Read vsse.pdf text version

Milli Kitabxana

VLYAM EKSPR

SEÇLM SRLR

K CLDD I CLD

"ÖNDR NRYYAT" BAKI-2004

1

Milli Kitabxana

ngilis dilindn trcüm edni: Ön sözün müllifi: Sabir Mustafa smixan Rhimov

822.33 - dc 21 AZE Vilyam ekspir. Seçilmi srlri. ki cildd. I cild. "Öndr nriyyat", Baki, 2004, 736 sh. Antik dövr dramaturgiyasindan söz dünd dil ilk gln Esxil, Evripid, Sofokl adlari olursa, ntibah dövrünün dram snti zirvsind qeyd-rtsiz görkmli ingilis dramaturqu Vilyam ekspirin adi çkilir. Mayasinda insan lyaqtinin ucalii, mnvi yükskliyi, insanprvrlik, drin hyatilik v mhbbt ülviliyi dayanan ekspir yaradicilii ümumbr mnvi srvtind el bir zirvdir ki, corafi srhdlr, etnik müxtlifliklr, milli psixologiyalar mhdudluu tanimir v zamana sin grir. Briyytin indisi v glcyi üçün narahatliq keçirn ölmz sntkarin humanizm ideyalari, gerçklikl ideal arasindaki uçurumun ictimai mahiyyti yazdii facilrd daha axli kild pardaqlanir. Hmin srlrd facivilik nikbinlikl üzvi vhdtddir ki, bu da ntic etibaril oxucunu ülvilik v gözllik almin qovudurur, onun hyat eqi v mübariz zmini artirir. Bu cild dahi dramaturqun be n mhur facisi daxil edilmidir. "Romeo v Cülyetta"da tmiz mhbbt, "Otello"da flakt dümü böyük inam, "Kral Lir"d ülvi ata sevgisi, "Hamlet" v "Maqbet" srlrind is hakimiyyt ehtirasi ön plana çkilir. ISBN 9952-416-37-6 © "ÖNDR NRYYAT", 2004

2

Milli Kitabxana

3

Milli Kitabxana

DÜNYANI "LRZY GTRN" DAHLRDN BR Bugünkü dünyamizda el bir mdni xalq tapilmaz ki, Vilyam ekspirin "Hamlet"indki mhur monoloqun "olum, ya ölüm" sualini ya olduu kimi, ya da öz doma dilin trcümd iltmsin. Cahanümul mütfkkir Vilyam ekspirin adinin dünyanin çkilmsi tsadüfi deyildir. Htta onun hyati v yaradiciliini tdqiq edn bir qisim aradiricilar ekspir soyadinda shnni lrzy gtirn bir insan dayandii fikrini söylmy özlrind csart tapmilar. Briyyt qiyamt günü Tanrinin qarisinda keçilmi yol, görülmü ilr haqqinda hesabat vernd, özünün mövcudluuna brat qazandirmaq üçün Servantesin "Don Kixot" srini tqdim ets, kifaytdir (F.Dostoyevski). Xeyr, kifayt deyil! Briyyt haqqinda tam, hrtrfli mlumat almaq, keçirdiyimiz kmkli yollar, qatladiimiz çtinliklr haqqinda tsvvür ld etmk üçün Nizaminin "Xms"si, Füzulinin qzllri, ekspirin facilri il tani olmaq grkdir. Böyük ingilis dramaturqu cahanümul srlrini yaradandan bri briyyt ii çtin dünd, yamanliq yaxilii üstlynd, "olum, ya ölüm" vziyytind el hey ekspirdn cavab gözlyir, onu imdadina çairir. Blk d XX srd bütün dünyada bu qdr diqqt mrkzind olan ikinci yaziçi tapmaq çtindir. ekspirin adi heç zaman unudulmur. Azrbaycanda ekspirl taniliq teatr v trcüm sntimizin inkiafi il six balidir. Teatrimizin v dbiyyatimizin XIX srdn bu gün kimi yüksliinin bütün mrhllri ekspir adi il laqdar olmudur. ekspir srlrinin Azrbaycan oxucusunun, tamaaçisinin bdii-estetik zövqünün znginlmsind xidmti vardir. Avropada ntibah dövrünün n görkmli nümayndlrindn biri olmu Vilyam ekspir öz srlrind humanizm, xlqilik, hyatsevrlik ideyalarini trnnüm etmi, insan qlbinin sirlrini drindn bilmi, qlm aldii mürkkb hadislrin dolunluu il hmi oxuculara böyük tsir göstrmidir. Onun faci v komediyalarinda ksini tapmi msllr, hyat haqqinda söyldiyi hqiqtlr, insanlarin bir-birin münasibti zaman-zaman dyimz qalir. ekspir hadislrin drinliyin nüfuz edir, ilk nzrd hmiyytsiz görünn xirda bir hadisnin

4

Milli Kitabxana

arxasinda gizlnn ümumbri hmiyyt malik mnalari üz çixara bilirdi. ekspirin bütün srlri zman il son drc bali olduuna gör dünya dbiyyatinda misli görünmmi tarixi vüst ksb etmidir. Hr bir cmiyyt, hr bir xalq, ya;ndan, mqamindan asili olmayaraq, hr bir frd hr df ekspirin srlri il tmasa girrkn ondan n is yeni bir ey öyrnibdir. Buna gördir ki, tdqiqatçilar 400 ildn çox bir müddtdir ki, onun srlrini tdqiq edir v hr df yeni bir fikir söylmy nail olurlar. Müasiri Ben Conson ekspir haqqinda demidir: "O, bir sr üçün deyil, bütün zamanlar üçündür". ekspir hm d bütün milltlr grkdir. El bir xalq tapilmaz ki, onun mdniyytinin inkiafinda ekspirin payi olmasin. ekspir Avropa ntibahinin parlaq v eyni zamanda n mürkkb dövründ yaamidir. ntibahin n drin v son drc böhranli dövründ vvllr Bokkaçço, Leonardo da Vinçi, Rable v digr mütfkkirlrin srlrind irli sürülmü konsepsiyalar tarixin aci tcrübsi sasinda nzrdn keçirilmi v saf-çürük edilmidir. ntibah dövründ srlrdn bri feodalizm mngnsind yaayan insanin qarisinda ucsuz-bucaqsiz üfüqlr açildi, öz qüvvsin yenilmz inam yaranir v o, hyata, biliy, yaradicilia meyl etmy balayir. ntibah dövründ insan orta srlrin axirt dünyasi haqqinda naillari il birdflik üzülüür, ümidini bu dünyaya balayir, cnnti d chnnmi d burda axtarir. Tbit elmlrin, humanitar elmlr böyük maraq oyanir. ntibah dövrünün insaninda n ümd keyfiyyt inamdir. nsanin sonsuz imkanlarina, varliin bütün sirlrin nüfuz edib, onlari akara çixarmaq bacariina inam. Engels "Tbitin dialektikasi" srind ntibah dövrünün mahiyytini bel aydinladirir: "Bu, briyytin o vaxta qdr gördüyü bütün çevrililr içrisind n böyük mütrqqi çevrili idi, dahilr ehtiyaci olan, öz tfkkürü, ehtirasi v xasiyyti kamilliyi v alimliyi chtdn dahilr yetirn bir dövr idi..." "Nhnglr ehtiyaci olan bu dövr" nhnglr d yetirdi. Bu dövrd el bir alim tapilmazdi ki, dörd-be xarici dil bilmsin elmin hm nzri, hm d tcrübi sahsind parlamasin. Dinin nüfuzuna qari çixan humanistlr insanin öz düünclrind azad v srbstliyini yüksk qiymtlndirir, onu hr cür mnvi v xlaqi tzyiqdn dinin buxovlarindan xilas etmy çaliirdilar. Bu, lbtt ki bdii yaradicliin da yüksk nailiyytlr ld etmsin gtirib çixartdi. taliyada incsnt fövqlad çiçklnm dövrü keçirir, Fransada, Alma-

5

Milli Kitabxana

niyada yeni tipli humanist dbiyyat yarandi, ngiltrd v spaniyada klassik dbiyyatin ilk nümunlri meydana gldi. Bu dövrün estetikasi nikbin xarakter daiyir; sntd gözllik, kamillik haqqinda düünülür, tbitin gözllik qanunlari kf edilir, sntkarlar sntd ümumildirm yolu il realizmin inkiafina tkan verirlr. Bu, bdii yaradiciliin müxtlif janrlarinin inkiafina sbb olur, bütün snt növlri misli görünmmi trqqi dövrü keçirir, humanist tlblri daha dolun v tsirli ifad ed biln snt növlri geni inkiaf edir. ntibah dövrünün ilkin mrhlsind insanin zahiri gözlliyini tsvir etmk tlbi meydana çixanda, xüsusil taliyada rssamlia, boyakarlia v xüsusn portret janrina üstünlük verilirdi. Sonralar is insanin daxili almin nüfuz edib, onu bütün mürkkbliyi v ziddiyyti il göstrmk meyli ön planda olanda ngiltr v spaniyada teatr janri öhrt qazanir. Orta srlr dbiyyatinda geni yayilmi fsanvi hadislri ks etdirn sabit süjetlr vzin, real hyat v onun kskin dramatizmini, ictimai v siyasi hadislri, canli insan taleyini, onun daxili almini, zngin xarakterini ks etdirn srlr sas yer tutur. *** Vilyam ekspir 1564-cü il aprelin 23-d Eyvon çayi sahilind yerln, indi dünyada ekspirin vtni kimi mhurlami Stratford hrind anadan olmudur. Atasi nisbtn varli olmudur. V.ekspirin hyati haqqindaki yazilarda o, bir qssab, dabba v lcktikn kimi tsvir edilmidir. dibin atasi Con ekspir bir müddt Stratford hrinin bldiyy risi d ilmidir. 1571-ci ild Vilyam yerli qrammatika mktbind oxumaa balayir. Burada o, yunan v latin dillrini, mntiq elmini öyrnir. Getdikc ailnin maddi vziyyti çtinlir, o, thsilini davam etdir bilmir. Rvayt gör glck yaziçi vvlc knd qssabi yaninda agird ilyir, sonra is kndlrd müllimlik edir, müllimlik edrkn xalq dilini, xalq dbiyyatini drindn mnimsyir. Tdqiqatçilar çox zaman ekspir dilinin, onun lüt trkibinin znginliyini, minlrl zrbi-mslirin, iyirmi mindn çox sözün ildilmsini mhz xalq içrisind olmasi v xalq dilini drindn öyrnmsi il izah edirlr. 1582-ci ild ekspir on skkiz yainda ikn özündn yeddi ya böyük olan varli fermer qizi Anna Heteveyl evlnir. Onlarin Süzan adli

6

Milli Kitabxana

bir qizi v kiz olanlari - Yudif v Hamlet olur. 1586-ci ild ekspir Stratforddan Londona gedir. Bir rvayt gör Londonda ekspir vvlc teatra gln yanlarin atlarini saxlarmi, sonra is teatrda suflyor, artistlr üçün rollarin üzünü köçürn, rejissor kömkçisi v aktyor kimi çalimidir. Lakin bir aktyor kimi ekspir öhrt qazana bilmmidir. ekspir bdii yaradicilia teatrda balamidir. lk srini 1590-ci ild yazmidir. 1593-cü ildn ekspir mhur aktyor Cems Berbecin rhbrlik etdiyi teatr truppasinda hm aktyor, hm d dramaturq kimi çaliir. Bu zaman teatra v dbiyyata böyük hvs göstrn zadganlar içrisind ekspir qraf Sauthemptonla dostlair, onun tkil etdiyi dbi mclislrd itirak edir. Qraf Sauthemptonun evind ekspir bir neç dib v aktyorla rastlair. Bura onun üçün ilk dbi mktb olur. Lakin ekspir teatra daha çox bali idi. O, öz truppasi il hrlri, kndlri gzir, xalqla görüür v xalqdan öyrnirdi. Getdikc teatrda ekspirin mövqeyi möhkmlnir. Berbec truppasinin üzvlri "Yer kürsi" adli teatr binasinin sasini qoyduqda ekspir d hmin irktd itirak edir. Sonradan ekspirin Stratfordda iki ev v bir parça torpaq sahsi almaq imkani da olur. 1599-cu ild is qraf Sauthemptonun kömyi il aai zadgan rütbsi d alir. ekspirin öhrti artdiqca hm tamaaçilarin, hm d teatr mütxssislrinin, alimlrinin nzrind istedadli bir dramaturq kimi taninir. ekspirin rqiblri thsild, elmd ondan yükskd dursalar da, dramaturq kimi ondan çox-çox zif idilr. Marlo, Qrin, Ben Conson v baqa yaziçilarin srlrind köhn dövr insanlarinin düüncsi, xlaqi ks olunurdusa, ekspir srlrinin mövzusunu müxtlif dövrlrdn, müxtlif ölklrdn götürdüyün baxmayaraq, müasir ingilis hyatini, doma xalqini tsvir edirdi. Buna gör d hami, htta rqiblri bel onu istedadli dramaturq kimi taniyirdilar. ekspir 1612-ci ild Stratforda qayidir v ömrünün axirina qdr burada yaayir. O, 1616-ci il aprel ayinin 23-d (anadan olduu günd), 52 yainda vfat etmi v burada da dfn olunmudur. ekspirin dbi irsi iki poema, 154 sonet v 37 pyesdn ibartdir. llr keçdikc srlrindki hadislrin ümumbri olmasi, insan xarakterlrinin yetkinliyi, hyat hadislrinin drinliyin vara bilmk bacarii tdqiqatçilarda ekspir xsiyytin drin maraq oyatdi. dibin hyati haqqindaki mlumatlarin azlii v bzn qeyri-dqiqliyindn onun Stratfordda doulmasi, sad aildn olmasi, universitet thsili görmmi adamin mhur srlr yazmasi übh oyatmaa

7

Milli Kitabxana

balamidir. Bzilri bel bir fikir irli sürürdülr ki, o zaman kübar aildn çixan, saray trbiysi görmü, universitet thsilli adamlar üçün dram sri yazmaq skiklik sayilirmi. Guya kübarlar öz srlrini anonim kild teatra tqdim etmi, aktyorlar üçün rollari köçürmkl mul olan ekspir is bu srlri öz adina çixibmi. Bir d deyirlr ki, guya bu dram srlrini köçürn eyni adam olmamidir. Çünki bu srlrd ekspir sözünün ingilis dilind imlasi müxtlif kild yazilmidir. Bu fikir düz ola bilmz. O zaman ekspirl eyni vaxtda yaami Kristofor Marlonun adinin yaziliina da ingiliscd on bir kild rast glmk olur. ngiltrd ekspirin hyati, kimliyi, ailsi v yaradicilii il vvl maraqlananlar olmusa da, onun trcümeyi-halini ilk df Nikolas Rou yazmidir. 1709-cu ild o, ekspirin alti cildlik srlrini hazirlami v trcümeyi-hali il birlikd çap etdirmidir. N.Rou vvlki uydurmalardan v rvaytlrdn frqli olaraq, daha dqiq mlumatlara istinad edir. Onun xahii il aktyor Betterton Stratforda gedir v ekspir haqqinda daha trafli mlumat toplayir. Rounun yazdii oçerk vvlki yazilara nisbtn daha dqiq faktlarla zngin idi. Rounun yazdiina gör, ekspir Tomas Lyusun Stratford yaxinliinda olan mesind maral ovladii üçün torpaq sahibi onu czalandirmidir. ekspir bu cnaba aci bir hcv yazmi v buna gör d ser Tomas Lyus trfindn daim tqib olunduu üçün Londona qaçmidir. Lakin ekspirin Tomas Lyusun mesind maral ovladii haqqinda rvayt, ona yazdii hcv sonradan ekspir tdqiqatçilari trfindn bir-birin ks olan fikirlrl rdd edilir. XVIII srin sonunda ekspirünasliin tmlini qoymu bir alim kimi taninan E.Melon (1741-1812) ekspirin hyatina aid olan faktlari uydurmalardan tmizldi. Uzun müddt ekspirin Londona gldikdn sonra, teatr tamaasina baxmaa glnlrin atlarini saxlamasi haqqinda rvayt çox geni yayilmidl. Melon is ekspir haqqinda olan bu rvayt sla inanmir. Melona gör ekspir hl Stratfordda ikn oraya gln teatr truppalarindan biri il yaxin olmu v buna gör d Londona gedrkn drhal özün i tapa bilmidir. Bzi bioqraflar ekspirin atasinin savadsiz olduunu deyir v qeyd edirlr ki, o, sndlr imza vzin "Con ekspir" kimi ciziq çkrmi. Baqa bir tdqiqatçi - Smart bu fikri yalana çixardir, qeyd edir ki, bel olsaydi bu adama hr bldiyysind iki df xzindarliq vzifsi tapirilmazdi.

8

Milli Kitabxana

XIX srin vvlindn balayaraq ekspir haqqinda olan fsanlrin thlili mslsin son qoyuldu. ekspirin trcümeyi-halini yazanlar onun hyatinin bzi faktlarini rti olaraq qbul etdilr. ekspir haqqindaki mlumatlarin bzilrin übh ednlr olsa da, onlarin qbul olunmasini lazim bildilr. Sonralar ekspirin ail hyati haqqinda da bzi yeni mlumatlar üz çixmidir. Onun "qarabniz xanima" mhbbti fakti tam aydinladirilmamidir. Müyyn edilmidir ki, onun ictimai vziyyti kifayt qdr yüksk olmudur. Yaxin tanilari içrisind tkc qraflarin deyil, htta kraliça Yelizavetanin adini çknlr d var. XIX srd ekspiri romantik bir xsiyyt kimi öyrnnlrl yanai, elmi ekspirünasliin da tmli qoyulur. Almaniyada v Fransada bir neç dbi mktb ekspirin hyati v faliyyti il mul olmaa balayir. ngiltrd C.O.Holivel-Fillipe, S.Li dib haqqinda böyük hcmd srlr yazdilar. Rusiyada N.Storojenko onun srlrini tdqiq etdi. V.Çuyko v V.vanov dramaturqun trcümeyi-halini yazib nr etdilr. ekspir haqqinda yazilmi kitablar rus dilin trcüm olundu. XVII-XVIII srlrd ekspirin hyati haqqinda yazanlarin heç biri onun adi il bali srlrin stratfordlu Vilyam ekspir aid olduuna übh etmirdilr. Birdnbir XIX srd ekspirin xsiyytin übh oyandi. Bu fikri ara-sira indi d tkrar ednlr var. ekspirin xsiyytin übh edn ilk tdqiqatçi Amerika alimi Deliya Bekondur. O, "ekspir pyeslrinin flsfsinin açilmasi" adli srind bu pyeslrin filosof v dövlt xadimi Frensis Bekon trfindn yazildiini sübut etmy çalidi. Deliya Bekonun frziyysin N.Qotorn, T.Karleyl kimi alimlr d trfdar çixdilar. Getdikc Bekon nzriyysinin trfdarlarinin sayi artdi. Bzilri htta inandirmaa çaliirdilar ki, F.Bekon tkc ekspir aid ediln srlrin deyil, htta K.Marlo v B.Consonun da srlrinin müllifidir. "Bs n üçün Bekon öz srlrini baqalarina verirdi?" sualina bel cavab verirdilr ki, guya F.Bekon rütbli bir adam kimi adini hörmtdn salmaq istmirdi. Halbuki, Bekon vzifdn knar edildikdn, cmiyytd nüfuzdan düdükdn sonra birc sr d yazmamidir. Bekon haqqinda olan bu uydurma 1810-cu il kimi davam etdi. Bzn ekspirin srlrini daha böyük rütbli adamlara aid ednlr d tapildi. Yeni nzriyyçilr indi bu srlrin qraf Derbi, qraf Retlend, qraf Oksford v nhayt kraliça Yelizavetanin olduunu sübuta yetirmy çalidilar. "ekspir-Retlend" nzriyysini bir zaman rus alimlri d müdafi edirdilr. 1924-cü ild F.ipulinski, 1926-ci ild V.Friçe, 1931-

9

Milli Kitabxana

ci ild P.Koqan yazilarinda bu nzriyyni sas götürürdülr. Vulqar sosioloqlar o fikird idilr ki, ekspirin adi il taninan srlrd zadganlarin hyat mövqeyi trnnüm edilir, buna gör d bu srlri sad bir aildn çixmi adam deyil, mhz zadgan yaza bilrdi. Bel bir fikir d söylyirdilr ki, guya K.Marlo öldürülmmi, Avropa ölklrind yaayib pyeslr yazarmi. Aktyor ekspirin müllifliyin übh ednlrin d ksriyyti o dövrün xüsusiyytlrini bilmyn jurnalistlr, hüquqünaslar, istefaya çixmi siyastprstlr idi. Qeyd etmk lazimdir ki, ekspiri danmaq istynlr çoxaldiqca onun dövrü, yaradicilii daha drindn öyrnilmi, bu da ekspir yaradiciliinin çoxchtliliyini, xsiyytini dqiq öyrnmy kömk etmidir. A.Smirnov, M.Morozov, A.Anikst, M. v D.Urnovlar kimi bir çox görkmli rus alimlri, Azrbaycanda is M.Rfili, .Sultanli, C.Cfrov, .Aayev kimi mahir tdqiqatçilar ekspirin yaradicilii haqqinda maraqli v orijinal fikirlr söylmilr. Tdqiqatçilar ekspir yaradiciliini sasn üç dövr bölürlr. Yaradiciliinin birinci dövründ (1591-1601) o, "Venera v Adonis", "Lukresiya" poemalarini, sonetlrini, "VIII Henri" pyesindn baqa bütün tarixi dramlarini, "Tit Andronik", "Romeo vo Cülyetta", "Yuli Sezar" facilrini, bu dövr üçün xarakterik olan n v nikbin "Shvlr komediyasi", "iltaq qizin yumalmasi", "ki veronali silzad", "Mhbbtin bs syi", "Yay gecsind bir yuxu", "Venesiya taciri", "Vindzor cici-bacilari", "Heç ndn hay-küy", "Nec istsniz", "On ikinci gec v yaxud istdiyiniz kimi" komediyalarini yazmidir. Yaradiciliinin ikinci dövründ (1601-1608) ekspir tragik konfliktlr v qhrmanlardan bhs edn facilr yazmidir: "Hamlet", "Otello", "Kral Lir", "Maqbet", "Antoni v Kleopatra", "Karolian", "Afinali Timon". Bu dövrd yazilan komediyalar birinci dövrdkilrdn frqlnir. Burada artiq vvlki komediyalarda olan n hval, nikbinlik hiss olunmur. ksin, onlarda bir qdr tragik ünsürlr göz çarpir: "Troil v Kressida", "Tdbir qari tdbir", "Xeyirl qurtaran hr i yaxi olar" v "Perikl". Üçüncü dövrd "Simbelin", "Qi naili" v "Firtina" tragikomediyalari (16081612) yazilmidir. Bu srlrd fantaziya v alleqorizm özünü büruz verir. ekspirin sonetlri ngiltrd ntibah dövrü poeziyasinin n yüksk zirvsini v dünya poeziyasi tarixind dönü mrhlsini tkil edir. Bir air kimi ekspirin lirik dühasi sonetlrd özünü daha aydin göstrir. Onun sonetlrind mhbbt v dostluq,

10

Milli Kitabxana

vfa v xyant, smimilik v riyakarliq kimi mövzular ksini tapir. ekspir sonetlrind tsvir olunan gözl realdir, tbiidir; yalan tbeh airin poetikasina yaddir. ekspir öz sonetlrind göstrir ki, hyat-sevrlik, dostluq v sevgi insanin tbitindn doan keyfiyytdir, mhvedici zaman onu poza bilmz. nsan zamana öz qabiliyyti, bacarii il qalib glir. Gözllik heç zaman ölmür. Yaradiciliinin birinci dövründ yazdii "Romeo v Cülyetta" srind ekspir Renessans adaminin feodal qayda-qanunlarina qari mübarizsini tsvir edir: Kapuletti v Montekki aillri arasindaki dümnçilik hl qdimdn mövcuddur. ki dümn aily mnsub olan gnclr bir-birin vurulur, sonradan is hansi aildn olduqlari akar olur. Lakin Romeo v Cülyettani bir-birin balayan ülvi mhbbt orta srlrin adt-nnsinin taltini qira bilmir. Onlar uzun illrdn bri davam edn v artiq qocalari cana gtirmi iki ail arasindaki dümnçiliyi df ed bilmirlr. Romeo tbitc azad xsiyytdir. O, öz dostlari il birlikd olanda hyatsevrdir. Merkusio onun n yaxin dostudur. Cülyettaya qari mhbbti Romeonu daha da csartli edir. Öz mhbbti üçün Romeo mübarizdir, faldir v qtidir. Cülyettanin ölümünü o mrdlikl qarilayir, Cülyettasiz onun üçün hyat yoxdur. Cülyettanin paklii, sdaqti onun mhbbti il akar olur. Romeonun ölümündn sonra onun göznd hyat mnasiz olur v o, mrdlikl ölümü seçir. Cülyetta n gözl v pak bir qadin obrazi kimi tsvir olunmudur. O, tkc ail nnlrin qari deyil, bütün feodal qayda-qanunlarina qari üsyan edir. O, hrdn sürgün edilmi Romeo il bir daha görü bilmycyini heç alina bel gtirmir. Lakin o, miolusunu öldürmü ailsinin qan dümni Romeodan heç zaman l çkmycyin mindir. Atasinin gnc zadgan v varli Paris r getmk tklifini rdd etdikdn sonra Cülyettanin n yaxin sirdai olan daysi Romeo il mhbbtin ba tutmayacai fikrini tlqin ednd Cülyetta ona da nifrt edir, onu lntlndirir: Ey qoca ifrit! O! Mnfur iblis! hdin sinmasini bel istmk, Ya da eyni dill eyni adami Yüz yol trif edib bel pislmk n müdhi, n qorxunc günah deyilmi? Get, get, mslhtçim, get, bundan sonra Bizim aramizda bir uçurum var.

11

Milli Kitabxana

Rahibin yanina gedirm indi. gr tapilmasa bu drd drman, Ölmy cürtim çatar o zaman. (Trcüm S.Mustafanindir) Bu facid Lorensio dini fanatizmdn uzaq, humanist bir alim kimi verilmidir. Rahib olmasina baxmayaraq, o, yeni hvali-ruhiyyni düzgün qiymtlndir bilir. Lorensio Romeo v Cülyettani flaktdn qurtaracaina inanir, onlarin gizlin kbinlrini ksir, onlara hr cür kömk edir. srd Merkusio n parlaq, xeyirxah v sadiq dost kimi tsvir edilmidir. Romeo v Cülyetta köhn dünya il mübarizd mlub olurlar. Lakin bu mlubiyyt köhn dümnlri baridirir. nsanin tbii arzu v istklri, smimi hisslr, pak mhbbt feodal adt v nnlrin, feodal xlaqi prinsiplrin qalib glir. Nahaq deyildir ki, bzi tdqiqatçilar "Romeo v Cülyetta" dramini nikbin faci hesab etmilr. ekspir komediyalari komik xarakterlrl, komik hadislrl bir-birini tamamlayir. "Shvlr komediyasi"nda ekspir insani öz sadti urunda çarpimaa çairir. Öz arvadini v olunu itirmi qoca Ekn rahatliq tapa bilmir, daim öz axtarilarini davam etdirir, tsadüfn olsa da, öz mqsdin nail olur. kiz qardalar xarakterlri etibari il bir-birindn frqlnirlr. Sirakuzlu Antifol tbitc çilindir, hr eydn küsndir. Efesli Antifol is igüzardir, ayiqdir, özünü tmkinli aparir. ekspirin bütün komediyalari kimi bu komediya da nikbin sonluqla bitir. "ki veronali silzad" komediyasinin süjetini ekspir Montamayrin ispanca yazilmi, sonralar ingiliscy çevrilmi srindn götürmüdür. Komediya müxtlif ziddiyytlrin toqqumasi üzrind qurulmudur. srd dostluq xudpsndlik v ehtirasla üz-üz glir, nticd qalib çixir. Dramaturq üçün son drc yaxin olan dostluq ideyasi sonralar onun digr srlrind, xüsusil "Hamlet" facisind öz yüksk bdii hllini tapmidir. Yenilmz dostluq ideyasi iki gncin- Valentin v Proteyin simasinda tcssüm olunmudur. Protey xudpsnddir, bu da onu xyant v yalançilia sövq edir. Valentin ncib tbitlidir, fdakardir, onu hat edn adamlarin saxtakarliina dözmür. O, mey gedir, trafina qaçaqlari toplayir, onlara baçiliq edir. sl xalq qhrimani kimi kimssizlr, yoxsullara, kasiblara, qadinlara kömk edir. srd Culya Proteyin mhbbtin sadiq, fdakar bir qiz kimi tsvir olunur. Bu komediyada tlxk Louns obrazi daha qabariqdir.

12

Milli Kitabxana

"Venesiya taciri" pyesinin süjetini ekspir XIV sr taliya xronikalarindan götürmüdür. Bu srdki sas obrazlardan biri olan eylokun simasinda ekspir milltçiliyi, guya yhudilr zldn mxsus olan yamanliq ideyasini pislyir, lakin eyni zamanda bu obraz vasitsil yaranmaqda olan burjuaziyanin mnfur keyfiyytlrini dünya dbiyyatinda misli görünmmi bir uzaqgörnlikl ifa edir. srin sonunda humanizm ideyalari qalib glir. Yaradiciliinin ikinci dövründ ekspir balica olaraq faci srlri yazir. ekspir facilri ntibahin son dövrün tsadüf edir. Bu dövr mütlqiyytin qlbsi, dini mövqeyin möhkmlnmsi, mk bölgüsünün yaranmasi ili sciyylnir. ndi burjua münasibtlri ntibah nümayndlrinin sas tnqid hdfin çevrilir. Humanist idealla gerçklik arasinda olan uçurum onlarin srlrinin sas mövzusuna çevrilir. ekspir bu dövrd cmiyytin pozunluunu, insanlarin korlandiini, gözlliyin, pakliin qiymtlndirilmdiyini görür v bunlari öz srlrind ks etdirir. Dövrün humanistlrini düündürn ictimai-siyasi v flsfi msllr ekspirin "Hamlet" facisind özünün daha parlaq inikasini tapmidir. Bu srin süjeti o zaman geni yayilmi v haqqinda müxtlif srlr yazilmi Hamlet hvalatindan götürülmüdür. "Hamlet" sri haqqinda ilk df XIII srd Sakson Qrammatik "Danimarka tarixi" kitabinda mlumat verir. Sonradan bu sr 1608-ci ild ingilis dilin trcüm edilir, Londonda Tomas Kidin "Hamlet" facisi tamaaya qoyulur. Lakin bu srlr biz glib çatmamidir. "Hamlet" haqqinda yüzlrl tdqiqat ii yazilmidir. Mülliflr sasn srin qhrmani Hamlet obrazini thlil etmy chd göstrmi, Hamlet haqqinda birbirin zidd, müxtlif fikirlr söylmilr. lk df Hamlet haqqinda yanli fikir söylyn, böyük alman airi Gete olmudur. "Vilhelm Mayster" srind Gete deyir ki, Hamlet inc çiçklr üçün olan, amma içrisind palid aaci kilmi bir güldana bnzr. Bu aac böyüyür, kök atir v bu güldani sindirir. srin sas ideyasini Hamletin düünclri il iradsi arasinda olan ziddiyytd axtaranlar da vardir. Böyük rus dibi .S.Turgenev 1860-ci ild yazdii "Hamlet v Don Kixot" adli mqalsind qeyd edir ki, Hamlet xudbindir hr ey übh il yanair. Don Kixot is, Turgenev gör igüzardir, özünün haqli olduuna inanir v öz mqsdi urunda çarpiir. Turgenev bel hesab edir ki, Hamlet düünn insandir, lakin faliyytsizdir. Don Kixot iradlidir, lakin ail sahibi deyil, gr Hamlet kütl üçün xeyir-

13

Milli Kitabxana

sizdirs, Don Kixot xalqi faliyyt çairir. Lakin Turgenev onu da qeyd edir ki, Hamlet d Don Kixot kimi r qüvvlr qari barimazdir. Rusiyada "Hamlet" srinin elmi thlilini A.A.Anikst, AA.Smirnov, S.M.Samarin, .Y.Bersman, L.S.Pinski v baqalari vermilr. Hqiqtd Hamlet xeyirxah tbitlidir. O, air v filosofdur, möhkm iradlidir. O, cmiyytd olan bütün haqsizliqlari, qanunlarin ikiüzlülüyünü, mhkmlrin süründürmlrini, zhmtkelrin etdiyi xidmt vzin thqir olunduqlarini, pak v tmiz mhbbtin qiymtlndirilmdiyini görür. Dünyanin bzyi, yaranmilarin taci olan insanin n qdr alçaldildiini, çürük ota çevrildiyini, riyakar olduunu görür. Hamlet dünyani hbsxanaya, Danimarkani is onun n iyrnc bir gusin bnzdir. Lakin Hamletin facisi ondadir ki, bütün bu yaramazliqlara qari mübariz etmk istyir, ancaq bacarmir. O, el znn edir ki, vicdanli v azad düüncli adam özünü mhv etmkl haqli olduunu sübuta yetir bilr. Hamlet Elsinor sarayinda ba vern hadislri düzgün baa düür. Hamletin fikri, düüncsi Klavdinin despotizmin qari qoyulmudur. "Hamlet" facisi hyati drk etm, anlama facisidir. Hamleti Elsinorda ba vermi hadis - atasinin öldürülmsi, anasinin tezlikl misin r getmsi o qdr d düündürmür. Onun fikrinin mayasi dünyada ba alib gedn daltsizlik, haqsizliqdir. O, Layertdn frqli olaraq humanistdir. Hamlet atasinin intiqamini almaqda lngiyirs, bu onun acizliyin dlalt etmir. Facinin baqa personajlari Ofelya, Layert, Fortinbransin da taleyi Hamletinkini xatirladir, onlarin da atalari öldürülüb. Bu da cmiyytin özünü sciyylndirir. "Otello" facisi Cerald Çintionun "Venesiya mavri" novellasinin motivlri sasinda yazilmidir. srd Otellonun mhbbti, Dezdemonanin v Otellonun facivi ölümü ictimai zmind verilmidir. Otello böyük xsiyytdir, öz qhrmanlii nticsind cmiyytd n yüksk rütby glib çatmi, general olmudur. Hyatin n air zab v ignclrin dözmü Otello öz insanliq lyaqtini, ncibliyini qoruyub saxlaya bilmidir. Xeyirxah mavr aillidir, vicdanlidir, faldir. Renessans dövrünün adaminin bütün gözl xüsusiyytlri Otellonun xsiyytind cmlnmidir. Venesiya senatorunun qizi Dezdemona Otellonu mhz bu xüsusiyytlrin gör sevir, onun lyaqtini qiymtlndir bilir. Dezdemona il Otellonun izdivaci gözl hisslr, tmiz mhbbt üzrind qurulmudur. Dezdemona Otelloya r getmkl tkc öz ailsin qari çixmir, o bütün cmiyyt qanunlarina qari üsyan edir.

14

Milli Kitabxana

Dezdemona ekspirin qadin obrazlari içrisind n parlaq surtdir. O, csartli olduu kimi inc, zrif, sadiq, itatkar qadindir. Otello tbitc qisqanc deyil. Onda yaranan bu hissin sbbi Dezdemonaya - insana olan inamin qirilmasidir, aldandiini znn etmsidir. Otello Dezdemonani drin mhbbtl, kövrk bir hissl sevir, htta onu öldürmk istdiyi anda bel düünür ki, dalt namin bunu etmlidir. Otello Yaqonun hiylsinin qurbani olur. Yaqo yüksk rütby çatmaq istyir, Otelloya hsd aparir, onun li il Dezdemonani öldürtdürür. O, hr nyin bahasina olursa-olsun, baqalarindan üstün olmaa çaliir. Yaqo ailli, çevik, qabiliyytlidir, lakin onun bütün bu xüsusiyytlri çirkin mllrini hyata keçirmk iin yönldilmidir. "Kral Lir" facisinin mövzusunu ekspir Hellinedin xronikalarindan götürmüdür. Bu rvaytd Lir v Kordeliya uzun kmklrdn sonra qalib glir v mükafatlandirilir, srbst hyat keçirir, varli yaayan cmiyyt qovuurlar. ekspirin srinin qhrmanlari is onlari hat edn cmiyytdn daha yükskd durur, onun mnvi-xlaqi dyrini, ideallarini rdd edirlr. ekspir bu süjet tlxk obrazini da lav etmidir. Bu srd biz iki Lir görürük. N qdr ki, Lir taxt-tac sahibidir, o zülmkardir, srtdir, qzblidir, feodal xlaq normalarindan çixi edir. O, qizlarini mcbur edir ki, yalan desinlr, onu triflsinlr. Qizlar da atalari kimi zalimdirlar. Lakin bu srtliy xsislik d, hiyl d lav olunmudur. Atalarinda is bu keyfiyyt yoxdur. Kordeliya bir humanist kimi yeni dövrün adamidir. Kordeliya atasinin qzbin düçar olub, varislik hüququndan mhrum olacaini gözünün qabaina gtirs d, yalan dania bilmir, atasini yalniz bir övlad mhbbti il sevdiyini byan edir. Lakin sl hiss el msum qadinin qlbind imi. Atasi ondan üz döndrs d, onu hr eydn mhrum ets d, o yen atasini drin, inc bir mhbbtl sevmkd davam edir. Kordeliya özünün saxtakar, ikiüzlü bacilarindan frqli olaraq smimidir, doru söz demkdn çkinmir. O, öz atasini hqiqtn sevir, htta atasinin ona qzblnmsindn sla incimir v Lirin n air gününd qolundan tutur. kinci Lir sl insandir! srin axirinda çtinliy düdükd, thqir olunduqda, xalqin acinacaqli vziyytini gördükd, onda bu vaxta kimi gizli qalmi yüksk insani keyfiyytlr ba qaldirir. O, öz hyat yolunu gözü önündn keçirir, hyati, cmiyyti drk edir. Bu srd ekspir müxtlif ictimai qruplarin bir-birindn frqlndiyini göstrir. srd köhn cngavrlik rfini qoruyanlar - Lir, Qloster, Kent, Olbeni v

15

Milli Kitabxana

burjua mnviyyatini tmsil ednlr - Qoneril, Reqan, Edmund, Kornuol tsvir edilmidir. Bu iki dünyanin nümayndlri arasinda qizin mübariz gedir. ekspir göstrir ki, Lirin gücü, qüdrti onun kral titulunda deyil, dövlt, torpaq sahibi olmasindadir. O, tkc kral titulu il kifaytlnib öz torpaqlarini qizlari arasinda bölüdürdükdn sonra qüvvdn düür. Malikanlri, torpaqlari lindn çixmi kral dilnçi halina düür. Ancaq Kent, qizi Kordeliya v tlxk axira kimi Lir sadiq qalirlar. Facid tlxyin xüsusi rolu var. O, öz aci sözlri v atmacalari il insanlar arasinda olan münasibtin mahiyytini açib göstrir. Qlosterin taleyi Lirin taleyindn daha dhtlidir. Qeyri-qanuni doulmu olu Edmund atasina qari çixir, qardai Edqari v atasini sürgün edir. srin sonunda xeyir qüvvlr r qüvvlr qalib glir. "Maqbet" facisi R.Hollinedin "ngiltr, otlandiya v rlandiya xronikalari" sri sasinda yazilmidir. Maqbeti qatil v zalim edn cmiyytd insanlar arasinda mövcud olan ziddiyytlrdir. Maqbet özünün gücün, qabiliyytin v bacariina inanir. Lakin o, eyni zamanda mindir ki, bütün bu üstünlüklrin baxmayaraq, özün layiq mnsb-titula çatmamidir, odur ki, mqsdin yetmk üçün cinayt l atir, qan axidir. srin vvlind Maqbet tamaaçilara otlandiyanin dümnlrin qalib glmi, csur v xotbitli srkrd kimi tqdim edilir. O, qhrmanliina gör öhrt qazanmidir. Maqbetin hrktlrind daima xeyirl r bir-birini vz edir. Cadugr bacilarin söyldiklri onun qara fikirlrin tkan verir. El bil ki, cadugrlr Maqbetin özünün arzularidir - dil açib daniirlar. Maqbetin cinaytlri öz iradsinin bhrsidir, fövqlad bir qüvvnin tsiri deyil. Maqbet heç bir çtinlikdn qorxmur, onu lrzy gtirn yegan ey öz vicdanidir. Dunkani öldürdükdn sonra daima zab çkir. Ledi Maqbet öz rini dahi hesab edir. O istyir ki, ri otlandiyanin krali olsun. Maqbet mnvi sarsintilar keçirrkn arvadi daima ona arxa olur. Ledi Maqbetin fikrinc, insan llrinin qanini yuyan kimi cinayt yaddan çixacaq. Lakin bu mümkün olmur. Maqbetin ölümündn sonra o da özünü öldürür. ekspir yaradiciliinin üçüncü dövründ yazilmi srlrd fantastika v realliq birlir, folklor motivlri, utopik hadislr tbit mnzrlri fonunda verilir. Bu dövrd yazilmi "Perikl", "Simbelin", "Qi naili", "Firtina" yeni estetik keyfiyytli srlridir. Bu srlrd tragik komediya, pastoral, dram v alleqoriya janrlarindan istifad

16

Milli Kitabxana

edilmidir. ekspirin daltli cmiyyt görmk arzusu "Firtina" srind fantastik bir süjetl verilmidir. Gmi qzasindan sonra bir adaya dümü Qonzalo burada hr eyi yeni saslar üzr qurmaq istyir. O, mhkm v mmur rütblrini lv etmk, yoxsulluu v znginliyi aradan qaldirmaq niyytinddir. Lakin Qonzalo alasimaz fikirlr d söylyir. O, ticarti, elmi v myi d aradan qaldirmaq istyir, insanlara ancaq tbitin verdiyi nemtlrl yaamai tklif edir. On iki il vvl Milanda öhrtprst Antonio qanuni hersoq olan qardai Prosperonu ölkdn sürgün edir, hakimiyyti l alir. Prospero öz qizi Miranda il cinnlr yaayan bir adaya düür. Lakin burada da r qüvvlr hakimdir. cinnlrin baçisi Kaliban Mirandanin lyaqtin toxunmaq istyir. Cadugrliyin bütün sirlrini biln Prospero Kalibana üstün glir. Prospero adada hr ey qadirdir, ona dalar, bulaqlar, göllr, melr tabedir. N ists, ed bilr. Lakin, o yen taliyaya qayitmaq, qizin hyat trzi olan cmiyytd yaamaq, r qüvvlr qari vurumaq istyir. srd xeyirl rin mübarizsi alim- humanist Prospero il eybcr Kaliban kimi obrazlarin simasinda verilmidir. "Firtina" srind ekspir insanlia, gözl glcy inam, br övladinin gözlliyi qarisinda heyranlii trnnüm edir. ekspir facilrind onun qhrmanlari hlak olsa bel, n yüksk ideallar, mnvi keyfiyytlr sarsintiya urasalar bel, bu facilrd ümidsizlik yoxdur. ekspir öz facilrind humanist ideallar haqqinda tsvvürü daha da genilndirir. ekspir srlrinin Azrbaycan dilin trcüm edilmsinin xüsusi hmiyyti olmudur. ekspiri trcüm etmy chd etmi diblr ekspir fikrinin, zngin dilinin v ifadlrinin dilimizd sslnmsi yollarini tapmaqla trcüm sntimizin inkiafinda böyük xidmt göstrmilr. ekspirin yüksk bdii sviyyd, mhartl trcüm ediln srlrinin Azrbaycan teatrlarinda tamaaya qoyulmasi shn sntimizin inkiafinda müyyn rol oynami, rejissor v aktyorlarimizin bir qismi ekspir srlri il öz böyük istedadini nümayi etdir bilmi, bir çox diblrimiz mhz ekspir srlrini doma dilimiz çevirmkl öz rngarng trcümçi istedadlarini üz çixarmilar. ekspir srlrinin trcümsi il hl XIX srdn balayaraq bir çox diblrimiz v trcümçilrimiz mul olmular. H.Vzirov ("Otello"), H.Sbri ("Otello", "Kral Lir"), .Xlil ("Maqbet"), S.Rhman ("Romeo v Cülyetta"), ziz rif ("Otello"), C.Cabbarli ("Hamlet", "Otello"), hmd Cavad ("Otello", "Romeo v Cül-

17

Milli Kitabxana

yetta"), Abdulla aiq ("Maqbet"), B.Nzrli ("Maqbet"), M.brahimov ("Kral Lir", "On ikinci gec"), .Sbri ("iltaq qizin yumalmasi"), T.yyubov ("Hamlet", "ki veronali silzad", "Qi naili", "Sonetlr"), Hidayt ("Xeyirl qurtaran i yaxi olar"), Anar ("Firtina"), .smayilzad ("Shvlr komediyasi"), S.Mustafa ("Sonetlr", "Romeo v Cülyetta", "Otello", "Hamlet", "Kral Lir", "Maqbet") ekspir srlrini trcüm etmilr. ekspirin srlri respublikamizda müntzm olaraq dövri mtbuatda, jurnallarda v kitab klind iiq üzü görmüdür. Son df toplu halda 1962-ci ild Azrbaycan Dövlt Nriyyati trfindn, 1980-ci ild "Yaziçi" nriyyati trfindn ekspirin bir sira srlrinin trcümsi nr edilmidir. ekspir srlrinin hazirki nrinin birinci cildin daxil ediln facilr ("Romeo v Cülyetta", "Hamlet", "Otello", "Kral Lir", "Maqbet" dramlari) Sabir Mustafanin trcümsind verilir. smixan Rhimov

18

Milli Kitabxana

19

Milli Kitabxana

20

Milli Kitabxana

TRAK EDNLR: Eskal - Verona hersoqu Paris - gnc zadgan, hersoqun qohumu Montekki Kapuletti - iki dumn ailnin baçilari K a p u l e t t i n i n misi Romeo - Montekkinin olu Merkusio - Hersoqun qohumu, Romeonun dostu Benvolio - Montekkinin qardai olu, Romeonun dostu Tibalt - ledi Kapulettinin qardai olu Lorenso Covanni - Fransiskan rahiblri Baltazar - Romeonun nökri S a m s on - Kapulettinin nökrlri Qreqori Piter - Cülyettanin daysinin nökri Abram - Montekkinin nökri czaçi Üç çaliçi M e r k u s i o n u n v P a r i s i n n ö k r l r i L e d i M o n t e k k i - Montekkinin arvadi L e d i K a p u l e t t i - Kapulettinin arvadi Cülyetta - Kapulettinin qizi C ü l y e t t a n i n daysi

Verona hr hli, hr iki ailnin qohumlari, kiilr v qadinlar, maska taxmi adamlar, keikçilr v xidmtçilr. Xor. Hadislr Verona v Mantuyada cryan edir.

21

Milli Kitabxana

PROLOQ

Xor glir.

Xor. Veronada iki ncib ail Köhn davtl alidi, yandi. Paxilliq tzdn döndü gur sel, llr qana batdi, qana bulandi. Dümn nsillrd cüt-qoa ulduz Verdi üryini saf mhbbt. Onlarin taleyi dönük, uursuz, Hlaki son qoydu bu davt. Nakam aiqlrin müdhi ölümü, Bdbxt atalari titrdn fsad, Air pemançiliq, bxtin zülmü Alar vaxtinizi ikic saat. gr tamaaya diqqt versniz, Shvsiz göstrmy çaliariq biz.

Xor gedir.

BRNC PRD BRNC SHN

Veronada bir meydan. Qilinc v qalxan qurami S a m s o n v Q r e q o r i glirlr.

S a m s o n. Qreqori, bax ha, biz buradan komür aparmayacaiq. Q r e q o r i. Yox, canim, onda biz alçalib kömürçü olariq ki! S a m s o n. Mn demk istyirm ki, gr onlar qanimizi qaraltsalar, biz qaniqara getmycyik, qilinclar i dück. Q r e q o r i. H, dostum, n qdr sasan, baini dik tut. S a m s o n. Mn codum, qurtardi, kim gldi, frqi yoxdu, tez vururam. Q r e q o r i. Ancaq bir ngli var, tez vursan da, sni tez codurmaq çox çtin msldir.

22

Milli Kitabxana

S a m s o n. Montekki nslinin htta iti d mni hirslndirib codura bilr. Q r e q o r i. Comaq yerindn trpnmk demkdir. gidlik is yerind dayanmaqdir. Birdn yerindn trpnnd dabanina tüpürüb kilrsn, ha... S a m s o n. gr o nslin iti mni aciqlandirib codursa, yerimd möhkm dayanacaam. Montekkilrdn olan hr bir kiinin v ya qizin önünd divar olsa bel, bir hmld yerindn götürcym. Q r e q o r i. Bu göstrir ki, sn zif bir qulsan, çünki yalniz ziflr divara simirlar. S a m s o n. Bu dorudur. Qadinlar zif olduqlari üçün hmi divara qisilirlar. Buna gör mn d Montekkilrin kiilrini divardan atacaq, qizlarini is divara qisacaam. Q r e q o r i. Bir de görüm, aalarimiz vuruur, yoxsa onlarin nökrlri - biz, h? S a m s o n. Mnim üçün hamisi birdir. Bu gün nec bir yirtici vhi olduumu hamiya göstrcym. Kiilr divan tutacaq, qizlara qari amansiz olacaam. Mn onlarin baini kscym. Q r e q o r i. Qizlarin baini? S a m s o n. H, qizlarin baini v ya onlarin bkart mücrüsünü. Nec istyirsn, el d baa dü. Q r e q o r i. Qoy onu hiss ednlr baa düsün. S a m s o n. Onlar mnim dayanmaq qabiliyytimi yaxi hiss edirlr. Bilirlr ki, nec gözl bir vücudam. Q r e q o r i. Yaxi ki, baliq deyilsn. Baliq olsaydin, ancaq durna balii olardin. Cld trpn, qilincini hazir tut. Odur, iki nfr Montekkinin evindn buraya glir. Abram v Baltazar daxil olurlar. S a m s o n. El bil ki, qilinci siyirmiam. Sn arani qat, dalinda durmuam. Q r e q o r i. Nec? Dalimda daldalanib qaçirsan? S a m s o n. Sn mndn qorxma. Q r e q o r i.Yox bir, mn sndn qorxuram?! S a m s o n. El edk ki, qanun bizim trfimizd olsun. Qoy davam birinci onlar balasinlar. Q r e q o r i. Onlarin yanindan keçnd mn aiz-burnumu ycym. Qoy istdiklri kimi d yozsunlar.

23

Milli Kitabxana

S a m s o n. stdiklri kimi yox, csart etdiklri kimi. Mn onlara dil çixardacaam. Onlar buna dözslr, rüsvay olacaqlar. A b r a m. Siz biz dil çixardirsiniz, cnab? S a m s o n. Mn öz dilimi çixardiram, cnab. A b r a m. Siz biz dil çixardirsiniz, cnab? S a m s o n (Qreqoriy yavaca). H, desm, qanun bizim trfimizd olarmi? Q r e q o r i (Samsona yavaca). Yox. S a m s o n. Yox, cnab. Mn dilimi siz çixarmiram. Dil mnimdir, istyirm, çixardiram. Q r e q o r i. Siz dava axtarirsiniz, cnab? A b r a m. Mn? Xeyr, cnab. S a m s o n. gr dava axtarirsinizsa, mn sizin hüzurunuzda hazir. Mnim aam sizin aanizdan skik adam deyil. A b r a m. Artiq da deyil. S a m s o n. N deyirm, cnab. Q r e q o r i (Samsona yavaca). De ki, artiqdir. Odur, aamizin qohumlarindan biri buraya glir. S a m s o n. Artiqdir, cnab. A b r a m. Yalan deyirsiniz. S a m s o n. Kiisiniz, qilincinizi çkin. Qreqori, göstr onlara öz güclü zrbni (Vuruurlar).

Benvolio daxil olur.

B e n v o l i o. Saxlayin qilinci, durun, axmaqlar, N i tutursunuz, heç bilirsiniz?!

Onlarin silahlarini qilincla vurub salir. Tibalt glir.

T i b a l t. Nec? Vuruursan gd-güdyl, Benvolio, bri dön, ölümün bax! B e n v o l i o. Vuruuram yalniz bariiq üçün. Qilinci qina qoy, ya da qilincla Kömk et, onlari aralayaq biz.

24

Milli Kitabxana

T i b a l t. Vuruub, danima, gl, bariiqdan, Chnnm, bütün Montekkilr, Bir d sn nifrt etdiyim kimi, Mn nifrt edirm bariia da. Hazirla, al, gldi, qorxain biri.

Vuruurlar.

Hr iki nslin trfdarlari glib vuruanlara qoulurlar. Sonra hrlilr llrind dynk v balta daxil olurlar. h r l i l r. Vurun, kötklyin, döyün bunlari, Ölsün Montekkilr, Kapulettilr!

Kapuletti ynind xalat ledi Kapuletti il glir.

K a p u l e t t i. Bu n qalmaqaldir? Ehey, cld olun, Uzun qilincimi gtirin mn! L e d i K a p u l e t t i. Sn çox yaraar qoltuq aaci, Kii, qilinc snin nyin grk? K a p u l e t t i. Dedim qilincimi, öz qilincimi! Bax, qoca Montekki durub hytd, Mnim aciima qilinc oynadir.

Montekki v ledi Montekki glirlr.

M o n t e k k i. Ey bic Kapuletti! Qoy gedim, arvad. Ledi Montekki. Bir addim da olmaz! Az haray qopar, Dümni axtaran flakt tapar.

Hersoq öz miyyti il daxil olur.

H e r s o q. Dinclik qatillri, dinsiz xainlr, Siz ey qilincini qonu qaniyla Boyayan alçaqlar, eidirsiniz? Ey insan cildind vhi heyvanlar,

25

Milli Kitabxana

davt odunu al qan seliyl Söndürn axmaqlar, sizinlym mn. Salin yadiniza qorxunc czani, Bu saat lkli llrinizdn Mnfur silahlari yer atin siz. Dinlyin Hersoqun qti hökmünü. Qoca Kapuletti, qoca Montekki, Siz cfng, mnasiz bir söz üstünd Üç qirin tördib, pozduz üç df Bizim küçlrin sakitliyini. Veronanin qoca müavirlri Soyunub abirli libaslarini, Titrk llrind köhn silahlar Sizin davti mhv etmk üçün Üç df mhv etdi öz dincliyini. Kim bir d bu yerd dincliyi pozsa, Mn hyatiyla cavab verck. Bu df haminiz dailin, gedin. Glin, Kapuletti, gedk mniml. Siz is, Montekki, nahardan sonra mrimi bilmkçün glin saraya. Bir daha deyirm, burda qalan ks Olum czasina mnkum olacaq.

Montekki, ledi Montekki v Benvoliodan baqa hami gedir.

M o n t e k k i. Arani kim qatdi yen tzdn, Dani, qarda olu, sn gör bildin? B e n v o l i o. Mn bura glnd sizin dümnin Nökrlri il bizim nökrlr lbyaxa olub vuruurdular. stdim onlari aralayim mn, Bu zaman qaçaraq quduran Tibalt Glib bai üst qilinc oynatdi. Dng etdi söyül qulaqlarimi, Qilincla havani ksib doradi,

26

Milli Kitabxana

Hava da rixndl fit çaldi ona. El ki, vuruduq, ss adamlar Yiidi, qizidi qilinc döyüü. Bu vaxt Hersoq glib ksdi döyüü. L e d i M o n t e k k i. Bs Romeo hani? Gördünmü bu gün? Yaxi ki, sovudu o bu davadan. B e n v o l i o. Xanim, rqin qizil pncrsindn Gün baxmamidan bir saat vvl Darixib mn evdn çixdim gzmy. hrdn qrbdki o ncirlikd Gördüm bu tezlikd gzir olunuz. Bir azca irli addimlamidim, O bilib gizlndi six, qalin yerd. Mn özüm bilirm, insanlar bzn Tslli tapirlar yalqiz qalanda. Onu izlmdim buna gör d, Mndn hvs il qaçan adamdan Mn d hvs il qaçdim uzaa. M o n t e k k i. Deyirlr o gzir orda shrlr, Çoxaldir ahiyla göyd buludu, nci göz yaiyla çmnd ehi. rqd yatan iiq ilahsinin Qizil yataindan qara örtüyü Gün fqiyl götürn kimi, Nurdan qaçir ev kdrli olum, Çkilir gizlinc öz otaina, Tutur prd il pncrlri Çevirir gündüzü zülmt gecy. Bunun sbbini tapmasaq gr, Olum bu zülmtd mhv ola bilr. B e n v o l i o. Buna sbb ndir, möhtrm mi? M o n t e k k i. Bilmirm, heç ndn yoxdur xbrim. B e n v o l i o. Onu heç tutmusuz soru-suala?

27

Milli Kitabxana

M o n t e k k i. Bs nec, hm özüm, hm d dostlarim. O is drdini eidir yalniz, N qdr haqlidir, dey bilmrm. Ancaq el sirli, qapalidir ki, Müküldür öyrnmk onun qlbini. çini qurd yeyn gül qönçsitk Havaya yaymayir gözl trini, Gün göstrmir lçklrini. Bu qmin sbbi olsaydi yan, Tezlikl tapardiq biz ona drman. Benvolio. Bir baxin, o glir, çkilin yana, ndi mn öyrnim, n olmu ona. Montekki. Sn tale özü eylsin kömk, Öyrn hqiqti. Xanim, biz gedk. Montekki v ledi Montekki gedirlr. Romeo daxil olur. B e n v o l i o. Sabahin xeyir! R o m e o. N? Mgr sabahdir? B e n v o l i o. Vurdu yenicn saat doqquzu. R o m e o. Nec d uzundur qmli saatlar! ndi burdan gedn mnim atamdi? B e n v o l i o. Bli! mi olu, bir söyl görüm, Hansi qm uzadir bu saatlari? R o m e o. Onlari qisaldan gücün yoxluu. B e n v o l i o. Sevirsn? R o m e o. Yoxluu... B e n v o l i o. Sevgi yoxluu? R o m e o. Onun sevgisinin yoxluu, bli, Mn onu sevirm, o sevmir ancaq. B e n v o l i o. Oh, sevgi zahirn n qdr zrif, Daxiln n qdr srtdir, qddardir. R o m e o.

28

Milli Kitabxana

Mhbbt kor olur, gözsüz d özü stdiyi yer aparir bizi. Harda nahar edk? Nydi o hay-küy? Danima, eitdim hr eyi özüm. Mn nifrt qorxunc, sevgi dhtdir. Ah, rüsvayçi sevgi, ah, qng nifrt, Ah, hr ey v heç ey, hm nur, hm zülmt. Ah, air yüngüllük, ciddi ylnc, Gözl niyytlrin çirkin vhdti, Quruun bir llk, aydin bir tüstü, Bo mna, soyuq od, xst salamliq! Yuxusuz bir yuxu, da kimi mürgü! Budur mnim eqim, o müdhi sevgi. Sn buna gülmürsn? B e n v o l i o. Yox, mi olu, Uryim alayir. R o m e o. Neçin, qardaim ? B e n v o l i o. Snin könlündki drd, nisgil. R o m e o. Günahlar tördir mhbbt el. Air qm yükündn sir bdnim, Drdinl drdimi artirdin mnim. Qayinla inltdin qm-qubarimi, Daha çox göyntdin yaralarimi. Mhbbt yaniqli ahdir, amandir, Odlu ürklrdn qalxan dumandir. El ki, knara dailar, uçar, Aiqlr gözünd Gün nur saçar. El ki, toplaar ürkd, qanda, Dryalar aliar göz yalarinda. Mhbbt ailli bir dlilikdir, Acidir zhrdn, irindir baldan. Hllik, qardaim.

29

Milli Kitabxana

B e n v o l i o. Sbr el bir an, Dayan, mn d glim, tk getsn gr, Snin müsibtin mni mhv edr. R o m e o. Eyvah!. tirmim özümü tamam, Romeo, hani o, ah, mn hardayam? B e n v o l i o. Sn, gl, ciddi dani, kimi sevirsn? R o m e o. Nec? nildyim, zariyim grk. B e n v o l i o. nildmk niy, zarimaq niy? Mn ciddi de ki, kimdir sevdiyin? R o m e o. Vsiyyt etmyi xst adamdan Ciddi tlb etmk yamandir, yaman. H, ciddi sevirm mn bir qadini. B e n v o l i o. Duymudum, düz dydi oxum niana. R o m e o. Sn bir niançisan - çox mahir, zirk, O qadin olduqca qngdir, qng. B e n v o l i o. Qng d vurarlar qng niani. R o m e o. Yanildin, sözünd hqiqt hani? Qalib Diananin saflii onda, Onu vura bilmz heç Kupidon da. O dürrün bkart zirehi - almaz, Ona mhbbtin oxlari batmaz. Onu irin sözlr salmaz kmnd, Alovlu baxilar yandirmaz odda, Qizil da, da-qa da aldada bilmz. n zngin malik odur dünyada, vzsiz srvti gözlliyidir. Fqt bu srvti - bu gözlliyi Aparar özüyl zülmt mzara. B e n v o l i o. Yoxsa and içib ki, bakir qalacaq? R o m e o. Bli, xsislikdn hdr solacaq. Saflii hüsnünü salib zindana, Vermir gözlliyi övladlarina.

30

Milli Kitabxana

Olduqca ailli, qngdir o qiz, Qalmiam çarsiz, ümidsiz, yalqiz. Ölmüm, son df drdli üryim Vurur ki, bu drdi sn söylyim. B e n v o l i o. Eit sözlrimi, gl, unut onu. R o m e o. Öyrt unutmai sn mn, öyrt. B e n v o l i o. Azadliq, srbstlik ver gözlrin, Baqa gözllr diqqt il bax. R o m e o. Bu daha da gözl göstrr onu. Qng xanimlarin üzündn öpn Xobxt maskalarin zülmt qoynunda Gün üz axtarir baxilarimiz. Korlar itirdiyi göz iiini vzsiz srvti unuda bilmz. Dünya gözlini sn göstr mn, Hüsnün baxdiqca görcym ki, Daha çox gözldir mnim ilahm. Hllik, mn getdim. Ah, bu dünyada Mn unutmai kim öyrdr, kim?! Grk drd içind ömrüm puç olsun. B e n v o l i o. Qoy sni öyrtmk mn borc olsun.

Hr ikisi gedir.

KNC SHN

Küç. Kapuletti, Paris v nökr glirlr.

K a p u l e t t i. Montekki mnimtk crimlndi. Mnc, bizim kimi yali adama Dinc, rahat yaamaq çtin olmazdi.

31

Milli Kitabxana

P a r i s. Hörmt sahibisiz hr ikiniz d, Heyf, çoxdan bri çkiirsiniz. ndi cavabiniz mn ndir bs? K a p u l e t t i. vvl n demidim deyirm yen, Mnim ciyrparm hl uaqdir. Onun hl yoxdur heç on dörd yai, Qoy iki bahar da gül açib solsun, Gül balam yetiib glinlik olsun. P a r i s. Ondan daha gnclr ana olurlar. K a p u l e t t i. Tezc yetinlr tez d solurlar. Bütün ümidimi uddu bu torpaq, Yegan ümidim qizimdir ancaq. Onunla daniin, mehriban Paris, Çaliin, könlünü l alin siz. Onun arzusudur mnim hr arzum, Ürkdn raziyam razisa qizim. Köhn bir adt edib ehtiram, Qonaqliq verirm mn d bu axam. Qonaim glck dstbdst, Buyurun, yeriniz gözlrim üstd. Qonaq çoxaldiqca nlnr mclis, Siz kasib evimd alm görrsiz. Göyün çiraini kölgd qoyan Canli ulduzlara olarsiz heyran. Yazin ilk sevinci, ilk müjdsitk, Füsunkar aprelin tr qönçsitk Canli qönçlr nzr salarsiz, Hüsnündn, ssindn lzzt alarsiz. Seçin özünüz tale ulduzu, Sevin n layiqli, n gözl qizi. Qizim el gözl olmasa da, bax, Onlarin sayini artirar ancaq. Di glin, gedyin! (Xidmtçiy bir kaiz verrk).

32

Milli Kitabxana

Ey sn qaç, tls! Bütün Veronani badan-baa gz, Çair adi burda yazilanlari, De ki, gözlyirik axam onlari.

Kapuletti il Paris gedirlr.

N ö k r. "Çair adi burda yazilanlari! Çair adi burda yazilanlari!" ndi hünrin var, tap görüm burda n yazilib! Bu ona bnzyir ki, bamaqçi arinla ilmli, drzi qlibl paltar tikmli, baliqçi firçayla baliq tutmali, rssam torla kil çkmlidir. "Çair adi burda yazilanlari!". Mn n bilim burda kimlrin adi yazilib.Yox, mn heç vaxt heç kimi çaira bilmycym.Grk bir oxumu adam tapim. Aha, lap vaxtinda gldilr.

Benvolio il Romeo daxil olurlar.

B e n v o l i o. Dostum, bir qaydadir od odla sönr, Flakt qovular flakt il. Drd drdi saaldar, qm qmi yenr, Müsibt mhv olar müsibt il. Sn d yeni eq mübtla ol ki, Çixsin üryindn bu köhn sevgi. R o m e o. Çox ladir snin baayarpain, Ancaq onun uçun. B e n v o l i o. N üçün, dostum? R o m e o. Snin yaralanmi ayain üçün. B e n v o l i o.Romeo, sn dli olmusan, ndir? R o m e o. Yox, dli deyilm, fqt dlitk Qaranliq zindana atirlar mni, Ac qoyub döyürlr, zab verirlr. (Nökri görür). Xeyirli dost, snin axamin xeyir. N ö k r. Axaminiz xeyir, hörmtli cnab, Deyin, siz oxumaq bilirsinizmi?

33

Milli Kitabxana

R o m e o. Bli, oxuyuram dönük bxtimin Aci drdlrini, blalarini. N ö k r. Bunu öyrnmisiz özünüz yqin, Yazilmi kaizi oxuyarsiniz? R o m e o. Bli, hrflri, hm d o dili Bilsm, oxuyaram. N ö k r. Düz deyirsiniz, Saliqla qalin. (Getmk istyir). R o m e o. Zarafat edirdim. Dayan, oxuyum (Kaizi açib oxuyur). "Senyor Martino qadini v qizlari il; Qraf Anselmo gözl bacilar il; dul ledi Vitruvno; Senyor Plaçensio v onun sevgili bacisi qizlari Merkusio v onun qardai Valentin; mim Kapuletti, arvadi v qizlar il; gözl bacim qizi Rozalina; Liviya; Senyor Valensio v onun misi olu Tibalt; Lusio v n Yelena" (Kaizi verir). n gözl mclisdir, söz ola bilmz. Yaxi, hara dvt olunur bunlar? N ö k r. Ora,yuxariya. R o m e o.Yni haraya? N ö k r. Bizim evimiz, am yemyin. R o m e o. De, kimin evin? N ö k r. Mnim agamin. R o m e o. Ah, mn dorudan da hr eydn vvl Grk bunu sndn sorua idim. N ö k r. Mn özüm bunu siz sualsiz-sorusuz dey bilrm. Mnim aam mhur varli - dövltli Kapulettidir. gr sizin Montekki nsli il qohumluunuz yoxdursa, xahi edirm, buyurun, bir piyal rab nu edin. Saliqla qalin!

Gedir.

B e n v o l i o. Snin qlbn sevib mftun olduun Gözl Rozalinan am eylyck Veronanin mhur gözllriyl

34

Milli Kitabxana

Kapulettinin bu qonaqliinda. Sn d get oraya, ayiq gözlrl Onu o güllrl müqayis et, Baina glck ailin, huun, Qara görünck snin qu quun. R o m e o. Ah, mömin gözlrim dönüks, qarda, Bel dht olmaz bu thqir kimi. Aci göz yalarim oda dönsün ka, Qoy yansin gözlrim bir kafir kimi. Dünya yaranandan bu gün qdr El bir gözli görmyib br. B e n v o l i o. Onu sn görmüsn hmi yalqiz, Yaninda olmayib baqa gözl qiz. Büllur trzidir gözümüz bizim, Gözllik çkirik hr vaxt, zizim. Hr iki gözünd o durub ancaq, Gl, biz bir gözün baqa gül qoyaq. Gün kimi nur saçan o nadir gövhr O gülün yaninda adi görünr. R o m e o. Gedrm, özg qiz mn ndir, n?! Yalniz baxmaq üçün onun hüsnün.

Gedirlr.

ÜÇÜNCÜ SHN

Kapulettinin evind bir otaq. Ledi Kapuletti il day glirlr.

L e d i K a p u l e t t i. Day, qizim hani? Çair yanima. D a y . And olsun on iki yaimda ikn tirdiyim qizliq bkartim, Mn onu çairdim. Ey körp quzum,

35

Milli Kitabxana

Mnim tovuz quum, ay qiz Cülyetta! Allah, özün saxla, bu qiz hardadir? Cülyetta daxil olur. C ü l y e t t a. Gldim, n var bel? D a y . Anan çairir. C ü l y e t t a. Anacan, burdayam, ndir sözünüz? L e d i K a p u l e t t i. Fikrimiz budur ki... Day, indi get, Sn mni qizimla bir az tk burax. Bizim danimali bir sirrimiz var. Yox, dayan, qulaq as, sn ki qizimi Yaxi taniyirsan körpliyindn. D a y . Dorudur, mn onun yaini siz Dania bilrm saatbasaat. L e d i K a p u l e t t i. Hl on dörd yai tamam olmayib. D a y . Mrc glrdim mn öz on dörd diimdn, Heyf ki, azimda on dörd di qalir, Hl on dörd yai tamam olmayib. Mhsul bayramina n qalir, xanim? L e d i K a p u l e t t i. Düz iki hftdnbir azca artiq. D a y . Ya artiq, ya skik, n frqi vardir. Mhsul bayraminin vvllrind Onun on dörd yai tamam olacaq. Susanna onunla hmyaid idi. Allah rhmt etsin tkc balama, Onu Allah aldi mnim limdn. Gözlrimin ai-qarasi idi. Xanim, mn deyndir, bayramqabai Onun on dörd yai tamam olacaq. Yaxi yadimdadir, inanin mn. Bu gün zlzldn on bir il keçir. Zlzl olanda Cülyettani mn Döümdn ksmidim, unutmaram heç O günü qiyamt günün qdr.

36

Milli Kitabxana

Döümün ucuna yovan sürtmüdüm, Göyrçin daminin yaninda rahat ylib, özümü gün verirdim. Mantuyadaydiniz onda aamla. Görürsünüz, nec yaddaim vardir, Mmni azina alantk uaq Hiss etdi yovanin aciliini. Döümü buraxdi, yana dartindi, Yamanca turutdu aiz-burnunu. Bu vaxt silklndi göyrçin dami, N mr, n hökm yoxdu ehtiyac, Yerimdn siçrayib qaçdim knara. O vaxtdan indiy on bir il keçir. Onda ayaq üstd dururdu körp, Yox a, n deyirm, xaça and olsun, Onda qaçirdi o yan basa-basa, Bir gün bundan qabaq yixilmidi brk, Alni yer dyib yaralanmidi. Zarafatcil idi rhmtlik rim, Allah ad elsin onun ruhunu, Qizi qucaina götürüb dedi: "ndi yixilirsan sn üzü üst, El ki, böyüdün, a qng qizim, Onda dali üst yixilacaqsan. Eldirmi, Cüli?" Bu canim haqqi, Qizciaz ssini ksib, "h" dedi. Zarafat nec d düür yerin! Min il yaasam da, çixmaz yadimdan, "Eldirmi, Cüli?" dedi rhmtlik, Daha alamayib o da, "h" dedi. L e d i K a p u l l e t i. Di qurtar söhbti, bsdir bu haqda. D a y . Yaxi, xanim. Ancaq yada dünd Saxlaya bilmirm gülmyimi mn. Möhkm zdlnib imidi alni, Olmudu beçnin pipiyi boyda

37

Milli Kitabxana

Uaq aci-aci sizildayirdi. "Bli, qizim, - dedi rhmtlik rim, ndi yixilirsan sn üzü üst, El ki, böyüdün, kamala doldun, Onda dali üst yixilacaqsan. Eldirmi, Cüli?" Alamadi qiz, bax, ssini ksib, "h" dedi. C ü l y e t t a. Sn d ssini ks, rica edirm. D a y . Daha danimaram. Qoy tanri özü Sni pnahinda saxlasin, qizim. Mnim böyütdüyüm gül balalarin n gözli snsn. Arzum tk budur: Yaayib, görydim snin toyunu. L e d i Ka p u l l e t i. Toy dedin, h, el Cülyetta, qizim, Glmim toy haqda daniim mn d. Bir de, r getmk istyirsnmi? C ü l y e t t a. Bu rf bard düünmmim. D a y . Sn rf söyldin! Ay brkallah, Heyf, süd ananam, yoxsa deyrdim, Ananin döündn ail mmisn. L e d i K a p u l e t t i. Di indi fikirl. Veronada, bax, Sndn gnc xanimlar artiq anadir. Sn yada mn sni çoxdan domudum. Sözü qisa deyim, bilirsn, qizim, Csur, igid Paris sni istyir. D a y . Xanim qiz, xanim qiz, olan, n olan! Yoxdur bel olan bütün dünyada. El bil, heykldir, mumdan tökülüb. L e d i K a p u l e t t i. Görmyib Verona bel bir çiçk. D a y . Dorudan, çiçkdir, lap xalis çiçk. L e d i K a p u l e t t i.

38

Milli Kitabxana

De görüm, xouna glirmi qraf? Bu axam olacaq ziyaftd o. Gözl bir kitabdir o gözl insan, Gözllik qlmi zint vuranda Ondan qüdrtini sirgmyib. Oxu bu kitabi, sn tap birbbir, Qng yazilarin mnasi ndir?! nc cizgilrin öyrn sirrini, Nec tamamlayir biri-birini. Bir mna, bir hikmt olmasa akar, Onun cavabini gözlrd axtar. Bu sevgi kitabi - tz bir çlng, Qiymtli kitaba qng cild grk. Gözldir gül bada, baliq ümmanda, Zahir d, batin d qng olanda. Nadir kitablarin qizil sözlri Qizil naxilarla oxar gözlri. Qraf da hüsnünl qng görünr, Bundan kiçilmzsn sn zrr qdr. D a y . Kiçilmk, yox bir a, böyümk, i, H, canim, qadini kökldir kii. L e d i K a p u l e t t i. Ks de, könlün yatirmi qraf? C ü l y e t t a. N deyim, mnimçün çtindir cavab. Sevgi yaranirsa xo baxi il, Mn ona baxaram nvazi il. Fqt mrinizin çrçivsindn Knara çixmaram bir addim da mn.

Xidmtçi daxil olur.

X i d m t ç i. Xanim, qonaqlar gldilr. Yemk verildi. Sizi çairirlar.

Hami kiçik xanimi soruur. Mtbxd daynin qarasinca söyüb rüsvay edirlr.

Hr ey son drc alt-üst olub. Mn gedib qonaqlara qulluq etmliym. Buyurun, bu saat glin.

Xidmtçi gedir.

39

Milli Kitabxana

L e d i K a p u l e t t i. Glirik. Cülyetta, qraf gözlyir. D a y . Get, qizim, bxtini gözltm bs, Bu xobxt günlr xobxt gec gz.

Gedirlr.

DÖRDÜNCÜ SHN

Küç. Romeo, Merkusio, Benvolio be, ya alti nfr üzü maskali, li mlli adamla v baqalari il birlikd glirlr.

R o m e o. Nec? Tmtraqli nitqmi söylyk, Yoxsa daxil olaq dinmz-söylmz? B e n v o l i o. Bel uzunçuluq indi db deyil. Gözlrind qalin yun al sarisi, llrind nazik, ensiz taxtadan Düzlmi rngbrng tatar kamani, Qaralari qovan uyuqlar kimi, Qng xanimlari qorxuya salan Kupidona yoxdur ehtiyacimiz. Yerdn suflyorun kömyi il Shnd birthr er söylyn Aktyor da biz grk deyil heç. N hesab edirlr etsinlr bizi, Bir azca rqs edib, çixib gedrik. R o m e o. Mn ml verin, rqs bacarmaram. Könlümd qaranliq tutqunlasa da, Siz nurlu ml tuta bilrm. M e r k u s i o. Yox, dostum, biziml oynamalisan. R o m e o. Mn yox, mumkun deyil, inanin mn. Sizin bamainiz yüngüldür, fqt

40

Milli Kitabxana

Mnim üryimd drd quruundur. Trpnib durmaa qoymur yerimdn. M e r k u s i o. Axi, sn aiqsn. Eq tanrisindan Yerdn uçmaq üçün bir cüt qanad al. R o m e o. Mhbbt tanrisi öz oxu il Mni el air yaralayib ki, Yüngül qanadlari saxlamaz mni. Eq yükü altinda çöküb qalmiam. M e r k u s i o. Gözl ha, yixilib eqi zrsn, Bu zrif ey dözmz bu airlia. R o m e o. Mgr eq zrifdir? Yox, yox, düz deyil. Çox kobud, çox qaba, çox qudurandir, Üry sancilir bir tikan kimi. M e r k u s i o. gr eq kobudsa, sn d kobud ol, O sni sancanda sn d sanc onu. Üzümü gizldim, mn maska ver.

Maskani taxir.

Bu da bel, maska maska üstündn. Kim mni eybcr sayirsa saysin, Qoy mnim yerim maska qizarsin. B e n v o 1 i o. Di gl, qapini döy, keçk içri, El girn kimi rqs balayaq. R o m e o. Mli mn ver, qoy qayisizlar Hissiz qamilari ayaqlasinlar. Mn am tutacaam, atalar demi, Oyuna baxacam tamaaçitk. ylnmk gözldir, ancaq kdrdn Lap ldn dumum.

41

Milli Kitabxana

M e r k u s i o. Polislr demi, H, siçan tly düüb nhayt. Sn düsn mhbbt bataqliina, Bu ifad üçün baila mni, Qulaqlarinadk batsan palçia. Çixarda bilrik sni, zizim. Cld ol, biz ki gündüz am yandiririq. R o m e o. Yox, niy? Yox, niy? M e r k u s i o. Vaxt keçir artiq. Burda hdr yer yubanmaqla biz, Çiraq yandiririq el bil gündüz. Eit mslhti, qmin yox olar, Be bada be df ail çox olar. R o m e o. Maskarad, bu yaxi düünülmüdür, Fqt ora getmk ailsiz idir. M e r k u s i o. Agah et, n üçün? R o m e o. Düzü, bu gec Bir yuxu görmüm. M e r k u s i o. Mnd. R o m e o. N, nec? M e r k u s i o. Gördüm, yalan deyir yuxu görnlr. R o m e o. Yuxum yanli olmur heç zrr qdr. M e r k u s i o. Oh! Bel de, bel, mn gördüm onda Mlik Meb durub snin yaninda. B e n v o l i o. Mlik Meb! Yaxi, kimdir o el? M e r k u s i o. Bütün prilrin mamaçasidir. Merlrin hadt barmaindaki Üzüyün qainda yanan qiqdn Boyca böyük deyil. Mlik hr vaxt Kiçik mimialar qoulmu kiçik Faytonunda rahat gzib dolair

42

Milli Kitabxana

Yatan insanlarin burunlarinda. Düzlib faytonun inc, upuzun Oxlari hörümçk ayaqlarindan, Üstü circirama qanadlarindan, Xamutu nur saçan eh damcisindan, Qamçisi yüngülc sübh dumanindan. Çyirtk sümüyü cilovlaridir, Hörümçk torusa yan qayilari. Gözlri yuxulu tnbl qizlarin Dirnaqlari altda töryn, artan Balaca qurdlardan xeyli balaca Boz çuxali hünü sürür faytonu. Prilrin mahir karet ustasi Ya o dügkr dl, ya qoca böck. Faytonu düzldib qoz qabiindan. Geclr mlik bu cah-calalla Çapir faytonunu, çapir dördnala, Keçir aiqlrin beyinlrindn, Onlar seviirlr yuxularinda. Ötür yanlarin dizlri üstdn, Onlar da yuxuda tzim görürlr. Dyir hakimlrin barmaqlarina, Onlar da yuxuda rüvt alirlar. Keçir xanimlarin dodaqlarindan, Xanimlar mst olur odlu öpüdn, Dadli konfetlr hrislik üstd Onlara mlik hirslnir tez-tez, Örtür sizanaqla ndamlarini. yanin burnuna dirmaan kimi, davt iyindn sevinir yan. Donuz quyruundan bir tük qoparib, Keiin burnunu qidiqlayanda Artiq qazanc görür kei röyada. sgrin boynuna çixir arabir, O da röyasinda ksilmi balar, span qilinclari, qanli döyülr, Drinliyi be fut qdhlr görür,

43

Milli Kitabxana

Glir qulaina eypur sslri, Yuxudan dik qalxir qorxu içind, Bir dua oxuyub yatir tzdn. Hmin bu mlik gec atlarin Yalini hörrk düyünlr salir. Adamin saçini keçlldirir, Açan tapilarsa bunlari gr, O saat ba verir böyük flakt. Qizlar uzananda arxasi üst, Hmin bu cinn öyrdir nec Hamil qalmai, uaq domai. Hmin bu Meb... R o m e o. Sus, sus, Merkusio, sus! El daniirsan bo-bo eylrdn. M e r k u s i o. Düzdür, yuxulardan daniiram mn, Onlar meyvsidir bo xyallarin, Hmi havatk etibarsizdrr, Hmi yel kimi üzüdönükdür: El bir yel kimi hrdn fqtl Oxayir imalin buzlu köksünü, Hrdn d nifrtl kükryir, cour, Can atir sinsi ehli cnuba. B e n v o l i o. Dediyin bu külk yaman sir ha, Bizi özümüzdn uzaqladirir. Yaman gecikirik am yemyin. R o m e o. Qorxuram tez gedk. Qlbim damib, Bxtim ulduzlardan asilib artiq. Duyuram, balanir bu ziyaftdn Aci taleyimin qorxunc günlri. Hansi bir dhtli, müdhi qüvvs Vaxtsiz ölümümü yaxinladirir. Qoy olsun, tüknsin mnfur hyatim, Tale sükanimi tutan o qüvv

44

Milli Kitabxana

Ömür yelknimi aparsin mnim. Gedyin, cnablar! B e n v o l i o. Çal, tbili çal!

Gedirlr.

BENC SHN

Kapulettinin evind salon. Çaliçilar gözlyirlr. Xidmtçilr glirlr.

B i r i n c i x i d m t ç i. Bs Anton Potpn hardadir? Niy glib kömk elmir? Heç olmasa boqablari aparardi, boqablari yuyardi! k i n c i x i d m t ç i. in hamisini bir-iki adamin öhdsin buraxmaq yaxi deyil, onlarin li natmiz olanda bu çox pisdir. Ü ç ü n c ü x i d m t ç i. Stullari aparin, servantin yerini dyiin, gümü qablardan ehtiyatli olun. Sn, zizim, mn bir az krçöryi saxla, gr xtrimi istyirsns, qapiçiya tapir, qoy o, Susanna Qrayndstonu, Nellini içri buraxsin. Anton Potpn! Ü ç ü n c ü x i d m t ç i. N var, burdayam, n bairirsan? B i r i n c i x i d m t ç i. Böyük otaqda sni gözlyirlr, sniçairirlar, sni tlb edirlr, sni axtarirlar. Ü ç ü n c ü x i d m t ç i. Bizim d bir canimiz var da, balam. Eyni vaxtda hm burada, hm d orada ola bilmrik ki! k i n c i x i d m t ç i. Zirk olun, uaqlar, zirk olan çox yaayar, çox yaayan çox qazanar.

Gedirlr. Kapuletti, Cülyetta v baqa ev adamlari daxil olurlar, qonaqlari v maska taxib glnlri qarilayirlar.

K a p u l e t t i. Möhtrm aalar, xo glmisiniz! Buyurun, ayai qabarsiz olan Xanimlar sizinl rqs elsinlr. H, gözl snmlr, indi görk kim Oynamaqdan boyun qaçiracaqdir? Kim ki, naz elyib çks özünü, Demk, ayainda döynyi var. Necdir, hdf düzmü vurmuam?

45

Milli Kitabxana

Bir vaxtlar vardi ki, maska geyrk Qng xanimlarin qulaqlarina Mn d irin sözlr piçildayardim. Artiq keçdi, keçdi, keçdi o vaxtlar.

Romeo, Merkusio, Benvolio v baqalari daxil olurlar.

Siz xo glmisiniz, dostlar, buyurun. Siz d, çaliçilar, balayin görk. Yol verin, yol verin, qizlar oynasin.

Musiqi. Qonaqlar rqs edirlr.

ii artirin, ey xidmtçilr! Çkin stullari tez bir knara. Sobani söndürün, yaman istidir. Kapuletti mi, deyn, ylnc Qlbiniz yatir, yox, yox, ylin. Bizim rqs elmk vaxtimiz keçib. ndi mn deyin, sonuncu df Biz maska taxmiiq neç il vvl? Q o c a K a p u l e t t i. Mn el glir, otuz il olar. K a p u l e t t i. Nec? Ola bilmz! O qdr olmaz. O vaxt toyu idi Luçensionun. Biz d maska geyib, rqs eldik ha, Ondan keçr ancaq iyirmi be il. Q o c a K a p u l e t t i. Çox olar, çox olar, Luçensionun Olu çox böyükdür, otuz yai var. K a p u l e t t i. Yox a, n deyirsiz, onun olu ki, Ondan ayrilali ikic ildir. R o m e o. O gnci hüsnüyl nura qrq edn O ayüzlü kimdir? X i d m t ç i. Bilmirm, cnab. R o m e o. Gündir o parlaq iiq, blk d, Bütün mllri qoyub kölgd.

46

Milli Kitabxana

Odur bu gecnin ürk sevinci, Znci qulainda n nadir inci. Qizlarin içind durur o çiçk Qaralar içind a göyrçintk. Neç ki, rqs bitib, yetmyib sona. Mn kirpik çalmadan baxacam ona. Onun llrin azca toxunmaq n böyük sadt tk budur ancaq. Könlüm sevibdirmi indiy qdr? Gözüm gözlliyi görübmü mgr? Yox, yox, bilmmim heç zaman bunu sl gözlliyin n olduunu. T i b a l t. Ssindn bilinir o Montekkidir. Gtir qilincimi, olan. Bu ndir? claf maska taxib, cürt eylyib, Glib laa qoysun nliyimizi? And olsun nslimin rfin, bil, Onu murdar etmk heç günah deyil. Kapuletti. N üçün, zizim, bel comusan? T i b a l t. Montekki burdadir, o alçaq, nadan Aciqca bu axam glib ki biz, stehza eylsin nliyimiz. K a p u l e t t i. Bu gnc Romeodur? T i b a l l. Bu rzil odur. K a p u l e t t i. Sakit ol, onunla iin olmasin. Aparir özünü ncib, tmkinli. Dorusu, taninir Veronada o Namuslu, qeyrtli bir cavan kimi. Dünyanin varini verslr mn, Evimd mn onu thqir etmrm. Sn d sbirli ol, gl, fikir verm. Hörmt edirsns mnim arzuma, Üzünü gülr tut, qa-qabaq tökm, Qa-qabaq yaramir qonaqlia heç.

47

Milli Kitabxana

T i b a l t. claf qonaq gls, bs yaraarmi? Mn döz bilmrm bu arsizlia. K a p u l e t t i. Dözrsn, mn sni mcbur edrm. Deyirm dözrsn, sus, harin uaq! Bu evin sahibi mnm, yoxsa sn? Bu döz bilmyir! Allah, sn saxla! Bu, indi nlikd dava salacaq. Burda xoruzlanmaq istyirsn, h? Burda kii yalniz bir snsn indi? T i b a l t. mi, axi, bu ki, rüsvayçiliqdir. K a p u l e t t i. Çkil, get, çkil, get, davakar uaq, Qabaliq adama ziyan gtirr. Hl bir mn d ail verirsn?! Ayibdir, özünü dbli apariq ver, gur iiq! - Sakit ol, yoxsa Sakit eylyrm sni mn özüm. Bu ndir, n olub? nlnin, dostlar! T i b a l t. Sbirl qzbim sönmyir mnim, Gedirm, titryir bütün bdnim. Onun bu glii indi xosa da, n aci flakt açar dünyada.

Gedir.

R o m e o (Cülyettaya). Lyaqtsiz lim müqdds, qng Mehraba toxundu, baila mni. Dodaqlarim iki fqir zvvartk Yuyar bir öpül hmin lkni. C ü l y e t t a. lin çox srtsn, mehriban zvvar, O ki sdaqtl yandirir çiraq. Mömin zvvar üçün pirin li var, Onlarin llri öpüür ancaq. R o m e o. Onlarin dodai yoxdurmu mgr?

48

Milli Kitabxana

C ü 1 y e t t a.Vardir dua üçün, bilir tanri da. R o m e o. Ey müqdds pirim, mrhmt göstr, llrtk xobxt et dodaqlari da. C ü 1 y e t t a. Pirlr trpnmdn yetiir dada. R o m e o. Trpnm, trpnm, çatim murada. (Onu öpür). Yudu günahimi dodaim artiq. C ü l y e t t a. Mnim dodaimi etdi günahkar. R o m e o. Qaytar günahimi, ey sönmz iiq! C ü l y e t t a. Günahin fv oldu, mehriban zvvar. D a y . Anan söz deyck, çairir sni.

Cülyetta gedir.

R o m e o. Anasi kimdir ki? D a y . H, cavan olan, Bu evin sahibi, xanimidir o. Özü d ismtli, lyaqtlidir. Danidiin qizin daysiym mn, O qizi kim alsa, dünyada yqin, n zngin xzin qazanacaqdir. R o m e o. Kapuletti, qizi! Ah, ürk, ürk, Hyatim dümn borc getdi, demk! B e n v o l i o. Gedk, la keçdi bu gün ylnc. R o m e o. Qorxuram, gtir mn ignc. K a p u l e t t i. Yox, hara? Cnablar, getmyin hl. Dayanin, bir azca qhv d için. Vaxtdir, gedirsiniz? Siz yaxi yol! Tkkür edirm haminiza mn. Ey, bura iiq ver! Gedyin biz d, Dorudan da, gecdir, yatmaq lazimdir.

Cülyetta v daydn baqa hami gedir.

C ü l y e t t a. Day, küncd duran o cnab kimdir?

49

Milli Kitabxana

D ay . Qoca Tiberonun olu, varisi. C ü l y e t t a. Bs indi qapidan o çixan olan? D a y . H, o da, mn biln, gnc Petruçodur. C ü l y e t t a. Bs rqs eylmyn, o yana gedn? D a y . Onu tanimiram. C ü l y e l t a. Öyrn adini! (Day gedir). gr o evlis, dht budur bax, Glinlik yataim mzar olacaq. D a y (qayidaraq). Adi Romeodur. O, Montekkinin ­ O mnfur dümnin birc oludur. C ü l y e t t a. Yarandi öz sevgim öz nifrtimdn, Ah, onu tez gördüm, gec tanidim mn. Qorxunc bir eq oldu qismtim mnim, Çaldi üryimi qddar dümnim. D a y . N dedin, n dedin? C ü l y e t t a. Bu, bir erdir, Bir gncdn öyrndim rqs eylynd.

Shn arxasindan kims çairir: "Cülyetta!"

D a y . Bu saat, bu saat!.. A solmaz çiçk, Artiq hami getdi, gl biz d gedk.

Gedirlr.

PROLOQ

Xor glir.

X o r. Köhn eq can verir öz yatainda, Tz eq tac alir ondan, n idir?! Ö gül vzsizdir sevda bainda, ndi Cülyettanin yaninda heçdir.

50

Milli Kitabxana

ndi Romeo da sevildi, sevdi, lahi baxila sehrlndi o. Fqt dümnçilik dhtli devdi, Dhtli yaralar aldi Romeo. Qaldi üryind pak arzulari, And içib, hd ksib, ilqar tutmadi. Cülyetta harada görydi yari, zabdan geclr bir an yatmadi. Fqt eq güc verdi, vaxt is fürst, Bütün ngllri yixdi sdaqt.

Gedir.

KNC PRD BRNC SHN

Kapulettinin bainin divarinin yaninda döng. Romeo daxil olur.

R o m e o. Könlüm burda ikn hara gedim mn? Axmaq dünya, mrkzini tap indi. (Divari aib uzaqlair).

Benvolio v Merkusio glirlr.

B e n v o l i o. Romeo! Qardaim! M e r k u s i o. O, aillidir, Vallah, yatir evd yoran-dökd. B e n v o l i o. Qaçib, bu divardan adi o, baa. ziz Merkusio, sn çair onu. M e r k u s i o. Çairmaq ndir ki? Yalvararam da, Romeo! Ey iltaq, ey dli aiq! Görün, heç olmasa, ah kilind, Ya birc misra de, mn bs edr, Ya inl, ya da ki, qafiylndir Mhbbti yalniz sadt il.

51

Milli Kitabxana

Xbrçi, gözllik ilahsin Sn o, Veneraya bir doru söz de. La et onun olu kor Kupidona. El ox atib ki, o eq Allahi, Kral Kofetua-qadin dümni Bir dilnçi qiza aiq olubdur. Eitmir, trpnmir, cavab vermir o, Yaziq ölüb, mns hey yalvariram. Sni and verirm, sni Romeo, Qng gözlrin Rozalinanin, Onun gül üzün, al dodaina, nc ayaina, düz qilçasina, sim-sim sn sarilarina, Orda toxunulmaz qonulara da, Çix, öz kilind sn görün biz. B e n v o l i o. Sni eitsydi, aciqlanardi. M e r k u s i o. Axi, ny gör? Mn çairsaydim Rozalina üçün baqa bir ksi, Onda hirslnmy haqqi olardi. Mn ki, and verirm onun ruhuna, Özü d n tmiz, gözl niyytl, Sevdiyi namin görünsün biz. B e n v o l i o. Gedk, aaclarin arasinda o Gizlnib, siinib nm, zülmt, Qaranliq yarair kor mhbbt. M e r k u s i o. Kor mhbbt vura bilmz hdfi. ndi o ylib aac altinda, Arzu elyir ki, sevgilisi ka Yetimi, çrdysiz zgil olaydi, Aacdan düydi azina onun. Boazinda qalar, dayan, Romeo! gr o partlami zgil olarsa, Sn d suyu axan armud olarsan. Gecn xeyr qalsin, gedirm yatim

52

Milli Kitabxana

Bu açiq, bu soyuq havada indi. Gedk, Benvolio? B e n v o l i o. Gedk, dorusu, Gizlnn adami gzmk nahaqdir.

Gedirlr.

KNC SHN

Kapulettinin bai. Romeo daxil olur.

R o m e o. Yara görmynlr gülr yaraya.

Culyetta eyvanda görünür.

Dayan bir! Eyvanda o iiq ndir? Ora Qizil rqdir, Cülyetta - Gün! Çix, ey parlaq Gün, paxilliindan Sn kin bslyn bu Ayi öldür. Sn ondan daha çox gözlsn dey, Qmdn xstlnib, rngi saralib. Ona xidmt etm, onun sarimtil, Solun libasini ynin geym, Bel libaslari tlxklr geyr. Ah, mnim hyatim, ah, mnim eqim! Görsn, bilirmi kim olduumu?! Dodai trpnir, danimir fqt. Bu ndir? Gözlri daniir onun. Cavab vercym, çox sirtiam mn, Axi, danimayir o ki mniml. ki n iiqli, n parlaq ulduz Vacib bir i üçün göydn gednd Qng gözlrin yalvarib onun: Onlar glndk fq saçsinlar. Ah, onun gözlri gül camaliyla Göyd nur saçsaydi hqiqtn d, Onun yanainin al fqlri Dan yeri çirai utandirantk

53

Milli Kitabxana

Bütün ulduzlari utandirardi. El nur yayardi onun gözlri, Qular ch-ch vurub qanadlanardi, Gecni iiqli shr sanardi. lin söykyir yanaini, bax! Onun yanaina toxunmaq üçün Ka onun lind lck olaydim. C ü l y e t t a. Ah, yaziq halima! R o m e o. O ns dedi. Dani, yen dani, gözl mlyim. Yerdn insanlarin mat-mat baxdii, Tnbl buludlarin arasi il Büllur, saf havanin qoynunda uçan Göylrin qanadli qasidi kimi, Bu zülmt gecd baimin üstd Sn nec nurlusan, nec qngsn! C ü l y e t t a. Romeo, n üçün sn Romeosan? Üz döndr atandan, l çk adindan. Yox, gr sn bunu istmirsns, Onda, gl, and iç ki, sevirsn mni, Özüm Kapuletti olmayim heç vaxt. R o m e o (öz-özün). Mn yen dinlyim, ya cavab verim? C ü l y e t t a. Yalniz snin adin dümndir mn, Sn özün Montekki deyilsn, axi. N lin, ayain, n qain, gözün, N d ki, dünyada insana mxsus, Baqa heç bir üzvün Montekki deyil. Lap baqa ad olsun, adda n var ki? Qizilgül baqa bir ad verslr, Onun gözl tri dyir mgr? Romeo rütbsiz, adsiz da el Kamal zirvsind durardi bel. Romeo, gl, üzvü hissn olmayan

54

Milli Kitabxana

Tkc bu adini sn at üstündn, vzind bütün varliimi al. R o m e o. Sni öz sözündn tutacaam mn. Mn sevgilim de, mn d adimi Dyiim, Romeo olmayim daha. C ü l y e t t a. Qaranliq gecd gizli sirrimdn Ey xbrdar olan, söyl, sn kimsn? R o m e o. Müqdds ilah, bilmirm indi Sn öz adimi nec deyim mn? Nifrt eylyirm adima özüm, Çünki mnim adim sn dümndir. Kaiz üzrin yazilmi olsa, Onu tik-tik parçalayardim. C ü l y e t t a. Sndn hl yüz söz eitmmim, Ssin, gör, nec d tanidir mn. Ah, sn Romeosan, Montekkisnmi? R o m e o. Heç biri deyilm, gözl mleyk, Çünki hr iki ad xouna glmir. C ü l y e t t a. Bura nec gldin, n üçün gldin? Hündürdür, möhkmdir bain hasari. Qfltn rast glsn qohumlarima, Ölüm olacaqdir burda qismtin. R o m e o. Uçdum eqin zrif qanadlariyla, Eqi da divarlar saxlaya bilmz. Hr ey qadirdir ülvi mhbbt, Mn qohumlarin n ed bilr? C ü l y e t t a. Sni görn kimi öldürcklr. R o m e o. yirmi qilincdan snin gözlrin Daha qorxuludur, daha dhtli. Lütf el, sn mn nvazil bax, Bu mni qoruyan zireh olacaq.

55

Milli Kitabxana

C ü l y e t t a. Ka ki, onlar sni görmyydilr. R o m e o. Gecnin prdsi gizldr mni. Layiq deyilms sevgin gr, Rast olum onlarin nifrtin mn. Snin saf eqindn mhrum olmaqdan Onlarin lind ölmk yaxidir. C ü l y e t t a. Axi, kim gtirdi sni bu yer? R o m e o. Mhbbt, mhbbt kömkçim oldu. O mslht verdi aydin, smimi, Mn d ona verdim öz gözlrimi. Dnizçi deyilm, fqt yen d Olsaydin dünyanin o bainda sn, Bu nadir inciy qovumaq üçün Sonsuz ümmanlari üzüb keçrdim. C ü l y e t t a. Qaranliq üzümü gizltmsydi, Mnim sözlrimi eitdiyinçün Od tutub yanardim xcaltimdn. Sözümü danardim db namin, Ancaq riyakarliq ny grkdir? Mni sevirsnmi? naniram ki, "Bli" deycksn. Bilirm bunu, And içib, yalan da dey bilrsn. Axi, deyirlr ki, Yupiter özü Sevgiyçün içiln andlara gülür. Ah, ziz Romeo! Dorusunu de, Mni sevirsnmi? gr düünsn, Könlümü çox asan almisan l, Tökrk inadla qa-qabaimi, Sn "yox" cavabi verrm ki, mn Xeyli yalvarasan, ancaq dünyani Mn verslr d, etmrm bunu. Ah, gözl Montekki, hqiqtn d

56

Milli Kitabxana

Bütün varliimla sevirm sni. Blk, buna gör, sn buna gör Mnim xlaqimi yüngül sanirsan. nan ki, öz saxta hrktiyl Abirli, ismtli görünnlrdn Mn daha namuslu, daha sadiqm. Mn daha tmkinli ola bilrdim, Lakin sn eitdin etirafimi. Bu iim gör baila mni. Qaranliq gecnin açdii bu saf, Bu coqun sevgimi yüngüllük sayma. R o m e o. Barli aaclarin baina göydn Gümü spn xobxt Aya and olsun. C ü l y e t t a. Ah, hr ay klini bir yol dyin Sn o etibarsiz Aya and içm, Etibarsiz olar mhbbtin d. R o m e o. Bs ny and içim? C ü l y e t t a. Heç ny heç vaxt; Ya da istyirsn, Allah bildiyim, Bakir varliina - özün and iç. Onda inanaram sn ürkdn. R o m e o. gr ülvi sevgim... C ü l y e t t a. Dayan, and içm! Sni gördüyüm ad olsam da mn, Bu gec bu hddn könlüm ad deyil. O çox tez, çox ani, çox nagahandir Biz imk sözünü hl demmi Çaxan bir imy yaman bnzyir. Gecn xeyr qalsin, mnim zizim. Biz bir d yenidn görün zaman Qoy yayin bu hyat nfsi il Bu eq tumurcuu qng gül olsun. Gecn xeyr qalsin, xeyr qalsin.

57

Milli Kitabxana

Mnim könlümdki dinclik, rahatliq Snin d könlünd hökm etsin artiq! R o m e o. Ah, mni belc qoyub gedirsn? C ü l y e t t a. zizim, bu gec n istyirsn? R o m e o. Sevgi, vfa andi andima qari. C ü l y e t t a. Bu andi içmim mn sndn vvl. Heyf, olan oldu, keçn d keçdi. R o m e o. Götürmk istrdin andini geri? Bs bunun sbbi ndir, sevgilim? C ü l y e t t a. Sn bildirmkçün sdaqtimi strdim tzdn and içim sn. Mnim nyim varsa, n arzum varsa, Sndn d tk onu istyirm mn. Mnim sxavtim sahilsiz dniz, Mnim mhbbtim dryatk drin. N qdr bx etsm sn eqimi, O qdr çoxalir ümmanlar kimi.

Day içridn çagirir.

Evdn ss-küy glir; di get, yaxi yol. Sevimli Montekkim, hd sadiq ol. Gldim, ziz day! Mnim sevgilim, ndi qayidiram, dayan bir azca (Gedir). R o m e o. Oh, müqdds gec, müqdds gec! Qorxuram, gördüyüm bir yuxu ola. Bel hddn artiq irin fsan, Bel bir möcüz hqiqt olmaz.

