoKQ v s.) öyrnilmli v anamnezd ola biln xstliklr (qüsurlar, miokarditlr, ÜX, damar patologiyalari) nzr alinmalidir.

Hipovolemiya

Hipoqlikemiya

Kskin drman zhrlnmlri

Septik ok

Nevroloji xstliklr

A-nin MÜALCS A ­ txirsalinmaz kild qiymtlndirm v müdaxil tlb edn, hyat üçün thlükli vziyytdir (). Airliq drcsindn asili olmayaraq A zamani hospitalizasiya, reanimasiya v intensiv terapiya öbsind müalic mütlq göstridir. Yardim zamani bütün preparatlarin inyeksiyasi ilk növbd zl daxilin (daha tez icra olunmasinin mümkünlüyü baximindan) edilmlidir. Yalniz bundan sonra periferik v ya mrkzi venalarin kateterizasiyasi v sonraki drmanlarin vena daxilin vurulmasi mqsduyundur. 16

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

Qusma, diarreya, üzücü poliuriya olub-olmamasi müyyn edilmlidir. Anamnezl (diabet, acliq, pankreatit, xroniki böyrk çatimazlii) yanai qanda kr yoxlanmalidir Anamnez, klinik lamtlr v toksiki-kimyvi analiz sasn tsdiq v ya inkar edilir. nfeksiya mnbyinin olmasi, hrart (yaxud hipotermiya), titrtm, trlm, mikrosirkulyator v hemostaz pozunluqlarinin müahid olunmasi diaqnozun qoyulmasina sas verir. Beyin qan dövraninin kskin pozulmasi, epilepsiya, beynin kskin iltihabi xstliklri v s. zamani özünmxsus aparici beyin lamtlri meydana çixir. Diaqnoz lav müayinlr (likvorun müayinsi, ba beynin kompüter tomoqrafiyasi v s.) sasinda dqiqldirilir.

A il xstnin aparilmasi alqoritmi Txirsalinmaz yardim: Ayaq nahiylrini azca qaldiraraq xstni uzaniqli vziyyt gtirmk, dilin arxaya sallanmasi, asfiksiya v qusuntu kütllri il aspirasiyanin qarisini almaq mqsdi il baini yan trf çevirmk, alt çnni irli çkmk. Tmiz havanin daxil olmasini tmin etmk v ya imkan varsa, oksigen terapiyasi aparmaq. Tnffüs pozulmasi olan xstlrd tnffüsün asanlamasi mqsdi il oturaq vziyyt üstünlük veril bilr. Hamil qadinlarda kaval kompressiyanin qarisini almaq mqsdi il onlarin sol böyrü üst uzadilmasi. Allergenin orqanizm daxil olmasinin qarisinin alinmasi zruridir: Allergenin parenteral daxil olmasi zamani allergen daxil olan yerdn (lokalizasiya imkan verirs) yuxari, 30 dqiqdn çox olmayan müddt, arteriyalari sixmadan turna balamaq (hr 10 dqiqdn bir turnani zifltmkl); nyeksiya v ya sancma yerinin traflarina "xaçvari" kild (ba, boyun, l v pnclr istisna olmaqla) 5,0 ml izotonik natriumxlorid mhlulu il qaridirilmi 0,1%-li 0,5 ml epinefrin (adrenalin) inyeksiya etmk (mümkün olduqda venadaxili ­ hipoperfuziya!); Ari sancmasi zamani netri biçaq, dirnaq miari v ya dirnain özü il dri sthi üzrind sürün hrktlrl çixarmaq (D); Allergen xüsusiyytli drmanlar burun yollarina v ya konyunktival kisy dürs, onlari axar su il yumaq; Allergenin peroral qbulu zamani xstnin mdsinin yuyulmasi mslht deyil. ok leyhin tdbirlr: Adrenalin seçim preparati olaraq okun ilkin lamtlri akar ediln kimi yeridilmlidir (AT-y nzartl). Adrenalin inyeksiyasi htta okun diaqnozuna übh olduqda bel hyati göstril aparilmalidir (C). Adrenalinin uzun iyn il, bud nahiysinin ön-yan sthin, zldaxili yeridilmsi daha yaxidir. Preparatin zldaxili yeridilmsi digr daxil edilm yollari (drialti, inhalyasion,