Cülyetta eyvana qayidir.

C ü l y e t t a. Üç klm söz deyim, sonra gedrsn. zizim Romeo, gr dorudan Mniml evlnmk istyirsns, Sübh tezdn yanina göndrcyim Adama bildir ki, harda, n zaman

58

Milli Kitabxana

Sn kbin ksdirmk niyytindsn. Ayain altina atib bxtimi, Arxanca gzrm bütün dünyani. D a y (içridn). Göyrçin! C ü l y e t t a. Glirm, glirm indi. Yox, gr niyytin yaxi deyils, Xahi eylyirm sndn... D a y (içridn). Göyrçin! C ü l y e t t a. Bu saat, bu saat - Glm bir daha, Mni öz drdiml sn yalqiz burax. Sabah mütlq adam göndrcym. R o m e o. O zaman könlümd arzular çiçk... C ü l y e t t a. Gecn xeyr qalsin snin min kr! R o m e o. Min yol bu hsrtdir nurlu gözlr. Görü gedirik üzügülr, n, El bil mktbli qayidir drsdn. Görüdn glirik kdrl ancaq, El bil mktb gedir bir uaq. (Yava-yava getmy balayir). Cülyetta yenidn eyvana qayidir. C ü l y e t t a. Sss, Romeo, sss! Ah, sn hardasan? gr ovçu ssi olsaydi mnd, Sslyrdim geri öz trlanimi. Köllik tutqun ss, baira bilmz. Mn azad olsaydim, dön-dön hey El qiqirardim, Romeo adi Yayilardi bütün bu kainata Dünyanin n böyük ks-sdasitk. R o m e o. Yen mnim ruhum mni çairir. Aiqlrin ssi gec saf, irin, Sslnir n inc musiqi kimi.

59

Milli Kitabxana

C ü l y e t t a. Romeo! R o m e o. zizim! C ü l y e t t a. Saat neçd Sabah mn yanina adam göndrim? R o m e o. Düz saat doqquzda. C ü l y e t t a. Mütlq, zizim. Ah, o vaxta kimi dözmk dhtdir, yirmi il qdr görünr mn. Unutdum, n üçün çairdim sni?! R o m e o. Yaxi, yadina sal, mn durum burda. C ü l y e t t a. Sn burda yen d durasan dey, Yen d hr eyi unudacaam. Yadimda, fikrimd tk bu qalacaq: Nec d gözldir sninl olmaq. R o m e o. Gülüm, sn hr eyi unutmaq üçün Hr eyi unudub qalaram burda. C ü l y e t t a. iqlair. Ka ki, sevimli qutk Uzaq getmyydin yanimdan heç vaxt. El qu kimi ki, qizciaz onun Ayaini ipk sapla balayib, lind saxlayir onu hr zaman. Ayai zncirli bdbxt dustai lindn buraxir azca knara, Qisqanaraq onun azadliina Yen ipk sapi çkir geriy. R o m e o. Snin quun olmaq istrdim, gülüm. C ü l y e t t a. Mn d snin quun, ancaq, sevgilim, Sni öldürrdim nvaziiml. Hllik, hllik, di get, yaxi yol. Ayriliq - irin qm, qml yaardim. Sninl sübhcn vidalaardim.

Gedir.

60

Milli Kitabxana

R o m e o. Sn irin yuxu, dinclik , zizim! Ka yuxun, dincliyin olaydim özüm! Rahibin yanina mn gedm grk, Sevincimi deyib, istym kömk.

Gedir.

ÜÇÜNCÜ SHN

Rahib Lorensonun hücrsi. Rahib Lorenso lind bir sbt daxil olur.

L o r e n s o. Gülür nurlu shr zülmt gecy, Dönür rq buludu lvan qönçy. Gündüzün yolundan srxo olmutk Qaranliq çkilir sndlyrk. Neç ki, gözündn saçib od, at Büllur bnmlri içmyib Gün, Doldurum sbti mn ehtiyatla: fali çiçkl, zhrli otla, Torpaq anasidir bu tbitin, Beiyi, qbridir bütün xilqtin. Qoynuna uaqtk siinib hami, mir dölrindn hyat ilhami. Qucai doludur min nemt il, Paylayir hamiya sxavt il. Mzari beikdir, beiyi mzar, Hr gülü, hr dai sirli, ecazkar. Dünyada pisin d faydasi vardir, Yaxinin da yolu, qaydasi vardir. Vaxtinda, yerind olmasa mlhm, Baa ari verr, üry drd-qm. Yaxi pis dönr pislikl, rl, Pis yaxiya dönr yaxi ilrl. Yoxlasaq bu zrif, bu tr çiçyi, Zhrdir, fadir hr bir lçyi. Yeynd susdurur üryimizi,

61

Milli Kitabxana

Qoxlayanda tri codurur bizi. Vuruur dümntk bu cür, bu thr nsanin qlbind xeyir il r. r qalib gldimi, mhv olur hyat, Çiçyi qurd yeyir sanki o saat.

Romeo daxil olur.

R o m e o. Sabahiniz xeyir, hörmtli ata! L o r e n s. Allah amaninda, çatin nicata! Kimdir bu tezlikd axtaran mni? Gnc olum, prian görürm sni. Bel tez durmain sübutdur buna, Ns haram qatib irin yuxuna. Qocaliq beldir, adtdir bizd: Qayi keik çkir gözlrimizd. Qayi qalan yerd heç yuxu qalmaz, Cavanliq baqadir, qayisi olmaz. Harda gnc uzanir, bir qaydadir bu, Orda taxta çixir zr tacli yuxu. Odur ki, gliin bildirir mn: Ns bir flakt üz verib sn. Yox, bel deyils, demli, onda Gec olmamisan öz yatainda. Romeo. Düzdür, yatmamiam, getdi möhntim, Yuxudan irindir istirahtim. L o r e n s o. Özün keç günahdan, Allah-taala, Rozalina il olmusan, bala? R o m e o. Rozalina il? Yox, ziz atam, Unutmuam onun adini tamam. L o r e n s o. Ndir o yuxudan irin möcüz? R o m e o. ndic hr eyi deyerm siz. Dümniml birg kefd idim mn, Ah, o yaraladi mni qfildn.

62

Milli Kitabxana

Mn d yaraladim onu elc, Ölümcül bir yara aldiq biz gec. Mn d, ona da çar grkdir, Müqdds lacin biz kömkdir. Görürsüz, nifrtim yox qnim d, lac axtariram dümnim d. L o r e n s o. Olum, açiq dani, aydin de, n var? Tapmaca drd hb tapmaca olar. R o m e o. Fikrim hqiqtdir, sözlrim yqin, Sevirm qizini Kapulettinin. Sevgiyl balanib ürklrimiz, Nikahla brkidin bu sevgini siz. Biz nec, n zaman, harada pünhan Görüüb, daniib ksmiik peyman ­ Yolda daniaram, ruhani ata, Mn ona butayam, o mn buta. Siz yalvariram, güldürün bizi, El bu gün ksin kbinimizi. L o r e n s o. Müqdds Fransisk! lr var n cür! Bu n dyiiklik, n dönüklükdür? Sn n tez unutdun Rozalinam? Bs sn olmamidin onun heyrani? Gnclrin sevgisi görsn ndir? Eqi könlünd yox, gözlrinddir. Bu solmu, saralmi yanaqlarindan N qdr göz yai axdi bir zaman?! Naln duman kimi tutdu smani, Gün qurutmayib o ah-fani. niltin sslnir qulaqlarimda, Göz yain iz salib yanaqlarinda. Hani o mhbbt, o sevgi hani? Dyidin, unutdun Rozalinani? gr kiilrd yoxsa dyant, Neçin qadinlari edk mzmmt? R o m e o. Mni bu eq üçün danlayirdiniz. L o r e n s o. Hddini keçirdin, bununçün yalniz.

63

Milli Kitabxana

R o m e o. Dediniz: dfn el mhbbtini. L o r e n s o. Dedim: unudasan qm-möhntini. Demdim bir eqi yer gömüb, sn Baqa birisini çixar qbirdn. R o m e o. Mni danlamayin, bu canli aftab Veribdir sevgim sevgiyl cavab. O mnim eqiml açilan güldü, Axi, o vvlki bel deyildi. L o r e n s o. Rozalina yaxi bilirdi ki, sn Sevgi sözlrini zbrlmisn. Yaxi, di gl gedk, gnc hrdmxyal, Kömy haziram mn siz drhal. Sizin bu eqiniz qoy açsin çiçk, davt dostlua çevrilsin grk. R o m e o. Tez gedk, tez gedk mümküns gr. L o r e n s o. Tlsm, tez qaçan tez d büdryr.

Gedirlr.

DÖRDÜNCÜ SHN

Küç Benvolio il Merkusio daxil olurlar.

M e r k u s i o. Görn, bu Romeo harada qaldi? Demli, bu gec ev glmyib? B e n v o 1 i o. Glmyib. Öyrndim mn nökrindn. M e r k u s i o. Ah, o Rozalina, qlbi da gözl Ona ki bu qdr ignc verir, Biçar, yqin ki, dli olacaq. B e n v o l i o. Kapulettinin o qardai olu Tibalt Romeoya mktub göndrib.

64

Milli Kitabxana

M e r k u s i o. Meydan oxumaqdir bu, vicdan haqqi. B e n v o l i o. Romeo da ona cavab verck. M e r k u s i o. li qlm tutan hr savadli ks Cavab ver bilr hr bir mktuba. B e n v o l i o. Yox, o göstrck nec lazimsa, Hücuma hücumla cavab verck. M e r k u s i o. Vay, yaziq Romeo, o artiq ölüb. Abniz prinin qara gözlri onu air yaralayib. Eqin nmsi onun qulaqlarini deik-deik elyib. Mhbbtin oxu onun üryinin düz ortasindan keçib. O, Tibaltin qarisinda nec davam gtirck? B e n v o l i o. N üçün, axi, ndir bu Tibalt? M e r k u s i o. Sni inandiriram ki, o, naildaki piiklr padahi Tibaltdan daha amansizdir. Pis ilrd baçidir. El qilinc oynadir ki, el bil notla mahni oxuyursan. Ritmi, msafni v ölçünü çox dqiq bilir. Bir, iki, üçüncüd qilinci köksün sancir. Zrif qönçlrin sl qnimidir. Duel ölüsüdür, duel. Yüksk drcli zadgandir. Qilinc oynatmain sl bilicisidir. Ah, o ölmz passado! O punto reserso! O hay!1 B e n v o l i o. O n demkdir? M e r k u s i o. Chnnm olsun o zilib-büzüln dabazlari, yeni dil quradiranlari! El ancaq bunu eidirsn: "Hzrti-sa haqqi, n yaxi qilincdir! n ucaboy kiidir! n gözl qhbdir!" Özün de, ulu babam, bu qan qaraldan cnbi milçklrin qulaimiza girmsi kdrli deyilmi? Bu xarici moda dükünlri, bu pardon-nezmois2-lr yeni db el alud olublar ki, tz tumanda köhn skamyalarda rahat yl bilmirlr. Ah, onlarin bon3-lari, onlarin bon-lari.

Romeo daxil olur.

B e n v o l i o. Romeo glir, Romeo glir! M e r k u s i o. Bir bax, qurudulmu balia oxayir. Ah, insan bdni, sn nec d baliqladin! ndi onun bainda yalniz Petrarkanin n-

Qilinc oynatma terminlri: Hücum! Df et! Dydi! (italyanca). Hmi "bailayin" deyn nzaktli adamlar (fransizca). Salam (fransizca).

65

Milli Kitabxana

mlri kimi gözl erlr dolanir. Onun sevgilisinin yaninda Laura mtbxd qabyuyandan artiq bir ey deyil. Düzdür, Lauranin aiqi ona daha gözl nmlr qomudur. Baqalarina gldikd d beldir. Didona pintidir. Kleopatra is qaraçidir. Yelena v Hero qhbdirlr. Tizbanin qng ala gözlri olsa da, gözllikd onunla müqayis edil bilmz. Senyor Romeo, bonjur. Bu da snin gen fransiz alvarina bir fransiz salami. Sn dünn axam biz yaxi klk gldin. R o m e o. Sabahiniz xeyir ikinizin d, Nec klk gldim axi mn siz? M e r k u s i o. Aradan çrxdin, cnab, aradan çixdin. Mgr bunu baa dümürsn? R o m e o. Baila, ziz Merkusio, iim çox vacib idi. Mnim kimi ii olan adam db qaydalarini poza bilr. M e r k u s i o. Snin kimi ii olan adam dizi üst çöküb, ba ymy mcbur olar desn, daha doru çixardi. R o m e o. Demk istyirsn ki, salam verrdi. M e r k u s i o. Sn çox inclikl hdf vurdun. R o m e o. Bu çox nzaktli izahat oldu. M e r k u s i o. H d, mn sl nzakt çiçyiym. R o m e o. Yqin ki, qrnfilsn. M e r k u s i o. Tamamil dorudur. R o m e o. Deyirm axi, mnim rqs ayaqqabilarima taxilan çiçklr niy bel kngdir. M e r k u s i o. Yaxi dedin. Bu zarafatinla ayaqqabilarin yirtilana kimi arxamca gl. gr birinin alti deilmyib, salamat qalsa, sn kömk elyr. R o m e o. Ah, bir ayaqqabi alti qdr dözümsüz v dyantsiz zarafat! O nec d deilmyib - salamat qalsin. M e r k u s i o. ziz Benvolio, aramiza gir, bizi ayir. Mnim hazir-cavabliim ksrdn düür. R o m e o. Qamçila, mahmizla, tnbli qamçila, mahmizla, yoxsa mn onu ötck v qiqiracaam: yarii uddum! M e r k u s i o. Dayan bir, gr snin hazircavabliin ovda çöl qazlarina bir ahin kimi cumubsa, mn dorudan da uduzdum; ona gör ki, snin hiss üzvlrinin birind olan alici qu mnim bütün be hiss üzvümdkindn çoxdur. Blk, mni d qaz hesab edirsn?

66

Milli Kitabxana

R o m e o. Sn mnim yanimda qazdan baqa heç vaxt heç ey olmamisan. M e r k u s i o. Bu zarafat üçün mn snin qulaini qirparam. R o m e o. Yox, mnim mrhmtli qazim, el i tutma. M er k u s i o. Snin hazircavabliin çox acidir, lap istiot kimidir. R o m e o. Yali bir qaz üçün aci istiot gözl bir dviyy olmazmi? M e r k u s i o. Ah, snin hazircavabliin yumaq driy bnzyir. Onu uzununa da, enin d çkib uzatmaq olar. R o m e o. Mn enin sözünü dartib, o qdr uzadaram ki, qaz sözün lav ednd sn dünyada n böyük qaz olarsan. M e r k u s i o. N deyirm ki? Bu, eq ah-uflarindan yaxi deyilmi? H, indi sninl danimaq olar. ndi sn Romeosan. ndi sn trbiy v tbitin etibari il vvlki adamsan. Dostum, snin bu sarsaq mhbbtin lindki aaci gizltmy bir deik tapmayib, azindan köpük daa-daa o yan-bu yana qaçan dliy bnzyir. B e n v o l i o. Burda ks, burda ks! M e r k u s i o. Sn istyirsn ki, burda mn öz nitqimin quyruunu ksim?! B e n v o l i o. Bel olmasa, nitqin çox uzanar. M e r k u s i o. Ah! Sn yanilirsan. Mn onu qisaltmaq istyirdim. Nitqim lap sonuna glib çatmidi. Hqiqtn d, fikrim vardi ki, onu davam etdirmyim. R o m e o. Baxin, gözl tamaa buna deyrlr.

Day v Piter daxil olurlar.

M e r k u s i o. Yelkn, yelkn! B e n v o l i o. Özü d iki dn: tuman v alvar. D a y . Piter! P i t e r. N buyurursunuz? D a y . Mnim yelpiyimi ver, Piter. M e r k u s i o. Mrhmtli Piter, tez el, qoy üzünü gizltsin.Yelpiyi üzündn gözldir. D a y . Sabahiniz xeyir, xeyirxah cnablar! M e r k u s i o. Axaminiz xeyir, qng xanim. D a y . Mgr axamdir? M e r k u s i o. Sn deyirm, az olmaz, çünki saatin dbsiz li indi günortanin qamçisinin düz üstünddir.

67

Milli Kitabxana

D a y . Ayib deyil? Sn nec adamsan? R o m e o. El adamdir ki, xanim, Allah-taala onu öz-özünü l salmaq üçün yaradib. D a y . Dorudan, yaxi dediniz: öz-özünü l salmaq üçün, bel dediniz, h? Cnablar, kim mn dey bilr, gnc Romeonu harada tapmaq olar? R o m e o. Mn dey bilrm. Ancaq siz onu tapanda gnc Romeo indi axtardiinizdan bir az yali olacaq. gr pis düms, deyrdim ki, bu adi daiyan insanlarin n cavani mnm. D ay. Yaxi dediniz. M e r k u s i o. Nec? Heç pis yaxi olarmi? Dorusu, yaxi yerin düdü. Ailli sözdür, ailli sözdür. D a y . Cnab, Romeo sizsinizs, mnim siz demy bir neç gizli sözüm var. B e n v o l i o. Görrsn, onu biirib, ama dvt edck. M e r k u s i o. Aradüzldn, aradüzldn, aradüzldn, qap onu. R o m e o. Ndir, n tapmisan? M e r k u s i o. Dovan deyil, cnab. Yox, bu el dovandir ki, qurumu, kiflnmi phriz piroqunun içindn çixib.

Oxuyur.

Qoca, boz dovan Kifsnib yaman N yaxi yemkdir, phriz zamani. Kifsnmsydi, Qirx nfr nydi, Yqin, doydurardi bütün dünyani. Romeo, ev getmirsn? Biz siz nahar etmy gedirik. R o m e o. Bu saat, glirm. M e r k u s i o. lvida, Nuhu gmid görn xanim, lvida! Xanim, xanim, xanim...

Merkusio il Benvolio gedirlr.

D ay . Buna bax bir, lvida! Deyin görüm, cnab, bu sirtiq çrçi kimdir ki, dbsizlik daarcii kimi bel dolub-dair.

68

Milli Kitabxana

R o m e o. Day, bu özü deyib, özü eitmyi sevn adamdir. Bir dqiqd bir ayda deycyindn daha çox cfngiyat üyüdüb tök bilr. D a y . gr mnim haqqimda pis bir söz des, onun canini alaram. Mn onun kimi iyirmi bel sirtiq bambiliya cavab verrm. Hrgah özüm bacarmasam, mni müdafi ednlr tapilar. Alçaq haramzada! Mn onun üçün zilib-büzüln qizlardan deyilm. Mn onun üçün yya, pozun qadinlardan deyilm (Piter). Sn d yanimda müqvva kimi durub gözünü döyürsn. Hr yetn clafin özü istdiyi kimi mni l salmaina dözürsn. P i t e r. Mn ki hl bir kiinin özü istdiyi kimi sizi l saldiini görmmim. nanin, bel olsaydi, cld qilincimi siyirardim. El ki, görürm, yaxi döyü üçün bir sbb var, qanun da mnim trfimddir, mn d baqalari kimi heç ndn çkinmdn tez qilincimi i saliram. D a y . Bir Allah ahiddir ki, hl d hirsimdn özüm glmmim, bütün bdnim sir. Alçaq haramzada! Ah, cnab, axi mnim siz bir sözüm vardi. Dediyim, gnc xanimim sizi axtarib tapmai xahi etmidi. Onun xahi edib, tapirdii sözlri hllik özümd bir sirr kimi saxlayiram. vvlc, icaz verin, siz deyim, gr siz onu yoldan çixarmaq istyirsinizs, nec deyrlr, bu kobud bir hrkt olardi. Çünki xanimim çox gncdir, buna gör d onu aldadirsinizsa, bu dorudan da, pis v eybcr bir idir. R o m e o. Mehriban day, mndn xanimina salam söyl. Mn sn söz verirm ki... D a y . Safqlbli olan, mn ona el belc d deycym. lahi, ilahi, o nec d sevinck! R o m e o. Sn ona n deycksn, mehriban day? Mn hl heç n demmim. D a y . Mn ona deycym ki, cnab, siz söz verdiniz. Bel ii, mnim anladiima gör, ancaq ncib bir adam gör bilr. R o m e o. Ona de, bu axam bir bhan il ibadt etmy kilsy glsin. Orda, hücrsind rahib Lorenso Ksckdir bizim nikahimizi. Al, zhmt haqqidir bu da sninçün. D a y . Yox, yox, götürmrm birc peni d. R o m e o. Di yaxi, di götür veriln payi.

69

Milli Kitabxana

D a y . Bu axam dediniz? Yaxi, glck. R o m e o. Dayan monastirin arxasinda sn, Yanina glck mnim xidmtçim. Bir kndir nrdivan verck sn. Hmin nrdivanla bu gecyari, Çixacam sadt zirvsin mn. Yaxi yol! Xidmtin vzsiz qalmaz. Yaxi yol! Salam de xanimina sn. D a y . Allah xobxt etsin sizi, fqt, ser... R o m e o. Söyl, sözün ndir, mehriban day? D a y . Sizin xidmtçiniz etibarlidir? Yqin, eitmisiz?! Bel deyirlr: Saxlar iki adam sirri o zaman Onlardan birisi çixsin aradan. R o m e o. nanin, möhkmdir o, polad kimi. D a y . Yaxi, ser... Mnim xanimim dünyanin n gözl qizidir. lahi, ilahi!...O, balaca uaq olanda... Ah, bu hrd Paris adli zadgan bir olan var. Senyorani almaq üçün dridn-qabiqdan çixir. Ancaq qiz, o gözl qlbli maral, onu görmkdns qurbaani, sl qurbaani görmyi daha üstün tutur. Mn arabir xanimi aciqlandirib deyirm: Paris sn daha çox yaraan rdir. Sizi inandiriram, mn bel deynd o, ktan kimi aarir. Mni bir baa salin, cnab, saf mhbbt çiçyi rozmarinl Romeo sözü eyni hrfl balamir ki? R o m e o. Bli, mehriban day. Burda n var? Hr iki söz er hrfi il balayir. D ay . Siz nec d lalaiçisiniz! O, it hrfidir. Onu deynd el bil itlr mirildair: Er hrfi, yox, bel deyil. Mn bilirm ki, sizin adiniz baqa hrfl balayir. Xanim sizin adinizla rozmarini uyunladirib, el gözl sözlr daniir ki, eitsniz, xounuza glr. R o m e o. Mndn xanimina salam söyl. D ay . Ba üst, lap min df salam söylrm (Romeo gedir). Piter! P i t e r. N buyurursunuz? D a y . Yelpiyimi götür, dü qabaima, cld ol.

Gedirlr.

70

Milli Kitabxana

BENC SHN

Kapulettinin bai. Cülyetta glir.

C ü l y e t t a. Dayni göndrdim saat doqquzda, O, yarim saata qayitmaliydi. Yqin ki, tapmayib.Yox, ola bilmz! Ah! Day lng gedir, sanki topaldir. Xyal olmalidir eqin qasidi; Zülmt tplrd qara kölgni Qovlayan Günin fqlrindn On df artiqdir onun sürti. Göyrçinlr çkir, qanad çalaraq, Gözl Veneranin arabasini. El bunun üçün yel kimi uçan Tanri Kupidonun qanadlari var. Günorta yerin yetidi Gün. Düz üç saat keçir indiy kimi, O hl d glib çixmir ki, çixmir. Onun üryind ülvi mhbbt, Qaninda gncliyin odu, ati Olsaydi, ox kimi süzr, süzrdi. Mnim sözlrimi ziz yarima, Onun sözlrini mn deyrdi. Qocalarsa süstdür lap ölü thr, Tutqundur, airdir quruun qdr.

Day v Piter glirlr.

Ah, Allah, o glir. Ah, ziz day, Söyl, n xbr var, gördünmü onu? Göndr, getsin nökr. D a y . Sn qapida dur.

Piter gedir.

C ü l y e t t a. Mnim qnq daym! Aman, ilahi! Söyl, üzündki bu kdr ndir?

71

Milli Kitabxana

Xbr qmlidirs, sn sevincl de. gr yaxidirsa, yaxi nmni Tutqun qa-qabaqla bu cür korlama. D a y . Yorulmuam, gözl, dinclim bir az. Sinir qilçalarim, uf, uf, ölürm, Bel d üzücü qaçaqaç olar? C ü l y e t t a. Verrm mn sn qilçalarimi, Sn, gl, vzind o xbri ver. Dani, yalvariram, sevimli daym! D a y . Hara tlsirsn, n olub axi? Gözly bilmzsn mgr bir azca? Görürsn nfsim ksilir mnim. C ü l y e t t a. Nec ksilir ki, snin nfsin. Bu sözü demy nfsin vardir. Snin üzrlrin, bhanlrin Uzundur n uzun naildan bel, Qisa de, xbrin xeyirdir, ya bd? Qalan sözlrini sonra deyrsn. Aydin de, xbrin xeyirdir, ya bd? D a y . Demliym ki, sn o qdr d yaxi olan tapmamisan. ri nec tapmai bilmirsn, axi. Romeo! Yox, mn ona getmzdim. Dorudur, onun üzü baqa kiilrin üzündn qngdir, qiçlari da baqa kiilrin qiçlarindan düzdür. llrin, ayaqlarina, boy-buxununa söz ola bilmz. Bütün müqayislrdn daha gözldir. Demk olmaz ki, o, nzakt çiçyidir. Ancaq sni inandiriram ki, o, quzu kimi mehribandir. Öz yolunla get, qizim. Qlbini Allaha bala. Nec, sn nahar edibsn? C ü l y e t t a. Xeyr, xeyr! Bilirdim mn bunu vvl. Toyumuz bard o n söyldi? D a y . lahi! Nec d ariyir baim! Az qalir bölünsün iyirmi yer.

72

Milli Kitabxana

Bir yandan da belim. Ah, belim, belim! Tanri günahini bailayarmi? Mni hey qovursan o yan-bu yana, Deyirsn üzülüm, ölüm yollarda? C ü l y e t t a. Bu ziyyt üçün baila mni, Sevimli, istkli, mehriban daym, De görüm, sevgilim sn n dedi? D a y . Sevgilin namuslu, dbli, mehriban, gözl v n lyaqtli bir insan kimi dedi... Anan haradadir? Cülyetta. Anam haradadir? Anam evddir. Harda olmaliydi? Baa dümürm! Nec d qrib cavab verirsn! "Sevgilin namuslu insantk dedi: Anan haradadir?". D a y . Ah, aman Allah, Bel hirslnirsn? Bir bu qalmidi? Ariyan belim tpitmdir bu? Daha qasidliy özün gedrsn. C u l y e t t a. Qurtar igncni. O n dedi, n? D a y . Bu gün ibadt ged bilrsn? C u l y e t t a. Gedrm. D a y . Rahibin hücrsin qaç. Bir r sni orda arvad edck. H, qanin siçradi yanaqlarina, Üzün bu xbrdn aliib yandi. Di sn kilsy get, mns aparim Kndir nrdivani, yarin bu gec Onunla yanina qalxar gizlic. Sn kef çkcksn, yük çkim mn d.

73

Milli Kitabxana

Gec yük altina dürsn sn d. Mn nahar edirm, tez get, yaxi yol. C ü l y e t t a. Qovuum bxtim, zizim, sa ol.

Gedirlr.

ALTINCI SHN

Rahib Lorensonun hücrsi. Rahib Lorenso il Romeo daxil olurlar.

L o r e n s o. Bu müqdds i yar olsun göylr, Sonra drdl biz cza vermsin. R o m e o. Amin! Ancaq bu drd dht olsa da, Cülyettayla mnim görüümüzün Bir anliq sevinci önünd heçdir. Müqdds ayinl, müqdds ata, Birldir sn bizim llrimizi. Sonra ölüm glsin, yoxdu bir qorxum, O çiçk mnimdir desm, bsimdir. L o r e n s o. Odlu sevgilrin odlu sonu var; Öpüüb mhv olan odtk, barittk Aliib mhv olur zfr çainda. Pisdir n irin bal irinliyiyl, tahi öldürür çox yeyilnd. Sn tmkinl sev ki, sevgi tüknmz, Gecikr çox lngl çox tlsn ks.

Cülyetta glir.

Gl, qizim. Ah, bel inc ayaqlar Hl toxunmayib bu srt dalara. Gözl yay axami mehli havada Uçan bir hörümçk toru üstünd Aiq gz bilr, yixilmaz heç vaxt.

74

Milli Kitabxana

C ü l y e t t a. Axaminiz xeyir, ruhani ata. L o r e n s o. Romeo, bizimçün tkkür eyl. C ü l y e t t a. Ürkdn glck tkkür üçün Onun da axami qoy xeyir olsun. R o m e o. Ah! Qng Cülyetta, nhaytsizs Snin sadtin mnimki qdr, Onu dill demk mümküns hrgah, Havani mst etsin qoy gül nfsin. irin sözlrinin musiqisiyl ks el ilahi görüümüzün Biz bx etdiyi bu sadti. C ü l y e t t a. Sevgi sözl deyil, il zngindir, Öyünr mnayla, brbzkl yox. Dilnçilr saya bilr varini, Sonsuz xzindir mnim saf eqim, Mn saya bilmrm yarisini da. L o r e n s o. Gedyin, tezcn qurtaraq ii. Müqdds kilsd ülvi ayinl kiniz bir canda birlndk Sizin üstünüzd göz olum grk.

Gedirlr.

ÜÇÜNCÜ PRD BRNC SHN

Veronada meydan. Merkusio, Benvolio v xidmtçilr daxil olurlar.

B e n v o l i o. Gedk, Merkusio, rica edirm, Bu gün çox istidir, yaman bürküdür. Gzirlr hr yerd Kapulettilr,

75

Milli Kitabxana

Onlara biz bu gün gr rast glsk, Davadan yayina bilmycyik. Damarda qan cour bürkü olanda. M e r k u s i o. Sn el bir gnc bnzyirsn ki, o, meyxany girn kimi qilincini belindn açib stolun üstün qoyaraq deyir: "Allah elsin, mnim sn heç bir ehtiyacim olmasin!" Fqt ikinci badni ötürndn sonra, dorudan da, heç bir ehtiyac olmadan qilinci siyirib, qulluqçunun qarnina soxur. B e n v o l i o. Mgr mn el gnc bnzyirm? Merkusio. Bli, bli, sn taliyada n qizin gnclrdn birisn. Sn azca toxunan kimi, o saat qiziirsan, qizian kimi, o saat haminin üstün cumursan. B e n v o l i o. A, bu n deyir? M e r k u s i o. Yox, bel deyil? ndi burda snin kimi iki nfr olsaydi, tezlikl ikisini d itirrdik, çünki ikisi d bir-birini öldürrdi. Saqqalinin tükü snin saqqalinin tükündn bir dn artiq v ya skik olan adamla bu dqiq döyürsn. Qoz sindiran adamla bu dqiq dalaarsan, n var ki, snin gözlrin qoz rnginddir. Snin gözündn baqa hansi göz döyü üçün bel sbb gör bilr? Yumurtanin içi a-sariyla dolduu kimi snin bain da dava-dalala dolub. Ancaq bu dava-daladan snin bain çalxalanmi yumurta kimi laxlayib. Küçd öskürüb snin günqarida yatan itini oyadan adamla savamirdin? Pasxa bayramindan qabaq öz tz köynyini geyinn drziyl sn döyümürdün? Tz ayaqqabisini köhn qaytanla baladiina gör bir baqasiyla vuruan sn deyildin? ndi glib mn dalamamaq bard drs verirsn!? B e n v o l i o. Mn snin kimi dalaqan olsaydim, hyatimin siorta kaizini hami satin alardi. Özü d bu i bir saat on be dqiqy baa glrdi. M e r k u s i o. Siorta kaizi! Ay, ay, bai bo! B e n v o l i o. Baima and olsun, odur, gldilr. M e r k u s i o. Dabanima and olsun, vecim deyil.

Tibalt v baqalari daxil olurlar.

T i b a l t. Siz arxamca glin, daniim grk ndi mn onlarla nec lazimdir. Cnablar, sizlr birc sözüm var.

76

Milli Kitabxana

M e r k u s i o. Birc sözünüz var? Qoy iki olsun. Sözü tamamlasin qilinc zrbsi. T i b a l t. Bunun üçün siz mn bir sbb tapsaniz, cnab, onda görrsiniz ki, mn onu da bacariram. M e r k u s i o. Özünüz bir sbb tapa bilmzsiniz, grk baqasi tapsin? T i b a l t. Merkusio, siz d Romeonun çaliçilar dstsin qoulmusunuz? M er k u s i o. Çaliçilar dstsi! Bu n sözdür? Demk, siz bizi küç çaliçisi eldiniz? ndi ki, bel oldu, sizin üçün el bir hava çalim ki, qiyamt qdr qulaqlarmizdan getmsin. Bu da mnim skripkamin yayi, bu saat sizi oynamaa mcbur edr. Lnt eytana! Çaliçilar dstsi! B e n v o l i o. Burda adam çoxdur, ss-küy n lazim? Ya glin çkilk bir xlvt yer. Ya ii çürüdk sssiz-smirsiz, Ya da ayrilain, baxirlar biz. M e r k u s i o. nsana verilib göz baxmaq üçün. Baxsinlar, mn burdan gedn deyilm.

Romeo daxil olur.

T i b a l t. Rahat olun, gldi mnim adamim. M e r k u s i o. Özümü asaram, bel alçalsa. Siz çöl getsniz, yoldaliq edr, H, o bu mnada adaminizdir. T i b a l t. Romeo, qlbimd sn bslnn Sonsuz nifrtimi demy bundan Yaxi söz tapmiram: sn, sn clafsan! R o m e o. Tibalt, sni mn sevdirn qüvvt Sn bailayir bu qzbini. Mn claf deyilm. Odur ki, sa ol. Görürm, sn mni tanimayirsan.

Getmk istyir.

77

Milli Kitabxana

T i b a l t. Snin dözülmyn thqirlrini Bu sözlr heç cür fv ed bilmz. Bu saat geri dön, qilincini çk! R o m e o. Thqir etmmim sni heç vd, ksin hdsizdir könlümd sevgin. Bunun sbbini sonra bilrsn. Ey adi adimtk sevimli olan, ziz Kapuletti, sn buna inan. M e r k u s i o. Ah, miskin, rfsiz, alçaq itat! Bu murdar lkni qan yuyar ancaq. (Qilincini siyirir). Siçan tutan Tibalt, rdd olacaqsan? T i b a l t. De görüm, sn mndn n istyirsn? M e r k u s i o. Hörmtli piiklr ahi, snin doqquz canindan yalniz birini. gr arzu elsn, yerd qalan skkizini d almaa haziram. Qilincinin qulaindan dartib, qinindan çixart. Cld ol, yoxsa mnim qilincim snin hr iki qulaini ksib atar. T i b a l t.Snin qulluunda haziram hr vaxt (Qilincini siyirir). R o m e o. Merkusio, tez qoy qilinci qina. M e r k u s i o. Aa, di buyurun, növb sizindir.

Vuruurlar.

R o m e o. Benvolio, gl, biz qilincimizla Vurub yer salaq silahlarini. Cnablar, ayibdir, vuruursunuz? Axi, vurumai qadaan edib Hersoq Veronanin küçlrind. ziz Merkusio, Tibalt, dayanin!

Tibalt Romeonun qolunun altindan vurub Merkusionu yaralayir. Öz adamlari il aradan çixir.

M e r k u s i o. Mn yaralanmiam. kinizin d Ocainiz keçsin, hyatim sönür. O getdi, özü d sa v salamat?

78

Milli Kitabxana

B e n v o 1 i o. Nec? Yaralandin? M e r k u s i o. Azca cizilib, El bu da bsdir. Hani nökrim? Ey, ey, cüvllai, qaç, hkim çair.

Nökr glir.

R o m e o. Ürkli ol, dostum, yaran çox deyil. M e r k u s i o. H, quyu kimi drin, kils qapisi qdr enli deyil. Ancaq bu da kifaytdir. Sabah mni axtarsan, meyitimi taparsan. Mnim iim bitib. Mn bu dünyadan köçmliym. kinizin d ocainiz keçsin! Lnt eytana, it d, siçovul da, siçan da, piik d adami ölümcül cirmaqlaya bilrmi! Ah, lova, alçaq, kitab üzr vurumaq öyrnn dlduz! Sn iblis kimi hardan peyda olub aramiza soxuldun? Mni snin qolunun altindan vurub yaraladi. R o m e o. styirdim siz yaxiliq edim. M e r k u s i o. Benvolio, mni tez ev apar. Az qalir q edim.kinizin d Ocainiz keçsin! Nec d mni Mzarda qurdlara yem eldiniz. N yaman mhv oldum, ikinizin d...

Merkusio il Benvolio gedirlr.

R o m e o. Hersoqun n yaxin qohumudur o, Mnim sl dostum. O mn gör Saalmaz, ölümcül bir yara aldi. Biz qohum olsaq da bir saat vvl, Tibalt lkldi mnim adimi. Ah, qng Cülyetta, snin gül hüsnün Qlbimi incltdi qadin qlbitk. Mum kimi yumaldi polad xisltim.

Benvolio qayidir.

B e n v o l i o. Romeo, Romeo, ah, Merkusio!.. Öldü o mrd insan! O igid insan! Yer nifrt edib, vaxtindan çox tez Onun csur ruhu uçdu göylr.

79

Milli Kitabxana

R o m e o. Bu nhs gün gtirr sonsuz flakt, vvli qorxuncdur, axiri dht.

Tibalt qayidir.

B e n v o l i o. Yen azin Tibalt glir bu yana. R o m e o. O sadi, o çatdi öhrt-ana. Merkusio öldü. Zrif yumaqliq, Zrif buludlarin qoynuna yüksl. Qoy alovlu qzb bldçim olsun. Tibalt, claf snsn, baimiz üstd Durub tnha ruhu Merkusionun, Gözlyir ki, ona yolda olasan. ndi ya sn, ya mn, ya hr ikimiz Uçub getmliyik onunla birg. T i b a l t. Onunla dost idin, yaramaz uaq, ndi onunla da sn gedcksn. R o m e o. Qilinc hll eylyr bu mslni.

Vuruurlar. Tibalt yixilir.

B e n v o l i o. hr hli glir, Romeo, tez qaç. Artiq Tibalt öldü, sn l keçsn, Hersoq asdiracaq sni o saat. Durub mat-mat baxma, tez aradan çix. R o m e o. Taleyin lind oyuncaam mn. B e n v o 1 i o. Neçin dayanmisan, ölüm gzirsn?

Romeo gedir. hrlilr glir.

B i r i n c i h r l i. Tibaltmi öldürüb Merkusionu? O qatil, o quldur hayana qaçdi? B e n v o l i o. Odur uzanibdir. B i r i n c i h r l i. Senyor, qalx yerdn, Hersoqun adindan hökm edirm mn. Dustaqsan, dur gedk, mr qulaq as.

80

Milli Kitabxana

Hersoq öz eyanlari il, Montekki, Kapuletti is öz arvadlari il v baqalari daxil olurlar.

H e r s o q. Saldi bu davani hansi yaramaz? B e n v o l i o. Mrhmtli Hersoq, mn birc-birc Deyim bu nhs dava balandi nec. Bu adam öldürdü Merkusionu, Cavan Romeo da öldürdü onu. L e d i K a p u l e t t i. Tibalt, göz iii, ciyrparasi! ziz qardaimin ziz balasi. Ah, Hersoq, ah, rim, axdi qanimiz. Biz n da çkdi gör dümanimiz! daltli Hersoq, qana qan grk, Bu saat Montekki versin can grk. H e r s o q. Bu qanli davaya kimdir sbbkar? B e n v o l i o. Tibaltdir bu i bais, hökmdar. Air thqir etdi o, Romeonu, Romeo dbl ona dedi ki, Davanin, dalain mnasi yoxdur, Bu hm d cinldr lahzrti. Bu hörmt, bu izzt, bu mehribanliq Davakar Tibalti sakit etmdi. O daha da qizib, Merkusionun Köksün yönltdi polad qilinci. Coqun Merkusio codu bu zaman, Dhtl çirpildi qilinc qilinca. Romeo araya girib qiqirdi: "Aralanin, dostlar! Ayrilin, dostlar!" Qorxunc zrblri qorxu bilmdn O öz silahiyla df elyirdi. Qilinci yeridib qrzkar Tibalt Qolunun altindan gnc Romeonun Öldürdü yenilmz Merkusionu. O qaçdi, tezlikl qayitdi yen. ntiqam fikrin düdü Romeo,

81

Milli Kitabxana

Vuruma od saçdi ildirim tkin. Onlari ayirmaq istyirdim ki, Tibalt bir tir kimi yer uzandi. i bel görüb qaçdi Romeo. Mnim bu sözlrim dorudur tamam, Tanri qnim olsun yalan danisam. L e d i K a p u l e t t i. Yaxin qohumudur o, Montekkinin, Qani mcbur edir, düz demir, yqin. Yiilib bir yer iyirmi nfr, Yalqiz bir adama qsd elyiblr. Hökmdar, siz haqqa eylyin kömk, Romeo canidir, o ölsün grk. H e r s o q. Romeo Tibalti, Tibaltsa onu ­ Öldürüb zizim Merkusionu. Onun nec çkim air yasini, Onun kim verck qan bahasini! M o n t e k k i. Romeo suçsuzdur, unutmaq olmaz, O öz dostu üçün alibdir qisas. Bu ki qanunladir. H e r s o q. Bu günah üçün Mn onu tcili edirm sürgün. Sizi drd salan kinli davt Mnim d qanimi tökdü, nhayt. ki ailnin qanli savai Mnim d evim saldi göz yai. El bir crim ksim ki siz, dbi drs olsun hr ikiniz. Qlbimi yumaltmaz n ai-sizi, Yumaz göz yainiz günahinizi. Ksin yalvarii! Getsin Romeo. gr burda qalsa, ölckdir o. Qaldirin csdi, bu müsibtdir, Qatili fv etmk bir cinaytdir.

Gedirlr.

82

Milli Kitabxana

KNC SHN

Kapulettinin bai. Cülyetta daxil olur.

C ü l y e t t a. Siz ey ayaqlari od saçan atlar, Qrb - günbatana çapin dördnala Febin olu Faston sürsydi sizi, Qizil arabani aparmidiniz, Almi qaranliq tutmudu çoxdan. Gl, gl, aiqlrin sirdai gec, Gl, çk hr trf qara prdni. Knar gözdn uzaq, yad dildn uzaq Romeo gizlic glsin yanima. Dünyani aydinca görür aiqlr, Dünyaya nur saçir onlarin hüsnü. gr mhbbtin korsa gözlri, Onun n sevimli dostu gecdir. Ey dbli gec, ey qara donlu, Zabitli gözl, gl, gl, sn mn ki tmiz qlbin saf oyununda Uduzaraq qalib glmyi öyrt. Utancaq, pak eqim curtlninc Qara örpyinl yanaqlarimda Hyadan alian qanimi gizlt. Gl, gec, bir tls! Tez ol, Romeo, Gl, zülmt gecd nurlu gündüzüm, Uç, gl sn gecnin qanadlarinda, Qaranin belin yenic yami Qardan sn fqli, sn a olarsan. Gl, sevimli gec, ey qaraqalim, Mnim Romeomu sn gtir mn. O ölnd onu götür özünl, Ks, dora balaca ulduzlar kimi. Bundan göylr el gözllr ki, Mat qalar gecy bütün yer üzü, Prsti eylmz Gün heç vaxt. Bir sevgi sarayi satin aldim mn,

83

Milli Kitabxana

Fqt o saraya sahib deyilm. Mnim özümü d satin aldilar, Fqt n yiym var, n sahibim var. Ah, nec zabli, qmlidir bu gün, Tz paltarini gey bilmyn Sbirsiz uain bayramqabai Keçirdiyi qmli bir gec kimi! Ah, ah, daym glir, xbr gtirir. Romeo adini deyn hr bir dil Göylrtk gözldir, heyrtamizdir.

Day lind kndir nrdivan daxil olur.

Day, n xbr var? O ndir el? Kndir nrdivandir Romeo üçün? D a y . H, h, nrdivandir (Kndir nrdivani yer atir). C ü l y e t t a. Axi, n olub? Niy priansan, myussan bel? D a y . Flakt, flakt! O öldü, öldü! Mhv olduq biz, xanim, bu gün mhv olduq. Onu öldürdülr, o yoxdur, öldü! C ü l y e t t a. Göylr bel qddar ola bilrmi? D a y . Göylr ola bilmz, Romeo olar. Romeo, Romeo, ah, ah, Romeo! Bu kimin alina glrdi, kimin? C ü l y e t t a. Sn nec daürk ifritsn ki, Bel bir ignc verirsn mn? Zülmt chnnmin air zillti Bu sonsuz zabin yaninda heçdir. Romeo özünü öldürdümü, de? Sn tkc "bli" de, bu "bli" sözü jdahanin ölüm saçan gözündn Mni daha kskin zhrlyck. gr "bli" desn, mn mn deyilm. Gözlrim bdi qapanacaqdir.

84

Milli Kitabxana

O ölüb - "bli" de, sadir - "yox" söyl, Bir sözl ya öldür, ya xobxt eyl. D a y . Gördüm yarasini gözlriml mn. Burda - köksündydi. Allah, sn saxla. Al qana batmidi bütün csdi, Rngi aarmidi a ktan kimi, Huumu itirdim mn bu dhtdn. C ü l y e t t a. Parçalan, ey qlbim! Ey bdbxt müflis, Parçalan bu saat, itdi saf incin. Ey mnim gözlrim, girin zindana, Heç zaman görmyin azadlii siz. Dayan, ey claf yer, dolanma bel, Mni bir qbr qoy Romeo il! D a y . Aman, Tibalt, Tibalt! Sevimli dostum! Nzaktli Tibalt, ah, ncib insan, Snin ölümünü mn niy gördüm?! C ü l y e t t a. ki yandan qopan bu tufan ndir? Romeomu ölüb, Tibaltmi ölüb? ziz qardaimmi, ziz rimmi? Sn ey srafilin qorxunc eypuru, Xbr ver, glibdir qiyamt günü! Onlar ölüblrs, kim sa qalib bs? D a y . Tkc Tibalt ölüb, Romeo onu Öldürüb, bununçun sürgün edilib. C ü l y e t t a. lahi, bel d müsibt olar? Romeo Tibaltin tökdü qanini? D a y . O tökdü, o tökdü. Lnt bu gün! C ü l y e t t a. Ah, üzü qizilgül, üryi ilan! Gözl maarada çirkin jdaha! lah zülmkar! Mleyk iblis! Göyrçin llkli le yeyn qara! Quzu drisind acgöz canavar!

85

Milli Kitabxana

Allah görkmind n rzil mxluq! Zahiri, daxili iyrnc ziddiyyt! Müqdds bir mlun, vicdanli alçaq! Ah, tbit! Bu cür cnnt dünyada Gözl bdnin bu insanin sn Bel ki, salmisan eytan ruhunu, Snin chnnml n iin vardir? Mzmunu, mnasi iyrnc bir kitab Heç bel d qng cildlnrmi? Ah, bu cazibdar, gözl sarayda Saxtaliq yaayir, yalan yaayir! D a y . Yoxdur kiilrd inam, etibar; Hamisi vicdansiz, hamisi dönük, Hamisi riyakar, bombo yalandir. Ah, hani xidmtçim? Mn tez cövhr, Mni mhv edck bu qm, bu kdr. Snin Romeona görüm ar olsun. C ü l y e t t a. Bunu nec dedin, dilin qurusun. Romeo ar üçün doulmayibdir, Ar özü ar edr ar olduundan, Onun pak alnina qomnaz heç zaman. Onun alni el bakir txtdir ki, Dünyada ismtin tk maliksi Burda öz baina tac qoya bilr. Ah, nec heyvanam, söydüm mn onu! D a y . Qarda qatilini mdh edckdin? C ü l y e t t a. Bs mn öz rimi pislyckdim? Ah, binva rim, zavalli insan, Snin üç saatliq bu arvadin da gr oxamasa irin sözlrl, Kim snin könlünü oxayacaqdi? Zalim, qardaimi niy öldürdün?

86

Milli Kitabxana

O zalim istdi öldürsün sni. Ey möhnt xraci, odlu göz yai, Qayit öz yerin, öz qaynaina. Sn bac-xrac ikn flakt üçün, Shvn sadt qurban gedirsn. Mnim rim sadir, Tibalt can atdi Onu qtl elsin. Tibalt ölübdür. rimi öldürmk istyirdi o. Bax, bu mnim üçün bir tsllidir. Onda ny gör alayiram ki? Mn bir söz eitdim, o söz Tibaltin Yaman ölümündn daha yamandir. Ömrümü puç edn o qorxunc sözü Böyük bir hvsl unudardim mn. Fqt canilrin müdhi günahi Yaddalarina hkk olunduutk, Mnim yaddaima hkk olur bu söz. "Öldü Tibalt, sürgün oldu Romeo!" "Sürgün oldu" - bu söz, yalniz tk bu söz Minlrc Tibalti öldürdü birdn! Bdbxtlik qurtarsa bununla gr, Tibaltin ölümü kifayt idi. Deyirlr, drd glmir heç vd yalqiz. gr drd özüyl drd gtirirs, Niy "Öldü Tibalt" deynd mn O demdi öldü atan, ya anan, Ya da ki, onlarin hr ikisi d. Onlara yas tutub alayardim mn. Ancaq "Tibalt öldü" sözündn sonra Gln söz "Romeo sürgün oldu", bu, Atami, anami, Tibalti, htta Bdbxt Romeonu, Cülyettani da, Hamini öldürdü, hamini qirdi. Bu sözün - "Romeo sürgün oldu" - ah. N sonu, n hddi, n ölçüsü var. Bu qmi n il bildirmk olar? Day, hani atam, anam?

87

Milli Kitabxana

D a y . Bu yasda ndi alairlar Tibaltin üstd. Getmk istyirsn, aparim sni. C ü l y e t t a. Onlar ona gör göz yai töksün, Mn is alayim Romeo üçün. Götür nrdivani. Yaziq nrdivan, Sn d aldadildin mnimtk yaman. Sni düzltmidi o eqin olu, Sn yar olmadi ülviyyt yolu. Soldu taleyimiz qönç gül kimi, Qiz ikn ölürm mn bir dul kimi. Götür nrdivani, day, gl gedk, Glinlik yataim açilsin grk. Romeo görmdi sadtimi, Ölüm, ölüm alsin bkartimi. D a y . Sn get, gtirrm mn Romeonu, O sn tslli, tskinlik verr. Hücrd gizlnib, taparam amma, Çaliaram Gün Ayla dinclsin. C ü l y e t t a. Apar, bu üzüyü ver trlanima, De ki, vida üçün yanima glsin.

Gedirlr.

ÜÇÜNCÜ SHN

Rahib Lorensonun hucrsi. Lorenso glir.

L o r e n s o. Gl bri, gl bri, bdbxt Romeo, Kdr-qüss sn aiq olubdur. Olum, evlnmisn müsibt il.

Romeo daxil olur.

88

Milli Kitabxana

R o m e o. Tz n xbr var, müqdds ata? Hökm nec oldu, czam n oldu? Hansi yeni bir drd gözlyir mni? L o r e n s o. Möhkm dost olmusan bütün drdlrl. Xbr gtirmim hökm bard. R o m e o. Mhrdn qorxuncdur Hersoqun hökmü. L o r e n s o. Yüngül qrar verdi snin haqqinda, Sn ölüm deyil, sürgün buyurdu. R o m e o. Nec? Sürgün? Rhm et, sn "ölüm" söyl. Qat-qat dhtlidir sürgün ölümdn, Dilin gtirm "sürgün" sözünü. L o r e n s o. Yalniz Veronadan sürgün olursan. Sbir el, olum, dünya genidir. R o m e o. Veronadan knar bir dünya yoxdur, Ancaq mhr, zab, chnnm vardir. Dünyadan sürgündür buradan sürgün. Dünyadan sürgüns ölüm demkdir, Shvn ölüm d sürgün deyirlr. Sürgün adlandirib mnfur ölümü, Qizil balta il sn gül-gül Baimi ksirsn, mehriban ata. L o r e n s o. Nankorluq n böyük günahdir, olum. Sn ölüm düür qanuna gör, Snin trfini saxlayib ancaq, Mrhmtli Hersoq atdi qanunu. Ölümü sürgünl vz eldi, Bel mrhmti sns görmürsn. R o m e o. Bu bir igncdir, mrhmt deyil. Cülyetta hardasa, göy d ordadir.

89

Milli Kitabxana

Burda göyün altda hr bir it, piik, Hr bir miskin siçan, dyrsiz qurd-qu Yaayib, o gülü seyr ed bilr, Fqt gör bilmz Romeo onu. Le yeyn milçklr Romeodan, ah, Daha çox hörmt, daha çox haqqa, Daha çox rfli ömr malikdir. Onlar Cülyettanin qar kimi düma, nc llrin toxuna bilr, Htta bir-birini öpürlr dey Hyadan od kimi aliib yanan, Lksiz, bakir dodaqlarindan bdi sadt qopara bilr. Milçklrin buna hüququ vardir, Romeosa bundan mhrum olunur. Milçklr azaddir, Romeo dustaq, Romeo buradan sürgün edilir. Sn deyirsn, sürgün ölüm deyildir? Heç kskin zhrin, almaz biçain, Baqa mhvedici vasitn yoxmu, Mni öldürürsn "sürgün" sözüyl? "Sürgün", bu adi söz n dhtlidir! Chnnmd air zillt mhkum Air günahkarlar bu air sözü Fryadla deyrk inildirlr. Ah, ruhani ata, ey müdrik insan! Mnim müllimim, mehriban dostum, n yaxin sirdaim ola-ola sn, Buna nec qiydin, ürk eldin, Mni mhv edirsn "sürgün" sözüyl? L o r e n s o. Bir mn qulaq as, ey dli aiq. R o m e o. Oh, yen sürgündn daniacaqsan? L o r e n s o. Bu sözün oxundan qorunmaq üçün Mn sn poladdan zireh verrm. Flsf siprdir bdbxt kslr, O sn sürgünd bir kömk olar.

90

Milli Kitabxana

R o m e o. Yen d bu mnfur, bu "sürgün." sözü! Qoy snin flsfn chnnm olsun! O mn Cülyetta yaratmayacaq, hri yerindn oynadib indi Hersoqun hökmünü dyimyck. Onun n kömyi, danima bari. L o r e n s o. Ah, mn görürm ki, dlilr karmi. R o m e o. Müdriklr kor is, neylsin onlar? L o r e n s o. Gl, snin iindn daniaq, olum. R o m e o. Duymadiin eydn n deycksn? gr mnim kimi cavan olsaydin, Mnimtk sevsydin sn Cülyettani, Bir saat keçmmi evlndiyindn Tibalti öldürüb drd düsydin, Sonra da mnimtk sürgün olsaydin, O zaman dania bilrdin ancaq. O zaman saçini didib yolardin, O zaman mnimtk srilib yer, Ölçrdin glck mzarini sn.

Qapi döyülür.

L o r e n s o. Qalx, qapi döyülür, Romeo, gizln. R o m e o. N üçün? Onsuz da odlu ahlarim Dumantk gizldir gözlrdn mni.

Qapi döyülür.

L o r e n s o. Eidirsn? Nec döyürlr. Kimdir? Sni tutacaqlar. Romeo, cld ol. Gözlyin! Di dur, qaç ibadtgaha.

Qapi döyülür.

Bu saat! lahi, bu n inaddir? Glirm, glirm! Hardandir bel?

Qapi döyülür.

N brk döyürsünüz? Axi, kimsiniz?

91

Milli Kitabxana

D a y (bayirdan). Tez açin qapini, taniyarsiniz, Cülyetta xanimin daysiym mn. L o r e n s o. Buyurun içri, xo glmiiniz. Day daxil olur. D a y . Ah, müqdds ata, Romeo hani? Mnim xanimimin ri hardadir? L o r e n s o. Odur, bax, orada srilib yer, Aci göz yaindan srxo olubdur. D a y . Mnim xanimim da lap bu haldadir, Ah, o da düübdür bu vziyyt. L o r e n s o. Eyni ürklrin drdi eynidir! D a y . O da eyni il srilib yer, Hönkürür, inlyir, göz yai tökür. Di qalxin, di qalxin; bir kii olun. Xanim Cülyettanin xatiri üçün, Onun xatiriyçün ayaa durun. Bu siz yaramir. R o m e o. Ah, ziz day! D ay . Ah, cnab, haminin sonu ölümdür. R o m e o. Sn, sn daniirsan Cülyetta haqda? N olub? O mni qatil sanirmi? Özüm lkldim onun qaniyla Sadtimizin körpliyini. Shhti necdir? ndi hardadir? Mnim mxfi yarim bizim mhv olmu Eqimiz bard n deyir indi? D a y . Cnab, heç n demir. Alayir el. Yaziq gah yixilir çarpayisina, Gah durub Tibalti çairir, gah da

92

Milli Kitabxana

Romeo deyrk haray qoparir, Gah da aziüst yixilir yer. R o m e o. Romeo! Ah, bu ad murdar bir ll Onun qardaini qana blyib, Azindan od saçan, alov püskürn Bir top güllsitk yandirir onu. Mn de, mn de, müqdds ata, Bdnimin hansi mnfur yerind Mnim mnfur adim mskn salibdir? O iyrnc yuvani tar-mar edim. (Qilinci siyirir). L o r e n s o. Dli, bir l saxla! Sn kiisnmi? Görkmin deyir ki, bli kiisn, Qadin göz yaidir fqt göz yain. Snin bu ailsiz hrktind Vhi bir heyvanin qzbi vardir. Sn kii cildind hm zif qadin, Hm d on dhtli bir yirticisan! Sn mat qalmiam, din haqqi, sni Mn ruhn n möhkm insan bilirdim. Tibalti öldürdün? Onun dalinca ndi d özünü öldürcksn? Bununla dünyada yalniz sninçün Yaayan zövcni mhv edcksn? Niy öz nslin, bu yer, göy Nifrt yadirirsan, sonsuz bir nifrt? Axi, öz nslin d, bu yer d, göy d Snd birlrk hyat tapibdir. Onlari bir yerd itircksn. Tfu, tfu! Son ki, öz surtini, Eqini, alini lklyirsn. Hm zngin, hm xsis bir slmçitk Varindan xrclyib öz surtin, Eqin, alina zint vurmusan. Snin alicnab, gözl surtin

93

Milli Kitabxana

tirib insanliq lyaqtini, Mumdan hazirlanmi kuklaya dönüb. Snin büllur eqin bir xyantmi, And içib, söz verib qoruyacain Eqini sn özün mhv elyirsn. Snin kskin alin surti, eqi Bzmli ikn çirkinldirir. Gör, n avamsan ki, bainda alin Nai bir sgrin barit qabinda Aliib partlayan barit kimidir. Sni parçalayir öz himayçin. Di bsdir, di bsdir! Yerdn qalx, kii! Drdindn öldüyün dünn kimi Cülyetta ki, sadir, bu bir xobxtlik. Tibalt istdi ki, sni öldürsün, Sn onu öldürdün, yen xobxtlik. Ölümü sürgünl vz eldi Qanun sn gör, bu da xobxtlik. Görürsn, n qdr uurlarin var, Sadt ki, gülür snin üzün. Sns qaqabaqli, trs bir qiz kimi Bxtindn, eqindn üz döndrirsn. Bir düün, bir düün, bel bir ölüm Müdhi bdbxtlikdir, rzil miskinlik. Di dur, sevgilinin görüün get, Ona tslli ver dediyimiztk. Geri dön glmmi qarovulçular, Yoxsa Mantuyaya ged bilmzsn. Sn orda qalmali, yaamalisan, Biz burda bir imkan, bir fürst tapib Sizin ailni baridirariq. Xahi eylyrik o vaxt Hersoqdan, Snin glmyin icaz verr. O zaman sevincin indiki qmdn Yüz df, min df artiq olacaq.

94

Milli Kitabxana

Day, get, xanima mndn salam de. Qoy hami tez girsin bu gün yataa, Air drd balayar göz qapaini. Di get, Romeo da glir bir azdan. D a y . Ya rbb! N olaydi bütün gecni Burda dayanaydim, qulaq asaydim Gözl hikmtlr. Elm, gör, n imi! Cnab, deycym, siz glirsiniz. R o m e o. El de, xahi et, mnim sevgilim Mni danlamaa qoy hazirlasin. D a y . Xanim bu üzüyü siz göndrdi, Tlsin, tez glin, sonra gec olar.

Gedir.

R o m e o. Bu mn n yaxi tslli oldu. L o r e n s o. Get, sn yaxi yol. Ancaq düün ki, Bundan asilidir bütün ilrin: Sn ya glmmikn qarovulçular Bu gec buradan çixib getmli, Ya da paltarini dyiib, shr Gizlic aradan sovumalisan. Gözl Mantuyada. Sbir el, olum. Sn xidmtçinl iin bard Vaxtairi xbr göndrrm mn. Gecdir, ver lini. Sn yaxi yol. R o m e o. Olmasaydi yarin vüsali gr, Dostun hsrtin dözrdim mgr?! Saliqlaqal,ata!

Gedirlr.

95

Milli Kitabxana

DÖRDÜNCÜ SHN

Kapulettinin evind bir otaq. Kapuletti, ledi Kapuletti v Paris daxil olurlar.

K a p u l e t t i. lr bd gtirdi, qraf, biz hl Vaxt tapib qiz il danimamiiq. Cülyetta Tibalti çox istyirdi, El mn özüm d. Fqt n etmk? Yalniz ölmk üçün douluruq biz! Vaxt gecdir, o daha aai dümz. Siz glmsydiniz, inanin, mn d Yataa girmidim bir saat vvl. P a r i s. Matm günü deyil elçilik günü. Senyora, gecniz xeyr qalsin, Mndn qiziniza salam söylyin. L e d i K a p u l e t t i. Onun üryini bilrm shr, O indi qrq olub qm dryasina. K a p u l e t t i. Qraf, qizim sizi sevck, yqin. O mnim heç zaman sözümdn çixmaz, Buna übhm yoxdur. Arvad, yatmami Qizin yanina get, söz açib, ona Olumuz Parisin eqini bildir. Qoy o hazirlasin, gln çrnb,.. Bu gün n günüdür? P a r i s. Bazar ertsi. K a p u l e t t i, Bazar ertsi! Yox, çrnb tezdir. Yaxi, onda olsun cüm axami. H, cüm axami, qizina de ki, Parisl kbini ksilckdir. Buna hazirsiniz? Razisinizmi? Mrasim keçck sssiz-smirsiz, Bir-iki dostumuz glck ancaq.

96

Milli Kitabxana

Tibalt öldürülüb axi yenic, Biz adliq elsk, bu yaxi dümz, Deyrlr, qohuma etinasiziq. Odur ki, az adam dvt edrik. Bununla qurtarar. N deyirsiniz? Siz l verirmi cüm axami? P a r i s. Ka cüm axami sabah olaydi! K a p u l e t t i. Yaxi, gedin. Demk, cüm axami. Arvad, Cülyettanin yanina birba, Onu hazirladir toy günün sn. Xudahafiz, milord. Ey, ey, cld olun, Mnim otaima çiraq gtirin. Çox gecdir, bir azdan shr olacaq. Gecniz xeyr qalsin!

Gedirlr.

BENC SHN

Cülyettanin otai. Romeo il Cülyetta daxil olurlar.

C u l y e t t a. Getmk istyirsn? Hl sübh var, Dhtl dalayan qulaqlarini Toragay deyildi, o, bülbül idi. Geclr oxuyur nar aacinda nan ki, sevgilim, o, bülbül idi. R o m e o. O, sübhün carçisi toragay idi. Bax, gülüm, yandirir qisqanc fqlr rqd parçalanmi a buludlari! Gecnin amlari tamam sönübdür, Dumanli dalarin zirvlriyl Glir orun-orun nli gündüz. Getmk mn hyat, qalmaq ölümdür.

97

Milli Kitabxana

C ü l y e t t a. Dan fqi deyil o nur, o ziya; Gündn ayrilmi parlaq ulduzdur. Bu gec Mantuya sn gedn zaman O snin yolunda ml olacaq. Tlsm, zizim, dayan bir az da. R o m e o. Qoy mni tutsunlar, edam etsinlr, Sn buna razisan, mn d raziyam. Mn d deyirm ki, orda gördüyüm Shrin gözünün fqi deyil, Ayin çöhrsinin solun ksidir. Baimiz üstdki göy qübbsini Toraay titrtmir öz nmsiyl. Qalmaq çox asandir mn getmkdn. Gl, ölüm, xo gördük, çk qlb dai, Gl, bel istyir Cülyetta, axi. Eldirmi, ruhum? Sübh hl var. C ü l y e t t a. Yox, yox, iiqlanir, tez ol, qaç qurtar. Uursuz ssiyl, nhs nmsiyl Qulaqlari den bu toraaydir. Deyirlr, toraay gözl oxuyur, Düz deyil, bu qu ki, ayirir bizi. Bel deyirlr ki, qurbaa il Toraay dyiib öz gözlrini, Grk ssini d dyidirydi. Bu ss qlbimizi hürküdür yaman, Bizi öz mehriban auumuzdan Alib ayri salir. ndi qaç, tez ol. Dan yeri get-ged iiqlanir, ah! R o m e o. Dan yeri get-ged iiqlandiqca Drdimiz get-ged qaranliqlair.

Day glir.

D a y . Xanim! C ü l y e t t a. Day!

98

Milli Kitabxana

D a y . Qizim, anan glir. Shr açilib ha! Ehtiyatli ol. (Gedir). C ü l y e t t a. Pncr gtirir shri mn, Pncr aparir hyati mndn. R o m e o. Sa ol! Bir öpü d, mn getdim, gülüm. (Pncrdn düür). C ü l y e t t a. Gedirsn? Ah, dostum, rim, sevgilim! Xbr gözlyirm mn sndn hr an; Hr anda n qdr zabli gün var. Ah, bu hesab il qocalaram mn Bir d görndk öz Romeomu. R o m e o. Daha saliqla qal! Fürst dün dm, Quzum, sn salam göndrcym. C ü l y e t t a. Deyirsn, biz yen görücyik? R o m e o. Buna übhm yoxdur, bu aci qmlr irin xatiry dönck o vaxt. C ü l y e t t a. Ya rbb! Mnim qlbim nhs bir kahinmi! Mn el glir: sn aaida Mzarin dibind yatan ölüsn. Ya gözüm pis görür, ya rngin qaçib? R o m e o. Solun görünürsn gözüm sn d, Bizim qanimizi içir qm, kdr. lvida, lvida, sevimli dilbr. (Gedir). C ü l y e t t a. Ah, tale! Vfasiz deyirlr sn. ndi ki, beldir, sn insanlarin Aci tnsin niy dözürsn?

99

Milli Kitabxana

Vfasiz ol, tale, gl, sn qürbtd Onu çox saxlama, tez geri qaytar. L e d i K a p u l e t t i (shn arxasindan). Qizim, oyanmisan? C ü l y e t t a: Kimdir? Anamdir? O hl yatmayib, yoxsa tez durub? N var ki, sübh tezdn glir buraya?

Ledi Kapuletti daxil olur.

L e d i K a p u l e t t i. Necsn, Cülyetta? C ü l y e t t a. Nasazam, ana. L e d i K a p u l e t t i. Yen alayirsan qohumun üçün? Bu ndir? Sn onu göz yalarinla Yuyub qbirdnmi çixaracaqsan? Çixarsan, dirild bilmycksn. Di bsdir, di qurtar göz yalarini! Kdr öz hddind drin sevgidir, Hddini keçdimi, divanlikdir. C ü l y e t t a. Bu air drd üçün qoy alayim mn. L e d i K a p u l e t t i. nsan aladiqca drd airlaar. Göz yai ölünü diriltmz heç vaxt. C ü l y e t t a. Bu air itkiy döz bilmirm, Yegan çarmdir göz yai tökmk. L e d i K a p u l e t t i. Yqin, alayirsan ona gör ki, Tibalti öpdürn o alçaq sadir. C ü l y e t t a. Hansi alçaq, ana? L e d i K a p u l e t t i. Alçaq Romeo. C ü l y e t t a. (knara). Alçaq v Romeo! Bu mümkün deyil, Bu iki söz birg deyil bilmz! Allah, fv et onu! Hl onuntk Heç ks üryimi yaralamayib. Mn onu ürkdn bailayiram.

100

Milli Kitabxana

L e d i K a p u l e t t i. Bu ona gördir, yaayir qatil. C ü l y e t t a. Bli, llrim d çatmayir ona, Yoxsa intiqami özüm alardim. L e d i K a p u l e t t i. Biz qisas alariq, rahat ol, qizim. Mantuya bir adam göndrrm mn, O sürgün srsri yaayir orda. Ona el rbt içirdrm ki, Tezlikl Tibaltin yanina gedr. Onda inaniram, razi qalarsan. C ü l y e t t a. Dorudan, mn razi qalmaram heç vaxt Onu görmyinc... ölmü... qlbimi Tibaltin ölümü yaman dalayib. Ana, sn adam tap göndrmk üçün, Zhri mn özüm hazirlayaram. Romeo tezlikl yatar rahatca. Ah, onun adini eidib, onun Yanina getmmk n dözülmzdir! Könlümd Tibalta olan sevgimi Qatilin baindan ayainadk Yadira bilmmk nec zabdir! L e d i K a p u l e t t i. Sn zhr hazirla, mn adam tapim. ndi bir ad xbr deyrm sn. C ü l y e t t a. ad xbr yeridir bu qm içind? O nec xbrdir bir dani, ana? L e d i K a p u l e t t i. Snin çox qayike atan var, qizim. O snin drdini daitmaq üçün Vaxt tyin etdi ki, nlik keçirsin Bu heç yuxumuza girmzdi bizim. C ü l y e t t a. Vaxt tyin eldi, o hansi gündür? L e d i K a p u l e t t i. Mnim ziz balam, cüm axami Shr qng, ncib qraf Parisl Pyotr kilssind tntn il

101

Milli Kitabxana

Sizin kbininiz ksilckdir. C ü l y e t t a. Pyotr kilssin, Pyotra da Mn and içirm ki, heç vaxt, heç zaman Bizim kbinimiz ksilmyck. Mttl qalmiam, elçi glmmi Tez kbin ksmyin mnasi ndir? Atama de, hl r vaxti deyil, Getsm, mn gedrm nifrt etdiyim Romeoya, ancaq o Paris yox! Bu tz xbrdir, hqiqtn d! L e d i K a p u l e t t i. Odur, atan glir, ona özün de, Görk bu sözün nec baxacaq.

Kapuletti il day daxil olurlar.

K a p u l e t t i. Gün qürub ednd göydn eh dür, Qardaim olunun qürubu ancaq Kdrli gözlrdn leysan yadirir. Bu ndir? lal olmusan, qizim? Yen d batmisan göz yalarina? Snin bu balaca vücudundaca Hm gmi, hm dniz, hm d tufan var. Dniz bnzyir snin gözlrin, Qabarir, çkilir göz yalarinla. Bdnin gmidir bu duzlu suda, Ahlarinsa tufan onu çalayib, Axan göz yalarin iddtlndirir. Tcili sakitlik yaradilmasa, Bdnin tufanda qrq olacaqdir. Yaxi, i necdir, n oldu, arvad? Dedinmi sn ona qrarimizi? L e d i K a p u l e t t i. Bli, o istmir fqt heç ksi, Sn qayin üçün tkkür edir. Bu sfeh mzara r gedck!

102

Milli Kitabxana

K a p u l e t t i. Dayan bir sn, arvad, mni baa sal. Heç ksi istmir? Nec? N dedin? Tkkür elmir, fxr elmir o? Bu dyrsiz qiza bel dyrli Adaxli tapmiiq, buna sevinmir? C ü l y e t t a. Tkkür edirm, fxr elmirm. Nifrt etdiyiml nec fxr edim? Qayiniza gör raziyam sizdn. K a p u l e t t i. N? N? Bu dolaiq mümma ndir? Tkkür edirm, fxr elyirm, Tkkür etmirm, fxr elmirm! Ey, ey anasinin sevimli qizi, Sn n eylyirsn, n elmirsn, Bunlarin mtlb heç dxli yoxdur. Hazirla bu gln cüm axami Kilsy Parisl birg getmy, Yoxsa sni gücl apararam mn. Di rdd ol, çr dymi, sisqa, yaramaz! L e d i K a p u l e t t i. Tfu! Tfu! Ay qiz dli olubsan? C ü l y e t t a. Siz yalvariram diz çöküb, ata, Birc söz demy icaz verin. K a p u l e t t i. Di, sus! Chnnm ol, sirtiq dikba qiz! Bax, budur, deyirm, saxla yadinda: Ya sn kilsy get cüm axami, Ya da gözlrim görünm bir d. Danima, dillnm, mn söz dem. llrim giciir. Arvad, biz hr vaxt Sninl drd çkib deyinirdik ki, Tanri birc övlad veribdir biz, ndi görürm ki, biri d çoxdur. Bu qiz bizim üçün blaymi, bla. Di itil hyasiz, dyrsiz mxluq!

103

Milli Kitabxana

D a y . Xudaya, sn özün ona kömk ol! Bel qizi bu cür söymzlr, aa! K a p u l e t t i. Ey ail dryasi, saxla dilini, Sn get arvadlarla qeybt qirmaa. D a y . Mn ki pis demirm. K a p u l e t t i. Sn Allah, mumla! D a y . Danimaq da olmaz? K a p u l e t t i. Sus, gvzk sarsaq, Qeybt dostlarini, get, öyrt ancaq, Burda grk deyil alin heç kim. L e d i K a p u l e t t i. Siz çox qizidiniz. K a p u l e t t i. Aman, lahi! Bu mni, deysn, dli edck. Hr vaxt, gec, gündüz, id, oyunda, Evd, qonaqliqda, bütün hr yerd Narahat edirdi bir fikir mni; Bu qiza layiqli, yaxi r tapim. Bel bir adami yetirib Allah. Nsilli, dövltli, hm gnc, hm gözl, Hm d trbiyli, nec deyrlr, nci mücrüsüdür zalimin olu. Ah, bu cikkildyn miskin bir axmaq, Göz yalari töküb inlyn kukla Xobxt taleyin, gör bir, n deyir: "Mn r getmirm, sev bilmirm, Hl çox uaam, mni fv edin". Sn r getmirsn? Onda zhmt çk, Harda istyirsn, get, orda otla, Sn verilsi çöryim yoxdur. Zarafat etmirm, yaxi qulaq as, Cüm axamina bir azca qalir. Bir mlli-bali götür-qoy el. Mnim qizimsansa, ona r get,

104

Milli Kitabxana

Qizim deyilsns, get, özünü as, str diln, ac qal, küçd gbr. Mn and içirm ki, baxmaram sn. Mn sni özüm övlad saymaram, Varimi vermrm sn heç zaman. Fikirl, alini baina yi, ha! nan, mn andimi pozan deyilm.

Gedir.

C ü l y e t t a. Mgr bu göylrd mrhmt yoxmu, Axi, göylr görür mnim drdimi?! Ah, mehriban ana, qovmayin mni. Siz vaxti uzadin bir ay, bir hft. Ya da ki, Tibaltin srdabsind Glinlik yatai düzldin mn. L e d i K a p u l e t t i. Danima, sninl qurtardim artiq, styin ndirs, onu da el.

Gedir.

C ü l y e t t a. Aman, ulu tanri! Oh, ziz day! Bu i bir çar tapmaq olmazmi? rim yer üzünd, hdim göylrd, hdimi mn yer nec gtirim? rim yer üzünü trk etmyinc Mn öz peymanimi nec sindirim? Mn yol göstrin, mslht verin, N üçün o göylr hr cür mkrini Mnimtk zifin üstd sinayir?! Day, n deyirsn? Tslli üçün Bir sözün yoxdurmu? D a y . Var, mnim balam. Romeo sürgün gedibdir artiq. Dünya dailsa da, heç vaxt o glib Sni istmy csart etmz.

105

Milli Kitabxana

gr o gls d, akara çixmaz. Bel vziyytd qrafa getmk, Mn el glir, n yaxi yoldur. O el gözldir! Romeo onun Yaninda el bil qab dsmalidir. Qartalin gözü d onun gözütk Bel yail, bel iti, alici, Bel qng deyil, sn inan, xanim. Ürkdn minm, ikinci nikah Qizima sadt gtirckdir. Çünki çox yaxidir o birincidn, Yaxi olmasa da, n etmk olar? Axi, ölüb snin birinci rin, Ah, o ölms d, ölü kimidir. Onun burda sn n faydasi var?! C ü l y e t t a. Ürkdn deyirsn bu sözlri sn? D a y . H, h, lap ürkdn. Yalan danisam, O bir Allah mn lnt elsin. C ü l y e t t a. Amin! D a y .N?! C ü l y e t t a. Çox la tslli verdin. Get, anama de ki, kilsy getdim, Atamin sözündn çixdiim üçün Tövb edim, yuyum günahimi mn. D a y . Yaxi, bu ailh hrkt oldu.

Gedir.

C ü l y e t t a. Ey qoca ifrit! Oh, mnfur iblis! hdin sinmasini bel istmk, Ya da eyni dill eyni adami Yüz yol trif edib bel pislmk n müdhi, n qorxunc günah deyilmi? Get, get, mslhtçim, get, bundan sonra Bizim aramizda bir uçurum var.

106

Milli Kitabxana

Rahibin yanina gedirm indi. gr tapilmasa bu drd drman, Ölmy cürtim çatar o zaman.

Gedir.

DÖRDÜNCÜ PRD BRNC SHN

Rahib Lorensonun hücrsi. Lorenso il Paris daxil olurlar.

L o r e n s o. N, cüm axami? Vaxt çox azdir ki... P a r i s. i tlsdirn qayinatamdir, Ona mane olmaq istmirm mn. L o r e n s o. Siz qizin ryini bilmirsiniz, h?! Heç bel hrkt xouma glmir. P a r i s. Hmi alayir o, Tibalt üçün. Onunla danimaq mümkünmü mgr? Göz yai çalayan bir aild, Axi, gül bilmz eq ilahsi. Qizin drdl bu cür inlmsini Olduqca qorxulu sayir atasi. El znn edir ki, tcili nikah Onun göz yaini saxlayacaqdir. Tklikd sel kimi daan göz yai Birlikd tezlikl quruya bilr. Bilin, tlsmyin budur sbbi. L o r e n s o (knara). Ka ki, lngimyin sbbini mn Heç vaxt bilmyydim (Ucadan). Odur, qiz glir.

Cülyetta daxil olur.

107

Milli Kitabxana

P a r i s. Xobxtm mn sizi gördüyüm üçün, Mnim gözl zövcm, gözl xanimim. C ü l y e t t a. Mn sizin zövcniz olanda, cnab, O vaxt bu xobxtlik ba tuta bilr. P a r i s. Bu xobxtlik mn, mnim sevgilim, Qismt olacaqdir cüm axami. C ü l y e t t a. Olacaa çar yoxdur. L o r e n s o. Düz sözdür. P a r i s. Müqdds ataya günahinizi Etiraf etmy glmisiniz, h? C ü l y e t t a. gr cavab versm, Öz günahimi Siz mn etiraf etmi olardim. P a r i s. Siz ona etiraf edin, zizim, Mni sevirsiniz. C ü l y e t t a. Mn siz ancaq Etiraf edirm, onu sevirm. P a r i s. Ona da etiraf edcksiniz, Mni sevirsiniz, minm buna. C ü l y e t t a. Sizin üzünüz demkdns, bu Olduqca qiymtli, gözl olardi. P a r i s. Gözl üzünüzü, ah, binva qiz, Göz yai nec d xarab elyir! C ü l y e t t a. Yox, yox, göz yainin n tqsiri var? Üzüm vvldn d gözl deyildi. P a r i s. Sizin bu sözünüz göz yalarindan Daha pis korlayir gül üzünüzü. C ü l y e t t a.

108

Milli Kitabxana

Bu böhtan deyildir, bir hqiqtdir. N dedim, mn dedim öz üzüm haqda. P ar i s. O mnimdir, ona böhtan dediniz. C ü l y e t t a. Ola bilr, artiq o mnim deyil. Bo vaxtiniz varmi, müqdds ata, Yoxsa, glim axam ibadt vaxti? L o r e n s o. Mnim drdli qizim, indi boam mn. ­ Cnab, tk buraxin bizi, lütf edin! P a r i s. badti pozmaq, Allah etmsin Cülyetta, sübh tezdn cüm axami Sizi oyadaram. Hllik, gülüm, Mnim saf busmi qbul eylyin.

Gedir.

C ü l y e t t a. Ah, qapini bala, mniml ala! N ümid var, n çar var, n kömk! L o r e n s o. Cülyetta, bilirm snin drdini. Heç cür alima yerlmir mnim; Eitdim, bu gln cüm axami Qrafla kbinin ksilckdir. Deyirlr, txir salinmaz bu i. C ü l y e t t a. Sn mn danima eitdiyindn, Sn mn dani ki, bu müsibtdn Nec xilas olum, nec qurtarim? Hrgah birdn kömk ed bilmsn, Onda qrarima xeyir-dua ver. O vaxt kömk edr mn bu biçaq. Birldirdi mnim Romeo il Allah üryimi, sns limi. Üryim eqin xyant edib,

109

Milli Kitabxana

Baqa birisin mehr salmami, lim dönük çixib hmin sevgiy O mnfur snd möhür basmami, Bax, bu parçalayar ikisini d. Olduqca artiqdir hyat tcrübn, Bir düün, fikirl, bir mslht ver. Yoxsa mnim il mnim drdimin Arasinda, bax, bu hakim olacaq. Snin biliyinin, snin yainin Dey bilmdiyi rfli yolu Bu qan tökn biçaq göstrckdir. Qisa dani, ölmk istyirm mn, Bir çixi yoxdursa, heç danima sn. L o r e n s o. Dayan, qizim, dayan, deysn axi, Ümid iartisi görürm bir az. Qarisini almaq istdiyimiz Bu böyük dhttk o dhtlidir. r getmkdns qraf Paris Özünü öldürmk niyytindsn?! ndi ki, var buna gücün, cürtin, Ölüm bnzyn bir tdbir d var. Yerin yetirsn sn onu gr, Bu air bladan qurtarar sni. ndi hünr sndn, lac da mndn. C ü l y e t t a. Ah, Paris r getmmk üçün, Raziyam, hökm el, uca qalanin Qüllsindn yer atilim, ya da Gedib quldurlara yolda olum mn. Raziyam, qaranliq dar maarada Bir yer sal mni ilanlar il. Bala ayilarla eyni zncir, Ya da ölülrin sür-sümüklri, Disiz klllri, l-ayaqlari Dhtl sslnn srdaby at. Raziyam, qoy mni tz mzara,

110

Milli Kitabxana

Ya da ölü il bir kfn bük. vvl bu sözlrdn tir-tir srdim, ndi bu eylrdn qorxmuram sla; Tki namusuma lk dymsin, Tki sadiq qalim öz sevgilim. L o r e n s o. gr beldirs, onda ev get, Hamiyla de-dani, görün ad, xürrm, Qrafa getmy tez raziliq ver. Sabah çrnbdir. Sn sabah axam Yerind tkc yat. El eyl ki, Day d sninl birg qalmasin. Yataa uzanib, bu üni al, Ondaki mlhmi axiradk iç. Bir azca keçmmi damarlarini Buztk bir soyuqluq bürüyckdir, Yuxuya dalacaq bütün varliin. Bu an dayanacaq nfsin, nbzin, Caninda hrart görünmyck, Snd qalmayacaq hyatdan nian, Saf dodaqlarinda, yanaqlarinda Açan qizilgüllr solacaq tamam. Hyata bdi qapanir kimi, O göz qapaqlarin balanacaqdir. Snin hr bir üzvün, lin, ayain Soyuyub, sustalib quruyacaqdir. Ölümü andiran bu dhtli hal Düz qirx iki saat davam edck. Sonra da bir gözl, irin yuxudan Ayilirmi kimi, ayilacaqsan. Sni oyatmaa glnd qraf Sni yatainda ölmü görck. Adtin gör bizim ölknin Sni paltarinda açiq tabutda Bütün Kapuletti nsli yatdii Qdim srdaby aparacaqlar. Mktub yazacaam mn Romeoya,

111

Milli Kitabxana

O bilck bizim planimizi. Drhal, dayanmadan bura glck. Sn oyanan vaxti hm o, hm d mn Durub srdabd snin yaninda Snin qalxmaini gözlycyik. El hmin gec sni özüyl Romeo buradan aparacaqdir. Qadin qorxaqlii, übh, trddüd Qirmasa zmini, csartini, Bununla lkdn qurtaracaqsan. C ü l y e t t a. Qorxudan danima, o üni ver! L o r e n s o. Al, di get, möhkm ol öz qrarinda. Mn d mktub yazim, tcili onu Bir rahib aparsin vfadarina. C ü l y e t t a. Ey sevgi, sn mn güc ver, qüvvt ver! Yalniz bir bundadir nicatim mnim. Salamat qal, ata!

Gedirlr.

KNC SHN

Kapulettinin evind zal. Kapuletti, Ledi Kapuletti, day v iki xidmtçi daxil olurlar.

K a p u l e t t i. Get, çair burada yazilanlari! Birinci xidmtçi gedir. Ey, iyirmi nfr yaxi apaz tut. k i n c i x i d m t ç i. Aa, heç biri d pis ola bilmz, Hamisi yalayar barmaqlarini. K a p u l e t t i. Bu n demkdir ki?

112

Milli Kitabxana

k i n c i x i d m t ç i. Bilirsiz, aa, Pis apaz yalamaz öz barmaini. Hansi ki, yalamir öz barmaini, Elsini tutub gtirmrm mn. K a p u l e t t i. Yaxi, yaxi, cld ol!

kinci xidmtçi gedir.

Qorxuram, düzü, Çatdira bilmyk ii vaxtinda. Qizim, dorudanmi, getdi kilsy? D a y . Bli, dorudanda. K a p u l e t t i. Him, çox pakiz, Blk, rahib onu yola gtirdi. Nec d inaddir, sirtiqdir bu qiz! D a y . Bir baxin, qiziniz glir kilsdn, Üzündn, gözündn sevinc tökülür.

Cülyetta daxil olur.

K a p u l e t t i. H, trs qiz, sn harda veyllnirdin? C ü l y e t t a. Sizin mriniz, qrariniza tat eylyib, boyun ymdim; Tövb qaydasini öyrnirdim mn. Çox ciddi buyurdu müqdds rahib, Mni fv etmkçün siz diz çöküm. Siz yalvariram, mni fv edin. Bir d sözünüzdn çixmaram, ata! K a p u l e t t i. Gedin, xbr verin bunu qrafa, Lap sabah qurtaraq bu xeyir ii. C ü l y e t t a. Mn özüm kilsd gördüm qrafi, db v nzakt dairsind Ona mehribanliq, hörmt göstrdim.

113

Milli Kitabxana

K a p u l e t t i. Bax, bel, çox yaxi. Di ayaa dur. vvldn sn bu cür olmali idin. Görmk istyirm indi qrafi. Tez gedin, tez onu bura gtirin. Müqdds adamdir, vallah, bu rahib, Ona hörmt etmir xalq nahaq yer. C ü l y e t t a. Mnim otaima, gl, gedk, day, Mn kömk el, birlikd seçk Sabah geycyim toy paltarini. L e d i K a p u l e t t i. Yox, sabah n üçün? Tlsm, qizim, Cüm axamina hl xeyli var. K a p u l e t t i. Day, onunla get. Unutmayin ki, Sabah olmaliyiq mütlq kilsd. Cülyetta il day gedirlr. L e d i K a p u l e t t i. lr öz vaxtinda qurtarmayacaq, Axama az qalir. K a p u l e t t i. Darixma, arvad. Qaydaya salaram mn bütün ii, Sns Cülyettanin yanina trpn. Ona bznmkd bir kömklik et. Bu gec bir an da yatmayacaam. Sn mni tk burax, xanimliq ii Bu df qoy qalsin mnim öhdm. Ey, ey, hami gedib? Heç eybi yoxdur, Qrafin yanina özüm gedrm. Deyrm, sabaha hazirlaar o. Bel yumalmasi bel trs qizin Qlbimi olduqca sakitldirib.

Gedirlr.

114

Milli Kitabxana

ÜÇÜNCÜ SHN

Cülyettanin otai. Cülyetta il day daxil olurlar.

C ü l y e t t a. Bli, bax, o paltar n yaxisidir. Ancaq bir ricam var, mehriban day, Gl, mni bu gec sn yalqiz burax. Grk sübh qdr dua edm ki, Göylr bailasin günahlarini. Özün bilirsn ki, çoxdur günahim.

Ledi Kapuletti glir.

L e d i K a p u l e t t i. Artiq mulsunuz? Kömk el Cülyetta. Yox, ana, biz sabah n lazimdirsa Hamisini seçib hazirlamiiq. ndi izn verin, mn yalqiz qalim. Aparin dayni özünüz il, Bilirm, bu gec iiniz çoxdur, O siz hr id kömk elyr. L e d i K a p u l e t t i. Gecn xeyr qalsin, yataa uzan, Dincl, axi sn dinclik grkdir. Ledi Kapuletti il day gedirlr. C ü l y e t t a. lvida, lvida! Bir Allah bilir Bir daha yenidn görürikmi? Soyuq bir gizilti keçir canimdan, Vahim dondurur qanimi artiq. Onlari geriy çairacaam, Qoy glib tslli versinlr mn. Day! Ah, o burda n edckdir? Bu air, bu müdhi shnni grk Mn tkc oynayim. Gl, gl, ey ü! Birdn heç bu mlhm tsir etmdi,

115

Milli Kitabxana

Onda shr r gedcymmi? Yox, yox! Bax, bu qoymaz. Sn burada dur.

Xncri yanina qoyur.

Blk, bu zhrdir. Rahib biclikl Bunu hazirlayib, mni öldürsün; Axi, gizlicn Romeo il Mnim kbinimi o özü ksib, Bu i açilarsa, biabir olar. Bli, bu beldir, yox, bel deyil. O hr vaxt müqdds bir adam olub, Bel pis fikirlr ona yaramaz. Bs birdn Romeo glib çixmami Mzarda oyansam, onda n olsun? Bax, n dht budur, dözülmz budur! Mni öz Romeom aparmayinca Saf hava görmyn dar srdabd Pis iydn, qoxudan boulmarammi? Hrgah mn sa qalsam, bu mümkündürmü? Ölümün, gecnin qorxunc kölgsi Qbiristanliq olmu o qorxunc yerin Müdhi dhtiyl, vahimsiyl Baimdan huumu almayacaqmi? Yüz illrdn bri qdim srdab Saxlayir qoynuna gömülmü mrhum Bütün cdadimin sümüklrini. Ah, orda mzara tz qoyulmu Öz qanina qaltan bdbxt Tibaltin Ni cürümy balayib indi. Gecnin bir vaxti orda, deyirlr, Ölülrin ruhu gzib dolair. Bs bunlar alimi çadirmayacaq? fsus, fsus! Nec bu mümkün deyil! gr mn ayilsam vaxtindan qabaq, n murdar, n iyrnc üfuntlrdn, Kökündn ayrilmi mandraqoranin nsani sarsidib dli etdiyi

116

Milli Kitabxana

Nalsitk qorxunc iniltilrdn Axi, nec dli olmayacaam? Kim deyr, bu dht hatsind Öz cdadlarimin sümüklriyl Oynamayacaam mn dli kimi? Tabutda iylnn yaziq Tibaltin Qanli kfnini cirmayacaam? Dliliyin yüksk coqun çainda Babamin n iri bir sümüyünü lim götürüb dynk kimi, Birdn öz kllm çirpmayacaam? Oh, bax, bir bax! Mn el glir ki, Tibaltin ruhunu görürm indi. Onu qilinc il vurub öldürn Romeonu gzir, qisas axtarir. Dayan, Tibalt, dayan! Romeo, gldim! Snin saliina içirm bunu.

üdki drmani içib yataa yixilir.

DÖRDÜNCÜ SHN

Kapulettinin evind zal. Ledi Kapuletti il day daxil olurlar.

L e d i K a p u l e t t i. Götür açarlari, dviyy gtir. D a y . Xurma, heyva grk pirojna üçün.

Kapuletti glir.

K a p u l e t t i. Cld olun, cld olun, tez trpnin bir! Xoruzun ikinci banidir artiq! Gec zngi vurdu, saat üç olub. krçöry bax, qoçaim day, Hr eyi bol el, xsislik etm. L e d i K a p u l e t t i. Arvad ilrin qarimayin siz. Gedin, yatin, sabah durun vaxtinda, Yuxusuz qalsaniz, xstlnrsiz.

117

Milli Kitabxana

K a p u l e t t i. Yox,sn arxayin ol, tez-tez vvllr Yuxusuz qalmiam bütün gecni, Xstlnmmim fqt he zaman L e d i K a p u l e t t i. Bli, bir vaxt vardi tez-tez gecllr Arvadlar dalinca sürünrdiniz. ndi buraxmaram sizi heç yer

Ledi Kapuletti il day gedirlr

L e d i K a p u l e t t i.Qisqancliq, qisqancliq!

Üç- dörd xidmtçi llrind i, odun v sbt daxil olurlar.

Dostum, o ndir? B i r i n c i x i d m t ç i. Bunu apaz üçün apariram mn, Cnab heç özümd bilmirm ndir? K a p u l e t t i.Zirk ol, zirk ol!

Birinci xidmtçi gedir

Ey, o ki yadir, Quru odun apar. Soru Piterdn, O glib yerini göstrr sn. k i n c i x i d m t ç i. Mnim öz baim var, tapar odunu, Bununçün Piter narahat etmz. K a p u l e t t i. Vallah, yaxi dedin, yaman biçsn, ha! Axi, snin bain el odundur.

kinci xidmtçi gedir.

Paho,shr oldu.Bu saat qraf Bura glckdi çaliçilar. O mn demidi.

Shn arxasinda musiqi.

Odur, glirlr. Day! Arvad! Ey, ey, day deyirm!

118

Milli Kitabxana

Day daxil olur.

Cülyettani oyat, onu geyindir. Mn gedim Parisin baini qatim. Tez olun, tlsin, adaxli glib, Tez olun deyirm!

Gedirlr.

BENC SHN

Cülyettanin otai. Day daxil olur.

D a y . Ay xanim! Ay xanim! N möhkm yatib! Cülyetta, qadasi, yataan quzum! zizim, üryim, sevimli glin! Bu ndir, ayilmir, bir cavab vermir? Yoxsa bir hftnin, gln gecnin Yuxusunu yatmaq istyirsn, h? Yat, yat, indn bel geclr qraf Sni çox yatmaa qoymayacaqdir. Biy, baima xeyir, nec brk yatib! Oyatmaq lazimdir. Xanim, ay xanim! Nianlin görck yatdiin yerd, Sni oyadacaq, h, bel olsun? (Prdni knara çkir). Nec, paltardasan? Qalxib, geyinib, Tzdn yatibsan? Xanim, ay xanim! Di qalx görk! Vay-vay, o ki ölübdür. Ay haray, ay aman, kömk elyin. Ka ki, görmyydi bunu gözlrim, Mn bir az cövhr. Ah, cnab, cnab!

Ledi Kapuletti daxil olur.

L e d i K a p u l e t t i. N ss-küy salmisan? D a y . Oh, oh, flakt! L e d i K a p u l e t t i. Axi, n olubdur? D a y . Baxin, müsibt!

119

Milli Kitabxana

L e d i K a p u l e t t i. Aman, Allah, aman! Mnim tk balam, Yegan hyatim, gözünü aç, bax, Yoxsa ölcym mn d sninl. Kömk edin, kömk!

Kapuletti daxil olur.

K a p u l e t t i. Canim, ayibdir! Nianlisi glib, hani Cülyetta? D a y . Cülyetta ölübdür, ölüb, o yoxdur! L e d i K a p u l e t t i. n air bdbxtlik, o ölüb, ölüb! K a p u l e t t i. Qoy bir ona baxim. Ya rbb, sn saxla! Bu ki buza dönüb. Qani ilmir. Bdni quruyub. Hr ey qurtarib, Hyat çoxdan uçub dodaqlarindan. Ölüm vaxtsiz dün bir axta kimi Mhv edib çmnin saf çiçyini. D a y . Flakt, flakt! L e d i K a p u l e t t i. Ah, dht, dht! K a p u l e t t i. Ölüm llrimdn alib balami, Da çkib, aladir yaziq qlbimi. Dilimi balayir, qoymur daniam. Rahib Lorenso, Paris v çaliçilar daxil olurlar. L o r e n s o. Kilsy getmy glin hazirdir? K a p u l e t t i. Getmy hazirdir, fqt geriy Heç zaman bir daha qayitmayacaq.

Paris.

Ah, olum! Toyuna bir gec qalmi Ölüm qucaina aldi zövcni. Bir bax, zövcn yatir solmu gül kimi, Ölüm kürknim, varisim oldu. O qatil evlndi mnim qizimla.

120

Milli Kitabxana

Bu dözülmz drddn ölcym mn, Ölüm qalacaq bütün hr eyim: Canim da, ömrüm d, var-dövltim d! P a r i s. Bu günü gözldim sonsuz hsrtl, Bu gün, gör, n dht göstrir mn! L e d i K a p u l e t t i. Qorxulu, heybtli, uursuz bir gün! Zamanin bdi srgüztind Gördüyü n mnfur, n müdhi vaxtdan Çox air, çox yaman, dözülmz anlar. Bir dnm, zavalli, sevimli balam, Yegan sevincim, tkc tsllim... Onu mndn aldi amansiz ölüm! D a y . Qara bxt, qara gün, bxti qara gün! Günlrin bdbxti, n kdrlisi. Bu cür kdrli gün görmmim mn. Ah, bu gün, ah, bu gün! Ah, dhtli gün! Bel qara günü görmyib heç ks. Aman, Allah, bel müsibt olar? Paris. Aldandim, ayrildim öz sevgilimdn, Mni, mnfur ölüm, sn thqir etdin. Oh, zalim, oh, qddar, daladin mni, Ömrüm d, sevgim d tamam puç oldu. K a p u l e t t i. Alçaldim, mhv oldum, düdüm zillt! Ey uursuz zaman, sn niy glib Matm döndrdin bayramimizi? Ah, balam! Ah, balam! Mnim üryim! Sn öldün, sn öldün! Ah, balam öldü. Balamla birlikd öldü sevincim. L o r e n s o. Bir susun, dayanin! Axi, ayibdir. Drdi göz yaiyla saaltmaq olmaz. Göylrl birlikd siz zl gündn

121

Milli Kitabxana

Bu gözl snm rik idiniz, ndis o yalniz göylrin oldu. nginlik onunçün daha yaxidir. Siz dün payi ölümdn beç cür Qoruya bilmdiz, fqt göylrs O gül bdi bir hyat verdi. Siz ki istyirdiz ömrünüz boyu Ucalsin zirvy ciyrparaniz. Buludlardan yüksk nurlu göylrd ndi onu görüb, alayirsiniz? N pis sevirsiniz qizinizi siz, Onu xobxt görüb inlyirsiniz? rd çox yaayan sahibi-txtdir, Ancaq glin öln daha xobxtdir. Silin göz yaini, onun nin Tr gül-çiçk spin. Adt gör, Glinlik paltari geydirin ona. Kilsy aparin, vaxt itirmyin. üursuz tbit aladir bizi, Alimiz güldürsün üryimizi. K a p u l e t t i. Toy nliyi üçün bütün n varsa, Grk srf olunsun matm-yasa. Çali altlri yerin bu gün Kdrl sslnsin kils znglri. Ehsana çevrilsin qonaqliimiz, Qmli ai olsun n tranlr, Tabuta tökülsün toy çiçklri. Qoy hr ey, qoy hr ey trsin donsün! L o r e n s o. Senyor, indi gedin; senyora, siz d, Qraf, siz d gedin, hazirlain ki, Vaxtinda dfn edk mrhumni biz. Haqqin arzusunu etsniz inkar, Allahin da siz qzbi tutar.

Kapuletti, ledi Kapuletti, Paris v Lorenso gedirlr.

122

Milli Kitabxana

B i r i n c i ç a l i ç i. Hqiqtn, biz fleytalari gizldib, buradan sürümliyik. D a y . Gizldin, gizldin, nzaktli olanlar, özünüz görürsünüz ki, bu ölüm nec air müsibtdir (Gedir). B i r i n c i ç a l i ç i. Bu baim haqqi, bu müsibtd d bir i görmk olar.

Piter glir.

P i t e r. Çaliçilar! Ey çaliçilar, "Könlün sevinci", "Könlün sevinci" havasini çalin. gr mnim yaamaimi istyirsinizs, "Könlün sevinci"ni çalin. B i r i n c i ç a l i ç i. "Könlün sevinci"ni niy? P i t e r. Ah, çaliçilar, ona gör ki, mnim könlüm özü "Könlüm gml doludur" havasini çalir. Siz mn bir n hava çalin. Bu bdbxt tslli verin. k i n c i ç a l i ç i. Sizin arzunuz el üryinizdc qalacaq. ndi musiqi vaxti deyil. P i t e r. Demli, siz çalmirsiniz? Ç a l i ç i l a r. Xeyr! P i t e r. Mn siz yaxi haqq verrdim. B i r i n c i ç a l i ç i. Biz n verrdin? P i t er. übhsiz, pul yox, gülmli bir mahni verrdim. Mn sizin üçün çaliçi olardim. B i r i n c i ç a l i ç i. Sn bizim üçün çaliçi olanda mn d snin üçün nökr olardim. P i t e r. ndi mn öz iti nökr xncrimi sizin bainiza vurub, kllnizi musiqi alti kimi köklyrm. Mn heç bir mizrab, musiqi notlari lazim deyil. Mn sizi re edrm. Mn sizi fa edrm! Siz mni eidirsiniz? B i r i n c i ç a l i ç i.Sn bizi re elsn, sn bizi fa elsn, özün bizi eidrsn. k i n c i ç a l i ç i. Ey, xahi edirm, iti xncrini qinina qoy, iti alini qinindan çixar. P i t e r. H, bel oldu? Onda alin gldi. ndi mn sizi polad kimi iti alimla xncrsiz-zadsiz öldürrm. Kiisiniz, cavab verin! Ürk qml bind, Ba qüssdn ind, Gümü ssli musiqi.