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

17

sublinqval) il müqayisd daha üstündür, çünki bu yol preparatin maksimal drcd tez v tam absorbsiyasina nail olmaa imkan verir (C). Adrenalin 0,3-0,5 ml (0,3-0,5 mq) dozada /d yeridilir. Yaxi olar ki, preparatin 0,1-0,2 ml-i allergenin tsir etdiyi trf v 0,3 ml-i is ks trfin bud nahiysin yeridilsin. Zrurt olduqda preparat tkrarn hr 5 dqiqdn bir, maksimum 1,2 mq dozaya qdr yeridil bilr. Davamli hipotoniya zamani vena daxilin adrenalinin 1:10 000 nisbtind olan mhlulunun yeridilmsi göstridir (1:1000 nisbtind hll olunmu mhlulu bu kild v/d ttbiq etmk olmaz!). Bu mqsdl 1:1000 nisbtind olan 1 ml adrenalin mhlulu 10 ml fizioloji mhlulda hll edilir. Alinmi mhlul (1:10 000) 5-10 dqiq rzind AT-y nzartl v/d yeridilir. Böhranli vziyytlrd adrenalin mhlulunun v/d infuziyasina balanilir. Bunun üçün 1:1000 nisbtind olan 1 ml adrenalin mhlulu 250 ml 5%-li qlükoza mhlulunda v ya 0,9%-li natriumxlorid v ya Ringer mhlulunda qaridirilir (alinmi adrenalin mhlulunun qatilii 4 mkq/ml tkil edir). lk daxil etm sürti ­ 1 mkq/dq tkil edir. Effektiv ntic ld edilmdikd v ks-tsirlr olmazsa, dozani 4 mkq/dq qdr artirmaq olar. A zamani htta nisbi ks-göstrilr olduqda bel adrenalin hyati göstril ttbiq edilir, çünki potensial fayda mümkün risklrdn hmiyytli drcd yükskdir (C). Adrenalin kifayt kdr müsbt cavab reaksiyasi olmadiqda, noradrenalin (ilkin doza 0,05-0,1 mkq/kq/dq), yaxud vazopressin (2-10 BV v/d ­ cavab alana qdr), yaxud qlükaqon (1-2 mq v/d ­ cavab alana qdr) ttbiq edilmsi tövsiy olunur. Qlükaqonun ttbiqi anamnezind beta-blokatorlarin qbulunu qeyd edn pasiyentlr xüsusil göstridir. Adrenomimetiklrin istifadsi il yanai orta dozalarda qlükokortikosteroidlr ttbiq edilir. QKS seçimi prinsipial deyil, aaidaki preparatlardan biri göstriln ekvivalent dozalarda istifad olunur: Deksametazon 8-32 mq; Hidrokortizon 250 mq; Prednizolon 90-120 mq; Betametazon 8-32 mq.

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

18

QKS-lr anafilaksiya, müxtlif lokalizasiyali ödemlr, bronxoobstruktiv sindromun tezlikl aradan qaldirilmasi v anafilaktik reaksiya dalalarinin profilaktikasi üçün hmiyytlidir. Müalicy cavab vermyn v ya vziyyti qeyri-sabit olan xstlrd qanin hcminin kolloid v kristalloid mayelrl adekvat tnzimlnmsi v pasiyentlrin xstxanaya tcili çatdirilmasi zruridir (B). Kolloid v kristalloid mhlullar dövr edn qanin maye hcmini brpa etmk, hemokonsentrasiyani normalladirmaq v AT-ni effektiv kild sabitldirmk mqsdi il infuziya edilir. Venadaxili yol mövcud olduqda, venadaxili infuzion terapiya txir salinmadan hyata keçirilir. 1000 ml fizioloji mhlulun yeridilmsi tövsiy olunur, bu zaman mhlulun ilk 500 ml-i sürtl infuziya edilir. Kiçik molekullu dekstran v ya Ringer mhlulunun yeridilmsi d mümkündür. nfuziya ediln mayenin miqdari AT v mrkzi venoz tzyiqin (MVT) göstricilri, hmçinin xstnin ümumi vziyytin sasn müyyn edilmlidir. Antihistamin preparatlar A-nin müalicsind ikinci sira vasitlr aiddir. Antihistamin preparatlar il terapiya AT-nin tam sabitlmsi v AT-ni artiran preparatlarin yeridilmsinin dayandirilmasi fonunda aparilir. 1%-li dimedrol mhlulu, yaxud tavegil v ya 2%-li suprastin mhlulu /d v ya v/d üsulla yeridilir. Fenotiazin törmlrinin (pipolfen, diprazin) qabariq hipotonik effekti, mrkzi sinir sistemin göstrdiyi lngidici tsir v sensibilizasiyaedici qabiliyyti il laqdar olaraq, onlarin anafilaktik reaksiyalarin müalicsind parenteral ttbiqi mqsduyun sayilmir. Adrenalin yeridilmsin baxmayaraq bronxoobstruktiv sindrom davam edrs, bu zaman 2,5-5 mq dozada (zrurt olduqda tkrar edilir) salbutamol, yaxud albuterol il (inhalyasion v ya v/d) bronxolitik terapiyanin aparilmasi göstridir. Bu zaman 20 dqiq rzind v/d 5-6 mq/kq dozada aminofillin yeridilmsi d mümkündür. Ürk ritminin pozunluqlari ehtimali il laqdar olaraq onu ehtiyatla ttbiq etmk lazimdir. A-nin penisillin istifadsi nticsind inkiafi zamani 1 000 000 TV dozada penisillinazanin /d yolla yeridilmsi göstridir. Bisillin tyini fonunda ok yaranibsa, penisillinazanin 2 sutkaliq intervalla 3 df istifad edilmsi mümkündür.

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

19

Qirtlaq ödemin lamtlri balansa( stridoroz tnffüs, asfiksiya ) situasiyadan asli olaraq traxeyanin intubasiyasi, krikotireotomiya yaxud traxeostomiya aparilmalidir. Tnffüs v ürk faliyyti dayandiqda drhal ürk-aciyr reanimasiyasina balanmalidir. Sonraki mrhld hyata keçiriln tdbirlr: Anafilaktik ok keçirmi xstlr lamtlrin tam aradan götürülmsindn sonra 6 saatdan az olmayan müddt rzind hkim nzarti altinda olmalidirlar. Nzartin mqsdi okun residivinin olub-olmamasinin monitorinqidir. Pasiyentin xstxanada daha uzun müddt qalmasi aaidaki hallarda tlb olunur: Davamli hipotoniya il müayit olunan air gedili anafilaktik ok, xüsusn etioloji amil tyin olunmayan zaman Anamnezind air bronxial astma olan pasiyentlr Allergenin uzun müddtli tsiri zamani Anamnezd residiv gedili anafilaksiya epizodu olduqda Stasionar müalicnin müddti hemodinamik göstricilrin tam sabitlmsi v anafilaksiyanin digr lamtlrinin aradan qaldirilmasinin müddtindn asilidir. Adtn bu müddt 1 gündn 10 gündk tkil edir. Stasionarda hr 6 saatdan bir 1-2 mq/kq dozada prednizolon, pasiyentin çkisin gör hesablanmi 5-10 ml/kq dozada qlükoza v ya fizioloji mhlul il infuzion terapiya aparilir; venadaxili antihistamin preparatlar yeridilir. Davamli hipotoniya zamani arterial tzyiq nzartl (AT> 90 mm c. süt. saxlamaqla) dopamin (400 mq preparat 500 ml fizioloji mhlulda hll edilir v 2-20 mkq/kq/dq sürtl yeridilir) v ya qlükaqon (irnaq üsulu il 15 mq 5 dq., sonra damci üsulu il 5-15 mkq/dq) arterial tzyiqin davamli sabitlmsin qdr yeridilir. Daha sonra prednizolon il hormonal terapiya 10-15 mq dozada 7-10 gün rzind peroral olaraq davam etdirilir; ikinci nsil antihistamin preparatlar tyin edilir (loratadin, setirizin v s.); böyrk, qaraciyr, ürk v digr hyati hmiyytli orqanlarin funksiyasina nzart olunur.