123

Milli Kitabxana

N üçün "gümü ssli", mhz "gümü ssli musiqi" deyiblr? Ey Simon piikyosunlu, birinci sn azini aç görk. B i r i n c i ç a l i ç i.Açim da, ona gör ki, gümüün qng ssi var. P i t e r. Çox yaxi! Sn n deyirsn, ey Hyu skripkagödn. k i n c i ç a l i ç i.Mnim qandiima gör, "gümü ssli" deyirlr, onun üçün ki, çalicilara hmi gümü pul verirlr. P i t e r. Bu da çox yaxi! Bs sn n deyirsn, ey Ceyms ssdaarcii? Ü ç ü n c ü ç a l i ç i. Dorusu, heç bilmirm n deyim. P i t e r. A, sn mni baila. Lap yadimdan çixib. Axi, sn ancaq oxuyursan. Snin yerin mn cavab verrm. Ona gör "gümü ssli musiqi" deyirlr ki, çaliçilara heç kim qizil pul vermir. Gümü ssli musiqi Biz bir tsllidir.

Gedir.

B i r i n c i ç a l i ç i. Ad, bu n yaman zhltökn haramzad imi! k i n c i ç a l i ç i. Qoy rdd olsun, Cek! Ev gedk. Dfn mrasimin glnlri gözlyk, onlarla birlikd nahar edk.

Gedirlr.

BENC PRD BRNC SHN

Mantuya, küç. Romeo daxil olur.

R o m e o. Yuxu dorudursa, gördüyüm yuxu Vd edir tezlikl ad xbr mn. Taxtinda yln padah kimi, Köksümd üryim el rahatdir! Sanki sirli bir ruh gzdirir mni Bu gün bütün günü yer üzrind. Yuxuda gördüm ki, glib sevgilim, Mn is ölmüm. Çox qribdir,

124

Milli Kitabxana

Ölü d yuxuda fikirlrmi. Gülüm birdn öpdü dodaqlarimdan, Mn nfs gldi, dirildim bu vaxt, Bütün kainata hökmdar oldum. Bel ki, gözldir eqin kölgsi, Eq özü, gör, indi, nec gözldir!

Baltazar ayainda çkm daxil olur.

Veronada n var, dani, Baltazar? Mktub gtirmdin rahibdn mn? Sevgilim necdir? Atam yaxidir? Cülyetta özünü nec hiss edir? gr o yaxisa, heç n pis olmaz. B a l t a z a r. Cülyetta yaxidir, heç d pis olmaz. Onun cnazsi uyuyur indi Kapulettilrin srdabsind, Ruhu mlklrin arasindadir. Tabutun içind gördüm mn onu, Qaçdim o dqiq siz xbr. Bu qara xbrçün fv edin mni, vvldn özünüz tapirmidiniz, Vaxtinda mn bunu danimaliydim. R o m e o. Nec, bel oldu? Oh, ey ulduzlar, Sizi döyülr çairiram mn... Ev qaç, mn tap mürkkb, kaiz. Bu gec gedirm, at kiray et. B a l t a z a r. Cnab, yalvariram, sbirli olun. Gözlriniz yanir, rnginiz qaçib, Bel hal bdbxtlik gtirr ancaq. R o m e o. Bo eydir, bo sözdür, sn yanilirsan. ndi get, ml et dediklrim. Bs sn rahib bir mktub vermdi? B a l t a z a r. Xeyr, ziz aa.

125

Milli Kitabxana

R o m e o. Mnasi yoxdur. Di get, at hazirla, indi glirm.

Baltazar gedir.

Cülyetta, bu gec birg yatariq. Mn snin yanina nec glim bs? Oh, flakt, n tez eytan kimi sn Qlbin girirsn ümidsizlrin! Dayan, bir czaçi düdü yadima. Bax, bu araliqda yaayir fair, Gördüm bu günlrd, cindir paltarda ylib seçirdi drman otlari. Üzündn, gözündn zab yairdi. Amansiz yoxsulluq, zalim ehtiyac Bir dri, bir sümük etmidi onu. Kasib dükaninda bdbxt qocanin Hm baa, hm timsah müqvvalari, Hm d baqa dniz canlilarinin Qorxunc drilri asilmidi hey. Rflrd toz basmi bombo qutular, Yail gil dibçklr, bali kislr, Çürümü toxumlar, sap qiriqlari, Dailmi azca gül hblri vardi. Bu miskin shnni görüb düündüm: Mantuyada zhr satan adama Verils d air ölüm czasi, Zhr lazim olsa gr bir ks, Bu bdbxt dilnçi satar, yqin ki. Nec d yerind düünmüm mn! Kömk etmlidir indi o mn. Deysn, bu daxma onun evidir. H, bu gün bayramdir, dükan balidir. Ey, ey, eczaci, ey!

czaçi daxil olur.

126

Milli Kitabxana

c z a ç i. Kimdir bairan? R o m e o. Bura gl, görürm kasibsan, kii. Al bu qirx qizili, bir az zhr ver; El bir zhr ki, ildirim kimi Yayilsin bütün qan damarlarina, Bir anda dinclsin hyat yorunu. Topun lülsindn çixan gülltk nsanin azindan çixsin nfsi. c z a ç i. Bel ai vardir, qanunu pozmaq, Onu Mantuyada satmaq ölümdür. R o m e o. Sn bel bir lütkn, bel bdbxtkn Ölümdn qorxursan? Yaziq zavalli, Acliq mzar qazib yanaqlarinda, Gözlrindn yair zab, ehtiyac, Thqir, dilnçilik yib qddini. Bu dünya, dünyada olan qanunlar Sn zl gündn qnim ksilib. Sn var verck bir qanun yoxdur. Bsdir dilnçilik, poz bu qanunu, Götür qizillari, bir sn d varlan. c z a ç i. Razi mn deyilm, yoxsulluumdur. R o m e o. Bilirm, bunlari mn d sn yox, Verirm tk snin yoxsulluuna. c z a ç i. Bunu istdiyin mayey tök, iç. yirmi adamin gücü, qüvvti Snd olsa bel, yen o saat Sni o dünyaya göndrckdir. R o m e o. Buyur, bu da qizil, insan qlbini Dalayan, mhv edn n kskin zhr, Bu claf dünyada vecsiz aidan Daha çox cinayt tördn qatil. Sn deyil, mn satdim sn zhri.

127

Milli Kitabxana

Yemk al, cana gl. Artiq lvida! Gl, fa drmani, xilaskarim ol. ziz Cülyettanin mzarinda mn Görcym snin zövqünü hökmn.

Gedirlr.

KNC SHN

Rahib Lorensonun hücrsi. Rahib Covanni daxil olur.

C o v a n n i. Müqdds atamiz, qardaim, ehey!

Rahib Lorenso daxil olur.

L o r e n s o. Rahib Covanninin ssidir bu ss. Mantuyadan gldin? Tez dani görüm, Romeo n dedi? Mktub vermdi? C o v a n n i. Xstlr baxan, o yalinayaq Rahibl birlikd getmk istdim. Onu soraqlaib tapdim evind. Bu vaxt gldi tibbi nzartçilr, Taun dün evd olduumuzdan, Müdhi yoluxmadan übhlnrk Bizi qoymadilar çixaq bayira, Qapini balayib möhürldilr. Daha Mantuyaya ged bilmdim. L o r e n s o. Yaxi, nec oldu, Romeo üçün Yazdiim mktubu kim apardi bs? C o v a n n i. Göndr bilmdim, budur, mnddir. Qorxunc yoluxmanin zhmindn onu, Bir adam tapmadim, qaytarim sn. L o r e n s o. Ah, uursuz tale! Dinimiz haqqi, Mktubda çox vacib bir xbr vardi.

128

Milli Kitabxana

Onun yolda bu cür lngidilmsi, Çox böyük flakt törd bilr. Covanni, qardaim, get, mn ling tap. Tez gtir hürcm. C o v a n n i. Yaxi, bu saat.

Gedir.

L o r e n s o. ndi srdaby tk getmliym. Üç saatdan sonra qng Cülyetta ölüm yuxusundan ayilacaqdir. Romeo bir xbr bilmdiyiçün O mn lntlr yadiracaqdir. Yen Mantuyaya mktub yazaram, Romeo buraya gln kimi Culyetta hucrmd qalar gizlic. Ah, yaziq qizciaz ölü diyarda ndi diri-diri yatir mzarda.

Gedir.

ÜÇÜNCÜ SHN

Qbiristanliq. Kapulettilrin srdabsi. Paris il lind gül v ml gtirn nökr daxil olurlar.

P a r i s. Mli mn ver, çkil bir yana. Yox, söndür mli, mni görrlr. Get, o aaclarin altinda uzan, Söyk qulaini bir çuxur yer. Torpaq bombo olur qbiristanliqda, Addim atilantk eidcksn. Bir ss gln kimi o saat fit çal, ndis mn ver sn o güllri. Di get, ml eyl dediklrim. N ö k r (knara). Tk qalmaq dhtdir qbirstanliqda. Qorxuram, neylyim, lacim ndir?!

Gedir.

129

Milli Kitabxana

Paris. Örtüm yataini güllrl, ey gül! Yoranin dalardir, döyin torpaq. Snin mzarini eh il deyil, Odlu göz yaimla yuyaram ancaq. Bu fani dünyada nec ki, varam, Hr gec üstünd alar, alaram.

Nökr fit çalir.

Olan xbr verir, ns var demk, Hansi avaradir gln bu gec, Mnim matmimi gör pozur nec?! lind ml var?! Gizlnim grk.

Gizlnir. Romeo il Baltazar lind ml, ling v külüng daxil olurlar.

R o m e o. O lingi, külüngü mn ver, tez ol. Götür bu mktubu, saxla bir yerd, Onu shr tezdn atama çatdir. Mli mn ver. Ancaq sn canin, N ssimi eit, n üzümü gör, Get burdan, iim mane olma gl. Zövcmin üzünü görmkdn ötrü Ölüm yataina girirm indi. Onun barmainda mzara gedn Qiymtli uzuyu çixarim grk, Mühüm bir i üçün mn lazimdir. Odur ki, get burdan, dayanma artiq. gr gen dönüb sn mni pussan, Allaha and olsun, sni dorayib, Spcym bütün tiklrini Bu acgöz, bu doymaz qbirstanlia. Bu zülmt gectk qorxunc qrarim Tufanli dnizdn, ac bir plngdn Daha amansizdir, daha qddardir. B a l t a z a r. Gedirm, mn siz mane olmaram.

130

Milli Kitabxana

R o m e o. Onda dostluunu sübut edrsn (Ona pul verir). Al. Xobxt ol, sa ol, ey yaxi adam. B a l t a z a r (knara). Yox, burda dayanib gözlyim xlvt. Baxii müdhidir, niyyti dht.

Gizlnir.

R o m e o. Ey ölümün acgöz mdsi, mzar, Dünya gözlini uddun sn, murdar! ylnn azini açib mn indi Sn tz yemk yedircym!

Srdabni açir.

P a r i s. Bu ki sürgün olmu o Montekkidir. Qaynimi öldürdü, qarda drdindn Cülyetta alayib, köçdü dünyadan. O rzil burada dolanir niy, Glib ölülri thqir etmy? Onu tutacaam. (rli çixir). Dayan, ey alçaq! ndi d ölüdn qisas alirsan? Sürgündn qaçibsan, dustaqsan mn. Tabe ol, gl, gedk, sn ölmlisn. R o m e o. Düzdür, ölmliym, gldim bununçün. Çix, get, ziz cavan, toxunma mn, Gl, sinaa çkm bu divanni. Düün öldürdüyüm bu gnclr haqda, Onlarin bu aci taleyindn qorx. Dayan, cin atina mindirib mni, Sn mni yenidn günaha salma. Allaha and olsun, ey ncib olan,

131

Milli Kitabxana

Mn sni özümdn artiq sevirm. Buraya glmim silahlanaraq Yalniz öz-özümdn qisas almaa. Qaç burdan, get, yaa, sonra de fqt, Bir dli eyldi mn mrhmt. P a r i s. Andin da, sözün d iyrncdir, iyrnc. Mn sni tuturam bir cani kimi. R o m e o. Meydan oxuyursan sn mn, olan? Els möhkm dur indi yerind.

Vuruurlar.

N ö k r. Aman, Allah, onlar vuruurlar ki, Gedim, tez çairim keikçilri.

Gedir.

P a r i s (yixilir). Ölürm, qbri aç, insafin varsa, Mni Culyettanin yanina uzat.

Ölür.

R o m e o. Sni bu arzuna çatdiraram mn. Qoy baxim üzün, Merkusionun Yaxin qohumdur, qraf Parisdir! Xidmtçim n dedi, biz yol glnd? Onu dinlmdim hycanimdan. Mn el glir o mn dedi: Paris Cülyettayla evlnckdir. Bel dedi, yoxsa yuxu görürdüm? Blk, Cülyettadan danidiindan Alimi itirib bel düündüm? Sn ey bdbxtliyin qm kitabina Adi mnim il birg yazilan, lini mn ver! Dfn edcym Sni zmtli bir mzara mn.

132

Milli Kitabxana

Mzara? Ah, yox, yox, iiqli qsr, Çünki Cülyetta da burda uyuyur. Onun gözlliyi bu srdabni Ziyaft zalitk nura qrq edir. Di yat, ey ölünün gömdüyü ölü! (Parisi srdaby uzadir). Ölüm ayainda insanlar bzn Sevinib gülürlr. Ölümqabai imk adlandirir görnlr bunu. ndi o sevinci duyuram mn d. Ah, mnim sevgilim! Ah, mnim zövcm! Ölüm nfsini içdi bal kimi, Toxuna bilmdi hüsnün ancaq. Sn tabe deyilsn, mlub deyilsn. Gözllik bayrai nur saçir yen Lal yanainda, gül dodainda. Onlara ölümün solun bayrai Hl ki, hl ki, sancilmayibdir. Sn qanli kfnd burdasan, Tibalt? ndi güldürrm qmli ruhunu: Snin gncliyini mhv edn ll Snin dümnini öldürrm mn. Baila, baila mni, qardaim! Ah, ziz Cülyetta, ziz sevgilim, N üçün sn yen bel qngsn? Yoxsa ölüm sn aiq olubdur?! Yoxsa o riyakar, mnfur, yirtici Sni muqtk saxlayir burda? Nec d dhtdir bunu düünmk! Mn d qalacaam sninl birg, Heç vaxt bu zülmtdn çixmayacaam. Burda snin tz qulluqçularin Qurdlarla birlikd olacaam mn. bdi dincliyim, istirahtim Burda bu saatdan balanacaqdir. Dözülmz yükünü nhs ulduzlarin Burda atacaam yorun çiynimdn.

133

Milli Kitabxana

Ey gözlrim, baxin ona son df! Ey qollarim, qucun son df onu! Hyatin qapisi dodaqlarim, siz Hr eyi mhv edn qddar ölüml Balanan daimi müqavily ndi möhür vurun saf bir öpül. Gl, ötkm bldçim, qorxmaz sükançim, Hyat tufaninda sinmi gmimi Biryolluq südirim qayalara çirp. çirm eqimin rfin mn. (çir). Namuslu czaçi, sözün doruymu, Zhrin nec tez tsir elyir! Ölürm yarimi öp-öp mn.

Ölür. Qbiristanli;n o biri trfindn rahib Lorenso lind fnr, ling v bel daxil olur.

L o r e n s o. Müqdds Fransisk, özün kömk ol! Zif ayaqlarim büdryir tez-tez, Çuxura dümyim. Aha, o kimdir? B a l t a z a r. Dost adamdir, yaxi taniyir sizi. L o r e n s o. Tanri xobxt etsin sni, ziz dost. Mn bir de gorüm, orda bo yer Gözsüz klllr, iyrnc qurdlara El iiq saçan o ml ndir? Mn el glir, yanir özü d Kapulettilrin srdabsind. B a l t a z a r. Eldir. Ordaki, müqdds ata, Sizin dostunuzdur, mnims aam. L o r e n s o. O kimdir? B a l t a z a r. Romeo. L o r e n s o. Çoxdan ordadir? B a l t a z a r. Yarim saat olar.

134

Milli Kitabxana

L o r e n s o. O srdaby, Gl, mniml gedk. B a l t a z a r. Qorxuram, ata. Burda olduumu aam bilmyir. O mn dedi ki, burda dayanib gr mni güdsn, öldürcym. L o r e n s o. Onda dur yerind. Mn tk gedrm. Ns üryimi titrdir qorxu, Qorxuram baima flakt gl. B a l t a z a r. Bu aacin altda yatmidim indi. Yuxuda gördüm ki, aam kimls Vuruub öldürdü onu. L o r e n s o (srdaby yaxinlair). Romeo! Ah, ah, mqbrnin da pillsin Bu qan lklri tökülüb hardan? Sükut mnzilin atilmi bel Qanli qilinclarin mnasi ndir? (Mqbry girir). Romeo, aarib bti-bnizi. Bs o kimdir? Nec? Qraf Parisdir? Qanina qltandir? Hansi nhs saat, Görsn, tördib bu müsibti? Cülyetta trpnir.

Cülyetta oyanir.

C ü l y e t t a. Oh, ziz atam! Bs hani sevgilim, ömür yoldaim? Yaxi yadimdadir, bilirm ki, mn Burda olmaliydim, burdayam indi. Bs hani Romeom? Shn arxasindan ss-küy eidilir.

135

Milli Kitabxana

L o r e n s o. Xanim, gln var. Dinl bir ss-küyü! Tez çixib gedk Bu ölüm, yoluxma, drd yuvasindan. Bizim qüvvmizdn güclü bir qüvv Tamam alt-üst etdi planimizi. Gl, gl, gedk burdan. Ömür yoldain, Odur, bax, böyrün yixilib, ölüb. Paris d ölübdür. Dayanma, gedk, Mn sni rahib bacilarinin Yanina, kilsy aparacaam. Keikcilr glir, heç n soruma, Cld ol, ziz qizim, gedk, Cülyetta.

Yen ss-küy eidilir.

Mn qala bilmrm bu yerd bir dm. C ü l y e t t a. Get, ata, mn burdan getmycym.

Rahib Lorenso gedir.

lindki ndir, üdir görn? Zhrdir, ömrünü mhv etdi erkn. Ah, xsis sevgilim! çib büsbütün, Mn bir damci da saxlamayibdir. Öpcym onun dodaqlarindan, Yqin, zhr qalib onlarda bir az, Mnim ölmyim kömk eylyr. (Romeonu öpür). Nec d istidir dodaqlari, ah! B i r i n c i k e i k ç i (shn arxasindan). Olan, göstr görk, o yer haradir? C ü l y e t t a. Dorudan, ss glir. Grk cld olum. Gl, gl, xobxt xncr!

Romeonun xncrini qinindan çixarir.

Qinin, bax, budur.

Xncri köksün sancir.

Sn dincl burada, mns qoy ölüm.

Romeonun csdi üstün yixilib ölür. Keikçilr Parisin nökri il daxil olurlar.

136

Milli Kitabxana

N ö k r. Buradir, buradir, ml yanan yer. B i r i n c i k e i k ç i. Yer qan tökülüb, gedin, tez olun, Arayin, axtarin qbiristanlii. Bir adam tapsaniz, tutun, saxlayin.

Bir neç keikçi gedir.

Dhtli mnzr! Qraf burda ölüb, Cülyettasa tamam qan içinddir. Yenic keçinib, istidir cani, O ki dfn olali düz iki gündür. Get, dani Hersoqa, qaç, xbrdar et Kapulettilri, Montekkilri. Siz alin türbni mühasiry!

Baqa keikçilr d gedir.

Flaktin yeri tapilib ancaq, Onun sbbini tapmaliyiq biz.

Bir neç keikçi Baltazarla birlikd geri qayidir.

k i n c i k e i k ç i. Bu zad Romeonun xidmtçisidir, Biz onu tutmuuq qbiristanliqda. B i r i n c i k e i k ç i. Hersoq glndk saxlayin onu.

Baqa keikçilr rahib Lorenso il birlikd geri qayidirlar.

Ü ç ü n c ü k e i k ç i. Bu rahib alayir-sizlayir el; Tzc çixirdi qbiristanliqdan, Tutub ondan aldiq bu lingi, beli. B i r i n c i k e i k ç i. Onuda saxlayin, çox übhlidir.

Hersoq öz miyyti il daxil olur.

H e r s o q. Hansi bdbxtlikdir bel sübh tezdn Shr yuxusundan eylyn bizi?

Kapuletti, ledi Kapuletti v baqalari daxil olurlar.

137

Milli Kitabxana

K a p u l e t t i. Bu n qiqiriqdir, bu n ivndir? L e d i K a p u l e t t i. Camaat bairir Romeo dey, Bzisi Cülyetta, bzisi Paris. Hami da küçyl haray çkrk Bizim srdaby qaçir birbaa. H e r s o q. Qlblri titrdn bu dht ndir? B i r i n c i k e i k ç i. Hökmdar, biz burda qraf Parisin, Hm d Romeonun nini tapdiq. Cülyetta vvldn dfn olunsa da, Tz öldürülüb, cani istidir. H e r s o q. Vhi canilri axtarin, tapin. B i r i n c i k e i k ç i. Mrhum Romeonun xidmtçisi d, Rahib d burdadir. Onlarda qbri Söküb açmaq üçün alt d vardir. K a p u l e t t i. Oh, ya rbb! Oh, zövcm! Bir bax, bir bax, gör, Qizimizi nec qan aparibdir! Bu xncr yanilib! - Onun bo qini Odur Montekkinin kmrinddir. Sancilib köksün mnim qizimin. L e d i K a p u l e t t i. Ah, yaziq halima! Bu qorxunc shn Qorxunc, vahimli ölüm zngitk Mzara sslyir qocaliimi.

Montekki v baqalari daxil olurlar.

H e r s o q. Montekki, tez qalxdin sn tk olunun Çox tez yatdiini görmk üçünmü? M o n t e k k i. Ah, sinyor, bu gec öldü arvadim, Dözmdi olumun ayriliina. ndi hansi bla gözlyir mni? H e r s o q. Özün bax.

138

Milli Kitabxana

M o n t e k k i. Ah, olum! dbi atdin, Mzara tlsdin atandan qabaq! H e r s o q. Nec ki, bu sirri öyrnmmiik, ikayt etmyin, nal çkmyin, Tamam möhürlyin azinizi siz. slini, kökünü öyrnn kimi, Özüm nalniz baçiliq edib, Sizinl gedrm ölüm htta. Hllik dayanin, sbirli olun, Drdiniz qul olsun hövslniz. übhli xslri gtirin indi. L o r e n s o. Bu müdhi qtld, bu cinaytd Suçum az olsa da, n sas mnm. Zaman, mkan mn zidd olduundan n çox übhli d el mnm, mn. Burda mütthimtk, ittihamçitk Durub mn özümü hm mhkum edib, Hm d ki tmiz çixarmaliyam. H e r s o q. Dani birdflik bildiklrini. L o r e n s o. Qisa deycym. Qisaca ömrüm Uzun hekaylik qalmayib artiq, Bu öln Romeo bu Cülyettanin Halal ri idi, Cülyetta is Sadiq zövcsiydi bu Romeonun. Onlara gizlic mn kbin ksdim, Tibalt öldürüldü hmin o günü. Bu vaxtsiz ölümün nticsind Romeo buradan sürgün olundu, Cülyetta alayib sizildayirdi Tibalt üçün deyil, Romeo üçün. Siz daitmaq üçün onun drdini Tezc nianlayib, onu zor il Vermk istdiyiniz qraf Paris.

139

Milli Kitabxana

Cülyetta bu zaman gldi yanima, Vhi baxiiydi onu baxii. kinci nikahdan qurtarmaq üçün Yalvarib, o mndn lac istdi. Dedi: tapilmasa bir çar gr, Hücrmd özünü öldürckdi. Çoxdan öyrndiyim, çoxdan bildiyim Bir yuxu drmani verdim mn ona. Bu drmani içib yatan hr bir ks Heç nyl seçilmir ölmü adamdan. Budur öz hökmünü göstrib qiza. Onda Romeoya mktub yazdim ki, Bu qorxunc gecd gldiyi kimi, Özünü yetirsin bir an içind. El ki, gücünü itirdi drman, El ki, yuxudan ayildi xanim, Mzardan çixarib aparsin onu. Mktubu aparan rahib Covanni Bir nhs tsadüfdn lngidi ancaq. Mktubu qaytardi mn bu axam. Cülyetta yuxudan duranda onu Türbdn çixarib aparmaq üçün Özüm tkc gldim qbiristanlia. stdim münasib bir imkan tapib, Romeoya xbr vern qdr Gizlic saxlayim onu hücrmd. Fqt mn glnd - qiz ayilmaa Bir neç dqiq qalirdi yalniz ­ Alicnab Paris, sadiq Romeo Artiq ölmüdülr bu srdabd. Cülyetta ayildi, xahi etdim ki, Taleyin amansiz, bd rftarina Sbirl dözrk getsin mniml. Bu vaxt ss-küy qalxdi, qorxdum, dorusu, Qaçib gizlnmy mcbur oldum mn. Böyük ümidsizlik, möhnt içind O qaldi, getmdi mniml birg. Görünür, sonradan intihar edib.

140

Milli Kitabxana

Mnim bildiklrim bütün bunlardir. Bu gizli nikahi bilir day d. Cüzi suçum varsa bu flaktd, Qalsa da ömrümün son saatlari, dalt namin qoy ahil canim Müqdds qanuna qurban verilsin. H e r s o q. Müqdds saymiiq sni hr zaman. Hani Romeonun xidmtçisi bs? O biz bu haqda n dey bilr? B a l t a z a r. Gedib Mantuyaya, Cülyettanin mn Ölüm xbrini verdim aama. Tlsik atlari çaparaq gldik Biz hmin bu yer, bu srdaby. mr etdi: atama ver bu mktubu. "Get, burda dayanma" dey qzbl Mni ölüm il hdldi o. Sonra mqbrnin girdi için. H e r s o q. Mktubu mn ver, özüm oxuyum. Hardadir nökri qraf Parisin? Gedib, o çairib keikçilri.

Nökr irli çixir.

Söyl, n edirdi aan burada? N ö k r. O öz zövcsinin mzari üst Çiçk qoymaq üçün glmidi ancaq. Mn mr eldi: durum knarda. Mn d gedib durdum bir knardaca. Birdn kims gldi lind ml, Açmaa baladi bu srdabni. Aam drhal cumdu onun üstün, Mn qaçdim çairim keikçilri.

141

Milli Kitabxana

H e r s o q. Rahibin sözlri tsdiq edildi. Mktubda Romeo Cülyetta il Tmiz sevgisindn söz açib, onun Ölüm xbrindn düür dht. Yazir: bir kasibdan zhr alibdir, ndi bura glir: türbd ölüb Birg yatmaq üçün Cülyetta il. Hani Kapuletti? Montekki hani? Hardadir dümnlr? Bir baxin, görün, Nec cza verib siz bu göylr, Sevgiyl mhv etdi sevincinizi. Sizin davt göz yumduumçün ki qohumumu itirdim mn d. K a p u l e t t i. Montekki, lini mn ver, qarda! Qoy bdbxt qizima rindn qalan Dul mirasi ancaq, ancaq bu olsun. Mnim bundan artiq tmnnam yoxdur. M o n t e k k i. Yox, mn daha artiq ver bilrm: Heykl ucaldaram qizildan ona. Verona durduqca - burada ondan Qiymtli bir heykl olmaz heç zaman. Qovuar bdi, ölmz hyata Dünyanin n sadiq qizi Cülyetta. K a p u l e t t i. Romeo ayrilmaz sevgilisindn, Ona da zr heykl ucaldaram mn. H e r s o q. Bu shr özüyl gtirdi zülmt, Kdrdn görünmür Günin üzü. Gedyin, edyin trafli söhbt, Güzt d, cza da vacibdir, düzü, Romeo, Cülyetta dastani qdr Yoxdur bu dünyada yaniqli sr.

Gedirlr.

142

Milli Kitabxana

HAMLET

143

Milli Kitabxana

144

Milli Kitabxana

TRAK EDNLR: K l a v d i - Danimarka krali H a m l e t- keçmi kralin olu, indikinin qardai olu F o r t i n b r a s - Norveç ahzadsi H o r a t s i o -Hamletin dostu P o l o n i - kral sarayinin müaviri L a e r t- onun olu Voltimand K o r n e l i - saray adamlari Rozenkrants Q il d e n s t e r n - Hamletin keçmi universitet yoldalari Ozrik Zadgan Kei. Marsel B e r n a r d o - zabitlr F r a n s i s k o - sgr R e y n a l d o - Poloninin yaxin adami Kapitan ngilis sfirlri Aktyorlar k i mzarçi G e r t r u d a- Danimarka kraliçasi, Hamletin anasi O f e l iy a - Poloninin qizi Lordlar, ledilr, zabitlr, sgrlr, dnizçilr, carçilar, xidmtçilr. Hamletin atasinin kölgsi

Hadislr Elsinorda cryan edir.

145

Milli Kitabxana

BRNC PRD BRNC SHN

Elsinor. Qsrin önünd bir meydan. Fransisko keikd dayanib. Bernardo ona yaxinlair.

B e r n a r d o. Orda kim var? F r a n s i s k o. Dayan, sn özün kimsn? B e r n a r d o. Yaasin kral! F r a n s i s k o. Bernardo? B e r n a r d o. Mnm. F r a n s i s k o. Növbn glmisn lap öz vaxtinda. B e r n a r d o. Gecyari olub, get yat, qardaim. F r a n s i s k o. Çox sa ol ki, mni vz eldin. Donmudum, qlbim d brk darixirdi. B e r n a r d o. Növbn nec oldu, sakit keçdimi? F r a n s i s k o. Göz görünmdi bir siçan bel. B e r n a r d o. Yaxi, xudahafiz, di get, zizim. Sn rast glslr Horatsio, Marsel, Tlsdir, növby gecikmsinlr. F r a n s i s k o. Deysn, onlardir. Dayanin, kimdir? (Horatsio il Marsel daxil olurlar). H o r a t s i o. Vtn oullari. M a r s e l. Kral nökrlri. F r a n s i s k o. Mn getdim, hllik. M a r s e l. Yaxi yol, dostum. Yerind kim qaldi? F r a n s i s k o. Odur, Bernardo. Sa olun, gecniz xeyr qalsin.

Gedir.

M a r s e l. Ey Bernardo! B e r n a r d o. N var, bir söyl görüm. Horatsio burdadir?

146

Milli Kitabxana

H o r a t s i o. Deysn, burdadir. B e r n a r d o. Xo gördük, Horatsio, xo gördük, Marsel. H o r a t s i o. H, bu gec o zad yen gldimi? B e r n a r d o. Heç n görmmim. M a r s e l. Horatsio inanmir buna heç cür. Deyir: iki df o gördüyümüz Kölg yalniz bizim uydurmamizdir. Odur ki, gtirdim Horatsionu, Bu gec keikd qalsin biziml. Yenidn glrs o qorxulu ruh, Onu öz gözüyl görüb inansin, Hm d bir onunla söhbt elsin. H o r a t s i o. Bo eydir, o glmz. B e r n a r d o. ylin bir az, Bu iki gecd n görmüüks, Bir daha birbbir hamisini biz Siz daniaq ki, inanasiniz. H o r a t s i o. Yaxi, ylyin, dani, Bernardo. B e r n a r d o. Dünn gec göyd qütb ulduzundan Qrb trfd doan hmn o ulduz Yenic bu cür nur saçirdi ki, Marsell mn idim, saat bu zaman Bir df vurmudu...

Kölg glir.

M a r s e l. Sus bir, ks ssini, bax, yen glir! B e r n a r d o. Lap özüdür, mrhum kralimizdir. M a r s e l. Horatsio, tez ol, onunla dani, Axi, oxumusan, sn savadlisan. B e r n a r d o. Horatsio, bax, krala oxamayirmi? H o r a t s i o. Odur! Qorxu, heyrt sarsidib mni. B e r n a r d o. O, sual gözlyir. M a r s e l. Soru, Horatsio.

147

Milli Kitabxana

H o r a t s i o. De kimsn, nçisn? Danimarkanin Mrhum kralinin zmt dolu, Vüqarli, möhtm qiyafsin N haqla girmisn bu gecyari? Göy and verirm sni, cavab ver! M a r s e l. Söz ona toxundu. B e r n a r d o.Görürsn, gedir. H o r a t s i o. Dayan, and verirm, dayan, cavab ver.

Kölg gedir.

M a r s e l. O getdi, danimaq istmdi heç. B e r n a r d o. N oldu, Horatsio? Rngin saralib, sirsn; bu indi uydurmadimi? Dani, sözün ndir, h, fikrin ndir? H o r a t s i o. Onu görmsydim öz gözlriml, Allaha and olsun, inanmazdim heç. M a r s e 1. Oxayirmi bizim kralimiza? H o r a t s i o. Sn özün-özün oxadiintk. O, xudpsnd Norveç krali il Döyüdki hrbi paltarindaydi. Pola kralini daniiq vaxti Hirslnib xizkdn buzun üstün Atdii gün kimi qaqabaqliydi. Bu çox qribdir! M a r s e l. O el bu zaman dünn iki yol Keçdi yanimizdan zmt il. H o r a t s i o. Mn dqiq bilmirm, ümumiyytl, Bunu bilirm ki, dövltimizi Tutacaq bladan bu xbr verir. M a r s e l. Glin ylyin. Kim mn deyr, Geclr hamini incidn, üzn

148

Milli Kitabxana

Eyni ciddiyytl, böyük diqqtl Bel keik çkmk n demkdir, n? Tcili yaranan dhtli toplar, Xaricdn alinan qorxunc silahlar ar deyilmi mühariby? Gmi hazirlayan ustalar neçin Bazar günlri d i günlritk lyir bir an da ara vermdn? Gec d, gündüz d qan-tr içind Tlsik bu cür hazirliq ndir? Bunlari kim mn izah eylyr? H o r a t s i o. Mn izah edrm. Bel deyirlr, ndic surti biz görünn, Bildiyiniz kimi, bizim krali ­ xtiyar Hamleti Norveç hakimi Lova Fortinbras qanli döyü Thrik elyibdir. Hmin döyüd Bizim csur kral öldürüb onu, Çatibdir dünyada ana-öhrt. rf qanunuyla tsdiq olunan Bel müqavil balanib vvl: gr Fortinbras mlub olarsa, Onun hyati da, torpaqlari da Keçck lin bizim kralin. Yox, gr döyüd qalib glrs, Bizim hökmdarin vari-dövlti Keçckdir onun srncamina. O müqavily uyun olaraq Bütün mali-mülkü Fortinbras Verilib Hamletin ixtiyarina. ndi onun olu gnc Fortinbras Sönmz coqunluqla alovlanaraq Gzib oymaq-oymaq bütün Norveçi Qanuna-qaydaya tabe olmayan, Bir qarin yemkçün baksnlri Baina toplayib, qoun düzldib. styir, atasi qoca kralin

149

Milli Kitabxana

Bir vaxt itirdiyi bütün yerlri Zor il, güc il geri qaytarsin. Bu yaxi mlumdur bizim dövlt. Znnimc, ölkd tlm-tlsik sgr toplamain, çaxnamalarin sas sbbi d el tk budur. B e r n a r d o. Bu ancaq beldir, baqa cür olmaz. Al qanlara hris, hrblr bais Krala bnzyn o qorxunc kölg Bel qzb il silahlanaraq Bizim dürgni nahaq dolanmir. H o r a t s i o. Alimin gözün o batir qumtk... Roma dövltinin n anli vaxti, Qüdrtli Sezarin qtlindn vvl Ölülr mzardan çixib bayira, Gzib küçlri a kfnlrd Qorxunc, anlailmaz sözlr deyirmi. Quyruqlu ulduzlar göydn od töküb, Qanli yai yaib, tutulub gün. Dniz Allahini - qadir Neptunu Hr zaman hökmünd saxlayan ay da Müdhi qaranlia qrq olub tamam. El bil ki, çatib qiyamt günü. Blk, yerlr, göylr birlib indi Bizim yurddalara, bizim ellr Xbrlr gtirn carçilar kimi, El dhtlrtk dht göstrir, Sonra da flakt ba verckdir.

Kölg qayidir.

Dinmyin, bir baxin, o yen glir! Ölsm d mn onu saxlayacaam. Dayan, sn ey xyal! Ssin vardisa, gr danimai bacarirsansa, Sirrini söyl!

150

Milli Kitabxana

Sn istiraht, biz sadt Gtir bilck, blk, bir i var, Sirrini söyl! Ölknin drdini duyubsan, blk, Biz onu tez bilsk, df eylyrik, Tez mn söyl! Blk, saliinda sn bir xzin Zorla ld edib, zorla qsb edib Gizldibsn onu torpain altda. Bel deyirlr ki el arasinda, Siz ruhlar gzirsiz xzin üçün,

Xoruz banlayir.

Sirrini aç mn, dayan, bir söyl! Marsel, saxla onu! M a r s e 1. Qilincla vurum? H o r a t s i o. H, vur dayanmasa. B e r n a r d o. Burdadir! H o r a t s i o. Budur! M a r s e l. O getdi! (Kölg gedir). Toxunduq ah vüqarina, Güc göstrib thqir eyldik onu. O hava kimidir, qilinc ksmyir, Hdrdir, gülüncdür zrblrimiz. B e r n a r d o. Daniardi, heyf, banladi xoruz. H o r a t s i o. Bu ssdn diksinib çkildi drhal, Qorxdu günahkartk cavab vermey. Bel bir söz var ki, sübhün carçisi Xoruz zil ssiyl gündüz Allahi ­ Güni oyadir öz yuxusundan. Bu ssi eitck suda, atd, Torpaqda, havada dolaan ruhlar Tlsik qayidir qbirlrin. Biz indic gördük bu hqiqti.

151

Milli Kitabxana

M a r s e l. Xoruz banlayanda qeyb oldu kölg. Deyirlr ki, hr il qidan az vvl, Milad bayraminda gec sübhdk Banlayir durmadan o shr quu. Onda gz bilmir heç yerd ruhlar, Onda gec keçir asud, rahat, Yer ziyan vurmur syyarlr d, Sehr d, cadu da düür ksrdn. Vaxt bel müqdds, bel xo olur! H o r a t s i o. Mn d eitmim, az inamim var. Baxin, shr geyib qizil donunu, Glir rq trfdn ehli zirvyl. Keikdn gedyin, budur mslht. Bu gec burada gördüyümüzü Tez xbr veryin prins Hamlet. Canim haqqi, biz lal olan bu ruh Onu görn kimi daniacaqdir. Dostluun, vfanin hökm etdiyitk, Deyin, biz bu sirri açaqmi ona? M a r s e l. Grk mütlq açaq, indi Hamletin Harda olduunu bilirm, dostlar.

Gedirlr.

KNC SHN

Kral sarayinda qbul salonu. Tntnli musiqi. Kral, kraliça, müavirlr, Poloni, Laert, Voltimand, Korneli, Hamlet v baqalari daxil olurlar.

K r a l. ziz qardaimiz Hamletin yasi Hl sona çatib qurtarmasa da, Qlbimiz qalsa da kdr içind, Matm batsa da bütün kralliq,

152

Milli Kitabxana

Grk biz ailla dözk bu drd. Ail flaktl vuruub hr vaxt, Grk unutmayaq özümüzü biz. Odur ki, vvllr bacimiz olan, ndi hamimizin kraliçamiz ­ Bu hrbi dövltin varisi il Biz kbin ksdirdik. Gözlrimizin ndi biri gülür, biri alayir. Drdimiz birlib adliimizla. ndi trzinin iki gözünün Birind sevinc var, birind kdr. Nikah balayanda müavirlrin Bütün sözlrin biz ml etdik. Siz d yaxi, müdrik mslht üçün Bizim tkkürü qbul eylyin. Sonra da aydindir: gnc Fortinbras Ya bizi saymayir, ya znn edir ki, ziz v istkli qardaimizin Ölümündn sonra dövltimizd Hrc-mrcilikdir, özbainaliqdir. Aldanib uyaraq bo xyallara El düünür ki, güclüdür bizdn. Bizi dng elyib mktublariyla, Qoca atasinin itirdiyini ­ Csur, ücatli qardaimizin Qanunla aldii bütün yerlri Bizdn qaytarmai tlb eylyir. Budur müxtsri onun haqqinda. ndi hm özümüz, hm d mclisin sl mahiyyti, mzi bard: Qarida görmli çox iimiz var; Norveç kralina, Fortinbrasin misin mktub hazirlamiiq. O qoca xstdir, düüb yataa. Qardai olunun mllrini, Yqin ki, eitmir zifliyindn. Mktubda biz ondan rica edirik,

153

Milli Kitabxana

Alsin qabaini bu dikbaliin. Yazmiiq bilsin ki, bütün qounlar Toplanibdir onun riyytindn, Xrci d verilir xzinsindn. Mehriban Korneli, ziz Voltimand, Mktubu sizinl göndririk biz. O qoca krala salam aparin, Artiq slahiyyt vermirik siz. Nzakt göstrin daniiq vaxti, Qanun srhdindn knar çixmayin. Gedin, zirk olun, qoy cldliyiniz Sdaqtinizi sübut eylsin. K o r n e l i, V o l t i m a n d. Yen d hr zaman olduu kimi, Siz sdaqti sübut edrik. K r a l. Bir übhmiz yoxdur, siz yaxi yol. (Voltimand v Korneli gedirlr). H, Laert, daniin, tz n xbr? Deyirdiniz, bizdn xahiiniz var. O ndir ki, Laert? Xeyirlidirs, Siz öz arzunuza çatacaqsiniz. Dünyada n varsa, n mümkündürs, Onu heç vaxt sizdn sirgmrm. Danimarka taxti ataniz üçün llrin aiza, bain üry Xidmt etdiyindn az xidmt etmir. Deyin arzunuzu! L a e r t. Böyük hökmdar, Lütf edin, qayidim mn Fransaya. Bu anli tacqoyma mrasimind Siz göstrmkçün mhbbtimi Mn özüm oradan gldim vtn. Etiraf edim ki, indi yenidn Fikirlr, arzular, vzif borcu Mni Fransaya çkir birbaa. Tvqqe edirm, icaz verin.

154

Milli Kitabxana

K r a l. Ataniz n deyir, razilairmi? P o l o n i. Hökmdar, o, sonsuz yalvariiyla Mni cana yidi, tng gtirdi. Nhayt, raziliq verdim mn ona. Xahi eylyirm, izin veriniz. K r a l. Uur olsun, Laert, öz vaxtinizi Nec istyirsiz, el keçirin. H, indi zizim, mehriban Hamlet, Ey mnim qohumum, ey mnim olum... H a m l e t (knara). Qohumdan çox yaxin, ouldan uzaq. K r a l. Yen qm buludu alib üzünü? H a m l e t. ksin, hökmdar, adliq güni Onu daha artiq nura qrb edib. K r a l i ç a. Ah, Hamlet, gectk tökm qa-qabaq, Krala smimi bir dost tki bax. Gözünü zillyib sn n vaxtacan Atani torpaqda axtaracaqsan? Bilirsn, zldn dünya beldir. Canlilar ölck, bax tbit, Hami bir-bir köçür bdiyyt. H a m l e t. H, dünya beldir. K r a l i ç a. Bs ndn sn Bu matm görünür tkc, yegan?! Hamlet Görünür! Yox, xanim, düzü beldir. "Görünür?!" sözünü bilmirm qti. N qara plaim, n yas paltarim, N aci fryadim, sonsuz göz yaim, N d ki üzümü tutan qm-kdr, Dünyada zabi, drdi ks edn Heç bir ey, heç bir ey mnim qüssmi Heç vaxt hqiqtn göstr bilmz. "Görünmk", bu özü bir tamaadir, Bunu hr bir adam oynaya bilr.

155

Milli Kitabxana

Mnim qlbimddir drdim, möhntim, Göstrmk deyildir onu adtim. K r a l. Atana bu qdr yas saxlamain Triflayiqdir, gözldir, Hamlet, Fqt bilmlisn, snin atan da, Onun atasi da atalarini Taleyin hökmüyl itirib bir vaxt. Oulluq borcudur, atamiz üçün Biz grk bir müddt matm saxlayaq. Ancaq ömür boyu qm qrq olub Yas içind qalmaq günahdir, inan. Kiiy yaramaz bel bir kdr. Bu kdr irad zifliyini, Ail azliini, qlb korluunu, Avamlii aydin göstrir, olum. n adi, tbii bir hadistk Olacaq bir i zidd çixib ndn Deyink, biz onun drdini çkk? Yox, yox, bu günahdir göylr önünd, Tbit önünd, mrhum önünd, Dünya yaranandan bu gün kimi Öln atalarin cnazsini "Bel olmalidir" sözlri il Qbr yola salan insan alinin Qarisinda böyük bir qbahtdir. Bu sonsuz kdri dfn et torpaa, Bu gündn özün ata say bizi. Qoy alm bilsin ki, bu tacin-taxdin n yaxin adami snsn dünyada. Oluna n böyük sevgi bslyn Atadan mn sni az sevmyirm. Thsilini davam eylmk üçün Vittenberq getmk niyytindsn. Bu heç cür yatmayir üryimiz.

156

Milli Kitabxana

Ey ziz olumuz, vlihdimiz! Xahi eylyirik, dyi fikrini, Gözümüz önündn getm uzaa, Snin hr qayini çkk özümüz. K r a l i ç a. Qoyma yer düsün ananin sözü, Getm, biziml qal, burda qal, Hamlet. H a m l e t. Siz tabe olmaq borcumdur, xanim. K r a l. Bu nec d hlim, gözl cavabdir. Ev snindir, olum. Xanim, gl gedk. Hamletin bu zrif, qng sözlri Mnim üryim sevinc gtirdi. Bunun rfin bad icnd Hr qdhdn sonra top nrlri Grk buludlari lrzy salsin. Yerd çaxan imk göylrd bu gün ks-sda versin. Glin gedyin. (Hamletdn baqa hami gedir). H a m l e t. Ah, insan bdni, nec möhkmsn! riyib dönmürsn göz yalarina. Ey qadir yaradan, intihari ka Yasaq etmyydin biz insanlara. lahi, ilahi! Mn bu dünya Nec d mnasiz, miskin görünür. Hr yanda rzalt, hr yanda dht! Baximsiz baçani kol-kos basantk, clafliq, alçaqliq tutub dünyani. Bu i n tez oldu, n cür ba verdi! ki aydir ölüb, iki ay olmaz. El gözl kral, ncib bir insan... O, gün Allahi Apollon idi, Bu, içki tanrisi yaramaz Satir. O mnim anami el sevirdi, Qoymurdu üzün meh d toxunsun. Ey yerlr, ey göylr, yada salimmi?

157

Milli Kitabxana

Atamin boynuna sarmaib anam, Ona mftunluqla baxar, baxardi, ndis aradan birc ay keçmi... Bunu düünmsm daha yaxidir. Qadinlar, qadinlar, sizin adiniz Etibarsizliqdir almd yalniz. Birc ay! Matmli Niobeyatk Göz yai içind mrhum atamin Tabutu dalinca getdiyi zaman Geydiyi bamaqlar köhnlmmidn O qadin, o anam, aman ilahi... Ailsiz, duyusuz vhilr bel Ondan daha artiq yas saxlayardi. O mnim mim r gedibdir. Gör kim? Atamin öz qardaina. Mnim Herkules bnzdiyimtk Onun da atama bnzri vardi. Ancaq tk birc ay! Saxta göz yai Hl qurumami yanaqlarinda O r gedibdir. Qorxunc sürtl, Bel bir tezlikl izdivac etmk! Yox, yox, xeyir deyil bu iin sonu. Partla, ey üryim, partla, parçalan; Dilim susmalidir, mn susum grk!

Horatsio, Marsel v Bernardo daxil olurlar.

H o r a t s i o. Möhtrm prins salam, ehtiram! H a m l e t. Sizi sa-salamat görmy adam. Horatsio! Bu ndir, shv görür gözüm?! H o r a t s i o. Özüdür, ömürlük sizin qulunuz. H a m l e t. Horatsio, sn dostum olasan dey Mn özüm olardim ömürlük qulun. Mnim ziz dostum! Vittenberqdn Sni n gtirib axi buraya? Oda Marseldirmi?

158

Milli Kitabxana

M a r s e l. Mehriban prins... H a m l e t. Mn sizi görmy ürkdn adam... (Bernardoya). Axaminiz xeyir. (Horatsio). Dorudan, söyl, Sni n gtirdib Vittenberqdn? H o r a t s i o. Tnbllik gtirdib, zizim milord. H a m l e t. Dümn bel demz snin haqqinda. Sn özün-özün böhtan ataraq Gl mni bo yer tng gtirm. Yaxi bilirm ki, tnbl deyilsn. Düz de, Elsinorda n iin vardir? Yoxsa içmk üçün gldin buraya, Sn srxoluu öyrdrik biz. H o r a t s i o. Milord, atanizin dfnin gldim. H a m l e t. Mni l salma, tlb dostum, De ki, ananizin toyuna gldim. H o r a t s i o. Dorudan da, milord, bu i tez oldu. H a m l e t. Qnat, qnat grk, Horatsio! Qabaqlarda qalmi ehsan yemyi Birbaa verildi toy sürfsin. Qddar dümnimi cnntd görmk Bu günü görmkdn yaxi olardi. Atami görürm, sanki atami. H o r a t s i o. Harda, ziz milord? H a m l e t. Öz xyalimda. H o r a t s i o. Ömrümd bir df görmüm onu, Gözl, zmtli bir kral idi. H a m l e t. nsanlar içind bir insan idi. El bir insani görmrm daha.

159

Milli Kitabxana

H o r a t s i o. Milord, dünn gec mn gördüm onu. H a m l e t. Gördün? Kimi? H o r a t s i o. Milord, anli krali, Sizin atanizi. H a m l e t. Mnim atami! Ho r a t s i o. Tccüb etmyin, dinlyin bir az, Daniim mn siz bu möcüzni. Qoy bu cnablar da ahid olsunlar. H a m l e t. Dani, tez ol, tez ol, Allah eqin! H o r a t s i o. Ötn iki gec bu iki cnab, Marsell Bernardo növb çkrkn Heç vaxt görünmmi bel i olub: Sizin ataniza bnzyn bir xs Badan aayadk silah içind Onlarin gözün görünüb birdn. Tmkinl, vüqarla, zmt il Üç df onlarin önündn keçib, Yaziqlarin nitqi batib dhtdn, ldirim vurmutk donub qaliblar. Sonra qorxunc sirri açiblar mn. Onlarla birlikd üçüncü gec Mn d keik çkdim, n demidilr Bir-bir tamamil tsdiq olundu. O kölg hmin vaxt hmin yerdc Glib qarimizdan keçdi bir daha. El oxayirdi ataniza ki, nsan llri d biri-birin Bu cür bnzmz. H a m l e t. Bu harda olub? M a r s e l. Keik çkdiyimiz meydanda, milord. H a m l e t. Dania bilmdiz bs siz onunla? H o r a t s i o. Danidim, ancaq o cavab vermdi. Baini qaldirdi, el znn etdim,

160

Milli Kitabxana

Danimaq istyir, fqt bu ara Bir xoruz banladi. Xoruz ssini Kölg eidntk tez uzaqladi, Bir anda qeyb oldu. H a m l e t. Çox qribdir. H o r a t s io. Canima and olsun, bu hqiqtdir. Borc bildik bu sirri açmai siz. H a m l e t. Tkkür, tkkür edirm, dostlar. Lakin sözlriniz çadirir mni. Bu axam növby kim gedckdir? M a r s e l v B e r n a r d o. Biz, milord. H a m l e t. Dediniz, o silahliydi? M a r s e l v B e r n a r d o. Silahliydi, milord. H a m l e t. Badan ayaa? M a r s e l v B e r n a r d o. Tpdn dirnaa. H a m l e t. Onun üzünü, Demk, görmdiniz? H o r a t s i o. Xeyr, gördük, milord. Kölg qaldirmidi öz niqabini. H a m l e t. Hirsl tökmüdümü qa-qabaini? H o r a t s i o. Hirslidn daha çox kdrli idi. H a m l e t. Çöhrsi solundu, yoxsa qirmizi? H o r a t s i o. Yaman saralmidi. H a m l e t. Gözünü siz Zillyib baxirdi? H o r a t s i o. Kirpik çalmirdi. H a m l e t. Ka orda sizinl mn d olaydim. H o r a t s i o. Siz sonsuz heyrtdn airardiniz. H a m l e t. Eldir, eldir. O çox dayandi? H o r a t s i o. Rahat yüz qdr saymaq olardi. M a r s e l v B e r n a r d o. Daha çox, daha çox.

161

Milli Kitabxana

H o r a t s i o. Mn görn zaman übhsiz, o bundan artiq qalmadi. H a m l e t. Saqqali adimi? H o r a t s i o. Saliinda mn Gördüyümtk azca qirov dümüdü. H a m l e t. Keik çkcym sizinl mn d, Blk, yen gldi. H o r a t s i o. Hökmn glck. H a m l e t. O kölg bir daha ziz atamin ziz surtind göz görüns, Chnnm d yumsa azimi htta, Onunla mn mütlq daniacaam. Mnim haminizdan bir xahiim var: Bu sirri siz gizli saxlamisizsa, Yen, yen onu gizli saxlayin. Bu gec orada n i ba vers, Göz qoyun, heç kim demyin ancaq. Sevginiz qari borclu qalmaram. Di gedin, hllik. Saat on birl On iki arasi hmin meydana, Sizin yaniniza glcym mn. H a m i s i. Borcumuzdur siz xidmt eylmk. H a m l e t. Yox, yox, sevginizdir arxam, dayaim. Qlbimiz eynidir, dostlar, sa olun. (Horatsio, Marsel v Bernardo gedirlr). Atamin kölgsi, hm d silahli! Bunlar flaktdn bir niandir. Blk d, hiyldir. Ka ki, bu gec Birc tez olaydi. Sakit qal, könlüm! Cinayt girs d yerin dibin, Üz çixacaqdir vaxtinda yen.

Gedir.

162

Milli Kitabxana

ÜÇÜNCÜ SHN

Poloninin evind bir otaq. Laert v Ofeliya glirlr.

L a e r t. Artiq gmiddir balamalarim. Salamat qal, bacim, tnbllik etm, Bir imkan, bir fürst tapan kimi sn Mn mktub göndr. O f e l i y a. übhn var buna? L a e r t. Hamlet bards... onun eqini Qanin comasi bil, bo ylnc say. Gnclr db düüb indi vurulmaq. lk bahar glnd, bnov kimi, Tez açib, tez solar onun sevgisi, tri, gözlliyi bir anliq olar. Çox çkmz. O f e l i y a. Çox çkmz? L a e r t. nan, çox çkmz. Yalniz zlyl böyümür bdn, Bu mbd böyüyüb yeklndikc Alin da, qlbin d artir xidmti. Blk d, o sevir sni ürkdn, Niyyti tmizdir, mhbbti saf, Fqt sn hr zaman ehtiyatli ol. Unutma, yükskdir onun mövqeyi, Lakin hakim deyil özü özün. Hissinin, qlbinin siridir o, Öz arzusu il, öz zövqü il Adi adamlartk hrkt etmir. Bütün bu dövltin müqddarati Asilidir onun hr bir iindn. Onun sevgisi d, mhbbti d Dövltin xeyrini güdmlidir, bil. Bainda öz fikri olmur prinsin, Baqa bdnlr o, badir ancaq.

163

Milli Kitabxana

Hrgah glib des: sevirm sni, nanma, ailla götür-qoy el: Dura bilckmi sözünün üstd, Mhur yanlari Danimarkanin Razi olacaqmi bir gör onunla. Düün, hansi bla gözlyir sni?! gr onun sevgi nmlrin nanib lksiz qlbini versn, O bo, zhltökn uydurmalara Açsan saf eqini xzin kimi, Bil ki, rfini itircksn. Ondan, Ofeliya, qorx, ziz bacim. Hissini qlbind bomai bacar, Bu qorxunc sevgidn uzaq ol, uzaq. Aya göstrirs gözlliyini, Qiz üçün bu özü dbsizlikdir. Saflia hmi lk tez düür. Hl qönçdykn yaz çiçklri, Onlari qurd yeyir hey için-için. Gncliyin sübh ehi fq saçanda Xstliy dümk dhtdir, dht. Heç vaxt ehtiyati buraxma ldn, Ehtiyat insana gözl siprdir. Bir sbb olmadan qan dalalanir, Gnclik ehtirasi od tutub yanir. O f e l i y a. Bu gözl öyüdün gözl mnasi Göztçi olacaq könlüm hr vaxt. Ancaq, ziz qarda, göy ucalan Sildirimli yolu mn göstrib, Özü gül-çiçkli ciirla gedn, Verdiyi öyüddn utanmaz, mlun, Günahlar tördn bir kei olma. L a e r t. Qardaina inan. Mn çox dayandim. Aha, atamiz da glir, odur, bax. (Poloni daxil olur).

164

Milli Kitabxana

ki df almaq xeyir-duani Özü d ikiqat bir sadtdir. Tzdn ayrilmaq qismtmi biz. P o l o n i. Hl d burdasan? Laert, bu ndir! Yola dü, yola dü, tez ol, ayibdir! Yelknin çiynin qonubdur külk, Snin glmyin mtldir hami. Apar özün il xeyir-duami, Olum, bu sözlrim qalsin yadinda: Sirrini heç kim açib söylm, Heç vaxt düünmdn görm bir ii. Sad, mehriban ol, ancaq heç vd nanib hamiyla yaxinliq etm. Sinanmi, vfali dostlarini sn Polad tellr il qlbin bala Hr nadan tanila, dönük yoldala Görüüb lini qabar eylm. Dalamaqdan çkin, dalasan gr Möhkm dur, rqibin sndn çkinsin. Çox eit, çox dinl, fqt az dani. Haminin birbbir öyrn fikrini, Lakin öz fikrini gizl hamidan. Pul kisn gör sn geyin-kecin, Fqt tmtraa, dblr uyma. Çox vaxt paltariyla taninir insan. Fransada is ncib kübarlar Bu id olduqca tlbkardilar. N borc al, n borc ver; çünki borc versk, Hm pulu, hm dostu itirrik biz. Borc alsaq, heç olar qnatimiz. Özün sadiq ol hr eydn vvl, Gecnin dalinca gln gündüztk O zaman hamiya sadiq olarsan. Yaxi yol, unutma nsiyytimi. L a e r t. Sizdn ayriliram istmsm d.

165

Milli Kitabxana

P o l o n i. Vaxt tlb elyir, dayanma, olum, Xidmtçilr sni gözlyir çoxdan. L a e r t. Sa ol, Ofeliya, qulaqlarinda Sözümü sira et. O f e l i y a. Qlbimd lltk Gizlyib, qlbimi qifillamiam. Onun açarini özünl apar. L a e r t. Sa-salamat qalin.

Gedir.

P o l o n i. H, Ofeliya, Dani, n deyirdi qardain sn? O f e l i y a. Prins Hamlet haqda bir para eylr... P o l o n i. Mrhaba, ailli hrkt edib! Deyirlr ki, güya, axir zamanlar Hamlet tez-tez glir snin yanina, Sn d ona qari çox mehribansan. gr dorudursa eitdiklrim, Xbrdarliq üçün demliym ki, Sn mnim qizima, öz namusuna Yaraan hrkt etmirsn, bala. Aranizda n var? Düzünü söyl. O f e l i y a. Ata, o son vaxtlar çox inclikl Mn öz eqini izhar eylyir. P o l o n i. Eqini! N! Tfu! Tcrübsiz qiz! Sn bu qorxunc ii bilirsn hardan?! Onun o dediyin incliyin, Söyl, söyl görüm inanirsanmi? O f e 1 i y a. Ata, heç bilmirm n söylyim mn?

166

Milli Kitabxana

P o l o n i. Sni öyrdrm, uaqsan hl, Hr parlaq dmiri qizil sanirsan. Mnasiz sözlr fikir verm gl, Özünün qdrini-qiymtini bil. Yoxsa el içind gülünc olarsan. O f e l i y a. Ata, mn o öz mhbbtini Hörmtl, dbl byan eyldi. P o l o n i. Bli d, son dbl; di qurtar, qurtar. O f e l i y a. Dünyadaki bütün müqddslr And içdi ki, sözü düzdür, dorudur. P o l o n i. Cüllüt tutmaq üçün bir tldir bu. Bilirm, gnclikd qan alovlanir, Bolluca and içir dil yana-yana. Bu göz qamadiran pariltilarin ii çox olur, istiliyi az, Bir azdan da sönüb qaralir tamam. Sn bu fqlri od sayma, qizim. Bu gündn bir qdr airyana ol, Çali, hsrtini çksinlr snin. Çagirilan kimi göru qaçma. Hamlet qalanda tkc inan ki, Prinsdir, cavandir, hrktind O sndn srbstdir, sndn azaddir. Sözün müxtsri, Ofeliya, sn Onun andlarina inanma heç vaxt. Andlar firildaqçi dllal kimidir, Zahiri yalandir, batini saxta. Yaxi aldatmaqçün baqalarini Mehriban, müqdds övliyalarin Paltarini geymi oraa bnzr. Dediyim bu qdr. El bu gündn Prins Hamlet il söhbti qurtar.

167

Milli Kitabxana

Qoy snin adina lk glmsin. Tapiriim budur: öz yolunla get. O f e 1 i y a. Siz tabe olmaq borcumdur, ata.

Gedirlr.

DÖRDÜNCÜ SHN

Qsrin önünd hmin meydan. Hamlet, Horatsio v Marsel daxil olurlar.

H a m l e t. Hava ksib-tökür, yaman soyuqdur. H o r a t s i o. liy ilyir axta qilinctk. H a m l e t, Saat neç olar? H o r a t s i o. On ikiy var. M a r s e l. Xeyr, kils zngi vuruldu artiq. H o r a t s i o. Dorudan? Mn onu eitmmim. gr eldirs, hmin o ruhun Hmi gldiyi vaxt yaxinlair. (Shn arxasindan qisa n musiqi v top gurultusu eidilir). Milord, agah edin, bu n demkdir? H a m l e t. Hökmdar kef çkir shr qdr, Srxoluq elyir, atilib düür. Reyn rabinin hr badsini çib qurtarantk tbil, grnay Guruldayib bunu qlb kimi Alm bildirir. H o r a t s i o. Bu bir adtdir? H a m l e t. Bli, tssüf ki, bu bir adtdir. Burda doulsam da, burda olsam da, Buna alisam da uaqliimdan, Mn el glir, bel adti Atmaq saxlamaqdan çox rflidir. Bu rüsvayçi vrdi rqd v qrbd Bizim xalqimizi bdnam elyir,

168

Milli Kitabxana

Orda biz yya, donuz deyirlr. n uca olsa da lyaqtimiz, Onun mnasini, onun mzini, Dorudan, bu lk korlayir tamam. Hrdn görürsn ki, bzi adamin Üzü çil-çil olur anadanglm, Bu onun günahi, taksin deyil. Heç ks istyinc doula bilmz. Bir çoxlari var ki, tünd xasiyyti Alini baindan çixarir tez-tez. Xamirin mayasi artiq olanda Qicqirib çöryi acitdiitk, nsanda bir cht hddi keçnd Onun xo rftari ikrah dourur. Bir sözl, dediyim budur ki mnim: nsan nec gözl, tmiz olsa da, Saya glms d xeyirxahlii, str tbitin, istr taleyin, strs özünün qüsuru olsun, Alnina vurulmu bir dama varsa, Haminin gözund bir heçdir ancaq. n igid adami bir damci zhr Öldür bilir ki.

Kölg glir.

H o r a t s i o. Baxin, o glir! H a m l e t. Ey müqdds göylr, özün kömk ol!.. Sn pak mlkmisn, ya mlun eytan, Cnntin fali shr nsimi, Yoxsa chnnmin qasirasisan, Mramin, niyytin xeyirdir, ya r? Gliin nec d mümmalidir! Sninl mn mütlq danimaliyam. Sn kimsn? Mn sn Hamlet deyirm. Kralsan, sn mnim doma atamsan. Böyük hökmdari Danimarkanin,

169

Milli Kitabxana

Tlb eylyirm, mn cavab ver! Mni mhv elm sirlr içind. De, neçin pak olub qbr gömülmü Sümüklrin cirib atmi kfni? Neçin qucainda rahatlandiin O mzar ayirib öz da azini Sni bu dünyaya atdi tzdn? Ey cansiz cnaz, bu n demkdir? Badan ayaadk silahlanaraq Vahimy salib sakit gecni, De, n axtarirsan ay iiinda? Alimiz çatmayan bilmclrl Bizi - tbitin tlxklrini Neçin dalayirsan dht içind? Bir söyl, n olub, n etmliyik? (Kölg Hamleti iar il çairir). H o r a t s i o. Özüyl getmy iar edir. Sanki, o istyir tklikd siz Ns bir sirr açsin. M a r s e l. Baxin, nec d dbl uzaa çairir sizi. Fqt getmyiniz. H o r a t s i o. Yox, yox, qtiyyn. H a m l e t. O burda danimir, mn gedim grk. H o r a t s i o. Yox, milord, getmyin! H a m l e t. Ndn qorxuram? Bir saman çöpün dymz hyatim. Ruhumsa ölmzdir onun özütk, O mnim ruhuma neyly bilr? O yen çairir, mn getmliym. H o r a t s i o. O birdn dnizin burulanina, Ya da ki sahildn sallanmi, qorxunc Qayanin üstün aparar sizi.

170

Milli Kitabxana

Orda el müdhi kl dür ki, Dhtdn airar aliniz sizin, Dli olarsiniz vahimlrdn. Düünün, o yer çixan hr bir ks, N qdr knardan baxsa da bel, Qayanin altinda görüb dnizi, Quduz dalalarin nriltisindn tirr alini. H a m l e t. Yen çairir. Get, get, mn glirm. M a r s e l. Yox, yox, qoymariq. H a m l e t. Bu ndir! Tez çkin llrinizi! H o r a t s i o. Özünüz glin, getmyin, milord. H a m l e t. Mnim öz taleyim çairir mni, Bdnimin hr bir zlsin Sarsilmaz bir aslan gücü bx edir (Kölg iar edir).

Çairir.

Buraxin mni, cnablar! (Onlarin lindn çixir). Göylr and olsun, kim mane olsa, Mn onu kölgy döndrcym. Dedim, knar durun!.. Get, get, glirm

Kölg v Hamlet gedirlr.

H o r a t s i o. Alini itirdi sarsintilardan. M a r s e l. Gedk arxasinca, bu borcumuzdur. H o r a t s i o. Gedk. N olacaq bu iin sonu? M a r s e l. Flakt tutacaq Danimarkani. H o r a t s i o. Allah kömk olsun. M a r s e l. Gedk, tez gedk (Gedirlr). BENC SHN

Hmin meydanin o biri hisssi. Kölg v Hamlet daxil olurlar.

H a m l e t. Hara aparirsan? Getmirm daha. K ö l g . Fikrin mnd olsun.

171

Milli Kitabxana

H a m l e t. Fikrim snddir. K ö l g . Chnnm odunda, zillt içind zab çkcyim vaxt çatib artiq. H a m l e t. Heyf, yaziq kölg! K ö l g . Halima yanma, Fqt sözlrim yaxi diqqt ver. H a m l e t. Sn qulaq asmaq borcumdur mnim. K ö l g . El ki eitdin dediklrimi, ntiqam almaq da borcundur snin. H a m l e t. N? K ö l g . Snin atanin öz ruhuyam mn. Müyyn müddt - bütün günahim Chnnm odunda kül olanadk Geclr gzmy, gündüzlr is Alovda yanmaa mhkum olmuam. Gizli sirlrini dustaqxananin Açmaq qadaandir, aça bilsydim, Birc hekaytin birc sözündn Üryin soyuyar, qanin donardi. Orbitindn çixan ulduzlar kimi, Gözlrin çixardi hdqsindn. Dolami, yapixmi saçin bir anda Tamam ayrilardi biri-birindn, Qudurmu kirpinin tikanlaritk Bainin üstünd biz-biz durardi. Ancaq bdiyyt tdn v qandan Yaranmi qulaa sirrini açmaz. gr sevmisns atani bir vaxt, Dinl, dinl, olum, sn mni dinl! H a m l e t. Aman Allah! K ö l g . Onun dhtli, rzil, n çirkin qtliyçün intiqam al sn.

172

Milli Kitabxana

H a m l e t. Qtl? K ö l g . Bli, alçaq, n iyrnc qtl, Bu bir vhilikdir, vicdansizliqdir. H a m l e t. Tez dani, tez söyl, bir xyal kimi, Qisas almaq üçün qanad açim mn. K ö l g . Görürm, hazirsan.Zülmt dünyada Sulari mürgülü Leta çayinin Sahilind çürük bir ot da olsan, Hazir olmaliydin. Qulaq as,Hamlet: Deyirlr ki, mni bada yatarkn fi ilan çalib. Yalandir, yalan. Danimarkalilar saxtakarliqla Hyasizcasina thqir olunub. Bunu bilmlisn, nçib gnc olum, Atani öldürn o fi ilan Qoyub öz baina onun tacini. H a m l e t. Ah, hssas üryim! Demk, öz mim? K ö l g . Bli, o qurumsaq, o dyyus heyvan. Alin fsunuyla, hdiyylrl Ah, çirkin olanda ail, hdiyy Günahlar törnir dünyada ancaq! Mnim çox istkli kraliçami yrnc hvtinin toruna saldi. Hamlet, heç bel d rzalt olar! Ananla biz nigah balayan günü, And içib söz verdik bir-birimiz. Sdaqt göstrdim hdim hr vaxt, Mn ondan heç nyi sirgmdim. O mnim vzsiz mhbbtimi Alçain dyrsiz bxilrin Qurban eyldi. hvt nazlansa da bir mlk kimi, Lyaqt sarsilib toruna dümz.

173

Milli Kitabxana

Fqt bir mlyin cnnt qoynunda Çirgiyib dünyanin sadtindn hvt le yeyr. Sakit ol, deysn, sübb mehi sir. Grk ks deyim. Nahardan sonra Adtim gör, bada yatarkn min ourlanib gldi yanima. O mlun bngotu cövhrini tez Tökdü qulaima. El zhr ki, Qorxunc dümnidir insan qaninin. Bir anda bdn axib civtk, Bütün damarlari yandirir tamam. Tünd sirk qatilib çürüyn südtk, Bir göz qirpiminda çürüyür qan da. Bax, mnim hyatim mhv oldu bu cür. Cüzama tutulmu bir adam kimi, Canimi bürüdü göz-göz yaralar Bir an içind. Mn yuxuda ikn doma qardaim Hyatdan, taxt-tacdan, kraliçadan Qfltn, bdi ayirdi mni. Dua oxumadan, tövb etmdn Üzü qara getdim haqq drgahina. Bütün günahlarim boynumda qaldi, Zülmt chnnmin oduna düdüm. Dhtdir, dhtdir, olduqca dht! Qlbind atana mhbbt varsa, Bu alçaq thqir sn dözm, olum. Qoyma Danimarka hökmdarlii Çirkin yataq olsun xlaqsizlia. Lakin sn intiqam aldiin zaman Çali ki, saf ruhun lklnmsin. Ananla bir iin olmasin heç vaxt, Allahin hökmün burax sn onu. Qoy onun qlbin dolmu ilanlar Ona zab versin. lvida, olum. ildaquunun solur ölsi,

174

Milli Kitabxana

Demk, yaxinlair sübh fqlri. lvida, lvida, mni unutma!

Gedir.

H a m l e t. Ey göylr! Ey yerlr! Daha mn nyi Kömy çairim? Chnnmimi? Çirpinma üryim, sm dizlrim, Bdnim, qocalma bir an içind, Mtantl dözün bu igncy. Sni unutmayim, zavalli kölg? Bu sarsaq dünyada saf yadda varsa, Axi, sni nec unutmaq olar? Sni unutmayim? Mn yaddaimdan Bütün hisslrimin hkk eldiyi Arzunu, duyunu, düünclri; Bütün kitablarin klamlarini, Bütün surtlri, bütün sözlri; Uaqliq vaxtindan bu gün qdr Eidib, bildiyim xatirlri Hr eyi, hr eyi silib ataram. Beyin kitabimin hr bir strin Zinaliq, clafliq qatidirmadan Tk snin hökmünü yazaram, ata, Tk snin hökmünü, min ol buna. Oh, fsad cövhri, oh, rzil qadin! Oh, zrif tbssüm, mlun rzalt! Qlmim-dftrçm hardadir mnim?! Bu mnfur dhti qeyd edim grk: Tbssüm, rzalt birg olarmi! Heç yanda, heç yerd bu olmasa da, naniram, vardir Danimarkada. (Yazir). H, mi, möhkm dur indi yerind. ndi üarimdir mnim bu sözlr: "lvida, lvida, mni unutma!" And içirm, sni unutmaram mn.

175

Milli Kitabxana

H o r a t s i o (shn arxasindan). Prins, ziz prins! M a r s e l (shn arxasindan). Prins Hamlet! H o r a t s i o (shn arxasindan). Allah pnahinda saxlasin onu! H a m l e t. Amin, ulu göylr! H o r a t s i o (shn arxasindan). Hey, ey-ey, milord! H a m l e t. Ehey, ey-ey, dostlar, glin, burdayam!

Horatsio v Marsel daxil olurlar.

M a r s e l. H, n oldu, prins? H o r a t s i o. N xbr, milord? H a m l e t. caib möcüz! H o r a t s i o. Daniin, milord. H a m 1 e t. Yox, yox, deyrsiniz bunu hamiya. H o r a t s i o. Vallah, mn demrm. M a r s e l. Mn d, inanin. H a m l e t. Yaxi, heç aila glrdimi ki... Ancaq siz bu sirri açmayiniz ha! H o r a t s i o v M a r s e l. Göylr and olsun, açmariq, milord. H a m l e t. Yoxdur bel cani Danimarkada, O hm d n qddar bir yaramazdir. H o r a t s i o. Bir bunu demkçün mzardan çixib Ruhun glmsin axi n hact! H a m l e t. Dorudur, dorudur. Glin l verib, Artiq danimadan ayrilain biz. Siz öz iiniz, mn öz iim, Hr ksin dünyada bir arzusu var. Taleyim ümüdsiz, zavvali, miskin, Gedim mul olum ibadtiml. H o r a t s i o. Bu sözlr bulanliq girdabdir ancaq. H a m l e t. Qlbiniz dydi, bailayiniz. H o r a t s i o. Burda qlb dyn bir thqir yoxdur. H a m l e t. Müqdds Patrik and olsun, vardir, Özü d n böyük, n dhtlisi.

176

Milli Kitabxana

Kölg barsind, Horatsio, mn Dey bilrm ki, o namusludur. Bizim aramizda olan söhbti Bilmk arzunuzu boun bir thr. ndis mehriban, ziz dostlarim, Sizdn mktb, qilinc dostlarim kimi, Mnim acizan bir xahiim var. H o r a t s i o. Buyurunuz, milord! H a m l e t. Bu hvalati Heç zaman heç kim danimayiniz. H o r a t s i o. Marsel. Danimariq, milord. H a m l e t. Yox, yox, and için. H o r a t s i o. Milord, danimaram, vicdanim haqqi! M a r s e l. Mn d and içirm öz vicdanima. H a m l e t. Mnim qilincima and için, dostlar. M a r s e l. Biz artiq and içdik, mehriban milord. H a m l e t. Yalniz qilincima and için mnim. K ö l g (yer altindan). And için! H a m 1 e t. Ordasan, sdaqtli dost? Sn d riksnmi dediklrim? Onu yer altindan eitdinizmi? Di glin, and için! H o r a t s i o. Nec and içk? H a m l e t. Mnim qilincima and için ki, siz Bu gec burada gördüyünüzü Heç yanda heç kim söylmzsiniz. And için. K ö l g (yer altindan). And için! H a m l e t. Hic et ubique? Her yerd dolanir, hr yerd gzir. Glin dyidirk yerlrimizi. Keçin bu trf, keçin, cnablar. Basib qilincima llrinizi

177

Milli Kitabxana

And için: burada eitdiyiniz Hamidan hr zaman gizli qalacaq. K ö l g (yer altindan). And için! Hamlet Ah, sni, qoca köstbk, N brk ilyirsn torpain altda? Gözl laim atan istehkamçisan! Yen yerimizi dyik, dostlar. H o r a t s i o. lahi, ilahi, bu möcüzdir! H a m l e t. El siz d onu möcüz sayin. Horatsio, bir çox sirr var dünyada Hl aydin deyil flsfniz. Glin i keçk. Bugündn sonra Özümü mn nec, n cür aparsam, Qrib, caib hallara düsm, Arabir dlilik, tlxklik etsm, Siz mni görnd heç vaxt, heç vd linizi bel çarpazlayaraq, Bainizi bel yiralayaraq "H, h, biz bilirik", ya "arzu etsk", Ya "dey bilrik", ya "bacarariq" Kimi ikibali sözlr demyin. And için ki, bunu bildiyiniz Bir eyham-iar olmayacaqdir. Mnim dediyim ml etsniz, Çtind yaradan siz yar olar. And için! K ö l g (yer altindan). And için! H a m l e t. Ey üsyankar ruh, Sakit ol, sakit ol! (And içirlr). Artiq, cnablar, Özümü mn bütün mhbbtiml Siz tapiriram. Biçar Hamlet N qdr miskin bir insan olsa da,

178

Milli Kitabxana

Haqqin kömyiyl öz sevgisini, Dostluunu siz sübut eylyr. Glin birg gedk. Xahiim budur, Barmaqlar dayansin dodaqlar üstd. Zaman ayri düüb öz mehvrindn, Onu düzltmkçün doulmuam mn. Glin birg gedk.

Gedirlr.

KNC PRD BRNC SHN

Poloninin evind bir otaq. Poloni v Reynaldo daxil olurlar.

P o l o n i. Bu pulu, mktubu, ziz Reynaldo, Ona verrsiniz. R e y n a l d o. Can-bala, milord. P o l o n i. Çox la olardi, gözl olardi, Onu görmmidn öyrnsydiniz, Orada özünü nec aparir. R e y n a l d o. Mn bu niyytdydim. P o l o n i. hsn, min hsn! vvlc soruun, mehriban dostum, Parisd n qdr daniyali var. Onlar nçidirlr, harda qalirlar? sil-ncabti, dostlari kimdir? N mqsd güdürlr, n xrclyirlr? El ki, olumu taniyan oldu, Dolayi, dolanbac bu suallardan Siz keçin birbaa mtlbin üst. Yaxin taniliqdan söhbt salaraq Tbssüml deyin: "Taniyiram mn

179

Milli Kitabxana

Onun atasini, qohumlarini, Bir az da özünü". Bunlar, Reynaldo, Siz aydindirmi? R e y n a l d o. lbtt, milord. P o l o n i. "Bir az da özünü, - tez davam edin, Özünü olduqca az taniyiram. gr mn bildiyim o dcldirs, Yaman özbainadir", sair v sair. Bu yer çatanda onun haqqinda Siz n istsniz, uydurarsiniz. Lakin ailsiz söz quradirmayin, Bu, lk gtirr onun adina. Ehtiyatli olun, el ümumi Qüsurdan, nöqsandan, söhbt açin ki, Qayisiz gncliyin, asudliyin Yol yoldai olsun. R e y n a l d o. Msln, qumar. P o l o n i. Bli, içki, soyü, dava-qalmaqal, Qadinlar bard söz salarsiniz. R e y n a l d o. Bunlar bir lkdir insana, milord. P o l o n i. nanin, düz deyil; sözün tsiri Asilidir sözü nec demkdn. Onu hddn artiq rüsvay etmyin, Dorudan sirtilib korlana bilr. Bu cür istmirm, mnim zizim. Onun shvlrini el deyin ki, Guya srbstlikdn töryib onlar; Qanin coqunluu, qlbin ati Gncliyin cilovsuz iltaqliidir. Bailana bilr hr vaxt hamiya. R e y n a l d o. Lakin, ziz milord... P o l o n i. Deycksiniz Bunlar ny grk?

180

Milli Kitabxana

R e y n a l d o. Eldir, milord, Bilmk istyrdim. P o l o n i. Planim budur: Yaxi bir tldir bel sorular. vaxti bilmdn öz paltarina Azca lk salan bir fhl kimi, Oluma siz azca lk vursaniz, nanin, görübs müsahibiniz Olumun bu cür günahlarini, Sizinl söhbt qoulacaqdir. "ltifatli aa", ya "dost", ya "cnab" Dey öz elin, trbiysin Gör balayacaq. R e y n a l d o. Çox düzdür, milord. P o l o n i. Onda bel etdi, bax, etdi bel... Mn n deyckdim? Din haqqi, ns Demk istyirdim. Mn harda qaldim? R e y n a l d o. "Sizinl söhbt qoulacaqdir" P o l o n i. "Sizinl söhbt qoulacaqdir". H, h, h, bu sayaq qoulacaqdir: "Hmin o cnabi taniyiram mn. Onu ya ötn gün, ya sraagün Axam filan yerd filanla gördüm. Qumar oynayirdi, lül-qmbr idi, Yaman dava saldi axirda, yaman". Yaxud söylyck: "Özüm ahidm, O gedir arabir übhli ev", Lap el deyck: "qhbxanaya". V sair v sair. Bellikl, siz Yalanin sehrli qarmai il Hqiqt balii tutacaqsiniz. Biz ailli, uzaqgörn adamlar Dolayi, dolanbac, yri yollarla

181

Milli Kitabxana

Çixiriq hqiqi, sl yollara. Siz d bu üsulla olum bard Bir xbr öyrnin, xbr gtirin. Fikrim aydindirmi? R e y n a l d o. Aydindir, milord. P o l o n i. Allah amaninda, gedin, yaxi yol. R e y n a l d o. Sa-salamat qalin, mehriban milord. P o l o n i. Onu el güdün, özü bilmsin. R e y n a l d o. Mütlq, mütlq milord. P o l o n i. Öz havasini Qoy çalsin yen d. R e y n a l d o. Ba üst, milord. P o l o n i. Gedin, ugur olsun (Reynaldo gedir, Ofeliya glir). H, Ofeliya, N var bel, qizim! O f e l i y a. Aman, ilahi, Hl d qorxudan sir bdnim! P o l o n i. N üçün? Tez söyl Allah eqin! O f e l i y a. Mn tiki tikirdim öz otaimda, Birdn prins Hamlet girdi içri. Az qalirdi düsün köynk ynindn, Bai açiq idi, saçi prian. Palçia bulami basiz corablar Qandaltk keçmidi topuqlarina. Rngi köynyitk avazimidi, Dizlri dyirdi biri-birin. El qorxuluydu onun görkmi, Çkdiyi dhti danimaq üçün Sanki chnnmdn qaçib glmidi. P o l o n i. Yoxsa dli olub snin eqindn? O f e l i y a. Bilmirm, dorusu, qorxuram, ata, Birdn el olsun. P o l o n i. Yaxi, n dedi?

182

Milli Kitabxana

O f e l i y a. Bilyimdn tutub sixdi möhkmc, lini açmadan çkildi geri. O biri lini qoyub qaina, Belc diqqtl üzüm baxdi, Guya çkckdi mnim klimi. Bu halda dayandi bir xeyli müddt. Sonra silklyib limi bir az, Üç df qarimda tzim eyldi. Drindn yaniqli bir ah çkdi ki, Sanki parçalanib bütün varlii, Hyati ordaca mhv olacaqdir. Nhayt, limi buraxdi, getdi. Baini çevirib çiyni üstündn, Geriy boylandi heyrt içind, Önün baxmadan axira kimi, Gözünü qirpmadan yeridi o cür, Bir an da gözünü çkmdi mndn. P o l o n i. Gl gedk, axtaraq, tapaq krali. Bu sl mhbbt tutmasidir ki, Çox zaman mhv edir özü özünü, Ali, iradni sarsidir tamam. Baqa drdlr kimi, göylrin altda Eq d biz tez-tez ignc verir. Tssüf, tssüf! Son vaxtlar, qizim, Sn ona srt bir söz demmisn ki? O f e l i y a. Xeyr, lakin mr etdiyiniztk, Qaytarmiam onun mktublarini, Onunla bir daha görümmim. P o l o n i. Fikirdn baina hava glibdir. Heyf, bu alimla, bu drrakamla Ona düzgün qiymt vermmim mn. El znn etmim, yüngül adamdir,

183

Milli Kitabxana

Snin hyatini korlaya bilr. Bo yer, havayi übhlnmim. Görüm, übhlri lnt glsin! Göylr ahiddir ki, bu cavanlara Qayisizliq bla olduu kimi, Yersiz qayilar da biz qocalara Artiq zab verir, ziyyt verir. Kralin yanina gl gedk indi, Bu ii biz ona bildirmliyik. Bdbxtliyi demk piss d, ancaq Onu daha pisdir gizli saxlamaq. Gedk.

Gedirlr.

KNC SHN

Qsrd bir otaq. Tntnli musiqi. Kral, kraliça, Rozenkrans, Qildenstern v miyyt daxil olurlar.

K r a l. ziz Rozenkrans, Qildenstern, siz Bizim bu saraya xo glmisiniz. Yaman istyirdik sizi görmyi, Tcili gtirdib sizi ehtiyac. Hamletin son vaxtlar, yqin ki, bu cür Dyimsi haqda eitmisiniz. Dyimsi dedim, çünki dünyada Zahirn, daxiln hl heç bir ks Onuntk bu sayaq baqalamayib. Mn baa dümürm, hansi qm-qüss Onun atasinin ölümündn çox Onda bel dönü yarada bilr. Siz ki onun gnclik dostlari kimi Yaxi bldsiniz xasiyytin. Rica eylyirm hr ikinizdn, Bir azcana qalin sarayimizda, Hamleti bir qdr ylndirin siz.

184

Milli Kitabxana

Arayin, axtarin imkan düünc, Ona zab vern bu möhnt ndir? Drdin sbbini öyrn bilsk, Öyrn bilrik çarsini d. K r a l i ç a. Möhtrm cnablar, Hamlet çox vaxti Sizdn daniirdi, sizdn deyirdi. naniram, yoxdur el bir ks ki, Ona o bu qdr vfali olsun. gr lütf elyib razilasaniz, Dorultsaniz bizim ümidimizi, Bir azca müddt sarayda qalib, Drdimiz rik olsaniz, siz Mükafat verrik krala layiq. R o z e n k r a n s. Siz lahzrtlr, hr ikiniz d Üstümüzd sahib-ixtiyarsiniz, Bizdn xahi deyil, biz mr edin. Q i l d e n s t e r n. Siz tabe olmaq bir sadtdir, Sizin qdmlr ba qoyuruq biz. Bütün gücümüzl, qüvvtimizl Haziriq durmaa xidmtinizd. K r a l. hsn, Rozenkrans, mrd Qildenstern. K r a l i ç a. hsn, Qildenstern, mrd Rozenkrans, Xahi eylyirm, zhmt olmasa, Mnim dyiilib taninmaz olan Olumun yanina gedin bu saat. Sizdn bir neçniz bu cnablari Hamletin yanina aparin indi. Q i l d e n s t e r n. Allah elsin ki, ünsiyytimiz Ona kömk olsun! K r a l i ç a. Ka, amin, amin!

Rozenkrans, Qildenstern v bir neç miyyt gedirlr. Poloni glir.

185

Milli Kitabxana

P o l o n i. Gözl müjdlrl, böyük hökmdar, Norveçdn qayidib elçilrimiz. K r a l. Hr vaxt atasisan xo xbrlrin. P o l o n i. Dorudan belym, böyük hökmdar? nanin, Allahin yaninda mnim Qlbim necdirs, borcumu o cür ziz kralima ödycym. ndi düünürdüm: ya mnim beynim tirib iybilm bacariini, Ya da ki Hamletin dliliyinin sl sbbini öyrnmim mn. K r a l. Ah, nec! Tez söyl, o ndir, axi? P o l o n i. vvl elçilri qbul eylyin, Sonra mnim kfim - bu tz xbr Böyük qonaqliqda bir çrz olsun. K r a l. Lütf el, içri gtir onlari. (Poloni gedir). ziz Gertruda, bax, o deyir ki, Olunuzun bütün aqinliinin sas sbbini axtarib, tapib. K r a l i ç a. minm ki, bunun bir sbbi var: ziz atasinin qfil ölümü, Bizim tez-tlsik evlnmyimiz. K r a l. Yaxi, öyrnrik. (Poloni Voltimand v Komeliya il birlikd qayidir). Xo gördük, dostlar! Bir dani, Voltimand, o qardaimiz Norveç kralindan n gtirmisn? V o l t i m a n d. Smimi arzular, çoxlu salamlar. Sadt dildi siz ürkdn. Biz aiz açantk ölkd drhal Dayandirdi sgr toplaniini.

186

Milli Kitabxana

O el bilib ki, qardai olu Hazirliq aparir Polaya qari. Diqqt yetirdikd gördü, dorudan Siz lahzrt qaridir bunlar. Yai, xstliyi, zifliyindn Bel istifad eylyib, onu Aldatdii üçün gnc Fortinbras Yaman kdrlndi qocaman kral. Tezc çairtdirdi Fortinbrasi, O gldi, yamanca tnbeh olundu, Aldi misindn iddtli töhmt. Kralin önünd ba endirrk, And içib söz verdi, bir d heç zaman Siz qari silah qaldirmayacaq. Bundan çox sevindi qoca hökmdar. Bir illik glirin düz üç minini, Yiilmi qounu ona verdi ki, Polanin üstün hücuma keçsin. Sonu göstrilib xahinamd. (Bir kaiz verir). Rica eylyir ki, hrbi qouna Keçib getmk üçün torpamizdan zn versiniz. Hmin yerlrin Toxunmazliina zamin durur o. Mktubda yazilib lazimi rtlr. K r a l. Olduqca raziyiq bu xo xbrdn, Bo vaxti mktubu oxuyariq biz, trafli düünüb cavab yazariq. Zhmtiniz üçün siz smimi Tkkür edirik. Gedin, dinclin. Axam qonaqlia buyurun mütlq, ndidn deyirm, xo glmisiniz! (Voltimandla Korneli gedirlr). P o l o n i. Çox yaxi qurtardi bu iin sonu ­ Ey möhtrm kral, hörmtli xanim! Hakimin bir hakim, nökrin nökr, Gündüzün bir gündüz, gecnin gec,

187

Milli Kitabxana

Vaxtin vaxt olduun isbat etmkçün Mübahis etmk, bhs girimk Gecni, gündüzü, vaxti bo yer tirmk demkdir ömürdn ancaq. Müxtsr danimaq alin üryi, Uzunçuluq etmk alin bdni, Onun libasidir, br-bzyidir. Ks deycym. Sizin o ncib Olunuz dlidir. Dlidir dedim, Çünki dliliyi müyyn etmk... Dli dli olur, baqa ndir ki? Qoy bu i hllik bir yana dursun. K r a l i ç a. Sözün mzini aç, boyasiz dani. P o l o n i. Xanim, and içirm, yoxdur bir boyam. Onun dliliyi bir hqiqtdir. Bu bir hqiqtdir, fsuslar olsun, fsuslar olsun ki, bu hqiqtdir. Axmaq ifaddir, yetr bu sözlr, Heç vaxt iltmrm bir rng, bir boya. Bel frz edk ki, o dli olub, ndi sbbini grk tapaq biz, Bunun bir sbbi vardi, übhsiz. Dünyada hr iin bir sbbi var. Budur indi qalan, qalan tk budur. trafli düünün. Mnim bir qizim var, mnim qizimdir. O qizliq borcuna itat edib, Bunu mn verdi. Diqqt yetirin, Ntic cixarin indi özünüz.

Oxuyur.

"Ruhumun mliksi, qlbimin ilahsi, gözl Ofeliyaya..." Bu pis ifaddir, köhnlmi ifaddir. "Gözl" sözü köhnlmi ifaddir. N is gerisin qulaq asin (Oxuyur). "Snin füsunkar a sinnd..." v sair, v sair.

188

Milli Kitabxana

K r a l i ç a. Ona bu sözlri Hamlet yazibdir? P o l o n i. Bir az sbir elyin, mehriban xanim, Hamisini siz oxuyum bir-bir (Oxuyur). "nanma ki, gün dolanir smada, nanma ki, ulduz saçir fq, nur. nanma ki, hqiqt var dünyada, Ancaq inan, mnim eqim dorudur. Ah, ziz Ofeliya, mn er yazmai bacarmiram. Könlümün fryadlarini qafiylrl qng dey bilmirm. Fqt sni çox sevirm, lap çox sevirm, buna inan. lvida, sevimli dilbr! Üryi köksünd çirpindiqca bdi snin olan Hamlet. Övladliq borcuna ml eylyib, Qizim bu kaizi mn gtirdi. O htta dedi ki, n zaman, harda, Nec açib ona eqini Hamlet. K r a l. Qiz onun eqin n cavab verib? P o l o n i. Necdir fikriniz mnim haqqimda? K r a l. Siz namus, sdaqt timsalisiniz. P o l o n i. Canla-bala sübut edrm bunu. N düünrdiniz, bu odlu eqin lk qiilcimini gördüyüm halda Mn hiss elyirdim, demliym ki, Hl qizim bunu mn açmami N düünrdiniz, sevimli kral, ziz kraliça! Lal-dinmz qalib Yazi masasitk, qlm-kaiztk, Qlbimin gözünü qapasaydim mn, Bu eq baxsaydim barmaqarasi, N düünrdiniz? Yox, qtiyytl Cavan süsnim bel dedim ki: "Lord Hamlet prinsdir, sn tay deyil, Bu i ola bilmz". Tapirdim ona, Hamletin gözün görünmsin heç, N mktub, n bxi almasin ondan. Qizim ml etdi mslhtim. Eqi rdd ediln, qisa deyirm, Hamlet qrq olundu qm dryasina.

189

Milli Kitabxana

Sonra ac dayandi, sonra yatmadi, Sonra zifldi, sonra airdi, Nhayt, alini itirdi tamam. ndi dliliyi iddt eylyib, Bizim hamimizi kdrlndirir. K r a l. Bunlar dorudumu? K r a l i ç a. Alabatandir. P o l o n i. El vaxt olubmu, lütfn, söylyin, Mn inamla deyim: bu i "beldir", O baqa cür olsun. K r a l. Yadima glmir. P o l o n i. (Baini v bdnini göstrrk) Ksin bunu bundan, shv deyirms. Bir iin izin düdüms gr, Lap yerin dibind olsa da bel sl hqiqti tapmaliyam mn. K r a l. Bs bunun slini nec öyrnk? P o lo n i. Bzn saatlarla bu aynabndd Hamlet tk gziir. K r a l i ç a. Eldir, düzdür. P o l o n i. El hmin o vaxt onun yanina Qizi göndrrm. Glib xlvtc Xalçanin dalinda dayanariq biz. Görrsiniz nec görüür onlar. gr o sevmirs mnim qizimi, gr onun drdi sevgi deyils, Onda sarayda mn müavir deyil, Karvansaraçiyam, karvansaraçi. K r a l. Mütlq biz bu ii yoxlamaliyiq. K r a l i ç a. Odur o zavalli lind kitab Glir drd içind, kdr içind. P o l o n i. Gedin, hr ikiniz knara gedin, zn verin onu yoxlayim indi.

190

Milli Kitabxana

Kral, kraliça v miyyt gedirlr. Hamlet kitab oxuya-oxuya glir. zizim Hamletin kefi necdir? H a m l e t. Yaxidir, ükür Allaha. P o l o n i. Mni taniyirsiniz, milord? H a m l e t. Çox la, siz baliqçisiniz. P o l o n i. Mn yox, milord. H a m l e t. Ka ki, siz onun kimi el namuslu olaydiniz. P o l o n i. Namuslumu, milord? H a m l e t. Bli, ser. Bu dünyada namuslu olmaq on min nfrdn seçilmk demkdir. P o l o n i. Bu sl hqiqtdir, milord. H a m l e t. Zira gözllik tanrisi gün öz fqlri il gbrmi itin leini öprk onda iyrnc qurdlar tördirs... sizin qiziniz varmi? P o l o n i. Var, milord. H a m l e t. Onu günin altinda qalmaa qoymayin. Bar vermk sadtdir, ancaq sizin qiziniz kimi yox. Dostum, onu qoruyun. P o l o n i (knara). Buna n deysn? Sözü el hey qizimin üstün gtirib çixardir. vvlc mni tanimadi. Dedi ki, baliqçisan. Çox uzaq getdi, çox uzaq. Hqiqtn, gncliyimd mn d mhbbt lindn çox blalar, hddindn artiq zab-ziyyt çkmim. Mn d lap el bunun kimi srsmlmidim. Onu yen danidiracaam (Ucadan). N oxuyursunuz, milord? H a m l e t. Sözlr, sözlr, sözlr... P o l o n i. N olub ki, milord? H a m l e t. Kiminl kimin arasinda? P o l o n i. Mn demk istyirm ki, kitabda n yazilib, milord? H a m l e t. Böhtanlar, ser. Bir dbsiz dib burada deyir ki, qocalarin saqqali a, üzü qiri-qiri olur. Onlarin gözlrindn qati qatran v albali yapiqani axir. Bu zavallilarin bainda ail qalmadii kimi, zif qiçlarinda da güc qalmir. Bütün bunlara, ser, mn tamamil inaniram, lakin bunlari bu cür yazmai vicdansizliq hesab edirm. Çünki siz özünuz d, ser, xrçng kimi daldali geriy ged bilsniz, bir vaxt mnim tkin bir ixtiyar olarsiniz.

191

Milli Kitabxana

P o l o n i (knara). Bu sözlr dlilik lamti olsa da, deyiliind bir qayda, bir ardicilliq vardir (Ucadan). Siz bu açiq havadan bir knara gedcksinizmi, milord? H a m l e t. Haraya? Mzarami? P o l o n i. Dorudan ha, mzar açiq havadan knardir (öz-özün). Onun cavablari hrdnbir nec d mnali olur! Dlilr tez-tez el hazircavabliq göstrirlr ki, aillilar bunu çox vaxt bacarmirlar. Artiq bsdir. ndi mn tez fikirlmliym ki, onu qizimla nec görüdürüm (Ucadan). Hörmtli prins, lütf edin, getmk üçün sizdn icaz alim. H a m l e t. Mn çox mmnuniyytl ayrilmaq istdiyim el bir varim yoxdur ki, ser, siz onu mndn ala bilsiniz, yalniz bir eydn baqa, o mnim hyatimdir, hyatimdir, hyatim. P o l o n i.Saolun,milord. H a m l e t. Ah, çrnci qoca sarsaqlar! Rozenkrans v Qildenstern daxil olurlar. P o l o n i. Siz prins Hamleti axtarirsiniz? Baxin, oradadir. R o z e n k r a n s (Poloniya). Allah sizi saxlasin, ser! Poloni gedir. Q i l d e n s t e r n.Möhtrm prins! R o z e n k r a n s.Sevimli prins! H a m l e t. Mnim ziz dostlarim! Qildenstern! Ah, Rozenkrans! Alicnab gnclr, necsiniz? R o z e n k r a n s. Yer üzünün adi övladlari necdirs, biz d el. Q i l d e n s t e r n. Xobxtik ki, hddindn artiq xobxt deyilik. Biz bxt ilahsinin tacinin llyi deyilik. H a m l e t. Bamaqlarinin dabani da deyilsiniz? R o z e n k r a n s. N ondaniq, n bundan, milord. H a m l e t.Onda siz onun qurainin trafinda dolanirsiniz, yaxud sadt mrkzindsiniz? Q i l d e n s t e r n. And içirm ki, biz onun istklisiyik. H a m l e t. Gizli yerinin? Oh, çox dorudur. Bxt ilahsi qhbdir. Yaxi, n yenilik var? R o z e n k r a n s. Heç n, milord, yalniz bir xbr var ki, dünya vicdanli olmaa balayir.

192

Milli Kitabxana

H a m l e t. Demli, dünyanin sonu yaxinlair. Yox, sizin mlumatiniz düz deyil. Mn sualimi daha müfssl verim. Deyin görüm, siz bxt ilahsinin baina n i açmisiniz ki, o sizi buraya, dustaqxanaya göndrib? Q i l d e n s t e r n. Dustaqxanaya, milord? H a m l e t. Bli, Danimarka dustaqxanadir. R o z e n k r a n s. Onda bütün dünya dustaqxanadir. H a m l e t. Bli, dünya n böyük dustaqxanadir. Onun çoxlu mhbuslari, zindanlari, qaranliq zirzmilri vardir. n pis, qorxunc yeri Danimarkadir. R o z e n k r a n s. Biz bel fikirlmirik, milord. H a m l e t. Demli, sizin üçün Danimarka dustaqxana deyil. Çünki yalarin özü yaxi, yaman olmur, biz onlari yalniz öz fikirlrimiz uyun olaraq bzn yaxi, bzn d yaman tsvvür edirik. Danimarka mnim üçün dustaqxanadir. R o z e n k r a n s. Demli, öhrtprstliyiniz Danimarkani siz dustaqxana kimi göstrir. O sizin istklriniz gör çox dardir. H a m l e t. Aman Allah, mn qoz qabiina yerl bilsydim, Özümü sonsuz fzalarin krali sanardim. Ka, bu srsm yuxularim olmayaydi. Q i l d e n s t e r n. Bu yuxular öhrtprstlikdn ml glir. öhrtprstlr sli olmayan xyallarla yaayirlar. Onlar sadc olaraq öz yuxularinin kölgsidirlr. H a m l e t. Yuxunun özü kölgdn baqa bir ey deyil. R o z e n k r a n s. Dorudan da, beldir. Görünürki, öhrtprstlik sassiz, mnasiz, bo bir eydir. O, yanin kölgsi ola bilmz, yalniz kölgnin kölgsidir. H a m l e t. Onda dilnçilr hqiqi varliq, hökmdarlar v iirdilmi qhrmanlarsa dilnçilrin kölgsidirlr. Saraya gedkmi? Vicdan haqqi, düün bilmirm. Bu gün alim hdrn-pdrn çalir. Rozenkrans v Qildenstern. Biz sizi müayit etmy haziriq. H a m l e t. Yox, bu ny lazimdir. Onsuz da xidmtçilrim mni çox yaxi müayiyt edirlr. Bura baxin, mn sizinl namuslu bir adam kimi daniiram. Bir dost kimi, açiq deyin, Elsinorda n gzirsiniz? R o z e n k r a n s. Sizi görmy glmiik, milord. Baqa iimiz yoxdur.