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

20

Pasiyentin vziyyti sabitldikdn sonra xstnin sensibilizasiya spektrini dqiqldirmk mqsdi il in vitro allerqoloji müayin aparilir. Anafilaktik okun inkiaf sbbi akar olunduqdan sonra xsty, üzrind mövcud allergik reaksiyalar haqqinda mlumat, kskin allergik reaksiya ba verdiyi zaman txirsalinmaz yardim tdbirlri qeyd olunmu "Allergik xstnin pasportu" verilir. Anamnezd zrqanadlilarin sancmasi v ya soyua qari reaksiyalar mövcud olduqda, pasportda bu haqda müvafiq qeydlr edilmlidir. Sonradan xstnin AST terapiyasi aparilmasi haqqinda qrar qbul edn allerqoloq/immunoloqun nzarti altinda müayin olunmasi mslhtdir. Eyni zamanda aaida göstrilmi hallarda da xstnin allerqoloq/immunoloq nzarti altinda qalmai zruridir: Diaqnoz übhlidir v ya tam deyil; lamtlr residiv verir v ya nzart tabe olmur; Hkim göstrilrin ml edilmsind kömk zruridir; Allergen faktorlarin dqiqldirilmsind yardima ehtiyac vardir; Xst profilaktika üçün gündlik preparatlara ehtiyac duyur; Müalicnin mqsdin tam nail olunmayib; Anafilaksiya digr patoloji vziyyt il fsadlair; Anafilaksiya psixoloji amillr il fsadlair; Xst mslht üçün müracit edir. Stasionardan çixmazdan vvl xst hkim müayinsindn keçmlidir. ok lamtlrinin tkrarlanmasi zamani klinikaya qayitmaq haqqinda ona dqiq göstrilr verilmlidir. Evd qbul etmk üçün xsty antihistamin preparatlar v 3 gün rzind peroral steroidlr tyin edilir. Bu, urtikar övr hallarinda v ok lamtlri residivinin preventiv terapiyasi üçün zruridir. Pasiyentin drman qutusunda olmasi tlb ediln drmanlar 0,1%-li adrenalin, prednizolon (deksametazon), tavegil v aminofillin mhlullari, steril prislr. Hr preparatdan n azi 4-5 ampul olmalidir. Anafilaktik ok ba verdikd müalic tdbirlri qaydasi haqqinda xsty göstrilr verilir. Pasiyentin tlimi Keçirilmi anafilaktik okdan sonra xst allerqoloq-immunoloq nzarti altinda olmalidir. Xstliyin tbiti, onun profilaktikasi tdbirlri, müalic üsullari haqqinda xst il söhbt aparilmalidir.

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

21

ANAFLAKTK OKUN PROFLAKTKASI Allergiyadan ziyyt çkn bütün xstlr öz yanlarinda içrisind adrenalin olan pris-tübiklr gzdirmlrini mslht görmk lazimdir. Hr bir xstnin allerqoloji anamnezini trafli toplamaq lazimdir. Bununla yanai, orqanizmin gizli sensibilizasiyasi v istniln farmakoloji preparata qari ok vziyytinin inkiafi da mümkündür. Profilaktik tdbirlr etioloji amil il müyynlir. Zrqanadli hratlarin zhrin qari allergik reaksiyalarin profilaktikasi üçün hratlarin zhrindn alinmi allergenlr il spesifik immun terapiyasi aparilir. Spesifik immun terapiyasi allergik reaksiyasi IgE mexanizmli olan pasiyentlrd aparilir. Sancma ehtimalini hmiyytli drcd azaltmaq v ya ondan tamamil qaçmaq üçün, xst bir sira sad thlüksizlik qaydalarina riayt etmlidir: Ari ptklrindn v hratlarin digr toplanma yerlrindn (bazarlar, zibilxanalar) uzaq olmaq; Ot üzrind ayaqyalin gzmmk (hrati basmaq thlüksi sbbindn); Arilarin bal yima mövsümünd evd pncrlri tor il prdlmk; Açiq yerlrd qidalanmamaq v qida hazirlamamaq (qida arilari clb edir); 22

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

Anamnezd zrqanadlilarin sancmasi v ya soyua qari reaksiyalar mövcud olduqda, xstnin özü il daimi olaraq ok leyhin dst gzdirmsi zrurti qeyd olunur. Xsty inyeksiya texnikasini öyrtmk, bud nahiysinin ön-yan üçd bir hisssinin drin qatina adrenalinin 0,1%-li mhlulunun 0,3-0,5 ml dozada yeridilmsini qeyd etmk lazimdir. Zrurt olduqda inyeksiyani 2030 dqiqdn sonra tkrar etmk olar. Fövqlad hallarda preparatin yeridilm yerini geyimdn azad etmdn v spirt il silmdn adrenalini paltari deib keçmkl yeritmk olar. Adrenalin inyeksiyasini anafilaksiyanin ilk simptomlari zamani tcili etmk lazimdir. vvllr xstd hrat sancmasina qari hyat üçün thlükli reaksiyalar ba vermidirs, o, simptomlari gözlmdn, sancmadan drhal sonra adrenalin daxil etmlidir.

Arilarin bal yima mövsümünd tirli maddlrdn istifad

PROQNOZ Anafilaktik okun proqnozu ciddidir. Onun nticsi gediinin airlii, digr orqan v sistemlrin yanai gedn xstliklrinin mövcudluu, müalicnin adekvatlii v vaxtinda aparilmasindan asilidir. Letal nticnin sas sbblri kskin ürk çatimazlii, kskin tnffüs çatimazlii, hyati vacib orqanlara qansizmalar, trombozlardir. Keçirilmi anafilaktik okdan sonra miokardit, hepatit, qlomerulonefrit v sinir sisteminin diffuz zdlnmsi (demiyelinizedici proses) kimi fsadlar inkiaf ed bilr. Tkrar anafilaktik ok hallari zamani xstliyin airliq drcsi artir. 23

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

etmmk (tirlr, saç üçün laklar, ampunlar v s. hratlari clb edir); Ba v ya bostanlarda ilyrkn bdnin çox az hisssini açiq saxlamaq, qalin parçadan alvar v uzun qollu paltarlar, ayaqlara is qalin altliqli ayaqqabi geymk, ba örtüyündn istifad etmk vacibdir; Ari sancmasi zamani netri barmaqlar il tutaraq çixarmaq olmaz, çünki bu zaman zhr kissi sixilir v qalmi zhr yaradan sorulur. Netri biçaq, dirnaq miari v ya dirnain dri sthi üzrind sürükn hrktlri vasitsil xaric etmk lazimdir. Drmandan A keçirmi xstlr müyyn drman preparatlari v ya hlledicilrin tkrar daxil edilmsindn ölüm thlüksinin olmasi haqqinda xbrdarliq edilmlidir. Drman preparatina qari tyin edilmi hqiqi allergiya zamani hmin preparatin, onun daxil olduu müxtlif kompleks preparatlarin v onunla eyni kimyvi qrupdan olan bütün preparatlarin ttbiqi qadaan olunur. Qida mhsuluna qari allergik reaksiya zamani bu qida mhsulu ömürlük v ya uzun illr müddtin rasiondan çixarilir. Xstlr özlri il identifikasiya kartlari v ya anafilaksiyaya meyllilik v onun sbb agenti qeyd olunmu qolbaqlar gzdirmk tövsiy edilir. Yadda saxlamaq lazimdir ki, AÇF inhibitorlari v beta-blokatorlar qbul edn xstlrd anafilaksik reaksiyalarin inkiaf riski yükskdir ().