193

Milli Kitabxana

H a m l e t. Mnim özüm kimi tkkürlrim d kasibdir. Buna baxmayaraq siz tkkür edirm. naniram ki, ziz dostlar, tkkürlrim yarim qurudan çoxçox qiymtlidir. Yaxi, sizi göndrmyiblr? Öz arzunla glmisiniz? Üryiniz bel istyib? Glin, mn düzünü söylyin. H, h, daniin. Q i l d e n s t e r n. Biz n dey bilrik, milord? H a m l e t. Hqiqtdn baqa hr ey. Ancaq mtlb üst glin. Sizi buraya göndriblr. Sizin gözlrinizd el bir etiraf var ki, tmkininiz onun üstün prd çk bilmz. Bilirm ki, sizi mrhmtli kralla kraliça göndrib. R o z e n k r a n s.N mqsdl, milord? H a m l e t. Bunu siz mn demlisiniz. Sizi and verirm smimi dostluumuza, saf gncliyimiz, doru v bdi mhbbtimiz, dünyada siz n ziz v müqdds olan hr ey mniml açiq v düz daniin. Sizi buraya göndriblr, ya yox? R o z e n k r a n s (Qildenstrn). N deycksn? H a m l e t (knara). Deysn, quu gözündn vurmuam (Ucadan). gr mni sevirsinizs, hqiqti gizltmyin. Q i l d e n s t e r n. Milord, bizi sizin yaniniza göndriblr. H a m l e t. Mn deyrm n üçün? Bununla da sizi xbrçi olmaq thlüksindn qurtararam. Kral v kraliçaya bu sirri açmamaq bard sizin içdiyiniz and öz qorxusundan bir tük bel salmaz. Son vaxtlari bilmirm ndns bütün adliimi itirmim. Bütün ylnclr olan hvsim qeyb olub. Üryim hqiqtn el darixir ki, bu gözl dünya mülkü, yer üzü mn çilpaq qayaliq kimi görünür. Bu srarngiz txtirvan, bax, bu möhtm göy qübbsi, qizil mllrl bznmi zmtli sma mnim üçün üfuntli, zhrli buxar yiimindan baqa bir ey deyil. Varlii möcüz olan tbitin ah sri insan! Ah, onun ali nec d xeyirxahdir! Qabiliyyti nec d hdsiz-hüdudsuzdur! Bdn quruluu, hrkti nec d mütnasibdir, valehedicidir! Rftari il mlklr, kamali il Allaha bnzyn insan! Kainatin yaraii! Bütün canlilarin taci! Bununla bel o mnim üçün bir ovuc mzar tozundan baqa ndir, axi? nsanlar mnim üryimi açmir, kiilr d, qadinlar da könlümü oxamirlar. Tbssümünüz göstrir ki, siz mn inanmirsiniz, ancaq inanin. R o z e n k r a n s. Milord, mnim fikrim heç bel ey glmyib. H a m l e t. Bs mn deynd ki, "insanlar mnim üryimi açmir" siz niy gülümsdiniz?

194

Milli Kitabxana

R o z e n k r a n s. Siz el deynd, milord, mn düündüm ki, bu hvalruhiyyyl aktyorlari nec qbul edcksiniz? Biz onlari yolda gördük. Buraya glirdilr, siz tamaa göstrmk istyirdilr. H a m l e t. Kral rolunu oynayan xo glir. O lahzrt xrac vermy haziram. Syaht çixmi cngavr burada öz qilinc v qalxanina bir i tapa bilr. Aiq bo yer ah-nal çkmz. Qaraqabaq - narazi adamlar dinclib rahatlanar, taxtasi yüngüllr tlxyin mzhklrin qarinlari yirtilinca gülrlr. Muq öz qlbini srbstc boaldar, yaxud uzun-uzadi eirlri hiqqana-hiqqana söylyr. Yaxi, glnlr hansi aktyorlardi? R o z e n k r a n s. Bir vaxtlar sizin xounuza gln hmin aktyorlardi, paytaxtimizin faci ustalari. H a m l e t. Bs nec olub ki, bel gzirlr. Öz yerlrind qalsaydilar, daha yaxi öhrt tapar, daha yaxi mnft ld edrdilr. R o z e n k r a n s. Mnc, onlari syyahlia mcbur edn son zamanlar yaranmi yenilikdir. H a m l e t. Mn hrd olanda onlar böyük hörmt qazanmidilar. O hörmti yen saxlayirlarmi? R o z e n k r a n s. Yox, hqiqtn, ilri pisdir. H a m l e t. Ny gör? Mgr onlar pas atiblar? R o z e n k r a n s. Xeyr, yen d vvlki kimi öz sntlrind parlayirlar. Fqt öz yuvalarindan tzc uçmu qartal balalarina bnzyn uaqlar el ucadan qiqirirlar ki, baqalarini aiz açmaa bel qoymur, alaglmz drcd tmtraqli alqilar qazanirlar. ndi bu dbdir. Bellikl d, xalq teatrlarini hörmtdn salirlar. Htta qilinc qurami hrbçilr d xalq teatrlarina getmy csart etmir, uaq teatrlari üçün yazanlar qaz llyindn qorxur, rüsvay olunmaqdan ehtiyat edirlr. H a m l e t. Dorudan, onlar uaqdir? Onlari kim saxlayir? Onlar n qdr mk haqqi alirlar? O balacalar sslri tutulmayinca bu snti davam etdir bilcklrmi? Bs onlar böyüynd n olacaq? gr ayri pe seçmy bir imkan tapilmasa, xalq teatrlarinin aktyoru olanda demycklrmi ki, onlari öz glcklrin qari qaldirmaqla böyüklr shv ediblr? R o z e n k r a n s. Düzünü desk, hr iki trfd çoxlu ss-küy olur. Camaat onlari bir-biri il salidirmai günah saymir. Bir müddt bu teatr münaqilri yumruq davasina glib çixmasaydi, heç ks Pyeslrin tamaasina pul vermirdi.

195

Milli Kitabxana

H a m l e t. Mgr bel ey mümkündür? Q i l d e n s t e r n. Oh, bu cür mübahislrd n qdr ba sindiriblar. H a m l e t. Uaqlar üstün glir, elmi? Rozenkrans. Bli, milord, pekar aktyorlara da, yer kürsini çiyinlrind saxlami Herkulis d. H a m l e t. Düzün qalsa, bu çox da tccüblü deyil. Daha qrib ilr var. Msln, mim Danimarkanin kralidir... Atamin saliinda ona aiz büznlr indi onun kiçik bir klin bel iyirmi, qirx, lli, yüz qizil verirlr. Lnt sn kor eytan, gr flsf bunu aça bils, burada çox gizli sirlr var.

Shn arxasindan eypur ssi eidilir.

Q i l d e n s t e r n. Odur, aktyorlar glirlr. H a m l e t. Cnablar, siz Elsinora xo glmisiniz. Yaxin glin, linizi verin. Lütfkarliq v inc nvazi mehribanliq lamtidir. Qoy mn sizi bu trzd qarilayim ki, sonra demysiniz: mn aktyorlari sizdn yaxi qbul eldim. Xo glmisiniz, dostlar. Fqt mnim mim -atam, midostum - anam yanilirlar. Q i l d e n s t e r n. Nd, milord? H a m l e t. Mn yalniz imal, imal-qrb külklri snd dli oluram. Cnub külyi snd is qirini göyrçindn seç bilirm.

Poloni qayidir.

P o l o n i. Xo gördük, cnablar! H a m l e t. Dinl, Qildenstern, sn d, Rozenkrans, diqqtl qulaq asin. Bu gördüyünüz nhng körp hl öz blyindn çixmayib. R o z e n k r a n s. Blk, tzdn bly girib. Deyirlr ki, adam qocalanda yenidn uaqlair. H a m l e t. Qabaqcadan dey bilrm ki, o mn aktyorlarin glmsini xbr vermy tlsir. Baxarsiniz. - Düz buyurursunuz, ser. Bazar ertsi, shr hqiqtn bel olmudur. P o l o n i. Milord, siz tz xbr gtirmim. H a m l e t. Milord, siz tz xbr gtirmim. Rossi Romada aktyor olanda... P o l o n i. Aktyorlar buraya glib, milord. H a m l e t. Yox, a! Uydurmaya bax!

196

Milli Kitabxana

P o l o n i. And olsun mnim vicdanima ki... H a m l e t. Hrsi minibdir bir uzunqulaq... P o l o n i. Dünyanin n yaxi aktyorlaridir. Hm faci, komediya, tarixi srlri, hm d çobannamlri, çoban mzhklri, tarixi çobannamlri, facivitarixi, facivi-mzli-tarixi çobannamlri gözl oynayirlar. str bu tamaalar fasilli olsun, istr fasilsiz, onlar üçün eynidir. Faci ustasi Seneka bel kdrli, komediya ustasi Plavt bel gülmli ola bilmz. zbr söylmkd, bdahtn demkd onlarin tayi-brabri yoxdur. H a m l e t. Oho, effay, srail hakimi, snin n böyük xzinn vardi! P o l o n i. Onun hansi xzinsi vardi, milord? H a m l e t. Bs nec! Çox sevirdi qizini, Nurlu, tk ulduzunu. P o l o n i (knara). Yen qizim haqqinda daniir. H a m l e t. Mgr düz demirm, qoca effay? P o 1 o n i. gr dediyiniz o effay mnms, milord, doru buyurursunuz. Bir qizim var, mn onu çox sevirm. H a m l e t. Xeyr, uyun glmir. P o l o n i. Bs n uyun glir, milord? H a m l e t. Baxin, bel: "Bxt n olacaq, Haqq bilir ancaq". Sonra da özünüz bilirsiniz. "Tale yaydan çixan oxdur, Olacaa çar yoxdur". Bailayin, qalanmi, özünüz oxuyarsiniz. Bu dini nmnin birinci bndi siz çox ey öyrd bilr. Baxin. Artiq mnim ylncm balanir. Dörd, ya be aktyor daxil olur. Xo glmisiniz, aalar, haminiz xo glmisiniz! Sizi sa-salamat gördüyüm ürkdn adam. Xo glmisiniz, ziz dostlar! - Ba, köhn dost! Bu ndir bel, son görüümüzdn bri snin saqqalin mlli-bali uzanib ki! Yoxsa saqqalina bürünüb Danimarkada mni l salmaa glmisn? Kimi görürm, mnim gnc xanimim, mnim gözlim Mlklr and olsun ki, axirinci df görndn indiydk sn

197

Milli Kitabxana

göy bir daban da ucalmisan. Allah elsin, ssin d, sürtülüb i yaramayan qizil pul kimi, öz gözlliyini itirmsin. - Aalar, buyurun! Vaxti hdr keçirmyk. Fransiz ahinbazlari kimi, ilk gördüyümüz ikarin üstün iiyaq. Tez bir monoloq deyin. Biz öz mhart v istedadinizdan bir nümun göstrin. Cld olun, coqun bir monoloq balayin. B i r i n c i a k t y o r. Hansi monoloqu, mehriban prins? H a m l e t. Yadimdadir, sn mn bir df bir pyesdn monoloq oxudun. sr shny heç qoyulmamidi, yox, deysn, bir kr oynanilmidi. Yaxi xatirimddir ki, tamaa çoxunun xouna glmdi. O, camaat üçün bir mümma idi. Amma mnim v bu ii mndn daha yaxi bilnlrin mülahizsin gör, o, la srdi. Shnlr yaxi bölünmüdü. Çox sad v çox mhartl qlm alinmidi. Yadimdadir, bzilri deyirdilr ki, mzmuna rövnq vermk üçün erlrd inclik çatimir. Müllifin üslubunda tmtraq, ifadlrind hycan yoxdur. Lakin tsdiq edirdilr ki, qariya qoyulan fikirlr dorudur, salamdir. sr gözl yazilib, süni boyalardan uzaqdir. Bu srd bir monoloq mnim daha artiq xouma glirdi. Burada Eney özü bard Didonaya olduqca maraqli bir hekayt daniirdi. Xüsusn d Priamin ölümünü dediyi yer çox tsirli idi. gr yadindadirsa, bu misradan bala: -dayan görüm, dayan görüm: "Quduz Pirr yirtici bir plng kimi", Yox, bel deyil, ancaq Pirl balayir: "Quduz Pirr gizlnmi atin qarninda, Qara silahlari qara qlbitk Qaranliq gecdn seçilmyirmi. Heybtli, qapqara döyü paltari El ki boyanib qirmizi rng, Daha da heybtli, qorxunc görünmü, O, badan-ayaa batib al qana. Atalar, analar, qizlar, oullar Qanina qltanmi onun zrbindn, At yandirirmi csdlrini. Küçlr dhtl alovlanaraq Qatilin yoluna iiq saçirmi. Kin-qzb, od-alov, al qan içind Odlana-odlana sürünürmü Pirr, Chnnm içind bir ilan kimi,

198

Milli Kitabxana

Gözü brlirmi bir çiban kimi. Gzirmi Priami". H, belc davam elyin. P o l o n i. Vallah, milord, yaxi dediniz! Aydin dill, gözl ifadyl söyldiniz. B i r i n c i a k t y o r. "Pirr tapir onu. Qilincini göy qaldirir Priam, Qilinc tabe olmur onun mrin, Taqtsiz lindn sürüüb düür. Priamin üstün cumur azin Pirr, Qilinci qzbl el çkir ki, Onun bir yelindn, bir külyindn Torpaa srilir üzülmü qoca. Bu vaxt lionun da saraylari, Sanki bu arini hiss eylyrk, yib ayaina odlu baini, Qorxunc, vahimli gurultularla Pirrin kar elyir qulaqlarini. Pirr baxir dhtl lind qilinc, Asaçli Priamin bainin üstd Sancilib havaya sanki qilinci. Unudub özünü, bd niyytini, kild dayanmi bir cani kimi, Durur hrktsiz. Tez-tez görürsn ki, tufandan qabaq Göylr sakit olur, getmir buludlar. Dlisov külklr at oynatmayir, Yer üzü ölütk durur lal, dinmz. Bir azdan qfildn od tökür imk, Dhtl torpain yarir köksünü. Belc bir müddt sükutdan sonra Qzbl ayilib qanlar içn Pirr, Qanli qilincini ildirim kimi, Endirir Priamin köksünün üst. Tpgöz nhnglr heç vaxt, heç vd Marsin - o amansiz hrb Allahinin

199

Milli Kitabxana

Polad libasini düzldn zaman Bel air gürzü bel zrb il Endirmmilr. Utan, utan, qhb, bxt ilahsi! Ey bütün Allahlar, birg hökm edin, Alin tkrini bu xlaqsizin, Qirin millrini, çnbrini siz, Bo tkr topunu uca göylrdn Atin chnnm". P o l o n i. Bu çox uzundur. H a m l e t. Onu sizin saqqalinizla bir yerd göndrrik brbrxanaya, bir az ksib gödldrlr. Tvqqe edirm, davam elyin. Bu qocaya ancaq rqqaslrin oyunu, ya da it ltiflr xo glir. Baqa ey olanda o saat mürgü vurur. Davam elyin. Keçin Hequbaya. 1-c i a k t y o r. "O bdnam, yarimlüt kraliçanin...". H a m l e t. "Yarimlüt kraliçanin?". P o l o n i. Bh, bh, ladir. "Yarimlüt kraliçanin"... Dorudan, gözldir. B i r i n c i a k t y o r. "Ayaqlari yalin, görkmi müdhi, Vurnuxur, çirpinir dht içind, Odlu göz yalari söndürür odu. Qizil tac qoyardi baina bir vaxt, O bdbxt bir ski balami indi. ahan libasdan yoxdur bir nian, Bdni quruyub drddn, zabdan. nclib uzülmü tüktk belin Bir köhn, bir nimda örtük dolami. Kim görs bu qmi, bu müsibti Üsyan qaldirardi taley qari, Amansiz flyi lntlyrdi. Allahlarin özü görsydi gr Talesiz, uursuz, yaziq qadini, O qudurmu Pirrin l salaraq, Gözlri önünd onun rinin Qanli csdini öz qilinciyla Nec qiyma-qiyma doradiini -

200

Milli Kitabxana

nsan ah-nalsi, insan göz yai Tsir etms d o Allahlara ­ Bu drddn qlblri matm batar, Gözlrindn daim sellr axardi". P o l o n i. Baxin üzü nec saralib, gözlrindn ya nec axir! Bsdir, Allah xatirin bsdir! H a m l e t. Yaxi, qalanini sonra mn söylyrsn. Hörmtli milord, gözdqulaqda olun, aktyorlara yaxi xidmt etsinlr. Eidirsiniz, qoy onlara yaxi qulluq göstrsinlr, çünki aktyorlar zmanmizin güzgüsü, srimizin qisa salnamsidirlr. Onlarin haqqimizda dediyi yaman sözlr biz ölndn sonra badaimiza hkk olunacaq pis yazilardan daha pisdir. P o l o n i. Prins, mn onlara öz lyaqtlrin gör hörmt edcym. H a m l e t. Lnt sn kor eytan! Kii, daha diqqtli olun! gr hr adama öz lyaqtin gör hörmt edils, onda dünyada kötkdn heç kim yaxa qurtara bilmz. Siz öz rfiniz v alicnabliiniza gör hörmt edin. Onlarin lyaqti n qdr az olsa, sizin sxavtiniz bir o qdr çox olsun. Aparin onlari. P o l o n i. Glin, cnablar. H a m l e t. Onunla gedin, dostlar. Unutmayin, sabah tamaa vercksiniz.

Birinci aktyordan baqa, bütün aktyorlar Poloni il gedirlr.

De görüm, köhn dost, siz "Qonzaqonun qtl"ini oynaya bilrsinizmi? B i r i n c i a k t y o r. Bli, milord. H a m l e t. Yaxi, sabah axam oynayarsiniz. gr lazim gls, mn on iki-on alti misra er yazib ona lav elsm, öyrnib dey bilrsinizmi? B i r i n c i a k t y o r. Bli, milord. H a m l e t. Çox gözl. Bu cnabla gedin. Ancaq ona satamayin ha!(Birinci aktyor gedir). Mnim ziz dostlarim, axama qdr sizdn ayrilmali olacaam.Yen deyirm, siz Elsinora xo glmisiniz. R o z e n k r a n s. Mehriban milord, sa olun. H a m l e t. Allah amaninda!

Rozenkrans v Qildenstern gedirlr.

201

Milli Kitabxana

ndi mn tkm. Of, nec yaramaz, aciz qulam mn! Dhtli deyilmi, diyarbdiyar Gzn o aktyor saxta hisslri, Saxta duyulari ks etmk üçün Üryini el mcbur etdi ki, Rngi avazidi, hali dyidi, Ya tutdu gözünü, qirildi ssi, zabdan titrdi bütün varlii. Axi, ny gör, ndn ötri? Hequba üçün? Yaxi, bs nyidir o, Hequbanin? V yaxud Hequba onun nyidir? Niy alayirdi hiçqirtilarla? Mnim sonsuz drdim, air kdrim gr onun olsa, n eylyrdi? Sel kimi çalayib aci göz yai Alardi qoynuna bütün shnni. Çkdiyi heybtli ahdan-amandan Tamam kar olardi tamaaçilar. Bütün günahkarlar dli olardi, Dht glrdi qlbi tmizlr, Cahillr qalardi tvi içind, Heyrt glrdi ailli kslr. Fqt mn, Baiküt, ölüvay, rzil bir mxluq, Daim yuxulutk veyllnrk Bir klm, birc söz dey bilmirm. Atamin, öhrtli bir hökmdarin Taxt-taci, hyati alçaqcasina Bu cür mhv edildi. Mn qorxaammi? Kim mn satair, rixnd eylyir, Azimin üstün vurur yumruqla, Çkir qulaimdan, dartir burnumdan, Mn alçaq deyir, yalançi deyir, Baxir gözlrim? Varmi el ks? H!

202

Milli Kitabxana

Lnt kor eytana, dözrdim buna?! Heç vd, heç vd bu ola bilmz! Göyrçin qlbidir üryim fqt, Kin, qzb codurmur büllur qanimi. Yoxsa bu clladin bairsaini Çoxdan qaralara yem elmidim. Of, qddar, qaniçn, vicdansiz claf! Xain, haramzad, xlaqsiz ora! Ah, ey intiqam! Gör nec eym! Artiq n deyim?! Qtl olan atanin bir övladitk Göylr intiqama sslyir mni, Mns bir xlvtd fahi kimi, Tslli tapiram hrz sözlrl. Deyinib söyürm bütün gün boyu Pinti qabyuyantk! Tfu! Ayib olsun! Oyan, ey beynim! Mn eitmim ki, hr hansi cani Qtl shnsin baxdii zaman El sarsilir ki, onun varlii Tez büruz verir cinaytini. Cinaytin dili yoxsa da, ancaq Daniir qrib iarlrl. Gedib tapiraram aktyorlara, Atamin qtlin bnzr shnni mimin önünd canlandirsinlar. mim dht il ona baxanda Mn d diqqt il izlrm onu. Özünü itirib airsa gr, Onda mn bilirm n edcym. Blk d, gördüyüm hmin o kölg Qorxulu eytandir. eytan n gözl Cildlr girmyi bacarir, axi. Bli, ola bilsin, ruhumu zn Air sarsintidan, sonsuz kdrdn Sui-istifad edir o mlun. ziz görkmind ziz atamin

203

Milli Kitabxana

Glib çkir mni flaktlr. Tsdiq etmk üçün übhlrimi Mn daha möhkm bir sas grk. Bu sas - bu güzgü yalniz shndir, Göstrr kralin vicdani ndir.

Gedir.

ÜÇÜNCÜ PRD BRNC SHN

Qsrd bir otaq. Kral, kraliça, Poloni, Ofeliya, Rozenkrans v Qildenstern daxil olurlar.

K r a l. Dolanbac, dolayi suallarla siz Öyrn bilmdiz dinc hyatini Bu cür thlükli sbilikl, Qorxunc dlilikl keçirir ndn? R o z e n k r a n s. Etiraf edir ki, pozulub hali, Ancaq sbbini demk istmir. Q i ld e n s t e r n. Heç vchl söz ala bilmdik ondan, Biz sl mtlbi hr soruanda Qoyub dliliy özünü bu vaxt Sözü sapdirirdi çox mhartl. K r a l i ç a. O sizi yaximi qbul eyldi? R o z e n k r a n s. Lütfkar, mehriban centlmen kimi. Q i l d e n s t e r n. Fqt daniirdi yaman könülsüz. R o z e n k r a n s. Olduqca xsisdi sual vermkd, Cavab vermkds sxavtliydi. K r a l i ç a. Onu ylnmy razi saldiniz? R o z e n k r a n s. Xanim, i düzldi özü-özün; Biz yolda rast gldik aktyorlara,

204

Milli Kitabxana

Ona deyn kimi sevindi qlbn. Yqin saraydadir o aktyorlar. Prins mr eldi, mnc, bu axam Tamaa versinlr. P o l o n i. Bu çox dorudur. O mn tapirdi, zati-alilr, Dvt edim sizin hr ikinizi. Lütf edin, glin! K r a l. Mmnuniyytl! Onun bel il maraqlanmai Mnim üryimi çox sevindirir. Cavan centlmenlr, hvslndirin Onu daim bu cür ylnclr. R o z e n k r a n s. Biz öz canimizi sirgmrik. Rozenkransla Qildenstern gedirlr. K r a l. ziz Gertruda, gülüm, sn d get. Hamletin dalinca gizlic, xlvt Adam göndrmiik, dil tutaraq Hamleti buraya gtirckdir. Prins tsadüfn görürmü kimi. Ofelyani burda görck indi. Qizin atasiyla mn d bir yanda Qanuni casustk gizlnib onun zlyrik hr bir hrktini, Öyrnib bilrik onu üzn drd Mhbbt qmidir, yaxud baqa ey. K r a l i ç a. Bu saat gedirm. Ah, Ofeliya, Arzu edirm ki ulu göylrdn, Hamletin bu air xstliyin Snin gözlliyin sbb olaydi. Ümid edirm ki, tmiz ismtin Onu qaytarardi adi yoluna, Ona da, sn d rf olardi.-

205

Milli Kitabxana

O f e l i y a. Ka Allah elsin!

Kraliça gedir.

P o l o n i. Ofeliya, sn Qizim, hrln burda. Siz lahzrt, Lütf edin, buyurun biz d gizlnk. (Ofeliyaya). Bu kitabi oxu, onda tk-tnha Gzmyin heç ksd übh oyatmaz. zldn beldir dünyada insan. Mömin görkmind, pir libasinda Htta eytani da aldada bilir. K r a l (knara). Oh, nec da düzdür! Bu sözlrl o Mnim vicdanimi qamçilayir ki! nlik, kiran altda qhbnin üzü Qng sözlr altda göz çarpmayan yrnc mlimtk çirkin deyildir. Dhtdir daimaq bu air yükü! P o l o n i. O glir, bir yana çkilk, milord.

Kral v Poloni gedirlr. Hamlet glir.

H a m l e t. Olum, ya ölüm, budur msl. Hansi rflidir? Azin taleyin Müdhi oxlarina susub dözmkmi, Yoxsa flaktlr nhrin qari Silaha sarilib üsyanmi etmk: Ya qlb çalmaq, ya hlak olmaq? Ölmk - yuxulamaq, yalniz budur, bu! Bununla üryin arilarini, zldn insanin nsibi olan Minlrl drdlri, iztirablari Bir anin içind unuduruq biz. Bumu gec-gündüz dua oxuyub Arzu etdiyimiz gözl aqibt? Ölmk - yuxulamaq, bdi yatmaq,

206

Milli Kitabxana

Sonra yuxu görmk! Bax, budur ngl. Biz cani qurtarib ignclrdn Ölüm yuxusunda n görcyik? Budur yolu ksn. Bu sbb bizi Mcbur edir çkk ömrümüz boyu Bütün zilltlri, müsibtlri. Yoxsa kim dözrdi, kim dözrdi, kim Zamanin cövrün, hqartin, Zalimin zülmün, haqsizliina, Lova yanlarin tkbbürün, Tapdanmi sevginin zablarina, Acgöz hakimlrin clafliina, Qansiz nazirlrin sirtiqliina, Hr cür rfsizin rflilri yrnc thqirin, istehzasina? Bunlardan bdi qurtarmaq üçün Bir xncr zrbsi kifayt ikn Hyatin rzalt yükü altinda Neçin sürünürük inildyrk? Bizi vadar edn buna ndir, n? Yalniz birc qorxu, birc vahim: Biz drddn qurtarib ölndn sonra O mchul almd n olacaqdir? Ordan qayitmayib hl heç bir ks. Bu fikir sarsidir iradmizi, Bizi mcbur edir daim, hmi Çkk bu tüknmz mqqtlri, Mlum zablardan yaxa qurtarib Namlum drdlr can atmayaq biz. Bu dht qorxaa çeçirir bizi, Puç olur alimiz, qtiyytimiz, Solur cürtimiz bir çikk kimi. O böyük tbbüs, o ali mqsd tirir adini, öz mnasini. Sus... sus! Ofeliya? Ey qng pri, Hr zaman özünün dualarinda Xatirla mnim d günahlarimi.

207

Milli Kitabxana

O f e l i y a. Milord, çoxdandir ki, görmürm sizi, Bu müddt rzind yaxiydinizmi? H a m l e t. Tkkür edirm, yaxi, lap yaxi. O f e l i y a. Milord, yadigardir töhfniz mnd. Xeyli var, onlari istyirm ki, Geriy qaytarim, buyurun, alin. H a m l e t. Yox, yox, n deyirsn, ömrümd sn Heç vd heç bir ey vermmim mn. O f e l i y a. Yaxi bilirsiniz, möhtrm prins, Mn verdiyiniz hdiyylri. Qng sözlriniz açdiqca qanad Artdi bxilrin qiymti qat-qat. Onlar dyrini artiq itirmi, Namuslu qizlara aydindir bu i: Kim ki dönük olur, mürvtsiz olur, Qiymtli bxii qiymtsiz olur. Buyurun. H a m l e t. Ha, ha, ha! Sn namuslusan? O f e l i y a. Milord! H a m l e t. Sn gözlsn? O f e l i y a. Siz cnabiniz, N demk istyir, bilmirm, düzü?! H a m l e t. Onu demk istyirm ki, gr sn namuslu v gözl qizsansa, snin namusun snin gözlliyinl danimaa heç kim icaz vermmlidir. O f e l i y a. Milord, gözlliyin namusdan yaxi rfiqsi ola bilmz. H a m l e t. Bli, dorudur! Fqt bla burasindadir ki, namus gözlliyi özü kimi bakir v büllur etmkdns, tezlikl gözllik namusu aradüzldn, oraa çevirir. vvllr bu mn qeyri-adi görünürdü. ndi is bizim dövr, zman bunu tsdiq elyir.Bir vaxtlar mn sni sevirdim. O f e l i y a. Hqiqtn, milord, mn sizin eqiniz inanirdim.

208

Milli Kitabxana

H a m l e t. Lap nahaq yer. Çünki insan xilqti qoca aac gövdsidir, lyaqt çiçyi ona peyvnd tuta bilmir. Mn sni sevmirdim. O f e l i y a. Demli, mnim aldanmaim daha dhtlidir. H a m l e t. Get monastira. N üçün sn günahkarlarin sayini artirmaa can atirsan? Mn özüm d ala-babat tmiz adamam. Lakin özümü onda günahlandira bilrm ki, anam mni domasa daha yaxi olardi. Mn çox lova, kinli, xudpsndm. Daxilimd o qdr eybcrliklr var ki, onlari fikirlmy düüncm, müyyn bir kl salmaa tsvvürüm, hyata keçirmy vaxtim çatimir. Göyl yer arasinda vurnuxan mnim kimi bel mxluqlardan n gözlmk olar? Biz hamimiz hqiqi firildaqçilariq. Bizim heç birimiz inanma. Hl ki bakirsn, insanlardan uzaqla. Birbaa monastira get. Atan hardadir? O f e l i y a. Evddir, milord. H a m l e t. Qapilari onun üzün möhkm bala ki, o yalniz öz evind özünü l salsin. lvida. O f e l i y a. Ah, müqdds göylr, siz ona kömk olun! H a m l e t. gr r getsn, qoy mnim lntlrim snin cehizin olsun. Buz kimi ffaf, qar kimi tmiz olsan da, yen böhtanlardan qurtara bilmycksn. Monastira tls, dayanma, lvida. Hrgah mütlq r getmk istsn, onda bir axmaa get. Çünki aillilar çox yaxi bilirlr ki, siz onlardan nec buynuzlu vhilr düzldirsiniz. Monastira get, cld ol. lvida! O f e l i y a. Ey ulu qüvvlr, siz ona fa verin! H a m l e t. Üz-gözün rng çkdiyini d eitmim. Allah-taala siz bir sift verir, siz onu boyayib baqa kl salirsiniz. Qrib oyunlar, hrktlr çixardir, daniiqlar icad edir, tanrinin yaratdiqlarina yeni-yeni adlar verirsiniz, öz xlaqsizliina sadlövlük donu geyindirirsiniz. Get, get, mn artiq bunu istmirm. Mni dli eylyn d el bax budur. Sn deyirm, daha heç ks evlnmyck. ndiy qdr evlnnlrin hamisi, bir nfrdn baqa, qoy birg yaasinlar. Qalanlari nec var el d qalsinlar. Monastira get, rahib ol.

Gedir.

O f e l i y a. Ah, nec mhv oldu böyük bir zka, Comrdlik, igidlik mücssmsi, Alin, drraknin ülvi timsali,

209

Milli Kitabxana

Vtnin ümidi, öhrti, ani, Lyaqt güzgüsü, gözllik rmzi, Ellrin zizi, ellrin gözü, Hamisi, hamisi mhv oldu, getdi! Mnm qadinlarin n bdbxti, mn! vvl musiqitk gözl ssiyl Glib and içrdi mnim eqim, ndi cingildyir qiriq zng kimi. Hani o qüdrtli, o nadir kamal? Onun o qnirsiz gözl üzünü Dlilik dyiib n gün salmi! lahi, bu ndir, mn taleyi km Ah, nlr görmüdüm, nlr görürm!

Kral v Poloni qayidirlar.

K r a l. Mhbbt? Bu deyil onun mrzi. Sözlri dolaiq olsa da bir az, Dli sözlrin bnzmir sla. Onu bel air qm qrq edn Ns qorxunc bir sirr yatir qlbind. Onun qalmasi da, açilmasi da, Dhtli flakt törd bilr. Drhal qarisini almaqdan ötrü Bel bir qrara glmim ki, mn Onu tez göndrk ngiltry, Yisin ödnmmi baci-xraci, Blk d, dnizlr, müxtlif yerlr, Müxtlif adamlar onun bu thr Üstünd zabla ba sindirdii Drdi üryindn çixara bildi. Sizin bu bard fikriniz ndir? P o l o n i. Çox gözl, qoy getsin, fayda verck, Fqt inaniram mn vvlkitk Bu qmin sbbi uursuz eqdir. ­ Qizim! Danimaa yoxdur ehtiyac,

210

Milli Kitabxana

Eitdik Hamletin dediklrini. ­ xtiyar sizindir, adil hökmdar, Ancaq istsniz, budur mslht: Tamaadan sonra prins Hamleti Kraliça görsün tamam tklikd. Onunla danisin açiq, smimi, Drdini demyi xahi elsin. Siz lazim bilsniz, gizlnib mn d Dinlrm onlarin söhbtlrini. Öyrn bilmsk sirrini gr, Tcili göndrin ngiltry, Ya da hökm verin dustaq etsinlr Etibarli yerd. K r a l. Yaxi, raziyam. Böyük tbitlr dli olsa da, Azad yaamasin grk dünyada.

Gedirlr.

KNC SHN

Qsrd bir salon. Hamlet v bir neç aktyor daxil olurlar.

H a m l e t. Tvqqe edirm, siz nec demidims, elc d tbii v aydin daniin. gr siz öz nitqinizi, aktyorlarin ksriyyti kimi, baira-baira söylycksinizs, yaxi olardi ki, mn öz erimi hr carçisina verydim. Havani miarla dograyirmi kimi, l-qolunuzu ölçmyin, hr eyin öz hddini gözlyin. Hiss v hycaninizin n daqin, n coqun vaxtinda, mn deyrdim ki, firtinali, qasirali mqaminda tmkinli olun. Bu sizin nitqiniz rvanliq v gözllik verr. Ah, baina parik qoymu bir nataraz heyvr hiss v hycanlarini saa-sola splyrk, anlailmaz lal-shnlrdn v hay-küydn baqa, heç n bilmyn tamaaçilarin qulaqlarini kar ednd nec sbilmysn! Mn qzb dolu gurultulu nitq söylmkd Termaqanti keçn bel klkbazlari n kötklrdim! Bu, dhtl aiz-burnunu yib, dbsiz hrktlrl tamaaçilari qorxuya salan rodun özünü bel keçmk demkdir. Xahi edirm, bel eylrdn uzaq olasiniz.

211

Milli Kitabxana

B i r i n c i a k t y o r. Arxayin olun, prins. H a m l e t. Qtiyyn sixilmayin, öz qlbinizin ssini dinlyin, qoy hissinizduyunuz öz mslhtçiniz olsun. Hrktiniz sözlriniz, sözlriniz d hrktiniz yarasin. Tbiiliy xüsusi diqqt yetirin. Çünki qeyri-tbiilik teatr sntin ziddir. Teatrin mqsdi, bütün zamanlarda olduu kimi, indi d hyatin güzgüsü olmaqdir. Teatr lyaqtli adamlara öz simasini, nifrt layiqlr is öz iç üzünü açib göstrmli, hr dövrün hqiqi tarixini, sl mahiyytini ks etmlidir. Hddn artiq qizimaq v ya hddn artiq lng trpnmk nadanlari güldürs d, ariflri kdrlndirmy bilmz. Ailli adamlarin fikri sizin üçün teatrin bütün baqa tamaaçilarinin ryindn qiymtli olmalidir. Oh, mn el aktyorlarin oynunu görmüm ki, onlarin triflrini göylr qaldiriblar. Allaha aciq getmsin, bu mhur oyunbazlar daniii, hrktlri il tanri bndsin oxamirdilar. El qrib hrktlr edir, el böyürürdülr ki, istr-istmz düünürdüm: yqin, onlari tbitin muzdurlari yaradib, özü d yaxi yarada bilmyib, br övladlarni çox pis kild yamsilayiblar. B i r i n c i a k t y o r. Mn el glir ki, ser, biz bu qüsurlarin çoxunu aradan qaldirmiiq. H a m l e t. Oh, tamamil aradan qaldirin. Qoy sizin tlxk rolunu aparanlar özlrindn söz uydurmasinlar, onlar üçün n yazilibsa, ancaq onu desinlr. El tlxklr var ki, pyesin ciddi yerind qhqh çkib gülür v bir para avam tamaaçilari da güldürürlr. Bel i yaramaz. Bu, hmin oyunbazlarin mnliyinin nec d kasib olduunu göstrir. Gedin, hazirlain.

Aktyorlar gedirlr. Poloni, Rozenkrans v Qildenstern glirlr.

N oldu, milord, kral pyes baxmaq istyirmi? P o l o n i. Bli, kral da, kraliça da. Özü d indic glirlr. H a m l e t. El is aktyorlara deyin, tlssinlr. (Poloni gedir). Siz ikiniz d gedib onlari tlsdir bilmzsiniz?! R o z e n k r a n s v Q i l d e n s t e r n. Bu saat, milord.

Rozenkransla Qildenstern gedirlr.

H a m l e t. Ey, ey, Horatsio!

Horatsio daxil olur.

212

Milli Kitabxana

H o r a t i s i o. Burdayam, milord, Hmi haziram xidmtinizd. H a m l e t. Mnim tanidiim br nslinin, Horatsio, snsn n vfalisi. H o r a t s i o. Ah, n deyirsiniz, mehriban milord! H a m l e t. Yox, yox, düünm ki, yaltaqlaniram. Yaltaqliq eylyim mn ny gör? Snin bu dünyada bütün dövltin, Yegan srvtin tmiz könlündür. Kim quyruq bulayar kasib önünd? Varli qarisinda dördqat bükülüb Dil açir, dil tökür yalniz yaltaqlar. Qoy yaltaqliq qazanc gtirn yerd Vurnuxsun, irvansin qaringüdnlr. Sn mn qulaq as, sn mni dinl, Üryim özün hakim olandan nsanlar içindn sni tac seçib. Çünki vzsizsn bu qm mülkünd, Bütün zablara sin grirkn Üzünd görünmür n drd, n zab. n air günd d, n ad günd d, Birdir qtiyytin, birdir mramin. Narazi deyilsn öz taleyindn. Xobxt o ksdir ki, hissiyl ali Bel gözl olub, gözl qovuub. Taleyin lind tütk deyil ki, Tale istdiyi havani çalsin. El adam göstr mn hyatda Ehtirasin qulu olmasin, dostum, Onu snin kimi öln gündk Daim üryimin bainda tutub, Qlbimin qlbind gzdirim hr vaxt. Bu haqda danimaq kifayt edr. ndi bir tamaa göstrcklr;

213

Milli Kitabxana

Onun bir yerind mnim atamin Ölümün bnzr bir shn vardir. Atamin qtlini demim sn. Trif gtirck kral bu saat. Rica eylyirm, hmin shny mim baxan vaxti ona diqqt ver. gr o sözüyl, hrktiyl Büruz verms gizli suçunu, Demk, gördüyümüz o qorxunc kölg Chnnmdn gln bir iblis imi. O mnim beynimi, tsvvürümü Vulkanin dmirçixanasi kimi, Tamam, badan-baa his qrq edib. Dostum, sn krali qoyma gözündn, Ona baxacaam dördgözl mn d. Sonra ikimiz d gördüyümüzü Birg yoxlayariq. H o r a t s i o. Lap yaxi, milord. Orutk o mndn bir ey aparsa, Özüm vercym crimsini. H a m l e t. Glirlr, mn çilin görünmliym, Sn is get yl.

Danimarka mari. eypurlar çalinir. Kral, kraliça, Poloni, Ofeliya, Rozenkrans, Qildenstern v baqa yüksk vzifli yanlar llrind ml tutmu keikçilrin müayitiyl daxil olurlar.

K r a l. Bizim vlihdimiz Hamletin kefi necdir? H a m l e t. ladir, vicdanima and olsun, lap buqlmun kimi dolaniram, hava yeyirm. Bol-bol vdlrl yaayiram. Heç axta xoruzu bel bslmzlr. K r a l. Mn bu cavabdan heç n anlamiram, Hamlet. Bu mnim sözlrim deyil. H a m l e t. Xeyr, indi mnim d deyil (Poloniy). Milord, siz n vaxtsa universitetd shnd çixi elmisiniz, el deyilmi? P o l o n i. Bli, prins. Mn yaxi aktyor sayilirdim. H a m l e t. Kimin rolunu oynamisiniz?

214

Milli Kitabxana

P o l o n i. Yuli Sezarin rolunu oynamiam. Kapitol tpsind mni öldürüblr. Brut mni öldürüb. H a m l e t. hsn! Bir qurd bel gönü bol danani öldürüb. - Aktyorlar hazirdirmi? R o z e n k r a n s. Bli, milord, sizin mrinizi gözlyirlr. K r a l i ç a. Yaxina gl, Hamlet, mnim ziz olum, yanimda H a m l e t. Yox, mehriban anaciim, buradaki maqnit mni daha çox czb edir. P o l o n i (krala). Oho, fikir verdinizmi? H a m l e t. Sizin dizlriniz toxunmaq olarmi, xanim?

Ofeliyanin ayaqlari altinda uzanir.

O f e l i y a. Xeyr, milord. H a m l e t. Demk istyirm ki, baimi sizin dizlriniz söyky bilrmmi? O f e l i y a. Bli, milord. H a m l e t. Allah bilir, siz nlr düündünüz? O f e l i y a. Mn heç n düünmdim, milord. H a m l e t. Gözl bir qizin auunda uzanmaq gözl bir arzudur. O f e l i y a. N dediniz, milord? H a m l e t. Heç n. O f e l i y a. Bu gün çox nsiniz, milord. H a m l e t. Kim, mn? O f e l i y a. Bli, milord. H a m l e t. Aman Allah, demli, mn sizin yegan, misilsiz tlxyinizm. N etmli? Bizim nlnmkdn baqa ayri çarmiz varmi? Bir mnim anama baxin, o nec d addir! Halbuki atam iki saat bundan vvl ölmüdür. O f e l i y a. Xeyr, milord, düz iki ay bundan vvl. H a m l e t. Nec, nec! Bel çox? El is qoy yas paltari chnnm olsun. Mn xzli bayram libasi geycym. Ey ulu göylr! O iki aydir ölüb, hl d unudulmayib? Demli, ümid etmk olar ki, böyük bir adamin xatirsi dünyada özündn yarim il artiq yaaya bilr, ancaq , mbdlr tikdirmlidir, yoxsa heç kim onu yada salmayacaq. O zavalli qbrinin üstün bu sözlr yazilmi oyuncaq, çubuq at kimi tamamil yaddan çixacaqdir.

215

Milli Kitabxana

"Bir trf atdilar, Atdilar, unutdular".

Qaboylar çalinir.

Lal-shn balanir. Kral v kraliça rolunu oynayan aktyorlar daxil olub birbirin nvazi göstrirlr. vvlc kraliça krali, sonra is kral kraliçani qucaqlayir. Kraliça kralin qarisinda dizi üst çöküb öz mhbbtini izhar edir. Kral onu ayaa qaldirir v baini onun çiynin qoyur. Sonra çicklrin arasinda uzanir. Kraliça onun yatdiini görüb gedir. Bu vaxt bir nfr glir, kralin tacini baindan çixarib öpür v onun qulaina zhr töküb gedir. Kraliça geri qayidir, krali ölmü görüb kdrli v çilin hrktlr edir. Qatil bir neç dfn mrasimi xidmtçilri il yenidn glir, kraliçanin qmin rik olduunu bildirir. Cnazni aparirlar. Qatil hdiyylrl kraliçanin rbtini qazanir. Kraliça vvlc onunla könülsüz v hvssiz davranir, axirda onun mhbbtini qbul edir.

Gedirlr.

O f e l i y a. Bu n demkdir, milord? H a m l e t. Bir çirkin cinaytin, alçaq rzaltin tsviridir. O f e l i y a. Yqin, bu lal-shn oynanilacaq srin mzmununu göstrir?

Bir aktyor daxil olur.

H a m l e t. Bu qoçaq biz hamisini daniacaq. Aktyorlar sirr saxlaya bilmirlr, hr eyi töküb üyüdürlr. O f e l i y a. ndi bu göstrilnlrin mnasini o biz deyckmi? H a m l e t. Bli, ona n göstrsniz, mnasini siz deyck. Siz göstrmy utanmayin, o mnasini demy utanmayacaq. O f e l i y a. Siz xarab olmusunuz, siz xarab olmusunuz. Mn pyes baxacaam. A k t y o r. Glmiik xo niyytl, Bir xeyirxah sntl. Baxin tamaamiza Siz sbirl, diqqtl.

Gedir.

H a m l e t. Bu müqddimdir, yoxsa üzüy hkk olunmu er?

216

Milli Kitabxana

O f e l i y a. Bu lap qisa oldu, milord. H a m l e t. Qadinlarin mhbbti kimi.

Kral v kraliça rollarinda çixi edn iki aktyor daxil olur.

A k t y o r - k r a l. Saf mhbbt könlümüzü, ülvi nikah limizi Bir-birin balayaraq daim xobxt etmi bizi. Odlu gün Allahi Feb furqonunda hmin gündn Otuz df dnizlri, torpaqlari gzib n-n. Gündn nur alan ay da eq oduna qalanibdi, Bu dünyanin trafina düz otuz il dolanibdi. A k t r i s a - k r a l i ç a. Qoy belc pak eqimiz qizilgültk çiçk açsin, Qoy yen d günl ay seyr çixib fq saçsin. Fqt snsiz mn mhv olum, snsiz ömrüm n bdbxtdir, Üzün gülmür, kefin yoxdur, sn xstsn neç vaxtdir. Snin üçün qorxuram brk, gedib ldn ixtiyarim. Buna gör kdrlnm, heç n yoxdur, hökmdarim. Qadinlarin mhbbti qorxusuyla kiz olur, Ya onlar heç yaranmayir, ya da onlar hdsiz olur. Sarsilmazdir mhbbtim, sinamisan hyatda çox, Sevgim- drya, qorxum- drya, sahili yox, hüdudu yox. Ürkd eq odu varsa, übh air bir yük olur, Eqi böyük olanlarin qorxusu da böyük olur. A k t y o r - k r a l. Gl ayrilaq, vidalaaq, ay sevgilim, mnim baxtim, Gücüm-qüvvm tüknibdir, artiq çatib köçmk vaxtim. Mndn sonra sn bu gözl dünyamizda xobxt yaa, an-öhrtl, mhbbtl ömrü-günü yetir baa. Blk, birdn r getdin... A k t r i s a - k r a l i ç a. Ah, danima, bu dhtdir! Bel sevgi qeyrt d, vicdana da xyantdir. kinci yol r getsm, glim min bir lntlr! Öz rini öldürnlr ikinci yol gedr r. H a m l e t (knara). Bu sözlr onlara zhrdir, zhr!

217

Milli Kitabxana

A k t r i s a - k r a l i ç a. kinci yol r gedn n eq bilir, n d ürk, Alçaq, çirkin tamahina namusunu satir, demk. kinci r yatainda üzüm güls öpülrdn, kinci yol öldürürm ilk rimi, demli, mn. A k t y o r - k r a l. naniram, bu sözlrin smimidir, hqiqtdir, Fqt bizd hdimizi tez-tez qirmaq bir adtdir. Hr bir arzu hr insanda yaddainin kölsidir, O, vüstdn doulsa da, ziflikdn ölsidir. Kal meyvtk tufan onu budaindan sala bilmz, Yetidimi tufansiz da budainda qala bilmz. Söz veririk, vd edirik, düünmürük suçumuzu, Unuduruq özümüzün özümüz borcumuzu. Ehtirasla can atiriq bir mqsd zaman-zaman, O ehtiras soyudumu o mqsddn qalmir nian. Kdrimiz. sevincimiz dalalanir ümman kimi, Biz qururuq: biz tikirik, mhv edirik tufan kimi. Harda sevinc qanad açir, orda cour kdr-möhnt, Qm sevinir, qm adlanir, sevinc tapir drd-ziyyt. Biri glir, biri gedir, bu qrib deyil bizd, Taleyimiz dyidikc hey dyiir sevgimiz d. Hl d bu bir sualdir, drk etmirik bunu niy: Sevgi bxt hökm elyir, yoxsa, yoxsa bxt sevgiy? öhrtlilr kasiblasa, dönük çixar sevnlri, Zavallilar dövltlns, hmdm olar dümnlri. Sevgi bxtdn asilidir, ta qdimdn bilir hr ks, Ehtiyaci olmayanin dost-tanii saya glmz. Kim yoxlayir, kim sinayir dyantsiz dostlarini, Dümninin nzrind artirir öz vüqarini. Sözü nec balamidim qurtariram el d mn, styimiz, taleyimiz zidd yaranib zl gündn. Xo arzular dilyirik, lakin sonu yaman olur, Arzu-dilk bizimdirs, hökm vern zaman olur. kinci r istmirsn, fqt bir gün glckdir, El ki ilk rin öldü, bu istyin ölckdir.

218

Milli Kitabxana

A k t r i s a - k r a l i ç a. Eqimiz dönük çixsam, bütün alm viran qalsin, Yer yarilsin, göy dailsin, gün sönsün, ay qaralsin! Gec-gündüz qm-qüssdn dinclmyim bir an bel, Ahim-nalm duman olsun, göz yalarim dönsün sel! Ümid yeri, bir tslli tapmayim bu cahanda mn, Trki-dünya zahid kimi, can çürüdüm zindanda mn. Arzum kdr, sevincim drd, gülülrim qubar olsun, Sndn sonra r getsm, rim ancaq mzar olsun. H a m l e t. Bs bütün bu sözlr yalan çixarsa? A k t y o r - k r a l. N dhtli and içirsn! ndi sn get, ey hyatim, Bu gün yaman yorulmuam, mn dinclim, bir az yatim.

Yatir.

A k t r i s a - k r a l i ç a. Yat, zizim, irin yuxu dilyirm tbitdn, Ulu tanrim, özün qoru eqimizi flaktdn.

Gedir.

H a m l e t. Xanim, pyes xounuza glirmi? K r a l i ç a. Mnc, ledinin vdlri hddindn artiq idi. H a m l e t. O..., ancaq ledi öz sözünün üstünd duracaqdir. K r a l. srin mzmununu bilirsiniz? Onda thqiredici bir ey yoxdur ki? H a m l e t. Xeyr, xeyr, hamisi yalniz zarafatdir. Zarafatla yalandan zhrlyirlr. Thqiredici heç n yoxdur. K r a l. Pyesin adi ndir? H a m l e t. "Siçan tlsi". Fqt n mnada? Ancaq mcazi mnada. Bu tamaada Vena hrind ba vermi bir qtl tsvir olunur. Hökmdarin adi Qonzaqo, onun arvadinin adi is Baptistadir. Bu saat özünüz görcksiniz. Bu hadis dünyada n çirkin bir rzaltdir. Lakin biz n? Siz lahzrtl bizim vicdanimiz ki tmizdir. Bunun biz n dxli? Qoy ilan vurmu yabilar ala çatidan klnsinlr, biz ki heç n olmayib.

Bir aktyor Lusian rolunda shny çixir.

Bu adamin adi Lusiandir, kralin qardai oludur.

219

Milli Kitabxana

O f e l i y a. Siz srin mzmununu yaxi bilirsiniz, milord. H a m l e t. Mn oyuncaq laltilarin mhbbt komediyalarini gör bilsydim, sizinl ananiz arasinda vasitçi ola bilrdim. O f e l i y a. Siz yaman kskinsiniz, milord, yaman kskinsiniz. H a m l e t. Mnim kskinliyimi kütldirmk üçün sizin bir ahiniz kifayt edrdi. O f e l i y a. Sizi baa dümk çtindir. H a m l e t. Qadinlar öz rlrini baa dü bilmirlr. - Bala, qatil! Tez ol, taun, göstr öz iblis siftini! Bala! H, gl! "ntiqama sslyir qarildaan qaralar". L u s i a n. Niyyt qara, llr çirkin, zhr kskin, mkan xlvt, N gln var, n d gedn, çatib mqam, düüb fürst. Ölüm ahi Hekatanin lntiyl zhrlnn Bu otlari gecyari birc-birc yimiam mn. Ax, ey zhr! Öz heybtli, öz dhtli sehrin il Möhkm, salam bu hyati tez mhv el, tez mhv el!

Zhri yatan adamin qulaina tökür.

H a m 1 e t. O, krali bada yatdii yerd zhrlyir ki, taxt-taci l keçirsin. Kralin adi Qonzaqodur. Bu hvalat olmu hadisdir. talyanca çox gözl qlm alinib. ndi siz görcksiniz ki, qatil Qonzaqonun zövcsinin mhbbtini nec qazanir. O f e l i y a. Kral öz yerindn qalxir. H a m l e t. Nec, alovun iartisindan qorxdu? K r a l i ç a. Mnim hökmdarima n oldu? P o l o n i. Tamaani dayandirin! Kr a l. iqlari yandirin! Gedyin burdan! H a m i. iq verin, iiq, iiq!

Hamlet v Horatsiodan baqa, hami gedir.

H a m l e t. Köksü qanli maral alar, qan alar, Bir yanda ylnr, oynayar tülkü. Biri adliq edr, biri yas saxlar, zldn beldir bu dünya mülkü.

220

Milli Kitabxana

Bu cür er söylmyim gör, ser, lyapama çoxlu bzkli llklr taxsam, naxili bamaqlarima bantdan bir cüt qizilgül yapidirsam, -gr taleyim glckd bd gtirs, - mni aktyorlua qbul edrlrmi? H o r a t s i o. Ancaq yarim donlua. H a m l e t. Xeyr, bütün donlua. Mnim sadiq dostum, sn agahdir, Aslan öz taxtindan gedibdir, bikk. Bilirsn, yerin kim padahdir, Hqiqi, hqiqi, sl bir tovuz. H o r a t s i o. "Bikk"in qafiysi "tovuz" deyil, prins. H a m l e t. Ah, ziz Horatsio, indi mn kölgnin hr sözünü min tümn qizila almaa haziram. Sn gördünmü? H o r a t s i o. lbtt, milord. H a m l e t. Zhrlm shnsini nec? H o r a t s i o. Mn lap diqqtl baxirdim. H a m l e t. Ha, ha, ha! Glin, bir az musiqi çalin. Glin, ey fleytaçilar. Kralin oyundan qaraldi qani, Demli, o sevmir komediyani. Musiqi, musiqi, ey çaliçilar.!

Rozenkrants v Qildenstern qayidirlar.

Q i l d e n s t e r n. Mehriban prins, lütf edin, siz bir söz deyim. H a m l e t. Ser, buyurun, istyirsiniz bütün bir tarix daniin. Q i l d e n s t e r n. Kral, ser... H a m l e t. H, ser, ona n olub? Q i l d e n s t e r n. Burdan gedn kimi otaina çkilib, özünü d çox pis hiss edir. H a m l e t. çkidn, ser? Q i l d e n s t e r n. Xeyr, milord, dorusu, qani brk qaralib. H a m l e t. Siz bunu onun hkimin desydiniz, çox ailli i görmü olardiniz. Mn onun qanini durultmaq üçün drman yazsam, qorxuram, qani daha brk qaralsin. Q i l d e n s t e r n. Mehriban prins,öz sözlriniz müyyn bir hdd qoyun, mn tapirilan i çrçivsindn çox da bel knara çixmayin.

221

Milli Kitabxana

H a m l e t. Mn tabe, ser, buyurun. Q i l d e n s t e r n. Kraliça, sizin ananiz, yaman myus halda mni sizin yaniniza göndrdi. H a m l e t. Xo glmisiniz! Q i l d e n s t e r n. Xeyr, mehriban prins, bu nvaziin indi yeri deyil. gr mn lazimi cavabi versniz, ananizin mrini siz yetircym. Yoxsa sizdn icaz alib gedcym, bununla da vzifm bitmi olacaqdir. H a m l e t. Ser, bacarmiram. Q i l d e n s t e r n. Nyi, milord? H a m l e t. Siz lazimi cavabi vermyi. Mnim alim xarab olub. Lakin, ser, bacardiim cavablar sizin, yaxud daha dorusu, siz dediyiniz kimi, anamin qulluunda hmi hazirdir. Odur ki, artiq danimayaq, birba mtlb keçk. Deyirsiniz ki, mnim anam... R o z e n k r a n s. ndiki, bel oldu, qulaq asin, ananiz dedi ki, sizin rftariniz onu brk tccüblndirmi v olduqca heyrt salmidir. H a m l e t. O... ho... Öz anasini bel tccüblndirmyi bacaran oul, dorudan da, tccüblüdür! Yaxi, anami heyrt salan baqa bir ey olmamidir ki? H, bunu deyin! R o z e n k r a n s. Ananiz öz otainda sizinl danimaq istyir. Buyurdu ki, yatmamidan qabaq onun yanina gedsiniz. H a m l e t. Mn anama bütün hyatimla itat edrm. El frz edrm ki, o mni on df doub. Mniml baqa bir haqq-hesabiniz varmi? R o z e n k r a n s. Milord, siz vvllr minim xatirimi istyirdiniz! H a m l e t (llrini göstrrk). Bu ourluq vasitlrin and olsun ki, mn yen d sizin xtrinizi istyirm. R o z e n k r a n s. Mehriban prins, sizin prianliinizin sbbi ndir? Siz drdinizi dostunuzdan gizltmkl fa qapilarini öz üzünüz balayirsiniz. H a m l e t. Ser, ilrim irli getmir. R o z e n k r a n s. Bu nec olabilr? Kral özü sizi Danimarka taxt-tacinin vlihdi tyin etdi ki! H a m l e t. Eldir, ser, fqt "ölm, eyim, ölm, yaz glr, yonca bitr". Bu zrbi-msl bir az köhnlib.

Fleytaçilar geri qayidirlar.

222

Milli Kitabxana

Aha, fleytaçilar! O fleytanin birini mn verin görüm. (Qildenstern) Mnim siz gizli bir sözüm var. N üçün mndn l çkmirsiniz? El bil, mni qova-qova qfildn tly salmaq istyirsiniz. Q i l d e n s t e r n. Ah, milord,gr mn siz hddn artiq tng gtirirms, bu mnim siz bsldiyim mhbbtin hddn artiq olmasindan irli glir. H a m l e t. Bunu yaxi baa dümdim. Zrr yoxdur. Bir bu fleytani çalin! Q i l d e n s t e r i n. Bacarmiram, milord. H a m l e t. Xahi edirm. Q i l d e n s t e r n. nanin, bacarmiram. H a m l e t. Siz Allah, çalin! Q i l d e n s t e r n. Mn heç onu limd tutmai da bilmirm. H a m l e t. Bu yalan danimaq kimi asan bir eydir. Barmaqlarinizi bu klapanlarin üstün qoyun, dodaqlarinizi buraya yapidirib üfürün, gözl bir musiqi çixacaq. Baxin, bu da klapanlar. Q i l d e n s t e r n. Yox, yox, heç n çixmaz. Mn fleyta çalmai bacarmiram. Axi, heç vaxt onu çalmai öyrnmmim. H a m l e t. ndi özünüz baxin, görün siz mni nec dyrsiz bir ey sanirsiniz. Bu adi fleytani çala bilmirsiniz, amma mnim könlümü çalmaq istyirsiniz. Siz el znn edirsiniz ki, mnim qlbimin ss tellrini dil gtircksiniz. nanirsiniz ki, sirlrimi danidiracaqsiniz. minsiniz ki, hyatimin bütün notlarini bilirsiniz. Bu balaca alt ancaq çalmaq üçün yaradilib, onun çoxlu gözl musiqisi, mlahtli ssi vardir. Onu sslndirmyi bacarmirsiniz. Lnt sn kor eytan, siz n düünürsünüz, mni çalmaq fleytani çalmaqdan asandir? Mni hansi çali alti adlandirirsiniz adlandirin, siz mn ignc ver bilrsiniz, lakin mni çala bilmzsiniz.

Poloni qayidir.

Allah n yaxi sizi rast saldi, ser! P o l o n i. Milord, kraliça sizinl danimaq istyir, özü d bu saat. H a m l e t. Siz o trfdki dvy oxayan buludu görürsünüzmü? P o l o n i. Sübh ibadtin and olsun ki, görürm. Dorudan da, el bilirsn dvdir, orada dayanib. H a m l e t. Mnc, o, dly oxayir. P o l o n i. Vay snin, bir ona bax a, beli eynn dl belidir.

223

Milli Kitabxana

H a m l e t. Yox, o, balinaya oxayir. P o l o n i. Eldir, eldir, lap balinanin özüdür ki var. H a m l e t. Anama deyin ki, mn bu saat glirm (Knara). Onlar! mni hqiqtn dli edcklr. - Mn bu saat glirm. P o l o n i. Bel d deycym.

Gedir.

H a m l e t. "Bu saat" söylmk dild asandir. Yaxi, siz d gedin, sa olun, dostlar. (Hamletdn baqa, hami gedir). Gecnin sehrli vaxtidir indi, Ölülr çixirlar mzarlarindan, Drd, illt püskürür qorxunc chnnm. ndi qan içrdim, isti-isti qan, Mn el dhtlr tördrdim ki, Cürtim çatmazdi gündüz baxmaa. Ah, yanar üryim, sakit ol, sakit! Unutma öz gözl tbitini. Anamin yanina getmliym mn. O ana qatili Neronun qlbi Qoyma qrar tutsun polad köksümd. Qoy amansiz olum, cllad olmayim: Sözlrim anami kssin xncrtk, Xncrim qinindan çixmasin fqt. Tn oxlarini yadirsin dilim, Anamin üstün qalxmasin lim.

Gedir.

ÜÇÜNCÜ SHN

Qsrd bir otaq. Kral, Rozenkrants v Qildenstern daxil olurlar.

K r a l. Ondan xoum glmir, hm d bizimçün Onun dliliyi thlüklidir. Bu i heç cür göz yummaq olmaz.

224

Milli Kitabxana

Yola hazirlain, onu sizinl Grk tez göndrim ngiltry. Dövlt asayii buna dözmz ki, lani bslyk qoynumuzda biz. Q i l d e n s t e r n. Hökmdar, haziriq hr mriniz. Siz lahzrtin himaysind Yaayan, dolanan bu qdr xalqin Qayisina qalmaq, fikrini çkmk n çtin, müqdds idir dünyada. R o z e n k r a n t s. Hyatin hökmüdür: hr adi insan Bütün qüvvsiyl, bütün aliyla Özünü bladan qorumalidir. Fqt el böyük xsiyyt var ki, Onun saliindan, sadtindn Ömrü asilidir bir çoxlarinin. Belsi daha çox qorunmalidir. Adi ölüm deyil kral ölümü; Bu ölüm n güclü girdaba bnzr, Özüyl aparar yaxin kslri. Dövlt mainina hrkt vern n nhng tkrdir kral el bil. O sanki dayanib uca zirvd, Tk ona balidir minlrl kiçik Qaya da, tp d, da da, aac da. El ki, o tkr qopdu yerindn, Onunla birlikd dada n varsa, Qorxulu, dhtli gurultularla Tökülür yarana bir an içind. Heç vaxt tk sönmyir kralin ami, Kral ah çkdimi ah çkir hami. K r a l. Tvqqe edirm, vaxt itirmdn Tcili sfr hazirlain siz. ndi azad gzn bu flaktin Grk qandal vuraq ayaqlarina.

225

Milli Kitabxana

R o z e n k r a n t s v Q i l d e n s t e r n. Htta itirmrik birc an bel.

Rozenkrans v Qildestern gedirlr. Poloni glir.

P o l o n i. Hökmdar, o gldi öz anasinin Yataq otaina. Bu saat gedib Divar xalçasinin arxasinda mn Gizlnib dinlrm söhbtlrini. Buna inaniram, anasi onu Danlayib suçunu baa salacaq. Dediyiniz kimi, siz düz dediniz, Ana övladina hakimlik etmz, Ana övladina trfgir olur. Onlarin sözünü knar adamin Xlvt dinlmsi ailli idir. Hllik, hllik, böyük hökmdar, Mn geri qayidib siz yatmamidan Siz daniaram bildiklrimi. K r a l. Tkkür edirm, mehriban dostum. (Poloni gedir). Eyvah, üfuntdir bu cinaytim, Yeri d, göyü d tutub qoxusu. Qdim zamanlardan qalmi bu lnt Qarda qatilinin qara damasi Mnim vicdanima basilib indi. Bütün varliimla arzulasam da, Dua eylmyi bacarmiram mn. Qirir air suçum qtiyytimi. Trddüd içind qalan adamtk Bilmirm, n edim, ndn balayim. Heç n d, heç n d glmir limdn. Qarda qani töküb mlun llrim Qana daha artiq bulansa idi, Onlan qar kimi aartmaq üçün Mgr göyd yai tapilmazdimi? gr cinayti bailamirsa, Bs ny grkdir Allahin rhmi?

226

Milli Kitabxana

Dua n üçündür? ki i üçün: Ya tanri hifz etsin bizi günahdan, Ya da bailasin günahimizi. Artiq tördilib bu çirkin günah. Üz tutum göylr, fqt, ah, nec, Mn dua eylyim: "Prvrdigara, Bu iyrnc qtli mn baila!" Belmi yalvarim? Yox, mümkün deyil. Ölk, kraliça, taxt-tac, an-öhrtBu mnfur qnimt hl mnddir. Varmi el cani fv elsinlr, Qalsin cinaytin bhrsi onda? Bu satqin dünyada görürsn tez-tez: Qizila tutulmu cani llri Haqqin, daltin tutur azini. Ourluq srvti, ourluq vari Hakimlrdn satin alir qanunu. Lakin yuxarida bel deyildir. Orda n hiyl var, n d bir yalan. Hr i, hr hrkt olduu kimi, Tapir doru, düzgün ksini orda. Cavab vermliyik biz birc-birc Bütün taqsirimiz, günahimizçün. Onda neylmli? Hani bir çar? Tövbmi etmli? Bir xeyri varmi? gr biri tövb ed bilmirs, Onda nec olsun? Ah, müdhi zab! Ah, ölümtk zalim, amansiz qlbim! Ah, çirkin günahin bataqliindan Azad olmaq üçün çapaladiqca Daha çox qrq olan lkli ruhum! Mn kömk edin, siz ey mlklr! yilmz dizlrim, yilin yer. Sn ey da üryim, tz doulmu Körp üryitk yumal, zrif ol! Hr ey yaxi olar.

Bir knara çkilib dizi üst çökür. Hamlet glir.

227

Milli Kitabxana

H a m l e t. ndi n fürstdir! O, dua edir. (Qilinci qinindan siyirir). Mn onu öldürüm, bellikl, o Qovusun bdi, uca göylr, Bellikl, mn d intiqam alim. Yox, dayan, trafli düünmk grk: Bir claf öldürsün mnim atami, Bunun vzind mn, frsiz oul, O alçaq canini öz llriml Göndrim cnnt! Oh, bu mükafatdir, intiqam deyil. O mnim atami qani coarkn, övq gln vaxti may ayi kimi, Günahlar içind hlak eyldi. Tkc xaliq bilir, atam n çkir?! Dini etiqada, inama gör, O, air zaba düçardi indi. Bu yaramaz iblis günahlarini Duayla, tövbyl tmizlyrk Geder-glmz yola tamam hazirkn Onu mhv elmk mgr qisasdir? Xeyr! Qayit öz qinina, qayit, qilincim! Gözl n dhtli, qorxunc mqami. O srxo yatanda, ya hirslnnd, Ya azin hvtl xumarlananda, Qumar oynayanda, söyü söynd, Ya da pis niyytl alovlananda El aqqala ki onun baini, O öz qlbi kimi zülmt, qaranliq Chnnm getsin kll-mayallaq. (Qilinci qinina qoyur). Mni otainda gözlyir anam. Hllik sn yaa, möhlt mlhmdir, Bu mlhm güldürr xst çöhrni, Ancaq xilas etmz ölümdn sni (Gedir).

228

Milli Kitabxana

K r a l (ayaa qalxaraq). Sözüm göylrddir, fikrim yerd, ah! Fikirsiz sözlri eitmir Allah.

Gedir.

DÖRDÜNCÜ SHN

Kraliçanin otai. Kraliça v Poloni daxil olurlar.

P o l o n i. O indi glck, brk sixidirin. Son qoysun dözülmz hoqqalarina. Deyin ki, siz onu lahzrtin Hdsiz qzbindn qorumusunuz. Mn el burdaca gizlncym. Onunla srt olun, xahi edirm. H a m l e t (shn arxasindan). Ana, ana, ana! K r a l i ç a. Arxayin olun. Bir yana çkilin, odur, o glir.

Poloni xalçanin arxasinda gizlnir. Hamlet glir.

H a m l e t. H, ana, buyurun, arzunuz ndir? K r a l i ç a. Niy thqir etdin atani, Hamlet? H a m l e t. Niy thqir etdiz atami, ana? K r a l i ç a. Sn bir nadan kimi cavab verirsn. H a m l e t. Siz bir riyakartk soruursunuz. K r a l i ç a. N deyirsn, olum! H a m l e t. N olub, ana? K r a l i ç a. Sn mni unutdun? H a m l e t. Yox, yox, xaç haqqi! Kraliçasiniz, öz rinizin Doma qardainin arvadisiniz. Hm d, tssüf ki, siz anamsiniz. K r a l i ç a. Sninl heç cür bacarmiram mn, Sninl danisin qoy baqalari.

229

Milli Kitabxana

H a m l e t. Dayanin, dayanin, ylin hl, Heç yana, heç yer trpnmyiniz. ndi el güzgü düzldim ki mn, O siz göstrsin iç üzünüzü. K r a l i ç a. Fikrin ndir? Mni öldürcksn? Kömk edin, kömk! P o l o n i (xalça arxasindan). Haray, ay haray! H a m l e t (qilinci siyiraraq). Bu ndir, burada siçovulmu var! Yoxdur, mrc glirm, gbrdi artiq! Qilinci xalçaya sancir. P o l o n i (xalça arxasindan). Oh, oh, mn ölürm! (Yixilib ölür). Kr a l i ç a. Ah, sn neyldin? H a m l e t. Heç özüm bilmirm, kraldir mgr? K r a l i ç a. Bu nec dhtli, qanli bir idir! Hamlet Bu qanli bir idir! Bu, ziz anam, Bir kral öldürüb, sonra da onun Doma qardaina r getmkdn Mgr daha qorxunc, daha müdhidir?! K r a l i ç a. Bir kral öldürüb? H a m l e t. H, miledi, h.

Xalçani yuxari qaldirir v Poloninin csdini görür.

Baila, yelbeyin, zavalli axmaq! Mn el bildim ki, vacib adamsan. Günah qismtind, taleyinddir. Gördün, thlükli olur yaltaqliq. ­ Siz sakit ylin, qm qrq olub, linizi hdr ovudurmayin. gr qlbinizd zriflik varsa, gr pis mllr, fitn-fsadlar Brkidrk daa döndrmyibs, Qlbinizi özüm ovuduraram.

230

Milli Kitabxana

K r a l i ç a. Mn n etmim ki, mniml bel Kobud, nzaktsiz rftar edirsn? H a m l e t. Siz el hrkt etmisiniz ki, Hya hyasindan xcalt çkir. Bu bla namusa lkdir, lk; Saflii, paklii riyakar edib, Msum mhbbtin gözl alnina Qara dama vurub silinmz, getmz. Bakir izdivacin hd-peymanini Çevirib andina qumarbazlarin. Siz el hrkt etmisiniz ki, Qlbsiz bdn olub müqdds nikah, Bo söz çevrilib dini ayinlr. Yanir abrindan göylrin üzü, Qalib dünya mülkü kdr içind, Sanki qopacaqdir qiyamt günü. K r a l i ç a. Bel dht il, bel ucadan, Axi, danimain mnasi ndir? H a m l e t. Baxin diqqt il bu killr, Bunlar surtidir iki qardain. Görün, n qngdir bunun simasi, Sanki baindaki qivrim saçlari Gözllik tanrisi Appolonundur. El bil, nur yaan fqtli üzü Allahlar atasi Yupiterindir. Üryi titrdn qartal gözlri Ona hrb Allahi Mars bailayib. Allahlar carçisi Merkuri kimi, Nec d ucadir boyu-qamti. Göylrin üzündn buslr alan Pnb buludlarin zrif qoynunda Yerlr enibdir guya indic. Br övladina bütün dünyada

231

Milli Kitabxana

sl kiiliyi sübut etmkçün Onun hr xttind, hr cizgisind Qadir Allahlarin möhürü vardir. vvllr bu sizin riniz idi. ndis riniz, baxin, budur, bu. Bu qarda qatili, salam sünbülü Mhv edn zdli sünbüldür sanki. Sizin gözünüz var? Çiçkli dadan Çirkin bataqlia yuvarlandiniz? Sizin gözünüz var? H, deyin görüm? Mn mhbbtdn söhbt açmayin. Sizin yainizda insan qaninda Alov dalalari sngiyib sönür, ql tabe olur coqun duyular. Bu ii tutdunuz hansi ailla? Sizin hissiniz var, bu übhsizdir, Yoxsa siz trpn bilmzdiniz ki. Ancaq iflic olub hissiniz tamam. Dli d bu thr shv eylmzdi. Htta husuzlar da, bayilmilar da Bel itirmzdi hissiyyatini, Gör bilrdilr bu cür frqi. Hansi mnfur iblis gözübalica Oynunda bu sayaq aldatdi sizi? Gözlri görmyn, qulaqlari kar, Bütün duyulardan mhrum olan da Bel yanilmazdi. Ey hya, hardasan, hardadir abrin? Chnnmtk yanan ehtiras odu Odlara yaxirsa yali anani, Ali hvtin vasitçis, Bs onda övqündn yanan gnc qizlar Mumtk rimzmi bu od içind?! Onlardan biz nec hya gözlyk? K r a l i ç a. Ah, Hamlet, ah, olum, bsdir, danima. Sn mn göstrdin bütün qlbimi.

232

Milli Kitabxana

Orda heç n il silinmyck Qapqara, qansaçan lklr vardir. H a m l e t. Murdar tr içind çirkin yataqda Çevirmk müqdds eq dünyasini Donuz tövlsin... K r a l i ç a. Ah, yetr, sus, sus! Sözlrin xncrtk dlir köksümü. Mn rhmin glsin, mehriban Hamlet. H a m l e t. Atamin ksilmi bir dirnaina Dymyn rzil qul, miskin oyunbaz, Qatil, haramzad, cib ksn alçaq, n qiymtli taci ourlayaraq Cibind gizldn... K r a l i ç a. Danima, olum! H a m l e t. Bel bir cir-cindir kralina siz ­ (Kölg glir). Ey ulu göylrin pak mlklri, Qanadiniz altda qoruyun mni! ­ Siz lahzrt n lazimdir, n? K r a l i ç a. Aman, dliliyi baladi onun! H a m l e t. Yoxsa glmisiniz lng olunuzu Vaxti hdr yer keçirdiyimçün Mzmmt etmy, qinamaa siz. Qorxunc hökmünüz ml eylmk Vaxtidir, elmi? K ö l g . Unutma. Hamlet. Koralib kütln qtiyytini Glmim mn yalniz itilmkçün. Sn bir anana bax, donub dhtdn, Onu igncdn, zabdan qurtar. Ziflr daha çox ziyyt çkir. Ona xo bir söz de. H a m l e t. N olub, ledi?

233

Milli Kitabxana

K r a l i ç a. Yox, sn n olub? Neçin gözlrin Zillnib, dikilib o boluqlara? Daniirsan cansiz hava il sn? Qorxunc gözlrind çirpinir qlbin. Dhtl oyanmi sgrlr kimi, Saçlarin bainda dayanib dümdüz. Xstlik odunu soyuq sbirl Söndürmk lazimdir, mehriban olum. Sn bel diqqtl ny baxirsan? H a m l e t. Ona, ona! Baxin, nec solundur! O qmli görkmi, qmin sbbi Hycana salar dalari htta. ­ Siz el baxmayin, parçalayir, ah, Mhzun baxiiniz mhzun könlümü. Möhkm qtiyytim yumalar birdn, Göz yai tökrm qan vzin. K r a l i ç a. Olum, bu sözlri kim deyirsn? H a m l e t. Mgr görmürsünüz? K r a l i ç a. sla heç nyi, Orda n vardirsa, gördüklrimdir. H a m l e t. Dorudan, heç bir ss eitmirsiniz? Kr a l i ç a. Yalniz eidirm öz ssimizi. H a m l e t. N üçün, bir baxin, oraya baxin, Atamdir, özüdür, diridir sanki! Baxin, yava-yava çixir qapidan!

Kölg gedir.

K r a l i ç a. Pozulmu sbin illtidir bu, Sni qara basir, bu xstlikd nsanin gözün görünür hr ey.

234

Milli Kitabxana

H a m l e t. Mni qara basir? Yanilirsiniz, Mnim nbzim vurur sizinki kimi, Alim da, huum da öz yerinddir. Yoxdur dlilikdn sözümd sr. Bir übhniz varsa, sinayin mni, Siz tkrar edim, n demims. Dli dey bilmz dediklrini. Bir Allah eqin düünün, ana, El znn etmyin qmim sbb Sizin günahiniz, suçunuz deyil, Yalniz, yalniz mnim dliliyimdir. Bu yalançi inam - yalançi mlhm Sizin qlbinizin yaralarini Qrtmkl balayar, saalda bilmz. Yaralar gizlic irinlyrk çridn yeyib mhv edr sizi. Allaha yalvarin, tövb eylyin, Yuyun keçmidki günahinizi, Çkinin glck qbahtlrdn. Gübr vermzlr ki alaqotuna, Onu köklrindn yolub atarlar. Bailayin, dedim mn hqiqti. Çünki bu quduran, harin zamanda r bir yaxiliq eylmk üçün r xeyirxahliq minnt eylyir. K r a l i ç a. Ah, Hamlet, qlbimi parçaladin sn. H a m l e t. Çürük parçasini atin bir yana, Tmiz parçasiyla yaayin onun. H, xanim, gecniz xeyr qalsin, mimin yanina getmyin ancaq. xlaqli, ismtli olmasaniz da, xlaqli, ismtli görünün hr vaxt. Hr ey qadirdir vrdi zldn: O, bakir hisslri yeyir iblistk, Gözllik yaradir bir mlk kimi.

235

Milli Kitabxana

Paltara, geyim bnzyir vrdi, Hya prdsin bürünsniz siz, Hyali olmai öyrnrsiniz. Bu gec dözsniz, sonra get-ged lr daha yüngül, asan olacaq. Vrdi tbitin, demk olar ki, n möhkm möhrünü dyi bilir. Xeyirxah vrdilr, gözl adtlr Ya tabe eylyir mnfur eytani, Ya da qovur onu min bir dhtl. Bir daha gecniz xeyr qalsin. Gedib xeyir-dua istyn zaman Mn d istyin prvrdigardan. (Polonini göstrrk). Mnim bu cnaba yaziim glir. Görünür, belymi taleyin hökmü: O mni, mn onu czalandiraq. Mn olum taleyin cza qirmanci. Onun csdini aparib, özüm Cavab vercym bu ölüm. üçün. ­ Yen d gecniz xeyr qalsin. Qddar olmaliyam mrhmtimdn, Sizin haliniza aciyiram mn. Bununla flakt balandi artiq, Hl qaridadir müdhi bdbaxtliq. Birc söz d deyim, mehriban ledi. K r a l i ç a. Söyl, söyl görüm, neylmliym? H a m l e t. Heç n, gedin mn mhl qoymadan, Girin yataina lova kralin, Yen siallasin üz-gözünüzü, Siz quzum desin, maralim desin. O, lnt glmi qollari il Sizin boynunuzu qucaqlayaraq Bir cüt öpü alsin yanainizdan. Bunun vzind, tkkür kimi, Siz d sirri açib ona deyin ki,

236

Milli Kitabxana

Hamlet dli deyil hqiqtn d, Dliliy vurub özünü qsdn. Bu i onun üçün la olacaq, Çünki bel gözl, bel ailli, Bel frastli bir kraliça Onuntk bir paza, bir yarasaya Bu cür qiymtli bir sirr açacaq. Bunu kim eylyr? lbtt, heç kim! Htta naildaki mhur meymun da n uca binanin çixib damina, Xlvtc, gizlic orda saxlanan Sbti açaraq göyrçinlri Havaya buraxmaz heç vaxt, heç vd. Sbt girmz ki tcrüb üçün, Sbtl birlikd yixilar birdn, Boynu yer dyib qirila bilr. K r a l i ç a. Arxayin ol, olum, ölrm ancaq Heç zaman heç kim satmaram sni. H a m l e t. Mni göndrirlr ngiltry, Bunu bilirsiniz? K r a l i ç a. Bli, çox fsus, Mn tamam unutdum, bu qt olunub. H a m l e t. mr möhürlnib, hazirdir artiq. Mnimldir iki mktb yoldaim Bu uzaq sfrd, inaniram mn Onlara gürzy inandiimtk. Mni salmalidir onlar tly. Yaxi, bel olsun, görk kim kimi Bu gizli yarida mlub edck. Düzü, gülmlidir quyu qazan ks Yixilib dünd öz quyusuna. Qalani lin keçirmk üçün Onlar laim atib, quru quracaq

237

Milli Kitabxana

Mns laim atib daha drindn Quru quracaam quruya qari, Göy sovrulacaq bütün qurular. Hngam qopacaq eyni zamanda Yer altda hiyllr qarilaanda. ­ Aparim, gizldim bu içalati, Mnim sfrimi sürtlndirdi. Anacan, gecniz xeyr qalsin. Dorudan, n yaman susdu müavir! Çrnçi, gicbsr bu haramzada N ciddi, tmkinli olub dünyada! ­ Gl, cnab, sninl çürüdk ii. ­ Gecniz xeyr qalsin, anacan. Hrsi bir yana gedir.

Hamlet Poloninin csdini sürüyrk aparir. DÖRDÜNCÜ PRD BRNC SHN

Qsrd bir otaq. Kral, kraliça, Rozenkrants v Qildenstern daxil olurlar.

K r a l. Bu drin ahlarda ns bir sirr var. Bunun sbbini öyrndinizmi? Olunuz hardadir? K r a l i ç a. Bizi tk buraxin be-on dqiq. (Rozenkrants Qildenstern gedirlr). Ah, mehriban rim, mn nlr gördüm! K r a l. N var, Gertruda? Hamlet necdir? K r a l i ç a. Hiddtl çarpiib tufan qoparan Dniztk, külktk ailsiz idi. Xalça arxasindan el bu vaxti iqqilti eidib airdi tamam. "Siçovul, siçovul!" dey qiqirdi, Qilinci siyirib sancdi xalçaya, Öldürdü bilmdn yaziq qocani.

238

Milli Kitabxana

K r a l. Nec d qorxulu, dhtlidir bu! Orda gizlnsydik, biz d ölrdik. Onun bel srbst, azad gzmsi Sizinçün, bizimçün, hr bir ks üçün, Bütün hami üçün thlüklidir. ndi bs bu qana kimdir cavabdeh? fsus ki, özümüz. Çünki vaxtinda Nzart etmdik bu dli gnc, Onu ayirmadiq baqalarindan. Tüknmyn övlad mhbbtimiz Aldi baimizdan ailimizi, Düünüb seçmdik yaxini pisdn. Hamidan biz onun dliliyini Gizldik ayibli xstlik kimi. ndi içimizd iddt eylyib Yeyir qlbimizi. O hara getdi? K r a l i ç a. Harasa ölünü çkib apardi. Mdnd yöndmsiz dalar içind Qizil zrrlri parildayantk, Dlilikdn coub sayiqladiqca Onun da ailli, gözl sözlri Adamin qlbin fq saçirdi. Göz yai tökürdü öz mliyçün. K r a l. Gedk, Gertruda. Gün nurunu Dalarin baina hl saçmami, O yola dück shr gmiyl. Bu mnfur qtl ustaliqla biz Grk sbb tapaq. Ey! Qildenstern? (Rozenkrants v Qildenstern qayidirlar). Kömkçi götürün, tez gedin, dostlar. Dliliyi tutub çilinlaaraq, Yataq otainda kraliçanin Fair Polonini öldürüb Hamlet, Harasa sürüyüb cnazsini.

239

Milli Kitabxana

Gzin, tapin onu, ancaq prinsl Mehriban daniin, mülayim olun, Gtirin kilsy csdi drhal. Rica eylyirm sizdn, tlsin! (Rozenkrants v Qildenstern gedirlr). Gedk, Gertruda, yiaq dostlari, Onlara bildirk hm bu ölümü, Hm d ki glck mqsdimizi. Bellikl, birba hdf uçan Qorxunc, zhrli top güllsi kimi, Dünyanin barini yaran böhtanlar, Blk, toxunmadi, dymdi biz. Ah, gedk birlikd, mnim mlyim, Tvil, qorxuyla dolub üryim.

Gedirlr.

KNC SHN

Qsrd baqa bir otaq. Hamlet daxil olur.

H a m l e t. Çatdi thlüksiz mnzilin o. R o z e n k r a n t s v Q i l d e n s t e r n (shn arxasindan). Hamlet! Prins Hamlet! H a m l e t. Sus, bu n ssdir? Kim mni çairir? Budur, glirlr. (Rozenkrants v Qildenstern glirlr). R o z e n k r a n t s. Milord, neyldiniz o cnazni? H a m l e t. Tapirdim torpaa - öz anasina. R o z e n k r a n t s. Deyiniz, hardadir, biz gedib ordan Götürk, aparaq onu kilsy. H a m l e t. Buna inanmayin. R o z e n k r a n t s. Ny inanmayaq? H a m l e t. Buna ki, mn sizin sirrinizi saxlaya bilrm, ancaq öz sirrimi yox. Bir d axi gn özü ndir ki, onun sual-sorusu da n olsun. Bir kral olu ona n cavab vermlidir? R o z e n k r a n t s. Siz mni gn sayirsiniz, milord?

240

Milli Kitabxana

H a m l e t. Bli, ser, kral mrhmtinin, sxavtinin, hakimiyytinin bütün irsini soran bir gn. Fqt bel qarinqulular krala daha yaxi qulluq göstrirlr. Kral onlari, meymun azinin bir küncünd dadli tik saxladii kimi, saxlayir. Azina birinci alib axirda udur. irniz ona lazim gldikd o sizi sixir. Siz, gnlr yenidn quru qalirsiniz. R o z e n k r a n t s. Mn sizi baa dümürm, milord. H a m l e t. Mn buna sevinirm. Ailli sözü axmaq qulaq eitmz. R o z e n k r a n t s. Milord, siz cnaznin yerini demli v biziml kralin hüzuruna getmlisiniz. H a m l e t. Cnaz kralin yanindadir, ancaq kral cnaznin yaninda deyil. Kral el eydir ki... Q i l d e n s t e r n. "El eydir ki", milord? H a m l e t. Heç eydir. Aparin mni onun hüzuruna. Gizl, tülkü, cüssni, hami axtarir sni.

Gedirlr.

ÜÇÜNCÜ SHN

Qsrd baqa bir otaq. Kral yanlarin muayiti il daxil olur.

K r a l. Mn mr etmim, gzsinlr onu, Axtarib tapsinlar cnazni d. Bu adamin azad, srbst qalmasi Nec d dhtli, thlüklidir! Onunla srt olmaq biz yaramaz, Onu çox istyir qara camaat. Avam xalqin ali gözlrinddir. Veriln czani görürlr ancaq, Heç vaxt düünmürlr cinayt haqda. Hr ey ehtiyatla düzlsin grk. Onun bu sfri tcili, vacib Dövlt ii kimi görünmlidir. Qorxulu drdlri dünyada br Qorxulu drmanla saalda bilr,

241

Milli Kitabxana

Ya da lac tapmaz. (Rozenkrants daxil olur). N var! N oldu? R o z e n k r a n t s. Meyiti harada gizltdiyini, N qdr çalidiq, öyrnmmdik. K r a l. Bs özü hardadir? R o z e n k r a n t s. Özü bayirda, Nzart altinda durur, hökmdar. Sizin mrinizi gözlyirik biz. K r a l. Prinsi gtirin! R o z e n k r a n t s. Ey, Qildenstern! Prinsi gtirin tez içriy. (Hamlet v Qildenstern daxil olurlar). K r a l. H, Hamlet, bir dani, hani Poloni? H a m l e t. Axam yemyind. K r a l. Axam yemyind? H a m l e t. Bli, lakin o yemir, onu yeyirlr. Siyasi qurdlarin ona hsr olunmu ümumi yiincai yenic balanib. Mzar qurdu yemyinin lvanliina gör yer üzünün bütün imperatorlarindan üstündür. Biz dünyada olan, ti yeyiln hr bir canlini saxlayib kökldirik ki, özümüz yeyib köklk, özümüzü is qurdlar üçün bslyirik. str piy basmi kral olsun, istrs ariq dilnçi, qurdlar üçün frq elmz. kisi d bir süfrd eynidir, iki cür, müxtlif yemkdir. Budur hyatin sonu. Kral. fsus, fsus! H a m l e t. nsan, krali yemi qurdla baliq tutar, sonra da hmin qurdu yeyn balii özü yeyir. Kr a l. Bununla sn n demk istyirsn? H a m l e t. Heç n, mn siz yalniz onu göstrmk istyirm ki, bir kral bir dilnçinin bairsaqlarinda nec tntn il syaht çixa bilr. K r a l. Poloni hardadir? H a m l e t. Göylrd, adam göndrin baxsin. Hrgah orada tapmasa, onda chnnmd onu özünüz axtarin. gr heç yerd tapilmasa, bir aydan sonra übndin pillkni il yuxari qalxanda burnunuz onun yerini siz deyr.

242

Milli Kitabxana

K r a l (bzi xidmtçilr). Gedin, tez orani axtarin! H a m l e t. Tlsmyin, siz glndk o heç yana getmyck.

Xidmtçilr gedirlr.

K r a l. Hamlet, törtdiyin air cinayt Bizi hddn artiq kdrlndirir. Snin sa-salamat qalmain üçün Tklif edirik ki, tcili, drhal Burdan, bu ölkdn çixib gedsn. Odur ki, lngim, yola hazirla. sir smt külyi, hazirdi gmi. Yoldalar gözlyir, açin yelkni Düz ngiltry. H a m l e t. ngiltry? Kr a l. Bli, tls, Hamlet. H a m l e t. Yaxi, çox yaxi. K r a l. gr sn bilsydin mqsdimizi, Yqin ki, onda da bel deyrdin. H a m l e t. Mn sizin mqsdinizi görn mlyi görürm. Qoy bel olsun, gedirm ngiltry! - Salamat qalin, ziz anam. K r a l. ziz atam, Hamlet. H a m l e t. Xeyr, anam. Ata v ana r-arvad demkdir. r-arvadsa bir can, bir bdndir. Demli, heç bir frqi yoxdur. Demli, anam deyirm. - Gedirm ngiltry. Gedir. K r a l. zlyin siz onu qarabaqara, Tlsdirin, gedib minsin gmiy. Bu gec o burda qalmasin grk, i yubatmayin. Siz uurlar! Mktubda yazilib hr ey birbbir. Tvqqe edirm, tez düün yola. (Rozenkrants v Qildenstern gedirlr). Sns, ngiltr, qlbind gr Mn qari bir az mhbbt varsa, -

243

Milli Kitabxana

Yadindan çixarma, bu mhbbti Qüdrtim qazanib qanli döyüd. gr sinn üstd Danimarkanin Qilinc yaralari saalmayibsa, Xrac verirsns biz qorxudan, Laqeyd yanama mnim mrim. Mktubum bildirr gizli fikrimi, Sn tapiriram: Hamleti öldür. Mhv et, mhv et onu sn, ngiltr. Qanimda aliir qizdirma kimi, Qurtar, qurtar mni bu qorxunc oddan. Neç ki o sadir, düüb dht, Hsrt qalacaam mn sadt.

Gedir.

DÖRDÜNCÜ SHN

Danimarkada bir düzngah. Fortinbras, bir kapitan v hrbi nizamla addimlayan qoun daxil olurlar. F o r t i n b r a s. Kapitan, siz mndn Danimarkanin Böyük kralina salam aparin. Ona rz edin ki, vdin gör, anli hökmdarin torpaqlarindan Keçir Fortinbras öz qounuyla. Ordugahin yeri bllidir siz, gr lahzrt arzulayarsa, O saat glrik hüzuruna biz. Ona bel deyin! K a p i t a n. Ba üst, milord. F o r t i n b r a s. Qoun, yava-yava irliy mar! Fortinbras qounla birlikd gedir. Hamlet, Rozenkrants, Qildenstern v baqalari glirlr. H a m l e t. Bu ordu kimindir, mehriban cnab? K a p i t a n. Norveç dövltinin sgrlridir. H a m l e t. Haradir sfri? Mrami ndir?

244

Milli Kitabxana

K a p i t a n. Polanin üstün yürü edirlr. H a m l e t. Cnab, komandiri kimdir onlarin? K a p i t a n. Norveç kralinin qardai olu, Tax-tacinin varisi Fortinbrasdir. H a m l e t. Polani büsbütün tutmaqdir qsdi, Ya srhddn bir az almaq istyir? K a p i t a n. Düzünü söylsk, ks danisaq, Bir qari torpaa can atiriq biz. Oranin xeyri yox, yalniz adi var, Be quru vermzdim heç vaxt ona mn. Ya Norveç, ya Pola satsaydi gr, O yerdn be quru qazanmazdilar. H a m l e t. Onda qorumaz ki onu polyaklar. K a p i t a n. Böyük ordu yiib onlar bu yer. H a m l e t. yirmi min qizil, iki min adam Bir saman çöpün qurban gedck! Bladir bol nemt, min-amanliq, nsani daxiln yeyir qurd kimi, Zahirn sbbi görünmür göz. Tkkür edirm qlbn siz, ser. K a p i t a n. Yaradan hr zaman siz yar olsun.

Gedir.

R o z e n k r a n t s. Getmykmi, milord? H a m l e t. Gedin qabaqda, Mn glib bu saat çataram siz. (Hamletdn baqa hamisi gedir). Hr ey, hr hadis bir mzmmtdir, Nec d sslyir qisasa mni! Arzusu, istyi hyatda yalniz Yemk, yatmaq olan bir insan ndir? Heyvandir, vsslam, baqa cür olmaz.

245

Milli Kitabxana

Bizi bu almd xlq edn xaliq Biz el böyük zka verib ki, Görürük keçmii, glcyi d. Allaha bnzyn idraki biz Töhf vermyiblr, hdr mhv edk. Görsn, idraki ndir mhv edn? Heyvan husuzluu, yoxa hr iin Sonunu drindn düünn übh? Fikirlr dörd cür olur zldn: Üç payi qorxaqliq, bir payi ail. i görmk üçün öz mqaminda. Vasit, irad, sbb, güc varkn "Bu i olmalidir" dey bir sözü Bilmirm n qdr tkrar eylyim? Mni tnbeh edir saysiz misallar. Bax, buna sübutdur bu böyük ordu. Lova, tkbbürlü gnc bir ahzad an-öhrt eqiyl alovlanaraq Bu qdr insani öz arxasinca Aparir qirina, qanli döyü. Bu zrif, bu inc qayisiz cavan Azini-burnunu yib hr ey, Düünmür hücumun nticsini. Bu qorxunc csart, bu qorxulu i Dymz htta tk bir lax yumurtaya. Fqt bu dünyada bir hqiqt var: Arada böyük bir sbb olmadan Döyü atilmaq böyüklük deyil. gr rf, ismt lklnirs, Adic bir saman çöpündn ötrü Vurumaq insana böyüklük verir. Mn nec dayanim indi yerimd?! Atam öldürülüb, anamin is rfi, ismti tapdalanibdir. Alim airmazmi, qanim comazmi? Blk d, hllik yatsin qeyrtim, Baxim utanmadan bu iyirmi min

246

Milli Kitabxana

Bdbxt adamlarin ölümün mn. Qondarma, yalançi öhrt uyub, Onlar yatama gedirmi kimi, Gedirlr birbaa qbir evin. Bir parça yer üçün vuruacaqlar. O yer bu ordu yerl bilmz, Ölnlri orda dfn etmk üçün Mzar da tapilmaz kifayt qdr... Ah, ah, mnim fikrim, bu gündn bel Ya mhv ol, ya da ki qan saç, qan çil!

Gedir.

BENC SHN

Elsinor. Qsrd bir otaq. Kraliça, Horatsio v bir zadgan daxil olurlar.

K r a l i ç a. Onunla danimaq istmirm mn. Z a d g a n. Qiqirib can atir sizi görmy, Dorudan, alini itirib yaziq, Yaman pis haldadir. K r a l i ç a. N olub ona? Z a d g a n. El hey daniir öz atasindan, Deyir: yalanlarla dolub bu dünya. Sixib yumruunu çirpir köksün. Alayir, hirslnir hr cüzi idn, Hr yerdn, hr eydn übhlnir o. Az-maz mna vardi bzi sözünd, Nitqi mnasizdir, rabitsizdir. Fqt hmin nitqi kim eidirs, Ona mna verir öz bildiyitk. Baxii, duruu, hrktlri Aydin göstrir ki, onun qlbind Dhtli, dözülmz bir kdr vardir.

247

Milli Kitabxana

H o r a t s i o. Yaxi olardi ki, dinlyydiniz, Çünki o, bdniyyt, bdxah kslrd Qorxulu fikirlr yarada bilr. K r a l i ç a. Qoy glsin içri (Zadgan gedir). (knara) Hr ey günahkartk xst qlbimi Sixir vahimyl mngn kimi. Dolur übhlrl lkli vicdan, Açir taqsirini öz qorxusundan. Zadgan Ofeliya il qayidir. O f e l i y a. Hardadir, hardadir Danimarkanin Gözl, zmtli kraliçasi? K r a l i ç a. N var, Ofeliya, bu ndir, qizim? O f e l i y a (oxuyur). Nec tapim onu mn? Hani o eq mli? lind var çliyi, Ayainda sndli. K r a l i ç a. Quzum, bu nmnin mnasi ndir? O f e l i y a. Deyim? Yox, lütf edin, bir qulaq asin (oxuyur). Öldü, getdi mzara, Yuxudadir hmi. Ayainda da durur, Bai üstd bnöv. O, oy! K r a l i ç a. Ofeliya, fqt... Ofeliya. Dinlyin.

Kral glir.

K r a l i ç a. Dhtdir, zizim, bir ona baxin. Ofeliya (oxuyur). Da qaritk kfn a, lvan güllr naxii.

248

Milli Kitabxana

O güllri yuyaraq Tökmmdim göz yai. Kr a l. hvalin necdir, qng göyrçin? O f e l i y a. Yaxidir! Yaradan yar olsun siz. Çörkçi qiziymi, deyirlr, bayqu... Hökmdar, bilirik indi nyik biz, Lakin bilmirik ki, n olacaiq. Allah süfrnizi artiq elsin. K r a l. Xyaln daniir öz atasiyla. O f e l i y a. Tvqqe edirm, bu haqda bir klm d ksmyk. Fqt sizdn sorusalar ki, bunun mnasi ndir, bel deyin (oxuyur): Valentina gününd1 Tezdn qanad çalaram, Pncrnin önünd Valentinan olaram. Olan açdi qapini, lk bxtini atmadi. Qiz geriy qayitdi, Ancaq qiz qayitmadi. K r a l. Gözl Ofeliya! O f e l i y a. Hqiqtn d, Pis söz lazim deyil, qurtariram mn. (Oxuyur) And olsun saya, müqdds din, Bu çirkin bdnamliq artiq agahdir. Olanlar deirlr almaz tapantk, And olsun Allaha bu i günahdir. Qiz deyir: söz verdin mn dymmi, Üzük taxacaqsan barmaima sn. Olan cavab verir: sn dymzdim, gr glmsydin yataima sn.

Bu müqdds günd (14 fevralda), qdim adt gör, olanin gördüyü birinci qiz onun sevgilisi olur.

249

Milli Kitabxana

K r a l. O n vaxtdan bri düüb bu hala? O f e l i y a. naniram ki, hr ey yaxi olacaq. Biz sbir etmliyik. Ancaq düünnd ki, onu soyuq torpaa basdirdilar, mn isti göz yalarimi saxlaya bilmirm. Bunu qardaima deycym. Yaxi mslhtiniz gör siz tkkür edirm. Trpn, mnim karetam! Gecniz xeyr qalsin, xanimlar; gecniz xeyr qalsin, ziz xanimlar. Gecniz xeyr qalsin, gecniz xeyr qalsin (Gedir). K r a l. Gedin arxasinca, gözdn qoymayin. (Horatsio il zadgan gedirlr). Atasinin müdhi ölümü onun Alini zhrtk zhrlmidir. Aman, Gertruda, ah, Gertruda, Flakt glmyir csustk bir-bir, Glir qoun kimi hey yiin-yiin. vvl öldürüldü qoca Poloni, Sonra sürgün oldu olumuz Hamlet, Özü günahkardir bu i yalniz. Bulanliq bir çaya dönübdür bu xalq, Yaziq Poloninin ölümü haqda Qorxunc ayilr piçildayirlar. Yaman tcrübsiz hrkt etdik: Nahaq dfn eldik onu gizlic. Sonra Ofeliya - o biçar qiz tirdi alini - gözlliyini. Ailsiz biz nyik? Yalniz bir kil V yaxud hqiqi, adic heyvan. Hamisindan pisi, nhsi budur ki, Laert Fransadan glib xlvtc. Air drd içind, kdr içind Tnha bir guy çkilib durur, Dinlyir qrib ayilri. Onun atasinin ölümü haqda Onun dng edirlr qulaqlarini. Qatili bilmyib azin blhlr Tk bizd görürlr bütün günahi. Aizdan-aiza gzir bu söhbt.

250

Milli Kitabxana

ziz Gertruda, bu müdhi sözlr Qirma doldurulmu top güllsitk Deik-deik edir mnim qlbimi. Shn arxasindan ss-küy eidilir. K r a l i ç a. Bu ndir? K r a l. Hardadir göztçilrim?! Deyin, qapilari brk qorusunlar. (Baqa zadgan daxil olur). N olub? Zadgan. Qoruyun özünüzü siz. Hökmdar, gnc Laert keçib hücuma, Birlib silahli qiyamçilarla, Trk-silah edir keikçilri. Tufanli dnizin coqun sulari Bel bir sürtl sahili aib, Geni düznlri zbt ed bilmz. Ona arxa durur qara camaat. Sanki unudulub qdim zamanlar, Ölkmizd hyat balanir indi, Adt-nnlr yox imi guya, Tz tsdiq olur qayda-qanunlar. Deyirlr: "Laerti kral seçmiik. Laert hökmdardir, yaasin Laert!" Göy tullayaraq papaqlarini, l çalib belc bairir hami. K r a l i ç a. Havayi sevinib hürüyür onlar! Ey Danimarkanin satqin itlri, Qayidin, siz izi itiribsiniz! Shn arxasinda hay-küy. K r a l. Qapini qirdilar.

Silahli Laert, onun dalinca danimarkalilar glirlr.

L a e r t. Hani bu kral? Cnablar, haminiz durun bayirda.

251

Milli Kitabxana

D a n i m a r k a l i l a r. Xeyr, girmliyik içri biz d. L a e r t. Xahi eylyirm, mn yol verin! D a n i m a r k a l i l a r. Buyurun, buyurun.

Onlar qapidan knara çkilirlr.

L a e r t. Minntdaram mn. Brk tutun qapini. - Ah, rzil kral, Ver mnim atami! K r a l i ç a. Sakit ol, Laert. L a e r t. Qanimda bir damci sakitlik olsa, Demli, anadan bic doulmuam. Atam qurumsaqdir, pak anaminsa Alninda qhblik damasi vardir, tibdir rfim, qeyrtim mnim. K r a l. Sbb ndir, Laert, üsyan edirsn Tanriya a olan nhnglr kimi? ­ Burax, Gertruda, qorxma, qoy glsin. Krali hifz edir ulu qüvvlr. Xyant n qdr l uzatsa da, Ona dy bilmz. - Bir söyl, Laert, N üçün sn bel qzblnmisn? ­ Burax, Gertruda. - H, dani, kii. L a e r t. Hani mnim atam? K r a l. Atan ölübdür. K r a l i ç a. Ancaq kral buna müqssir deyil. K r a l. Qoy n istyirs, özü sorusun. L a e r t. O nec ölübdür? Yox, yox, heç zaman Mniml zarafat elmk olmaz. Qoy chnnm olsun sdaqt, vfa! Müqdds andlar da qalsin iblis! Çürüsün zindanda vicdan, mrhmt! Chnnm zabi qorxutmur mni. nanin sözüm: hm bu, hm d o Dünyanin mnimçün bir frqi yoxdur.

252

Milli Kitabxana

N olacaq olsun, mn öz atamin Mütlq alacaam intiqamini. K r a l. Kim sni saxlayir? L a e r t. Yalniz iradm, Bütün dünya gls, saxlamaz mni. gr vara qalsa, kifayt edr, Azla böyük ilr görcym mn. K r a l. Niy, ndn öldü istkli atan?! Bu sirri öyrnmk istyirsns, Onda bel qisas ny grkdir. Sn qumar oynunda, mehriban Laert, Qalibl mlubu bilmdiyintk, Dostunla dümni seç bilmirsn. L a e r t. Siz yalniz dümni göstrin mn. K r a l. Bilmk istyirsn onu sn, olum? L a e r t. Bli, mn atamin mrd dostlarini Barima basaram hr vaxt, hr zaman. Köksünü daidib, balalarim Qaniyla bslyn qutan quutk, Onlari bslrm ürk qanimla. K r a l. ndi daniirsan, hqiqtn d, sil övlad kimi, zadgan kimi. Sevimli atanin bu ölümünd Mnim zrr qdr günahim yoxdur, Ona daha artiq aciyiram mn, Bu sn gün kimi aydin olacaq. Danimarkalilar (shn arxasindan). Yol verin, yol verin. L a e r t. Bu n hay-küydür? (Ofeliya qayidir). Co, ey quduz qzb, qurut beynimi! Ax, ey göz yalarim, ax, yeddi df

253

Milli Kitabxana

Artirib duzunu gözümü yandir! Allaha and olsun, sni bu hala Kim salib çkck öz czasini. Ah, bahar çiçyi! ziz qizciaz, Gözl Ofeliya, mehriban bacim! lahi, sn nec qiyirsan buna: Gnc, qng bir qizin mhv olur ali Qoca bir adamin hyati kimi? Tbit mahirdir mhbbtind, Alir qucaina sevgilisini, Aparir sonra da nadir hdiyy. O f e l i y a (oxuyur). Üzü açiq apardilar mzara, Dfn etdilr, qopdu ivn, ahu-vay. Göz yalari axib döndü çaylara, Aman, aman, aman, aman, aman ay. lvida, zizim! L a e r t. Alin bainda olsaydi, sübut etsydin ki, intiqam almaq lazimdir, sn mn bel dhtli tsir ed bilmzdin. O f e l i y a. Glin birg oxuyaq: Öldü, öldü, siz d deyin öldü o... Ah, nqrat mahniya nec d yarair! Gecnin yarisi öz aasinin Qizini qaçirdi oru ambardar. L a e r t. Bu cfng sözlrd drin mna var. O f e l i y a. Bu qrnfildir, xatir çiçyidir. Xahi edirm, sevgilim, al, mni xatirla. Bu is yasmndir, yadda çiçyidir, mni yaddan çixarma. L a e r t. Dlilikd müdrikliy bax, fikirl hafiz nec d birlib! O f e l i y a. Baxin, bu laldir, bu siragülüdür. Bu is sdfotudur. Buyurun, alin. Bir neçsi d mn qalsin. Buna faotu da demk olar. Ah, siz onu döünüz baqa cür taxin, mn baxmayin. Bu da qizçiçyidir. Siz bir neç bnöv d verrdim, ancaq atam ölnd hamisi solub. Deyirlr ki, o çox rahat ölüb (Oxuyur). Robin mnim öz incim, Sevincimdir, sevincim.

254

Milli Kitabxana

L a e r t. Drdi d, qmi d, chnnmi d Bu qiz gör nec d gözlldirir! O f e l i y a (oxuyur). O yen d glckmi? O yen d glckmi? Xeyr, xeyr, o ölübdür, Torpaqlara gömülübdür, Bir d heç vaxt glmyck. Saç-saqqali döndü gül, A deyildi qar da bel. Heyf, öldü, biz aladiq, Ai dedik, yas saxladiq. Allah, ona rhmt el. Allah cmi ölnlrin ruhuna rhmt elsin. Allah sizi saxlasin (Gedir). L a e r t. Bunu görürsnmi, aman, ilahi! K r a l. Laert, mn rikm snin drdin. gr inanmirsan, onda özün get, Sinanmi, ailli dostlarini yi, Dani olduutk bu flakti. Qoy onlar düünüb qrar versinlr. Hrgah dorudan da bu cinaytd Birbaa v yaxud dolayi yolla Mnim zrr qdr lim olarsa, Tacimi, taxtimi, öz hyatimi, Bütün nyim varsa haziram verim Bu böyük itkiy bir vz kimi. Yox, günahsiz olsam, onda sbir el, Gl birg axtaraq, aradiraq biz, Tapaq hqiqti. L a e r t. Yaxi, raziyam. Atamin bu cür sirli ölümü, Gizlin, tntnsiz dfn olunmasi, Abid tikmmk mzari üst,

255

Milli Kitabxana

Onu bzmmk qilincla, gerbl, Adt-nnnin unudulmasi ­ Bunlarin hamisi, ildirim kimi Gurlayib glrk göylrdn yer, Amansiz qisasa çairir mni. K r a l. Qisas alacaqsan, inan sn buna. Cani tapildimi, kim olur-olsun, Grk yerindc boynu vurulsun. Rica eylyirm, gedk mniml.

Gedirlr.

ALTINCI SHN

Qsrd baqa bir otaq. Horatsio bir xidmtçi il daxil olur.

H o r a t s i o. Mniml danimaq istyn kimdir? X i d m t ç i. Üç-dörd dnizçidir, deyirlr ki, ser, Mktub gtiriblr siz kimdns. H o r a t s i o. Yaxi, de glsinlr. (Xidmtçi gedir). Heç bilmirm ki, Mni bu dünyada indi yad edn Hamletdn savayi kim ola bilr?! Dnizçilr daxil olurlar. B i r i n c i d n i z ç i. Xobxt olun, cnab. H o r a t s i o. Sizinl birg. B i r i n c i d n i z ç i. Cnab, hr ey Allahin mrhmtindn asilidir. Siz mktub gtirmiik, cnab. - Onu gmiyl ngiltry gedn bir müavir göndrdi. Mn dediklri kimi, gr sizin adiniz Horatsiodursa, buyurun. H o r a t s i o (mktubu oxuyur). "Horatsio, mktubumu oxuyandan sonra kralin yanina getmk üçün bu yoldalara bir yol tap. Onlar krala

256

Milli Kitabxana

mktub aparirlar. Biz dnizd olali heç iki gün deyildi ki, dniz quldurlari arxamiza düüb bizi tqib etmy baladilar. Gmimizin hddindn artiq yava getdiyini görüb vurumaa, ücat göstrmy mcbur olduq. Onlar biz yaxinladilar. lbyaxa döyürkn quldurlarin gmisin keçdim. El bu an gmilr aralandi. Bellikl, tkc mn sir düdüm. Onlar soyunçu olsalar da, mniml mülayimlikl davranirdilar. Onlar n etdiklrini bilirdilr. Mn d onlara yaxiliq etmliym. mkan yarat, göndrdiyim lav mktub krala çatsin. Özüns ölümün pncsindn qaçib qurtarirsanmi kimi böyük bir sürtl yanima tls. Sn sözüm var. Qulaqlarin el eylr eidck ki, heyrtdn dilin lal olacaq. Bu sözlr hl dey bilcklrimin n adisidir. Bu xeyirxah adamlar sni mnim qaldiim yer gtirrlr. Rozankrantsla Qildenstern ngiltry gedirlr. Onlarin haqqinda danimaqla qurtarmaz. Sa ol. Hmi sdaqtin inandiin Hamlet". Gedyin, mktubu verin krala. Cld olun, tez olun, aparin mni Mktubu göndrn xsin yanina.

Gedirlr.

YEDDNC SHN Qsrd baqa bir otaq. Kral v Laert daxil olurlar. K r a l. ndi inandinmi günahsizam mn, Hqiqi, smimi dostunam snin. Gördünmü, atani öldürn qatil Qsd etmk istmi mnim ömrüm? L a e r t. Bli, bu aydindir, ancaq bir deyin: Bel ehtiyatli, tdbirli ikn Qoyub thlükd hyatinizi, Bu cür dhtli, qorxunc canini K r a l. Niy vermdiniz mhkmy siz? Bunun sas iki sbbi vardir. Blk, snin üçün heç ny dymz,

257

Milli Kitabxana

Fqt mnim üçün çox grklidir. Birinci budur ki, onun anasi ­ Kraliça onsuz yaaya bilmz. Mn qaldiqdasa, bxtim, taleyim Yaxidir, ya da pis, bir frqi yoxdur. Bütün hyatimla, bütün qlbiml El bnd olmuam kraliçaya, Ona el möhkm balanmiam ki, Smadan ayrilmaz bir ulduz kimi, Ayrila bilmrm mn ondan heç vaxt. Qatili vermdim mhkmy mn, kinci sbbi budur ki, olum, Onu qlbn sevir qara camaat, Sevgiy qrq edir nöqsanlarini. Odun parçasini hngli bulaq Qiymtli bir daa çevirdiyitk, Adi xalq da onun cinaytini Dyiib döndrir lyaqt, bil. Odur ki atdiim cza oxlari Yüngül budaq kimi hdf çatmaz. Hirslnmi camaat güclü yel kimi Oxlari qaytarib sancar köksüm. Laert.Demli, unudum mrhum atami, Dhtlr odunda yanan bacimi?! Ah, zavalli bacim, ah, bdbxt bacim! Bir zaman vardi ki, bir vaxt vardi ki, Hüsnü, lyaqti, kamilliyiyl Bütün qadinliin zirvsiydi o. Yox, yox, qisasimi alacaam mn. K r a l. Heç narahat olma, el bilm ki, Avam yaranmiiq, kütük, axmaiq. Qorxunc thlüknin müdhi lin Heç zaman vermrik saqqalimizi, Oynada, yln istdiyitk. Çox ey bilcksn bir azdan, olum. Yaxin dostum idi istkli atan,

258

Milli Kitabxana

Biz d özümüz dümn deyilik. Ümid edirm ki, bunlar drindn Sn düünmyi öyrdckdir... (Çapar daxil olur). Ndir? N xbr var? Ç a p a r. Prins Hamletdn Mktub gtirmilr siz, hökmdar. Bu sizin, bu is kraliçanin. K r a l. N, mktub? Hamletdn? Kim gtirmidir? Ç a p a r. Bir neç dnizçi, bel deyirlr, Hmin adamlari görmmim mn. Klavdio verdi bu mktublari, O alib bunlari dnizçilrdn. K r a l. Laert, oxuyuram, dinl, dinl bir. Sn ged bilrsn.

Çapar gedir. Kral mktubu oxuyur.

"Böyük v zmtli hökmdar, mlumunuz olsun ki, mn sizin kralliin srhdin çilpaq bir halda glib çixmiam. Sabah sizin ahan baxilarinizi görmk üçün icaz istyirm. Mrhmtiniz nail olanda mn bu cür qfil v çox qrib qayitmaimin sbbini siz trafli daniacaam. Hamlet". Hamisi qayidib? Bu n demkdir? Yoxsa bu yalandir, düzlib ilr? L a e r t. Siz onun xttini taniyirsiniz? K r a l. Hamletin xttidir, o yazib "çilpaq". Budur, aaida qeyd edib "tkc". Mn mslht ver indi sn, olum! L a e r t. Bilmirm n deyim. Ancaq qoy glsin. Onun bu glii üryimdki Drdi saaldacaq, ölmyib o vaxt Onun gözlrinin için baxib Deycym: "Cani".

259

Milli Kitabxana

K r a l. Bu beldirs, Nec beldirs?! N qalib artiq? Mn göstrn yolla gedrsn, Laert? L a e r t. Hr ey haziram, yalniz, hökmdar, Bariiq yolunu göstrmyin siz. K r a l. Daha n bariiq. O glib indi. Yayinib, qaçibdir syahtindn. Tzdn geriy qaytarmaq olmaz. Mn yeni bir klk fikirlmim, Bu df canini qurtara bilmz. Heç ks übhlnmz, budur sasi, Onun ölümünü htta anasi Bir tsadüf sayar. L a e r t. Böyük hökmdar, Mütlq baxacaam siz deynlr. gr istsniz, intiqam üçün Mn alt olaram. K r a l. Budur doru yol. Syaht ednd baqa yerd sn, Hmi haqqinda söz-söhbt düüb. Hamletin yaninda bir df sni, Düzü, hr chtdn trifldilr. Lakin bir chtdn triflynd Prins sn yaman paxilliq etdi. gr mn qalsa, hmin paxilliq Vacib bir ey deyil. L a e r t. O ndir el? K r a l. Bo eydir. Gnclrin sino getdiyi lyapada olan lent kimidir o. Yüngül pla geyib cavanliinda Laqeyd-laqeyd dolanir insan.

260

Milli Kitabxana

Fqt yaa dolub ahillaanda Qara samur xzi geyir ynin, Hm gümrah görünür, hm d tmkinli. Qulaq as, buraya iki ay vvl Bir cnab glmidi Normandiyadan. Mn özüm görmüm fransizlari, Bir zaman onlarla vurumuam da. Yaxi at minmkd bütün dünyada Tayi-brabri yoxdur onlarin. Ancaq sehrbazdi bu gözl cnab, El bil yhrd böyümüdü o. Ati el sürür, el syirdir, El möcüzlr göstrirdi ki, Khrdn ayrilib seçilmirdi heç, kiz yaranmidi sanki khrl. Hani bel nail, bel fsan?! Onun hünrini, ücatini N demk mümkündür, n d düünmk. L a e r t. Normandiyaliydi? K r a l. Normandiyali. L a e r t. Ömrüm and olsun, o Lamod imi. K r a l. Lap el özüydü. L a e r t. Onu, hökmdar, Yaxi taniyiram, incidir, inci, Bütün bir milltin yaraiidrr. Ürkdn danidi snin haqqinda, Yaman trifldi mhartini, Xüsusn d qilinc oynatmaini Göylr qaldirdi o dön-dön. Hami bilsin dey, eitsin dey Ucadan dedi ki, gr bir nfr Qarina çixmaa csart ets, Önünd bir an da davam gtirmz. And içib inamla tsdiq etdi ki, Dünyada n mahir qilinc oynadan

261

Milli Kitabxana

Cldlikd, hücumda, müdafid Sninl heç cür bacara bilmz. Ondan bu sözlri eidn kimi Hamletin qlbini diddi paxilliq. Tkc tsllisi, tkc arzusu Yalniz bu oldu ki, birdn glsn, Dil töküb o sni yola gtir, Qilinc meydaninda vuruasiniz. Bax, bu da bhan. L a e r t. Nec? Bhan? K r a l. Laert, bir de görüm, ziz atanin ziz tutursanmi xatirini sn, Yoxsa drd rsmisn, kdr klisn, Ya da bir heyklsn cansiz, ürksiz. L a e r t. N üçün siz bunu soruursunuz? K r a l. Demirm, sevmirsn öz atani sn. Ancaq bilirm ki, zaman dönükdür, Zamanla yaranir, doulur sevgi. Görmüm, ömürdn keçdikc illr Sevgi alovu da sngiyir az-az. Sevgi alovunun öz daxilind At d aliir, göz d aliir, Sevgi alovunu söndürür bir vaxt. Daim yaxi qalmir heç n hyatda. Salam bir bdnd qan da coanda nsan tlf olur qançoxluundan. Neç ki arzu var üryimizd Arzunu hyata keçirmk grk, Bizim borcumuzdur bu i zldn. nsanlar, sahillr, hadislrtk Arzu da dyiir, yox olub gedir. Arzusuz i görmk, borcu ödmk Bdxrcin çkdiyi ahlara bnzr, Bdni mhv edr qanazliindan. Laert, gl vermyk fürsti ldn,

262

Milli Kitabxana

Toxunaq yaranin özyin biz. Hamlet qayidibdir. ndi de görüm, Oulluq borcunu sözlrl deyil, Nyl, hansi il sübut edrsn? L a e r t. Gedib boazlaram onu kilsd. K r a l. Qatil müqdds yer ola bilmz, ntiqam tanimir n hdd, n srhd. Onda yaxi olar, mehriban Laert, Heç vaxt çixmayasan evdn qiraa. Snin gldiyini bilck Hamlet. Bzi adamlari onun yanina Sni mdh etmkçün göndrrik biz, Hmin fransizin triflrindn Sni daha artiq triflyrlr. Onlar görüdürr sizi, nhayt. Htta sizin üçün mrc d glrlr. Firildaqdan knar, hiyldn uzaq, Sadqlb, smimi bir insan kimi Fikir vermyck qilinclara o. Sn d asanliqla, bir imkan tapib, Dyi bilrsn mhart il ti bir qilincla küt qilincini. dman yariinda, bu görüd sn Alarsan atanin intiqamini. L a e r t. Hökmn alacaam intiqamimi. Yalniz bu niyytl, bu mqsdl d Bir zhr almiam, çox dhtlidir. Kim vursa bilmdn biçai ona, Kss barmaini, ölr o saat. Gecnin yarisi ay iiinda Yiilmi otlar da saaltmaz onu. Bu lnt glmi mum zhrdn Qilincin azina çkrm bir az. Hamletin toxunub birc yerin Yüngülc siyirsam, drhal mhv olar.

263

Milli Kitabxana

K r a l. Bu haqda bir daha gl fikirlk. Götür-qoy eylyk vaxti, imkani, Görk niyytimiz ba tutacaqmi? Hrgah mruz qalsaq uursuzlua, Açilsa, fa olsa gizlin qsdimiz, Bütün el içind rüsvay olariq. Odur ki, ehtiyat bir tdbir grk. Bunsuz i yaramaz. Dayan, qoy görüm, Sizin barnizd mrc glrik biz... H, tapdim: Vurua-vurua siz qizianda Mn sizi daha çox qizidiraram O yanib, odlanib su istynd vvldn xlvtc hazirladiim Xüsusi qdhi verrm ona. O snin ölümcül zrbndn gr Sa qalsa, qdhdn azca içntk, übhsiz, mhv olar. - Bu n ss-küydür? (Kraliça daxil olur). ziz kraliça, n var, n olub?! K r a l i ç a. Flakt dalinca glir flakt, Bdbxtlik izlyir biri- birini. Laert, yaziq bacin suda bouldu. L a e r t. Ah, nec bouldu! Haçan, harada? K r a l i ç a. Çayin knarinda bir salxim söyüd Baxir güzgü suda yarpaqlarina. Nakam Ofeliya glmi bu yer, lind qrib bir çlng varmi, O özü hörübmu hmin çlngi: Qaymaqçiçyindn, qizçiçyindn, Bir d gicitkndn, yaiotundan, Bu ota kobud ad qoyub çobanlar, Qizlar ona deyir ölü barmai.

264

Milli Kitabxana

Çixib Ofeliya hmin aaca, styib çlngi assin budaqdan. Bu zaman qfildn qirilib budaq, O yivali dönük yixilib çaya, Donu yelkn kimi açilib bu dm. Su prisi kimi qiz üzüb suda, Ürkdn oxuyub qdim nmlr. El bil duymurmu bdbxtliyini, Ya da suda qalan bir canli imi. Axi, bu hal uzun çk bilmzdi. Nhayt, islanib onun paltari, Çkib zavallini qdim nmnin Gözl auundan müdhi ölümün yrnc qucaina. L a e r t. Ah, o boulub! Kr a l i ç a. Boulub, boulub. L a e r t. Oh, bdbxt bacim, Sn qrar tutmusan sular qoynunda, Mnim göz yalarim nyin grk! Bs nec saxlayim göz yalarimi?! Alamaq zldn qismtimizdir. Utanmaz tbit öz adtiyl Dhtl göz yai tökdürür biz. Kii alayanda qadina bnzr. lvida, hökmdar! Odlanir dilim, Azimdan alovlar püskürrdim mn, Fqt danimaa yoxdur taqtim, Sarsaq göz yalarim söndürür odu (Gedir). K r a l. Gertruda, gedk onun dalinca. Çaliib, llib onun bir thr Coqun qzbini sakit etmidim. Qorxuram, yenidn qizia bilr. Gl gedk dalinca (Gedirlr).

265

Milli Kitabxana

BENC PRD BRNC SHN

Qbiristanliq. ki mzarçi daxil olur. Onlarin lind bel v külüng vardir.

B i r i n c i m z a r ç i. De gorüm, öz xou il o dünyaya gedn bir qizi xristian kimi dfn etmk olarmi? k i n c i m z a r ç i. Mn sn deyirm, olar. Tez trpn, onal qbir qaz. Müstntiq bu i baxmi, onu xristian kimi dfn etmyi qrara almidir. B i r i n c i m z a r ç i. Axi, bu nec ola bilr? O ki suda özünü müdafi mqsdiyl bomamidir. k i n c i m z a r ç i. Nec yni?! O özünü müdafi mqsdiyl bomudur. B i r i n c i m z a r ç i. Bu özün qsd etmkdir. Baqa cür ola da bilmz. Sübut göz qabaindadir. gr mn özümü suda qsdn bouramsa, bunu il sübut edirm. in d üç chti var: birinci, ii yerin yetirmk; ikinci, icra etmk; üçüncü d, hyata keçirmk. Demli, o qiz özünü suda qsdn bomudur. k i n c i m z a r ç i. Yox, qulaq as bir, aa goren... B i r i n c i m z a r ç i. Sözümü ksm. Bax, tutalim, bu sudur. Yaxi. Bax, tutalim, bu da adamdir. Yaxi. gr adam bu suya yaxin gedirs, özünü boursa, msl aydindir, istsn d, istmsn d, o gedib. Bu is tamam baqa eydir: hrgah su adama yaxin gedirs, onu boursa, onda adam özünü bomur. Demli, kim ki öz ölümünd günahkar deyil, o öz hyatina özü qsd elmir. k i n c i m z a r ç i. Mgr bu qanundur? B i r i n c i m z a r ç i. Bli,bu qanundur. stintaq qanunu budur. k i n c i m z a r ç i. sl hqiqti bilmk istyirsn, h? gr o qiz zadgan olmasaydi, onu heç vaxt xristian kimi basdirmazdilar. B i r i n c i m z a r ç i. Aha, sn düz deyirsn. Adama el air gln d budur ki, varlilar istdiyi vaxt özünü suda boa bilr v ya kndirdn asa bilr, ancaq onlarin din qardalari kasib xristianlarin buna ixtiyari yoxdur. Di qurtar, beli i sal. Bilirsnmi, dünyada ba" bandan, knkandan, bir d qbirqazandan qdim snt sahibi olmayib. Onlar Adm atanin sntini davam etdirirlr. k i n c i m z a r ç i. Bym Adm atazadgan olub?

266

Milli Kitabxana

B i r i n c i m z a r ç i. lk df beldn, külüngdn o istifad edib. k i n c i m z a r ç i.Yalandir, onun heç nyi olmayib. B i r i n c i m z a r ç i. Bu ndir! Sn yoxsa bütprstsn? Müqdds kitabi Bibliyani nec baa düürsn? Bibliyada yazilib ki, Adm yer qazib. Bir klln yerldir d, o heç belsiz, külüngsüz yer qaza bilrdi? Dayan, mn sn ayri sual verecym. gr düzgün cavab vermsn, vay halina. k i n c i m z a r ç i. Dö glsin. B i r i n c i m z a r ç i. De görüm, o kimdirki, onun düzltdiyi ey bnnanin, dülgrin, gmiqayiranin düzltdiyindn daha möhkmdir? k i n c i m z a r ç i. Dar aaci quran. Çünki dar aaci öz sakinlrindn çox yaayir. B i r i n c i m z a r ç i. Vallah, ail dryasisan. Dorudan da, dar aaci hmi yaxiliq elyir. Ancaq kim? Yamanliq elynlr. ndi sn d yamanliq elyirsn. Deyirsn ki, dar aaci kilsdn möhkmdir. Demli, sn dar aacinin yaxilii grkdir. Demli, sni asmaq lazimdir. Suala tzdn cavab ver, di bala görk. k i n c i m z a r ç i. O kimdir ki, onun düzltdiyi ey bnnanin, dülgrin, gmiqayiranin düzltdiyindn daha möhkmdir? B i r i n c i m z a r ç i. H, cavab ver, kimdir? Alin cilovunu boalt da. k i n c i m z a r ç i. Yaxi, indi dey bilrm. B i r i n c i m z a r ç i. Tez ol. k i n c i m z a r ç i. Sübh ibadtin and olsun, dey bilmrm.

Hamletl Horatsio daxil olub bir knarda dayanirlar.

B i r i n c i m z a r ç i. Baini nahaq yer sindirma. Kötklnmkl qanmaz ek yeyin yerimz. Bir d n vaxt bu suali sn verslr, deyrsn qbirqazandir. Çünki qbirqazanin tikdiyi evlr ta qiyamt günün qdr qalacaq. Yaxi, cld ol. ogen dayinin meyxanasina get, mn bir qab çaxir gtir.

kinci mzarçi gedir, birinci mzarçi qbir qazir, hm d oxuyur.

Gncliyimd gülrdim, Qlb açardi gözllr. Ah, mn el bilrdim, Hyat kefdir zllr.

267

Milli Kitabxana

H a m l e t. Mgr bu adam n i gördüyünü hiss elmir? Qbir qazmaq hara, mahni oxumaq hara? H o r a t s i o. Adt onu öz pesin etinasiz edib, prins. H a m l e t. Bu, dorudan da, beldir. Yalniz qabar tutmayan llr hssas olur. B i r i n c i m z a r ç i (oxuyur). Birdn gldi qocaliq, Mni qüss, qm aldi. Getdi sevgi - kralliq, Gnclik sanki xyaldi.

Bir kll çixarib atir.

H a m l e t. O kllnin d dili varmi, n vaxtsa o da oxuya bilirmi. Gör, haramzad onu torpaa nec tullayir. El bil ki, tulladii dünyada ilk insan qatili Qabilin kllsidir. Bu uzunqulain l keçirdiyi o kll, blk, bir zamanlar Allahin özünü bel aldatmaq istyn bir siyastçinin bai imi. Ola bilrmi? H o r a t s i o. Ola bilr, milord. H a m l e t. Blk, saray yaninin bai imi, "sabahiniz xeyir, lahzrt! Shhti-vücudunuz necdir, mrhmtli hökmdar?" sözlrini böyük mhartl deyirmi. Blk d, filan aanin bai imi, filan aanin atini triflyirmi ki, ona bailasin. Ola bilrmi? H o r a t s i o. Bli, milord. H a m l e t. Lap el belymi ki, var. ndi is xanim qurdun anasidir. Dilri tökülüb, çnsi düüb, mzarçi is beli onun tpsin çirpir. Budur heyrtamiz dyiiklik! Ah, insan bu sirdn agah olsaydi! Bu boyda kllni yalniz top-top oynamaq üçün illr boyu zab-ziyytl böyütmy dyrmi? Mn bu haqda düündükc az qalir öz kllm çatlasin. B i r i n c i m z a r ç i (oxuyur). Götür beli, külüngü, Dünya fani, ömür az. Bu zavalli aiq Mzar qaz ha, mzar qaz.

Baqa bir kllni çixarib atir.

H a m l e t. Bu da bir baqasi. Yqin ki, o bir hüquqünasin, bir vkilin kllsidir. Bs onun mharti, onun bicliyi, onun fndlri, onun

268

Milli Kitabxana

firildaqlari, onun klklri hani, harada qalib? ndi o n üçün bu kobud yaramazin çirkin külüngünün air zrblrin dözür, onu mhkmy çkmir? Him! Blk d, bu kllnin sahibi öz vaxtinda torpaq alib-satan böyük bir dllal olub. Hr cür qbzlr, hr cür pul vsiqlri, hr cür zmantlr, hr cür crimlr, hr cür qazanclar bard sndlr düzldib. Budurmu crimlrin crimsi, qazanclarin qazanci? Buna görmi onun yaxi bai palçiqla yaxi dolub? Onun zamin durduqlari torpaq sahiblri indi bu iki müqavil sndi boyda olan yerimi ona zamin durublar? Onun hazirladii bütün sndlri bir yer toplasan bu yer gücl yerl bilr. O torpaq sahiblrinin özlri bundan çox yer almayiblar, h? H o r a t s i o. Bir qari da artiq almayiblar, milord. H a m l e t. Perqamentlr qoyun drisindn hazirlanir, el deyilmi? H o r a t s i o. Bli, milord, dana gönündn d hazirlanir. H a m l e t. Perqamentlrd möhkmlik, onlarin üzrindki yazilarda etibar axtaranlarin özlri qoyun v danadirlar. Mn bu adamla danimaq istyirm. - Ey, aa, bu qbir kimindir? B i r i n c i m z a r ç i. Mnimdir, cnab (Oxuyur). Bu zavalli aiq Mzar qaz ha, mzar qaz. H a m l e t. Bilirm, snindir. Dorudan da, sn qbirdsn, amma yalan daniirsan. B i r i n c i m z a r ç i. Siz qbird deyilsiniz, cnab. Ona gör d qbir sizin deyil. Amma mn qbirdym, qbir d mnimdir. Demli, mn yalan danimiram. H a m l e t. Sn qbirdsn, bu o demk deyil ki, qbir snindir. Qbir ölülr üçündür, dirilr üçün yox. Demli, sn yalan daniirsan. B i r i n c i m z a r ç i. Bu, canli yalandir, cnab. Vaxt glr qbird hqiqt olar. H a m l e t. De görüm, bu qbiri hansi kiiy qazirsan? B i r i n c i m z a r ç i. Heç bir kiiy, cnab. H a m l e t. Onda hansi qadina qazirsan? B i r i n c i m z a r ç i. Heç bir qadina. H a m l e t. Qoçaq, bu qbird kimi basdiracaqlar? B i r i n c i m z a r ç i. Bir nfri, cnab. O vaxtiyla qadin idi, indi is, Allah onun ruhunu ad elsin, n ondandir, n bundan.

269

Milli Kitabxana

H a m l e t. Bu haramzad nec d inamla daniir! Onunla dqiq olmaq lazimdir, yoxsa bizi ikimnali sözlr altinda basdirar. Allaha and olsun, Horatsio, son üç ild fikir vermim, dünyamiz yaman csartlnib. Qara camaat ayainin ucu il yanlarin dabanini tapdalayir,-Sn n vaxtdan burada qbirqazansan? B i r i n c i m z a r ç i. Mrhum kralimiz Hamletin Fortinbrasal qalib gldiyi gündn. H a m l e t. O hadis haçan olub? B i r i n c i m z a r ç i. Mgr siz bunu bilmirsiniz? Bunu axmaq da bilir ki, hmin günü prins Hamlet anadan olub. ndi onun baina hava glib. Onu ngiltry göndriblr. H a m l e t. Bli, çox pakiz, bs onu ngiltry n üçün göndriblr? B i r i n c i m z a r ç i. N üçün? Onun üçün ki, o dlidir. Orada qalib aillansin. gr aillanmasa, orada bir el d eybi yoxdur. H a m l e t. Ny gör eybi yoxdur? B i r i n c i m z a r ç i. Ona gör ki, onun dliliyi orada göz çarpmayacaq. ngiltrd hami dlidir. H a m l e t. Hamlet neçin dli olub? B i r i n c i m z a r ç i. Deyirlr ki, bunun çox qrib sbbi var. H a m l e t. Nec yni çox qrib? B i r i n c i m z a r ç i. Vallah, deyirlr ki, alini salib itirib. H a m l e t. Nyin üstünd? B i r i n c i m z a r ç i. Nec bym, Danimarka torpainin üstünd. Bu torpain üstünd mn d gncliyimdn ta bu gün qdr otuz ildir ki, qbir qaziram. H a m l e t. Adam torpaqda n müddt çürüyür? B i r i n c i m z a r ç i. Dorusunu gzsniz, hrgah ölmmidn qabaq içi çürümyibs - indiki vaxtda bel üzdniraq meyitlr hddindn artiqdir, özlrini bir thr, gücbla il qbr çatdirirlar - adani torpaqda skkiz, ya doqquz il qala bilr. Dabba is ksiz- übhsiz doqquz il qalir. H a m l e t. N üçün dabba baqalarindan çox qalir? B i r i n c i m z a r ç i.Tccüblnmyin,cnab. Dabbain pesi onun drisini el ailayir ki, siz uzun müddt onu yumalda bilmir. Ölü bdnin n qorxulu dümni sudur. Bir bu klly baxin. Düz iyirmi üç ildir ki, torpaqda yatir.

270

Milli Kitabxana

H a m l e t. O, kimin kllsidir? B i r i n c i m z a r ç i. Lnt glmi bir cüvllainin. Siz biln kimin olar? H a m l e t. N deyim, bilmirm. B i r i n c i m z a r ç i. Ka bu baibo yaramazin baina da düydi. Bir df o mnim baima bir qrafin Reyn rabi tökmüdü. Bu hmin klldir, cnab, mrhum kralin tlxyi Yorikin kllsidir. H a m l e t. Bu? B i r i n c i m z a r ç i. Lap bu özü. H a m l e t. Ver, bir baxim (Kllni lin götürür). Yaziq, zavalli Yorik! - Mn onu taniyirdim, Horatsio. O dedikc zarafatcil, olduqca gözl qaravllilr ustasi, mehriban bir adam idi. Azi min df mni çiyinlrind gzdirib. - ndi is gör nec d iyrnc olub, ona baxdiqca üryim azimdan glir. Burada dodaqlari vardi. Bu dodaqlardan neç df öpdüyüm yadimda deyil. - Ah, biçar, snin lalailarin, snin mzhklrin, snin nmlrin indi harda qalib? Mclisdkilri qh-qh çkmy mcbur edn o aqraq gülülrin hani, nec olub? ndi özün özün gülmy bel heç nyin yoxdur. Nec d yaziq, acinacaqli bir hala dümüsn! ndi buyur, bir kübar xanimin bzk otaina get, ona de ki, onun da koppu al yanaqlari n vaxtsa bu kök dück. Onu bu sözlrl güldürmy çali görüm. - Horatsio, xahi edirm, bir eyi mn aydinladir. H o r a t s i o. O ndir, milord? H a m l e t. Sn biln, Rum qeysri skndrin d bai torpaqda bu vziyytddir? H o r a t s i o. Lap el bu vziyytd. H a m i e t. Özü d bel iylnir? Puf?

Kllni yer qoyur.

H o r a t s i o. Lap el bel, milord. H a m l e t. nsan nec d miskinl bilrmi, Horatsio! Br övladinin aqibti budursa, onda böyük skndrin csdi çürüyüb kai rab kuzsinin azina tixac ola bilmzmi? H o r a t s i o. Bu çox qrib v alasimazdir, milord. H a m l e t. Xeyr, qtiyyn yox. ksin, bütün mümkünlüyü il hyatin sonunu olduu kimi düünsk, bu qnat gl bilrik: skndr öldü skndr dfn edildi, skndr çürüyüb torpaa döndü, torpaqdan

271

Milli Kitabxana

palçiq tutdular, palçiqdansa kai rab kuzsinin azina tixac hazirladilar. Ulu Sezar çürüyrk torpaq oldu mzarda, Hökmü il grdiin o, suvaq oldu divarda. Diri torpaq dhtlrl sarsidirdi dünyani, Ölü torpaq külklrdn hifz elyir binani. Sus, sus! Kral glir, çkilk yana.

Kei bada olmaqla, Laert v baqalarinin müayiti il Ofeliyanin cnazsini gtirirlr. Kral v kraliça öz myyiti il daxil olurlar.

Glib kraliça, saray hli d. Kimi dfn eylyir onlar, görsn? Nec d pozulub adt-nn! Görünür, intihar edib rhmtlik. Yqin ki, zadgan nslindndir o. Gl, burda gizlnib, knardan baxaq. Horatsio il bir knara çkilir. L a e r t. Yen görülsi bir i qaldimi? H a m l e t. Bir bax, o ki ncib cavan Laertdir! L a e r t. Yen gorülsi bir i qaldimi? K e i . Biz onun dfnini tkil etmkçün Heç nyi, heç eyi sirgmdik. Biz übhliydi onun ölümü. Hökumt bu i qarimasaydi, Bu qizin csdi qiyamtdk Qaranliq bir yerd saxlanilardi. Dua vzin, onun üstün Dalar tökülrdi hr bir trfdn. ndis güztlr edilib ona, Tabutuna tz çlng qoyulub. Dini ayinlrl, kils znglri Onu yola salir qbir evin. L a e r t. Ta heç n qalmayib? K e i . Heç n qalmayib. Öz cli il mrhum olanlar

272

Milli Kitabxana

Ölü duasina layiqdir yalniz. Onun ni üstd dua oxumaq Müqdds klami thqir etmkdir. L a e r t. Endirin mzara cnazni siz. Onun gözl-göyçk pak vücudundan Bitck tirli tr bnövlr. Bunu yaxi bil ki, ey kobud kei, Bacim nurlu göyd mlk olacaq, Sns chnnmd ulayacaqsan. H a m l e t. Nec, vfat edn Ofeliyadir? K r a l i ç a. Gül gül qovusun, rahat yat, qizim! (Tabutun üstün gül spir). Dedim, Hamletimin yari olasan, Bzyim glinlik yataini mn. Demdim, qbrin çiçklr düzüm. L a e r t. yrnc mliyl snin alini Baindan alanin eytan baina Yüz df, min df flakt yasin. Dayanin, tökmyin torpai hl, Bir daha köksüm sixim bacimi. (Mzara atilir). Basdirin dirini ölüyl birg. Burda, düzngahda bir da ucaldin, Göydln Pelion, Olimp dalari Baxsin aaidan hsdl ona. H a m l e t (irli çixaraq). Aci fryadiyla, çilin qmiyl, Heyrtdn mat qalmi syyahlar kimi, Göyd ulduzlari tilsim salan O kimdir? Hayina glmim budur, Mn - Danimarkanin krali Hamlet. (Mzara atilir).

273

Milli Kitabxana

L a e r t. Chnnm ol, iblis!

Onunla vuruur.

H a m l e t. Duan düz deyil. Burax boazimi, xahi edirm. Qzbli, hiddtli olmasam da mn, Ns içrimd bir dht yatir. Ondan ehtiyat et. Götür lini! K r a l. Ayirin onlari! K r a l i ç a. Ah, Hamlet, Hamlet! H a m i. Cnablar!.. H o r a t s i o. zizim, bir sakit olun.

Xidmtçilr onlari ayirirlar. Hr ikisi mzardan çixir.

H a m l e t. Yox, yox, bu rqabt azala bilmz. Nec ki, trpnir göz qapaqlarim, Onunla hr zaman vuruacaam. K r a l i ç a. Rqabt deyirsn, o ndir, olum? H a m l e t. Sevirdim, sevirdim Ofeliyani. Qirx min nr igidin qarda sevgisi Bütün böyüklüyü, zmtiyl Mnim pak eqim tay ola bilmz. N ed bilrsn onun üçün sn? K r a l. Laert, o dlidir, airib yen. K r a l i ç a. Bir Allah eqin, ona dymyin. H a m l e t. Ah, lova, bir göstr, sn n edrdin? Göz yai tökrdin? Ya vuruardin Üstünü cirardin? Acmi qalardin? Ya zhr içrdin? Timsah yeyrdin? Mn d bacararam bunlari, mn d. Glmisn alayib sizildamaa? Yoxsa atilaraq onun qbrin Mni l salib xar elmy? Yaxud diri-diri soyuq mzarda Onunla birlikd dfn olunmaa?

274

Milli Kitabxana

Mn d bacararam bunlari, mn d. Dalar barsind sözün yalansa, Qoy dalar göylrdn kinl, qzbl Toz-torpaq yadirsin milyon tonlarla, Bizim üstümüzd bir da ucalsin, Zirvsi gün toxunub yansin, Ziyil göndrsin Ossa daini. Blk, tmtraqli ibarlrl Sn mni susdurmaq niyytindsn? Mn d bacararam bunlari, mn d. K r a l i ç a. Bu bir dlilikdir, tez keçib-gedr. El ki, yenidn gldi özün, Susar, sakitlr göyrçin kimi. H a m l e t. Laert, neçin mn dümn olmusan? Snin dostun idim mn ki zllr. Ancaq indi bunun n faydasi var. Ha yedirt, ha bsl, hdrdir, hdr, Piik siçan gzr, it sümük güdr (Gedir). K r a l. Horatsio, onun arxasinca get (Horatsio gedir).

Laert

Dünnki söhbti yaxi xatirla, Artiq düyünlri açmaq vaxtidir. ­ ziz Gertruda, bir nfr göndr, Qoy gedib olundan göz-qulaq olsun. ­ Bu qbr canli bir abid grk. Hllik sbir edk, dözsün qlbimiz, Tezlikl rahatca dinclrik biz (Gedirlr). KNC SHN

Qsrd bir salon. Hamlet v Horatsio il daxil olurlar.

H a m l e t. Bsdir bu bard. ndi de görüm. Hmin o hadis yadindadirmi? H o r a t s i o.Yadimdadir, milord.

275

Milli Kitabxana

H a m l e t. Qlbimd mnim El bir çarpima balanmidi ki, Gözümd yuxumu çkirdi dara. Ayai qandalli bir qiyamçitk Sanki yataimda zncirlnmidim. Cld durdum yerimdn. Var olsun cldlik! Bzn bu dünyada ailsiz olmaq Ailli olmaqdan çox xeyirlidir Görünür, göylrd bir Allah var ki; Bizim bxtimizi istdiyitk Yazir, nizamlayir. H o r a t s i o. ksiz, beldir. H a m l e t. Çixdim kayutdan ynimd pla, Qaranliqda gzib tapdim onlari. Qorxu üryim verdi csart, Unutdum hyani, utancaqlii. Mktubu gizlic keçirib l. Tzdn çkildim öz otaima. Mktubu açanda dht gldim, Mat qaldim kralin alçaqliina. Mktubda qrib bir mr vardi. Nlr yazilmidi haqqimda mnim: Guya, Horatsio, bu yer üzünd n müdhi, n mum bir thlükym Mn Danimarkaya, ngiltry. Mnim hyatima qsd etmk üçün Müxtlif sbblr göstrilirdi. Qisasi, mnzil çatdiim günü, Tlb olunurdu qtiyyt il, Cza baltasiyla vaxt itirmdn Baimi kssinlr. H o r a t s i o. Bu ola bilmz! H a m l e t. Tccüb eylm, mr, bax, budur, Sonra oxuyarsan. in sonunu Sn daniimmi? H o r a t s i o. Rica edirm.

276

Milli Kitabxana

H a m l e t. Rzalt torunda çapalayaraq Bir çixi, bir çar axtaran zaman Birdn düünmy baladi beynim. Özümdn yeni bir mr uydurdum, ylib yaxica köçürdüm onu. vvllr, dorusu, yanlar kimi, El znn edirdim: gözl, qng xtt skiklik, kobudluq lamtidir. Çaliirdim onu yadirayim mn. Ancaq o qurtardi mni bladan. Deyim n yazmidim? H o r a t s i o. lbtt, milord. H a m l e t.

Kralin adindan vacib, grkli Nsiht verrk mn bel yazdim: Biz ngiltr sdaqtlidir, Vaxtinda ödyir baci-xraci. Biri-birimiz olan mhbbt Palma aacitk daim yaildir. Naznin qiztkin sülh öz baina Buda sünbülündn çlng qoyaraq, Ayrilmaz, qirilmaz dostluumuzun Durur arasinda hr an, hmi. Sanki iki yaxin söz arasinda Bir vergül qoyulub haqq trfindn. Bu cür bir xeyli cüml düzltdim, Yazdim ki, frmani oxuyan kimi, Sualsiz, sorusuz, müzakirsiz, Htta tövb üçün vaxt verilmdn Mktubu onlara gtirnlrin Bir anin içind boynu vurulsun.

H o r a t s i o. Yaxi, bs möhürü hardan tapdiniz? H a m l e t. Göylr kömk etdi mn bu id, Atamin möhürü yanimda idi. Eynn onun kimi Danimarkanin ndiki möhürü hazirlanibdir. Frmana qol çkdim kral sayai, Sonra da üstündn möhür vurdum mn.

277

Milli Kitabxana

Mktuba tez onu qoyub qaytardim, Bundan xbr-tr tutmadi bir ks. Çocuqlar yatanda blkd, bu cür Prilr onlari dyi bilr. Sabahsa dnizd vuruma oldu, Burdan o trf ba vernlri Yazdiim kaizdan bilirsn artiq. H o r a t s i o. Demk, Qildenstern Rozenkrantsla Gedir açiq-aydin ölüm doru. H a m l e t. Özlri istyib bel czani, Bununçün arimir vicdanim mnim. Onlar öz qtlin bais oldular, Ölüm mükafatdir yaltaqlar üçün. ki güclü dümn qilinclaarkn Bir zif, bir miskin girs araya, übhsiz, bu yaman thlüklidir. H o r a t s i o. Ay aman, bu kral n claf imi! H a m l e t. Bir özün fikirl, sonsuz qzbdn Nec alimayim, nec yanmayim! Atami öldürdü o haramzad, Anami sövq etdi xlaqsizlia. O xain taxt-tacla mnim aramda Dayanib keçilmz bir srhd kimi, Gömdü üryimd ümidlrimi. ndi d özümü mhv etmk üçün Hl tor da qurur, qarmaq da atir. Yox, grk mhv edm onun özünü. Lksiz vicdanin tlbidir bu: Brin caninda o bir yaradir, Onu ksmliym bu llriml. Qorxulu caniy cza vermmk Özü d dünyada bir cinaytdir. H o r a t s i o. Bütün n olubsa ngiltrd Tezlikl eidib bilck kral.

278

Milli Kitabxana

H a m l e t. Hl o vaxtacan fürst mnimdir. "Bir" deyn kimi bai bdndn Bir qilinc zrbsi ayira bilr. Ancaq, Horatsio, sixilir qlbim, Laertin qlbin toxundum nahaq. Görürm, eynidir bdbxtliyimiz, Gedib almaliyam onun könlünü. nan, demsydi el dayla, El tmtraqla kdrini o, Mn bel comazdim. H o r a t s i o. Susun! Gln var.

Ozrik daxil olur.

O z r i k. Zati-alilri Danimarkaya bir daha xo glib. H a m l e t. Siz hddindn artiq tkkür edirm, ser (Yavaca Horatsioya) Sn bu mimiani taniyirsan? H o r a t s i o (yavaca Hamlet). Xeyr, milord. H a m l e t (yavaca Horatsioya). Xobxtsn ki, tanimirsan. Çünki bel adami tanimaq bdbxtlikdir. Onun çoxlu brktli torpai var. Heyvani heyvanlara hökmdar seçsn, axurunu gtirib kral süfrsiyl yanai qoyacaq. Bu sl dolaadir, dediyim kimi, elnmy d ucsuz-bucaqsiz zibilxanasi var. O z r i k. Mehriban prins, gr siz zati-alilrin asud vaxti olsaydi, lahzrtin bir neç sözünü siz rz elmkl mn özümü xobxt sanardim. H a m l e t. Mn o sözlri bütün qlbiml dinlmy haziram, ser. Ancaq lyapanizi öz yerin qoyun. O, bai örtmk üçündür. O z r i k. Siz zati-alilrin ürkdn tkkür edirm. Yaman istidir. H a m l e t. Xeyr, xeyr, inanin mn, yaman soyuqdur. imal külyi sir. O z r i k. Dorudan ha, düz buyurursunuz milord, yaman soyuqdur. H a m l e t. Ancaq, mn el glir ki, yaman istidir, dhtli bürküdür.

279

Milli Kitabxana

O z r i k. Dhtli istidir, zizim, el brk bürküdür ki, el bil, yox, mn nec olduunu ifad etmy söz tapa bilmirm. Amma, zizim, onu dey bilrm ki, lahzrt bunu siz bildirmyi mn mr etdi: o siz gör böyük mbld mrc glib. Ser, hmin mrcin mzi budur ki... H a m l e t. Xahi eylyirm, yadinizda saxlayasiniz.

Hamlet onu lyapasini baina qoymaa mcbur edir.

O z r i k. Yox, yox, mehriban prins, lazim deyil, vallah, mn bel yaxidir. Ser, bu günlrd Laert saraya glmidi. Sizi inandiriram ki, o sl centlmendir. Son drc la xasiyyti var. Adamlarla çox ltif v çox inc rftar edir. Görkmi el gözldir ki, onun mziyytlrini bir sözl ifad ed bilsk deyrdik: o, lyaqt mcmusi, gözllik xritsidir. Zira hr hansi alicnab bir gncin arzu etdiyi bütün ali keyfiyytlri onun timsalinda görmk olar. H a m l e t. Ser, sizin triflrinizdn onun lyaqti heç n itirmir. Lakin mn bilirm ki, onun mziyytlrini bir-bir sadalamaq yaddai çtinliy salar. Yelknli gmi dryada yolunu itirdiyi kimi, yadda da fikirlr axininda ça-ba qalar. Buna baxmayaraq, biz onu hqiqtn triflsk dey bilrm ki, o yüksk mnvi gözlliklr malik, nadir, qeyri-adi bir insandir. O el bir vücuddur ki, dünyada ona brabr bir insan yalniz güzgüd onun özüdür. Onu yamsilayanlar is onun zif kölgsindn baqa bir ey deyil. O z r i k. Siz zati-alilri onun barsind sl hqiqti buyurdunuz. H a m l e t. Axi, bunun n mnasi var? N üçün biz öz uzun, kobud nitqimizl o centlmeni thqir edirik? O z r i k. Ser? H o r a t s i o. Mgr ks, sad dill danimaq olmazmi? H, cnab, bir tcrübdn keçirin görk. H a m l e t. O centlmenin adini çkmkl siz n demk istyirdiniz? O z r i k. Laertin? H o r a t s i o (yavaca Hamlet).Yaziin kissi boalib, daha xrclmy qizili qalmayib. H a m l e t. Laertin, ser. O z r i k. Mnc, siz mlumdur ki,..

280

Milli Kitabxana

H a m l e t. Mn istrdim ki, siz mlum olsun, ser. Bir d sizin bunu bilmyinizin mn heç bir istisi-soyuu yoxdur. Yaxi, sözünüzü deyin, ser. O z r i k. Siz mlumdur ki, Laert nec d mahirdir. H a m l e t. Onunla müqayisdn çkindiyim üçün bunu tsdiq etmy csartim çatmir. Bel deyirlr ki, özünün qiymtini bilmyn baqasinin da qiymtini bilmz. O z r i k. Mnim fikrim budur ki, o, silah iltmkd mahirdir. Bu sahd n öhrtli adamdir, dünyada onun tayi-brabri tapilmaz. H a m l e t. Onun silahi ndir? O z r i k. Qilinc v xncr. H a m l e t. kiqat silahlanib. Lap yaxi. O z r i k. Kral Laertl, ser, alti rb atindan mrc glib. Laert d öz trfindn, mn eitdiyim gör, bütün dm-dstgahi il birlikd alti fransiz qilinci v xncri boyun olub. Kmrlrin, airma qayilarin, onlarin üstündki ilgklrin mislibrabri yoxdur. Vallah, halqalar adamin alini heyran qoyur, dstklr el yarair ki! Halqalar çox qngdir, hr naxiinda, hr bzyind drin mnalar gizlnib. H a m l e t. Siz halqalar ny deyirsiniz? H o r a t s i o (yavaca Hamlet). Mn bilirdim ki, söhbt izahsiz keçmyck. O z r i k. Halqalar, ser, el ilgklrdir. H a m l e t. gr biz böyrümüzd xncr vzin top gzdir bilsydik, sizin bu ifadniz mzmununa daha çox yaraardi. Qoy o vaxta qdr bu söz el ilgk olaraq qalsin. Fikrimizi yayindirmayaq, bütün dm-dsgahi il birlikd, hr naxiinda, hr bzyind drin mnalar gizlnn halqalariyla brabr alti firansiz qilincina qari alti rb ati. Demli, bu, Danimarkaya qari Fransiz mrci olur. Yaxi, siz buyurduunuz kimi desk, n üçün buna boyun olublar? O z r i k. Kral, ser, deyir ki, ser, yari on iki zrbdn ibart olsun. Kim on iki zrb vursa, qalib sayilsin. Laert deyir: Hamlet üç zrbni güzt gedirm. Qoy o doqquzunu vursun. Hrgah siz zati-alilri yaria raziliq cavabini lütf etsniz, bunu tezlikl yoxlamaq olar. H a m l e t. gr mn "yox" cavabini lütf etsm nec? O z r i k. Mn demk istyirm ki, milord, siz yaria raziliq versniz.

281

Milli Kitabxana

H a m l e t. Ser, mn bu salonda gzincym. ndi mnim istiraht vaxtimdir. Hrgah lahzrt arzu edirs, qoy qilinclari gtirsinlr. O centlmen hazirdisa, kral fikrini dyimyibs, gr bacarsam, lahzrt üçün istdiyi qilinc v xncrlri qazanacaam. Yox, gr bacarmasam, onda qazancim yalniz rüsvayçiliq v rqibimin air zrblri olacaqdir. O z r i k. Mn sizin sözlrinizi el belc çatdirmaq sadtin nail ola bilrmmi? H a m l e t. Lap el belc dey bilrsiniz, ser, üryiniz yatan blat v mlaht çiçklri il d bzy bilrsiniz. O z r i k. Özümü bütün smimiyytiml siz zati-alilrin iltifatina tapiriram. H a m l e t. Bu rfdn pk mmnunm.

Ozrik gedir.

Özünü tapirmaqda o yaxi elyir. Çünki özündn baqa, onu heç ks tapirmaz. H o r a t s i o. Gör, yumurtadan tzc çixmi cüllüt kimi, yumurta qabii da bainda nec qaçir! H a m l e t. O yqin anasini mmmidn qabaq da bu cür nzaktl zilibbüzülürmü. ndi bellri n qdr desn var. Onlari bu dyrsiz srimiz yaman qiymt mindirir. Bu adamlar zamanin yalniz ümumi ahngini v müasirliyin zahiri chtini duyurlar. Onlar saraya yiilmi bir növ adamlardi, çlly toplanmi köpük kimi haminin diqqtini clb edirlr. Onlari yoxlamaq üçün bir azca üfurnd o saat qovuq kimi partlayib heç olurlar.

Bir lord daxil olur.

L o r d. Milord, lahzrt kral gnc Ozrikl siz salam göndrmidi. Ozrik qayidib xbr gtirib ki, siz onu salonda gözlyirsiniz. Hökmdar mni sizin yaniniza yolladi. O öyrnmk istyir ki, siz fikrinizi dyimmisiniz ki. Yaria indi balayirsiniz, yoxsa onu baqa vaxta keçirmk arzusundasiniz? H a m l e t. Mn öz qrarima sadiqm. Mnim qrarim kralin arzusuna balidir. gr hökmdar hazirdisa, mn d haziram. ndi v yaxud baqa vaxt, n zaman ists buyura bilr, tki mnim hval-ruhiyym indiki kimi yaxi olsun. L o r d. Beldirs bu saat kral, kraliça v baqalari buraya glirlr.

282

Milli Kitabxana

H a m l e t. Xo glirlr. L o r d. Kraliça istyir ki, siz yaria balamamidan qabaq bir neç xo söz deyib Laertl bariasiniz. H a m l e t. O mn xeyirxahliq öyrdir.

Lord gedir.

H o r a t s i o. Siz mrci uduzacaqsiniz, milord. H a m l e t. Yox, güman etmirm. Laert Fransaya gedndn bri müntzm olaraq mn qilinc tlimi keçmim. Yaridaki güztlr d mnim xeyrimdir. Mn qalib glcym. Lakin üryim el sixilir ki, sn bunu tsvvür ed bilmzsn. Amma zrr yoxdur, keçib gedr. H o r a t s i o. Xeyr, nec yni keçib gedr, mehriban milord.. H a m l e t. Bu yalniz ailsizliqdir. Bu, glck haqqinda el bir narahatçiliq duyusudur ki, ancaq qadinlari qorxuya sala bilr. H o r a t s i o. gr üryiniz ns damibsa, onda üryinizin ssin qulaq asin. Mn gedib onlari glmy qoymaram. Deyrm ki, siz yaria hazir deyilsiniz. H a m l e t. Heç vaxt bel i tutma. Glckd ba ver bilck bir thlük indidn bizi sarsida bilmz. Bütün varliin taleyi yaradanin istyindn asilidir. Yaradanin istyi olmadan bir srç bel ölmz. ndi olacaq ey sonraya qalmaz. Sonra olacaq ey indi olmaz. sas budur ki, insan ölüm hmi hazir olmalidir. Bir d ki, dünyadan köçnd insan özüyl heç n aparmir, onda n üçün dünyadan vaxtinda köçmyk? Qoy n olacaq, olsun!

Kral, kraliça, Laert, Ozrik, lordlar v llrind qilinc tutmu xidmtçilr daxil olurlar.

K r a l. Gl, Hamlet, gl, olum, Laert l ver.

Kral Laertin liyl Hamletin lini birldirir.

H a m l e t. Mni fv edin, ser, incitdim sizi, Keçin günahimdan bir yan kimi. Burdakilar bilir, siz d yqin Bunu deyiblr ki, taleyim nec Mni dlilikl czalandirib. Mn çox kobudluqla toxundum sizin Bakir hissiniz, rfiniz.

283

Milli Kitabxana

O gün n etdims günahkar ancaq Mnim iddtlnn dliliyimdir. Laerti Hamletmi thqir eylyib? Heç vd, heç vd bu ola bilmz! Hamlet olmayibdir o gün özünd. gr olmayibsa, Hamlet özünd, Demli, Laerti thqir etmyib. Bs onda müqssir kimdir, axi, kim? Müqssir Hamletin srsmliyidir. gr beldirs, onda Hamletin Özü, yalniz özü thqir olunub. Onun dümnidir divanliyi. Haminin yaninda budur xahiim: Heç vaxt düünmyin bu cür, bu air Günahi etmim qsdl, qrzl. Bilmdn kamandan buraxib oxu, Mn öz qardaimi yaralamiam. L a e r t. Thqir eldiniz bakir hissimi, Keçirm mn sizin taqsirinizdan. Halbuki bu halda intiqam odu Qlbimd daha gur alimaliydi. Fqt rfimi lkldiniz, Mnim haqqim yoxdur sizi fv edim. Müdrik asaqqallar qrar vermmi Baria bilmrm sizinl heç cür. Lakin o vaxtacan bu saf, smimi Mhbbtinizi mhbbtl mn Qbul eylyirm. H a m l e t. Ürkdn adam. Haziram yariim öz qardaimla. Mn qilinc verin. - balayaq. L a e r t. Birini d mn, h, glin görk. H a m l e t. Qilinc oynatmaqda naiyam, Laert. Mniml yarida mhartiniz

284

Milli Kitabxana

Qaranliq gecd bir ulduz kimi Daha çox parlayib iiq saçacaq. L a e r t. Mn gülürsünüz?! H a m l e t. Yox, canim haqqi. K r a l. Onlara qilinc ver, cld trpn, Ozrik. Hamlet - qardaolu, sn bilirsnmi Yariin rtini? H a m l e t. Çox gözl, milord. Bilirm, mrc glib lahzrt, Zif durmalidir güclüy qari. K r a l. Yox, yox, bu düz deyil, bu ola bilmz, Yaxi taniyiram hr ikinizi. O bir az üstündür, el bununçün Gedir üç zrbni sn güzt. L a e r t. Baqasini verin, bu çox airdir. H a m l e t. Bu is lap mnim üryimcdir. Uzunluu birdir bu qilinclarin? O z r i k. Bli, ziz milord.

Onlar yaria hazirlairlar.

K r a l. rab gtirin. Hamlet ya birinci, ya da ikinci Zrblri vursa v yaxud da o Üçüncü zrby cavab qaytarsa, Qalanin qoy bütün mazallarindan Onun rfin toplar atilsin. Onun saliina içck kral, Onun qdhin bir ll atacaq, H, el bir ll ki Danimarkanin Bir-birin varis dörd kralinin Tacina taxdii nadir incidn Daha qiymtlidir, daha gözldir.

285

Milli Kitabxana

Verin qdhlri. Qoy ildirimtk Cosun naaralar eypurlarla bir, eypurlar toplarla zban glsin, Toplarsa göylri salsin lrzy, Göylr d yerlri titrtsin za-za. "çirm Hamletin saliina mn!" Di glin balayaq, sizs, hakimlr, Yaria diqqtl nzart edin. H a m l e t. Hücuma keçin, ser. L a e r t. Gldim ha, milord.

Vuruurlar.

H a m l e t. Bu biri. L a e r t. Dymdi. H a m l e t. Hakimlr desin. O z r i k. Zrbdir, übhsiz, hqiqi zrb. L a e r t. Yaxi, el olsun, balayaq bir d. K r a l. Dayanin, içyin, rab paylayin. Hamlet, yaxina gl, bu ll snindir. Snin saliina, qdhini al.

Shn arxasinda eypur sslri v top gurultulari eidilir.

H a m l e t. vvlc döyüü bitirim grk. Bir azca gözlyin. - Glin, balayaq.

Vuruurlar.

Bu da baqa zrb. Ndir sözünüz? L a e r t. Toxundu, toxundu, yoxdur bir sözüm. K r a l. Qalib glckdir bizim olumuz. K r a l i ç a. Yaman trlyibsn, yaxin gl, Hamlet. Götür dsmalimi, üz-gözünü sil. Snin bu qlbn rfin, bax, çir kraliça. H a m l e t. Sa olun, xanim. K r a l. çm, Gertruda!

286

Milli Kitabxana

K r a l i ç a. çcm, milord, Tvqqe edirm, icaz verin. K r a l. Qdhd zhr var. Mhv oldu artiq. H a m l e t. Csartim çatmir hl içmy, Tezlikl, tezlikl içrm, xanim. K r a l i ç a. Yaxin gl, üzünün trini silim. L a e r t. Hökmdar, indi mn vuracam onu. K r a l. Alim çtin ksir, inanmiram heç. L a e r t (knara). Fqt bel bir i vicdansizliqdir. H a m l e t. H, üçüncü df balayaq, Laert. Ciddi hücum edin, xahiim budur, El bil, mniml oynayirsiniz. L a e r t. Belmi? Belmi? Yaxi, balayaq.

Vuruurlar.

O z r i k. Heç biri tutmadi. L a e r t. Di alin indi!

Laert Hamleti yaralayir. Vuru davam edir. Sonra onlar qilinclarini dyiirlr. Bu df Hamlet Laerti yaralayir.

K r a l. Ayirin onlari! Hirslndilr ki. H a m l e t. Yox, yen balayaq.

Kraliça yixilir.

O z r i k. Kraliçaya Baxin, ey, yixilib, kömk eylyin. H o r a t s i o. Onlar ikisi d qan içinddir. Milord, o n qandir? O z r i k. Laert, o ndir? L a e r t. Ozrik, öz tlm düdüm cüllüttk, Xyant eyldim baqasina mn, Omrümü puç etdi öz xyantim.

287

Milli Kitabxana

H a m l e t. Bir deyin, n oldu kraliçaya? K r a l. Qan görüb, qorxudan gedib üryi. K r a l i ç a. Yox, yox, içkidndir, - ah, ziz olum! çkidn, içkidn zhrlnmim.

Ölür.

H a m l e t. Balayin qapini, burda xain var, O alçaq bu saat tapilsin grk!

Laert yixilir.

L a e r t. O alçaq burdadir. Hamlet, bilin ki, Yara almisiniz siz d ölümcül. Dünyada bir mlhm saaltmaz sizi, Heç yarim saat da yoxdur ömrünüz. Xyant alti linizddir, Onun nhs ucuna zhr çkilib. Rzil hiylgrlik mhv etdi mni, Bu yerdn ayaa qalxmaram bir d. Sizin ananiz da zhrlnibdir. Daha bacarmiram, ksilir ssim... Kraldir, kraldir müqssir ancaq. H a m l e t. Demli, qilinc da zhrlnibdir! Ey zhr, dayanma, öz iini gör! (Qilinci kralin köksün sancir). H a m i. Xyant! Xyant! K r a l. Ah, kömk edin, Dostlar, ölmmim, yaralanmiam. H a m l e t. Al, ora, al, qatil, yaramaz kral! Al, iç bu zhri, llin budurmu? Di trpn, anamin arxasinca get!

Kral ölür.

288

Milli Kitabxana

L a e r t. Çatdi czasina dalt il. Zhri o özü hazirlamidi. Glin, halallaaq biz, ncib Hamlet. Özüml atamin ölümü üçün Keçirm mn sizin günahinizdan, Mnim günahimi siz d fv edin.

Ölür.

H a m l e t. Göylr bailasin günahinizi. Bir azdan glirm arxanizca mn. Horatsio, ölürm, bu da axiri. Bdbxt kraliça, artiq lvida! Siz ey bu dhtdn titryn, sn, Rngi avaziyan dilsiz ahidlr, Ah, vaxtim olsaydi, siz deyrdim... Fqt ölüm, bu küt, amansiz mmur nsani hbs edir tcili, drhal, Taleyin hökmünü gecikdirmir heç! Neynk, bel olsun, beldir qismt. Horatsio, ölürm, bari sn yaa, Sn mnim haqqimda n varsa bütün sl hqiqti ellr dani. H o r a t s i o. Yox, yox, bacarmaram, sizsiz yaasam, Daniyali deyil, romaliyam mn. Burda mnim üçün zhr qalibdir. H a m l e t. Qdhi mn ver, sn ki, kiisn, Allah xatirin, mn ver onu. ziz Horatsio, eldn-obadan gr gizli qalsa drdli hyatim, Bürüyr adimi qara lklr, Glck nifrtl yad edr mni. Hrgah dostumsansa, onda bir müddt l çk, imtina et sadtindn.

289

Milli Kitabxana

Bu kobud dünyada zablara döz, Yen d nfs al qml, kdrl, Hamiya nql el hekaytimi.

Shn arxasindan mar v yaylim ati eidilir.

Görn, bu hrbi mar, bu at ndir? O z r i k. Pola torpaindan qlb il Geriy qayidir gnc Fortinbras. Odur ki, ingilis sfirlrini Yaylim atiyl salamlayir o. H a m l e t.

Horatsio, ölürm, oh, kskin zhr Qirir amanimi, qtiyytimi. Müjdlr glnd ngiltrdn Dünyada mn artiq olmayacaam. Bunu qabaqcadan hiss edirm ki, Taxt-tac çatacaqdir Fortinbrasa. Mn buna raziyam sidqi-ürkdn. Böyüklü-kiçikli hadislri Bir-bir daniarsan sn özün ona. Sonrasa, sonrasa... bdi sükut. Ölür.

H o r a t s i o. Heyf, susdu böyük, gözl bir ürk! Yatin, rahat yatin, mehriban prins. Müqdds göylrdn enib mlklr Siz lay-lay çalsin nmlriyl. Ndir tbil ssi, kimdi glnlr?

Shn arxasinda mar. Fortinbras, ingilis sfirlri v miyyt llrind bayraqlar tbil sdalari altinda daxil olurlar.

F o r t i n b r a s. Hani bu tamaa? H o r a t s i o. Hansi tamaa, Dünyada görünüb eidilmmi Air müsibtmi? O buradadir.

290

Milli Kitabxana

F o r t i n b r a s. Hr trfd csd, hr trfd qan! Bu ndir? Bu qdr qurbanlarini Qirib dht il, qirib qeyz il, Yoxsa loa ölüm öz sarayinda Bu gün kef elyir, ziyaft verir? B i r i n c i s f i r. N müdhi shndir! ngiltrdn Gtiriln xbr yaman gecikdi. Kralin hökmü yerin yetib, Ölüb Rozenkrants Qildensternl. Kral sa olsaydi, razi qalardi, ndi kim edck biz tkkür? H o r a t s i o. O siz tkkür etmzdi sla, Heç vaxt istmyib o bu ölümü. ndi ki, siz glib ngiltrdn Polada döyüdn qalib çixdiniz, Geri qayidarkn gördünüz burda Üry da basan bu cinayti, Onda mr eylyin, cnazlri Gtirib yisinlar bir hündür yer. Mn izn verin, hamiya bir-bir Daniim burada ba vernlri. Söylyim hvtin rzaltini, Hiylnin qan saçan cinaytini, Nahaq qirinlari, nhs hökmlri, Zorun, alçaqliin qtllrini. Axirda da deyim nec, n thr Düdü quyu qazan öz quyusuna. Mn bütün bunlari nql edim siz. F o r t i n b r a s. Tez glin dinlyk bu facini, Tcili, tlsik ura çairaq. Uursuz bir günd güldü taleyim, Mnim taca-taxta ixtiyarim var, Grk öz haqqimi bildirm indi.

291

Milli Kitabxana

H o r a t s i o. Bunu da mn siz bildirmliym, Hamletin ssidir taleyin ssi, O siz ss verdi son nfsind. Glin cld trpnk, cld görk ii, Yoxsa agil-üur dumanli ikn Daha çox dhtlr ba ver bilr. F o r t i n b r a s. Hamleti igid bir srkrd kimi, Dörd nfr kapitan çiynin alsin, Meydana aparsin hrbi qaydada. Onun arxasinca hrbi musiqi Göylr ucalsin qml, kdrl. Hamlet sa olsaydi, übhsiz ki, o n gözl, n yaxi kral olardi. Götürün, götürün cnazlri! Döyülrd olur bel cinayt, Buralar nec d dhtdir, dht. Bu qm msknindn uzaqlaaq biz, Yaylim atin mr veriniz.

Matm mari. Csdlri apararaq gedirlr. Toplardan yaylim ati açilir.

292

Milli Kitabxana

OTELLO

293

Milli Kitabxana

294

Milli Kitabxana

TRAK EDNLR:

Venesiya hersoqu B r a b a n s i o - senator Baqa senatorlar Q r a s i a n o - Brabansionun qardai. L o d a v i k o - Brabansionun qohumu O t e l l o - Venesiyada xidmt edn mavr, adli -sanli srkrd K a s s i o - Otellonun yavri (müavini) Y a q o - Otellonun mülazimi (mslhtçisi) R o d r i q o - Venesiyali sadlövh zadgan M o n t a n o- Kiprin Otellodan vvlki valisi Tlxk D e z d e m o n a - Brabansionun qizi, Otellonun arvadi. E m i l i y a - Yaqonun arvadi B i a n k a - Kassionun muqsi Dnizçilr, qasidlr, carçilar, mmurlar, zadganlar, çaliçilar xidmtçilr v kesikçilr. Birinci prd Venesiyada, qalanlari is Kiprde vaqe olur.

295

Milli Kitabxana

BRNC PRD BRNC SHN

Venesiyada bir küç.

R o d r i q o. Of, Yaqo, danima, yalan sözdür bu, Bir ey üryimi sixir, dorusu: Xzinmin açari lind ikn Bu idn bir xbr vermdin ndn?! Y a q o. gr giribs d yuxuma bu i, Qoy mni bürüsün flakt, tvi. R o d r i q o. Deyirdin ki, ona nifrtin vardir. Y a q o. Sözündn dönnlr yarimçiqlardir. Aliir, odlanir, qovrulur sinm, Nifrt layiqm, nifrt etmsm. Hörmtli, izztli üç ali nfr Söz verdilr: mni yavr seçsinlr. And olsun vicdana, hr yerd hrdm. Mn öz qiymtimi yaxi bilirm. Ah... Fqt o mrur, o çirkin rb Gtirdi ortaya baqa bir sbb. Tklifi, tkidi tamam rdd etdi, Zhmtim, myim havayi getdi. Dedi ki, seçmim öz yavrimi, ndi görmkddir o, ilrimi. Gör seçdiyi kimdir? Böyük hesabdar, Maykl Kassio d, n demk olar! eytantk çox sevir ux qadinlari, Bo nzriyydir dövlti, vari. Döyü haqqinda da, n gizldim mn, Artiq drk etmyir qizdan, glindn. N tcrübsi var, n d tdbiri, Gör, hara seçildi sarsain biri. Ancaq mn döyüd yaa dolmuam,

296

Milli Kitabxana

Rodosda, Kiprd azmi olmuam?! Dümnlr limdn batibdir yasa, Yanmaram hesaba düzgün baxilsa. O özü yaxica görübdür bunu, Öyrnib Yaqonun kim olduunu. Glib, yavr olur indi bir uaq, Mn is mülazim, sn i bir bax. R o d r i q o. Allaha and olsun, atib bu adi, Olardim mn onun yalniz clladi. Y a q o. N üçün bu drdin yoxdur drmani? Bu mnsb blasi tutub hr yani. Çatir ada, sana bu gün hr axmaq, Bir adamin varsa, adamsan ancaq. Hrbd yüksli baqaydi zl, Xidmt eylmk d gözldi, gözl. Rütb alinardi ücat il, Daha verilmzdi mslht il. ndi özün düün, bir lac varmi? O qara rbi sevmk olarmi? R o d r i q o. Xidmt eylmzdim ona bir daha. Y a q o. Bir az, sbirli ol, inan sabaha. Qdimdn beldir: tlsiynlr Xeyirdn daha çox qazanar zrr. Bir d ki, hamidan aa olmayir, Hr nökr aaya sadiq qalmayir. Sonra bilcksn: vardir çoxlari Atir insanlii, adi, vuqari, Qul olur, ilyir zillt çkrk, Qazancin n olur? Bir qarin yemk. Qocalan kimi d idn atilir, Yaziq n almir, n d satilir. Bzisi d var ki, girir min dona, Etibar edirlr hr yerd ona. Dolanir mülayim, gzir smimi

297

Milli Kitabxana

Arzuya, niyyt çatana kimi. lyir, çaliir, yaxi ad alir, Aanin gözünd qalxir, ucalir. Bir sözl, möhkmc tutur özünü. Mn bel adamam, deyim düzünü. nan adin kimi buna, Rodriqo, Qoy mn rb olum, olmayim Yaqo. Mn özüm xidmt edirm, inan, Göylr hakimimdir mnim hr zaman. Qlbimd gizlnn niyytim vardir, O mn güc vern bir ilk bahardir. N mhbbt üçün, n d i üçün Onun qulluunda durmaram bir gün. Mqsdim aydindir, budur msl, Sn sl Yaqonu görmürsn hl. R o d r i q o. gr dvdodaq bar drs qizdan, Sadt gölünd üzck, inan. Y a q o. Qocani çairib tezcn oyat, irin yuxusuna kskin zhr qat. Sn el çair ki, hami eitsin, Bosun dostlarini qzb, hiddt, kin. Çirkinin gözls orda sabahi, Yemin milçk sal, qaçsin itahi. yrnc, qotur sözlr qismti olsun, Sevinci dailsin, kefi pozulsun. R o d r i q o. Qocanin evidir, görürsn, budur. Ucadan çairim, nec dorudur? Y a q o. Çair iniltiyl, aci fryadla, Qulai, üryi dalayib odla. Sn el çair ki, dhtli, çilin, El bil, hri bürüyüb yanin. R o d r i q o. Ey, ey, Brabansio, Brabansio u...

298

Milli Kitabxana

Y a q o. Ehey, Brabansio, oru var, oru. Oyanin, ayilin, baxin, hani qiz, Maliniz, pulunuz, qizillariniz... Brabansio yuxarida pncrdn görünür. B r a b a n s i o. N olub, n olub, bu hay-küy ndir? R o d r i q o. Senyor, ailniz - hami evddir? Y a q o. Balidirmi bütün qapilariniz? B r a b a n s i o. Ndir mqsdiniz? Tez deyin yalniz. Ya q o. Geyinin xalati, hörmtli ata, Sizi talayiblar siz yata-yata. Qlbinin parasi gedib lindn, ndic, indic, nec deyim mn, Bir qoca qara qoç alib iyini, Aparib, gizldib a mliyini. Tlsin, tlsin, el bu saat Hay salin, yuxudan dursun camaat. Gedin qizmiza eylyin kömk, Yoxsa eytan sizi baba edck. B r a b a n s i o. Bu ndir, deysn, dli olubsuz? Kimsiniz, nçisiz bura dolubsuz? R o d r i q o. Ssimdn bilmdiz? Mnm, oyam, o... B r a b a n s i o. Söylyin kimsiniz? R o d r i q o. Adim Rodriqo. B r a b a n s i o. Ah... Yaramaz, snsn, rdd ol, görünm, Glib bu yerlrd bir d sürünm. Sn demdimmi boynunu az bur?! Sn verilsi mnd qiz yoxdur. Baibo, qarnitox, yoxmu snd ar, çibsn, keflisn, bir utan, qizar. Yelbeyin, unutdun inadliimi, Glib yen pozdun rahatliimi.

299

Milli Kitabxana

R o d r i q o. Ah, senyor! B r a b a n s i o. Düün ha vziyytimi, imi, gücümü, xasiyytimi. Sn air olar bu haqq, bu hesab. R o d r i q o. Dayanin, dinlyin, hörmtli cnab. B r a b a n s i o. Ourluq, quldurluq deyirsiz, hani? Shra znn edirsiz yoxsa burani? Bura Venesiyadir, görsün gözünüz, Yalandir, böhtandn hr bir sözünüz. R o d r i q o. ziz Brabansio, inanin buna Bizim qlbimizin saf olduuna. Y a q o. Siz el trssiniz, idir, desk biz: Haqqa dua edin, etmycksiz. Biz gldik ki, siz xidmt eylyk, Dlduz sayildiq amma, neylyk. (Hyasizcasina) Ayir qizinizi qucacaq sizin, Tez olun, tez onu axtarin, gzin. ndidn, indidn tdbir görün siz, Yoxsa kinyck nvlriniz. Ruhunuz bdi alçalacaqdir, Nsliniz daima at olacaqdir. B r a b a n s i o. N namus, n qeyrt yoxmuki snd. Y a q o. Bunu görnlrin biriym mn d. Mavr qizinizla, ah, deyim nec, Qiziib heyvanliq edir bu gec. B r a b a n s i o. Sus daha, sus dedim, claf, xlaqsiz. Y a q o. Siz senatorsunuz. B r a b a n s i o. Rodriqo, yalniz Bu i sn cavab vermlisn, bil.

300

Milli Kitabxana

R o d r i q o. Hqiqt heç zaman çkinn deyil. Lakin istyirm bunu bilm mn: Sizin arzunuzmu bu ilr, görn? Gözllr gözli o ux qiziniz Yegan variniz, arzulariniz Gecnin yarisi eylyib cürt, Yaninda bir nökr - qaçibdir xlvt. Atibdir özünü, n deyk buna, O kobud rbin çirkin qoynuna. Blk d, n deyim, sizindir qrar, Onda bailayin, bizik günahkar. gr olmayibsa bir xbriniz, Onda yersiz sayin töhmtlri siz. nanin, bir yalan yoxdur sözümd, Hr vaxt böyüksünüz mnim gözümd. Qiziniz, yen d deyirm siz, gr baxmayibsa sözlriniz, Sizin arzunuza qari çixaraq slini, nslini tapdalayib, bax. Ali, gözlliyi alçaldib... Aman! Sfil bir rb eyldi qurban. Durmayin, axtarin, yandirin, yaxin, Yataq otaina, hr yana baxin. gr sözlrimd varsa bir yalan, Qanun qarisinda haziram hr an. B r a b a n s i o. Tez olun, car çkin, hami oyansin, Mn am gtirin, mllr yansin. Üryim partlayir, darixiram, ah, Yuxum doru çixir, nymi bu günah?

Gedir.

Y a q o. Artiq getmliym, hllik, sa ol, Hmi düün ki, budur doru yol. sgrm, hüququm, ixtiyarim az,

301

Milli Kitabxana

Ona ahid durmaq mn yaramaz. Taqsiri azaldar rait özu, Ona air cza vermzlr, düzü. ndi lazimlidir Otello yaman, Kiprd vuru var, diz çixir qan. Döyüd onuntk ailli, rhbr kinci bir nfr yoxdur deyirlr. Mn ona dümnm, söyldim bayaq, Vziyyt dostuyam onunla ancaq. Orda onunlayam, yaxi düün bir, Qocani götürüb oraya gtir.

Brabansio gec paltarinda, nökrlr llrind ml evdn çixirlar.

B r a b a n s i o. Xyant, cinayt, biabirçiliq, Dözülmz müsibt: qiz yoxdur artiq. tdi, lklndi ata zhmtim, Düdü ayaqlara adim, hörmtim. Aci, zhr oldu ömrümün sonu. Rodriqo, de, harda görübsn onu? Onunla - rbl bir yerdydilr? Kim baba olacaq, ndir bu xbr? Sn nec bildin ki, o hmin qizdir? Mnmi aldanmiam, ql simazdir?! O sn n dedi, de, bilsin hami. Get, get, tez ol, oyat qohumlarimi. Rodriqo, n olub, ah, bir dani sn, Onlar evlndilr, nec bilirsn? R o d r i q o. Bli, hqiqtn, eldir ki, var. B r a b a n s i o. Ya rbb, ulu göylr, nydi bu qrar? Atayam, yaniram, bir d, bir d, ax, Qiz olan bndy nec inanaq?.. Qanim üryim xyant etmi, Yox, yox, bu düz deyil, o nec getmi?! Qizlii, gncliyi thqir eylyn Bir cadu dolanir burda, deysn.

302

Milli Kitabxana

Rodriqo, de görüm, bu i asanmi? Buna bnzr bir ey oxuyubsanmi? R o d r i q o. Bli, oxumuam lap köhnlrdn. B r a b a n s i o. Çair qardaimi, dayanma, trpn. zldn iimi mn özüm ydim, Grk, grk onu sn verydim. Söyl, bilirsnmi, Rodriqo, bari, Gedib harda tapa billik onlari? R o d r i q o. Taparam, getsniz mniml gr, Hm d götürsniz silahli sgr. B r a b a n s i o. Yalvariram, gedk, sfr uzaqdir, Getdikc qüvvmiz çoxalacaqdir. Götürk silah da, çoxlu sgr d, Çairaq, toplansin keikçilr d. Tez gedk, Rodriqo, çkk bir ncam, Hörmtin qari borclu qalmaram.

Gedirlr.

KNC SHN

Yen Venesiya, baqa bir küc. Otello, Yaqo v nökrlr llrind ml daxil olurlar.

Y a q o. Davada gözlrim qanla dolsa da, Çoxlari zrbm hdf olsa da, Bir an unutmadim vicdanimi mn, Bir qtl, bir cza etmdim qsdn. dalt qoluma verdi güc-qüvvt. Skkiz- doqquz df düs d fürst, Xncrin azini eylmdim qan, Keçirmdim onun qabirasindan, Böyrü, bairsai rahatlana bir. O t e l l o. Olmu olacaqdan daha gözldir.

303

Milli Kitabxana

Y a q o. Yox, canim, dayanib sbir etmk olar, claf, çirkin sözlr dedi o ki var. Sizdki öhrt kc baxdi gözü, Az qalmidi onu öldürm, düzü... Yaxi, deyin görüm, bxtiniz yarmi? Sizi hifz edck bir qüvv varmi? Axi, qayinataniz çox inadkardir, Hersoqa brabr hörmti vardir. Sözü sayilandir, mnsbi yüksk, Qanun o deyni tsdiq edck. Sizi qm tetind qovuracaqdir, Bxtini kül edib sovuracaqdir. O t e l l o.

Qoy n edir etsin, fqt qulaq as, Hqiqt heç zaman prdd qalmaz. Gördüyüm dyrli, böyük xidmtlr Onun sözlrini eylyr hdr. Bir d, lazim gls, hr bir eyi mn Senata söylrm heç çkinmdn. Deyrm: iiml gülür shrim, Bu xobxt taley çatir dyrim. Sevirm, duyuram Dezdemonani, Bizi ayiracaq bir qüvv hani? Keçdim onun üçün azadliimdan, Çrçiv içind yaadim hr an. Yoxsa dövlt üçün, an-öhrt üçün, nan, bu yerlrd qalmazdim bir gün. Bir bax, iiq glir, görsn ndir?

Y a q o. Qizin atasidir, dht bax bir! Kin töküb üstün qiin qarini, Toplayib baina adamlarini. O sizi axtarir, ev keçin siz, Lap yaxi olar ki, görünmysiz. O t e l l o. Yox, yox, mn heç yana getmmliym. Onlardi, çox yaxi, glsinlr, n qm. Xidmtim, öhrtim, tmiz vicdanim Mni qoruyacaq, glir gümanim.

304

Milli Kitabxana

Gln onlardimi? Y a q o. Hr ey olub sirr, Yanusa and olsun, onlar deyildir.

Kassio v bir neç zabit llrind ml daxil olurlar.

O t e l l o. Yavrim, zabitlr, xo gördük, dostlar. Gecniz uurlu, söylyin, n var? K a s s i o. Hersoq mr verib: axtaraq sizi, Tcili istyir glmyinizi. O t e l l o. Bel tez-tlsik, xeyirmi, görn? K a s s i o. Ns Kiprdndir, znn edirm mn. Gmilr n durur, n d dinclir, Birbbir, dalbadal elçilr glir. Bütün senatorlar toplaibdilar, Sizi çairmaa verdilr qrar. Evd olmadiniz, getdilr bir d, Tapa bilmdilr sizi heç yerd. Senat mr eldi gzk hr yeri, Sizi tapmayinca dönmyk geri. O t e l l o. Axir ki, tapdiniz. Yaxi, n edk? Hara istyirsiz, buyurun, gedk. Ancaq tlsmyin, bir ev dyim, Bir klm sözüm var, onu söylyim.

Gedir.

K a s s i o. Ndir bu yerlrd saxlayan onu. Y a q o. Yali bir tikdir balayan onu. Qanuni olarsa gr bu ikar, Bütün ömrü boyu olar bxtiyar.

305

Milli Kitabxana

K a s s i o.Heçn anlamadim. Y a q o. O evlnibdir. K a s s i o.Kiminl? Y a q o. Kiminl? Taley bax bir, Bir qiz ki... (Otello qayidir). Kapitan, gedcksiniz? O t e l l o. Sizinl bir yerd grk gedk biz. K a s s i o. Baqa bir dst d axtarir sizi. Y a q o. Brabansiodur, general, düzü. Ehtiyatli olun, niyyti pisdir, Döyü, vurua yaman hrisdir.

Brabansio, Rodriqo v mmurlar llrind ml v silah tutmu halda daxil olurlar.

O t e l l o. Dayanin! R o d r i q o. O mavrdir. B r a b a n s i o. Tutun orunu! (Hr iki trf qilinclarini siyirirlar). Y a q o. Rodriqo, snlym, unutma bunu. O t e l l o. Çox da tlsmyin, sbir edin bir az, Hr zaman vurumaq faydali olmaz. Parlaq qilinclari saxlayin, yoxsa ehlnr, paslanar, batariq yasa. Senyor, bir düünün, yainizla siz Silahdan daha çox mr edrsiniz. B r a b a n s i o. Orularin pisi, n vicdansizi, Söyl, gizltmisn harada qizi? Sni lnt gl, qurd kimi inl, Mhv etdin balami sehrlrinl. Bu cür olmasaydi, inanmiram mn: Heç vaxt r haqqinda fikirlmyn Mnim qng qizim - o zrif çiçk Gözl cavanlari rdd eylyrk, slini, nslini tapdayib bel,

306

Milli Kitabxana

Atib var - dövlti, dümzdi çöl. Güldürmzdi mn yaxini, yadi, Cadu znciriyl balanmasaydi. Uymazdi sn kifrin alçaq oynuna. Atilmazdi qorxunc, hisli qoynuna. Ali zifldn fsununla sn Gncliyi, saflii thqir etmisn. Yalan deyirms birc klmni, Dünya mühakim eylsin mni. Ölkd cadu var, yoxdur buna kk, Senatda bu i baxilsin grk. Qanun bel ii etmi qadaan, Odur ki, deyirm qanun adindan: Tutun, tutun onu, tslim olmasa, Yumaldin, qan qussun hey kasa-kasa. O t e l l o. Dayanin, cnablar, dayanin bir az, Kiilr hr yerd qilinc oynatmaz. Qoy hami bilsin ki, döyü zamani Mn yaxi seçirm dostu, dümani. Düzdür, günahkaram, bunun üçün siz Hara getmyimi istyirsiniz? B r a b a n s i o. Hara getmyini? Dustaqxanaya, Boylan hsrt-hsrt Gün, Aya. Qanun qarisinda çarilanadk Öyrn öz yerini zillt çkrk. O t e l l o. gr qulaq assam, düzgün olarmi? Hersoq bu ilrdn razi qalarmi? Baxin qasidlr, gözlyir mni, Siz söylyirm onlar deyni: Tcili, çox vacib dövlt ii var, Mni aparmaa glibdir onlar. B i r i n c i z a b i t. Dorudur, mr var bizd bu haqda, Müavirddir indi hersoq da,

307

Milli Kitabxana

Hami oradadir, budur vziyyt. Adam göndriblr siz d, lbt. B r a b a n s i o. Nec? N dediniz? Hersoq, yiincaq... Gecnin bu vaxti onu buraxmaq... Mnim bu ilrim grksiz deyil, Bütün senatorlar, hersoq özü, bil, Bu i bir lac etms gr Ölkni bürüyr bel thqirlr. Payiz yarpaitk adimiz solar, Qara qullar biz hökmdar olar.

Gedirlr.

ÜÇÜNCÜ SHN

Senat urasinin iclas salonu. Hersoq v senatorlar stol trafinda yliblr. Burada mmurlar da var.

H e r s o q. Adadan dolaiq xbr almiiq, Ona gör bel ça-ba qalmiiq. B i r i n c i s e n a t o r. Eldir, aila batmayir bu i: Deyirlr yüz yeddi gmi düzlmi. H e r s o q. Mnim mktubumda yüz qirx yazirlar. k i n c i s e n a t o r. Mnd iki yüzdür, ndir bu miqdar? Hesab baqa-baqa, uyunluq hani? Qarmaqariiqliq tutub dünyani. Bel hallarda da güman, düünc nsanin beynin verir ignc. Birc ey dqiqdir: türk ordulari Durmadan yeriyir Kipr sari. H e r s o q. Hl ki, hesaba inanmaq olar, Bu kiçik shvlrd dhtli n var?!

308

Milli Kitabxana

Böyük shvlr vermyk imkan, sas msldir mni qorxudan. Q a s i d. Ehey, tz xbr, ss verin mn. B i r i n c i m m u r. Qasiddir, adadan glibdir yen.

Qasid daxil olur.

H e r s o q. Dani, n xbr var? Q a s i d. Düzülüb sf-sf, Türklr hazirlair Rodosa trf. Senyor Ancelo da mr etdi ki, mn Siz xbr verim vaxt itirmdn. H e r s o q. Smti dyimyin mnasi ndir? B i r i n c i s e n a t o r. Fikri azdirmaa bir bhandir. Mnasiz deyildir heç d bu qrar, Gözdn prd asir bununla onlar. Bu cür ola bilmz, düünsk bir az, Sbbsiz bir sinaq faydali olmaz. Arada dolanir ns bir yalan. Kiprdn l çkmz türklr heç zaman. Hücuma qalanda Kipri almaq Rodosdan asandir, beldir ancaq, Rodosda vziyyt baqadir iridi, Vurumaq, döyümk orda çtindi. Tcrübsiz deyil türklr bu qdr Xeyir göz yumub, qazansin zrr, Sakit hyatinda tufan yaratsin, Özünü at, alova atsin. H e r s o q. Bli, getmyirlr onlar Rodosa. B i r i n c i m m u r. Baqa yeni xbr- aydin v qisa.

Qasid daxil olur.

Q a s i d. Hörmtli cnablar, ziz aalar, Türklr yol verdi coqun dalalar. Rodosa çataraq böyük bir syl, Orda birldilr baqa qüvvyl.

309

Milli Kitabxana

B i r i n c i s e n a t o r. Bel düünürdüm mn d zldn, Hazirliq necdir, bunu söyl sn? Q a s i d. Otuz gmi vardi, deyirm qti, Onlar dyiiblr istiqamti, Kipr yollaniblar, deysn birba. Senyor Montano da qlbind tla, Mni göndrdi ki, söylyim drhal Kipr dümnlrdn çkmsin zaval! H e r s o q. Msl aydindir, düzdür xbr d, Bs Markus Lukikos yoxmu hrd? B i r i n c i s e n a t o r. Florensiyadadir. H e r s o q. Yazin ki, glsin, Vaxti qiymtlidir indi hr ksin. B i r i n c i s e n a t o r. Odur Brabansio v igid Mavr Glirlr buraya, görn n vardir?

Brabansio, Otello, Yaqo, Rodriqo v zabitlr daxil olurlar.

H e r s o q. General, qrara almiiq ki, biz, Türklrl döyü siz gedsiniz. (Brabansioya). Alicnab senyor, xo gördük sizi, Dinlmk istrm mslhtinizi. Glin, siz fikrimd yandirin bir am, Kömyiniz grk biz bu axam. B r a b a n s i o. Mni bailayin, tüknib sözüm, Ehtiyac içind qalmiam özüm. N yerim, n iim, n d vzifm Mni qaldirmayib yuxudan bu dm. Hökumt ilri olsa da sas, Qlbimi dalayir intiqam, qisas.

310

Milli Kitabxana

Drdim duman kimi tutub hr yani, Zülmtdn gözlrim görmür dünyani. Qüssm qüss deyil, bir air yükdür, Onun qarisinda hr ey sönükdür. H e r s o q. Söylyin, n olub?! B r a b a n s i o. Of, qizim, qizim! H a m i. Ölübdür? B r a b a n s i o. N deyim, soldu murazim. Bli, mnim üçün o yoxdur daha. Lk ucuz olub, ölüms baha. Qizim lklnib, ourlanibdir, Cadugr liyl oda yanibdir. Yoxsa tbitn ailli bir qiz Evdn heç bayira çixarmi yalqiz? Hu alib, qlb satib burda sehrbaz, Beldir, beldir, baqa cür olmaz. H e r s o q. Bu mnfur hrkt buzdan soyuqdur, Qoy kim olur olsun, bir frqi yoxdur, Qizliq zintini tapdalayan ks Czasiz, zabsiz yaaya bilmz. Qanun kitabini açib oxu sn, Qti srncam ver n vaxt istsn. str olum olsun, çkinm grçk, Qanun öz hökmünü göstrsin grk. B r a b a n s i o. Ürkdn tkkür edirm siz, Borcluyam vzsiz hörmtiniz. O adam mavrdir, özü d budur, Siz n demim - hamisi dorudur. Görünür burada bambaqadir i, Sizin mrinizl buraya glmi. H a m i. N qdr acidir, bddir bu xbr! H e r s o q (Otelloya). Otello bu i n dey bilr? B r a b a n s i o. Cidani çuvalda gizltmk olar?!

311

Milli Kitabxana

O t e l l o.

Hörmtli, izztli, anli aalar, Möhtrm senyorlar! Deyirlr ki, mn Qaçirmiam onun qizini dünn. Bli, bu dorudur. Evlnmiik biz, Bütün günahlarim budur, übhsiz. Mni bailayin hddi keçmkd... Acizm mn inc sözlr seçmkd, Nitqim çox kobuddur, qabadir mnim. Hrbi dürglr olmu msknim. Ta yeddi yaimdan bu gün qdr, Dilim yad olmu mehriban sözlr. Xo söz d bilirm sülh haqda bir az, Onu da hr yerd danimaq olmaz. Dünya haqqinda da danisam, ancaq Sözlrim yen d hrbdn olacaq. Odur ki, istrm icaznizl, Sevgi tarixçmi bir neç sözl Siz nql eylym düzgün, boyasiz. Bilsiniz ndir arzum, muradim, Nec yaradilib sehrim, cadum, Hansi ovsunumla tilsimlnib qiz?

B r a b a n s i o. Tbitn bel cürtsiz, qorxaq, Sözünü demy aciz, utancaq Bir qiz birdn atib lyaqtini, Hissini, qlbini, ltaftini, Eybcr bir divi sev bilrmi?! Qorxduu iblisdn sevgi dilrmi?! Bel düünüls, bu yanli olar, Burda chnnmin iblis möhrü var. Tbii qanunlar pozulur burda, Bundadir n böyük drd d, qüsur da. Ölkd cadu var, cadu var gerçk, Hqiqt aranib tapilsin grk. Qizim sehrbaza olubdur dustaq, Mn zamin dururam, beldir ancaq. H e r s o q. Hl zamin durmaq olduqca azdir, sasin, dlilin inanilmazdir.

312

Milli Kitabxana

Bununçün sasli sübut grkdir, Biz ndn bilk ki, sözün gerçkdir. B i r i n c i s e n a t o r. Otello, de görk, dorudanmi sn O qizin ruhunu zhrlmisn? Eqin, hissin qurubsan tl, Sehrl qlbini almisan l? Yoxsa aranizda ünsiyyt olmu, Daniiq, bariiq, mhbbt olmu. O t e l l o. Xahi eylyirm, bir nfs drin, Qizin arxasinca adam göndrin. Glib özü desin hr eyi siz, Lkli görünsm gözlriniz, Rütbmi, iimi almayin yalniz, Alin canimi da, vardir haqqiniz. He r s o q. Gtirin buraya Dezdemonani! O t e l l o. Yaqo, özün göstr mehmanxanani. (Yaqo xidmtçilrl çixir). ndi qiz glinc, siz birbbir Daniim günahim, tqsirim ndir. Nec olmu - onu clb etmim mn, Nec olmu - mni sevmi o süsn? Bizi hansi qüvv balami bel? H e r s o q. ndi söz snindir, Otello, söyl. O t e l l o. O qizin atasi göstrib hörmt, Mni tez -tez ev edirdi dvt. Onun istyiyl daniirdim mn Ömrümün zabli, nhs illrindn, Mühasirlrdn, vurumalardan, Çkdiyim zilltdn, çarpimalardan, Taleyin zülmündn, dönüklüyündn, Ölüml dö-dö gldiyim gündn. Uaqliq vaxtindan bu gün kimi Bir-bir nql edirdim gördüklrimi: Qanli, qirinlari, flaktlri,

313

Milli Kitabxana

Quruda, dnizd müsibtlri. Mni sindirmayib ndn ignc, Kfnimi yirtib çixmiam nec? sirtk zindana atilmaimi, Qul kimi bazarda satilmaimi, Azad olmaimi... Sayirdim bir-bir Davada baima nlr glibdir. Deyirdim sehrli uzaq ellrdn, Zülmt zaalardan, odlu çöllrdn, Müdhi drlrdn, müdhi balardan, Zirvsi göylr dyn dalardan, Çiyini baindan yuxari durmu, Bdheybt, bdniyyt, azin, qudurmu, Adam parçalayan vhi insandan, Bir-birini yeyn hr bir heyvandan. Sözlrim clb etdi Dezdemonani, Qlbn dinlyirdi qorxunc dastani. Ev ii çksydi qizi qiraa, Çaliirdi onu tez qurtarmaa. Qayidib yenidn qulaq asirdi, Mnim söhbtim marai vardi. Xeyli davam etdi bu qmli söhbt, Bir gün xahi etdi mndn o aft: Baima glni daniim bir d, Olmuam harada, hansi yerlrd? vvldn axira söylyim tamam, Çünki eitmyib hekaymi tam. Sevinib bu i, söyldim mn d. Drdli gncliyimdn söhbt ednd Kdrli gözlri tez - tez yaardi. El ki, hekaym, bitdi, qurtardi, Drindn ah çkdi, and içdi htta, Dedi: bel kdr olmaz hyatda. Bu cür hyat olar, buna dözr kim? Ka ki, bunu heç vaxt eitmyydim! Kii yaranaydim ya da snintk. Halima aciyib yandi o mlk. Birdn söyldi ki, bir dostun varsa,

314

Milli Kitabxana

gr mn qlbn aiq olarsa, Snin hyatini snin dilinl Daniib fth etsin qoy mni bel. O qizdan bunlari eidn kimi, Ona heyran olub açdim qlbimi. O sevdi çkdiyim mqqt üçün, Mn sevdim gördüyüm mrhmt üçün. Budur iltdiyim yegan fzun, Qiz gldi, göy özü ahidim olsun...

Dezdemona Yaqo v xidmtçilrl daxil olur.