LAV 1 A zamani ilk yardim alqoritmi

Xstd kskin anafilaksiya mövcudluu mümkündür

H

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

Yox

Xstnin müayinsi: Kskin anafilaksiya akar edilirmi?

Anafilaksiyanin gecikmi fazasini vaxtinda akar etmk mqsdi il xstnin vziyytinin monitorinqi. Xstnin allerqoloq/immunoloq mslhtin göndrilmsi.

Yox

H

Xstnin müayinsi: havaötürücü yollarin, tnffüs, ürk-damar sistemi orqanlarinin v s. vziyyti. Hyat üçün thlükli lamtlr H mövcuddurmu?

H

Baqa diaqnozun tyini v ya anafilaksiyanin atipik akar edilmsi.

Yox

1. Adrenalinin daxil edilmsi. Zrurt olduqda: 2. Ürk faliyyti v tnffüsün brpasi. 3. Nfs il 2 alinmasi. 4. Venadaxili maye yeridilmsi. 5. Bronxodilatatorun nfs il alinmasi. 6. ntubasiya v traxeostomiyanin hyata keçirilmsi. Müsbt klinik cavab var?

Yox

Ttbiq zrurtinin tyini: adrenalin, QKS, antihistamin preparatlari. Müsbt klinik cavab var?

H Yox

Xstnin vziyytinin lav müayinsi v müalicnin davami: 1. Tkrarn adrenalin vurulmasi; 2. QKS, vazopressin, glukaqon v s. ttbiqi zrurtinin tyini; 3. Laborator müayin, o cümldn, triptaza sviyysinin tyini zrurti; 4. Hospitalizasiya.

24

LAV 2 IgE-asili A inkiafinda rolu sübut olunmu allergenlr

Haptenlr Antibiotiklr: penisillinlr, sefalosporinlr v s. zl relaksantlari Vitaminlr ­ tiamin Sitostatiklr ­ sisplatin, siklofosfamid, sitozin, arablenozid Opiatlar

Polisaxaridlr Dekstranlar Dmirtrkibli dekstranlar

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

25

Tam zülal allergenlr Qida ­ yumurta, ink südü, qoz, xrçngkimilr, molyusklar, paxlalilar Zhrlr ­ arilar v s. Vaksinlr ­ qizilca, qrip, tetanus Hormonlar ­ insulin, kortikotropin, tireotropin Antizrdablar ­ at qlobulini, antitimositar, antilimfositar qlobulin, zhrlr qari Fermentlr ­ streptokinaza, hemopapain Lateks ­ crrahi lcklr, endotraxeal borular Allergen ekstraktlar ­ ev tozu, otlarin tozu, heyvan kpyi.