H e r s o q. (Brabansioya) ziz dost, dinls bel naili, Mnim qizimin da gedr aili. Çox da üryin salma bu ii, Grk brk ayaqda sbr etsin kii. Sinmi silahini atib bir yana, Bo ll girrmi insan meydana? B r a b a n s i o. Xahi eylyirm qizi dinlyk: Des ki, zrrc sevibdir ürk, Baima da yasin, taleyim bax! Mavri qinamiam, demli, nahaq. Qizini, yaxina gl, söyl, burda sn Kim daha artiq hörmt edirsn? D e z d e m o n a. Mnim ziz atam, aydindir suçum, Bu gün ikilib, bilirm, borcum. Sn mn vermisn hyat, trbiy, Mn sn borcluyam qizinam dey. Fqt rim vardir. N deyim buna,

315

Milli Kitabxana

Öz ata borcunu rin borcuna Dyidi anam da bir vaxt, bir zaman, Artiq hörmt etdi sn hamidan. Borcumu dyidim mn d anamtk, Mavra - öz rim tabeym demk. B r a b a n s i o. Haqq sn yar olsun. Sözüm bu qdr. Dövlt ilrin, zati-alilr... Onun vzin, ka ki, zldn Özg uaim saxlayaydim mn. Ey Mavr, xobxt ol, yaxina gl bir, Apar srvtimi, daha snindir. Mn deyn olsaydi, yaxi bil bunu, Sn onu görmzdin ömrün uzunu. Sns, ey da-qaim, qulaq as mn, adam ki, olubdur qizim yegan. Müstbid edrdi mni qaçmain, Bir bacin olsaydi, onun ayain Qandala salardim, buxovlayardim. Artiq sözüm yoxdur, artiq qurtardim. H e r s o q. Bir mslht deyim, izin verin siz, Blk, cavanlari fv edsiniz. Ox gedib, geriy dönmyckdir. Hr vaxt cavanlara qayi grkdir. O ey ki, olubdur, unutmaq grk, zabdan, bladan qurtarsin ürk. Çarsiz drd il yansaq dünyada, Daha air drdl qurtarar o da. Keçmi müsibtl alimaq, yanmaq Yeni müsibtlr tördr ancaq. Hr lacsiz drdin bir laci var, Drdi unutmaqla saaltmaq olar. B r a b a n s i o. Olan olub dey, onda biz grk Kiprdn l çkib, türklr verk. Qlbind kdri, qmi olmayan

316

Milli Kitabxana

Bel hikmtlr balayar güman. Mnimtk sbri tüknn kslr irin tslliy ümidmi bslr? Sözlr hm irindir, hm d ki aci, kimnalidir, yoxdur laci? Sözlrdn yaraya bir mlhm olmaz, Üryin yarasi sözl saalmaz. Xahi eylyirm, odur ki, yalniz Dövlt ilrin balayasiniz. H e r s o q. Böyük qüvv il türk ordulari Hrkt eylyir Kipr sari. Otello, Kiprl tanisan özün, Grk ki, getmy olmasin sözün. Qalaya baçidir igid bir srdar, Onun hörmti var, lyaqti var, Ancaq bu zfri hll etmir qti, Srdara grkdir döyü öhrti. Mclis qrar verib, düünmüük biz, Qalaya baçiliq siz edsiniz. Hazirla sfr, hökm edir hyat, Tz sevincin yeni kdr qat. O t e l l o. Cnablar, airdir vhi adtim, Dyiib davada öz tbitim. Da kimi srt olan döyü yatai Görünür yumaq bir dök sayai. Ömrümü keçirib mn ziyytd, Bir sevinc tapiram hr mqqtd. Xodur tklifiniz ona gör d, Haziram türklrl döyülr d. Fqt acizan bir xahiim var, Bu ali mclisd siz verin qrar: Bir mnzil versinlr arvadim üçün, Maa da, kniz d, n olsa mümkün. Bir lk glmsin lyaqtin, Layiq olsun sil-ncabtin.

317

Milli Kitabxana

H e r s o q. Qoy qalsin hllik ata evind. B r a b a n s i o. Mn razi deyilm. O t e l l o. Mn d. D e z d e m o n a. Ah, mn d. Atamin gözlri gördükc mni Yadina salacaq olub-keçni. Qani qaralacaq, zab çkck. Ey möhtrm hersoq, siz edin kömk, Mümküns, lütf edin, mni dinlyin! H e r s o q. Söyl, Dezdemona, ndir dilyin? D e z d e m o n a. Mn Mavri sevdim ki, çkib drd, bla. Hr zaman, hr yerd qalim onunla. Bütün alm bilir artiq bu ii, Mni oda atib bxtin grdii. Onun mrdliyin mftun olmuam, Onun eqi il çirpinan quam. Onun gözlliyi öz mrdliyidir, Ali, kamalidir, comrdliyidir, Bxtimi baladim onun bxtin, O cbhy gets, mn n edim, n? Nec evd qalim güvtk rahat, Sevgisiz üryim heç olarmi ad? Hicrandan zizdir mn thlük, zin verin, gedim onunla birg. O t e l l o. anli senatorlar, budur tk ricam, Onun arzusuna eylyin ncam. Göylr ahiddir ki, öz eqim üçün Mn xahi etmirm, bu deyil mümkün. Demyin ki, qiza balanar, qalar, ylncy uyar, hvt dalar. Könlümü oxamaz mstlik, xumarliq, Cavanliq hisslri keçibdir artiq. Allah elmsin, hvt uysam, Dövlt ilrini knara qoysam,

318

Milli Kitabxana

Mnim dbilqmi evdar qadinlar Qoy tava etsinlr, olum rüsvay, xar. H e r s o q. Siz nec deyirsiz, el d olsun, styir qiz getsin, istr qalsin. Fqt hadislr gözlmir bizi, Hökm edir tcili getmyinizi. B i r i n c i s e n a t o r. Yola düsiniz grk bu gec. O t e l l o. Ürkdn raziyam, el indic... H e r s o q. Otello, siz gedin, uzaqdir sfr, Ancaq tyin edin, qalsin bir nfr, Bizim mrimizi çatdirsin siz. Biz d ki, dailaq evlrimiz. Sübh saat doqquzda glib yenidn Burda görürik. O t e l l o. naniram mn, Yaqo vzsizdir, i qanandir o, Namuslu, vfali bir insandir o. Arxamca gtirr Dezdemonani, Hm d lazim olan mri-frmani. H e r s o q. Çox gözl, çox gözl, qoy bel olsun, Mn getdim, gecniz xeyr qalsin. (Brabansioya) H, möhtrm dostum, deyim ki, snin Üryi gözldir qara yeznnin. Qlbin gözlliyi grk insana, Hami lyaqtl çatir ad-sana. B i r i n c i s e n a t o r. Otello, qoruyun Dezdemonani. B r a b a n s i o. Mavr, sn ayiq ol, düün bu ani: Doma atasini aldadan bir qiz Sni d aldadar, qalarsan yalqiz.

Hersoq, senatorlar v mmurlar gedirlr.

319

Milli Kitabxana

O t e l l o. Ona inaniram varliim kimi... Sn tapiriram mn sevgilimi, Sdaqtli Yaqo! Budur xahiim, Bilirsn, txir salinmaz iim. Ona zövcn baxsin, eylsin hörmt, Gtir dün kimi lin fürst. Gedk, Dezdemona, gedk, zizim, Birc saat qalir vaxtimiz bizim. Yola çixmaq üçün hazirliq görk, Vaxtin tlbin ba ymk grk. Otello v Dezdemona gedirlr. R o d r i q o. Yaqo! Y a q o. N deyirsn, mnim üryim? R o d r i q o. Bilirsnmi, ndir indi istyim? Y a q o. Bilirm, yatmali, dinclmlisn. R o d r i q o. Özümü dniz atmaliyam mn. Y a q o. Onda... sonra heç vaxt sevmrm sni, Bir d ki, ay axmaq, n olub yni? R o d r i q o. Hyat gtirrs zab, ignc, Yalniz axmaqliqdir yaamaq, mnc. Ölüm insanlara verirs fqt, Neçin drd içind çkk ziyyt? Y a q o. Of, sarsaq, baibo! Bu dünyada mn Xeyiri ziyandan seçdiyim gündn yirmi skkiz il keçir srasr. Görmdim, görmdim el bir br Özünü sevmyi bacarsin, düzü. Desydim mn sn gr bu sözü: Bir qizin bzkli tumani üçün Özümü dniz atiram bu gün, nan, dyirdi arzum, muradim, nsanlii atib, meymun olardim.

320

Milli Kitabxana

R o d r i q o. Neylyim? Dlitk mn vurulmuam, Bilirm, almd rüsvay olmuam, Sevgid el bil iqtidarim yox. Y a q o. qtidar! Bo eydir! Kdrlnm çox. Hr ey asilidir yalniz tk bizdn, Hr ey asilidir iradmizdn. Bil ki, bdn badir, irad baban, str orda gül k, istr gicitkan, str da nansi, istrs nrgiz Onlara baxan da, baxmayan da biz. Baxsaq, prvazlanar fidan içind, Baxmasaq, saralar tikan içind. Ömür dediklri - mizan-trzi, Bir gözü aildir, hisisdir bir gözü. Alin ksilrs miqdari bir az, Qana alov salar qizin ehtiras, tirib byani süst-xar olariq, Müdhi blalara düçar olariq. Fqt bizd gülür alin qüdrti, Salir kmndin quduz hvti. Odur ki, deyirm üryimizd Mhbbt puçurdur, qoruyaq biz d. R o d r i q o. Ola bilmz! Y a q o. Alin azibdir yqin, Quduztk gmirir sni hvtin. Kii ol! Özünü boan naidir, Piiyi, küçüyü bosan yaxidir. Dostunam, istrm olasan xobaxt, Ancaq bel fürst dümyib heç vaxt. Grk bu tezlikl güldürm sni, Tls, tls, pulla doldur kisni. Biziml birlikd gedk cbhy, Yaxinlar, tanilar bilmsin dey, Süni saqqal taxib, gizlt çöhrni,

321

Milli Kitabxana

Deyirm ha, pulla doldur kisni. Heç ola bilmz ki, bir düün sonu, Dezdemona sevsin hmi onu. rbin d ondan üzü dönck, Tez alian sevgi tez d sönck, Gur ocaq isitmz heç bir kimsni, Yaxi-yaxi doldur pulla kisni. zdn beldir mavr tayfasi, Onlarin sevgid yoxdur vfasi. O ey ki, dadlidir indi bal qdr Bir azdan olacaq n aci zhr, krah bürüyck onda bdni, Sn doldur, sn doldur pulla kisni. O qiz da rbdn bezib doyacaq, Shvini drk edib, aydin duyacaq. Bir gün eylyck ona xyant, Gzck gnclrl gizlic, xlvt. Beldir, beldir, baa dü mni, Ona gör pulla doldur kisni. Ölmyin vacibs, boulmaqdan keç, Özün ailli-bali üsul seç. Sfil yadelliyl bic venesyali hd edib mkrli v mümmali. Heç vaxt alim ksmz ad olduuna, Chnnm hli d inanmaz buna. Qiz snin olacaq, gl çoxlu pulla, Özünü bomai bir yana tulla. Qovu mqsdin, bir gün kef bax, Sonra lap assinlar, boulma nahaq. R o d r i q o. Sn bel balayib, girism i, Kömk edrsnmi mn hmi? Y a q o. Mndn arxayin ol, sn mn inan, Get, yaxi pul topla, yaxi pul qazan. Sn çox demim, deyirm bir d: Mn nifrt edirm Mavra hr yerd.

322

Milli Kitabxana

Çkilir köksüm da üstündn da, Gl, ondan qisasi birlikd alaq. Onu dyyus etsn, gülrik, mnc, Sn lzzt taparsan, mns ylnc. Qoynunda, gör, nlr gizldir sabah, Hamisi vaxtinda olacaq agah. Di haydi, di yeri, pul gtir bol-bol, Sabah daniariq, hllik, sa ol. R o d r i q o. Yaxi, shr harda? Y a q o. Glrsn biz. R o d r i q o. Bir az tez glrm. Y a q o. Doru ol söz, Eitdinmi? R o d r i q o. Nyi? Y a q o. Özünü brk tut, Boulmaq sözünü biryolluq unut. R o d r i q o. Dyidi fikrimi taleyin hökmü, Gedirm satmaa bütün mülkümü.

Gedir.

Y a q o. Dolu pul kismdir mnim bu sarsaq, O daim ylncm, pulum olacaq. Axmaqla vaxtimi keçirsm hdr, Mnim özüm d axmaq deyrlr. Mavra nifrtim var, deyirlr: gedib Bizd arvadimla babirlik edib. Sübut ny lazim, eylmz kömk, gr übh varsa, i da var, demk. O mn inanir sidqi-ürkdn, Ba açmaz hiyldn, qaçmaz klkdn. Kassio orduda n gözl olan, Nec? Nec? Dayan, hl bir dayan, ndi ildrm ikiqat hiyl:

323

Milli Kitabxana

vvlc yerini keçirrm l, Çataram mnsb, sonra da hrdn Mavrin qulaina piçildaram mn, Deyrm: zövcnl o, dostluq edir. Burda fikirlmk, dayanmaq ndir?! Kassio qngdir, hm d mehriban, Qisqancliq tufani qoparar o an. Yaranib fsadlar qaynatmaq üçün, Qiz-qadin könlünü oynatmaq üçün, Mavr saddildir, üryi açiq, N görs, n desn, inanir yaziq. Vicdanli, saf bilir hr bir insani, Baina noxta sal, gzdir dünyani. Çataram arzuma, düübdür fürst, Mn kömk edr chnnm, zülmt.

Gedir.

KNC PRD BRNC SHN

Kiprd dniz sahilind bir hr. Qala meydançasi, Montano v iki nfr keikçi daxil olurlar.

M o n t a n o. N gör bilirsn, dniz bir bax?! B i r i n c i k e i k ç i. Tamamil heç n: ah qalxaraq, Coqun dalalardir hayqiran el, Gözüm dymyir bir yelkn bel. M o n t a n o. Heç vaxt görmmim bu cür rüzgari, Titrdir bizim d istehkamlari. Dalalar -nec d hiddtli, azin, Dniz quldurtk edibdir basqin, Hr yandan yeriyir uca da kimi. Davam gtirrmi buna bir gmi? Öyrnin, yoxdurmu yeni bir xbr?

324

Milli Kitabxana

k i n c i k e i k ç i. Yqin ki, qrq oldu dnizd türklr, Köpük içinddir hr trf, hr yan. Sellr axib glir sal qayalardan, Dalalar qzbl keçir yürü, Sanki buludlarla girir döyü, Göyd ulduzlari söndürür htta, Kiçik Ayi bürcü qalib su altda, Bel bir firtina görmmim mn. M o n t a n o. Türklr can qurtarmaz onun lindn. Tezlikl körfz getms gr, Dnizd qrq olar bütün gmilr.

Üçüncü keikçi daxil olur.

Ü ç ü n c ü k e i k ç i. Xbr, tz xbr! Hrb yetdi sona. Türklr toy tutdu quduz firtina. Onlarin niyyti puç oldu artiq. Oldu gmilri lap qiriq- qiriq, Biri d çixmadi qorxunc tufandan. ndic öyrndim bunu limandan, Bizim dnizçilr görmü onlari. M o n t a n o. Nec? Dorudurmu bu xbr, bari? Ü ç ü n c ü k e i k ç i. Gmimiz limana yan aldi indi. Leytenant Kassio sahil endi, Mavrin yavridir, dostudur onun, Özü dnizddir mrd Otellonun. Mavr tyin olub Kipr srdar Montano. Onun srdarlia lyaqti var. Mn buna çox adam. U ç ü n c ü k e i k ç i. Kassio hrdn Deynd türklrin itkilrindn, Rahat görüns d, qmliydi yaman:

325

Milli Kitabxana

Onu Otellodan ayirmi tufan. Dua eylyirdi: tufan azalsin, Göy yalvarirdi: Mavr sa qalsin. M o n t a n o. Allah amaninda! Görmsin drd-qm. Mn onun yaninda xidmt etmim, sl döyüçütk hökmü d vardi. Gl, çixaq sahil, sbrim qurtardi, Görk n vaxt glir bizim gmimiz? Körpüd gözlyk Otellonu biz, Baxaq uzaqlara - üfüqlrdk. Ü ç ü n c ü k e i k ç i. Hr an gl bilr, buyurun, gedk.

Kassio daxil olur.

K a s s i o. Ey anli adanin qorxmaz rlri! Sa olun, sevirsiz qlbn srvri. Hr vaxt bel sevin mrd Otellonu, Göylr qucainda hifz etsin onu. Dalalar dnizd coub azanda Mn onu itirdim qorxunc tufanda. M o n t a n o. Gmi dailmaz ki? K a s s i o. Heç vaxt, heç zaman, Düzlib davamli, möhkm taxtadan. Darda kapitanin titrmz li, O hm ürklidir, hm tcrübli. Yegan ümidim bunadir ancaq, Srdar firtinadan qalib çixacaq. (Shn arxasindan sslr). Gmi, gmi, gmi!

Dördüncü keikçi daxil olur.

K a s s i o. Bu ss-küy ndir? D ö r d ü n c ü k e i k ç i. Sahild insanlar crg-crgdir. Körpü d dolubdur, boalib hr, Hami qiqirir ki, gmi görüblr.

326

Milli Kitabxana

K a s s i o. Odur, glir Kiprin igid srdari (Toplar atilir). k i n c i k e i k ç i. Qaladan atildi salam toplari, Bu gln kimdirs, yaxindir biz. K a s s i o. Xahi eylyirm, bir qaç körfz, Tez öyrn glnin kim olduunu. k i n c i k e i k ç i. Bu saat, bu saat öyrnnm bunu.

Gedir.

M o n t a n o. General evlnib? K a s s i o. Evlnib, bli, Aldii ilah - dünya gözli. Yaradan bx edib n nadir almaz, Onun gözlliyi tsvir simaz. Günin üzün hüsnü nur salir, Gözllik tanrisi ondan nur alir.

kinci keikçi geri qayidir.

N var, gln kimdir, agah et bizi. k i n c i k e i k ç i. Yaqo adli biri, zabitdir özü. K a s s i o. Yox, canim, bel tez, bu ola bilmz, Hm d sa-salamat, aila glmz! Yqin coqun dniz, hiddtli tufan, Bir d su altinda pusquda yatan Cani qum dalari, qayalar, dalar Gözllik önünd heyran qalmilar. Duyub gözlliyin ülviyytini, Dyiib öz xain tbitini, Yol vermi sularda doan o Aya lah, müqdds Dezdemonaya. M o n t a n o. Dezdemona kimdir? K a s s i o. Dediyim qizdir, Srdarin srdari, nurlu ulduzdur. Srdar yaxin bilib sadiq Yaqonu,

327

Milli Kitabxana

Demidi adaya gtirsin onu. Vaxt tyin etmidi bir hft ancaq, Onu ondan qabaq gtirib qoçaq. Allahlar atasi, böyük Yupiter, Qoru Otellonu, güclü külk ver. Onun yelknini sn qoyma darda, Önünd ba ysin firtinalar da. Özüyl sadt gtirsin biz, Qoy yeni ruh versin hr birimiz. Qovusun yarina, gülsün mtlbi, Kipr d rahatliq versin bdi. Odur, gün dodu, ah, baxin bel...

Dezdemona, Emiliya, Yaqo, Rodriqo v xidmtcilr glirlr.

Gminin srvti çixdi sahil. Siz, ey Kipr hli, haminiz bu gün Onun qarisinda, glin, diz çökün. Ey qng senyora, bu hüsnl siz Bizim bu adaya xo glmisiniz! Tanri nura tutsun qdminizi, Qadadan, bladan hifz etsin sizi. D e z d e m o n a. Tkkür edirm, igid cngavr, Siz mn rimdn verin bir xbr. K a s s i o. Hl glms d, ümid var, sadir, Tezlikl o siz qovuacaqdir. D e z d e m o n a. Qlbim rahat olmur, qorxuram yaman, Deyin, ayrildiniz siz nec ondan? K a s s i o. lbyaxa ikn smayla dniz Birdn ayri düdü gmilrimiz. Dinlyin, ss-küyü, yqin gmi var?! (Shn arxasindan sslr). Gmi, gmi! (Toplar atilir)

328

Milli Kitabxana

k i n c i k e i k ç i. Yen atildi toplar. Salam atidir, gln dostlardir. K a s s i o. Öyrnin, bir görün, n xbr vardir?

kinci keikçi gedir.

Ah, Yaqo, xo gördük, qlbn adiq biz. (Emiliyaya) Senyora, adaya xo glmisiniz. Mn, ziz Yaqo, aciqlanma sn Qanin qaralmasin srbstliyimdn. Trbiym verir ki, mn csart, Xanima göstrim hörmt, nzakt. (Emiliyani öpür). Y a q o. Onun dili kimi o dodaqlari Snin tökmdi ki, zhlni bari? Baimi dng edir azi qizanda. D e z d e m o n a. fsus, dili yorxdar onun azinda. Y a q o. And olsun, beldir, dilidir yaman. El ki, yataa giririk, bu an Mirtdanir, söylnir, vermyir ara, Çkir gözlrimd yuxunu dara. Sizin yaninizda susub hiylbaz, Dilini qarnina qoyubdur bir az, Qlbind deyinir yen sbi. E m i l i y a. Bel danimain varmi sbbi? Y a q o. Bala, bala görk! Evindn knar Qng kildilr bütün qadinlar. Evin gldimi, ötür zng kimi. Mtbxd piikdir, bir plng kimi, Bir az incidimi, eytana dönür. ti caynai var, msum görünür. Haldan-hala düür keçdikc anlar, Tkc yatainda qadindir onlar.

329

Milli Kitabxana

D e z d e m o n a. Ayib olsun sn, böhtançiya bax! Y a q o. Yox, yox, düz deyirm beldir ancaq: Yerdn durdunuzmu, oynayirsiniz, l mulsunuz yataqda yalniz. E m i l i y a. Biz sn ki, trif yazmayacaqsan! Y a q o. Bunu gözlmyin mndn heç zaman. D e z d e m o n a. Mn trif yazsan, n yazardin, n? Y a q o. Bunu, qng xanim, demyin mn. Bir trif çixmayib hl dilimdn, Yalniz tnbeh etmk glir limdn. D e z d e m o n a. Yen bir özünü çk imtahana... Gedn olubdurmu, görn, limana? Y a q o. Bli, xanim, bli. D e z d e m o n a. Güls d üzüm, Fikir dryasinda qalmiam özüm. Qara qanlar axir mnim qlbimdn. Nec triflrdin mni, Yaqo, sn? Y a q o. Bu saat, dorusu, bilmirm neynim? Fikrimi knara buraxmir beynim. Yapiqan da bez yapiir bu cür, Beynimi fikirlr qoparir, üzür, Hamil ilhamim dour nhayt, Bu an sona çatir bütün ziyyt; Olsa bir qadinda gözllik, kamal, Demli, birlib sadt, camal. D e z d e m o n a. Çox yaxi, söyldin lap üryimc. Qadin kamallisa, çirkinc nec? Y a q o. Onun da dünyada bir laci var, Ailla özün uyun r tapar. D e z d e m o n a. Çtindir, çtindir, mn qalarsa.

330

Milli Kitabxana

E m i l i y a. Bs qiz qng olub, axmaq olarsa? Y a q o. Gözl qiz heç zaman olmayir axmaq, Çünki axmaqliqdan o dour uaq. D e z d e m o n a. Bu qaba sözlrl pivxanada Axmaqlar ylnr, tapar mna da. Yaxi, n deyrdin qarina çixsa, Bir qiz hm çirkins, hm d axmaqsa? Y a q o. Qizin n çirkini, n d axmai! Hamsi bir ailda, bir bez qirai. D e z d e m o n a. Nec d avamsan! n pislr sn n yaxi, n gözl trif deyirsn. Burax bir trf zarafatini, Vsf el ideal, qng qadini Bütün mziyyti, lyaqtiyl, Yansin bdxahlar da bd niyytiyl. Y a q o. Özü qng, gözl, fqt öyünmz, Dildn zirk, iti, fqt deyinmz. Zrxara içind sad don geyn, Heç n istmyn, heç n güdmyn. Mehriban, lütfkar, ayüz srvinaz, Ömründ bilmyn intiqam, qisas. Alini, huunu heç çadirmayan, Heç vaxt xöryini qaridirmayan, Vfali, ismtli könül dildari, Dar günün dayai, gen günün yari. Fikirdn, xyaldan sla doymayan, Sirtiq aiqlr mhl qoymayan Vardirsa dünyada gr bel qiz, Demli, birc o layiqdir yalniz... D e z d e m o n a. Ny? Y a q o. Sfeh-sfeh övlad domaa, Özünü zaba salib bomaa. D e z d e m o n a.

331

Milli Kitabxana

Zif v sassiz nticdir bu, Axmaqlar, inanar buna, dorusu. Emiliya, bu sözü sn doru sanma, O rin olsa da, ona inanma. Kassio, buna bax, gör bir, nçiymi N sirtiq, hyasiz mzhkçiymi. K a s s i o. Xanim, onun sözü bzksiz, çilpaq, O ki alim deyil, sgrdir ancaq. Y a q o (Knara). Yaxi dedi... Qizin lindn tutdu... Gizli piçildain, yaxi sübutdu. Bu kiçik hörümçk torunda grk Tutam Kassiotk iri bir milçk. Qizin üzün gül, bel, bax bel, Sn nzaktin olacaq bel, Sn nzaktin bir flaktdir. (Ucadan) Düz dedin, dorudur, bu hqiqtdir. (Knara) Öpür öz lini nec riqqtl. Çox yaxi, çox la, öp, öp lzztl. Mnsbin gednd - onda gülrsn, Öpüün dadini o vaxt bilrsn. Öpdüyün üç barmaq bir gün öc alar, Sni üç paz kimi cirar, parçalar.

Shn arxasinda eypur çalinir. Ucadan.

Onun eypurudur, gln Mavrdir. K a s s i o. Bli onunkudur, n übh vardir? D e z d e m o n a. Tez olun, gedyin qarilamaa. K a s s i o. Budur, gldi özü, bitdi hr qova.

Otello miyytiyl daxil olur.

O t e l l o. Ah, mnim naznin, gözl sgrim! D e z d e m o n a. Ah, mnim Otellom, ziz srvrim!

332

Milli Kitabxana

O t e l l o. Mndn tez glmisn! Sonsuz heyrtdn nana bilmirm gözlrim mn. Könlümün sevinci! Hr bir tufandan Sonra bu sakitlik olarsa, hr an Dalalar bnzsin Olimp daina, Gmilr toxunsun göy quraina. Yatmasin firtina, susmasin külk Ölülr mzardan ayilanadk. gr indi ölsm, xobaxtam, xobaxt. Dorusu, qorxuram gl el vaxt Könlümd bu cür fqt olmaya. Mn bu sadt qismt olmaya. D e z d e m o n a. Allah elmsin, bu n demkdir? Günlr bir-birindn xo glckdir. Eqimiz daima gül açacaqdir, Sadt daha çox nur saçacaqdir. O t e l l o. Amin, ka sn deyn olsun, sevgilim, Hüdudsuz sevincdn balanib dilim. Mrhmtli göylr, ver qüdrtimi, Mn dey bilmirm sadtimi. Hr an üryimiz bel, bax, bel. (Dezdemonani öpür). Aramsiz, ahngsiz döyünsün el. Y a q o (knara). Yox, indi onlarin bir ahngi var, Onu yava-yava bu llr pozar. O t e l l o. Glin, qsr gedk, firtina bitdi, Tz xbr, dostlar, hrb sona yetdi, Dümnlr qrq oldu tamam dryada. Tanilar necdir, deyin, adada? (Dezdemonaya) Mnim göyrçinim, sn Kiprd Hörmt edcklr onlar hr yerd.

333

Milli Kitabxana

Kiprd olmuam mn d vvllr, Mhbbt bslyib mn bu ellr. Ah, gülüm, n gldi daniiram mn, Dorusu, srxoam sadtimdn. Xahi eylyirm, Yaqo, zizim, Limanda dayanib gmimiz bizim, Birba körfz get, sandiqlari al, Gtir kapitani qalaya drhal. O, yaxi insandir, lyaqtlidir, Çtind dözümlü, dyantlidir. Gedk, Dezdemona, gedk bir yerd, Bir daha xo gördük sni Kiprd. Otello, Dezdemona v miyyt gedirlr. Y a q o (Xidmtçilrdn birin). Get, bir azdan gözl limanda mni! (Rodriqoya) Bura gl, zmirs qorxaqliq sni. Bel deyirlr ki, sevgi hyatda Csur, igid edir qorxai htta. Qulaq as, bu gec gedir Kassio, Qarovulxanada növbtçidir o. vvlc mn sn deyim ki, inan, Dezdemona ona bnd olub yaman. R o d r i q o. Kassioya? Yox a? Bel i olmaz! Y a q o. Ss salma, lini bir azina bas. Eit mn deyni, xatirla, bari, Qiz nec atl sevdi bu Mavri. Sndn soruuram: hansi hünrçün? Yalniz lovaliqçün, fsanlrçün. Bil ki, yalan hr vaxt glmmz kara, Qiz daim bnd olmaz uydurmalara. Gözlri yemkdn doysa, çirgis? N lzzt alacaq baxib iblis? Bdnin tlbi ödnn zaman Bumbuz olacaqdir damarinda qan.

334

Milli Kitabxana

Qani codurmali yenidn ürk, Biqmiin itahi açilsin grk. Gözllik, cavanliq lazimdir burda, Bunlarin heç biri yoxdur Mavrda. Qizin thqir olan zövqü, nsi, Çirpilar dalara eqin üsi. Üryi bulanar gördükc onu, Duyar öz shvini, öz qüsurunu. Hiss edr özünü dünyada bdbaxt, Nifrtlr yadirar rb o vaxt. Onu mcbur edr tbit özü, Baqasini gzr, axtarar gözü. gr bu dorusa, imkan onundur, Demk, bu sadt Kassionundur. Hiylgr, irindil, qurumsaq, arsiz, nsan cildind tülküdür yalniz. xlaqsiz, vicdansiz olub anadan, Fürsti buraxmaz ldn heç zaman. Saxta pula bnzr o lyaqtd, Heç bir lyaqti yox hqiqtd. Yaramaz gözldir, cavandir fqt, Ona n lazimsa, vermi tbit. Sarsaqlar, nailar qaçmaz torundan, sl tülkü çixib tülkü qarnindan. Orai yolundan sapdirmaz heç n, Artiq keçiribdir qizi çngin. R o d r i q o. nana bilmirm buna, dorusu, O qiz yaranibdir safliq yavrusu. Y a q o. Safliq ha, ala, bax! sil-soyundan O da rab içir üzüm suyundan. gr saf olsaydi, atilib oda, O Mavri sevmzdi heç vaxt dünyada. Saf, ismtli qadin, görmdinmi sn, Tutmudu nec d onun lindn? R o d r i q o. Gördüm, burda n var? Bu nzaktdir.

335

Milli Kitabxana

Y a q o. Yalniz pozunluqdur, bir xyantdir, llrdi hmi üry tl, hvt facisi balanir bel, Dodaqlari el yaxinladi ki, Nfslr öpüüb qucaqladi ki! Çirkin fikirlr var, Rodriqo, dayan, Bu iyrnc hngam olacaq yan. Cismani birliyi hökm edr ürk, sas i tezlikl ba versin grk. Tufu! Lakin,dostum, mni dinl sn, Sni Venesiyadan gtirmim mn. Bu gec sgrtk, get, dur növbd, Kassio bir xbr tutmaz heç vd. Özüm mrin haqda tdbir tökrm, Sn yaxin yerd keik çkrm. Axtar,bir sbb tap,hirslndir onu, Özündn brk çixar sn Kassiyonu: Ya ucadan dani,ya da poz mri, rait uyun düün tdbiri. R o d r i q o. Yaxi. Y a q o. Tündmcazdir,coar qfildn, Sn hücum edr gözlnilmdn. Thrik et, yumruqlar endirsin sn, lim yaxica dür bhan: Deyrm pozubdur o intizami, Bundan qzblnr, hirslnr hami. Kipr camaati rdd edr hökmn, Onu çixararlar vzifsindn. Arzuna çatarsan sn d bu sayaq, Bütün ümidimiz bunadir ancaq. R o d r i q o. Hr ey haziram, dürs imkan, limdn fürsti vermrm bir an. Y a q o. Fürst olacaqdir, eylm tla, Tezlikl qalaya glrsn birba. Tcili gedirm sahil bu dm,

336

Milli Kitabxana

Gmidn eylri gtirmliym. Yaxi, xudahafiz. R o d r i q o. Di salamat qal.

Gedir.

Y a q o. Mn aydin olur bu gizli sual: Kassio sevir qizi, minm, min, Qiz da sevir onu ürkdn yqin. rb nifrtim sonsuz ümmandir, Fqt o vfali, ncib insandir. Buna yoxdur übhm, gün çatar aya, O sadiq r olar Dezdemonaya. Dorusu, bu qizi sevirm mn d, Ancaq eq alovu yoxdur bdnd. Düzü, üryim düüb bir lk, n böyük günaha batiram, blk, çimi zhrtk yeyir durmadan; Mnim yataima girib bu eytan. Blk, bu gümandir? Bsdir übh-kk! El bunun üçün intiqam grk. Zövcm zövcyl verms vz, Heç n qzbimi soyuda bilmz. Bu i ba tutmasa, iblisi hökmn Qisqancliq odunda yandiraram mn. El od vuraram, kül olar cani, Heç yerd tapilmaz onun drmani. Rodriqo edck mniml bunu, Mn bu Venesiyanin küt mxluqunu ttk saxlayaram zncird srvaxt, Kassionun üstün qisqirram bir vaxt. Kassionu salaram Mavrin gözündn, Yaman mütbehdir çünki özündn. Qlbim bir müdhi qorxu dolubdur: O da arvadimla babir olubdur. Sonra da taparam baqa bhan,

337

Milli Kitabxana

Qisqancliq ati çkr zban. Mavr gülünc olar bütün dünyada, Gedr rahatlii, dincliyi bada. tirib alini, drddn göynyr, Hl bunun üçün çox sa ol deyr. Planim baimda beldir, bel, Vaxtinda açilar gizli msl.

Gedir.

KNC SHN

Küç. Carçi müracitnam oxuya-oxuya daxil olur. Camaat onun dalinca gedir.

C a r ç i. Bizim alicnab, anli general Otello mr etdi, yetirim drhal: Çoxalmi dnizin quduz dalasi. Tufanda qrq olmu türk donanmasi. Bu ad xbr üçün sevinsin hami, Açsin hr qapini bu el bayrami. Rqs etsin, oynasin hr mrd, hr qoçaq, Bznsin hr trf, çatilsin ocaq. Mclislr qurulsun, könüllr dinsin, Kim nec istyir, el ylnsin. Baqa xo xbr d rz edim siz, Bayram qoa glib llrimiz. General evlnir, toydur bu gün, Qala qapilari açiqdir bütün, Axam saat bedn onbir qdr, Arzu eylynlr buyura bilr. Sadt yar olsun azad adaya, Eq olsun general, mrd Otelloya!

Gedir.

338

Milli Kitabxana

ÜÇÜNCÜ SHN

Qalada bir salon. Otello, Dezdemona, Kassio v miyyt daxil olurlar.

O t e l l o. Kassio, növbd intizam ara, Ciddi nzart et qarovullara. Qoy hami gözlsin lyaqtini, Keçmsin, amasin heç ks hddini. K a s s i o. Yaqoya göstri vermim özüm, Yen d üstünd olacaq gözüm. O t e l l o. Yaqo sadiq dostdur, sdaqtli r. Gecn xeyr qalsin, möhtrm yavr. Shr duran kimi, tez yanima gl, Sn sözüm vardir. (Dezdemonaya) Sevimli gözl, Gedk, mnim gülüm, qurtardi möhnt, Qoy biz yar olsun büllur mhbbt. hd-peyman ksmiik, drk meyvsin, Görk eqimizin irin bhrsin. Haminin gecsi xeyir qalsin.

Otello, Dezdemona v miyyt gedirlr.Yaqo glir.

K a s s i o. H, Yaqo, xo gördük, ruhun ucalsin, Vaxtinda glmisn, gedk növby. Y a q o. ndi yox, leytenant, axi, tez niy? Heç saat on yoxdur, general bu gün Bel tez gedibdir mhbbt üçün. Onu biz qinayaq, axi, nec d, Yariyla yatmayib birc gec d. Yari bir naznin, bir nazli canan, Htta Allahi da çixarar yoldan.

339

Milli Kitabxana

K a s s i o. Çox gözl yaradib onu tbit. Y a q o. Nurdanmi tökülüb o boy, o qamt? K a s s i o. Dorudan, çox inc, zrif xilqtdir. Y a q o. Of, hl gözlri, ah, n hikmtdir. Hami heyranliqla baxdiqca baxir, Bütün ürklri yaxdiqca yaxir. K a s s i o. O ilahi gözlr clb edir ancaq, Fitndn knardir, hiyldn uzaq. Y a q o. Onun gözl ssi musiqi kimi, Eq bir iar, eyham deyilmi? K a s s i o. deal qadindir hqiqtn d. Y a q o. Onlara xobxtlik dilrm mn d. Leytenant, bu axam yaxi rüzgardir, Bir kuz içmli rabim vardir. Toplaib bir neç yerli cngavr, Bizdn rkyana tkid edirlr, Deyirlr içyin üryi tmiz, Qara Otellonun saliina biz. K a s s i o. Ah, mehriban Yaqo, ancaq indi yox, çkidn hvalim çox pozulur, çox. Bir azca içdimmi, artir tlaim, Beynim dumanlanir, hrlnir baim. nsanlar tapsaydi baqa ylnc, Bu, yaxi olardi deyirm, mnc. Y a q o. Bizim dostumuzdur hmin igidlr, Canim, bir qdhdn, axi, n zrr? Onu mn içrm, bel çtindi?.. K a s s i o. çdim su qatilmi bir qdh indi. Görürsn, n yaman dyiib halim, Nec d qariib kefim, hvalim.

340

Milli Kitabxana

çkid acizm, davamsizam mn, Neçin rüsvay olum bir d yenidn? Y a q o. Bayram axamidir, sn ki rsn, r, Bunu dostlarimiz xahi edirlr. K a s s i o. Onlar haradadir? Y a q o. Dururlar bu dm Qapinin dalinda, xahi edirm, Onlari içri eylyin dvt. K a s s i o. Yaxi, üryimc olmayir fqt.

Gedir.

Y a q o. Fürstdir, imkani l keçirsm, Ona birc qdh mn d içirsm, Özü d indic vurub bir qdh, Beyni dumanlanar, qudurar blh. Cavan xanimlarin iti sayai Atilib gmirr li-ayai. Rodriqo - aildan, kamaldan axsaq, Mhbbt dlisi, hmin o sarsaq Gec növbddir, codurub qanin, çib rfin Dezdemonanin. Seçmim tündmcaz üç nfr yerli, Davakar, dalaqan olur kiprli, Hr zaman ad güdür, rf gözlyir, rab içirmim doyunca bir-bir. Onlar da bu gec durur növbd, Bu srxo sürüsü susmaz heç vd. Zncir çeynyck Kassio, zncir. Onlari yaxica edck thqir. übhsiz, möhkmc qopacaq dava. Budur, glir onlar, açilir hava. sir smt külyi, n qmim mnim, Sahil asud üzür yelknim.

Kassio geri qayidir, arxasinca Montano, qonaqlar v rab gtirn xidmtçilr daxil olurlar.

341

Milli Kitabxana

K a s s i o. Vallah, bir piyal içmim artiq. M o n t a n o. Kiçik bir qdhdi, biz d ordayiq, Siz sgr kimi söz deyirm mn. Y a q o. rab, rab gtir, ehey, tez trpn! (Oxuyur) Qdhlr cingildsin, Qdhlr cingildsin. sgr d bir adamdir, Ömrü gödk, bir amdir, sgr niy içmsin?! Axi, niy içmsin?! Uaqlar, cld olun, rab verin siz! K a s s i o. Vallah, könül açir gözl nmniz. Y a q o. Bunu öyrnmim ngiltrd, çkisiz yemzlr birc krr d, çkid mahirdir orada hr ks. Onlarla heç zaman yaria bilmz, Dorusu, n alman, n daniyali, N d yekqarin hollandiyali. K a s s i o. Bu cür mahirdir yni ingilis? Y a q o. Sni heyran qoyar içmkd, ksiz. Qrq edr rabda daniyalini, Almanin asanca pozar halini. Hollanda o tutar el bir divan, Yaziin içdiyi glr burnundan. K a s s i o. çk generalin saliina biz. M o n t a n o. çyin, leytenant, yaxi dediniz, Ürkdn rikm, çox gözl olar. Y a q o. Gözl ngiltr, ey qng diyar! (Oxuyur) Qnatcil imi kral Stefan,

342

Milli Kitabxana

alvar tikdirrmi ucuzca, hdr. Birc kron verib, hirslnmi yaman, Deyib soyunçudur bütün drzilr. O imi dünyada anli hökmdar, Sn onun yaninda, axi, nsn, n? Bil ki, israfçiliq ölkni yixar, Köhn plaini geyin ynin. rab ver, hövsl qalmadi mnd. K a s s i o. Bu nm gözldir vvlkindn d. Y a q o. styirsinizs, eylyim tkrar. K a s s i o. Gözl ey çox olsa, qiymtsiz olar, Bir d bilirsiniz, bu ki akardir, Hyatda hr ksin öz yeri vardir. Kim ki, gözlmyir öz hörmtini, tirir adini, lyaqtini. Allah üstümüzd ahiddir hr an: Adam var, keçrlr günahlarindan, Adam var, günahi fv olmaz, heyhat. Y a q o. Doru deyirsiniz, ziz leytenant. K a s s i o. Mn gldikds, mn yox zaval, Mndn incimsin bizim general, Rütb sahiblri baqa dostlar da, Heç zaman, heç yerd qalmaram darda. Dünyada etmdim el bir günah, Mni xilas edr zabdan Allah. Y a q o. Mni d, leytenant. K a s s i o. Bir dayan görk. Oraya birinci mn gedim grk. O gözl cnnt, axi, zizim, Leytenantdan vvl getmz mülazim. Artiq kifaytdir, bs edr biz, Di glin, balayaq ilrimiz, Xudaya, özün keç günahimizdan, Cnablar, növby! Vaxtdir bir azdan.

343

Milli Kitabxana

Qoy kefli sanmasin mni hr uaq, Mnim mülazimim Yaqo, budur bax. Bu mnim sa lim, bu da sol lim, Görürsüz, hec cür dolamir dilim Baxin, öz yerimd dururam möhkm, Demli, cnablar, kefli deyilm. H a m i. Eldir, dorudur. K a s s i o. Aha, onda siz Heç vaxt mn srxo demmlisiz. (Gedir). M o n t a n o. Meydana, cnablar, tutaq yollari, Vaxtdir, tyin edk qarovullari. Y a q o. Yqin ki, gördünüz, cnab, indic Dostumuz buradan gedirdi nec. Odur mtantli, csur bir sgr, Hünrd Sezarla durar brabr. Fqt biz görrik, diqqt yetirsk, Böyükdür nöqsani lyaqtitk. Tsüf, gün-gündn artir qüsuru, Düür ayaqlara adi, qüruru. Otello inanib bu cür insana, Bel vzifni tapirir ona. Qorxuram, yen d bir gün dm ola, Adani, ölkni dht sala. M o n t a n o. Onun tez-tez olur bu vziyyti? Y a q o. Yatmamidan qabaq budur snti. Burnuna dyms rab qoxusu, Geclr gözün glmz yuxusu. M o n t a n o. gr beldirs, onda getmli, Generali bundan agah etmli. Blk, generalin yoxdur xbri, Blk d, görmyir pisliyi, ri.

344

Milli Kitabxana

Tmiz ürk verib ona tbit, Görür Kissioda yalniz lyaqt.

Rodriqo daxil olur.

N var, n olubdur? Qayit tzdn. zl Kassionu addim-addim sn.

Rodriqo gedir.

M o n t a n o. Çox tssüf, ncib, rhmli srdar Edib bu mnsbi ona etibar. Srdara davada o bir yavrdi, Heyf ki, yaziin saalmaz drdi. Bunu generala xbr verin siz, n gözl, namuslu i görrsiniz. Y a q o. Htta bu adani verslr mn, Ondan bir klm d demrm yen, Kassiodur mnim könlüm hmdm, limdn glni sirgmrm, Ka onda qalmasin bu drddn bir iz. Ndir bu qalmaqal?

Shn arxasindan sslr: "Kömk edin, kömk edin!". Kassio Rodriqonu qovaraq daxil olur.

K a s s i o. Qanmaz! dbsiz! M o n t a n o. N olub, leytenant? K a s s i o. Bu haramzada Mn i öyrdir indi burada! Sixib, butulkaya salaram onu. R o d r i q o. lidir çnm, gl, yumruunu! K a s s i o. Dlduz, sn yen çrnlyirsn? (Rodriqonu qovur). M o n t a n o. Hörmtli leytenant, n eylyirsn?! (Onu saxlayaraq). Dayan, bir l saxla.

345

Milli Kitabxana

K a s s i o. Ksm qarimi, Ayaim altina sallam baini. M o n t a n o. Demli, srxosan. K a s s i o. H, h, srxoam!

Qilinclari çixarib vuruurlar.

Y a q o (Yavaca Rodriqoya). Qaç, haray sal, de ki, balandi qiyam.

Rodriqo gedir.

Dayanin, leytenant, cnab Montano! Ayilin bir, canim, yaxi deyil bu. Ay-haray, tez glin, burda döyü var. ­ Keikd yaxica dayandi bunlar. (Zng çalinir). Kimdir o zng çalan? blis bax bir! hri buraya gtirckdir. Leytenant, düünün, n edirsiniz, Rüsvay olacaqsiz hmilik siz.

Otello miyyt il glir.

O t e l l o. N olub burada? M o n t a n o. Vermyir ara, Mni qan aparib, airdir yara. (Yixilib huunu itirir) O t e l l o. Dayanin, trpnn sa qala bilmz! Y a q o. Leytenant, Montano, daha bsdir, bs! Dayanin, cnablar, qan tutub sizi? Yoxsa unutdunuz vzifnizi? General daniir sizinl, axi, Ayibdir, qilinci salin aii. O t e l l o. N olub? Bu ndir? Bu nec oldu? Bu fitn, bu fsad hardan douldu? Haqqa a olmaqdir bu açiq-saçiq, Mgr biz Türkiy sultanlariyiq?

346

Milli Kitabxana

Onlar da heç zaman qiziib bel Etmz bir-birinin üstün hml. Siz ayib olsun, ayib hmi, Bu saat son qoyun vhi döyü. Kimin hünri var, azca trpnsin, Canini alaram yqin o ksin. Susdurun o zngi - qorxunc eytani, Salar vahimy bütün adani. N olub, cnablar, axi, ndir bu? Ndir bu vhilik? Namuslu Yaqo, Qmdn ölü rngi alibdir üzün, Davani kim saldi? Bir dani özün. Y a q o. Bilmirm, indic söhbt edrk, Onlar dayanmidi istklilrtk. Birdn el bil ki, bir ulduz axdi, Qan saçan qilinclar qinindan çixdi, Onlar baladilar bu çirkin i Bel bir rüsvayçi, mnfur döyü. Codu damarlarda qzb dnizi, Sbbini dey bilmirm, düzü. Ka qiçim sinaydi anli cbhd. Glib görmyydim bunu heç vd. O t e l l o. Leytenant, özünü unutdun ndn? K a s s i o. fv edin, dania bilmyirm mn, O t e l l o. Hötmtli Montano, sn ki hr yerd öhrt qazanmisan, axi sbrd. Tmkind çatmisan rf, ada, n ncib adamsan sn ki dünyada. N oldu, unutdun öz hörmtini, Bir anda mhv etdin an-öhrtini. Gec soyunçusu dalaar bel, Dani sbbini, bir agah el. M o n t a n o. Hörmtli Otello, airdir yaram, Bir d ayaq üst çtin qalxaram.

347

Milli Kitabxana

Dania bilmirm, qoy desin Yaqo, Hr ey vvldn ahid olub o. Bu axam etmdim el bir xta, Dilimdn pis söz d çixmayib htta. Bir günahim varsa, tk budur, inan, Özümü qorudum haqsiz hücumdan. O t e l l o. Qan vurur beynim, vallah, hirsimdn, Deysn, alimi itirirm mn. gr l qaldirsam, duraram çtin, kinizdn biri ölck, yqin. Bu iyrnc didim ba verdi nec? Onu kim baladi, deyin, vvlc? O kim olur olsun, qarda olsaq da, kiz doulsaq da, birg qalsaq da, Qirilmaz heç zaman qtiyytim, Ona qalmayacaq hüsn-rbtim. Hrbi bir hrd, csart bax, Hürkmü ürklri qorxuya salmaq! Qarovulxanada qayda güdrkn Pozasan nizami, intizami sn! Bu cür rzalti törtmz vhi, Yaqo, kim baladi bu çirkin ii? M o n t a n o. Yaqo, trfgirlik eylm qti, Nec varsa, dani sn hqiqti. Olani artirib-azaltsan gr, Demli, deyilsn hqiqi sgr. Y a q o. Yaxi tanimirsan mni sn hl, Ksrm dilimi öz llriml. Kassioya qari des birc söz. Grk hqiqti byan edk biz. Desk hqiqti, ndir zrri, Dymz Kassioya heç bir xtri. General, daniim hadisni mn: Montanoyla söhbt edirik, birdn

348

Milli Kitabxana

Qaçaraq bir nfr peyda oldu, ah, Kassio qovurdu lind silah, O ks "kömk" dey fryad edirdi, Kassio üstün hirsl gedirdi. Montano yüyürdü tezc qabaa, Baladi yavri dil tutmaa. Düdüm bairanin dalinca mn d, Saxlayim, bir görüm, kimdir o bnd. Susdurum, ksilsin dht, ndi, Salmasin hri bu cür tvi. O, ayaqdan cldmi, çixdi aradan, Eitdim qilinclar sslnir bu an, Qzbl ucadan söyür Kassio, Bel olmayibdir indiydk o. Geriy qaçdim ki, öyrnim n var, Onlar bir-biriyl vuruurdular. Belc, indic siz görn sayaq, Mnim bildiklrim bunlardir ancaq. Fqt n etmli, insan insandir, Onun yanilmai biz yandir. Kassio da bu cür deyilmi mgr, Vurub Montanoya bir azca xtr. nsan qzblns, minik buna, Htta l qaldirar ziz dostuna. Görünür, bairib qaçan o srsm Yavri özündn çixarib möhkm, Air thqir etmi, cinltmi ya da, Coub-qzblnmi, dözmmi o da. O t e l l o. Yaqo bilirm ki, çtindir, çtin, Snin sdaqtin, saf mhbbtin Qoymayir günahkar görsn onu, Müdafi etdin sn Kassionu. Kassio, sevirm qlbn sni mn, Fqt daha mn zabit deyilsn, Bailamaq olmaz bu cür nöqsani.

Dezdemona miyyt il daxil olur.

349

Milli Kitabxana

Bir bax, oyatdilar Dezdemonani, Bu cza drs olsun hamiya grk. D e z d e m o n a. N olub, Otellom? O t e l l o. Heç, nazli mlk. Hr ey yaxi oldu, gedk, zizim. Montano, yarani balaram özüm, Aparin tez onu. Yaqo, qulaq as, Bu mnfur davani unutmaq olmaz. ndi hr çix, bala söhbt, Kim ki, bu hay-küydn glib dht, Özün sakit el hr eydn vvl. Gl, gedk yatmaa, Dezdemona, gl. Gülüm, sgr ömrü budur, dorusu, Keçir döyülrd irin yuxusu.

Yaqo v Kassiodan baqa hami gedir.

Y a q o. Leytenant, olmaya yaralandiniz? K a s s i o. Bli, ölüm mni saaldar yalniz. Y a q o. Allah elmsin, ölmyin nahaq. K a s s i o. öhrtim heç zaman qayitmayacaq, O getdi, o itdi, o yoxdur artiq, Onsuz ny lazim bu hyat, varliq. öhrtl, ad-sanla ölmzdir br, Onu itirn ks heyvana bnzr. öhrtim, ad-sanim, onu yenidn, Yaqo, harda, harda tapacaam mn? Y a q o. Lksiz könlüm dümüdü qara, Znn etdim almisiz hqiqi yara. Cana dyn yara qlbi aridir, öhrt yarasindan daha airdir. öhrt uydurmadir badan-bindn, Tapilir heç ndn, itir heç ndn. gr çkmsniz sixinti, xifft, Demli, itmyib n ad, n öhrt.

350

Milli Kitabxana

N qdr yollar var, yaxi düünün, Mavrin rbtini qaytarmaq üçün. Siz cza verdi yalniz o anda Özündn çixanda, aciqlananda. Bu mrin dostlua, de n dxli var, Bunu i namin veribdir srdar. Bürümsin dey adani tvi, Gözlrin odunu almaq istmi. Bzn qorxutmaqçün güclü aslani, Görürsn, döyürlr fair tulani. Ondan xahi edin, sizi fv edr. K a s s i o. Ondan xahi edim, mümküns gr, Qoy mn yadirsin bdi nifrt. Hani o mndki ail, dyant? Aldatdim, unudub hdi-peymani, Bel srkrdni, bel insani. Srxodum, alimi, ah, itirrk Bo-bo çrnldim tutuquutk. Söyüb dava saldim, baladim cng, Özüm öz kölgml mn verdim ng. rab, lnt gl, snsn günahkar! Snd görünmyn iblis ruhu var. Fitn, fsad olur iin bu sayaq, Mn iblis deyrdim adina ancaq. Y a q o. Kimi qovurdunuz qilincla el, Siz n etmidi, nydi msl? K a s s i o. Bilmirm n deyim? Y a q o. Bu, mümkün deyil. K a s s i o. Duman içinddir hr ey, el bil. Dqiq birc ey d dümür yadima, Vuruurduq, niy? Yeti dadima Sn özün, ya rbbi! Axmaqlia bax! nsanlar zhri özü alaraq, Tökür öz azina, aili o da

351

Milli Kitabxana

Aparir baindan, düür min oda. Nlr tördirik biz limizl! Açib qapilari öz limizl! Saraya saliriq dümnimizi, O da çalir-çapir, talayir bizi. N qdr can ataq mnfur eytana, N qdr çevrilk vhi heyvana, Hl bunun üçün övq glk d, adlanib, sevinib, deyib gülk d! Y a q o. Niy, yerinddir indi aliniz, Bu nec oldu ki, tez ayildiniz? K a s s i o. Görün, bailadi mni kim kim blis srxoluum iblis hirsim. Ah, mni göstrir nöqsan nöqsana, Kef verir, zövq verir eytan eytana. Hr ey açiq-aydin keçir gözümdn, Düzü, iyrnirm özüm özümdn. Y a q o. Nec daniirsiz ciddi-ciddi siz, El bil, xlaqdan drs deyirsiniz. Ölkd var ikn hrbi vziyyt, Grk olmayaydi bu cür hrkt. Ancaq olan olmu... Yen ümid var, i xeyriniz düzltmk olar. K a s s i o. Ondan xahi edib, desm ver aman, Qaytar öz yerim, deyr: yyasan. Yüz azim olsa da, bir jdahatk, Bu sözdn hamisi kilidlnck. Snin alin ola, düüncn ola, Birdn çevrilsn gic, abdala, Sonra da dönsn vhi heyvana. Nec qribdir! Lnt eytana. Hr bir artiq qdh bla, flakt, Ondaki hr damla iblisdir, lbt.

352

Milli Kitabxana

Y a q o. çmyi bacarsan, ruh glr dada, Yaxi rab yaxi dostdur dünyada. Meyi pislmyin, yetr aman, dad. Yqin, bilirsiniz, ziz leytenant, Siz yaxin dostam, sadiqm hr dm. K a s s i o. Yaxi layiq oldum, budur, kefliym. Y a q o. Hami iç bilr, dinlyin görk, ndi mn söylyim n etmk grk. General arvadi olub general, Gözllik qoymayib srdarda bir hal. Naznin yarina heyrandir indi, Msum gözlrin qurbandir indi. Enib scd qilir hey dön-dön lahi gözlin gözlliyin. Siz ona inanin, qizdirin ürk, Yalvarin, yaxarin, eylsin kömk. rinin qlbini döndrsin siz, Yenidn qayidin vzifniz. Gözl Dezdemona çox mehribandir, Xeyirxah, üryi yumaq insandir. O söz yer salmaz heç vaxt, heç zaman, Bel qadin yoxdur dünyada, inan. Srdarla qirilib ülft tellri, Yen düzldck onun llri. Siz vvlkitk hmdm olacaq. Bu dostluq daha da möhkm olacaq. Arzular gül açib gülck yen. K a s s i o. Ailli mslht verirsn mn. Y a q o. Bir rf sayiram dostluq borcunu, Açiq bir ürkl deyirm bunu. K a s s i o. Yaxi, shr tezdn gedib scdy, Mütlq yalvararam pak ilahy. lim daa dys, onda neylyim? Demli, dönükdür bxtim, taleyim.

353

Milli Kitabxana

Y a q o. Bu yol doru yoldur, siz gedin rahat, Siz uur olsun, ziz leytenant, Mn gedim növby, çatdi daha o. K a s s i o. Gecn xeyr qalsin, namuslu Yaqo.

Gedir.

Y a q o. Kim mn söylyr alçaq, bdml, Verdiyim mslht smimi, gözl. Yegan mümkün yol budur, dorusu, Mavri l alar könül yavrusu. Asandir söz demk Dezdemonaya, Drdini danimaq bel sonaya. Onun tmiz qlbi gün deyilmi? Boldur sxavti tbit kimi. rinin könlünü tez alar l, Asanca hll olar çtin msl. Mavr onun üçün keçr canindan, Keçr öz dinindn, öz imanindan. Mhbbt könlünü eylyib sir, Sevgi qollarina vurubdur zncir. Sevda zifldib, deyim düzünü, Allah mri sanir yarin sözünü. Qlbimin hakimi naznin dilbr, Könlündn n keçs, eyly bilr. Mn nec olaram alçaq, bdml? Verdiyim mslht gözldn gözl. Yavrin gözün saldim iii... Beldir chnnm xeyirxahlii! Çirkin günahini, suçunu iblis Göstrir hamiya qng, lksiz. Hami da irnikib düür toruna, Mnim d klyim bnzyir buna. ndi bu sadlövh, saddil axmaq Gedck, xanima qmi olacaq. Min bir iniltiyl, min ahü-zarla,

354

Milli Kitabxana

Tng gtirck yalvarilarla, Alar taleyini güldürsün yen. Minnt edckdir o da rin. Bu yandan balaram iim mn d. Piçildaram Mavra fürst dünd. Axib damci-damci qulaqlarina, Sözlrim zhrtk yeriyr cana. Deyrm arada bir ünsiyyt var, Görünür, gizlic eq-mhbbt var. Xanim dön-dön xahi etdikc Mavrin übhlri artar getdikc. Qisqancliq oduyla yanar, qovrular, Qmdn için-için göynr, ovular. Qizin lklrm saf ismtini, Onun tor eylrm mrhmtini, Onlari bu tora salaram hökmn. (Rodriqo glir). Rodriqo, n xbr, niy glmisn? R o d r i q o. Köpk sürüsünd el it d var, Ov etmz, sürünü sayca tamamlar, Burada o it bnzyirm mn. Pullarim bihud getdi limdn, Bu gec döyüldüm mlli-bali. gr bel gets, mn bai dali zab tapacaam bu yerd müdam, Bolluca tcrüb qazanacaam. Ev döncym pulsuz-parasiz, Bir azca artacaq ailim yalniz. Y a q o. Nec d yaziqmi sbirsiz insan! Bir anda saalmaz yara heç zaman. Bilirsn, ailla i görürük biz, Yoxdur n cadumuz, n d sehrimiz. Aila kömkdir sbr, vaxt, vd, lr pis getmyir axi el d. Sni kötkldi bir azca yavr,

355

Milli Kitabxana

Onu da mnsbdn mhrum etdilr. Meyvlr bir alir Cündn zint, Vaxtinda gül açir, yetiir fqt. Topla hövslni, sbr el bir az, ylnc olanda vaxt hiss olunmaz, Vay snin, nec tez açildi shr. ndi get, sonradan bilrsn xbr. Ev get deyirm, vd azalir. N durmusan bel? (Rodriqo gedir).

ki i qalir.

Grk thrik edm zövcmi, bir gün Gedib minnt ed Kassio üçün. Xanim Kassionu qbul ednd Mavrla knarda duraram mn d. Yavr yaxinlaib qmli, prian Yalvarib xanima dil tökn zaman Oraya Mavri gtirrm mn, Guya ki, glmiik gözlnilmdn. H, gözl fikirdir, lngim, qoçaq, Dmir isti-isti döyülr ancaq.

Gedir.

ÜÇÜNCÜ PRD BRNC SHN

Kipr. Qalanan önü. Otellonun mnzilin yaxin bir yer. Kassio v bir neç çaliçi daxil olurlar.

K a s s i o. Qisa, könülaçan bir hava çalin, Zhmti ndirs, haqqim alin.

Musiqi. Tlxk glir.

T l x k. Burnunda oxuyur tütklriniz, Yqin, almisiniz Neapoldan siz?

356

Milli Kitabxana

B i r i n c i ç a l i ç i. Nec, aam, nec? T l x k. Bir xahiim var, Nfsli altlr deyil ki, bunlar? B i r i n c i ç a l i ç i. Nfslidir, aam. T l x k. Demli, bel Onunçün asilib quyruu el? B i r i n c i ç a l i ç i. Siz quyruq deyirsiz, aam, ndir bu? T l x k. Bel altlrin olur quyruu. Eh, i bunda deyil, qulaq asin bir, General sizinçün pul göndribdir. Musiqiniz glib yaman xouna. Deyir: çalmasinlar qoy bo-bouna. B i r i n c i ç a l i ç i. Yaxi, aam, daha çalmariq hdr. T l x k. El musiqiniz vardirsa gr, Sdasi, avazi eidilmsin. Çalin, çalin onu, heç ks bilmsin. ndi musiqini dinlyn varmi? B i r i n c i ç a l i ç i. Yox, aam, musiqi sssiz olarmi? T l x k. Onda tütklri salin torbaya, Tezc buxarlanib qalxin havaya. Sizdn görünmsin bir soraq, bir iz. (Çaliçilar gedirlr) K a s s i o. Sadiq dostum, mni eidirsiniz? Xeyr, sadiq dostun nyim grk; Sni eidirm, h, buyur görk. K a s s i o. Qurtarin, bu hiyl, bu klk ndir? Alin bu qizili, kiçik töhfdir. Gedin, ümidim fq çilyn, Srdar arvadina xidmt eylyn O xanim yuxudan durubsa gr,

357

Milli Kitabxana

Deyin ki, orada bxtsiz bir nfr Yolunu gözlyir, qlbi dardadir. Bir klm sözü var, intizardadir. T l x k. O xanim oyanib gls bu yana, Cnab, sözlrini deyrm ona. K a s s i o. Gedin, xeyirxahim, saraldi gözüm. (Tlxk gedir. Yaqo glir). Vaxtinda glmisn, Yaqo, zizim. Y a q o. Görünür, sonradan yatmamisiniz? K a s s i o. Eldir, dorudur, sninl yalniz, Axi, biz ayrildiq dan sökülnd. Yaqo, cürt bax, cürt mnd, Snin arvadinçün adam göndrdim. Ah, Dezdemonani görmkdir drdim. Qoy glib saaltsin könül yarasin, Onunla görü yollar arasin. Y a q o. Gedib göndrrm onu bu saat. Bhan taparam, olma narahat, Mavri apararam evdn knara, Glrsiniz ev siz d bu ara. kilikd söhbt asandir yen. K a s s i o. Ürkdn tkkür edirm sn. (Yaqo gedir). Bel mrhmtli, namuslu insan Hl heç bir yanda görmyib cahan. Emiliya daxil olur. E m i l i y a. Sabahiniz xeyir, ziz leytenant, Bu idn mn oldum yaman narahat. Mn drd gtirdi sizin drdiniz, lr düzlck, drd çkmyin siz. Bu haqda daniir xanimla srdar,

358

Milli Kitabxana

Hr vaxt xanim durur siz trfdar, Srdarsa etiraz eylyir müdam. Yara vurduunuz hmin o adam Hörmtd, nüfuzda, adda, xtird n mhur adamdir indi Kiprd. Qohumu, tanii çoxdu deyirlr, Yqin, toxunardi siz bir xtr. H, qsdn bu hökmü veribdir srdar, Siz hörmti var, mhbbti var. Minntçi dümy yoxdur ehtiyac, Bu i o özü eylyr lac. Srdarin lin dünd fürst, Sizi Yeriniz qaytarar, lbt. K a s s i o. Xahi eylyirm, mümküns gr, Bu haqda sözüm var, deyim müxtsr. Mni görüdürün o nurlu ayla, Daniim tklikd Dezdemonayla. E m i l i y a. Buyurun, gedyin, h, burda n var, El yer taparam, münasib olar, Srbst açarsiniz qlbinizi siz. K a s s i o. Mni çox minntdar eylyrsiniz.

Gedirlr.

KNC SHN

Qalada bir otaq. Otello, Yaqo v Kiprin nümayndlri daxil olurlar.

O t e l l o. Yaqo, bu mktubu ver kapitana, Hm d ki adimdan sn çatdir ona, Yetirsin senata qoy salamimi, Drin hörmtimi, ehtiramimi. Gedirm ba çkim istehkamlara, Tezlikl qayidib glrsn ora.

359

Milli Kitabxana

Y a q o. Hr ey haziram, mehriban aam. O t e l l o. Cnablar, möhkmdir bütün istehkam, Getmy, baxmaa varmi meyliniz? N ü m a y n d l r. General, buyurun, amadyik biz. ÜÇÜNCÜ SHN

Qalanin qabainda baça. Dezdemona, Kassio v Emiliya daxil olurlar.

D e z d e m o n a. Siz, ziz Kassio, mn inanin, Bir az sbr elyin, bir az dayanin. limdn glni sirgmdn Sizin xeyriniz çaliaram mn. E m i l i y a. Çaliin, çaliin, mehriban xanim, Bu drddn yamanca qaralib qanim. rimin günlri dönüb ah-vaya, El bil ki, özü düüb blaya. D e z d e m o n a. Namuslu, qeyrtli dost bel olar. Kassio, heç buna bir übhmi var? Ünsiyyt amini alidiraram, Mn sizi riml baridiraram. K a s s i o. Mrhmtli xanim, nec olsam da, Zindana düsm d, azad qalsam da, Sadiq qulunuzam ömrüm uzunu. D e z d e m o n a. Tkkür edirm, bilirm bunu. Bilirm, sevirsiz qlbn rimi, Çoxdan taniyirsiz siz srvrimi. Mnim sözlrimi hqiqi sayin, Dolanin arxayin, gzin arxayin.

360

Milli Kitabxana

O yen d siz yaxin olacaq, Siyast namin gen gzir ancaq. K a s s i o. Fqt bir i d var, bels gr, Siyast olduqca uzana bilr. Bununçün tapilar qeyri sbb d, Tamam ldn çixar onda mnsb d. Mnim olmamaim dönr adt, Baqasi yetir ada, xidmt. General unudar hr xidmtimi, Mnim ona olan mhbbtimi. D e z d e m o n a. Qorxmayin, heç zaman bu ola bilmz. Emiliya ahiddir, demirm bs, Burda söz verirm ürkdn siz, Yen qayidarsiz vzifniz. El ki, söz verdim, darixiram brk, Axira çatdirim sözümü grk. Otello axamlar evd olanda, Qoymaram dinclsin onu bir an da. ahintk tlim yatmasa gr, Yatmaa qoymaram onu geclr. Yatai olacaq ibadtgahim, Masasi müqdds qiblm, drgahim. Danisam n sayaq, desm n sayaq, Sözlrim yen d sizdn olacaq. adlanin, qurtarin qmdn, tvidn, Öldü var, döndü yox! Bilin, bu idn. E m i l i y a. Srdar bura glir! K. a s s i o. Onda mn gedim. D e z d e m o n a. N üçün, dayanin, mn xahi edim El yaninizda daniim indi. K a s s i o. Yox, xanim, indi yox, bu çox çtindi. hvalim olduqca çaqin, prian, Sarsinti könlümü eylyib an-an. Baqa vaxt daniin.

361

Milli Kitabxana

D e z d e m o n a. Özünüz bilin. Yaxi, n deyirm, baqa vaxt glin.

Kassio gedir. Otello v Yaqo daxil olurlar.

Y a q o. Yoxam bel i... O t e l l o. N olub,Yaqo? Y a q o. Heç n,el-bel. O t e l l o. Kassiomu o ndi arvadimin yanindan gedn? Y a q o. Yavr! Ola bilmz, inanmiram mn. Sizi görn kimi niy kildi, Suçlutk xlvt qaçdi, çkildi? O t e l l o. Deysn, o idi. D e z d e m o n a. Mnim srvrim, lrin necdir, mehriban rim? ndi daniirdim mn bir nfrl Yaziq inildyir qml, kdrl. Snin qzbin gldiyi üçün ztirab içind saralir hr gün. O t e l l o. Sn kimi deyirsn? D e z d e m o n a. Sizin yavri, Kassionu, drdl keçir günlri. Yaninda hörmtim vardirsa gr, Tez onu fv el, mrhmt göstr. Artiq olanlari gtirm yada, n sadiq dostundur o ki dünyada, Yanilib, bir xta eylyib shvn. Namuslu kslri taniyiram mn, Bldm hyatin bzi sirrin, Onu, ricam budur, qaytar yerin. O t e l l o. ndi burdan gedn o idi mgr?

362

Milli Kitabxana

D e z d e m o n a. Bli, sixilirdi olduqca yavr. Vziyyti pisdir, hvali yaman, Kdri mni d etdi prian. Onu geri qaytar, mnim üryim. O t e l l o. ndi yox, ayri vaxt, gözl mlyim. D e z d e m o n a. Bs haçan, bs haçan? O t e l l o. Lap tezc, yqin, Snin xtirin, qng naznin. D e z d e m o n a. Bu axam, am vaxti? O t e l l o. Yox, imkan hani? D e z d e m o n a. Bildim, onda sabah, nahar zamani? O t e l l o. Sabah baxmaliyam istehkamlara, Dvt olunmuam orda nahara. D e z d e m o n a. Onda sabah axam, biri gün nec? Ya shr, ya gündüz, ya r düünc? O biri gün tezdn, vaxtini de, bax, Üç gündn o yana keçmsin ancaq. Bilirm, hrb vaxti drs olsun dey, Bzn baxmayirlar burda heç ny. El ki, pozuldu qayda, ndaz, Csur sgr d verirlr cza. O ki günahini alir boynuna, Drindn düünsk, n var ki, buna. Ona air cza bsdir, bs, Htta bir ifahi töhmt dymz. Yaxi, haçan glsin, Otello, haçan? Tccüb edirm sn, dorudan. Alima glmir ki, snin ricana Laqeyd yanaib, qalam bigan, Trddüd içind dayanam bel. Söhbt kim haqdadir, bir fikir el. Kassio - sirdain, vfali dostun stm kdrl saralib solsun.

363

Milli Kitabxana

O biz glrdi sninl müdam, Mn snin barnd yaman danisam, Snin trfini saxlardi o vaxt, styirdi görsün dostunu xobaxt. Söyl, indi nec xahi etmyim? O qdr sözüm var, hansini deyim. O t e l l o. Gülüm, gl danima, bsdir bu haqda, O n vaxt istyir, glsin o vaxt da. Snin xahiini redd etmk olar? D e z d e m o n a. Yox, yox, bunun mn n minnti var. ltimas eylsm, gey lcyini, Soyuqda çiynin at pencyini, Xörk ye, sözüm baxmazsan nec? Snin xeyrindir bunlar ki tkc. Sinamaq istsm mhbbtini, Snin mn olan sdaqtini, Onda n demkdir bel cüzi i, Çtin, qorxulu ey edrdim xahi. O t e l l o. Buludlar tutmasin gün üzünü, Mn yer salmaram snin sözünü. Rica eylyirm, incim ancaq, Bir azca mulam, mni tk burax. D e z d e m o n a. Varmi etiraza bir ixtiyarim? Yox, yox, salamat qal, mnim srdarim. O t e l l o. Mnim Dezdemonam, hllik, sa ol, Glirm bu saat, sn yaxi yol. D e z d e m o n a. Gedk, Emiliya... yoxdur bir sözüm, Könlünün hökmün ba y, zizim. Öz borcum, vzifm deyir ki mn, tat eylyim hr yerd sn. (Emiliya il gedirlr)

364

Milli Kitabxana

O t e l l o. Sadtim mnim! Yansa da ürk, Mn sni sevirm gözümd nurtk, Mn sni sevmsm, bo qalar sinm, Yenidn zülmt çevrilr alm. Y a q o. Mnim ncib aam... O t e l l o. N olub, Yaqo? Y a q o. Bu eqi bilirdi o vaxt Kassio? O t e l l o. Bilirdi vvldn axira qdr, Niy soruursan, n olub mgr? Y a q o. Bo eydir, baima glmi bir fikir, stdim öyrnim... O t e l l o. Aç, söyl, ndir? Y a q o. Çoxdanmi taniyir xanimi yavr? O t e l l o. Bli, kömk edib mn vvllr, Vasitçi olub biz o zaman. Y a q o. Dorudan? O t e l l o. Dorudan! H, h, dorudan. Axi, burda n var, görünsün lk? Namuslu deyildir Kassio, blk? Y a q o. Namusludur, aam! O t e l l o. Büllura bnzr, Namusludur çox, çox. Y a q o. Mn biln qdr. O t e l l o. Söyl, fikrin ndir? Y a q o. Heç, el-bel! O t e l l o. Heç, el-bel! O glmyir dil, Heç, el-bel! Yox, burda ns var, O mn fikrini demyir akar. Mni tkrar edir ks-sda kimi, Fikri dhtlidir jdaha kimi...

365

Milli Kitabxana

Ns gizldirsn, sirr vardir snd: ndic Kassio burdan gednd Dedin sevmyirm bel ii mn, Dani, sevmyirsn, axi, nyi sn? Deynd o biz vasit olub, Niy heyrtlndin el tutulub? Üzünü turutdun, qaçdi eynin d, Qorxunc bir ey vardi sanki beynind. gr sevirsns ürkdn mni, Söyl, agah eyl bu vahimni. Y a q o. Bilirsiniz, könlüm balidir siz, Sadiqm hr zaman pak sevginiz. O t e l l o. Eldir, bilirm mhbbtini, Tmiz namusunu, sdaqtini. Bir sözü demmi gedrk fikr, Ölçürsn, biçirsn azi yüz kr. ndis sözlrin yarimçiq qalir, Bu, mni qorxuya, dht salir. Bu, açiq hiyldir mnfur eytanda, Gizli ittihamdir sl insanda. Kdrli bir qlbin qiriq ssidir. Air sarsintinin ifadsidir. Y a q o. And iç bilrm ona glinc. Namuslu adamdir Kassio, mnc. O t e l l o. Mnim d fikrim beldir, gerçk. Y a q o. nsan olmalidir göründüyütk. Kim ki baqa cür görünür biz, Demk, prd çkir gözlrimiz. O t e l l o. Eldir, heç buna söz ola bilmz, Göründüyü kimi olmali hr ks. Y a q o. Odur ki, deyirm Kassio, ksiz, Namuslu adamdir, n deycksiz?

366

Milli Kitabxana

O t e l l o. Yox, yox, bu olmadi, aydinliq yoxdur, Snin sözlrinin mnasi çoxdur. Xahi eylyirm, n düünürsn, El olduutk mn söyl sn. Danima eyhamla, baxma kdrl, Aç çirkin fikrini çirkin sözlrl. Y a q o. Srdar, fv eylyin, yanilsam qultk. Vzif borcumdur itat etmk. Ancaq el ilr var ki hyatda, Bu id azaddir qullar da htta, Fikrimi daniim? gr mümküns... Birdn o yanlisa, birdn çirkins... nsanin üryi saraya bnzr, Tmiz fikirlrl çirkin fikirlr Yaranib burada daima kiz, Bir an ötümyir mübahissiz. Hr vaxt höctlir, hr vaxt bhs edir. El bil, sarayda mhkm gedir. O t e l l o. Özün mhv edrsn dostunu, Yaqo, Hiss etsn düübdür flakt o, Sn bunu demsn vaxtinda ona. Y a q o. Mn nahaq düürm, blk, gümana. Etiraf edirm xasiyytimi, Dyi bilmirm tbitimi. übhyl baxiram hr vaxt hr ey, Bu dönüb saalmaz bir xstliy. Könlümü dalayir hey bdgümanliq, Yaxida gzirm htta yamanliq. Yalvariram, buna mhl qoymayin, Mnim frziyymi dogru saymayin. Sizi qorxutmasin yanli güman, znn, Tvi dümyin übhlrimdn. Sizin dincliyiniz, sadtiniz, Gözl, alicnab tbitiniz,

367

Milli Kitabxana

Mnim insanliim, namusum, alim Mni mcbur edir dili lal qalim. O t e l l o. Yaxi, açiq dani, mqsdin ndir? Y a q o. Tmiz ad insana bir xzindir. ziz aam, könlün srvtidir o, Kiinin, qadinin zintidir o. Mal-dövlt, pul ndir? N faydasi var? Heç zaman bir ksd tutmayir qrar, ldn l keçir hey bu l çirki. Onu ourlayan n aparir ki?! Bizdn tmiz adi ourlayan ks Heç cür, heç vd varlana bilmz. Fqt lklyib ismtimizi, Yoxsullar yoxsulu eylyir bizi. O t e l l o. Allah xatirin, dani eyhamsiz. Y a q o. Köksümdn qlbimi siz çixarsaniz, Tutub saxlasaniz öz linizd, Bu haqda demrm htta bir söz d. O t e l l o. Aha, qribdir! Y a q o. Srdarim, hr an Çkinin, qorunun bu qisqancliqdan. Bu yailgözlü div öz qurbanini Tapdimi, rixndl alir canini. El rlr var ki, dönük çixir baxt, Yen d dünyada yaayir xobaxt. Bilnd qadini edir xyant, Ona bdilik yadirir nifrt. r d var, duymayir iyrnc ömrünü, zablar içind keçir hr günü. übhdn gözün glmir yuxusu, Sevir dli kimi... O t e l l o. Ah, dhtdir bu! Y a q o. Taledn yariyan kasib olsa da, O, varli adamdir yen dünyada.

368

Milli Kitabxana

Kim ki itib-batir srvt içind, Yoxsuldur, llir möhnt içind, Daim skskyl keçir rüzgari, Qorxur ldn çixa dövlti, vari.. Ya rbbi, rhm el, yaziqdir insan, Hifz el sn onu bu qisqancliqdan. O t e l l o. N üçün, n üçün bel deyirsn? El düünürsn - izlyirm mn Geclr gözli-nur çemsini ­ Ayin göyd hr an dyimsini. Yeni bir übhyl ötr saatim, Keçr qisqancliqla bütün hyatim? Yox, yox, übh varsa, demli, grk ndi yubanmadan bir tdbir görk. Yaman iirdirsn sözlri, mnc. Könlüm od vurub, versm ignc, Baxsam bo, sassiz übhlrin, Özümü qoyaram keçi yerin. Deyirlr, arvadim qngdir mnim, Beldir, gözldir mnim süsnim. ylnir dostlarla, qonanprvrdir, Oxuyur, oynayir, nazli dilbrdir. Gözl rqsi ona gözl yarair. Könlü n istyir deyir, daniir. Qadinda lyaqt vardirsa gr, Bunlar onu daha kamil göstrr. Bo yer qisqanim onu mn niy? Bunlar ki layiqdir ülvi sevgiy. Deyirlr, çirkinm, buyam, dorusu, Bununçün könlümün yoxdur qorxusu, Yoxdur xyantdn bir übh izi. Gözü var, ali var, bynib özü. Yox, Yaqo, vvlc mn görüm grk. gr übhlns bir azca ürk, Hr eyi yoxlayib öyrnim bir-bir. gr sübut olsa, dayanmaq ndir?

369

Milli Kitabxana

O saat biryolluq silib könlümdn Ataram eqi mn, qisqanclii mn. Y a q o. Buna sevinirm, mn bu sbbdn ndi bildirrm smimi qlbdn Siz bsldiyim mhbbtimi, Bitib tüknmyn sdaqtimi. Borcumdur ba yim hr mriniz, Odur ki, fikrimi deyirm siz: Hllik bir sübut görmürm, fqt Siz öz zövcniz yetirin diqqt. Baxin, Kassioyla görün zaman, Onu gözünüzdn qoymayin bir an. Qisqancliq odundan dayanin uzaq, Hr vaxt ayiq olun, sbr edin ancaq. stmirm sizin mhbbtiniz, Bu böyük, bu ncib tbitiniz, Birdn alçaldilib hqir olunsun, Rhimli könlünüz thqir olunsun. Yaxi taniyiram mn qadinlari, Yoxdur heç birinin düz etibari. lri biclikdir, tutduqlari r, Onlarin sirrin ahiddir göylr. Hamisi doulub mahir klkbaz, rini aldadar, übh oyatmaz. Kor olur, lal olur qadin vicdani, Görmür xyanti, açmir yalani. O t e l l o. Sn biln belmi? Y a q o. Beldir, srdar, O siz glmkl oldu riyakar. Görün n törtdi, nlr yaratdi, Qoca atasini aldadib atdi. vvl üzünüzdn düüb qorxuya. Dhtdn titryib sirdi, guya. Sonra heyran oldu görkminiz, Sevgiyl odlanib, vuruldu siz. O t e l l o. H, h, bel oldu.

370

Milli Kitabxana

Y a q o. Düünün onda, N oyundan çixdi o, qizliinda?! Açdi atasinin baina klk, Onun gözlrini baladi brk-brk. Sehr-cadu sandi bunlari qoca, Görün, nlr etmz bu qiz qaldiqca. Fqt yaninizda oldum günahkar, Mzmmt etsniz mni, yeri var. Sizi sevdiyimçün hddindn artiq, Mni bailayin, danidim açiq. O t e l l o. Yox, yox, daniirsan dorudan bunu, Sn minntdaram ömrüm uzunu. Y a q o. Görürm, bu sizi tvi saldi, Deysn, qaniniz bir az qaraldi. O t e l l o. Yox, sla, yox, sla. Y a q o. N dedim siz Qorxuram salarsiz üryiniz. nanin, susmaa yoxdu haltim, Mni mcbur etdi saf mhbbtim. Bu ndir? Haliniz pozuldu birdn, Srdar, uzaq olun drddn, fikirdn. Mnim sözlrimi doru sanmayin, Gümana, übhy siz inanmayin. O t e l l o. Heç cür inanmiram. Y a q o. Dorudur, srdar, Ayri cür düünmk yalniz shv olar. Fikrimd yamanliq, pislik yox ikn Sözlrim bd çixdi gözlnilmdn. Kassio dostumdur sevimli, ziz... General, görürm, yoxdur kefiniz. O t e l l o. Deysn, bir azca, tez keçib gedr, Düün bilmirm heç baqa thr.

371

Milli Kitabxana

Bütün varliimla inaniram mn: Dezdemona pakdir, pakdir zldn. Y a q o. Uzun ömür versin yaradan siz, Hr vaxt sadiq olun bir-biriniz. Qalsin xaniminiz namuslu, tmiz, nanin, inanin bu cür ona siz. O t e l l o. Ancaq ki dyiir daim tbit. Y a q o. Bli, tk bundadir sl mahiyyt. Csart edirm bir sirda kimi Daniim sizinl açiq, smimi. Xanim da dyidi öz diyarmi, Rdd etdi elinin cavanlarini. Onlar gözl idi, lyaqtliydi, silli-nsilli, ncabtliydi. Unutdu hr eyi, görün, o nec, Bunlar tbiimi, bir deyin sizc? Görn söylmzmi ail, hu çaib, Hisslr pozunlaib, eq azinlaib?! Mni bailayin, bel sözlrin Yoxdur, dxli yoxdur xanima, yqin, Fqt qorxuram ki, bel qalmaya, Ail hiss hr an sir olmaya, Ayila o bir gün, sizi kdrl Müqayis ed yerli gnclrl. Birdn hqiqti duya, anlaya, Sizdn üz döndr, pemanlaya. O t e l l o. Hllik, daha get, ayiq dur yen, N öyrn bilsn, gl, dani mn. Qoy arvadin olsun ona göz-qulaq, ndis, zizim, mni tk burax. Y a q o. Yaxi, mn gedirm, mnim srdarim (Gedir). O t e l l o. Ah, niy evlndim? Döndü rüzgarim... übhsiz, bu sadiq, namuslu insan Çox görüb, çox bilir danidiindan.

372

Milli Kitabxana

Y a q o (Qayidaraq). Siz yalvariram, ziz general, Unudun bu ii, ndir dr-mlal?! Bu haqda düünmk ny grkdir? Hr eyi vaxt özü göstrckdir. Kassio layiqdir, sözsüz, yerin, Blddir iinin hr bir sirrin. Mahir, bacariqli zabitdir, ksiz, Hl ki, yerin qaytarmayin siz. Hl buraxmayin onu yaxina, Knardan yaxica göz qoyun ona. Bir görün n thr i tutacaqdir, Hansi vasity l atacaqdir, Zövcniz könlünü sixmayacaq ki? Dridn, qabiqdan çixmayacaq ki? Tlb edckmi dlicsin Onu qaytarmaqçün vzifsin. Glin, tlsmyin, sbr edin hl, Onda bilinck bir çox msl. Onu da deyim ki, yeri glmikn, Yamanca qorxaam tbitc mn, Könlüm n sakitlik, n dinclik bilr. Rica eylyirm, zati-alilr, Atin bir trf kki, gümani, Günahkar saymayin Dezdemonani. O t e l l o. Qorxma heç, n olub iradmiz? Y a q o. Bir d xudahafiz, n deyim siz (Gedir). O t e l l o. N qdr tmizdir bunun vicdani, Bel namuslu ks dünyada hani?! Hr eyi bilir o incdn inc, Yaxini, yamani seçir gör nec! gr sübut olsa kkim, gümanim, Demk, vhilib mnim trlanim. Könlümün n gözl, saf tellrindn Hörülmu olsa da, çidarini mn Açib, buraxaram smaya onu,

373

Milli Kitabxana

Qoy harda istyir gzsin ovunu. Blk, qaraliim olub bhan? Blk, kobudluum sddir yegan? Dania bilmirm kübarlar kimi, Zriflik bzmir mnim nitqimi. Yaimin ötmsi bais olmazmi? Kim bilir, kim bilir, sbblr azmi? Ah, o yoxdur artiq, nec yanildim, Mn thqir olundum, mn aldanildim. Dünyada tsllim bir budur fqt, Nifrt etmliym mn ona, nifrt! Of, lnt glmi evlnmk buymu, N dhtli imi, n qorxuluymu! Ah, inc mxluqlar, zrif qadinlar! Nec söylyk ki, bizimdir onlar?! Onlar üryini vers d biz, Baxmir ehtirasi iradmiz. Ka qurbaa olum bel bir günd Drin maraada, yerin tkind? Zülmtin qoynunda mn qalim dustaq, Tkc mnim olsun sevdiyim ancaq. Ruhu yüksk olan ali insanlar Düür müsibt, çkir amanlar. Ruhu alçaqlartk gülmür üzlri, Blani vvldn görmür gözlri. Bu amansiz tale labüddür, demk, Ksir üstümüzü, ksir ölümtk. Gldiyimiz gündn bu kainata Bizim alnimiza yazilir htta. Glir Dezdemona, o riyakarsa, Demk, bu almd parlaq n varsa, Göylrin özü d yalandir, yalan. Yox, yox, inanmaram buna heç zaman.

Dezdemona il Emiliya qayidib glirlr.

D e z d e m o n a. Otellom, n olub? Hazirdir nahar, Bayaqdan gözlyir sni qonaqlar.

374

Milli Kitabxana

O t e l l o. Mni bailayin. D e z d e m o n a. Ndir, naxosan? Ssin zif çixir bel n yaman? O t e l l o. H, baim ariyir. D e z d e m o n a. Bu, ola bilr, Yuxusuz qalirsan çünki geclr. Qoy çkim alnini yayliqla brk-brk, Arilar bu saat keçib gedck. O t e l l o. Yayliin olduqca kiçikdir, axi... Götür bir trf sn bu yaylii.

Otello yaylii knar edir, yayliq Dezdemonanin lindn düür.

Yaxi, di gl gedk. D e z d e m o n a. zizim, fsus, Xstlndin, etdin mni çox myus. (Otello il Dezdemona gedirlr). E m i l i y a. Xanimin yaylii! Düüb n cb? Yadigar veribdir toy günü rb, Ona tapirib ki, özünd saxla. Yayliqda n sirr var? Glmyir ala. Of, inadkar rim, dil töküb el, Deyirdi yaylii bir keçir l. Amma n edydim, yox idi fürst, Xanim salib ona mehr-mhbbt. lindn bir an da yer qoymayir, Onunla daniir, öpür, doymayir. Nec sevinirm, tapdim n yaxi! Tezc bu yayliqdan gülü, naxii Bir baqa yaylia köçürrm mn, Verrm Yaqoya, könlü olar n. Görsn, bu yayliq ny grkdir? Bir Allah bilir, o n edckdir.

375

Milli Kitabxana

Mnim bel idn yoxdur xbrim, Mndn razi qalsin, ka ki, trs rim.

Yaqo geri qayidir.

Y a q o. Bu ndir? Burda tk n eylyirsn? E m i l i y a. Üzümü danlama nahaq yer sn, Mnd bir ey vardir, çatacaq sn. Y a q o. Mnim üçün bir ey?! Biz ortaiq, h. E m i l i y a. Ay tapdin ha?! Y a q o. Tapdim, axmaq bir arvad. E m i l i y a. El hamisi bu? Bxi, mükafat, Axi, vd etmidin vvllr özün. Versm o dsmali, n olar sözün? Y a q o. N dsmal. E m i l i y a. N dsmal? Bilmirsn, guya, Mavr bxi verib Dezdemonaya. Sn ki yalvarirdin çkib boynunu, Deyirdin xanimdan ourla onu. Y a q o. Nec, çirpidirdin? E m i l i y a. sla, qtiyyn. Xanim hiss etmyib, salib lindn. ndi xobtlikdn burda taparaq, Mn yerdn götürdüm onu, budur, bax. Y a q o. Afrin! zizim, onu ver mn. E m i l i y a. Bir söyl, grkdir, axi, nyin? Onu gizli l keçirmk üçün Ndn dil tökürdün sn mn hr gün? Y a q o. Sn n dxli var? (Dsmali çkib alir), E m i l i y a. Yoxsa xeyir i, Onu geri qaytar, itmsin bxi. Yaziq xanim onsuz nec qalacaq? Bilnd ki, itib, dli olacaq.

376

Milli Kitabxana

Y a q o.

Danima, bilmsin n aiz, n dil, Bu mn lazimdir, di burdan kil. (Emiliya gedir). Dsmali ataram Kassiogil. H, el bundadir sas msl: Qisqanc hr bo ey baxar sübuttk: Mavr dsmalini orda görck, Külkdn od kimi alovlanacaq, Yalani müqdds ay sanacaq. Bu onun belini qiracaq, dayan, Zhrim dyiir Mavri anbaan. Dhtli übh d zhrdir, zhr, vvl yava-yava iini görr. Sonra alov saçar qanda bu ai, Torpain altinda kükürd sayai. zldn bilirdim bunu mn, düzü, Bel olacaqdir, bax, gldi özü. (Otello qayidib glir). N xa-xa, n d ki mandraqora1 Sizin drdiniz eylmz çara. Toplansa dünyanin bütün drmani, Onlarda bir lac, bir imdad hani? Heç n, heç n daha kömy glmz, Dünnki yuxunu qaytara bilmz. O t e l l o. Nec? Nec? Mn xyant etmk? Y a q o. N olub, general, dayanin rtk?! Unudun biryolluq siz bu übhni. O t e l l o. Rdd ol, get! Gözlrim görmsin sni. Snsn bu blani mn andiran, Snsn chnnmd mni yandiran. Thqir olunaydim ka daha çox mn, Lakin bilmyydim bunu zrrcn.

Bu bitkinin kökü narkotik vasit kimi istifad edilib.

377

Milli Kitabxana

Y a q o. Siz n deyirsiniz, mnim srdarim? O t e l l o. Mn ki hiss etmirdim, saxtadir yarim, Görmürdüm, bilmirdim xyantini, Çkmirdim chnnm mqqtini. Yatirdim geclr irin yuxular, Ruhumu oxardi gözl duyular. tahim yaxiydi, könlüm n, rahat, Dolanirdim azad, gzirdim azad. Onun gül dodai tmizdi, tmiz. Yoxdu Kassionun öpüündn iz. Vari talan olub gedn kimsn Heç n bilmyirs, itirmir heç n. Y a q o. Nec d airdi bunu eitmk, Sinmd kdrdn odlanir ürk. O t e l l o. Bütün bir ordunun döyüçülri l keçirsydi o ux dilbri, Toxunsaydi onun gül bdnin, Xbr tutmasaydim, xobxtim yen. lvida, lvida saf hiss, saf duyu, Könül rahatlii, könül xoluu. lvida, döyülr-lyaqt, hünr, Papai llkli mrd süvarilr. lvida, susmayan sinc-tbil ssi. eypur gurultusu, at kinrtisi, Qanli cbhlrin agir sinai, Qlb nliyi, zfr bayragi. O rf, o öhrt, ah, getdi bada, Od-alov püskürn hrblr, lvida, lvida, mhv olan zmt, vüqar, ldirimtk çaxib gurlayan toplar. Hr ey sona çatdi, haa, min haa, Otello, dövranin yetidi baa. Y a q o. General, bel ey mümkünmü mgr?

O t e l l o.

378

Milli Kitabxana

Ah, alçaq, of, rzil, bir dlil göstr, Sübut etsn onun xyantini, Nec, nec atdi lyaqtini? (Boazindan yapiir). Yoxsa, yadda saxla, min ol buna, And olsun brin ölmz ruhuna, Könlümd tüknmz qzbim vardi. Bir it doulsaydin, yaxi olardi. Tapmazsan bir ümid yeri hyatda, Düüb gbrrsn ayaim altda. Heç n, heç n sni qurtara bilmz! Y a q o. Aha, yaxilia budurmu vz? O t e l l o. Gl, sn mn göstr sbr-dözüml, Onun günahini görüm gözüml. Ya da sübut eyl bu bd xbri, Qalmasin azaciq bir übh yeri. Yoxsa vay halma! Y a q o. Ncib srdarim... O t e l l o. Nec d büllurdu mnim dildarim... Salib varliimi zaba, oda, Lk vurursansa o pak vücuda, Artiq, gl, yalvarma, olma peman, Yarat fitn-fsad, yadir r-böhtan. Cinayt üstündn cinayt tört, Bütün bu almi bürüsün dht. Göylrin gözündn alov tökülsün, Yerin vahimdn bari sökülsün. Hr ey qorxu il glsin fryada, Yen bu iyrnclik olmaz dünyada. Y a q o. lahi, hifz el xatadan mni! N olub, siz insan deyilsiz yni? Qlbiniz, aliniz yoxdurmu mgr? Özünüz bilrsiz, gedirm, yetr.

379

Milli Kitabxana

Mni azad edin siz xidmtimdn, Görün n çkirm sdaqtimdn. Mn deyn grk: bdbxt srsri, Neçin qazanirsan bu thqirlri?! Namusun, pak adin bdnam olunur, Snin yaamaqda mqsdin budur?! Of, saxtakar dünya! Sn bir i bax, Qorxuludur düzgün, namuslu olmaq. Yaxi drs verdiniz, drs olsun mn, Siz minntdaram bununçün yen. Dostlari ürkdn sevmrm sla, Mhbbt gtirir daim drd-bla. O t e l l o. Yox, dayan! Görünür, sn namuslusan. Y a q o. Grk görünydim ailli insan. Çünki namuslu ks gicdir, axmaqdir, Hr ny can atsa, uduzacaqdir. Namusla kim çatib vara, dövlt, Düübdür hr yerd min bir zillt. O t e l l o. And olsun bu yer, and olsun göy, And olsun müqdds, büllur hr ey, Trddüd içind qovrulur sinm, Bzn düünürm tmizdir zövcm, Bzn d gorünür lkli, filman, Sözün gah düz olur, gah da ki yalan. Mn dlil grk, canli bir dlil. Adi gün idi, onun el bil, Nec d saçirdi könlüm iiq, Qapqara his alib üstünü artiq, Mnim siftimtk qaralib indi. O safliq, o pakliq, of, lklndi! Asmaa ip vardi, ksmy biçaq, Susdurmaa zhr, yaxmaa ocaq, Bomaa burulan, coqun axinlar. ntiqam almaa, görün, nlr var! Yalniz bir yqinlik, bir sübut grk. Bir an tab edrmi, dözrmi ürk?!

380

Milli Kitabxana

Y a q o. Görürm, da çkir qisqancliq siz, Yaman pemanam dediyim söz. Sübut istyirsiz bu saat, bu dm? O t e l l o. Yox, yox, istmirm, tlb edirm! Y a q o. Olar, ancaq onu nec göstrim, N cür, n cür sübut, mnim srvrim? Baxmaq istyirsiz utanmadan siz Neç yad altinda yatir zövcniz? O t e l l o. Ah, rüsvayçi ölüm, ah, quduz lnt! Y a q o. Canli sübut tapmaq dhtdir, dht. Onlari bir yerd tutasan nec?! Bu i çox çtindir, müküldür, mnc. Görür bu günahi tkc özlri, Görmür üçüncü bir insan gözlri. Onda n söylyim, hani sübut bs? Lnt glmilr göz görunmz. Onlar keçi deyil, qizib atlansin, Comu meymun deyil, açiq odlansin, Canavar deyil ki, gmisin akar. Fqt sübut üçün baqa çar var. Görüb bildiyimi deyrm siz, Hqiqt qapisi açilar üz, Qlbiniz biryolluq çixar übhdn, N vaxt istsniz, daniaram mn. O t e l l o. Düzgün dlil göstr mn bu saat, Bu mnfur günahi sn eyl isbat. Y a q o. Mnim xoum glmir bu xidmtimdn, Burda çox qalmiam sdaqtimdn. Grk yen dözüm, yen dayanim, Mni mcbur edir sevgim, vicdanim. Bel bir i oldu yaxin günlrd: Bir yataa girdik mn d, yavr d.

381

Milli Kitabxana

Diim iddt il aridiindan O gec sübhdk çkdim dad-aman. Kassio yatirdi hey xumar-xumar. H, beyni bo olur bzi adamlar, Gündüz gizli-gizli etdiklrini Gec sayiqlayib, açir sirrini. El Kassio da beldir, düzü, Eitdim, yuxuda dedi bu sözü: "Gözl Dezdemona, ehtiyat grk, Coqun eqimizi hr vaxt gizldk". Sonra o, limdn yapidi möhkm, Qiqirdi: "Ah, ziz, mehriban snm!" Sonra da sümürdü dodaqlarimi, Heyrtdn, dhtdn yardi barimi. Kökündn qoparib gülmü yiirdi?! Yaziq dodaimin qani axirdi. Hrif qiçasini qaldirib yerdn, Budumun üstün airdi birdn. El bil yaninda xanim yatirdi, Ahindan, ufundan qulaq batirdi. Yadirib yaitk odlu busni, Yenidn öpü qrq etdi mni. Qiqirdi: "Taley olsun min lnt, Sni bu iblis eylyib qismt!". O t e l l o. Aman, dht! Dht! Y a q o. Bu n qorxudur, Bu ki bir röyadir, bu ki yuxudur. O t e l l o. Yox, yox, hqiqtin aydin ssidir, Çirkin mllrin nticsidir. Onda sevda evi xarabazardir, n müdhi, n qorxunc bir übh vardir. Y a q o. Baqa dlillr d vardirsa gr, Bu yuxu onlari tsdiq eylyr.

382

Milli Kitabxana

O t e l l o. Ah, qadin! Qurtarmaz heç vaxt limdn, Onu tik-tik parçalaram mn. Y a q o. Soyuqqanli olun, bel yaramaz, Yoxdur limizd hl bir sas, Blk, namusludur, safdir zövcniz. Mn bunu deyin, görmmisiniz Xanimin lind hrdn, general, Çiylk naxili tikm bir dsmal? O t e l l o. O mndn zövcm ilk hdiyydir. Y a q o. Ah, bunu bilmirdim, i bax, ndir?! Bu gün gördüm onu, oydu, yqin ki, Xanimin dsmali, bli, hminki. Kassio pozmadan kef-hvalini, Onunla silirdi öz saqqalini. O t e l l o. gr bu odursa... Y a q o. N frqi vardir, Dsmal xaniminsa, bu ki akardir Baqa dlillrl birg, yanai übhlr oyadir xanima qari. O t e l l o. Qirx min cani grk hr rzil qulun, Bir canla rvami qurtarsin mlun? Ah, mni sarsidan amansiz qisas, Sn bir can almaq nec azdir, az. ndi mn görürm, bu hqiqtdir, Of, Yaqo, aldanmaq n müsibtdir! Qlbimdki bütün mhbbtimi Sovurdum havaya narin tük kimi, Mhbbt bdi getdi könlümdn, Yalniz intiqamçün yaayiram mn. Ey müdhi intiqam, ey qara ilan, Çix, çix, chnnmin uçurumundan. Mhbbt, zhrmi, ah, lacin da,

383

Milli Kitabxana

Nifrt çevrilsin taxtin, tacin da. Partla, ey zhrl dolmu üryim, Ey fi ilanlar çalmi üryim. Y a q o. Srdar, sakit olun. O t e l l o. Mümkünmü, aman, Mn qan grkdir yalniz qan, qan, qan! Y a q o. Sbr edin, düünün, n olub mgr, Fikriniz, blk d, dyi bilr. O t e l l o. Yox, Yaqo, soyumaz bu qzb, bu kin. Soyuq dalalari Qara dnizin Axir Dardanel, axir hr zaman, Geri qayidarmi, deyin, yolundan? Qanli fikirlrim çalar belc, Coqun axin kimi gündüz v gec Yolundan heç vd dönmyckdir. ntiqam ati sönmyckdir. Ey göylr, bdi aydin, lksiz, Siz and içirm, ahid olun siz. (Dizi üst çökür). ntiqam, intiqam alim mn grk, Bu müqdds andim dyimyck. Y a q o. Hl ki durmayin. (Dizi üst çökür). Ey göydn yeri ia qrq edn nur qndillri. Ey bütün varlia can vern qüdrt, Od, torpaq, hava, su - tüknmz qüvvt. Siz, siz ahid olun, bu gündn bel Yaqo öz aliyla, öz qlbi il Daim xidmtind duracaq onun Eqi thqir olan mrd Otellonun. Ona hsr edck qalan ömrünü, Bir qanun sayacaq onun hökmünü.

384

Milli Kitabxana

Hr ey haziram ürkdn, candan, gr mr eyls, qan tökrm, qan. O t e l l o. naniram snin mhbbtin, Smimiyytin, sdaqtin. Sni danidiran sidqi-ürkdir, Bihud tkkür ny grkdir? Bu üç gün rzind, gl, mn söyl. Kassio ölübdür, bir imdad eyl. Y a q o. O yoxdur, dostumla daha qurtardiq, mriniz yerin yetibdir artiq. Xanimin ömrün qiymayin ancaq. O t e l l o. Of, lnt glsin xlaqsiz, alçaq! Glsin min lnt! Birlikd gedk, ndi bir yol göstr, eyl bir kömk, Mn mslht ver: tcili, tezc O qng iblisi mhv edim nec? Mnim yavrimsn, Yaqo, bu gündn. Y a q o. Ömürlük vfali dostunuzam mn.