LAV 3 Çarpaz-reaksiyali DV cdvli Bütün tbii, yarimsintetik, dürant penisillinlr, sefalosporinlr (50% hallarda, xüsusn, Penisillinlr birinci nsil preparatlar), piv, maya, qursaq (Benzilpenicillin) pendirlri, kombikorm il yetidirilmi qu v heyvan ti Bütün levomisetin qrupu, antiseptik mhlul, Levomisetin (Chloramphenicol) sintomisin Hipotiazid, furosemid, triampur, bukarban, orabet, butamid, novokain, dikain, anestezin, paraamino-azobenzol, novokainamid, Sulfanilamidlr bellastezin, biseptol, almagel-A, solutan, PASK, karboanhidraza inhibitorlari (azetazolamid), antabus Streptomisin Aminoqlikozidlr qrupu (streptomycin) Rondomisin, metasiklin, morfosiklin, Tetrasiklin oletetrin, kombikorm il yetidirilmi qu v (tetracycline) heyvan ti Digr qeyri-steroid iltihab leyhin preparatlar, analgin, reopirin, butadion, teofedrin, skutamilAspirin (Acetylsalicilic acid) C, brufen, baralgin, antastman, sitramon, sari rngli qida boyasi ­ tartrazin Prometazin, aminofillin, tripellenamin, okolad, kakao, kola, krem konservantlari, Etilendiamin mlhm konservantlari Mal ti, donuz ti, protamin, sink nsulin Fenotiazin sira preparatlari (aminazin, Pipolfen (Promethazine) frenolon, teralen) Teofillin Suprastin (Theophylline) Bütün barbituratlar qrupu, teofedrin, Fenobarbital (Phenobarbital) antastman, valokardin, pentalgin Yumurta, toyuq, ördk, ev dovani, Virus vaksinlri antibiotiklr (gentamisin)

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

26

LAV 4 Müalicnin "tipik" shvlri

Air kskin allerqozlar v bronxoobstruktiv sindrom zamani

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

27

tkc antihistamin preparatlarinin tyini sassiz vaxt itkisin gtirib çixarir. Kiçik dozali qlükokortikosteroidlrin gecikmi tyini v ya sassiz ttbiqi proqnozu pisldirir v air kskin allergik xstliklrin lamtlrinin aradan qaldirilmasi müddtini uzadir. Kalsium-qlükonat, kalsium-xlorid, natrium-tiosulfat, hemodez kimi preparatlarin ttbiqi, onlarin effektsiz olmasi v kskin allerqozun proqnozuna göstrdiyi vvlcdn blli olmayan tsir gör tövsiy edilmir. Diprazinin (pipolfen) istifadsi hipotoniyanin drinlmsi il thlüklidir. Topik inhalyasion qlükokortikosteroidlrin istifadsindn imtina qirtlain allergik stenozu v bronxospazm zamani aparilan terapiyanin effektini azaldir. Allergik ödemlr zamani ilgk diuretiklrinin istifadsi ciddi shv hesab olunur, çünki xstnin vziyytinin pislmsin gtirib çixarir.

Klinik protokol Azrbaycan Respublikasi Shiyy Nazirliyinin ctimai Shiyy v slahatlar Mrkzind hazirlanmidir.

28

dbiyyat: 1. Anaphylaxis guidelines for children's services.-2007. ­ access mode: http//www.community.nsw.gov.au 2. Emergency treatment of anaphylactic reactions - guidelines for healthcare providers. Resuscitation Council.-2008.­ access mode: http//www.resus.org.uk 3. EMS Evidence Based Protocols . ­ access mode: http//www.emergency.medicine.dal.ca 4. Lieberman P. Use of epinephrine in the treatment of anaphylaxis. Curr Opin Allergy Clin Immunol.- 2003 Aug; 3(4): 313-8-Medline 5. Scandinavian Clinical Practice Guidelines on the diagnosis, management and follow-up of anaphylaxis during anaesthesia. - 2007. ­ access mode: http//www.ingentaconnect.com 6. Stephen C Dreskin, G William Palmer. Anaphylaxis. - 2005.­ access mode: http//www.emedicine.medscape.com 7. The diagnosis and management of anaphylaxis: An updated practice parameter. - 2005. ­ access mode: http//www.guideline.gov 8. .. . - 2003.- 604 .

Information

Anafilaktik ok üzr klinik protokol

29 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

11008