Gedirlr.

DÖRDÜNCÜ SHN

Yen qsrin önü. Dezdemona, Emiliya v tlxk daxil olurlar.

D e z d e m o n a. Bilirsnmi, olan, de, buralarda Leytenant Kassio yaayir harda? T l x k. Demrm, cürtim buna çatar ki? D e z d e m o n a. N üçün, zizim, burda n var ki? T l x k. O bir hrbçidir, bu da hrbi sirr, Hrbi sirri açmaq ölüm demkdir. D e z d e m o n a. Onda bir yol göstr, bir eyl krm.

385

Milli Kitabxana

T l x k. Bu da hrbi sirdir, heç n bilmirm. D e z d e m o n a. Burax bo sözlri, kömk et, kömk. T l x k. Deyirsiniz glim firladaq, klk. N üçün, n üçün aldadim sizi?! Mn onun yerini bilmirm, düzü. D e z d e m o n a. Yaxi, soraqlaib baqalarindan Öyrn bilmzsn? T l x k. Bu saat, bu an Gedib axtararam eli, obani, Onunçün gzrm bütün dünyani. D e z d e m o n a. Axtar, tapan kimi ona söyl ki, Glsin tez yanima, agah eyl ki, Srdardan raziliq ala bilmim, lri qaydaya sala bilmim. Ümid var, tüknr qm d, kdr d, Hr ey yaxi olar yaxin günlrd. T l x k. Buna çata bilr insan qüdrti, Tapib göndrrm mn o xilqti.

Gedir.

D e z d e m o n a. Emiliya, yadigar dsmalimi mn Harda itirmim, harda, görsn? E m i l i y a. Xanim, mn n deyim, yoxdur xbrim. D e z d e m o n a. nan ki, itsydi qizilim, zrim, çi altun dolu pul kism gr, Dümzdim tlaa heç vaxt bu qdr. Mnim ncib rim aillidir, bil, Hr eydn qisqanan, it, kobud deyil. Yoxsa, bu mnfur i drd olmazdimi? Onun üryin xal salmazdimi?

386

Milli Kitabxana

E m i l i y a- Srdar qisqanc deyil? D e z d e m o n a. Nec? lbtt! Mn el glir o mmlktd Onun öz yurdunda odlu Gün - Gün Onun qüsurunu, n var büsbütün Yandirmi kökündn, yaxmi kökündn. E m i l i y a. Baxin, glir. D e z d e m o n a. Ondan l çkmrm mn Kassionu bura el indic, Çairib suçunu fv etmyinc. (Otello daxil olur). Bain arimir ki, mnim srvrim? O t e l l o. Mn indi yaxiyam, qng dilbrim. (Knara). Ndir könlümdki hycan, tvi?! Ah, yalan danimaq nec çtinmi! (Ucadan). Sn necsn, quzum? D e z d e m o n a. zizim, yaxi. O t e l l o. lini mn ver, ndir bu yai? Nec d nmlidir lin, gözlim! D e z d e m o n a. Hl travtdn dümyib lim, Hl n qocaliq, n d qm-kdr Ona toxunmayib bir zrr qdr. O t e l l o. Bu l sübut edir sxavtlidir, Hm hssas, hm qizin, hm hvtlidir. Odlu, odlu v nm... bu lin snin Sndn tlb edir olasan mömin; Hr cür srbstliyi daha atasan, Dua eylysn, phriz tutasan. Onu pak edsn ibadt il,

387

Milli Kitabxana

Tnbehl, czayla, mzmmt il. Onda yuva salmi cavan bir eytan, Trlyir qiziib alidiindan. Bu l n smimi, n fqtlidir, Hr vaxt rhimlidir, sxavtlidir. D e z d e m o n a. Sözlrin dorudur, bel deyilmi? Axi, o l verib sn könlümü. O t e l l o. Bli, sxavtli, rhimli bir l. Üryi ellrl vermilr vvl. Bir gör dyiibdir zman nec, ndis llri verirlr tkc. D e z d e m o n a. Bu haqda danimaq mn çtindi, Verdiyin o vddn daniaq indi. O t e l l o. Hansi vddn, gülüm? D e z d e m o n a. Kassio üçün Adam göndrmim, qoy glsin bu gün, Onunla bariin. O t e l l o. Yaman tumovam, hvalim pozulub, qariib tamam, Dsmalim ver bir. D e z d e m o n a. Buyur, srdarim. O t e l l o. Hani o hdiyym, o yadigarim? D e z d e m o n a. Burda yoxdur. O t e l l o. Yoxdur? D e z d e m o n a. Hqiqtn d. O t e l l o. Ah, bel shv etmk, bu ndir snd? O dsmal töhfdir, sirlidir amma, Bir qaraçi vermi onu anama. O qadin cindarmi, qlb oxuyarmi, Üryi gözlrdn bilr, duyarmi. Anama demi ki, hmin dsmali

388

Milli Kitabxana

Nec ki saxlayir, gülr iqbali. Gözllib olar nazli bir sona, Atam varliiyla balanar ona. dir bir gün dsmal lindn gets, Onu bxi vers, ya da o its, Atam öz eqin baxar nifrtl, Alovlanar baqa bir mhbbtl. Ölüm yataina düüb bir axam, Onu mn verdi mehriban anam. Tapirdi: çatanda arzularima, Onu bailayim vfadarima. Mn d bel etdim, dsmali grk Hr vaxt qoruyasan göz bbyintk. Ehtiyatsiz olub, onu itirsn, Ya da baqasina hdiyy versn, Flakt töryr, dür qan-qada, Bel bir müsibt olmaz dünyada. D e z d e m o n a. Nec? Bu mümkünmü? O t e l l o. Bu hqiqtdir. Onun saf ipyi saf qüdsiyytdir. Onun parçasinda sehr, cadu var, Hr zrif telind gizlnib srar. Onda tikm tikn dünya görübdür, O xs iki yüz il ömür sürübdür. Barama qurdlari olub müqdds, Onlarda tilsim mat qalib hr ks. Yoxdur bu ipyin heç boyasindan, Alib pak ruhlarin mumiyasindan Onun pak rngini tilsim açanlar, Onda saf qizlarin könül rsmi var. D e z d e m o n a. Dorudan beldir? O t e l l o. H, h, dorudan; Qoyma gzlrindn dsmali bir an. D e z d e m o n a. Ka ki, görmyydi onu gözlrim. O t e l l o. Aha, ny gör?

389

Milli Kitabxana

D e z d e m o n a. ziz srvrim, Neçin daniirsan mniml bu cür, Ssind hycan, qzb görünür. O t e l l o. Dsmal hani? Hani? Bir söyl açiq, Yoxsa itirmisn, o yoxdur artiq? D e z d e m o n a. Sn özün kömk ol, ya prvrdigar! O t e l l o. Bir dani! D e z d e m o n a. tmyib, its n olar? O t e l l o.Nec? D e z d e m o n a. Deyirmki, itmyib dsmal. O t e l l o. Gtir, göstr onu tcili, drhal. D e z d e m o n a. Sonra gtirrm, n olub yen? Vdindn qaçmaa gzm bhan. Bu ki bir hiyldir, bu ki klkdir, Araya söz qatmaq ny grkdir? Rhm et Kassioya - öz yavrin, Rica eylyirm, qaytar yerin. O t e l l o. Sn dsmali gtir, danimaq yetr, Dolanir baimda pis-pis fikirlr. D e z d e m o n a. Yaxi, yaxi, bundan, axi, n fayda, Tapmazsan onuntk insan dünyada. O t e l l o. Dsmal! D e z d e m o n a. Xahiimi unudursan, bax, Kassio haqqinda sn dani ancaq. O t e l l o. Dsmal! D e z d e m o n a. Qurban verib o, hyatini. Snsiz keçirmyib bir saatini. Ülvi, ziz sanib mhbbtini, O snd görübdür sadtini. Air zablardan qaçmayib uzaq, Olub hr qmin, drdin ortaq. O t e l l o. Dsmal!

390

Milli Kitabxana

D e z d e m o n a. N olmusan bel inadkar? Sni qinamaa indi yeri var. O t e l l o. til gözlrimdn!

Gedir.

E m i l i y a. Bu, qisqanc deyil? D e z d e m o n a. lk df görürm onu el bil, O bel olmayib heç vaxt, heç zaman, Dsmalda bir sehr vardir, dorudan. O itdi, dinclmir könlüm bir an da, n bdbxt insanam mn bu cahanda. E m i l i y a. Kiini tanimaq - mükül msl, Qadin bilmz ri bir-iki il. Kiilr qarindir, qadinlar yemk, Bir qarin bodursa, durmaq n demk, Tixib acgözlükl, övql, lzztl, Sonra da qusacaq min bir nifrtl... Odur, bax, gldilr yavrl rim.

Kassio il Yaqo daxil olurlar.

Y a q o. Kim saalda bilr bu yarani, kim? Hani el çar? Yalniz bir yol var, Tkc xanim siz bir lac qilar. N yaxi, burdadir, bax, Dezdemona, Gedin, l çkmyin, yalvarin ona. D e z d e m o n a. zizim Kassio, bel n vardir? Söylyin, n olub, bu n qubardir? K a s s i o. Xanim, hmin sözüm, hminki ricam, Mnim bu drdim eylyin ncam. Qoy sizin rhminiz, mrhmtiniz, Xeyirxahliiniz, sxavtiniz

391

Milli Kitabxana

Yenidn qaytarsin hyata mni, Ucaltsin göylr hqir bndni. Bütün varliimla sevdiyim ksin Yaninda nüfuzum, adim itmsin. Yen layiq olum mhbbtin, Ba yim o böyük tbitin. Nec d dhtdir taninmamaq, ah. gr dözülms tutduum günah, gr bu zabim, qmim, tviim, Keçmi xidmtlrim, glck iim Bu air gunahi yuya bilms, Kdrli taleyim bir d gülms, N etmk, yaxidir bilsm mn bunu. Bxtin hr hökmünü, hr arzusunu Qbul eylyrm istr-istmz. Baqa bir pey göstrib hvs, Qaçmaram zamanin mqqtindn, Sdq istrm sadti mn. D e z d e m o n a. Ah, ncib Kassio, fsus, çox fsus, Mni öz tvqqm eyldi myus. rim indi deyil vvlki adam, Onun xasiyyti dyiib tamam. Baqadir hvali, fikri, duyusu, Tanimaq olmayir onu, dorusu. Xarici görkmi qalmasa gr, Otello olduu çtin bilinr. Sizinçün yalvardim, yaxardim nec... Müqdds mlklr mni belc Axirt dünyada qoruyaydi ka. Sözlrim hdf süzürdü birba. Çalidim, lldim hr vaxt, hr df, Dymdi sözlrim ancaq hdf, Hdfd - ortada a dairtk Srdar dayanmidi qzblnrk. çindn qovrulub yanir, yanirdi, Ona yalvardiqca aciqlanirdi.

392

Milli Kitabxana

Bir azca sbr edin, inanin mn, limdn glni edrm yen, Blk d, daha çox, sakit olun siz, Hllik bu olsun qoy tslliniz. Y a q o. O aciqli idi? E m i l i y a. ndic burdan Yamanca narazi getdi, dorudan. Qrib hycan vardir üzünd, Qzb od saçirdi onun gözünd. Y a q o. O hirsln bilir? Yox, yox, zizim, Qanli cbhlrd görmüm özüm. sgrlri onun qarisinda, bax, Tik-tik olub parçalanaraq, Spilib havaya, spilib yer, Qaçmayib üzünün rngi bir kr. Azinlami toplar hücum çkrk Srdarin lindn qudurmu divtk Doma qardaini dartib, qoparmi, Güclü tufan kimi alib aparmi, Bainda bir tük d trpnmyibdir. O hirsln bilir? Fikir verin bir, gr daniibsa azca sbi, Demli, n is vardir sbbi. Görünür, ciddidir burda msl. Gedim, onu görüm, n sirdir bel?! D e z d e m o n a. Xahi eylyirm, olun lütfkar. (Yaqo gedir). übhsiz, çox mühüm dövlt ii var, Ya bd xbr glib Venesiyadan, Ya da ki Kiprd balanib üsyan. Blk d, bir qsdin açilib üstü, Bununçün srdarin hvali pisdi, O açiq eynini duman alibdir, O gülr üzünü tufan alibdir.

393

Milli Kitabxana

Odur ki, heç ndn prian olur, Hali, vziyyti n yaman olur. Böyük bir flakt tutsa insani, Kiçik bir qüssdn qaralar qani. Barmaimiz azca ariyan zaman Bütün bdnimiz sizildar bundan. Grk biz qadinlar düünk bunu, Bilk hqiqtin n olduunu. Kiilr Allah ki deyildir, axi, Daima gözlyk iltifat, qayi. Onlarin heç biri göstrmir, lbt, Toyda olduutk nvazi, diqqt. Emiliya, haqlisan, danlasan mni, Dönük bir sgrtk mrd srkrdni Srtliyin gör saydim müqssir, ndi drk edirm, günahim ndir. El bil, ahidi l alaraq, ttiham eyldim onu mn nahaq. E m i l i y a. Qoy Allah elsin, onun drd-qmi Olsun dövlt ii siz deyn kimi. übhlr salmasin üryin xal, Heç vaxt qisqanmasin sizi general. D e z d e m o n a. Axi, bunun üçün yoxdur bir sas. E m i l i y a. Qisqanc olan kslr sas axtarmaz, Sbbsiz d yanir bel insanlar, Qisqanc olduundan qisqanir onlar. jdahaya bnzr qisqancliq, düzü, Yaranir, doulur ürkd özü. D e z d e m o n a. Xudaya, hifz el sn Otellonu, Uzaq et bu qorxunc bladan onu! E m i l i y a. Amin, xanim. D e z d e m o n a. Gedim bir öyrnim mn, O cür hirsliydi srvrim ndn?

394

Milli Kitabxana

Kassio, siz burda gziin bir az, Sbirsiz olanlar arzuya çatmaz. Yen d lim dünd fürst, Ona yalvararam, edrm minnt, Bir çar taparam bu drdiniz. K a s s i o. Ürkdn tkkür edirm siz.

Dezdemona il Emiliya gedirlr. Bianka daxil olur.

B i a n k a. Mnim ziz dostum, Kassio, salam! K a s s i o. Burda n gzirsn, qng Biankam? Söyl bir, necsn, nadir gözlim? Mnim mehribanim, mnim sevgilim, ndic glirdim xanimanina. B i a n k a. Ah, mn d glirdim snin yanina. Bir hftlik hsrt bilirsn ndir: Yeddi gec-gündüz bir facidir. Yüz altmi skkiz saat, el bil, Zamani göstrn saatdan deyil. Onun hr bir ani ignc, zab, Dözülmz, çkilmz air iztirab! Taqtim çatmadi gözlym sni. K a s s i o. Bianka, zizim, baila mni. Yamanca muldum, ilrim çoxdu, Glmy heç cür imkanim yoxdur Bo vaxtim olanda hmin günlrin Birg vzini çixariq, yqin. Sevimli Biankam... (Dezdemonanin dsmalini ona verrk) Buyur, bunu al, Sn d mnim üçün tik bel dsmal. B i a n k a. Bel de, Kassio, bu snd hardan? Yoxsa yadigardir bir tz yardan? Bir hft itmidin n üçün? ndi Bunun sbblri mn yqindi.

395

Milli Kitabxana

K a s s i o. Qurtar, dorudan da, arvad ki, arvad. Axmaq fikirlri bir trf at. Bunlar hardan glir snin alina? Bo-bo yalan üçün mni az qina. Mni qisqanirsan? Axi, n vardir? Bu hansi yardandir, n yadigardir? Gülüm, yanilirsan, hqiqtn d. B i a n k a. Onda bs kimindir, n gzir snd? K as s i o. N deyim, bilmirm mn dorusunu. Yataq otaindan tapmiam bunu. l il tikilib, bir gör, n yaxi, Yamanca xouma glir naxii, Vurulub nec d gözl haiy, Sahibi almami onu geriy Götür, belsini tik mnim üçün, ndis get burdan, qng göyrçin. B i a n k a. ndi gedim burdan! O niy, desn? K a s s i o. Burda gözlyirm generali mn. stmirm bizi görsün bir yerd, Hm d yaxi dümz, bir fikir ver d. B i a n k a. Neçin, qoy qalim d. K a s s i o. Baa dü mni, El znn etm ki, sevmirm sni. B i a n k a. Nec znn etmyim, mümkündür mgr?! Heç olmasa, ötür mni bir qdr, Azalsin azcana könlümün qmi. De görüm, bu axam glcksnmi? K a s s i o. Glrm, ötürüm, gl, sni bir az, Burda gözlyirm, çox getmk olmaz. Vacib bir iim var, n olur görk, Tezlikl geriy qayidam grk.

396

Milli Kitabxana

B i a n k a. Raziyam, n deyim, yoxdur bir sözüm, Snin hr cfana dözrm özüm.

Gedirlr.

DÖRDÜNCÜ PRD BRNC SHN

Kipr. Qsrin önü. Otello il Yaqo söhbt ed-ed daxil olurlar.

Y a q o. Fikriniz beldir? O t e l l o. Beldir, Yaqo! Y a q o. Gizlic bir öpü, axi, ndir o? O t e l l o. Hr lkli bus bir rzaltdir, Dünyada n air bir cinaytdir. Y a q o. Tutalim, yataqda çilpaq bir arvad Olub oynaiyla bir-iki saat. Onlar bir-birin toxunmayiblar, O qadina bunun n zrri var? O t e l l o. Çilpaq, bir yataqda, Yaqo, nec, n, Onlar toxunmayib biri-birin?! Yox, yox, heç mümkünmü, n deyirsn, bax, eytan mlidir bu hiyl ancaq. Onlarin niyyti olarmi tmiz? eytan azdiribdir onlari, ksiz. Qadin lklyib pak ismtini, bdi itirib lyaqtini. Y a q o. Heç n ola bilmz, yoxdur ziyani. Bailamaq olar hmin xtani... dir, dsmal versm mn arvadima... O t e l l o. H, sonra?

397

Milli Kitabxana

Y a q o. H, sonra? Dümz yadima, Dsmal onunkudur, ists gr, Baqa birisin hdiyy verr. O t e l l o. Namus da onundur, öz mali kimi. O kim ists, ver bilrmi? Y a q o. Namus bir xyaldir, n deyim siz, O el eydir ki, görünmür göz. Dünyada kimin ki, yoxdur namusu, Namuslu sayilir çox vaxt, dorusu. Ancaq ki o dsmal... O t e l l o. Ah, nec d mn strdim, bu klm çixa fikrimdn, Yadima salirsan, xatirladirsan. Bu söz hafizmd dolanir hr an, El bil, bir yurdu bürüyüb taun, Hrlnir, viy vurur üstünd quzun, Ölüm xbrini yayir hr yana. Dedin ki, dsmali veribdir ona? Y a q o. Bli, burda n var, görünsün lk? O t e l l o. Bu i flaktdir, görünmür, blk! Y a q o. Desydim mn özüm ahidm buna: Bu çirkin günaha, iyrnc oyuna, Ya da eitmim o öyünnd, Sözlrdn n çixar, bilirm mn d. Bilirm, hyasiz haramzadalar llib qadini toruna salar, Dür haldan-hala, girr min dona, Alçalib, kiçilib, qovuar ona. Sonra da hr yerd akar, ya pünhan Heç cür l götürmz boboazliqdan, Lovalanar el, öyünr el. O t e l l o. O bir söz deyibmi? Söyl, tez söyl?!

398

Milli Kitabxana

Y a q o. Bli, aam, fqt edib and-aman, Dediyi sözlri danir hr zaman. O t e l l o. N deyib? Y a q o. Dorusu, mümmali i, Bilmirm, Kassio heç n eylmi?.. O t e l l o. Nec? Y a q o. Yatib... O t e l l o. Onunla bir yerd? Y a q o. ksiz, Bir yerd, üstünd, nec desniz. O t e l l o. Bir yerd, üstünd... bunun frqi var, Üstünd deynd, demli, akar Üstünd tutulub yaramaz onun. Yoxdur übh yeri, ah, alçaq, mlun. Bir yerd deynd - sübut da grk. Bs dsmal, bu sübut, aman, neylmk?! Güc il boynuna qoyub suçunu, Bu çirkin i üçün asaram onu. Yox, yox, vvl-vvl çkrm dara, Suçunu boynuna qoyaram sonra. Bu ndir? Titryir lim, ayaim, El bil yarpaa dönüb varliim. Sbbsiz dyimir tbit özü, Bo yer tutulmur göylrin üzü. Sözlrdn smyir heç d bdnim, Qzbim mhv edib alimi mnim. Görn dorudurmu bu dlil, sbb? O qulaq, o dodaq, mümkünmü, ya rbb?! Mn ki yixiliram, tufu, dbsiz, Etiraf et... dsmal, of, qadin, iblis? (Huunu itirib yixilir). Y a q o. H, il, drmanim, il, bax, bel, Axmaa bu cür qurarlar tl. Lyaqtli, tmiz, büllur qadinlar

399

Milli Kitabxana

Bel lklnir, bel olur xar. Tsir et, tsir et, mnim drmanim, Bütün günahsizlar olsun qurbanim. N oldu, oyanin, bir ayilin siz, General, general, eidirsiniz?

Kassio daxil olur.

Bu ndir, Kassio, yaziq halina... K a s s i o. Ah, Yaqo, dani bir n oldu ona? Y a q o. Ürkgetmsin tutulub srdar, kinci dfdir tutur bu azar. Dünn d ksmidi lap qrarini. K a s s i o. Tez el, ovudur gicgahlarini. Y a q o. Yox, yox, lazim deyil, bel xstlr Sakit yatmalidir axira qdr. Özü ayilacaq vaxti çatanda. gr biz l vursaq, cinlnr onda, Daha da çoxalib artar xstlik, Azindan dadanib tökülr köpük, Sonra yava-yava dlilik balar, Dönr bir vhiy bel naxolar. Baxin, trpnir o, tez durun knar, Bu saat özün glck srdar. Durun bir trfd, gözlyin mni, Siz vacib olan bir mslni Glib daniaram srdar gedntk. (Kassio gedir). Necsiniz, aam, yixildiniz brk, Bainiz toxunub imdi sizin? O t e l l o. Sn mn gülürsn? Y a q o. Allah etmsin, Bu ola bilrmi mn siz gülüm? Bel rzaltdn yaxidir ölüm.

400

Milli Kitabxana

Yalniz bu arzudur üryimdki: Dözsiz bu drd siz kii tki. O t e l l o. Arvadi xyant eylyn kii vvlc gizldir bainda ii. Sonra yava-yava çixir buynuzu, Onu alm görür, görmür tk özü. Ah, buynuz çixarmaq nec yamandir! Buynuzlu kiilr vhi heyvandir. Y a q o. Onda bel vhi var ki hr yerd, Mdni vhilr azmi hrd?! O t e l l o. Etiraf etdimi? Y a q o. Möhtrm cnab, r kimi gtirin bu kdr tab. Yaxica düünün, fikirlin siz, Bu bla içind tk deyilsiniz. Boyunduruq alan hr ks, bilin ki, Sizinl bir çkir bu air yükü. Bel ömür eylyir indi milyonlar, Ümumi yataqda yatirlar onlar. Bu yeri daima özünün sanir, Buna and da içib, qlbn inanir. Onlara baxanda, vziyytiniz Yaxidir, bd deyil heç qismtiniz. Oh, bu, chnnmin srt czasidir, eytanin n aci istehzasidir, Biz mcbur oluruq, beldir yazi, Öpürük yataqda bir xlaqsizi. Onun safliina olmur übhmiz, Onun yatai da görünür tmiz. Yox, grk yoxlayim mn öz zövcmi, Öyrnim: mn kimm, sevirm kimi? El ki bir lk hiss etdi ürk, Bilirm, zövcml n etmk grk. O t e l l o. O... o... aillisan, söz olmaz buna!

401

Milli Kitabxana

Y a q o. ndis çkilin bir az o yana, Sbr edin, gözlyin axira kimi. Hövslniz çatar, yqin deyilmi? Bayilib siz yer yixilan zaman, Siz heç yaramir bel hycan, Kassio glmidi bura, general, Mn onu geriy qaytardim drhal. Air halinizi yaxi yozdum mn, Xahi eyldim ki, glsin yenidn. O mn söz verib, indi glck. gr istsniz, qalmasin bir kk, Gizlnin knarda, ndir fikriniz? Onu danidirim, qulaq asin siz. Eidin n rixnd vardi ssind, Onun siftinin hr cizgisind Aci istehzaya, nifrt baxin, Lova dasini görün alçain. Mn mcbur edrm, daniar bir d, Olub, o n zaman, harda - n yerd? Nec görüübdür, düz neç df Sizin zövcnizl balayib kef. Ona diqqt edin yaxi, sakitc, zilib-büzülür bir görün nec. Fqt sbr eylyin, hirslnsniz siz, Deyrm cirtqozsuz, kii deyilsiz. O t e l l o. Yaqo, eidirsn, bu n demkdir, Bilirm, bilirm, dözmk grkdir. Sbrd göstrrm böyük mhart, Sonra tördrm böyük cinayt. Y a q o. Bunun ziyani yox, ancaq ki, srdar, Hr iin öz vaxti, öz vdsi var. H, h, gizlnirsiz? (Otello yana çkilir). Klk glrm,

402

Milli Kitabxana

Bianka haqqinda mn indi bu dm. Yavri tutaram sual-soruya, Xanim barddir bu söhbt, guya. Bianka qhbdir, atib arini, Satir üryini, arzularini. Bu yolla qazanir özün çörk. Ancaq Kassionu sevir dlitk. Tovlayib çoxunu salsa da bnd, Özü yamancana düüb kmnd. Yavr onun haqda eidn zaman Uunub gedck gülmkdn, inan. Odur glir bura, güln kimi o, Zncir çeynyck hirsdn Otello. Qisqancliqdan gözü dumanlanacaq, Hr eyi xanima aid sanacaq. Yavrin gülüü, açiq söhbti, Srbst davranii, n hrkti Onu yandiracaq alovdan betr. (Kassio daxil olur). iniz necdir, n oldu yavr? K a s s i o. Yavr? Eitdikc mn bu klmni Az qalir drd-bla öldürsün mni. Y a q o. Yen olarsiniz, buna var imkan, Yaxi xahi edin Dezdemonadan. (Ssini alçaldir). Bu i Biankaliq olsaydi gr, Çoxdan düzlmidi, düz deyil mgr? K a s s i o. fsus, n eylsin zavalli, yaziq! O t e l l o (Knara). Bir baxsan, o gülür, o gülür artiq Y a q o. Heç vaxt bilmdiyim, görmdiyim i: Kiini d qadin bel sevrmi! K a s s i o. Binva, biçar sevir gerçkdn, Deysn, aiqdir mn ürkdn?!

403

Milli Kitabxana

O t e l l o (Knara). ndi azca dandi, akardir ancaq Saxlaya bilmyir gülüünü, bax! Y a q o. Kassio, daniin siz hqiqti! O t e l l o (Knara). Tkid elmkd budur niyyti: styir bilinsin sas msl. Düz dedin, düz dedin, h, davam el. Y a q o. O qadin deyir ki, bu günlrd siz Onunla evlnmk istyirsiniz. Bu söz dorudurmu? K a s s i o. Nec? Ha, ha, ha! O t e l l o (Knara). Gülürsn? Bu sn oturar baha. K a s s i o. Mn onu aliram, kimi, qhbni?! Düünm bu qdr ailsiz mni. El znn etm ki, bu ziyandir, ha! Mn onu aliram, h d, ha, ha, ha. O t e l l o (Knara). Gül, gül, gül, hmi qaliblr gülr. Y a q o. Vallah, hami deyir: evlnir yavr. K a s s i o. Yaqo, düz sözündür? Y a q o. Yalan danisam, Mnm bu dünyada n alçaq adam. O t e l l o (Knara). El bil mn yoxam. Yaxi, dayanin! K a s s i o. Yalniz öz sözüdür bu o eytanin. Mhbbt sarsidib, yqin, ruhunu. Sevir, inanir ki, alaram onu. Xyala qapilib, daniib yalan. Mn vd etmmim ona heç zaman. O t e l l o (Knara). hsn, Yaqo, mn iar edir, Hr eyi Kassio daniir bir-bir. K a s s i o. O qadin burdaydi bir azca qabaq, Güdür hr trfd mni o sarsaq.

404

Milli Kitabxana

Dniz sahilind ötn günlrd Bir neç xanimla durub bir yerd Söhbt eylyirdik drd-qmdn knar, Venesiyali idi hmin xanimlar. Hardansa çixdi o, atilib yerdn, Boynumdan belec asildi birdn... O t e l l o (Knara). Yalvarib zaridi: "ziz Kassio!" Bir bax, hrktl yamsilayir o. K a s s i o. Belc asili qalib boynumdan, Aladi, hönkürdü, qopardi fan. Sonra da özüyl mni qiraa Belc sürüyüb çkdi, ha, ha. O t e l l o (Knara). ndi söylyck arvadim nec Onu yataima saldi gizlic. Ah, aydin görürm snin burnunu, Bilmirm, hansi it yeyck onu. K a s s i o. Tezlikl mn ondan ayrilam grk. Y a q o. Vallah, yen odur, baxin, glir tk. K a s s i o. Bnzyir hvtd acgöz sfsara, Heç cür doydum demir o günüqara. Ancaq naz-qmzd birc dndir. (Bianka daxil olur). Mni izlmkd mqsdin ndir? B i a n k a. Qoy sni izlsin eytan, cinn, De, bunu vermkd n dilrdin, n? Sn bir dsmala bax! N gün qaldim, Nec axmaam ki, mn onu aldim. Onun naxiini götürmliydim, Belsini tikib gtirmliydim. Bel d i olar, eit, xudaya, Yataq otaindan tapibdir, guya. Özü d bilmyir onu kim atib? bax, gör yalan hayana çatib. Yox, yox, bu aydindir, bu akardir,

405

Milli Kitabxana

Hansi qhbdns bir yadigardir. Onun naxiini götürmliym, Belsini tikib gtirmliym?! stkli anana apar onu sn, Mn ona tay tikim? Bunu görmzsn! K a s s i o. N oldu, n oldu, qng maralim? O t e 11 o (Knara). lahi, ondadir mnim dsmalim! B i a n k a. Üryin ists, qoyma qalim tk, Bu axam biz gl, birg am edk. Hvsin olmasa, özün bilrsn, N zaman istsn, onda glrsn.

Gedir.

Y a q o. Qaçin arxasinca, siz çatin ona. K a s s i o. Gedim, yoxsa dür ssi baina, Hay salib küçy yiar izdiham. Y a q o. Orda edcksiz ami bu axam? K a s s i o. H, fikrim beldir. Mütlq gl sn d. Y a q o. Fürst tapan kimi glrm mn d. Sizinl ürkdn edrm söhbt. K a s s i o. Xahi eylyirm, unutma fqt. Y a q o. Yaxi, qaçin, ona yetiin tezc.

Kassio gedir.

O t e l l o (rli çixaraq). De, Yaqo, mn onu öldürüm nec? Y a q o. Gördünüz, öz rzil iiyl n cür Gülüb lovalanir, deyib öyünür? O t e l l o. Oh, Yaqo! Y a q o. O dsmal, dsmal, ah, murdar! O t e l l o. Dorudan, mnimdi? Y a q o. Sizindi, srdar. Onun üryini tutub rzalt,

406

Milli Kitabxana

Xanima nec d vermyir qiymt! Bir mhl qoymadan hdiyysin, Onu bailayib öz qhbsin. Baxin, fikir verin, bir düünün siz, N axmaq qadinmi sizin zövcniz! O t e l l o. Doqquz il dalbadal mn Kassionu Öldürsm, bu cza fv etmz onu. Ah, gözl, füsunkar, mehriban qadin, N qdr ülvidir snin bu adin! Y a q o. Siz onu biryolluq atin, unudun. O t e l l o. Dorudur, eldir, düzgün buyurdun. O grk mhv olsun, görk çürüsün, Külünü bdi lnt bürüsün. Bu gec hökmünü qoy versin qisas, Ona birc gün d yaamaq olmaz. Qlbim daa dönüb, sönüb mlim, Qlbim dydikc sizlayir lim. Oh, n mehribandir o gözl xilqt! vzsiz yaradib onu tbit. Gözllik tacinin odur da-qai, Xlq olub krala könül sirdai. O hüsn, o kamal verdimi qrar, Dünya kralina o, kral olar. Y a q o. Yox. bel düünmk daha yaramaz. O t e l l o. Asilsin, bilirm, baqa cür olmaz. Mn ancaq deyirm lyaqtini, Onun kimliyini, mziyytini. Onun l iin insan mat qalir, N qng, n gözl musiqi çalir. Xo ssi titrdir qlb sarayini, Nmsi ram edir vhi ayini. N qdr drindir ali, kamali, N qdr gözldir fikri, xyali Y a q o. El bunlar üçün o daha pisdir.

407

Milli Kitabxana

O t e l l o. Min df deyirm bu übhsizdir. Heyhat mehribandir o gözl varliq! Y a q o. Bli, mehribandir hddindn artiq. O t e l l o. lbtt, beldir, ah, Yaqo, inan, Çox heyf, çox heyf Dezdemonadan. Y a q o. Bel aciyirsa ona qlbiniz, Keçin günahindan, taqsirindan siz. Mslht sizindir, buyurun, srdar, Mgr baqasina bunun dxli var. Qoyun thqir etsin, alçaltsin sizi, Salsin ayaqlara ismtinizi. O t e l l o. Onu tik-tik dorayim grk. Nec mni satmaq, qurumsaq etmk! Y a q o. Bu onun tutduu n rzil bir i. O t e l l o. Hm d laltimla! Y a q o. Daha rzilmi! O t e l l o. Yaqo, mnim üçün bir az zhr tap, Özü d bu axam, yoxdur daha tab. Bu gec lim keçirib fürst, Onu zhrlyim gizlic, xlvt. Onunla bu haqda danisam gr, Gül hüsnü qlbimi yen titrdr. Mlahti alar csartimi, Zrifliyi qirar qtiyytimi. Y a q o.

Yox, canim, zhrl öldürmk neçin? Ona daha layiq bir cza seçin. Bakir yataini lklyn ks zabdan canini qurtara bilmz. Budur daltin, haqqin qanunu, Murdar yatainda boun siz onu.

O t e l l o. Çox yaxi, çox yaxi, h, h, gözldi, nsafli qrardir, xouma gldi.

408

Milli Kitabxana

Y a q o. Kassio haqqinda dümyin qm, Buraxin siz onu mnim öhdm. Bu gecyarisi n is, ksiz, Onun barsind eidcksiz. O t e l l o. Çox la! (Shn arxasinda eypur çalinir). Bs ndir bu eypur ssi? Y a q o. Glibdir hersoqun nümayndsi, Yqin bir xbr var Venesiyadan. Kimdirs, bilinr bu saat, bu an. Odur Lodoviko, odur, baxin siz, Onun yanindadir sizin zövcniz!

Lodoviko, Dezdemona v miyyt daxil olurlar.

L o d o v i k o. Möhtrm srdara hörmt, ehtiram! O t e l l o. Sizi görmyim könüldn adam. L o d o v i k o. Siz senatorlar, o böyük hersoq Salam göndriblr olduqca çox-çox.

Ona zrf verir.

O t e l l o. Onlarin müqdds mktubunu mn Öpürm, öpürm sidqi-ürkdn.

Zrfi öpür v açib oxuyur.

D e z d e m o n a. ziz Lodoviko, ay miolu, Deyin, n xbr var tz, uurlu? Y a q o. rf gtirdiniz, düzü, biz siz, Kipr adasina xo glmisiniz. L o d o v i k o. Tkkür edirm, hami çox addir, Kassio necdir?

409

Milli Kitabxana

Y a q o. Sa-salamatdir. D e z d e m o n a. miolu, yaxi deyildir ilr, Yamanca inciib riml yavr. Yegan ümidim sizdir yalniz, Onlari ancaq siz baridirarsiz. O t e l l o. Sn buna minsn? D e z d e m o n a. Srvrim, nec? O t el l o (Oxuyur). "Yerin yetirin mrimi tezc...". L o d o v i k o. O sizinl deyil, atin tlai, Görürsüz, mktuba qariib bai. Onunla Kassio arasinda brk nciklik yaranib, küsüblr gerçk? D e z d e m o n a. Budur mnim üçün n böyük bla, Keçrdim var-yoxdan, durmazdim sla, Tki bariaydi yenidn onlar. Mnim Kassioya mhbbtim var. O t e l l o. Od-alov v kükürd! D e z d e m o n a. Ndir, Otello? O t e l l o. Alin baindadir? D e z d e m o n a. Aciqlanib o? L o d o v i k o. Blk d, mktubdan qaralib qani, Yazilib senatin orda frmani. i Kassioya thvil verrk O, Venesiyaya qayitsin grk. D e z d e m o n a. N yaxi, n yaxi, adam n qdr, nanin, könlümdn verdiniz xbr. O t e l l o. Dorudan? D e z d e m o n a. zizim, bu übh, guman... O t e l l o. Mn d çox adam ki, dli olmusan. D e z d e m o n a. Mehriban Otellom, n üçün. O t e l l o. blis! (Onu vurur). D e z d e m o n a. Mnim suçum ndir?

410

Milli Kitabxana

L o d o v i k o. Siz n etdiniz! General, and içib, Venesiyada, Desm, gözlriml görmüm htta, Bu i inanan bir ks tapilmaz. Bu ki lap a oldu, bel i olmaz. Görürsüz, alayir, üzr istyin siz. Buyurun, lütf edin. O t e l l o. Oh, iblis, iblis! Qadin göz yaindan yer olsa boaz, Vhi timsahlari bu dünya tutmaz. til gözlrimdn! D e z d e m o n a (Gedrk). N deyirm mn, Gedirm, gedirm, hirslnmysn. L o d o v i k o. Düzü, n msumdur, n ismtlidir, Nec d mütidir, itatlidir. Xahi eylyirm, ncib general, Onu siz geriy qaytarin drhal. O t e l l o. Xanim! D e z d e m o n a. Srdarim, bir mr edcksnmi? O t e l l o. Deyin sözünüzü, cnab! L o d o v i k o. Kim, mnmi? O t e l l o. Bli, istdiniz, qaytardim, n var, Dönmyi bacarir, glib, qayidar. O glr yen d, lazmisa gr, Alaya da bilr, göz yai tökr. Onun mütilikd tayimi vardir, Siz demikn, yaman itatkardir. Ala, ala bel, göstr iztirab. Mktuba gldikd yazilib, cnab, Ah, n qdr süni, saxta bir kdr, Gözl rng çkilmi çirkin hiyllr. Beldir burada senatin mri:

411

Milli Kitabxana

Mn hökm olunur qayidim geri, Sn rdd ol buradan, göndrib adam, Sni, çox keçmz ki, çairtdiraram. mrdn raziyam candan, ürkdn, Tezc Venesiyaya qayidaram mn. Sn itil gözümdn! (Dezdemona gedir). El olacaq, Kassio, yerim srdar qalacaq. Rica eylyirm, cnab, buyurun, Lütf edin, bu axam qonaim olun. Trif gtirmisiz öz vaxtinda siz, Kipr adasina xo glmisiniz. Keçilr, meymunlar! (Gedir). L o d o v i k o. Budur o insan, Hmin ncib Mavr? Qalmidi heyran Bütün senat onun lyaqtin, Onun sakit, air tbitin. Heç n ymmzdi polad ruhunu, Titrd bilmzdi ehtiras onu. Qzanin ati, taleyin oxu Qlbin salmazdi hycan, qorxu. Çtind qaçmazdi rngi azaciq. Y a q o. O tamam dyiib, o yoxdur artiq. L o d o v i k o. Ona n olubdur, n xtr dyib? Ali baindami? Srsmlmyib? Y a q o. Nec varsa odur, baqa cür bu dm Mn onun haqqinda n dey billm? gr deyildirs o olduutk, Allaha yalvarram, eylsin kömk, Nec lazimdirsa, qoy olsun srdar. L o d o v i k o. Arvadini vurmaq, bel i olar?! Y a q o.

412

Milli Kitabxana

Düzü, yaxi deyil, bu, sirr qalaydi, Onun n pis ii ka bu olaydi. L o d o v i k o. Adti beldir, yoxsa ki qani Mktubdan qaraldi, artdi hycani, Bel kobud shv yol verdi birdn? Y a q o. fsus, fsus! Axi, nec deyim mn Gördüyüm, bildiyim n varsa, ns? Yaramaz bu mn - vicdanli ks. Özünüz görrsiz, tutarsiz xbr, Onu öz rftari yaxi göstrr, Mnim sözlrim qalmaz ehtiyac. Dorusu, bilmirm heç ndir lac?. ndi arxasinca getmk grkdir, Görk daha nlr tördckdir. L o d o v i k o. Tssüf, mhv olub böyük bir alm! Mn onun haqqinda shv düünmüm.

Gedirlr.

KNC SHN

Qsrd bir otaq. Otello v Emiliya daxil olurlar.

O t e l l o. Bir ey dymdimi snin gözün? E m i l i y a. Htta eitmdim, dorusu, heç n. El i görmdi, sayilsin ayib, Xanimdan zrrc übhm olmayib. O t e l l o. Xanimla gördün ki, sn Kassionu! E m i l i y a. Burda n vardir ki, qinayaq onu?! Haliyam onlarin hr söhbtindn, N var, klm-klm eitmim mn. O t e l l o. Nec? Bu mümkünmü? Fikirl bir an, Piçildamadilar onlar heç zaman?

413

Milli Kitabxana

E m i l i y a. Heç zaman, general. O t e l l o. Azca, bir qdr Sni bir trf göndrmdilr? E m i l i y a. Ay tövb, qtiyyn. O t e l l o. Xanimin sni Ev yollamadi bir anliq, yni? Yelpiyi, lcyi gtir demdi? E m i l i y a. Heç zaman, general. O t e l l o. Çox qribdi! E m i l i y a. Srdar, and içirm buna ürkdn, Xanimin tmizdir, safdir çiçkdn. gr bir zrrc varsa yalanim, Qoy mn diri-diri tonqalda yanim, gr düünsniz bir baqa thr, Büllur qlbiniz lklr dür. Atin bir trf pis fikrinizi, Alçaldib gunaha batirar sizi. Zhrlyibdirs sizi bir mlun, Göylr czasini qoy versin onun. lantk sürünüb, düsün zillt, lantk daima glsin lnt! Namusun, ismtin öz nümunsi, Safliin qirilmaz hqiqt ssi Dezdemona gr tmiz deyils, Namhrm önünd o srv yils, Demk, nur saçmayir eqin güni, N tmiz qadin var, n xobxt kii. Pakliq iyrnclikdir, o yoxdur ya da, Yalniz iftiradir bu söz dünyada. O t e l l o. Get çair, qoy indi glsin yanima. (Emiliya gedir). Yaman canfanliq etdi xanima, Dostunu tmiz çixarmaq üçün lindn glni etdi büsbütün.

414

Milli Kitabxana

Bel demsydi, demli, hökmn Olardi n axmaq aradüzldn. Hiylgr qhbnin klyin bax! Onun üryidir bali bir otaq, Çirkin sirlrini açmir hr ks. Görmüm mn onu: lazim glrs, Qaldirib lini, diz üst çökr, Duaya balayar, göz yai tökr. Dezdemona Emiliya il glir. D e z d e m o n a. Mn sözün vardir, mnim srvrim? O t e l l o. Lütfn, yaxina gl, qng dilbrim. D e z d e m o n a. Ndir bel? O t e l l o. Düz bax gözüm, quzum, Gözünün için baxmaqdir arzum. D e z d e m o n a. N qorxunc dht var bu istyind. O t e l l o (Emiliyaya). Xanim, öz iinl mul ol sn d. Bizi yalqiz burax, qapini bala, Orda sayiq dayan, yadinda saxla, gr gln olsa, biz ver xbr. Ya öskür, ya ss sal, bildir müxtsr. Yqin bu i sn air görünmz, Bu ki öz pendir, di trpn, tls.

Emiliya gedir.

D e z d e m o n a. Qarinda diz çöküb yalvariram mn, Mni agah eyl bu sözlrindn! Snin sözlrind hirs var, qzb var, Mn aydin deyil heç cür onlar. O t e l l o. N üçün? Sn kimsn? D e z d e m o n a. Snin arvadin, Eqin, hdin vfali qadin. O t e l l o. Gl, and iç bu söz, bu sdaqt, Bununla özünü gtir lnt.

415

Milli Kitabxana

Üzünd ilah gözlliyi var, Hüsnün qorxudan baxmaz eytanlar. Bununçün ikiqat lnt gl sn, And iç ki, namusu saf, lksizsn. D e z d e m o n a. Allah özü bilir hr eyi gerçk. O t e l l o. Allah özü bilir, karvansaratk Daimi deyilsn, xeyantkarsan. D e z d e m o n a. Xyant etmim, mn, kim, haçan? zizim, kiminl, nec? Agah et! O t e l l o. Ah, Dezdemona, get, mndn knar get! D e z d e m o n a. Nec d airdir, müdhidir bu gün! Niy alayirsan? Axi, n üçün? Bir söyl fikrini, bir eyl izhar, Snin göz yaina mnm sbbkar? Blk, sn atamdan übhlnirsn; Geri çairtdirib sni Kiprdn, Aldirib lindn bu vzifni. Bununçün mzmmt eylm mni. Sni birdflik atibsa atam, N etmk, mni d atibdir tamam. Düsn bir zaba, çtin, brk, O drdi sninl çkirm birg. O t e l l o. Mni qm odunda kül döndrmk Tanriya xodursa, n etmk grk. Baxmasin gözümdn axan yaima, Flakt yadirsin açiq baima. Bdnamliqla vursun könlüm yara, Mni yoxsulluqla çksin min dara. Möhnt znciriyl qandallayaraq, Mni drd içind saxlasin dustaq. Qirsin ümidimi tufan içind. Qlbimin hardasa pünhan küncünd Tslli taparam mn yen bir az,

416

Milli Kitabxana

Hövslm tüknmz, ruhum sarsilmaz. Air thqirlr mn hdf olsam, Heykltk quruyub yol üst qalsam, Mni barmaiyla göstrib gr, stehza eyls glib gednlr, Sinmi grrk sonsuz nifrt, Mn yen dözrm bu müsibt. Bunlar mnim üçün asandir, asan, Bilmzdim zrrc qorxu, hycan. Fqt incim, dürrüm, cavahiratim, Hyatim, ölümüm, müqddratim. Öz könül mücrümd sevinc müjdsi, Mn ömür vern hyat çemsi Ya birdn quruyub, gözü tutulsa, Ya da ki bataqli gölmc olsa, Çirkin qurbaalar qaynasa burda, Nec dözmk olar durub knarda?! Ey gözl cnntin ba mlaksi, Snsn könül mücrüm, hyat çemsi, Dyi bu çirkabda qng görkmi, Görün vahimli chnnm kimi. D e z d e m o n a. Mnim ncib rim, minm buna: nanir yarinin pak olduuna. O t e l l o. Bli, inaniram, ayüzlü dilbr, Özünü pak sanir hr vaxt milçklr. Bli, inaniram htta ona da Milçklr yay vaxti sallaqxanada Töryir, çoxalir, korlayir ti. Bürüyür almi t üfunti. Ey mftunedici alaq otu, sn Nec sevimlisn, nec gözlsn! Xo trin, rayihn, ah, n qngdir, Msum gözlliyin dünyada tkdir. Sni göz gördükc ail-hu çair, Ürk alovlanir, hisslr çaxnair.

417

Milli Kitabxana

Sn mnim ömrümü döndrdin zaya, Ka ki, glmyydin sn bu dünyaya. D e z d e m o n a. Axi, n etmim, günahim ndir? O t e l l o. Bilmir günahini, çox qribdir! Sn kaiztk asan, kitabtk qng, Üstün "fahi" yazilsin grk? Bilmirsn suçunun hl adini? Bilmirsn, el mali, küç qadini? Çirkin mlini danisam gr, Yanaqlarim qizmar küry dönr, Od alar hyadan, od tutar ardan, Hr trf aliar atdn, nardan. Bilmirsn suçunu? Göylr bir bax, Buludlar dalinda qaralir ancaq. Hiss etmmk üçün müdhi qorxunu, Dayanib möhkmc tutur burnunu. Gizldib dhtdn Ay da üzünü, Qara prd il tutub gözünü. lin keçni tovlayan, öpn xlaqsiz, dbsiz küly bax sn, Mnfur bdnamlii eitmmkçin Qaçib yer üzündn, düüb didrgin, Bu alçaq mldn çkir xcalt, Girib yer altina, odlanir xlvt. Sns etdiyini görmürsn, h, h, Bilmirsn suçunu, hyasiz qhb? D e z d e m o n a. Vallah, ayrilmadim bir an da haqdan, Thqir eylyirsn mni nahaqdan. O t e l l o. Sn qhb deyilsn? D e z d e m o n a. Xeyr, n sözdür? Mnim namusum pak, üryim düzdür. Lkdn qorumaq öz vicdanini, riyçün saxlamaq ancaq canini, Çirkin xyantdn qaçmaq, saqinmaq,

418

Milli Kitabxana

Yalniz bir saf eqin oduna yanmaq. Yalniz öz rin görünmk mhrm Qhblik deyils, qhb deyilm. O t e l l o. Nec, nec dedin, qhb deyilsn? D e z d e m o n a. Sözlrim yalansa, qoy mhv olum mn. O t e l l o. Bu ola bilrmi, mümkünmü mgr? D e z d e m o n a. Özün bir kömk et, müqdds göylr! O t e l l o. Rica eylyirm, baila mni, Venesiya qhbsi znn etdim sni. Düündüm, fürsti keçirib gir, Fndl Otelloya glmisn r. (Uca ssl). H, xanim, ey günah xidmtçisi, gl, Mnfur chnnmin göztçisi, gl!

Emiliya daxil olur.

Sn, sn, h, sn düzgün anladin mni, Yaxi drk edirsn öz vzifni. Artiq qurtarmiiq hr iimizi, ndi aç qapini, yola sal bizi. Saxla sirrimizi, açma ha bunu, Bu da zhmt haqqin, götür pulunu.

Gedir.

E m i l i y a. fsus, anlamadim, düzü, heç nyi, Bu cnab n dedi, nymi istyi? Ay xanim, n olub, n olub siz? D e z d e m o n a. And olsun lksiz ismtimiz, Mn yuxu görürdüm, yatmidim, guya. E m i l i y a. Ay xanim, düürsüz ndn qorxuya, N üçün qaraydi aamin qani? D e z d e m o n a. Kimin? E m i l i y a. Aamin, h, deyirm onu. D e z d e m o n a. Kimdir snin aan?

419

Milli Kitabxana

E m i l i y a. Ay qng ulduz Mnim aamdir ki, ömür dostunuz?! D e z d e m o n a. Mnim bu dünyada yoxdur heç kimim, Qurtarmaz, tüknmz bu air qmim. Emiliya, sn mni etm mzmmt, Dilim danimaa çkir xcalt. gr alamaa olsaydi tabim, Göz yaim olardi sn cavabim. Xahi eylyirm, özün qeyd qal, Bu axam glinlik yataimi sal. ndi get, rini çair, tez ol ha! E m i l i y a. lr dyiibdir, ah, dorudan da!

Gedir.

D e z d e m o n a. Mnim öz czamdir, çkmliym tk, Mn cb olur, haqqimdir, demk. Sn özün ahidsn, ya prvrdigar, Axi, n etmim, n günahim var? Zrrc günahim olsaydi gr, Yanmazdim daha pis thqir etslr.

Emiliya Yaqo il qayidir.

Y a q o. Ndir istyiniz, n olub, xanim? D e z d e m o n a. Ah, Yaqo, qalmayib tabi-tvanim, Bu drdi danimaq mümkünmü mgr? Bilirsn, böyüklr trbiy edr Uai xo üzl, bir xo qiliqla, Arabir danlayar mehribanliqla. O mni qzbl danlayir müdam, Axi, ona gör mn d uaam. Y a q o. N ba verib, xanim? E m i l i y a. ndic srdar Xanimin abrini aldi o ki var.

420

Milli Kitabxana

n air sözlrl thqir eyldi, Ona "qhb" dedi! Gör n söyldi! Buna insan olan dözr dünyada? D e z d e m o n a. Yaqo, mn layiqm mgr bu ada? Y a q o. Hansi ada, xanim? D e z d e m o n a. Srdar deyn, ndi tkrar etdi Emiliya sn. E m i l i y a. Qhb adlandirdi general onu. Gör, hayana çatdi thqirin sonu! Htta srxo olsa dilnçi bir ks, Heç vaxt anasina bel söz demz. Y a q o. Bs sbbi ndir? D e z d e m o n a. Bilmirm ndn? Onu bilirm ki, lksizm mn. Y a q o. Yetr, alamayin, bu n dhtdir, Bel d gün olar, n müsibtdir?! E m i l i y a. Rdd etdi xosima tay-tularini, Atdi öz elini, öz diyarini. Keçdi atasindan, yoldalarindan Qhb adlanmaqçün? Fikirl bir an Bu air thqirdn kim alamaz, kim? D e z d e m o n a. Yqin, bel imi bdbxt taleyim. Y a q o. Ka ki, onu görüm glsin lnt! N üçün yol verdi bu hrkt? D e z d e m o n a. Tkc Allah bilir. E m i l i y a. Sn bir i bax! Qoy mni assinlar, beldir ancaq: Hansi bir yaltaqsa yalan satibdir, Hansi bir alçaqsa böhtan atibdir. Hansi hiylgrs qurub bir tl, Vzif keçirmk istmi l.

421

Milli Kitabxana

Saflia qsd edib hansi rzils, Mni, mni asin bel deyils. Y a q o. Mgr bu mümkünmü, tufu, yaramaz! Bel iyrnc adam dünyada olmaz. D e z d e m o n a. gr vardirsa da, ya prvrdigar! Sn özün kömk et, düz yola qaytar! E m i l i y a. Ona dar aaci eylsin kömk, Murdar sümüyünü gmirsin köpk, Nec dili döndü, r atdi aya ­ O nurlu, lksiz Dezdemonaya! Kim glib, n zarman, hara, n thr? Güman edilsi hani bir nfr? Yox, yox, ola bilmz, mümkün deyil ki?! Aydindir n alçaq, n claf tülkü Yaman zhrlyib Mavrin aini, Baindan çixarib ail-huunu. Yalanlar mhv edir pak mhbbti, Yaltaqlar alçaldir briyyti. lahi, sn özün eyl bir lac, Çirkin mllrin prdsini aç. Büllur insanlari yiim baima, Harda bir dlduz çixsa qarima. Badan ayaadk soyunduraraq, Qatim qabaima belc çilpaq, Belin qzbl qirmac çkrk, Qovum gündoandan günbatanadk, Namrdlr almd xar olsunlar, xar. Y a q o. Bairma, bayirdan eidn olar. E m i l i y a. Of, of, qirmac grk bu alçaqlara. Bir claf sni d salmidi tora, übhlr içind hey yanirdin ki, Mni Otelloya qisqanir"din ki. Y a q o. Yaxi, yaxi,mumla, sarsaqladin lap. D e z d e m o n a. Ah, Yaqo, ncib dost, mn çar tap.

422

Milli Kitabxana

Neylyim, yamanca küsüb srdarim. Onun rbtini nec qaytarim? Onunla bir dani, baridir bizi. Tmiz, nurlu göylr ahiddir özü, Bilmirm, mn onu itirdim ndn? Burda diz çökürm, and içirm mn: Hmi vicdani tmiz olmuam, Onun sevgisin sadiq qalmiam. Gözüm baxmayibdir qeyri bir ks, Qulaim uymayib özg, yad ss. Hissim bir an bel baqalamayib, Xyalim, düüncm heç vaxt çamayib. Büllur, saf olubdur fikirlrim d, Onu düünmüm hr an, hr yerd. Onun pak eqini thqir edck Bir i görmmim mn bugündk. Qoy mni dalasin zab, ziyyt gr etmims ona xyant. O mni nifrtl boasa bel, Bir dilnçi kimi düsm d çöl, Zilltl keçs d ömrümün sonu. Onu sevcym, mn yen onu. davt tördr hr müsibti. Onun davti, onun nifrti Mnim hyatimi mhv eyls d, Eqim toxuna bilmz heç vd. "Qhb", ah, bu sözd n dhtlr var! Üryim bulanar, dilim odlanar. Bütün bu dünyani verslr mn, Bel i tutmaram ömrümd yen. Y a q o. Xahi eylyirm, sakit olun siz, hvali qariib onun, übhsiz. Ruhi sarsintilar edib sbi, Dövlt ilridir bunun sbbi. Sizi d danlayib hirsindn, yqin. D e z d e m o n a. Tki bel olsun, Allah elsin. Y a q o. Bu ancaq beldir, inanin mn,

423

Milli Kitabxana

Dür qaydasina bu ilr yen.

Shn arxasinda eypur ssi.

Aha, eypur ssi! N qm, n kdr, Axam yemyin dvt edirlr Venesiyadan glmi elçi - qonaqlar Sizi gözlyirlr, olun lütfkar. Gedin, alamayin, sözlrim haqdir, Hr ey yaxiliqla qurtaracaqdir.

Dezdemona v Emiliya gedirlr. Rodriqo daxil olur.

H, n var, Rodriqo? R o d r i q o. nanmiram ki, Tmiz duyulardir üryindki. Bir sübut tapmiram saf niyytin, Snin insafina, daltin. Y a q o. rfsiz bir iim vardirsa, söyl. R o d r i q o. Hr gün düünürsn bir yeni hiyl. limdn çixarib var-yoxumu sn, Yerin bihud ümid verirsn. Daha tüknibdir sbri-qrarim, Mn döz bilmirm, yox iqtidarim. Snin yalanlarin mhv edir mni. Sarsinti içind ridir mni. Mni axmaq kimi oynatdin, yetr. Sni bailamaq mümkünmü mgr?! Y a q o. Bir dinl, Rodriqo! R o d r i q o. Hddindn çox-çox Sni dinlmim, bir faydasi yox. Heç cür uyun glmir iinl sözün, mlin baqadir, baqasan özün. Y a q o. Heç mn layiqmi bu air töhmt? R o d r i q o. Beldir, beldir ancaq hqiqt: Bo yer itirdim mn öz varimi,

424

Milli Kitabxana

Havayi daitdim qizillarimi. Mn müflis olmuam tamam, büsbütün, Aldin da-qaimi o snm üçün. Onun yarisini versydim, inan, Rahib qizlar da çixardi yoldan. Deyirdin qa-dai vernd ona Mn vd eldi, h, Dezdemona, Bs neçin görmürm vüsalini mn? Y a q o. Çox yaxi, davam et, gözl deyirsn. R o d r i q o. Çox yaxi, davam et, dost, daha yetr, Mn döz bilmirm, dözüm n qdr?! Bu çox yaxi deyil, çox pisdir, bddir, Bu bir alçaqliqdir, bir rzaltdir. Görürm qeydim nec qalirsan: Sn mni oynadir, l salirsan. Y a q o. Çox yaxi. R o d r i q o. Dedim ki, çox yaxi deyil! Bu idn varliim yanir, el bil. Gedib son qoyaram bu ahü-vaya, Açaram hr eyi Dezdemonaya. Qaytarsa o mnim da-qalarimi, Bir daha tökmrm göz yalarimi. Tövb eylyrm öz niyytim Bu qeyri-qanunu mhbbtim. Ya da aldiini birc-birc sn Mn qaytarmali, ödmlisn. Y a q o. Qurtardin sözünü? R o d r i q o. Bli, lqrz, Heç n qrarimi dyi bilmz. Y a q o. Aha, sözlrind srtlik görürm, Mn snd igidlik, mrdlik görürm. Bu gündn çoxaldi sn hörmtim, Keçdi vvlkini hüsnü-rbtim. lini ver mn, Rodriqo, inan, Byndim sözünü snin, dorudan.

425

Milli Kitabxana

Air tnbehlrin lap yerinddir, Fqt bir eit, bil, hqiqt ndir: Sninl bir yanib, bir alimiam, Bu eqin yolunda çox çalimiam. Mnimtk vfali, sadiq heç yanda kinci bir dostun yoxdur cahanda. R o d r i q o. Bundan ki görünmür bir iz, bir nian. Y a q o. Dorudur, görünmür, düz buyurursan. Mn inanmirsan, vardir sasin, Axi, übhlrin nec olmasin?! Ancaq bir i d var, Rodriqo, dinl, Qoy açiq daniim indi sninl. Sni vvllr d csur sanmiam, Fqt bu gün görüb mn inanmiam. Gördüyüm dorudan sn isn gr, Bel iradli, qorxmaz, igid r, Bu gec sübut et, çatib mqami, Sabah gec yarisin bxtinin ami, Dezdemona yatsin snin qoynunda. Bu bel olmasa, sözüm yox onda. Mnim bir xaintk axit qanimi, Nec istyirsn al, al canimi. R o d r i q o. Yaxi, dani görk, fikrin n imi, Alabatandirmi, mümkünmü bu i? Y a q o. Xüsusi mr var Venesiyadan, Budur qlbimizd dht oyadan: Otello yerini tezlikl, gerçk, Cnab Kassioya thvil verck. R o d r i q o. Dorudan? Demli, o nurlu ziya Srdarla qayidir Venesiyaya. Y a q o. Yox, yox, Mavr gedir Mavrstana, gr bir mane olmasa ona, Özüyl aparar Dezdemonani O qng, o gözl, nazli sonani.

426

Milli Kitabxana

Mane olacaq nec, haradan? Kassio çixmali tezc aradan. R o d r i q o. Sn n daniirsan, bu n demkdir? Y a q o. Burda bir azcana hünr grkdir. Kassionu amtk sönsün iqbali, Bu yeri tutmaa qalmasin hali, Bai tapdalansin, zilsin möhkm. R o d r i q o. Deyirsn, bu ii mn görmliym? Y a q o. Bli, üryind vardirsa cürt, Düübdür lin n gözl fürst. Snin xeyrindir bel i ancaq, Xeyrindn, haqqindan qaçarmi qoçaq? Bu axam bir yer gedir Kassio, Orda bir qhbyl am edck o. Mni d oraya eylyib dvt, Görürsn, n yaxi düübdür fürst. Yeni vzifdn yoxdur xbri, Xobxt taleyini bilmir srsri. Küçd sn onu gözlsn gr, lri bu Yaqo özü düzldr. Saat on ikiyl bir arasinda, Sn möhkmc saxla qilinci qinda. Bu vaxt ordan dönr msti-xuraman, Hücum eylyrsn çixib pusqudan. Qorxma, olacaam mn d yaxinda, Kömk edcym sn bu anda. Bizim aramiza dück yavr, De, biz bir nfr n ed bilr? N oldu, heyrtl durursan yen, Gl gedk, bayirda deyrm sn.

427

Milli Kitabxana

ndi göstrrm el bir sas, Onu öldürmsn, hirsin soyumaz. Artiq am vaxtidir, mn gedim grk, Di gl iimizi vaxtinda görk. R o d r i q o. Yaxi, buna sbb varmi dorudan? Y a q o. Razi qalacaqsan mndn hr zaman.

Gedirlr.

ÜÇÜNCÜ SHN

Qsrd baqa bir otaq. Otello, Lodoviko, Dezdemona, Emiliya v miyyt daxil olurlar.

L o d o v i k o. Rica eylyirm, bsdir bu zhmt, Qayidin, çkmyin artiq ziyyt! O t e l l o. Yox, yox, n ziyyt, buyurun görk, Xodur mnim üçün sizi ötürmk. L o d o v i k o. Xanim, çox borcluyam hörmtiniz, Ürkdn tkkür edirm siz. Hllik, gecniz xeyir qalsin! D e z d e m o n a. Yaxi yol, siz d uurlar olsun. O t e l l o. H, gedirik, cnab? Oh, Dezdemona! D e z d e m o n a. Srvrim, n mrin mn natvana? O t e l l o. Düzlt yataini, yerin gir, yat, Qayidib glirm mn d bu saat. Getsin Emiliya da, bildin, dilbrim, Dediyimi el. D e z d e m o n a. Yaxi, srvrim.

Otello, Lodoviko v miyyt gedirlr.

E m i l i y a. H, ilr necdir? Görünür srdar ndi vvlkindn daha lütfkar.

428

Milli Kitabxana

D e z d e m o n a. Bilmirm, n olub heç sultanima, Drhal qayidacaq, dedi, yanima. Hökm etdi, "yat" dey könül çiraim, mr etdi sni d ev buraxim. E m i l i y a. Mn gedim?! D e z d e m o n a. Arzusu beldir onun, Otellonun sözü mnimçün qanun. Mehriban Emiliya, indi tezcn Gec paltarimi gtir ver mn, Sonra xudahafizl, burax mni tk, ndi grk onu hirslndirmyk. E m i l i y a. Ka ki, görmyydin onu heç zaman! D e z d e m o n a. Yox, yox, bel dem, n daniirsan! Mn onu sevirm, bax, el bu cür. Onun bu trsliyi, bu qaqabai, Tvqqe edirm, aç bu sancai, Mn cazibdar, qng görünür. E m i l i y a. Saldim siz deyntk yerinizi mn, Glinlik duvain çkdim üstündn. D e z d e m o n a. Qadinlar - hamimiz eyniyik, ksiz, Nec d axmaiq bu almd biz. Sndn vvl ölsm, az ala, inl, Mni bu aa bük öz llrinl. Yegan xahiim bir budur mnim: Glinlik duvai olsun kfnim. E m i l i y a. Bel danimayin, xanim, siz Allah! D e z d e m o n a. Anam sa olanda, özüm gördüm, ah! Barbara adinda knizi vardi, Yaziin gözünd dünya mzardi. Sevirdi, mhbbt divansiydi, Yanirdi, bdi eq tnsiydi.

429

Milli Kitabxana

Heyf, sevgilisi çixdi vfasiz, Onu atib getdi, drddn soldu qiz, am kimi ridi cavan vaxtinda, Bir mahni bilirdi söyüd haqqinda. Qdim bir nmydi, könül sözüydü, Onun taleyinin sanki özüydü. Dilindn dümürdü heç zaman, heç vaxt, Oxuya-oxuya can verdi bdbaxt. Bu axam baimdan çixmir bu nm, Üryim qrq olub kdr, qm. Sanki, itirmim qlb sirdaimi. strm köksüm yib baimi Oxuyum hüznl hmin nmni, O miskin, zavalli Barbara kimi. Cld trpn, qalmayib heç daha sbrim. E m i l i y a. Gec paltarini gedib gtirim? D e z d e m o n a. Xeyr, aç bu sancai, bu Lodoviko Olduqca ncibdir. E m i l i y a. Dorudan da, o Çox gözl insandir. D e z d e m o n a. Qng daniir. E m i l i y a. Ah, bir qadin vardir, yanir, aliir, Ona vurulubdur Venesiyada. Gedr ayaqyalin, payi-piyada Birba Flstin, dayanmaz bir an Bir öpü almaqçün dodaqlarindan. D e z d e m o n a (Oxuyur). Çinar altda vrmli Bir qiz oxuyur qmli: Ay söyüdüm, söyüdüm, Vay, söyüdüm, söyüdüm. li qalib qoynunda. Drd znciri boynunda. Ay söyüdüm, söyüdüm, Vay, söyüdüm, söyüdüm.

430

Milli Kitabxana

Bir çay axir knardan. Odlanir bu qubardan. Ay söyüdüm, söyüdüm, Vay, söyüdüm, söyüdüm. O qizin göz yalari ridir sal dalari. Ay söyüdüm, söyüdüm, Vay, söyüdüm, söyüdüm. Tez el, bunlari bir trf at. Srdar glckdir indi bu saat. (Oxuyur). Söyüdüm salxim-salxim, Boynuma çlng taxim. Ay söyüdüm, söyüdüm, Vay, söyüdüm, söyüdüm. Dem dönük çixdi yar, Mn özümm günahkar. Ay söyüdüm, söyüdüm, Vay, söyüdüm, söyüdüm. Burasi shv oldu, yanildim, bax bir, Kim döyür qapini? E m i l i y a. Xanim, külkdir. D e z d e m o n a (Oxuyur).

Sevgilim atdi mni, Yadlara satdi mni. Ay söyüdüm, söyüdüm, Vay, söyüdüm, söyüdüm. Dedi: az yan, az dalan. N çoxdur baqa olan. Ay söyüdüm, söyüdüm, Vay, söyüdüm, söyüdüm. Gecn xeyr qalsin, di get, zizim, Yoxsa alayacam, aciir gözüm.

E m i l i y a. Siz n deyirsiniz, bel ey olar?

431

Milli Kitabxana

D e z d e m o n a. Çoxdan eitmim, buna inam var. Aman, bu kiilr, ah, bu kiilr! Emiliya, dorudan, heç ola bilr, Varmi el qadin, cinayt etsin, rini aldatsin, xyant etsin? Bir söyl, bir dani, nec inanim? E m i l i y a. Vardir bellri, lbtt, xanim. D e z d e m o n a. Sn versydilr dünyani gr, rin xyant edrdin mgr? E m i l i y a. Bs siz nec? D e z d e m o n a. Xeyr, xeyr, sn inan buna, And olsun Günin o pak nuruna! E m i l i y a. Günin nurunda etmzdim mn d, N söz qaranliqda, yeri dünd. D e z d e m o n a. Sn versydilr dünyani gr, rin xyant edrdin mgr? E m i l i y a. Xanim, çox böyükdür bu haqq, bu vz, Bel kiçik günah dünyaya dymz. D e z d e m o n a. Bel i tutmazdin sn, hqiqtn. E m i l i y a. Bel i tutardim mn, hqiqtn. Yixilardim özüm, durardim özüm, übhsiz, bihud deyildir sözüm. Bir qali üzüy etmzdim bunu, Neynrdim bir dn tumani, donu?! Dörd-be arin çit, bir dst paltara Heç cür razi qalib dümzdim tora. Mni clb etmzdi kiçik hdiyy, Heç zaman baxmazdim hr cüzi ey. Ancaq versydilr mn dünyani, Onda aparardi sel-su xirmani. Deyin, hansi qadin, o hli-namus

432

Milli Kitabxana

rini istmz bir anliq dyyus, Sonra bu dünyani alaraq vz, rini dünyaya kral eylmz? Bununçün qoy düüm at-nara, Mhr ayainda çkilim dara. D e z d e m o n a. Bütün bu dünyani verslr mn, Bel i tutmaram ömrümd yen. gr mn eylsm bu cür qbaht, Mn nifrt yadir, bdi nifrt. E m i l i y a. N üçün zaba mruz qalasiz, Bu günah edilir dünyada yalniz. El ki, bu dünya sizin olacaq, Günah da dünyada siz qalacaq. Bir yaxi düünün, burda, n var ki? Günahi tezlikl yumaq olar ki. D e z d e m o n a. Mnc, ola bilmz el bir qadin, rini aldatsin, rini satsin. E m i l i y a. O qdr vardir ki, rz edim, düzü, Bir yer yisalar, tutmaz yer üzü. Xyant edirs rin arvad, Günah rinddir, beldir, heyhat. Kiilr borcunu salmir yadina, Meyl edir, bnd olur özg qadina. Ya da qisqancliqdan yanir, qovrulur, Biz doma bucaq bir zindan olur. Ya da ki nahaqdan döyürlr bizi, Ksirlr gündlik xrclrimizi. Grk hqiqti drk etsin onlar: Bizim mnliyimiz, qürurumuz var. N qdr bosaq da istyimizi, Qisas codurmazmi üryimizi? Qoy bunu bilsinlr kiilrimiz, nsan yaranmiiq bu dünyada biz. Görürük, duyuruq biz d onlartk,

433

Milli Kitabxana

Vurur köksümüzd hssas bir ürk. Vardir öz qlimiz, öz zövqümüz d, irini, acini seçirik biz d. Onlar bizi satir özg qadina, ylncmi deyk bunun adina? Yoxsa ehtiraslar siimir bnd, Yqin, ola bilr, raziyam mn d. Blk, iradnin zifliyindn Günaha batirlar, n deyirm mn?! Tutalim beldir, n vaxta qdr Xain ola bilr arvadina r?! Tkliy dözrik, dözrik nec? Birdn clb etmzmi bizi ylnc? Yoldan çixarmazmi ehtiras bizi, Ziflik qirmazmi iradmizi? Qoy rlr dayansin sbr-dözüml, Yaxi rftar etsin hr an biziml. Yadinda saxlasin bunu hr kii, Biz nümundir onlarin ii. gr bu hyatda varsa shvimiz, Demli, onlardan öyrnirik biz. D e z d e m o n a. Yox, yox, gl, unutma bu hqiqti, Daim pak olmali qadin ismti. Gecn xeyr qalsin, vaxtdir, indi get. Pisdn pis öyrnm, pisi yaxi et.

Gedirlr.

BENC PRD BRNC SHN

Kipr, bir küç. Yaqo il Rodriqo daxil olurlar.

Y a q o. Burda, bu sütunun arxasinda dur, O glib keçnd düz böyründn vur. Qilinci lind hazir saxla sn,

434

Milli Kitabxana

Cld trpn, çkinm, qorxma heç ndn. Mn d dayanaram snin yaninda, Csart lazimdir ancaq bu anda. Bizim ümidimiz bunadir artiq: Ya qalib glrik, ya mhv olariq. Qanin soyumasin damarlarinda, Möhkm dur, mtin ol öz qrarinda. R o d r i q o. Kömk lazim glr, uzaqlama ha! Y a q o. Burda yanindayam, vaxt çatib daha. llrin smsin, olma aciyr, Get, dayan yerind, qorxmaz igid r. Bir azca knara çkilir. R o d r i q o. Onu öldürmy hvsim yoxdur, Ancaq ölmlidir, sbbi çoxdur. Yaqo inandirib mni brk, yaman, N eybi, bir adam köçr dünyadan. rli, qilincim, qani tökülsün, Qrarim beldir: o grk ölsün. Sütunun arxasina keçir. Y a q o. Yaranin közünü qoparib qsdn, Yaman cinltmim bu kütbeyni mn. ndi Kassionu qilinclasa o, Ya da mhv els onu Kassio, Ya da bir-birini öldürs onlar, Tk mnim xeyrim olacaq bunlar. Birdn sa qalarsa Rodriqo gr, Dolaiq dück onda düyünlr. Tlb edckdir birbbir geri Xanima verdiyi hdiyylri. Qarnima axibdir o inci-almaz, Heç cür bel i yol vermk olmaz. Kassio bu tordan çixsa salamat, Ona gözl qiztk gülck hyat, Mnims iyrnclik olacaq ömrüm,

435

Milli Kitabxana

Nec çatacaqdir bu drd sbrim? Bundan lav d, sn dht bax, Mavr yalanimi ona açacaq. Thlük içind qaliram hr an, Yox, o ölmlidir. Hani bir imkan? Yegan yol budur, fürstdir, Yaqo, Eit, addim ssi, aha, glir o. Kassio daxil olur.

R o d r i q o. Onun yeriidir, odur bu gln, Öl, claf, di rdd ol chnnm sn!

Öz yerindn cixib, Kassionun üstün atilir.

K a s s i o.

Dorudan ölmüdüm, bli, n deyim, gr olmasaydi bu dmir geyim. ndi möhkm dayan, yoxlayim mn d, Zirehin sinmir ki, qilinc dynd? Qilincla Rodriqonu yaralayir.

R o d r i q o. Oh, mni öldürdü, vay sni, alçaq!

Yaqo gizlndiyi yerdn çixaraq, Kassionun arxadan qilçasina xncrl vurub qaçir.

K a s s i o. Oldum ömrüm boyu mn ikst, çolaq. Kömk edin, ey, ey, qtl, qtl var! (Yixilir). Burda yolu-izi ksib quldurlar.

Otello uzaqdan görünür.

O t e l l o.

Kassio qiqirir, tntiyib fl... Yaqo öz vdin eylyir ml.

R o d r i q o. Mnm bu dünyada n rzil insan. O t e l l o. Eldir, bu odur, düz buyurursan. K a s s i o. Ehey, kömk edin, bir ol yetirin, Tez iiq yandirin, hkim gtirin. O t e l l o.

Özüdür, lbtt, inildyir o! gid, alicnab, namuslu Yaqo

436

Milli Kitabxana

Göstrdi mn öz sdaqtini, Qorudu dostunun lyaqtini. Namus keikçisi, daltli ks, Snin bu hünrin mn drsdir, drs. Sn mn öyrtdin qisas almai, ntiqam zamani qddar olmai!.. Sevgilin ölübdür, qng naznin, Az qalib rüsvayçi ömrün snin. Ah, pozun, gözl bir, glirm indi. Artiq növb snin, cl snindi. Daha gözlliyin bsdir, bs, Gözlrin könlümü mftun eylmz. Müqdds yatai lkldin, ax, Bu lk al qanla yuyular ancaq. (Gedir).

Lodoviko v Qrasiano daxil olurlar.

K a s s i o. Of, of, öldürdülr, ay haya yetn, Yoxmu bir keikçi, bir yoldan ötn? Q r a s i a n o. Görünür, burada bir flakt var, Nec d qorxuncdur bu çiirtilar! Yamanca pis yerd axamladiq biz. K a s s i o. Glin, imdad edin! L o d o v i k o. Eidirsiniz? R o d r i q o. Of, claf, yaramaz, oh, iyrnc, murdar! L o d o v i k o. Ya iki, ya da üç nfrdir onlar. N müdhi gecdir, zülmt baxin, Bir kömk olmadan getmyk yaxin. Heç n qaranliqda görünmür göz, Blk, bu tldir, qurublar biz. Qsdn bairirlar, gedk havara Bellikl, bizi salsinlar tora. R o d r i q o. Ndir, traf bodur, yoxdur bir gln? Mni qan aparir, ah, ölürm mn.

437

Milli Kitabxana

L o d o v i k o. Eidirsinizmi? Q r a s i a n o. Odur, köynkck Yaraqli-yasaqli kims glir tk, lind mli.

Yaqo mll geri qayidir.

Y a q o. Kimdir qiqiran? Kimi öldürüblr? Hani ölüm, qan? L o d o v i k o. Bilmirik. Y a q o. Ss-küyü eitmdiniz? K a s s i o. Buraya, buraya! Tez, tez glin siz, Allah xatirin, kömk eylyin! Y a q o. N var, n haraydi, yaxi, söylyin. Q r a s i a n o. Mnc, Otellonun yavridir bu. L o d o v i k o. Çox igid adamdir, odur, dorusu. Y a q o. Kdrl, qüssyl kimdir bairan, Bir imdad istyn, adam çairan? K a s s i o. Snsnmi, of, Yaqo, mn oldum ikst, Mn o alçaqlar qsd etdilr, qsd. Ölürm, bir lac. Y a q o. Vay, aman, Allah, Hansi alçaqlardir bunu edn, ah?! K a s s i o. Deysn, burdadir onlardan biri, Durub kilmy qalmayib giri. Y a q o. Satqinlar, xainlr, tfu, alçaqlar! (Lodoviko v Qrasianoya) Ey, ey, siz kimsiniz, glin, qoçaqlar, Bir yardim göstrin. R o d r i q o. Yetiin dada!

438

Milli Kitabxana

K a s s i o. Onlardan biridir o haramzada. Y a q o. Alçain alçai, yirtici, qddar!

Xncrl Rodriqonu vurur.

R o d r i q o. Sni lnt gl, Yaqo, of, murdar, nsan siftind qaniçn köpk! Y a q o. Gec, qaranliqda adam öldürmk! Di sus bdilik, qudurmu, harin, Hani özün kimi claf dostlarin? Nec d sakitdir, baxsan bu hr, Sanki hami batib, yoxdur bir nfr, Vay, vay, öldürüblr fair bdbaxti! Ey, ey, siz kimsiniz, n var bu vaxti? Yaximi, ya pismi, deyin, fikriniz? L o d o v i k o. Nec istsniz, qiymt verin siz. Y a q o. Senyor Lodoviko? L o d o v i k o. Özüdür, cnab. Yaqo. Mni bailayin, karixmiam lap. Quldurlar, görüm ki, xar olsunlar, xar, Burda Kassionu yaralayiblar. Q r a s i a n o. Kassionu? Y a q o. Aman, odlanir baim, Harana vurublar, mnim qardaim? K a s s i o. Qiçimi ksiblr. Y a q o. Kömk ol, ya rbb! Tez, tez iiq verin, ah, sizlayir qlb, Yarani balayim köynyiml mn. Bianka daxil olur. B i a n k a. Kim idi qiqiran? N olub, görn? Y a q o. Yavrdi qiqiran! B i a n k a. Aman, odur, o, Mnim mehribanim, ziz Kassio.

439

Milli Kitabxana

Y a q o. Hr yerd taninmi süleysin qhb! Leytenant, vardirmi bir güman, übh. Sizi bel qfil kim vura bilr? K a s s i o. N deyim, übhm yox heç zrr qdr. Q r a s i a n o. Sizi axtarirdim mn bu müddtd, Tssüf, gör, tapdim n vziyytd! Y a q o. Mn sari verin, tlsin bir az, H, bel, bax, bel, gecikmk olmaz. Onu aparmaqçün rahat, ehmalca, Tez olun, tez gedin xrk dalinca! B i a n k a. Huunu itirir, bayilir ki o, Kassio, Kassio, aman, Kassio! Y a q o. übhli görürm mn bu zibili, Vardir cinaytd onun da li. Toxdayin, Kassio, dostum, azcana, Glin bir, iii tutun bu yana. Görk bir burada öln kimdir, kim? Vay, vay, mnim dostum, ziz hmyerlim Rodriqo? Yox... Bli, odur, aalar, lahi, bu ndir, bel i olar?! Q r a s i a n o. Hansi, venesiyali? Y a q o. Özüdür,yaziq! Onu taniyirsiz? Q r a s i a n o. Bli, taniiq. Y a q o. Senyor Qrasiano? Hu qalib yni?! Bu qanli hadis sarsidib mni. Lütfn bailayin, alim çamada, Sizi görmmim bu çaxnamada. Q r a s i a n o. Eybi yox.

440

Milli Kitabxana

Y a q o. Kassio, ayildiniz,h? Xryi, xryi tapin tezcn! Q r a s i a n o. Düzü, Rodriqodur? Y a q o. Özüdür, yqin.

Xryi gtirirlr.

Bu da, bu da xrk, aha, gtirin. stkli dostlarim, siz bu saatca Evin aparin onu rahatca, Hkimi gtirib glirm mn d. (Biankaya) Xanim, zhmt çkm bo yer sn d. Kassio, buraya düüb öln ks ziz dostum idi, qzb, kin bilmz. Bir deyin, daniin, nydi bu dht. Nydi aranizda olan davt? K a s s i o. Heç n, heç n yoxdu sla, qtiyyn, Axi, tanimiram bu adami mn. Y a q o (Biankaya). Bu ndir, qalmayib bnizind qan? Onun meyitini götürün burdan, Kassionu v Rodriqonun meyitini aparirlar. Hörmtli cnablar, bir dayanin siz. - Xanim, rngin qaçib, deyil sbbsiz. ­ Onun gözündki vahim, qorxu nsanda oyadir n müdhi duyu. ­ Gözlrin belc brls gr, Tezlikl çox sirri biz öyrdr. ­ Rica eylyirm, bir glin yaxin, Onun gözlrin diqqtl baxin Görürsüz, cnablar, dil susur, fqt Baxida daniir günah, qbaht. Emiliya daxil olur. E m i l i y a. N olub, n olub, n haydi, kii?

441

Milli Kitabxana

Y a q o. Tamam qaridirib Rodriqo ii: Qaranliqda glib bir neç nfr Burda Kassioya hücum ediblr. Kassionu air yaralayib o, Dostlari qaçibdir, ölüb Rodriqo. E m i l i y a. Zavalli Rodriqo, yaziq Kassio! Y a q o. Yalniz pozunluun bhrsidir bu. Emiliya, indi get, öyrn, bu axam Yavr harda olub, harda edib am? (Biankaya) Ndir, titryirsn bu sözdn, xanim, Deysn, düz olur mnim gümanim? B i a n k a. Bizd am elyib bu axam yavr, Fqt titrmirm mn zrr qdr. Y a q o. O sninl olub? bax, kiml? Sn mr edirm, gedk mniml! E m i l i y a. Tfu, ayib olsun, hyasiz qhb! B i a n k a. Mn qhb deyilm, tövb, min tövb! Snintk qadinam - lkdn uzaq. E m i l i y a. Mnimtk! Utanmaz, sirtiqlia bax! Y a q o. Möhtrm cnablar, lütf eylyiniz, Yaziq Kassionun yarasina biz Gedk birg baxaq: ksib arini, Nec dyick hkim sarini? (Biankaya) Xanim, arxamca gl, orda nhayt, Biz daniarsan baqa hekayt. Emiliya, qsr qaç, get srdargil, Sn bu müsibti onlara söyl,

442

Milli Kitabxana

Di yeri. (Knara). Bu gec ötümz hdr: Ya mni ucaldar, ya da mhv edr.

Gedirlr.

KNC SHN

Qsrd yataq otai. Dezdemona yatir, am yanir. Otello daxil olur.

O t e l l o. Budur sbb, sbb tk budur yalniz, Uryim çirpinir nec qrarsiz! Siz ey pak ulduzlar, bu sbbin mn Adini çkmrm xcaltimdn. Sbb ancaq budur, lakin qanini Tökrk almaram onun canini. Bdni mrmrdn, qardan da byaz. Ona toxunmaa üryim qiymaz. Ancaq ölmlidir, yoxsa o eytan Çoxunu aldadib çixarar yoldan. vvl söndürrm mn bu iii, Sonra bu iii - bu yaraii. Ey nur xidmtçisi, ey müqdds am, Mn sni söndürsm, peman olsam, Burda çtin n var? Mn el bu dm Sni zlkitk yandira billm. Ah, sni, ah, sni söndürsm fqt. Sn, ey yer üzünd vzsiz xilqt, Ülvi gözlliyin ilk nümunsi, Tbitin nadir, canli ölsi, Hani bu dünyada Prometey, hani?! Yenidn yandirsin snin ziyani?! Drsm qizilgülü öz budaindan, Tzdn yerind bitmz heç zaman. O mütlq solacaq, n dhtlidir! Çiçk budainda travtlidir.

443

Milli Kitabxana

ylyim gülümü axinda ikn. (Dezdemonani öpür). Ürk rövnq tapir yaz nfsindn. El bil, mlhmdir bu saf travt, Onun qarisinda susar dalt. Bir daha, bir daha öpüm, n xo hal! Ölsn d, dyim, belcn qal. Sni öldürcm, sevcm yen, Eqin tsllidir hyatda mn. Bir daha qoy öpüm, ah, bu son öpü N qdr irindir, n qdr müdhi. Mn hm alayiram, hm mhv edirm, Air zablarla doludur sinm. Çkirm göylrin qm-kdrini, Göylr d mhv edir sevdiklrini. Ah, oyandi. D e z d e m o n a. Kimdir? Otello, snsn? O t e l l o. Bli, Dezdemona. D e z d e m o n a. Yatmirsan ndn? O t e l l o. Bu axam, bir söyl, yatmi ülkrim, Dua etmisnmi? D e z d e m o n a. Bli, srvrim. O t e l l o. Günahin qalibsa, bunun üçün d Allah qarisinda, tanri önünd Dua et, tezlikl günahini yu. D e z d e m o n a. Snin fikrin ndir, n demkdir bu? O t e l l o. Di bala, dua et, durma bir an da, Cld ol, gözlyirm sni bu yanda. Hazir deyilsns ölüm ruhn, Sni öldürmrm sla, qtiyyn. Allah elmsin, eylym bunu, Heç vaxt öldürmrm snin ruhunu. D e z d e m o n a. Nec, daniirsan qtlimdn? O t e l l o. H, mn... D e z d e m o n a. Xudaya, hifz el mni ölümdn!

444

Milli Kitabxana

O t e l l o. Amin, amin deyir qlbim, varliim! D e z d e m o n a. Bel deyirsns, öldürmzsn. O t e l l o. Him! D e z d e m o n a. Ancaq qorxudursan mni, zizim, N üçün qorxuram, bilmirm özüm. Baxirsan nec d çilin, dhtl, Gözlrin oynayir hirsl, hiddtl. Lksiz olsa da eqim, ismtim, Qorxuram, baxmaa yoxdur taqtim. O t e l l o. Düün günahini n varsa bir-bir. D e z d e m o n a. Yegan günahim sni sevmkdir. O t e l l o. Bli, ölcksn el bununçün. D e z d e m o n a. Bu ki tbit ziddir büsbütün. Czayla ksilmz eqin nfsi, Heç vaxt öldürmzlr sevn bir ksi. Axi, ölüm hara, mhbbt hara?! nsan sevdiyiçün çkilmz dara. Gözlrin andirir qan çanaini, Hirsl çeynyirsn alt dodaini. Qzb dalalari tutub çöhrni, Dhtli fikirlr titrdir sni. Bunlar xbr verir gln tufani, minm, mn yox heç bir ziyani. O t e l l o. Sus daha, danima bo yer, nahaq. D e z d e m o n a. Susuram. N olub, bir söyl ancaq. O t e l l o. Dünyada mnimçün ziz, yegan Dsmali yadigar vermidim sn, Sns Kassioya vermisn onu. D e z d e m o n a. Vallah, bu düz deyil! Tez Kassionu Çairtdir, qoy glsin, soru özündn. O t e l l o. Füsunkar mleyk, hya eyl sn, Utan mlindn, fikirl bari, Qirmisan, pozmusan hdi, ilqari.

445

Milli Kitabxana

Sn artiq öz ölüm yataindasan, clin amansiz qucaindasan. D e z d e m o n a. Mni öldürmzsn, yqinki, hl. O t e l l o. ndi ölcksn, bitib msl, Odur ki, havayi uzatma bunu Açiqca etiraf eyl suçunu. And içib suçunu atma boynundan, Bil ki, xbrdaram hr oyunundan. Qrarim qtidir, çalima bs Heç n qrarimi dyi bilmz. Qlbim fryad edib, cks d nal, Mütlq ölmlisn. D e z d e m o n a. Allah, rhm el. O t e l l o. Mn amin deyirm. D e z d e m o n a. Rhm el sn d, Mrhmt oyansin mn qlbind Thqir etmmim sni qtiyyn Heç vaxt sevmmim Kassionu mn. Tanri buyruuna ml edrk, Mn onu sevmim yalniz insantk. Qorumuam snin könül varini, Ona vermmim yadigarini. O t e l l o. Vallah, özüm gördüm, döndü iqbalim, Onun lindydi mnim dsmalim. Oh, vfasiz qadin, tüknmz drdim, Sni dalt qurban verrdim. Fqt hiyllrin glmyir baa, Yalanin qlbimi döndrdi daa, Amansiz qatil çevirdi mni, Grk qatil kimi öldürm sni. Mn gördüm dsmali. D e z d e m o n a. Yqin, tapib o. Çairtdir, n var ki, glsin Kassio.

446

Milli Kitabxana

Dsmal vermmim ona heç zaman, Sn soru özündn, bir eit, inan, Desin hqiqti. O t e l l o. O deyib artiq. D e z d e m o n a. N deyib, srvrim? O t e l l o. Deyib yatmiiq. D e z d e m o n a. N thr, ah, qeyri-qanuni? O t e l l o. Bli. D e z d e m o n a. Yox, yox, nec dönüb azinda dili?! Tkrar ed bilmz o bunu heç cür. O t e l l o. Bacarmaz, eldir, bel görünür. bdi balanib azi, susur o, Çkib zhmtini namuslu Yaqo. D e z d e m o n a. Demk, qorxmurammi mn nahaq yer, N olub, n olub? Ölüb biçar? O t e l l o. Canlanib hr tükü olsaydi bir can, Yen qurtarmazdi qisas odundan. D e z d e m o n a. Flakt! ftira atiblar ona, O, qurban gedibdir r, böhtana. Aman! Mn mhv oldum. O t e l l o. Qhb, bir utan. Hl bir clafa sn alayirsan?! D e z d e m o n a. Srvrim, mürvtin çatsin hoyuma, Qov mni, ancaq ki ömrüm qiyma. O t e l l o. Öl, fahi! D e z d e m o n a. Sabah sn öldür mni, Möhlt ver, yaayim tk bu gecni. O t e l l o. Mn qari durmaq?! Bels, heyhat... D e z d e m o n a. zn ver, yaayim yarimca saat. O t e l l o. Yox, olmaz, dyimz heç n qrari. D e z d e m o n a. Birc df dua eylyim, bari.

447

Milli Kitabxana

O t e l l o. Yox, olmaz, bu gecdir.

Onu bour.

E m i l i y a (hn arxasindan). Srdar, ey srdar, Tez açin qapini! O t e l l o. Ndir hay-havar? Kimdir ss-küy salan, qiqiran bel? Ölmyib, deysn, cani var hl? Vhiym, üryim yumaqdir fqt. Qoymaram çksn artiq ziyyt, Bel, bel! (Xncrl vurur). Açin qapini, srdar! O t e l l o. Kimdir? E m i l i y a (Shn arxasindan). Srdar, siz birc sözüm var. O t e l l o. Emiliyadir, yqin gtirib xbr. Demk, Kassionu mhv eylyiblr, Bu saat, bu saat, h, öldü daha, Artiq qimildanmir, trpndi, aha, Yox, yox, yatib qalib, xyantsizdir, Mzartk sakitdir, hrktsizdir. Emiliyani ev buraxim, ya yox? Hansi yaxi olar? Bairir n çox. Mn el glir, yen trpndi, Yox, yox, trpnmdi. N edim indi? Emiliya içri el girntk, übhsiz, zövcm xitab edck. Zövcm! Hani zövcm? Yadam bu ada, Artiq mnim zövcm yoxdur dünyada. Nec dözülmzdir, airdir bu an, El bil, balanib müdhi bir tufan. Tutulub Gün d, Ay da, el bil, Sanki, bu kainat vvlki deyil.

448

Milli Kitabxana

Hr ey badan-baa zülmt içind, Alm lrz glir dht içind. E m i l i y a (Shn arxasindan). Xahi eylyirm, möhtrm srdar! Tez açin qapini, tz xbr var. O t e l l o. Emiliya, h, gl, unutdum sni. Sakit ol, bir dayan, çkim prdni. Qapini açir. Emiliya daxil olur. Sn n olub, ey, ndir qalmaqal? E m i l i y a. Adam öldürüblr, ah, ah, general, O yanda, küçd. O t e l l o. Nec, bu saat? E m i l i y a. El bu saatca. O t e l l o. Dyiib hyat, Ayin tsirindn ba verib bu i, Yqin, yoldan çixib, qbaht etmi, Yer hddn artiq yaxinlaibdir, Bundan dli olub, hami çaibdir. E m i l i y a. Kassio öldürdü bir zavallini, Rodriqo adinda venesiyalini. O t e l l o. Rodriqo da ölüb, Kassio da, h? E m i l i y a. Xeyr, Kassioya olmayib heç n. O t e l l o. Kassio sa qalib, çaqinlia bax, Demk, qan tökülüb havayi, nahaq. ntiqam çevrilir flaktlr. D e z d e m o n a. Ölürm, ölürm günahsiz yer... E m i l i y a. Ndir bu inilti? O t e l l o. Nec, hani bs? E m i l i y a. Ay aman, xanimin ssidir bu ss! Kömk, kömk edin! Ah, mehribanim, Dillnin, daniin yen d, xanim!

449

Milli Kitabxana

D e z d e m o n a. Günahsiz ölürm. E m i l i y a. Xanim, zizim, Kimdir qatiliniz! D e z d e m o n a. Heç ks, mn özüm. lvida, qoy bilsin rim - sultanim, Tmizdir ismtim, pakdir vicdanim. Of, eyvah, lvida!

Ölür.

O t e l l o. Sn i bax bir! Onu kim öldürdü? E m i l i y a. fsus, kim bilir? O t e l l o. Eitdin, o dedi, mn özüm, heç ks. Mn öldürmmim. E m i l i y a. Söz ola bilmz. Xanim bel dedi öldüyü zaman, Grk hqiqti söylsin insan. O t e l l o. Getdi bu dünyadan bir yalançitk, Chnnm oduna o yansin grk. Onu mn öldürdüm. E m i l i y a. Bels, onda Lnt layiqsn bütün cahanda. Snsn iblislrin mnfuru, pisi, Xanim - mlklrin safi, munisi! O t e l l o. Azmidi yolunu, ali çamidi, Qhblik edirdi, pozunlamidi. E m i i i y a. Yox, böhtançi iblis, o vfadardi. O t e l l o. Lal axan su kimi, xyantkardi. E m i l i y a. Alian od kimi haqsizsan özün, Tamam sassizdir, yalandir sözün.

450

Milli Kitabxana

Eqin sadiqdi o gözl mlk Müqdds göylrd pak ilahtk. O t e l l o. Kassio onunla babir olubdur, Lyaqt, sdaqt thqir olubdur. Soru öz rindn bu rzalti, Danisin nec var qoy hqiqti. Olmasaydi möhkm bir sübut gr, Ona bu czani verrdim mgr? Qoy düüm, sbbsiz toxunsam ona, Zülmt chnnmd dibsiz yarana. Sonsuz iztirabdan, drddn solum mn, bdi nifrt düçar olum mn. O atdi, tapdadi hdi, ilqari, rin sübut edib bütün bunlari. E m i l i y a. Mnim rim? O t e l l o. Snin rin. E m i l i y a. Xanim, a, Xyant yoluna düüb, caba? O t e l l o. Bli, Kassioyla. O saf qalsaydi, Eqin, andina doru olsaydi, Tanri yaratsaydi möcüz-röya, Saf-xalis zümrüddn yeni bir dünya, Mn versydilr hmin dünyani, Ona dyimzdim Dezdemonani. E m i l i y a. Mnim rim?! O t e l l o. Bli, açdi gözümü, Mn o göstrdi mnim özümü. Yaqo - sdaqtli, namuslu adam, Çirkin mllr qnimdir müdam. E m i l i y a. Mnim rim? O t e l l o. Niy edirsn tkrar, Axi, bu tkrara n ehtiyac var? Dedim snin rin.

451

Milli Kitabxana

E m i l i y a. Ah, yaziq xanim! Snin thqir olub hdin, peymanin, Dözülmz alçaqliq, amansiz dht, Eqi l salib mnfur rzalt. rim dedi: xanim xyant edir? O t e l l o. Bilmirsn bu sözün mnasi ndir? Neçin çeynyirsn onu bu qdr? Dedim snin rin, bildin müxtsr?! Mnim hmdmimdir, snin rin o, Namuslu, namuslu, namuslu Yaqo. E m i l i y a. O bel deyibs, düsün drdlr. Üryi doransin qoy zrr-zrr. zablar içind o yava-yava Çürüsün, iylnsin srlrc ka. Gözün içindk yalan söylyib, Dünyada n iyrnc böhtan söylyib O sni sevirdi canindan artiq. O t e l l o. Ha, ha,ha! E m i l i y a. Acila, gül, ver d aciq. Yen d deyirm mn hqiqti, Göylr bailamaz bu cinayti. Tmizdi, büllurdu o ülvi xilqt, Sn onun qdrini bilmdin fqt. O t e l l o. Ondan qalmaz qhb, di mumla, bsdir. E m i l i y a. Snin hdlrin daha bsdir. str dala mni, üryimi yar, Olmuun ölümdn n qorxusu var?! Ah, sfeh, ah, qanmaz!Duyusuz kötük! Gör bir ucbatindan n gün düdük?! Qoymaram bu ii mn gizli qala, Snin qilincindan qorxmuram sla.

452

Milli Kitabxana

yirmi df d öldürsn mni, Rüsvay edcym almd sni. Ay-haray, bir kömk! Qatil var, qatil! Xanimi öldürdü Mavr, o sfil.

Montano, Qrasiano v Yaqo daxil olurlar.

M o n t a n o. Möhtrm general, n vardir bel? E m i l i y a. Ah, Yaqo, vaxtinda glmisn el, Heç zaman, heç zaman yol verm ona, Atsin cinayti snin boynuna. Q r a s i a n o. N olub? E m i l i y a. zizim, çkinm qti, gr kiisns, de hqiqti. ndi biabir et sn yalançini, Qoy hami tanisin bu böhtançini. Söylyir, guya ki, demisn: ona Xyant edirmi pak Dezdemona. Bu ki iftiradir! Rzalt bax! Bilirm, olmazsan sn bel alçaq. Partlayir üryim, bir dani, dilln. Y a q o. Yalniz öz fikrimi söylmim mn. Yoxdur bir lavm bir klm htta, Özü sübut edib bunu hyatda. E m i l i y a. Ona demisnmi, o msum xilqt Eqin, rin edib xyant? Y a q o. Demim. E m i l i y a. Bu mnfur, bu çirkin yalan, Axi, nec çixib snin azindan? Xanim Kassioyla atib namusu?.. Tamam uydurmadir, Allah haqqi, bu, Heç cür mümkün deyil, bu ola bilmz.

453

Milli Kitabxana

Y a q o. Bli, Kassioyla. Sn dilini ks! E m i l i y a. ndi mn dil açim, daniim grk. Bu vicdansiz i dözrmi ürk?! Xanim daha yoxdur, odur, baxin da, Onu öldürüblr öz yatainda. M o n t a n o, Q r a s i a n o. lahi, sn saxla! E m i l i y a. Demk, onu sn Bu rzil ölüm thrik etmisn. O t e l l o. Tccüb etmyin, ölüb, dorudur. Q r a s i a n o. Qorxunc hqiqtdir. M o n t a n o. Müdhi yuxudur. E m i l i y a. Alçaqliq, alçaqliq, iyrnc alçaqliq! ndi xatirladim, anladim artiq. vvllr duymudum, hiss elmidim, Bel bir alçaqliq olar demidim. Hyat iztirabdir, o, göz yaidir, Bu cür müsibtdn ölüm yaxidir. Alçaqliq, alçaqliq! Y a q o. Dlisn, arvad? Ev get deyirm sn bu saat! E m i l i y a. Lütf edin, daniim ncib aalar! Siz deyilsi mnim sözüm var. Vaxt vardi - rim tabe idim mn, Ona ba ymirm artiq bu gündn. Yaqo, ola bilsin bir d buradan Ev qayitmayim heç vaxt, heç zaman. O t e l l o. O! O! O! (Yataa yixilir). E m i l i y a. Nal çk, dala sinni, Mhv etdin n tmiz, pak ilahni. O t e l l o (Qalxaraq). Yox, o lkliydi! Burdasiz, mi?! Sizi tanimadim mn görn kimi.

454

Milli Kitabxana

Qardainiz qizi odur, yatir, bax, Ölüb, hqiqtn, bir azca qabaq. Onun nfsini ksdi bu llr. Bilirm, dhtdir, airdir kdr. Q r a s i a n o. Yaziq Dezdemona, talesiz insan! Deyirm, n yaxi ölübdür atan. Qoulub qaçaraq getmyin r Biçar kiini saldi drdlr. Ömrü sapa dönüb qirildi qmdn, Qoca zablarla köçdü almdn. ndi sa olsaydi, n hali vardi. O bu mnzrdn dli olardi. Allahi, dinini thqir edrdi, Ölümün qocani kafir edrdi. O t e l l o. Air müsibtdir, heç dözmz br. Ancaq Yaqo indi tsdiq eylyr: Xanim Kassioyla balami kef, Rüsvayçiliq etmi azi min df. Kassio etiraf eylmi bunu. Razi salmaq üçün xanim dostunu Ona bailami mnim töhfmi Eqindn bdi nian kimi. Yavrin lind gördüm mn özüm, Ah, öz pekimi, qalmadi sözüm. O, qng dsmaldi, çox xolamidim, Toy günü xanima bailamidim. Atamin anama xatirsiydi, Anamin da mn hdiyysiydi. E m i l i y a. Ah, göylr, ey uca, ali qüvvlr! Y a q o. Bsdir, eidirsn? Di, sus, sus, yetr. E m i l i y a. Susum?! Yox, hqiqt bilinsin grk. Mn indi külym, azad bir külk. N tanri, n insan, n vhi, heç ks, Heç n, heç n mni susdura bilmz.

455

Milli Kitabxana

Y a q o. Bir düün, alini baina topla, Çkil, get evin. E m i l i y a. Getmrm sla!

Yaqo Emiliyani qilincla vurmaq istyir.

Q r a s i a n o. Tfu, rüsvayçiliq, heç bu da rmi? Kii d arvada qilinc çkrmi? E m i l i y a.

Oh, kütbeyin mavr! O dsmali mn Tapmidim xeyli var lap tsadüfn. Gtirib rim verdim mn onu, Çünki minntinin yox idi sonu, O mni hmi tuturdu dil, Dsmali gizlic keçirim l. Znn etdim, istyir xo niyyt üçün, N bilim istyir flakt üçün.

Y a q o.Sus,hyasiz qhb! E m i l i y a. Düündün d bir: Onu Kassioya xanim veribdir. Yox, yox, mn tapmidim, onu mn özüm Vermidim Yaqoya, budur düz sözüm. Y a q o.Yalan dem, lçr! E m i l i y a. Vallah, cnablar, Mnim hr klmmd bir hqiqt var. Ah, baibo qatil, indi d mn, Bel gözl arvad layiqdi sn? O bir ilahydi, sn bir kor eytan, Onun qiymtini bilydin hardan?! O t e l l o. Neçin dalar yamir yer göylrdn?! Neçin ildirimlar dümyir birdn?! Göylrin qzbi tüknib yni?! Oh, iyrnc yaramaz, oh, qddar cani!

Otello Yaqonu qilincla vurmaq istyir, lakin Montano onu trksilah edir. Yaqo Emiliyani qilincla vurub qaçir.

456

Milli Kitabxana

Q r a s i a n o. Zavalli yixildi, ksdi ssini, O, yqin, öldürdü öz zövcsini. E m i l i y a. Bli, mn ölürm, lütf eylyiniz, Xanimin yanina qoyun mni siz. Q r a s i a n o. Arvadi öldürüb, çixdi aradan. M o n t a n o. Bel bir alçai görmyib cahan. Mavrin qilincidir, bunu aliniz, Qapida, keikd gedib qaliniz. Bayira çixmasin bu miskin xilqt, Öldürün, qaçmaa qoymayin fqt. Mn is gedirm dalinca onun O lnt glmi iyrnc mlunun.

Otello v Emiliyadan baqa hami gedir.

O t e l l o. Daha mn deyilm o csur, qoçaq, ndi qilincimi alar bir uaq. Yoxdursa almd düzlük, hqiqt, Yoxdursa brd vfa, sdaqt, Neçin can atiriq öhrt, ada? Hyat da, ömür d puçdur dünyada. E m i l i y a. Xanim, doru çixdi qu quu nmn. Axi nec duydun ölümünü sn?! Eid bilirsn, eit sn mni, Oxuyum son df hmin nmni. Sussun qlbim. (Oxuyur). Ay söyüdüm, söyüdüm... Zalim Mavr, mn tutulmu göy idim. Üryimd söz qalmadi gizlic, Dedim hqiqti, xobxtm nec! nan mn, xanim safdi çiçkdn, O sevirdi sni sidqi-ürkdn. Bax, belydi, ah, ölürm, ölürm.

Ölür.

457

Milli Kitabxana

O t e l l o. Burda bir silah var, yqin bilirm, Qilincdir, qayrilib spaniyada. Verilib tiysi buztk suya da. Aha, tapdim, budur... mi, burdan mn ndi çixmaliyam bayira hökmn. Q r a s i a n o (Shn arxasindan). Bihud çalima, bir yaxi düün. Baha baa glr bu snin üçün. Silahin ki yoxdur, eyl itat, Dayan öz yerind, çk d ziyyt. O t e l l o. Onda zhmt çkin, olun lütfkar, Buyurun içri, siz sözüm var. Silahsiz olsam da, yoxsa bilin siz, Qarimda heç cür dura bilmzsiz.

Qrasiano daxil olur.

Q r a s i a n o. Yaxi, n deyirsn? O t e l l o. Siz glin yaxin, Mnim silahim var, görürsüz, baxin. Olmayib belsi heç vaxt heç yerd, Onu taxmayibdir heç bir sgr d. Bir zaman vardi ki, baqaydi illr: Bu möhkm qilincla bu miskin llr Sdlri yarardi bir an içind, Mn yol açardi tufan içind. Qarimi ksmisiz, ndir bu hdlr?! Qat-qat qorxuluydu hmin o sdlr. Yoxdu bu almd el bir qnim. O davam gtirsin önümd mnim. Heyhat, öyünürm bihud, nahaq! Taleyin mrindn mümkünmü çixmaq?! ndi bambaqadir hökmü zamanin, Silahli olsam da, sakit dayanin. Bu yerd sfrim yetiib baa, Bu yerd qilincim toxunub daa.

458

Milli Kitabxana

Bura son mqsdim, axir msknim, Çatib sahilin ömür yelknim. Tvil geriy çkilirsiniz? Bu qorxu hdrdir, heçdir, bilin siz. Çöpl d ksrsiz qarimi indi, Geriy dönürm, artiq yqindi. zablar içind hey yana-yana Axi, mn zavalli gedim hayana? (Dezdemonanin yataina yaxinlair). Ah, növrst gözl, talesiz qadin! Nec rngin soldu, nec aardin! Ayli gec oldu nurlu gündüzün, Ktan köynyintk byazdir üzün. Qiyamt gününd biz göründ, Mhr ayaina glib dünd Bir msum baxiin bs eylr mn: Çirpar göydn mni yerin tkin, Chnnm odunda yanar bdnim. Soyuyub, soyuyub günim mnim. Soyuyub safliqtk onun gül üzü, Bel soyuq olur safliin özü. lim nec qiydi bu qüdsiyyt? Of, qatil, glsn sni lnt! Hardasiz, hardasiz, cinlr, eytanlar? Glin, qamçilayin mni o ki var. Bakir ilahdn qovun knara, Salin tufanlara, firtinalara. Alimi kükürdd saxlayin mni, Yanar vulkanlarda dalayin mni. Aman! Daha yoxdur o pak scdgah. Öldü Dezdemona, Dezdemona, ah!

Hönkür-hönkür alayir. Lodoviko, Montano v baqalari glirlr. Kassionu xrkd, Yaqonu is dustaq edilmi halda gtirirlr.

L o d o v i k o. Hardadir n çilin, n bxtsiz insan? O t e l l o. O ks ki Otello idi bir zaman Burdadir, o mnm.

459

Milli Kitabxana

L o d o v i k o. Bs gürz hani? Gtirin buraya fi ilani. O t e l l o. Olur eytanlarin qoa dirnai, Onun ayainda görmürm, axi. Bu ki bir nailmi, uydurma, bs, gr o eytansa, qilinc öldürmz.

Yaqonu yaralayir.

L o d o v i k o. Onun silahini alin lindn!

Otellonun qilincini alirlar.

Y a q o. Mni qan aparir, hl saam mn. O t e l l o. Lap yaxi, zab çk qan dama-dama, Ölüm xobxtlikdir rzil adama. L o d o v i k o. Otello, sn bel csur bir insan, Bir vaxt igidlikd qazandin ad-san, ndi bir alçain düdün toruna. Sn n ad verk, n deyk buna? O t e l l o. Hr n ad versniz, yaraar yen, Namuslu bir qatil söylyin mn. Bilmirm qisasin n olduunu, Yalniz namusumçün etmim bunu. L o d o v i k o. Bu claf rzalt tördib ancaq, Aldi bir qismini boynuna bayaq. Onunla birlikd, dorudan da, siz Kassionu öldürmk istmisiniz? O t e l l o. Bli. K a s s i o. Ndn ötrü, möhtrm srdar? Axi, olmamiam heç vaxt günahkar. O t e l l o. Buna inaniram, baila mni, Yanildim, shv etdim, incitdim sni,

460

Milli Kitabxana

Lütf el, bir soru sn bu xbisdn ­ Bu yariadamdan-yariiblisdn, Mni n mqsdl saldi tly? Qlbimi, ruhumu aldatdi niy? Y a q o. Daha sorumayin mndn bir söz d, Artiq n bilirsiz, bilirsiniz d. Azimi açmaram bir d qtiyyn. L o d o v i k o. Son df dua da etmycksn? Q r a s i a n o. gnclr açar azini, mlun. O t e l l o. N desin, laci susmaqdir onun. L o d o v i k o. General, bilinr sas msl, Yoxdur bir xbrin, yqin ki, hl. Bir neç mktub var, rz elyim mn, Mrhum Rodriqonun çixib cibindn. Yaqo bir mktubda yazir: Rodriqo, Bu gec ölmli mütlq Kassio. Sonra da tovlayir bxtidönmüü, Yerin yetirsin bu çirkin ii. O t e l l o. Sn bir claflia, rzilliy bax! K a s s i o. Of, vhidn vhi, alçaqdan alçaq! L o d o v i k o. Baqa bir mktubsa tndir yalniz, Tamam etirazla doludur kaiz. Rodriqo yazibdir, od tutub hirsdn, O boyun qaçirir bu sui-qsddn, Mktubu heç kim o vermyibdir, Ndns Yaqoya göndrmyibdir. Görünür, sonradan bu iyrnc mütrüb Onu dil tutub, yola gtirib. O t e l l o. Ah, r daarcii! Ah, mnfur eytan! Kassio, bu sirri açib danisan! Zövcmin dsmali, bu nec idi, lin haradan el keçmidi?

461

Milli Kitabxana

K a s s i o. Yataq otaindan tapmidim onu, Bilmirdim tlnin n olduunu. Mlun özü atib gizli niyytl, Rzil, yaayirmi bir xyantl. Hr eyi etiraf etdi bu alçaq. O t e l l o. O! O! Mn axmaam, axmaam, axmaq! K a s s i o. Yen bir mktubda qinayir onu, Rodriqo lnt glmi Yaqonu: Yazir mn növbd qaldiim gec Onu thrik edib döyü nec. Yaziq pemanmi tamam, büsbütün Mnim mnsbimi aldirdiiyçün. Huunu itirib o bdbxt xilqt, Da kimi yerind qalib bir müddt. Ayilib bir anliq ölümdn vvl, Yaqonun iidir, - deyib, - bu ml. N qdr qorxuncdur, n qdr müdhi: Onu Yaqo vurmu, Yaqo öldürmü. L o d o v i k o. Otello, verilib senatdan mr: Burdan getmlisn bizim il bir. Vzifn alinib, beldir hökm, Kipr tyin olub Kassio hakim. Bu iyrnc köly qaldiqda is, n dhtli cza grk iblis. Onu dara çkmk çox azdir, mnc, Ömrü olmalidir zab, ignc. Sn dustaq olasan hllik grk, Senatda iin baxilanadk. Aparin bunlari! Gedyin, dostlar. O t e l l o. Dayanin, ikic klm sözüm var. Dövlt qarisinda blli xidmtim, Hamiya mlumdur öz sdaqtim. Bunu yaxi bilir senatda hr ks,

462

Milli Kitabxana

Bunu rz etmy, yqin ki, dymz. Sizdn acizan bir xahiim var, Artiq keçn keçib, n etmk olar? Senata yazanda bu müsibti, Çaliin yazmaa siz hqiqti. Bir klm artirib, skiltmyiniz, Mni olduumtk ks elyin siz. Yazin: varliiyla sevn bir insan Ailla sevmirdi fqt heç zaman, Könlü çilin idi mhbbtind, Qisqancliq yox idi tbitind. Sonradan tly düdü, aldandi, n çirkin hiylni hqiqt sandi. Qisqancliq odundan tamam çadi o, Air sarsintidan quduzladi o. Yazin ki, tapmidi axmaq bir znci Dünyadan qiymtli, nadir bir inci. Avam hindli kimi, o bxti qara Onu öz liyl atdi sulara. Ömrümd bilmzdim ndir göz yai, ndi iki bulaq axir yanai. Göz yaim bir an da vermyir ara, Göz yaim mlhmdir iztirablara. rb çöllrind hr bir aacdan Belc süzülür torpaa qtran. Qeyd edin könlümün son arzusunu, Axirda lav eylyin bunu: Azin bir türk gördüm bir gün Hlbd, Quyruu ksilmi itdi qzbd. Bir venesiyalini tutub döyürdü, Senati, Hersoqu pis-pis söyürdü. Onun xirtdyini keçirib l, Xncri köksün vurdum, bax, bel.

Ozünü xncrl vurur.

Q r a s i a n o. Ay aman, bu ndir, n flaktdi! L o d o v i k o. Hr ey sona çatdi, axira yetdi.

463

Milli Kitabxana

O t e l l o. Mn sni öprk öldürdüm, quzum, ndi d öprk ölürm özüm.

Dezdemonanin yanina - yataa yixilib ölür.

Kassio Mn bundan qorxurdum, düündüm ancaq, Alinib, üstünd yoxdur bir yaraq. nsan bu dünyada bel olarmi, Hr chtdn bövük üryi varmi. L o d o v i k o (Yaqoya). Sparta köpyi, oh, mnfur, murdar, Nec d quduzsan, nec d qddar! N acliq, n taun, n tufan bel Bir air müsibt açmayib hl. Bax öz mlin, of, qana hris, Bu sonsuz dht bir snsn bais. Zhrtk dorayir qlbi, bdni, Ah, baxmaq olmayir, çkin prdni. (Prdni çkirlr). Qrasiano, artiq varis qalirsiz, Bu ev, bu mülk sahib olursuz. Mavrin da mlaki, dövlti-mali Varisliy gör siz çatmali. Kassio, siz is, cnab hökmdar, Düünüb bu haqda veriniz qrar. Bu yaramaz qalir öz öhdniz, n dhtli cza seçin iblis. Yerini, vaxtini tyin eylyin, Alçaq, alçaq kimi ölmli, yqin. Mns Venesiyaya gedirm birba, Qlbimi titrdir hycan, tla. Bu air flakt sarsidib mni, Söylyim senata bu facini.

Gedirlr.

464

Milli Kitabxana

KRAL LR

465

Milli Kitabxana

466

Milli Kitabxana

TRAK EDNLR:

L i r - Britaniya krali Fransa krali Burqundiya hersoqu Kornuol hersoqu Albani hersoqu Qraf Kent Qraf Qloster E d q a r - Qlosterin olu E d m u n d - Qlosterin qeyri- qanuni olu K u r a n - saray adami O s v a l d - Qonerilyanin eik aasi Q o c a - Qlosterin icardari Hkim Tlxk Z a b i t - Edmundun komandanliinda Z a d g a n - Kordeliyanin yaxin adamlarindan Carçi Kornuolun nökrlri. Qonerilya Reqana } Lirin qizlari Kordeliya

Lirin cngavrlri, zabitlr, çaparlar, sgrlr, saray adamlari. Hadislr Britaniyada cryan edir.

467

Milli Kitabxana

BRNC PRD BRNC SHN

Kral Lirin sarayi. Kent, Qloster v Edmund daxil olurlar.

K e n t. Mn el güman edirdim ki, kral hersoqlardan Albaninin xtirini Kornuolun xtrindn çox istyir. Q l o s t e r. Biz hmi bel görünürdü. Ancaq indi kralliq bölünnd hansina daha çox rbt bsldiyi aydin olmadi. Çünki paylar el brabr bölünmüdür ki, n dqiq adam bel n qdr diqqtl yoxlasa, bu paylari bir-birindn seç bilmz. K e n t. Bu sizin olunuz deyilmi, milord? Q l o s t e r. Onun dünyaya glmsind, ser, mnim taqsirim var. Hr df bunu etiraf etdikc hyadan o qdr qizarmiam ki, daha üzümd hya qalmayib. K e n t. Mn sizi baa dümürm. Q l o s t e r. Bu gnc igidin anasi is mni baa düdü. El buna gör d qarni yumrulandi, yataina r tapmami qucaina uaq tapdi. Siz bunu günah sayirsinizmi, ser? K e n t. Bel gözl nticsi var ikn, bunu günah saymaq özü günah olardi. Q l o s t e r. Ser, mnim bundan bir neç ya böyük qanuni bir olum da var. O mn heç d bundan ziz deyil. Bu hiylgr dbsizlik eylyib dünyaya vaxtindan qabaq gldi. Onun anasi qng idi. Bu bici hazirlamaq mnim üçün n yaxi ylncy dönmüdü. ndi onu olum kimi qbul etmy mcburam. - Sn bu ncib centlmeni taniyirsanmi, Edmund? E d m u n d. Xeyr, milord. Q l o s t e r. O qraf Kentdir. Bundan sonra onu yadinda saxla. O mnim n hörmtli dostumdur. E d m u n d. Qulluunuzda hmi haziram, cnab. K e n t. Sn mnim xouma glirsn. Ümid edirm ki, sni daha yaxindan taniyacaam. E d m u n d. Ser, etimadinizi dorultmaa çaliaram. Q l o s t e r. Doqquz il idi ki, burada yox idi. Yen d cixib gedck...

Kral glir. Tntnli musiqi çalinir. Kral Lir, Kornuol, Albani hersoqlari, Qonerilya, Reqana, Kordeliya v saray adamlari daxil olurlar.

468

Milli Kitabxana

L i r. Fransa krali, Burqund hersoqu. Glsinlr. Çairin! Q l o s t e r. Ba üst, kral (Qloster v Edmund gedirlr). L i r. Gizli arzumuzu açiq söylyk. Verin xritni. Bilin ki, artiq Üç yer bolmüük krallii biz. Qoca vaxtimizda istyirik ki, Zif çiynimizdn air yüklri Götürüb veryin gnc qüvvlr. Tamam azad olub hr cür qayidan, Rahatca gedyin ölüm doru. Mehriban Kornuol, ziz Albani, Ey mnim istkli, mrd oullarim, Sizin aranizda sabahki günü Heç bir mübahis olmasin dey, Qrara almiiq: qizlarimizin ndidn bildirk cehizlrini. Kiçik qizimizin mhbbtin Can atan o iki qüdrtli rqib Fransa krali, Burqund hersoqu Bu gün almalidir cavablarini. Onlar gözlyirlr indi sarayda. Artiq l çkirik hökmdarliqdan Taxt- tacdan, torpaqdan, hakimiyytdn. Daniin, qizlarim, bir deyin: mni Hansiniz daha çox istyirsiniz? Bu ülvi, tbii, saf mhbbtdn Daha da çoxalar sxavtimiz. Gülüm, Qonerilya, böyük qizimsan, Birinci sn bala, söz sninkidir. Q o n e r i l y a. Mnim siz olan mhbbtimi Sözlr ks etmy acizdir, ata. Gözümün nurundan, azadliimdan, Dünyanin misilsiz var-dövltindn,

469

Milli Kitabxana

Havadan v sudan siz zizsiniz. Salamliq, gözllik, hyat, rf-an Mn sizin qdr qiymtli deyil. Hl heç bir övlad bu yer üzünd Bel sevmyibdir öz atasini. Mn dey bilmirm böyük sevgimi, Nfsim tutulur, nitqim ksilir. Heç n bu sevgimi ks ed bilmz. K o r d e l i y a (knara). ndi Kordeliya n eylsin bs? Sevsin, fqt dursun sssiz-smirsiz. L i r. Hmin bu xtlrin arasindaki Qalin melri, zngin düzlri, Geni çmnlri, coqun çaylari Bütün srvtiyl, bütün variyla Birlikd biz sn veririk, qizim. rin Albani d, uaqlarin da Bu barli, bhrli münbit yerlr Bu gündn bdi sahib olacaq. kinci qizimiz ziz Reqana, Kornuolun yari, sn dani, quzum. R e q a n a. Bacimla kökümüz eynidir bizim, Layiqm onunla eyni qiymt. O byan eyldi öz sözlriyl Mnim qlbimdki sevgimi, ata. Ancaq qisa dedi, çox qisa dedi. lav edirm mn bunu yalniz: Bu cahan mülkünd olan sevinclr Mnim üryim yaddir zldn. Tapmiam yegan sadtimi Mn ziz kralin mhbbtind. K o r d e l i y a (knara). Nec d kasibam bu dünyada, ah! Yox, yox, bel deyil, inaniram ki, Mnim mhbbtim mnim dilimdn Daha dövltlidir, daha varlidir.

470

Milli Kitabxana

L i r. Böyük kralliin üçd birisi bdi olaraq bu gündn bel Verilir sn v snin nslin. Snin torpaqlarin, mehriban balam Öz gözlliyiyl, znginliliyl stkli hmirn Qonerilyaya Veriln torpaqdan heç d pis deyil. (Kordeliyaya) H, mnim sevincim, ailmizd Sonuncu olmayan, sonbeik olan, Snin yazçiçyi mhbbtinçin Fransa rabi Burqund südüyl Mübariz edir n vaxtdan bri. ndi söz snindir, növb snindir. Böyük bacilarin aldii paydan Daha yaxisini almaq üçün sn N dey bilrsn? Dani, gül balam. K o r d e l i y a. Heç n, milord. L i r. Heç n! K o r d e l i y a. Heç n, hökmdar. L i r. Heç n, heç n vermz. Bir düün, qizim. K o r d e l i y a. El bdbxtm ki, qlbimi dilim Açib dey bilmir, ks ed bilmir. N qdr borcluyam sevmy sizi, O qdr sevirm, n çox, n d az. L i r. Nec, nec, qizim! Düzlt sözünü, Bu snin iini korlaya bilr. K o r d e l i y a. Mrhmtli kral, bu dünyada siz Mn hyat verib, trbiy verib, Mni mhbbtl böyütmüsünüz. Bütün bu borclari, bu qayilari Geri qaytariram layiqinc mn. tat edirm, sevirm sizi,

471

Milli Kitabxana

Siz hörmtim var hamidan artiq. Mnim bacilarim deyirlr indi, Tk sizi sevirlr bu yer üzünd, Onda r onlarin nyin grk? Yqin ki, bir zaman toyum olacaq. Sevgimin, borcumun, qayilarimin Yarsini alacaq mni alan ks. Tk atami sevsm bacilarimtk, Onda heç vaxt r getmyim grk. L i r. Ürkdn deyirsn? K o r d e l i y a. Bli, ürkdn. L i r. Bu qdr cavansan, bu qdr quru. K o r d e l i y a. Bu qdr cavanam, bu qdr doru. L i r. Yaxi, bu dediyin düz sözün olsun, Snin doruluun cehizin olsun. Mn is haminin yaninda indi Günin müqdds, ülvi nuruna, Zülmt geclr, zülmt tanrisi Qorxunc Hekatanin min bir sirrin; Bizi hm yaradan, hm d mhv edn Ulduzlarin göyd hrktin And içib deyirm: ataliq borcu, Doma qan birliyi heçdi mnimçün. Bil ki, daha snin atan deyilm. bdi olaraq, bu gündn bel Sn yadsan qlbim, ruhuma mnim. str barbar olsun, istrs yamyam ­ Qoca atasini yeyn yirtici, Yaxindir, mhrmdir könlüm artiq. Bir vaxt qizim olan sndn-balamdan Onlar daha doma, daha zizdir. K e n t. Mnim hökmdarim!.. L i r. Sus, danima, Kent! jdaha qzbl alovlananda,

472

Milli Kitabxana

Unutma ki, ona toxunmaq olmaz. Mn onu hamidan çox istyirdim, Deyirdim, ömrümün qalan günlri Onun qayisiyla ötür rahat. ­ Di itil buradan! Rdd ol gözümdn! ­ And olsun mzarda rahatliima, Mn onun adini sildim qlbimdn. Çairin Fransa kralini tez! N oldu, hardadir Burqund hersoqu? Kornuol, Albani! Üçüncü payi Bölün tn-brabr öz aranizda, lav cehiztk qbul eylyin. Qoy onun hqiqt adlandirdii Lovaliq, xudbinlik ona r tapsin. Bütün qanunuyla, ixtirariyla Ali hakimiyyt verilir siz. Yanimda yüz nfr cngavr qalir. Bir yerd biz siz trif buyurub, Qonaq qalacaiq hr ay növbyl. Hörmtli, izztli kral adini Tkc özüm üçün saxlayiram mn. Cmi yerd qalan hökm, ixtiyar, Külli slahiyyt, glir-mdaxil, ziz oullarim, sizinki olsun. Tsdiq etmk üçün dediklrimi Bölün iki yer tacimi mnim. (Taci onlara verir). K e n t. Daim kral kimi hörmt etdiyim, Atatk sevdiyim, aam bildiyim, Böyük, zmtli havadarimtk Sitayi etdiyim an-öhrtli Lir... L i r. Yayi brk çkmim, oxdan knar dur! K e n t. Qoy desin sinmi amansiz oxun, Onsuz da üryim para-paradir.

473

Milli Kitabxana

Lir dli olubsa, Kent kobud grk. Sn n istyirsn, asaqqal qoca? Yoxsa düünürsn, hakimi-mütlq Mnfur yaltaqlia boyun ynd Vicdan susmalidir öz qorxusundan? Yox, hakim ailsiz bir i görürs, nsana rfdir düz sözü demk. Dyi qrarini, yaxi fikirl, Bu qorxunc qzbin qarisini al. Mn öz hyatimla zaminm buna: Snin kiçik qizin bacilarindan Sni az sevmyir, az istmyir. Dilsiz olan kslr ürksiz deyil, Ucadan sslnir içi bo qablar.

L i r. Gl bel oynama hyatinla, Kent. K e n t. Mn öz hyatimla çox oynamiam. Qoyub hyatimi girov kimi mn, Vurumuam snin dümnlrinl. Sni thlükdn qorumaq üçün Onu itirmkdn qorxmuram sla. L i r. til gözlrimdn! K e n t. Mn yaxi bax, Hl icaz ver, burda qalim, Lir, Snin gözlrin düz hdf olum. L i r. And olsun müqdds Apollona ki! K e n t. And olsun müqdds Apollona ki, Nahaq and içirsn od Allahina. L i r. Of, yaramaz nökr! (Qilinca l atir). A l b a n i v K o r n u o l. Dayanin, kral! Kent. Öldür hkimini, müalicy Vercyin pulu xstliy ver. Götür qrarini geriy, yoxsa N qdr ssim var, bairib bar-bar Sn deycym: pis i tutmusan.

474

Milli Kitabxana

L i r. Dinl mni, xain! Nökrtk dinl! Bizi mcbur etmk istyirsn ki, Pozaq, dyidirk öz andimizi. Buna cürtimiz çatmayib hl. ndi lova-lova, tkbbürl sn Qariirsan bizim qrarimiza. Ali mövqeyimiz, tbitimiz Bel alçaq i yol ver bilmz. Fqt tüknmzdir mrhmtimiz, Buyur, sn d götür mükafatini. Biz sn begünlük möhlt veririk. Yolda flaktdn qorunmaq üçün Özün bir çar, bir lac axtar. Trk et krallii altinci günü. Snin vücudunu onuncu günü Bizim torpaqlarda tapsalar gr, Sni yerindc öldürcklr. Di get! Yupiter and içirm ki, Qrarim heç zaman dyimyck. K e n t. ndi ki beldir, lvida, kral. dalt yoxdursa, el qaragündür, Qürbt azadliqdir, vtn sürgündür. (Kordeliyaya) Snin dilin dedi qlbin deyni, Tanri saysind hifz etsin sni. (Reqanaya v Qonerilyaya) Mhbbtl dolu o gözl sözlr Sizdn sevgi istr, sdaqt gözlr. (Baqalarina) lvida, qoca Kent neç ki sadir, Hr yerd namusla yaayacaqdir.

Gedir. eypur çalinir. Qloster Fransa krali, Burqund hersoqu v onlarin yaxin adamlari il qayidir.

475

Milli Kitabxana

Q l o s t e r. Fransa krali, Burqund hersoqu Buyurub gldilr, böyük hökmdar. L i r. Sizdn balayain, möhtrm hersoq, Qizimiza gör siz bu kralla Çoxdandir rqabt aparirsiniz. Bu sevda yolundan dönmmk üçün, ndi açiq deyin, azi n qdr Cehiz istrdiniz? B u r q u n d h e r s o q u. Ulu hökmdar, Vdinizdn artiq istmirm mn. Yqin, vdinizdn az vermzsiniz. L i r. Alicnab Hersoq, bir vaxt qizimiz Biz ziz idi dünyalar qdr, ndi itiribdir öz qiymtini. Baxin, o zavalli dayanib orda, Bu kiçik mxluqda üry yatan Cüzi bir ey varsa, buyurun, alin. Bütün varliiyla qoy sizin olsun. Onun cehizidir bizim hirsimiz, Onun bundan baqa cehizi yoxdur. B u r q u n d h e r s o q u. Bilmirm n deyim, n cavab verim. L i r. O qizin n dostu, n yoldai var, Onun hmdmidir qarilarimiz. Qazanib tüknmz nifrtimizi, Cehiz aparacaq lntimizi. Bel qüsurlarla, km-ksirlrl Onu alirsiniz, ya almirsiniz? B u r q u n d H e r s o q u. Mni bailayin, böyük hökmdar, Bu halda xeyir i ba tuta bilmz.

476

Milli Kitabxana

L i r. Els almayin. nanin ki, mn Saydim onun bütün var-dövltini. (Fransa kralina) Bilin, ziz kral, üryimdki Ülvi sevginizi silib ataraq, Nifrt etdiyimi siz vermrm. Tvqqe edirm ona gör d, Htta tbitin hya eylyib, Xcalt çkdiyi, üz döndrdiyi Bu miskin nacinsdn uzaqlaib siz, Özünüz layiq yar gzsiniz. F r a n s a k r a l i. Bu çox qribdir. ndiy kimi Onu dön-dön triflyrk n gözl, n ziz büt sayirdiniz. Qoca ömrünüz tslliydi o. Bir anda n böyük günah etdi ki, bdi itirdi rbtinizi. Yqin, onun suçu, onun tqsiri Hdsiz drcd dhtli imi, Ya da çox az imi sizin sevginiz. Fqt inanmiram buna heç cür. Buna inanmaqçün möcüz grk, Yoxsa alim bunu qbul eylmz. K o r d e l i y a. Yali dil tökmyi, riyakarlii, Yalan söz demyi bacarmiram mn. Qlbimd olani daniir dilim. Xahi eylyirm, zati-alilr, Hamiya bildirin hqiqti siz. Sizin lütfünüzdn, rbtinizdn Mni mhrum edn, mni ayiran N iyrnc mldir, n qorxunc qtl, N alçaq bdnamliq, n xlaqsizliq, N d lyaqtsiz bir i, bir xta. Yaltaq baxilardan, yaltaq sözlrdn

477

Milli Kitabxana

Gözüm d, dilim d kasibdir mnim. Bununla daha çox dövltliym mn. Bununla saniram özümü xobxt. Fqt xounuza glmirm sizin. L i r. Sn mnim xouma glmmkdns, Dünyaya glmsn yaxi olardi. F r a n s a k r a l i. Nec?! Yalniz budur onun günahi? Ürkd gül açan saf mhbbti Utanib demmk günahdir mgr? H, Burqund hersoqu, sözünüz ndir? Sevgi sevgi deyil tmnnalisa. Siz, deyin, ledini alirsinizmi? O sözü cehizdir. B u r q u n d H e r s o q u. zmtli Lir Vd etdiyi payi verrs gr, Mn tutub lindn Kordeliyanin Burda onu Burqund hersoqinyasi Elan eylyrm. L i r. Heç n vermrm, Qrarim qtidir, and içmim mn. B u r q u n d h e r s o q u. Tssüf edirm buna mn, xanim. Onda atanizi itirmkl siz, Hm d rinizi itirirsiniz. K o r de l i y a. Narahat olmayin, Burqund hersoqu. Sizin ki eqiniz dövltdir, vardir, Mn siz heç vd arvad olmaram. F r a n s a k r a l i. Kordeliya, sn bu yoxsulluunla Daha da varlisan, daha da zngin. Tnhaliq qoynunda daha gözlsn, Daha sevimlisn nifrt içind. Snin tbitin nadir, misilsiz,

478

Milli Kitabxana

Mn sni aliram hvsl, gülüm. Qiymtsiz sayilib atilan dürrü Ayaqlar altindan qaldiriram mn. Allah, Allah! Nec qribdir bu: Baqa ürklri üüdn duyu Mnim üryimi odlara salir, Hökmü, ixtiyari limdn alir. Cehizsiz qiziniz, möhtrm kral, Mnim taleyimdir, beldir iqbal. Bu gündn, bu andan o sönmyn nur Gözl Fransaya hökmdar olur. Burqund hersoqlari, ya baqa bir ks Mndn bu gövhri qopara bilmz. Rhimsiz olsa da, yen d qlbn Vidala hamiyla, Kordeliya, sn. Dyrli bir inci itirsn burda, Daha yaxisini taparsan orda. L i r. Fransa krali, o qiz sizindir. El qizim yoxdur, bu da yqindir. Aparin, aparin, qalmayib sözüm, Onun siftini görmsin gözüm. Vaxti itirmyin, haydi, gediniz, Mndn xeyir-dua gözlmyin siz. Yaxi, biz gedyin, mehriban hersoq.

eypur çalinir. Fransa krali, Qonerilya, Reqana v Kordeliyadan baqa hami gedir.

F r a n s a k r a l i. zizim, vidala bacilarinla. K o r d e l i y a. Atamin qiymtli mirvarilri, Sizdn ayriliram göz yalarimla. Mndn gizli deyil tbitiniz. Sizin eybinizi olduu kimi Demk bir bacitk airdir mn. Atamiza yaxi qulluq eylyin, Onu tapiriram mdh etdiyiniz. Böyük sevginiz, fqtiniz. Heyf ki, atamin düdüm gözündn,

479

Milli Kitabxana

Onu gözüm üst saxlayardim mn. Yaxi, hr ikiniz salamat qalin. R e q a n a. Sn biz öyrtm öz borcumuzu. Q o n e r i l y a. Yaxisi budur ki, özünü öyrt. Çali ki, rini razi salasan. Bunu unutma ki, rhm glib o, Sni arvadlia qbul eyldi. Bacim itati öyrnmk grk, Sevgi sevgi olmaz açmasa ürk. K o r d e l i y a. Açar hr klyi zamanin özü, Kim günahkar olsa, qizarar üzü. Mn siz sadt arzulayiram. F r a n s a k r a l i. Gedk, Kordeliya, mnim gözlim (Fransa krali v Kordeliya gedirlr). Q o n e r i l y a. Bacim, bizim hr ikimiz aid olan bir çox msllri mn sn bildirmliym. Deysn, atamiz bu axam burdan gedckdir. R e q a n a. Bli, deysn, gedckdir, özü d siz. Gln ay biz glck. Q o n e r i l y a. Görürsn, o yalandiqca nec d dyiib. Biz bu dyiknliyi onda az görmmiik. O hmi bacimizi bizdn artiq istyib. ndi çüzi bir eydn ötri ondan bir ata kimi imtina etdi. Ta bunu gizltmk olmaz ki! R e q a n a. Bu, qocaliqdan yaranan naqislikdir. Dorusu, atamiz vvllr d n istdiyini özü mlli-bali bilmirdi. Q o n e r i l y a. Ömrünün n gözl, gümrah çalarinda son drc hövslsiz idi. ndi özünü lap itirib. Yadan doan ziflik, sbilik onu iltaqladirib. Qoca heç ip-sapa yatmir. R e q a n a. Bir gün o qzblnib hirsini bizim d üstümüz tök bilr. sbilib Kenti qovmadimi?! Q o n e r i l y a. Fransa krali il vidalaanda lav dediklri nydi. Bacim, gl biz lbir olaq. Atamiz bu vziyytd hakimiyyt bainda qalsa, onun ixtiyari biz vermsi hr ikimiz yalniz qanqaraliq gtirckdir.

480

Milli Kitabxana

R e q a n a. Yaxi fikirlib tökk tdbiri. Q o n e r i l y a. Grk isti-isti döyk dmiri.

Gedirlr.

KNC SHN

Qraf Qlosterin sarayinda otaq. Edmund daxil olur. Onun lind bir mktub var.

E d m u n d. Mnim allahimsan, gözl tbit, Tabeym mn snin qanunlarina. N üçün adtin mngnsind Zillt çkmliym hyatim boyu? N üçün raziliq vermliym ki, Vasvasi, xirdaçi, saxta adamlar Mni mhrum etsin ata irsindn? N var ki, kiçiym öz qardaimdan, Bir az gec glmim cahan mülkün! Mn bic doulmuam! Bu alçaqliqdir? Yoxsa qüsurludur bdn qurluum, Alim iti deyil, görkmim gözl Qanuni doulan uaqlar kimi? Alçaqliq sözünü qara damatk Bizim alnimiza vururlar ndn? Bic olmaq alçaqliq sayilir mgr? Axi, tbitin açiq qoynunda Hvsl, gizlic yaranan cocuq Qlbsixan, canüzn ksif yataqda Hm sönük, hm d süst, mürgülü halda Töryn bir dst yelbeyinlrdn Daha gözl olur, ailli olur. ndi ki, beldir, qanuni Edqar, Snin torpaqlarin mnim olacaq. Bic övlada olan ata sevgisi Qanuni övlada olan sevgidn Heç d skik deyil, heç d az deyil.

481

Milli Kitabxana

N gözl sslnir "qanuni" sözü! Yaxi, n deyirm, qanuni olsun. gr bu mktubum üür gtirs, gr planlarim hyata keçs, Bu Edmund - bic oul qanuni olu Hünrl, rfl vz edck. Mn indi qalxiram uca zirvy. Xudaya, biclr özün kömk ol!

Qloster glir.

Q l o s t e r. Kent sürgün edildi bellikl d! Fransa krali getdi qzbl! Axam trk eldi sarayi kral! O tamam l çkdi hakimiyytdn! Bütün bunlar oldu bir an içind. Edmund, n ba verib, n yenilik var? E d m u n d. Heç n, milord (Mktubu gizldir). Q l o s t e r. O n mktubdur? Niy onu el cld gizldirsn? E d m u n d. Mn heç bir yenilik bilmirm, milord. Q l o s t e r. Oxuduun kaiz nydi? E d m u n d. Bo eydir, milord. Q l o s t e r. Bo eydir? Bs onu niy el hycanla cibin qoydun? Bo eyi bel gizltmzlr. Ver baxim. Hrgah bo eydirs, onu oxumaq üçün mn çemk lazim olmayacaqdir. E d m u n d. Ser, rica edirm, mni bailayasiniz. Bu mktub qardaimdandir. Hl axira qdr oxumamiam. Oxuduqlarimdan bel çixir ki, siz ona heç baxmasaniz yaxi olar. Q l o s t e r. Mktubu mn ver. E d m u n d. Onu siz versm d inciycksiniz, vermsm d. Mnim baa düdüyüm gör, mzmunu qanqaraldicidir. Q l o s t e r. Ver baxim, ver baxim. E d m u n d. Bu mktubu yazmaqda qardaimi haqli sayiram. Ümid edirm ki, bu mktubu ancaq mni sinamaq mqsdiyl yazib. Q l o s t e r (mktubu alib oxuyur). "Qocaya göstriln bu hörmt" izzt ömrümüzün n gözl çalarinda dünyani bizim üçün zhrimara

482

Milli Kitabxana

döndrir. Bizi sadtdn mhrum edir. Yalnz qocalib ldn düdükd, zövq almaq qabiliyytini itirdikd varidatim biz verir. Mn bel qnat glirm ki, qocanin air zülmü bizim tnblliyimizdn v kölliyimizdn yaranib. Onun üstümüzdki aaliina sbb onun hakimiyyti deyil, özümüzün nökrçiliyimiz, zablara dözmyimizdir. gr atamiz mn onu yuxudan oyadana qdr yatarsa, onun illik glirinin yansi bdi olaraq sn çatar. Sn qardain Edqarin mhbbtini qazanaraq xobxt yaayarsan". Bu ndir? Sui-qsd! "Mn onu yuxudan oyadana qdr yatarsa, onun illik glirinin yarisi sn çatar". Bunu mnim olum Edqar yazib! Nec d bu sözlri yazmaa lindn var glib! Onun üryind, beynind bu fikirlr nec yaranib? Bu mktubu n vaxt alibsan? Onu sn kim verdi? E d m u n d. El i d burasindadir ki, milord, bu mktubu mn heç kim vermyib. Onu pncrdn mnim otaima atiblar. Q l o s t e r. Qardainin xttini tanidin? E d m u n d. Mktub yaxi olsaydi, milord, csartl and içrdim ki, qardaimin xttidir. Mktub yaxi olmadiina gör, bel hesab edirm ki, onun xtti deyil. Q l o s t e r. Bu onun xttidir. E d m u n d. Yazilmaina onun li il yazilib, ancaq mn inaniram ki, mzmunu onun üryindn deyil. Q l o s t e r. O vvllr bu bard sn heç n demyib? E d m u n d. Heç vaxt, milord. Fqt mn ondan buna bnzr sözlr eitmim. O tez-tez deyrdi ki, böyük oullar qoca atalarina qyyumluq etmli v onlarin bütün mlakina sahib olmalidirlar. Q l o s t e r. Of, claf, claf. El bu niyytini mktubda da yazir. Heç yirtici da bel claf olmaz! Ey, qoçaq, get onu axtar. Tapan kimi, mn onu zindana saldiracaam. claf, claf! Hardadir o? E d m u n d. Bilmirm, milord. gr mslht bilsydiniz, bir söz deyrdim. Siz qardaimin bu niyyti bard tutarli bir dlil ld edn qdr qzbinizi saxlasaydiniz, daha düzgün yolla getmi olardiniz. Qfltn ona qari zor iltsniz, übhlriniz doru çixmasa, bu sizin rfiniz silinmz lklr salar, onun qlbind siz bslnn munis hisslri tamamil mhv edr. Mn öz hyatimla qardaima zamin duraram ki, o bu mktubu ancaq mnim siz olan mhbbtimi yoxlamaq üçün yazib, baqa mqsdi olmayib. Burda thlükli heç n yoxdur. Q l o s t e r. Snin fikrin beldir?

483

Milli Kitabxana

E d m u n d. Mslht bilsniz, mn bunu sübut edrm. Sizi el yer apararam ki, bir trfd gizlnib, bizim söhbtimizi eidrsiniz v mn inanarsiniz. stsniz, bu ii bu axam tkil edrm. Q l o s t e r. Olum bel yirtici ola bilmz. E d m u n d. lbtt, ola bilmz. Q l o s t e r. Hm d atasina qari. Onu bu qdr saf ürkl, bütün varliiyla sevn atasina qari. Ah, yerlr-göylr! Edmund, onu axtar, tap. Xahi edirm, onun qiliina gir, qlbin açar sal, mnim haqqimda fikirlrini öyrn. Bu ii öz alinla gör. Hqiqti bilmk üçün mn bütün var-yoxumdan keçmy haziram. E d m u n d. Bu saat onu taparam. Bu ii görmk üçün hr cür imkandan istifad edrm. Vaxtinda siz xbr verrm. Q l o s t e r. Görünür, bu yaxin vaxtlarda günin v ayin tutulmasi xeyir lamti deyilmi. Tbit bilicilri n deyirlr desinlr, yaranmi flaktlrdn tbitin öz köksün da çkilir: mhbbt sönür, dostluq mhv olur, qarda qardai öldürür; hrlrd üsyanlar, kndlrd ixtialar, saraylarda xyantlr ba alib gedir; oullarla atalar arasinda olan ülvi hörmt tellri qirilib atilir. Bir trfdn mnim bu yaramazim hyatin zli qanunlarini pozur: oul ataya qari çixir. Digr trfdn kral tbitin hökmün zidd hrkt edir: ata doma balasina qari çixir. Bizim yaxi günlrimiz artiq gerid qalmidir. Fitn-fsad, riyakarliq, xyant, hr cür thlükli toqqumalar bizi addimbaaddim hycanla qbr qdr izlyir. Bu yaramazi tap, Edmund. Sn heç n itirmzsn. Ehtiyatli ol. Baqa bir trfdn d alicnab, saf ürkli Kent sürgün edildi. Ny gör? Ona gör ki, o namuslu adamdir. Tccüblüdür! (Gedir). E d m u n d. Dorudan da, dünyada bu çox qrib axmaqliqdir. Biz sadtdn bixib özümüzü flakt salan kimi, bdbxtliyimizdn güni, ayi v ulduzlari günahkar sayiriq. Guya, bizi alçaq, claf edn taledir. Sarsaqliimiz göylrin tsirindndir. Dlduz, oru, xain olmaimiza fza cisimlri tzyiq göstrir. Srxolua, yalançilia, zinakarlia syyarlr sövq edir. Guya, bizd olan cmi qüsurlar ilahi qüvvlrin tsirindn yaranir. Öz bd mllrin gör ulduzlari günahlandirmaq mnviyyati pozun adamin heyrtamiz hiylsidir. Mnim atam mnim anamla jdaha bürcü altinda görümü v mn Böyük Ayi burcü altinda anadan olmuam. Tfu! Mn qeyri-qanuni doularkn göy qübbsind nur saçan n bakir bir ulduz mnim blyimi

484

Milli Kitabxana

iiqlandir saydi, yen nec varamsa, el d olacaqdim. Aha, Edqar! O, köhn komediyanin sonu kimi lap vaxtinda glir. ndi mn dli Tom kimi ah-zar etmliym (Edqar daxil olur). Oh, bu gün v ay tutulmalari bizim aramiza nifaq salacaqdir! Fa, sol, la, mi... E d q ar. N var, qardaim Edmund? Sni bel drin fikirlr qrq edn ndir? E d m u n d. Bu gün v ay tutulmalarindan sonra ba verck bdbxt hadislr haqda düünürm, qardaim. Mn bu bard iki gün bundan vvl bir kitab oxumuam. E d q a r. Sn bel ilrl d mulsan? E d m u n d. Sni inandiriram ki, o kitabda yazilanlar bdbxtlikdn doru çixir. Övladla valideyn arasinda olan tbii münasbtlr pozulur. Yer üzünü ölüm, acliq bürüyür, mehribançiliq, smimiyyt r çkilir. Dövltd hrc-mrcilik yaranir, krala v zadganlara qari hdlr, lntlr yadirilir. Ürklr sassiz übhlrl dolur, dostlar vtndn sürgün edilir, orduda qiyam balanir, heç kimd inam qalmir. r-arvad bir-birindn üz döndrir v sair, v sair. E d q a r. Münccimlr sirasina çoxdanmi keçmisn? E d m u n d. Qurtar, qurtar. Sn mn de görüm, atamizi axirinci df haçan görmüsn? E d q a r. N var ki, dünn axam. E d m u n d. Onunla söhbt etdinmi? E d q a r. Bli, iki saat ara vermdn. E d m u n d. Sndn yaximi ayrildi? Onun sözlrind, bacilarinda bir naraziliq hiss etmdin ki? E d q a r. Heç zrr qdr d. E d m u n d. Bir yaxi-yaxi yadina sal, onu n cür thqir elmisn? Aman günüdür, qzbi sngiyn kimi onun gözlringörünm, bir müddt ondan knar dolan. Bu saat el cinlnib ki, sni tik-tik dorasa da, yen hirsi bir tik azalmaz. E d q a r. Yqin, hansi bir yaramazsa mndn ona yaman qandirib. E d m u n d. El mn d bundan qorxuram. Xahi edirm ehtiyatli ol, acii soyuyanadk ondan uzaq gz, ona yaxinlama. Bilirsn n var, indi mnim otaima get. i el quraram ki, oradan atamizin nlr danidiini öz qulaqlarinla eidrsn. Rica edirm, dayanma. Bu da mnim otaimin açari. Bayira çixmaq istsn, özünl silah götür. E d q a r. Silah niy, qardaim?

485

Milli Kitabxana

E d m u n d. Qulaq as, qardaim. Mn sn n gözl mslht verirm: özünl silah götür. Onun üryind sn qari yaxi heç n qalmayib. Yalan deyirms, dünyanin n rfsiz adamiyam. Mn sn yalniz gördüklrimi v eitdiklrimi deyirm, özü d çox zif kild. Onlari olduu kimi, öz dhtiyl söylmk mümkün deyil. Xahi edirm, burdan gedsn. E d q a r. Sn tezlikl hr eyi mn deycksn, elmi? E d m u n d. Arxayin ol, bu id mn sn hmi kömk edcym (Edqar gedir). Atam sadlövhdür, tez inanandir, Qardaim ncibdir hddindn artiq, Onun tbiti tmizdir güntk, Heç ndn, heç kimdn übhlnmyir. Bu safdil, safürk axmaqlari mn Aldadib asanca tora salaram. Niyytim bllidir, yollarim aydin. rsn çatmasa da mülk, torpaq mn, Bunlari hiylyl alaram yen. N frqi iyrncdir, ya safdir hyat, Nec olur-olsun mqsdin çat.

Gedir.

ÜÇÜNCÜ SHN

Hersoq Albaninin sarayi. Qonerilya v saray xidmtçisi Osvald daxil olurlar.

Q o n e r i l y a. Atam mnim adamimi niy vurdu? Onun tlxyin aciqlandii üçün, h? O s v a l d. Eldir, xanim. Q o n e r i l y a. Bu qoca daima tökür zhlmi, Keçir qm-qüssyl gecm-gündüzüm. Hr saat bir yeni hoqqa çixarib, Haminin kefin soan dorayir. Lap cana doymuam, dözmürm daha. Özbainaliq edir öz adamlari,

486

Milli Kitabxana

Dmir güldn air bir söz onlara, Hr bo ey üstünd danlayir bizi. Ovdan qayidanda gözün dyib, Onunla danimaq istmirm mn. Mni xbr alsa, de ki, xstdir. Sn d, yaxi olar, onun naziyla Çox da vvlkitk oynamayasan. Bunun günahlari mnim boynuma. O s v a l d. Xanim, kral glir, eidirsiniz? (Shn arxasinda eypur çalinir). Q o n e r i l y a. Ona sn özün d, qulluqçular da Könülsüz-könülsüz xidmt eylyin. Mqsdim budur ki, qalsin narazi, Getsin bacimgil, xou glms. Bilirm, bacimin xasiyytini. O da mnim kimi, yol vermz sla Evind baqasi aaliq etsin. Bu sarsaq qocanin hökmün bir bax! Hr ii, hr sözü gülüncdür, gülünc. Verib llrindn hakimiyyti, styir yen d hökmdar olsun. Bu cavan canima and içirm ki, Ailsiz qocalar pisdir uaqdan: Xo sözdn, xo üzdn onlar trs olur, Srt rftar onlara yaxi drs olur. N dedim, unutma. O s v a l d. Ba üst, xanim. Q o n e r i l y a. Soyuq qbul eyl miyytini, Düünm bu iin aqibtini. N olacaq-olsun, ziyani yoxdur. Xbr ver sn bütün qulluqçulara: Bhan gzirm, shv axtariram, lim bir azca fürst düdümü Azima glni deycym mn. Bu saat bacima mktub yaziram.

487

Milli Kitabxana

Qoy bilsin fikrimi, niyytimi o, Birlib bu id dilbir olaq biz. Vaxtdir, de, nahari hazirlasinlar.

Gedirlr.

DÖRDÜNCÜ SHN

Hmin sarayda bir salon. Kent daxil olur. O, ayri paltardadir.

K e n t. Daniiq trzini dyism gr, Nitqimdn kim mni taniya bilr?! Gözl mqsdim çataram onda. Bununçün girmim baqa cild mn. Vtndn qovulmu, ey zavalli Kent, Bu air czani vern adamin Sevimli aanin nökri olmaq Sonsuz zablara salacaq sni. Grk qeyrtini sübut edsn.

Shn arxasinda eypur sslri. Lir, hrbi-zadganlar v xidmtcilr glirlr.

L i r. Mni birc an bel gözlmy mcbur etmsinlr. Get, naharimi gtir. (Xidmtçilrdn biri gedir). N lazimdir? Sn kimsn? K e n t. Adamam, ser. L i r. Hansi sntin sahibisn? Bizdn n istyirsn? K e n t. Mn yalniz bir sntin sahibiym, ser. Göründüyümdn pis olmaa çaliiram. Mn inam bslynlr sdaqtl xidmt edirm. Namuslu adamlari sevirm. Ailli v az danianlarla dost olmaa can atiram. Mhkmlrdn qorxuram, baqa çixi yolu tapmadiqda döyüürm, baliq yemirm. L i r. Axi, sn kimsn? K e n t. Mn üryi çox tmiz adamam, ser. Özüm d kral kimi yoxsulam. L i r. gr kralin riyyti qdr yoxsulsansa, sn hqiqtn yoxsulsan. De görüm, n istyirsn?

488

Milli Kitabxana

K e n t. Qulluq etmk istyirm. L i r. Kim qulluq etmk istyirsn? K e n t. Siz. L i r. Dostum, sn mni taniyirsan? K e n t. Xeyr, cnab. Fqt sizin üzünüzdki ifad mni mcbur edir ki, mn siz aa deyim. L i r. O n ifaddir el? K e n t. Hökmdarliq ifadsi. L i r. Sn n i bacarirsan? K e n t. Mn yaxi sirr saxlamai bacariram, at çapiram, qaçiram, çtin hvalatlari danianda thrif yol versm d, asan tapiriqlari dqiq yerin yetirirm. Adi adamlarin gör bilcyi ilri mhartl görürm. n yaxi chtim is igüzarliimdir. L i r. Neç yain var? K e n t. N el cavanam ki, qadinlarin mlahtli ssin heyran olum; n d el qocayam ki, qadinlarin yolunda adi bir eydn ötri alimi itirim. Ömrümün düz qirx skkiz ilini arxada qoymuam. L i r. Yaxi, mn sizi qullua götürrm. Nahardan sonra yen xouma glsn, sndn bir daha ayrilmaram. Nahar, nahar verin. Hani mnim nökrim? Hani mnim tlxyim? Ey, tez ol, mnim tlxyimi bura çair (Xidmtçilrdn biri gedir. Osvald glir). Ey, gd, de görüm, mnim qizim hardadir? O s v a l d. caznizl... (Gedir). L i r. O n dedi? Niy qayitdi? O qanmazi tez gery çair! (Hrbizadganlardan biri gedir). Bs mnim tlxyim harda qaldi? Ey! Bu ndir? Görünür, hami yatib (Hrbi-zadgan qayidir). N olub? O düdm hara itildi? H r b i - z a d g a n. Milord, o deyir ki, qiziniz xstlnib. L i r. Mn o kölni çairanda n üçün yanima glmdi? H r b i - z a d g a n. Ser, o mn çox kobud cavab verdi. Yaniniza glmk istmdi. L i r. Glmk istmdi! H r b i - z a d g a n. Hökmdar, mn bilmirm, bu evd n olub? Ancaq mn el glir ki, burda siz lahzrt lazimli sviyyd ehtiram v qayi göstrilmir. Hersoqda, qizinizin özünd, htta nökrlrin hrktind böyük bir etinasizliq görünür.

489

Milli Kitabxana

L i r. H! Sn bel glir? H r b i - z a d g a n. Hökmdar, xahi edirm; gr shvim varsa, bailayin. Mn hiss ednd ki, lahzrtin rfin toxunurlar, susa bilmirm. Vzif borcum buna yol vermir. L i r. Sn ancaq mnim übhlrimi deyirsn. Son vaxtlar hamida özüm qari bir soyuqluq, bir laqeydlik görürdüm. Bel hesab edirdim ki, bu mnim vasvasiliimdan irli glir. Mn qari heç bir hörmtsizlik ola bilmz. Yox, mn indn bel onlarin hr cüzi hrktlrin göz qoyacaam. Bs mnim tlxyim harda qaldi? ki gündür onu görmürm. H r b i - z a d g a n. Kiçik xanim Fransaya gedndn bri tlxk gündngün qüssdn solub saralir. L i r. Bu haqda danima. Mn özüm bunun ahidi olmuam ... Ey, gedin, qizima deyin ki, mn onunla danimaq istyirm (Nökrlrdn biri gedir). Gedin, tlxyimi bura çairin (Baqa bir nökr gedir. Osvald qayidir). Ah, bu sizsiniz, ser? Bura glin, ser. Mn kimm, ser? O s v a l d. Siz xanimin atasisiniz. L i r. "Siz xanimin atasisiniz!" Bel de, aanin nökri. Of, it balasi! Of, alçaq köl! Of, yala hürüyn küçük! O s v a l d. Mn onlarin heç biri deyilm, milord. Rica edirm, bailayasiniz. L i r. Sn mnim gözümün için bel sirtiq-sirtiq baxmaa da csart edirsn, dbsiz gd? (Onu vurur). O s v a l d. Mni vurmaq olmaz, milord. K e n t. Sn badalaq da glmk olmaz, haramzad futbolçu? (Ona badalaq glir). L i r. Sa ol, dostum. Mn yaxi xidmt eldin. Tezlikl bunun vzini alarsan. K e n t. Ey, ser, ayaa dur, rdd ol! Kralla öz frqini bil, avara. til, itil burdan! Hrgah yöndmsiz cmdyini yen ölçmk istyirsns, dayan. Ancaq kilsn yaxidir. Chnnm ol! Alin varmi? Di sürük burdan! (Osvaldi itlyib bayira çixarir). L i r. Sn mnim hm nökrim, hm d sdaqtli dostumsan. Sn tkkür edirm. Al, bu da zhmt haqqin. (Kent pul verir. Tlxk glir). T l x k. Lütf edin, mn d ona bir ey bailayim. Al mnim papaimi (Papaini Kent trf uzadir).

490

Milli Kitabxana

L i r. A, sn d burdasan, mnim sevimli tlxyim! Kefin-hvalin necdir? T l x k. Cnab, mnim papaimi alsan, bu snin üçün yaxi olar. K e n t. Ndn ötri, tlxk? T l x k. Ondan ötri ki, sn gözdn dünlrin trfini saxlayirsan. Bax ha, burnunu külk sn istiqamtd saxlaya bilmsn, tezcn tumov olacaqsan. Götür mnim papaimi. Bu adami görürsn?! ki qizini evindn qovdu, üçüncü qizina özü istmdn xeyir-dua verdi. gr sn onun yaninda qalsan, mütlq mnim papaimi baina qoymalisan. Bel deyil, mican! Ka mnim iki qizim v iki papaim olaydi! L i r. N üçün, dostum? T l x k. Çünki bütün var-dövltimi qizlarima verrdim, papaqlarimi is özüm saxlardim. Götür mnim bu papaimi, o birini d qizlarindan ist. L i r. Ehtiyatli ol, qirimal. Bel gets, küryin qamçi dy bilr. T l x k. Hqiqt vfali köpy bnzyir. Onu qamçilaya- qamçilaya it damina qovurlar. Yaltaqliq is ltulasi kimidir. Onu ev aparib, isti soba yaninda baini tumarlayirlar. O da yava-yava evin havasini korlayir. L i r. Dilin lap ilan kimi sancir! T l x k. Aga, istyirsn, sn bir hikmt öyrdim. L i r. Öyrt. T l x k. Qulaq as, mican: Sirrini fa eylm, Bildiyini söylm. Borc paylama pulunu, Atsiz getm yolunu. Elmdn l saxlama, Qumara bel balama. Uyma kef, ney, Çkil tnha guy. i bel aparsan, ki onluq taparsan. K e n t. Bu sözlr heç ny dymz, tlxk. T l x k. Bu sözlr müft vkilin nitqin bnzyir. Bu sözlr gör mn heç n vermdin. mican, sn heç ndn bir ey düzld bilrsnmi?

491

Milli Kitabxana

L i r. Yox, dostum, heç ndn heç n çixmaz. T l x k (Kent). Tvqqe edirm, bu qocaya deysn ki, onun da öz torpaqlarindan aldii glir bu qdrdir. Mn desm, o, tlxy inanmaz. L i r. Of, acidil tlxk! T l x k. Qoca, sn acidil tlxkl irindil tlxyin arasindaki frqi bilirsnmi? L i r. Yox, cavan olan, mni baa sal. T l x k. Torpaini ver deyn O adama yaxi bax. Mniml dursun qoa, Onda aydin olacaq: Kimdir acidil tlxk, Kimdir irindil tlxk. Biri papaq geyinib, O biri d geyck. L i r. Bununla sn mni tlxk adlandirirsan, dostum? T l x k. Rütblrin hamisini baqalarina paylamisan. Yalniz tlxk rütbsi qalib. Sn anadan bu rütbyl doulmusan. K e n t. O tamamil axmaq deyil, milord. T l x k. Yox, bizi yaradan o bir Allaha and içirm ki, lordlar v yanlar mni tamamil axmaq olmaa qoymazdilar, hrgah adamlardaki axmaqlii özümd birldir bilsydim, onlar mütlq mniml rik olardilar. Bli, bli xanimlar da bir pay qoparmaa çaliardilar. Qoymazdilar ki, bütün axmaqliq tk mn çatsin. mican, mn bir yumurta ver, mn d vzind sn iki tac verim. L i r. ki tac? O n olan eydir? T l x k. Niy tccüblnirsn! Yumurtam iki yer tn bölüb içini yeyrm, yerd qalar iki dn qabiq hisssi. Bu da olar sn iki tac. Sn öz tacini iki yer bölüb, hr iki hisssini baqalarina verdikd öz eyini çiynin alib palçiqdan keçirdin. Niy? Ayaqlari palçia bulanmasin. Demli, sn qizil tacini baqasina vernd öz bo tacinin içind alin az idi. gr mnim bu sözlrim axmaq bir i sayilirsa, on ii birinci görn adami yaxica allaqlamaq lazimdir (Oxuyur). ndi axmaqlara yoxdur ehtiyac, ndi aillilar axmaqlayirlar.

492

Milli Kitabxana

Ail çar qilmir, düünc lac, Meymunluq edirlr, sarsaqlayirlar. L i r. blh, sn bel oxumai n vaxtdan öyrnmisn? T l x k. Sn qizlarini özün ana edib, llrin çubuq verib, a sarilarini çubuq göyrdn bir uaq kimi qorxa-qorxa qarilarinda öz tumanini aai çkn gündn bu mnim adtimdir (Oxuyur). Frhdn, sevincdn aladi onlar, Mn nm oxudum drddn, fikirdn. Gizlnqaç oynadi bxtl hökmdar, Tlxk crgsin düdü o birdn. Xahi edirm, mican, bir müllim tutasan ki, snin tlxyin yalan danimaq öyrtsin. Mn yalan danimai öyrnmk istyirm. L i r. Yalan danisan, ay blh, biz sni qamçiyla dalayariq. T l x k. Mn buna çox tccüb edirm. Sninl qizlarin arasinda heç bir oxarliq yoxdur. Onlar mni düz danianda qamçilayirlar, sn is yalan deynd. Bzn d mni susduuma gör qamçilayirlar. Mn tlxkdn baqa, n desn olmaq istrdini, ancaq mn yen d sn olmaq istmzdim. mican, sn öz beynini hr iki trfdn ksib tullamisan, ortasinda heç n qoymamisan. Budur, o tullantilardan biri glir (Qonerilya daxil olur). L i r. N olub, qizim! Qalarin niy el düyünlnib? Mn bel glir ki, sn bu son günlrd çox qaqabaqli olursan. T l x k. Sn onun qaqabaqli olub-olmadiina diqqt yetirmdiyin vaxtlar bir ziz xlf idin. ndi sn rqmsiz bir sifirsan. Mn indi sndn yaxiyam. Mn tlxym, sn heç n (Qonerilyaya). Bli, bli, mn hqiqtn d dilimi saxlamaliyam. Siz mn bir söz demsniz d, üzünüzün ifadsi mn susmai mr edir. Ss... ss... Yoruldu, üzüldü, qaldi tnha-tk, Yoxdur süfrsind bir qarin çörk. (Lir göstrir). Ha, ha, ayirtdanmi noxud qabii! Q o n e r i l y a. Yalniz bu dbsiz tlxyiniz yox, Hm d baqa sirtiq adamlariniz Hr an, hr dqiq harinliq edib, Min cür bhanyl dava salirlar. Dözmk mümkün deyil bu azinlia. El znn edirdim, mn deyn kimi,

493

Milli Kitabxana

Bunun qarisini alacaqsiniz. Dht glirm gördüklrimdn. Bu ndir? Sözünüz, rftarinizla Bu i özünüz yol verirsiniz. ndi ki beldir, mcburam özüm, Qanunu-qaydani saxlamaq üçün, n ciddi, n qti tdbir görmy. Bilirm bu siz toxunacaqdir. Sizdn ricam budur, incimysiz. Hrgah olmasaydi dövlt rifahi, iniz azca qarimai mn Özüm n böyük ayib sayardim. T l x k. mican, sn bunu yaxi bilirsn: Toraay balaca ququ quuna Rhm edib, nvazi spdi baina. Saxladi, böyütdü ququ quunu, O da toraayin yedi baini. Demli, am söndü, qaldiq zülmtd. L i r. Sn mnim qizimsan? Q o n e r i l y a. Qurtarin, cnab. Mn çox istrdim ki, hrktiniz Gözl aliniza layiq olaydi. Atin bir trf bel rftari, iltaqliq qtiyyn yaramir siz. T l x k. Çkib sürüynd araba ati, Ek d anlayir i n yerddir. Ehey, mnim Cekim, sevirm sni. L i r. Heç mni burada taniyan varim? Bel görünür ki, mn Lir deyilm! Lir bu cür daniir, bu bu cür davranir? Hani o duruum, o bailarim? Blk, alim, huum azalib mnim. Blk, hissim yatib, duyum sustalib,

494

Milli Kitabxana

H! Mn oyaammi? Yox, ola bilmz. Oyaq ks heç vd süst qala bilmz. ndi tapilarmi el bir adam, O desin: mn kimm? T l x k. Lirin kölgsi. L i r. Mn grk bilm ki, dorudan kimm. Çünki lyaqtim, biliyim, alim, Mni sala bilr pis fikirlr. El düünrm mn kral Lirm, El znn edrm, qizlarim vardir. T l x k. Özü d hökmdar atalarini Mütiy çevirmk istyn qizlar. L i r. Sizin, qng xanim, adaniz ndir? Q o n e r i l y a. Sizin bu qrib tccübünüz Sizdki qrib iltaqliqlara Yaman uyun glir, yaman oxayir. Tvqqe edirm, xo niyytimi Doru-dürüst baa düsiniz, ser. Siz yali, hörmtli bir insansiniz, Demli, ailli olmalisiniz. Sizinl burada yüz cngavr var, Azindir, pozundur, yyadir onlar. Bu lova yiini hrktiyl Çevirib hyti karvansaraya. Gözl sarayimiz taninmaz olub, Dönüb meyxanaya, qhbxanaya. Abir-hya bizdn tlb edir ki, Tcili son qoyaq bu bdnamlia. Xahi eylyirm mn bunu sizdn, Xahisiz d özüm tdbir görrdim. Azaldin sayini miyytin siz, Yainiza uyun adamlar seçin. Onlar unutmasin db-rkani, Siz, özlrin hörmt qoysunlar.

495

Milli Kitabxana

L i r. Dünya bir zülmtmi, adamlar iblis! Cld olun, atlari yhrlyin tez. Çairin, toplayin miyytimi. Namrd, dönük övlad! Gedirm indi, Tng gtirmrm sni bir daha. Hl mnim baqa bir qizim da var. Q o n e r i l y a. Söyüb-döyürsünüz adamlarimi. Sizin harinlami tr-töküntünüz Agaliq edirlr hamiya burda. Halbuki, mehriban yanlarimiz Onlardan yükskdir hr bir chtdn. (Hersoq Albani glir). L i r. Gec peman olan dür drdlr. (Hersoq Albaniy) Ah, cnab, gldiniz? Bir deyin mn, Onunla fikriniz eynidir sizin? Gtirin, gtirin atlarimizi. Of, müdhi nankorluq, daqlbli eytan! Sn zühur ednd övladimizda Dnizd timsahdan daha qorxuncsan. H e r s o q A l b a n i. Rica eyleyirm, sakit olun, ser. L i r (Qonerilyaya). Sn-mnfur çalaan-yalan deyirsn. Mnim miyytim çox lyaqtli, Çox ncib, çox tmiz adamlardilar. Onlar gözl bilir vzifsini, Onlar öz adini qoruyur hr vaxt. n kiçik, n cüzi bir günah üçün Gör nec incitdim Kordeliyani! Tamam alt-üst oldu ülvi hisslrim. Qlbimdn çixarib mhbbtimi, Yerin öd kimi zhr doldurdum. Mn nec yanildim! Of, Lir, Lir, Lir, Lir! Döy bu bo baini - açiq qapini, O snin alini buraxib çöl, çri ötürdü gicbsrliyi!

496

Milli Kitabxana

(Baina döyür). Gedyin, gedyin, silzadlr! H e r s o q A l b a n i. Milord, mnim yoxdur heç bir taqsirim. Dorusu, bilmirm, düzü, bilmirm, Bel hycana n salib sizi. L i r. Ola bilr, milord, inaniram mn. Dinl, ey tbit, gözl ilah; Dinl bu qocanin qarilarini: gr bu rzili, bu hrati Uaq domaq üçün yaratmisansa, Dyi qrarini, dyi hökmünü. Qurut qisirliqla ana btnini, Çürüt nsilverm mhartini. rfsiz cismin rf olacaq Bir övlad görmsin dünyada heç vaxt. Hrgah doacaqsa, görüm drd dosun, ztirab bdi dalasin onu. Ömrünün-gününün cavan çainda Bürüsün alnini drin qirilar, Göz yai arx açsin yanaqlarinda. Onun zab dolu, ziyyt dolu Ana qayisini, mhbbtini Rixndl, nifrtl qarilasinlar. O zaman hiss edr, o zaman bilr: fi bir ilanin - qorxunc gürznin Bdn sancilmi zhr diindn Nec d yamandir nankor bir övlad! Gedk, gedk burdan (Gedir). H e r s o q A l b a n i. N olub, axi, Allah xatirin, bir dani mn. Q o n e r i l y a. Sn bel tvil üzm özünü, Bunun sbbini bilmy dymz. Qocalib, qayidib uaqliina,

497

Milli Kitabxana

Qoy nec istyir, iltaqliq etsin. (Lir tzdn glir). L i r. Bu ndir, ikinci hft rzind Yarisi qovulub adamlarimin! H e r s o q A l b a n i. N olubdur, cnab? L i r. Deyrm indi. (Qonerilyaya) Ah, olum v hyat! Utaniram ki, Bu qdr sarsitdin kiiliyimi. Snintk dyrsiz mxluq önünd Axir göz yalarim istr-istmz. Görüm, tufana dü, zülmtd çürü. Bala, sni tutsun ata qarii. Saalmaz yaralar canini alsin. Ey qoca gözlrim, sarsaq gözlrim! Bir d ya töksniz, ya axitsaniz, Sizi çixardaram hdqnizdn, Ataram torpaa, ataram yer. Siz öz çemnizl, öz suyunuzla Sulayin torpai, isladin yeri. Gör bir nlr oldu! Qoy bel olsun. Hl mnim baqa bir qizim da var. O ncib, qayike, mrhmtlidir. Eidib bilnd bu rzalti O snin üzünü, dii canavar, Didib-daidacaq dirnaqlariyla. Sn bunu unutma, bunu unutma: Mn öz mnsbimi, öz taxt-tacimi Yen d geriy qaytara billm. El düünm ki, hakimiyytdn bdi olaraq l çkmim mn. Sn bunu unutma, sn buna inan. (Lir, Kent v miyyt gedirlr). Q o n e r i l y a. Eitdinmi, milord?

498

Milli Kitabxana

H e r s o q A l b a n i. H, Qonerilya. Böyük mhbbtl sevsm d sni, ndi trfgirlik etmyim grk. Q o n e r i l y a. Rica eylyirm, bsdir bu haqda... Osvald harda qaldi, çairin onu. (Tlxy) Sn tlxk deyilsn, haramzadasan. Aanin dalinca di sürü, haydi! T l x k. Lir mi, Lir mi, bir azca dayan, Apar özün il bu tlxyi d. l keçmi tülkütk Nacins qizi döyüb brk, Asardim boazindan. Heyf, fndim fnd deyil, Papaim kmnd deyil. Qaçim rin azindan. Q o n e r i l y a. Bu kii n yaxi düünüb bel: styir yüz nfr adam saxlasin Silahli-yaraqli yüz nfr adam! Alini itirmi bu axmaq qoca styir onlarin kömyi il Bu cah-clalimi sovursun yel. Huuna glni srsmlyrk Hyata keçirsin bir divanantk. Töksün zhlmizi dava-dalala. Hr cür iradlarla, bhanlrl Sixsin mngnd varliimizi, Keçsin hyatimiz qorxu içind. Hl sn bunun bir bicliyin bax! Osvald harda qaldi?

499

Milli Kitabxana

H e r s o q A l b a n i. Yaxi, qoy görk. N çox iirdirsn öz qorxunu sn! Q o n e r i l y a. Çox qorxmaq yaxidir çox inanmaqdan. Ehtiyat bladan qoruyur bizi. Yolumda görünn bu thlükni gr mhv etmsm, mhv edr mni. Bldm qocanin mn iç üzün, Yazmiam bacima dediklrimi. Bacim sözlrim baxmasa hrgah, Onu qbul ets miyytiyl... (Osvald qayidir). Ah, sn gldin, Osvald! H, o mktubu Bacima yazdinmi? O s v a l d. Yazmiam, xanim. Q o n e r i l y a. Get, özünl götür bir neç adam, Ata suvar olub tez düün yola. Mnim tviimi bacima çatdir, Hm d ona bildir öz fikrini sn, Çali, tsir etsin sözün-söhbtin. Yolçu yolda grk, tls, tez qayit. (Osvald gedir). Xeyr, xeyr, milord, snin bu inc, Bu zrif, bu hlim tbitini Tnqid etmk deyil mqsdim sla, Sözlrim gör mni baila. Bel yumaq qlbi snd görn ks Sni brk qinayar, trif eylmz. nsana flakt, bla gtirn Mülayimlik ancaq ailsizliqdir. H e r s o q A l b a n i. Snin fikrin ndir, dey bilmrm: Tamah bir tldir biz zldn, Çoxa can atiriq, az gedir ldn. Q o n e r i l y a. Yox, axi... H e r s o q A l b a n i. Hr eyi zaman göstrr.

Gedirlr.

500

Milli Kitabxana

BENC SHN Hersoq Albaninin sarayi qarisinda hyt. Lir, Kent v tlxk glirlr. L i r. Bu mktubu Qlostere apar. Qizimin yalniz mktubla laqdar suallarina cavab ver. lav heç n dem. gr tlsmsn, mn qizimgil sndn vvl çatacaam. K e n t. Mktubunuzu çatdirmayinca, milord, gözlrim yuxu getmyckdir (Gedir). T l xk. dir, adamin beyni dabaninda olsaydi, adamin beyni heç döynk olardimi? L i r. Olardi, dostum. T 1 x k. El is sni tbrik edirm, istdiyin qdr sevin bilrsn. Snin alin heç vaxt ayaqqabida gzmli olmayacaq. L i r. Ha, ha, ha! T 1 x k. Görrsn, o biri qizin sni mehribanliqla qarilayacaq. Çünki me almasi ba almasina bnzdiyi kimi, o qizin da bu qizina bnzyir. Ancaq mn bildiyimi bilirm. L i r. Sn n bilirsn, dostum? T 1 x k. Onu bilirm ki, iki me almasinin dadi eyni olduu kimi, snin o qizinla bu qizinin dadi eynidir. O da tur dadacaqdir. Dey bilrsnmi, adamin burnu niy üzünün ortasindadir? L i r. Yox, dey bilmrm. T 1 x k. H, ona gör ki, burnun hr trfin bir göz düsün. Adam iyly bilmdiyini gör bilsin. L i r. Mn qizima qari daltsizlik etdim. T 1 xk. Dey bilrsnmi, iblis öz çanaini nec düzldir? L i r. Yox. T 1 x k. Mn d dey bilmrm. Fqt mn dey bilrm ki, iblis özün niy ev tikir. L i r. Niy tikir? T 1 x k. Niy tikir? Ona gör ki, baini evind saxlasin, baini qizlarina vermsin, buynuzlari müdafisiz qalmasin. L i r. Mn tbitimi dyicym, bundan sonra mehriban bir ata olacaam. Atlar hazirdirmi? T 1 x k. Atlarin dalinca snin eklrin gediblr. Çox maraqlidir, n üçün Yeddi qarda bürcünd ancaq yeddi ulduz var, artiq yoxdur?

501

Milli Kitabxana

L i r. Çünki onlar skkiz deyil. T l x k. Tamamil dorudur. Sndn yaxi tlxk çixardi. L ir. Bu blhi rdd elyin burdan! Nankor heyvr! T 1 x k. mican, gr sn mnim tlxyim olsaydin, mn sni vaxtindan önc qocaldiina gör yaxica kötklyrdim. L i r. Bu n demkdir? T 1 x k. Bu o demkdir ki, sn grk vvlc aillanaydin, sonra qocalaydin. L i r. Ah, qoyma dli olum! Allah, mn mdd ver: Dözüm drd, zaba, Mn güc ver, qüvvt ver. (Saray adami glir). N oldu? Atlar hazirdimi? S a r a y a d a m i. Hazirdir, milord. L i r. Gedk, dostum. T l x k. Mn gedirm, neylmk?! Mn gülm, ey mlk. Ndir bdi qalan? Qizliin da gedck. Gedirlr. KNC PRD BRNC SHN Qrat Qlosterin sarayi. Edmundla Kuran qarilairlar. E d m u n d. Salam, Kuran. K u r a n. Salam, ser. Mnim indic sizin atanizin yaninda oldum. Ataniza xbr verdim ki, hersoq Kornoul öz qadini hersoginya Reqana il birlikd bu gec siz glmk istyir? E d m u n d. N üçün glmk istyir?

502

Milli Kitabxana

K u r a n. Sözün düzü, bilmirm. Tz xbr eitmisinizmi? Mn bu araliqda gzn piç-piçlari deyirm. Adamlar el picildairlar ki, az qalir onlarin dodaqlari qulaqlariyla öpüsün. E d m u n d. Yox, eitmmim. ltimas edirm, daniin. N deyirlr? K u r a n. Deyirlr ki, guya hersoq Kornuolla hersoq Albani arasinda müharib olacaqdir. Mgr siz bunu eitmmisiniz? E d m u n d. Heç n eitmmim. K u r a n. Vaxt glr, eidrsiniz. Salamat qalin, ser (Gedir). E d m u n d. Bu gec buraya glck hersoq? Çox yaxi, çox gözl! Düzlir ilr. Mnim xeyrimdir onun glmyi. Atam mr edib göztçilr, Tutub qardaimi dama salsinlar. ndi bir i durur mnim qarimda, nc msldir bu hddn artiq. Onu görmliym tcili, drhal. ldn vermk olmaz bel fürsti. (Edqari çairir) Qardaim, qardaim, bir aai dü, Bir klm sözüm var, eidirsnmi? (Edqar glir). Atamiz yamanca izlyir sni. Qardaim, qaç burdan, qurtar canini. Gizlndiyin yeri deyiblr ona. ndi qaçmaq uçun yaxi mqamdir. Qoy bu zinrik gec zirehin olsun. Mn bir de görüm, bir söyl görüm: Hersoq Kornoulun leyhin sn Bir söz demmisn bu yaxinlarda? Hersoq bura glir, özü d indi. Bel bir gecd, bel tcili. Xanim Reqana da glir onunla. Hersoq Albaniyl hersoq Kornoul Gizlic balayib dümnçiliy. Bu kin, bu davt, nifaq bard Bir yerd azindan söz çixmayib ki? H, bir yadina sal.

503

Milli Kitabxana

E d q a r. Bir klm bel. Bu haqda özüm arxayinam mn. E d m u n d. Ah, ayaq sslri! Atamiz glir. Baila, qardaim. ndi yalandan Qilinc çkcym snin üstün, Sn d qilincini çixar qinindan, Yalandan özünü müdafi et. (Ucadan) Yerind möhkm dur! H, di tslim ol! (Yavaca) Atamiz glmmi uzaqla burdan. (Ucadan) Ey, ey, iiq verin (Yavaca). Sn qaç, qardaim. (Ucadan) Mli yandirin! (Yavaca) Artiq lvida. (Edqar gedir). ndi qan lazimdir, bir azcana qan: Atami ürkdn inandirdam ki, Dorudan, iddtl döyümüm mn. (Öz qolunu yaralayir). Srxolar görmüm: bundan qrib Oyun çixarirlar ylnc üçün. Ata! Ata! Vay-vay, kömk eylyin. Bu ndir, burada bir adam yoxdur? Qloster v nökrlr llrind ml glirlr. Q1 o s t e r. Ah, bu snsn, Edmund! O blh hani? E d m u n d. Burada qaranliqda gizlnmidi o, Dayanib dururdu siyirmqilinc. Cadu eylyirdi donquldanaraq, Yardim istyirdi r qüvvlrdn. Aya yalvarirdi: bu cinaytd Ona kömk etsin. Q1 o s t e r. Bs, bs, hani o?

504

Milli Kitabxana

E d m u n d. Mni qan aparib, ata, bir baxin. Q1 o s t e r. Hani o yaramaz? E d m u n d. Qaçdi bu yolla. El ki, hiss etdi, ta bacarmayir... Q1 o s t e r. Gedin arxasinca, izlyin onu. (Bir neç nökr gedir). Nyi bacarmayir? E d m u n d. Mni aldadib Sizin qtliniz razi salmai. Naxlf bununçün brk llirdi. Mn ona dedim ki, qisas Allahi Göylrdki bütün ildirimlari Ata qatilinin tökr baina. Mn ona danidim heyrt içind: Ali mhbbtl, ülvi sevgiyl Övladi ataya möhkm balayan bdi, müqdds, sinmaz tellrdn. Sözün müxtsri, xain özünün Bu qeyri-insani qsdin qari Mndki tvii, nifrti görüb Üstüm hücuma keçdi qfltn, Qilincla qoluma zrb endirdi. Bu i vvldn hazirlamidi, Mnims heç ndn yoxdur xbrim. El ki, o gördü dyantimi, Bildi ki, haziram bir csur kimi Zrby zrbyl cavab vermy, Bundami çkindi, yoxsa hay-küydn Bu zaman mn yaman hay-küy salmidim Birdn qaçib getdi. Q1 o s t e r. Qoy qaçib getsin. Czadan heç yana o qaça bilmz. Mütlq vvl-axir tutulacaqdir,

505

Milli Kitabxana

Tutuldu - qurtardi, gbrckdir. Alicnab hersoq bizim baçimiz, Hörmtli hamimiz, havadarimiz Bu gec buraya trif buyurur. Bütün hr trf onun adindan Mn bel bir elan göndrrm ki, Odda diri-diri yandirmaq üçün O alçaq qatili tapib vern ks Mükafat alacaq, nam alacaq. Onu gizldn ks mhv olacaqdir. E d m u n d. Çalidim, fikrindn döndrim onu, Nankor l çkmdi bd niyytindn. Bu vaxt onu söyüb lntlyrk Qorxutdum qsdini fa eylmkl. Cavabinda hirsl bel söyldi: "Ey hüquqdan mhrum, bic doulan zad, El znn edirsn, snin düzlüyün, Snin lyaqtin, snin safliin Sn dayaq durub kömk edck, Sözün inanan tapilacaqdir. Xeyr! Hdr girm münaqiy. Mn nyi istsm, istdiyim vaxt Hr yerd yalana çixara billm. Bli, sübut üçün xttimi htta Bir sas göstrsn, dlil gtirsn, O zaman deyrm, bütün bu ilr Mnim hyatima, mnim ömrüm Qurulan tldir, atilan tordur. n küt adam bel baa dür ki, Sn çox grkdir mnim ölümüm. Sn buna nec d böyük bir syl Fürst axtarirsan, imkan gzirsn". Q1 o s t e r. Ah, sürtük, sirtilmi, rzil böhtançi! Yazdii mktubu inkar edck? Yox, daha o mnim övladim deyil.

506

Milli Kitabxana

(Shn arxasinda tntnli musiqi) Aha, eypur ssi! Gln hersoqdur. Bilmirm, n üçün o glir biz. Ona aiz açib baladaram mn Hm knar yollari, hm limanlari. Yaramaz aradan sipixa bilmz. Hm d o blhin müdhi klini Hr yana, hr yer göndrrm ki, Qoy bütün ölkd taniyib onu, Tutub göndrsinlr tcili biz. Bil, mnim, qeyrtli, vicdanli olum, Artiq bundan sonra torpaqlarimin Qanuni varisi sn olacaqsan. Hersoq Kornoul, Reqana v xidmtçilr daxil olurlar. H e r s o q Kornoul. Xo gördük, ziz dost! El indic, Sizin eviniz hl çatmami Bir xbr eitdim. Dhtdir, dht! R e q a n a. Deyilon düzdürs, o yaramaza Dünyada n air cza azdir, az. Sizin shhtiniz necdir, milord? Q1 o s t e r. Ah, xanim, üryim qoca vaxtimda Parça-parça olub, paralanibdir. R e q ana. Mgr bu mümkünmü, ola bilrmi: O mnim atamin xaç oulluu, Özü ad qoyduu - doma balaniz Sizin Edqariniz siz qsd etsin? Q1 o s t e r. Oyy, ledi, ledi, daniim nec! Bunu dill demk özü ayibdir. R e q a n a. Olunuz atama xidmt eylyn Azin harinlara qoulmayib ki?

507

Milli Kitabxana

Q1 o s t e r. Dorusu, bilmirm. Ah, bu xyant n air, n air bir flaktdir. E d m u n d. H, xanim, onlarla laqdydi. R e q a na. Msl aydindir, heyrtlnmyin Siz onun bu qdr pozulmasina. Demli, onlardi thrik eylyn Onu bu qtl, bu xyant. Onlar istyirlr qoca atamin rsini rahatca yeyib-içsinlr. Bu axam bacimdan mktub almiam, Hr eyi trafli o yazir mn. Bu id ehtiyat, ustaliq grk. O srxo sürüsü biz glrs, Onlarin cngin keçmmk üçün Evdn gedcym. H e r s o q Kornuol. Mn d, Reqana. Edmund, eitmim, siz ataniza Layiq övlad kimi, i görmüsünüz. E d m u n d. Bu mnim övladliq borcumdur. Q l o s t e r. Olum xyantin açib üstünü. Bir baxin, canini tutmaq istrkn Özü d qolundan yaralanibdir. H e r s o q Kornuol. Dalinca gediblr? Q1 o s t e r. Gediblr, milord. H e r s o q Kornuol. O, l keçnd bir daha heç vaxt Heç ks thlük olmayacaqdir. Onu tutmaq üçün mnim adimdan ­ Külli-ixtiyardan, slahiyytdn stifad edin istnilntk. Edmund, sizin is burda, indic Kii qeyrtimz, lyaqtiniz Çox yaxi, çox gözl sübut olundu. Bizim bel igid, bel vfali Adamlara çoxdur ehtiyacimiz.

508

Milli Kitabxana

Sizi götürürük öz siramiza, Qbul elyirik hm d birinci. E d m u n d. Sadiq olacaam hr zaman siz. Q1 o s t e r. Ona göstriln bu hörmt üçün Tkkür edirm siz ürkdn. H e r s o q Kornuol. N üçün glmiik, bilirsinizmi? R e q a n a. Hm d bel vaxtsiz, bel vdsiz, Göz-gözü görmyn zinrik gecd. Bunun mühüm, ciddi sbblri var. Biz çox grkdir mslhtiniz. Atamdan, bacimdan mktub almiam, Onlarin arasi dyibdir yaman. Bilmk istyirlr: ndir fikrimiz? Düzgün hll etmkçün mübahisni Bel düünürm, znn edirm ki, Knar adam olsa, daha yaxidir. Cavab gözlyirlr qasidlr indi. Hörmtli Qloster, ziz dostumuz, Unudun dözülmz kdrinizi, Qlbiniz toxtasin, dinclsin bir az. Txir salinmaz bu msld Tcili siz biz mslht verin. Q l o s t e r. Xanim, mn haziram qulluunuzda. Biz hr ikiniz Xo glmisiniz.

Gedirlr.

KNC SHN

Qlosterin sarayi önünd. Kentl Osvald qari-qariya glirlr.

O s v a l d. Snin açilacaq sabahin xeyir, dost. Sn buralisan? K e n t. H. O s v a l d. Biz atlarimizi haraya balaya bilrik? K e n t. Bataqlia

509

Milli Kitabxana

O s v a 1 d. Xahi edirm, bir dost kimi, düzünü de. K e n t. Mn snin kimi adamla heç vaxt dost olmaram. O s v a 1 d. N dedin! ndi ki, beldir, mn sizi görmk bel istmirm. K e n t. gr birc df cngim keçsydin, sni el sixardim ki, gözlrin brl qalardi. Onda mni yaxi görrdin. O s v a 1 d. Üstüm n dümüsn?! Mn sni heç tanimiram. K e n t. Xalaolu, ancaq mn sni la taniyiram. O s v a 1 d. De görüm, mn nec adamam? K e n t. Sn firildaqçi, dlduz, boqab dibi yalayansan; alçaq, lova, içibo, yaziq bir mxluqsan. Cibin yüz manat qoyub, ayaina yun corab taxib, günd üç kostyum geyinsn d heç ny dymzsn, iyrnc bir düdmsn. Sn qorxaq, araqaridiran haramzadasan. Xudbin, xbis, xirdaçi, hr yer burnunu soxan clafsan. Snin zatin qiriq, mayan haramdir. Xmirin oraliqdan yorulub. Öz xeyrin üçün hr cür yaramazlia hazirsan, yaltaqsan, xbrçisn. gr bu rütblrin birini öz adindan silib atsan, sni el zidirrm ki, adin da yadindan çixar. O s v a 1 d. Gör, sn n qdr içiçürümü, içüylnmi heyvrsn ki, tani olmadiin, sni tanimayan bir adama azina glni çrnlyirsn. K e n t. Hyasiz, sirtiq nökr, mni tanidiini danirsan! Bs iki gün bundan vvl snin kralin qarisinda yer srib mitlin döyn mn deyildim? Çixart qilincini, qirimal! Gec olmaina baxma, ay yaxi iiq saçir. ndi murdar vücudunu tik-tik dorayaram. Ayin iii snin tiklrinin üstün dviyyat kimi spilr. Çixart qilincini, koralmi dllk ülgücü, çixart! (Qilincini siyirir). O s v a 1 d. Rdd ol! Mnim sninl görülsi heç bir iim yoxdur. K e n t. Çixart qilincini, haramzad. Sn kralin leyhin mktub gtirmisn. Sn öz kral atasina quyu qazan, öhrt dükünü olan bir oyuncain trfini saxlayirsan. Qilincini lin götür, alçaq, yoxsa qilçalarini dorayar, budlarini qovurub özün yedirdrm. Çixart qilincini, haramzad. Cld ol, vlduzna. O s v a 1 d. Kömk edin, eyy! Öldürürlr! Kömk edin! K e n t. Özünü qoru, rzil köl. Dayan, claf, dayan. Qul oluqul, özünü qoru (Onu vurur). O s v a 1 d. Kömk edin, eyy! Öldürürlr, öldürürlr! Edmund siyirmqilinc daxil olur.

510

Milli Kitabxana

E d m u n d. Bu ndir? N olub bel? (Onlari ayirir). K e n t. Vurumaq istyirsiniz, igid olan! Buyurun, buyurun. Qan tök bilirsiniz? ndi mn sizi qana alidiraram. Yaxina glin, aa balasi.

Qloster glir.

Q1 o s t e r. Nec, silah, qilinc! Bu n demkdir! Hersoq Kornuol, Reqana v xidmtçilr daxil olurlar. K o r n u o 1. Dayanin yaamaq xatirin siz! lini trpdn mhv olacaqdir. Kimdir bu adamlar? R e q a n a. Qasidlrimiz: Biri atamdandir, biri bacimdan. K o r n u o 1. Söylyin, n üçün vuruurdunuz? O s v a 1 d. Nfsim ksilir, milord... K e n t. Burda tccüblü heç n yoxdur. Nfsin ksilr d. Sn igidlik göstrdin, axi! Qorxaq dlduz, tbit sndn imtina edir. Sni tbit yaratmayib, drzi düzldib. K o r n u o 1. N qrib adamsan, heç drzi d adam düzld bilr? K e n t. Bli, onu dorzi düzldib, ser. N heykltra, n d rssam htta iki saat müddtind bel bu clafi bu qdr pis hazirlamazdi. K o r n u o 1. Sn dani, bu dava nec baladi? O s v a l d. A saqqalina rhm edib, hyatina qiymadiim bu dbsiz qoca.. K e n t. Of, mnasiz sifir! Snin yerin künc-bucaqdir. Soxulma qa-baa! Milord, icaz xerin, mn bu yonulmami kötüyü hng kimi ayaimin altina salib zim, tozundan palçiq qayirib ayaqyolunun divarina suvaq çkim. A saqqalima rhm etdin, sn, h, cüllüt? Onun üstün cummaq istyir. K o r n u o l. Sakit ol, yaramaz? Bu heyvanliqdir. Unutdun sn db qaydalarini. K e n t. Bli, unutdum, ser, bailayiniz. Ancaq qzbin d qaydalari var.

511

Milli Kitabxana

K o r n u o 1. De görk, n üçün qzblnmisn? K e n t. Çünki bel bir qul, bel bir gda rf vzin qilinc qurayib. Bu cür dlduzlar gülümsyrk Hr cür hala düüb olurlar rng-rng. Onlarin heç biri görünmür göz, Girir insanlarin aralarina, Siçan ipk sapi dorayan kimi, n gözl, n zrif, ülvi, müqdds Ülft tellrini ksib dorayir. Harin agalarin hr arzusunu Yerin yetirir canfanliqla. Ya tökür alian ehtiraslara, Buz qoyur soyumu hissiyyatlara. Bu yaltaq sürüsü qara-quzuntk Tutur le trf dimdiklrini. öngüyüb önünd öz sahibinin Pis niyyt gözlyir, pis niyyt gzir. Heç n anlamadan, heç n bilmdn Hr yerd tulatk izlyir onu. Qara yara tutsun sürtük üzünü, Hl dilrini aardirsan da! Mgr mn tlxym, düz danimiram?! Ah, qazin biri qaz! Sarem çölünd N ola lim düydin mnim, Kamlot kndindki hinin qdr Sni qova-qova qaqqildadardim. K o r n u o 1. Sn n olubdur, dlisn, qoca? Q1 o s t e r. Dani, n üstünd dava balandi? K e n t. Dünyada mndn çox, bu clafdan çox Heç ks bir-birin nifrt etmyir. K o r n u o l. N üçün sn ona claf deyirsn, Fairin günahi, taqsiri ndir?

512

Milli Kitabxana

K e n t. Onun sir-sifti glmir xouna. K o r n u o 1. Bel de, bel de! Ola bilsin ki, Mnim d, bunun da, bu qadinin da Sir-sifti glmir snin xouna? K e n t. Cnab, düz danimaq pemdir mnim. Bu saat qarimda gördüklrimdn Daha yaxi üzlr görmüm bir vaxt. K o r n u o l. Gör, hansi yuvanin quuymu bu xilt! Bir anliq göz yumub kobudluuna Bir az triflsn belsini sn, Büsbütün çixacaq qirandan çöl, Balayacaq göz kül üfürmy. Guya bacarmayir yaltaqlanmai, Vicdani tmizdir, qlbi lksiz. Hami inanacaq onun sözün, Hami znn edck doru adamdir. Hqiqt cildin girib gizlnn Bel tülkülri çox görmüm mn. yirmi bic, yaltaq nökrdn onlar Daha hiylgrdir, daha satqindir. K e n t. And olsun müqdds hqiqt, ser, O gün tanrisi alovlu Febin iqli, fqli üalaritk Nurlu, cazibdar baxilariyla nsan üryini mftun eylyn Siz alicnabin icazsiyl... K o r n u o 1. Saxla, saxla görk, n istyirsn? K e n t. Sizin xounuza glmdiyi üçün mn öz daniiq trzimi dyimk istyirm. Ser, dorudan da, mn yaltaq deyilm. Sözlrin hqiqt donu geyindirib, sizi aldadan adam hqiqtn dlduzdur. Mn qzbiniz, düçar olsam da, heç vaxt sizi aldadib dlduz olmaram. K o r n u o 1 (Osvalda). Onda sn qocani thqir etmisn!

513

Milli Kitabxana

O s v a 1 d. Ay tövbo, ay tövb! Htta bir klm Ona güldn air söz demmim. Lap bu yaxinlarda kral hirslnib Döymk istyirdi mni nahaqdan. Bu da aasina xo glsin dey, Bu zaman gizlic yaxinlaaraq Daldan mn möhkm badalaq vurdu. Qfltn yixildim üzüqoylu. Ayaa qalxmaa macal vermdn Mni l saldi, thqir eyldi. Bir qhrman kimi dartdi özünü. Kömksiz bir ks qsd etdiyiçün Hl trifldi onu kral da. ndi ir qalib bunun diind, Atildi burda da üstüm mnim. K e n t. Sn bir qorxaa bax! El bil, Ayaks Bunun qarisinda it küçüyüdür. K o r n u o 1. Kündni gtirin! Trsin biri trs! Qoca firildaqçi, qoca boboaz! Biz snin drsini verrik indi. K e n t. Mnim çoxdan keçib drs alan vaxtim. Künd gtirmyin mnim üçün, ser. Bilin ki, kralin xidmtçisiym. Onun tapirii, göstriiyl Sizin yaniniza göndrilmim. Bunu unutmayin lahzrtin Kündy salmaqla elçisini siz Onun rfin, xsiyytin Böyük hörmtsizlik göstrirsiniz. K o r n u o l. Kündni gtirin! Vicdanim haqqi, Kündd qalacaq günortayadk.

514

Milli Kitabxana

R e q a n a. Günorta ndir ki! Düz axamadk, Bütün gecni d kündd qalsin. K e n t. Axi, ny gör, mehriban xanim! Atanizin iti olsaydim, yqin, Mn bu rftari rva bilmzdiz. R e q a n a. Ancaq dlduza bu rftar grk K o r n u o l. Bacinin yazdii o adamlardan Birisi d budur. Künd n oldu! (Kündni gtirirlr). Q1 o s t e r. Xahi eylyirm siz cnablardan: Ona bel cza vermysiniz. Hörmtli kraldir onun aasi, Kral özü onu czalandirar. Bilirm, airdir günahi, suçu, Sizins hökmünüz daha airdir. Yalniz alçaq, rzil dlduzlarin Ourluq, quldurluq, firildaq üstd Kündy salirlar ayaqlarini. Kral elçisini alçaltmaq olmaz. Axi, kral sizdn inciy bilr. K o r n u o 1. Bununçün hr ey cavabdeh mnm. R e q a n a. Bacim daha artiq inciy bilr. Burda i bainda onun adami Döyülür, söyülür, thqir edilir, Bizs qarisini almiriq bunun. Tez olun, blhi salin kündy. (Kentin ayaqlarini kündy salirlar). Gedk, milord, gedk. Qloster v Kentdan baqa hamisi gedir. Q1 o s t e r. nan ki, dostum, Halina ürkdn aciyiram mn.

515

Milli Kitabxana

Neylmk hersoqun istyi budur. Hami yaxi bilir, onun hökmünü N dyimk olmaz, n pozmaq olmaz. Yen çaliaram bir lac tapim. K e n t. Narahat olmayin, lazim deyil, ser. Yuxusuz qalmiam, yol yorub mni. Yataram, yorunluq çixar canimdan. Yaxi adamlarin taleyi, bxti Üzünd, gözünd çiçk açmaz ki, Qat-qat qabar balar dabanlarinda. Xo sabah bx etsin yaradan siz. Q1 o s t e r. Dorudan, yaxi i görmdi hersoq (Gedir). K e n t. Ah, zavalli kral, qdim msli Sn öz hyatinla tsdiq eyldin. Sn yaidan çixdin yamura düdün. Çix, ey yer üzünün mli ay, çix. Qorxusuz, hürküsüz iiinda mn ndi bu mktubu rahat oxuyum. Ölüm ayainda, dar ayainda Bizimçün möcüz ba verir bzn. Bu mktub mnimçün bir möcüzdir. Onu Kordeliya yazibdir mn. Gizlndiyim yeri öyrn bilib. Bir imkan gözlyir; fürst düdümü Mni flaktdn xilas edck. Ah, yorgun gozlrim, yumulun artiq, Baxmayin bu iyrnc dünya evin. Gecn xeyr qalsin, flk, ey flk! Bir daha üzüm gülüms mnim, Çevir gül-gül bxtin çrxini (Yatir).

516

Milli Kitabxana

ÜÇÜNCÜ SHN

Me. Edqar glir.

E d q a r. Eitdim haqimda müdhi qrari. Aac kouunda gizlnmidim mn. Yanimdan keçdilr sivri ox kimi, Mni xobxtlikdn görmdi heç ks. Limanlar balidir, ksilib yollar. El yer yoxdur ki, orda mnimçün Tl qoymasinlar, tor qurmasinlar. Baqa ölklr qaça bilmirm, Hr yerd, hr yanda gzirlr mni. Nicat yolu birdir, xilas yolu bir. Grk qiyaftmi dyim tamam. Rzil yoxsulluun düçar etdiyi nsandan daha çox heyvana bnzr, n miskin, n yaziq dilnçi olum. Üzüm, gözüm palçiq bulayim, Ktan da dolayim belim bir az. Saçlarim prian, bdnim çilpaq, Düüm shralara sfillr kimi. Güclü tufanlara, srt külklr Qi günü köksümü sipr eylyim. Dlixanalardan qaçan dlilr Mnim dostum olsun, yoldaim olsun. Qiqirib dolanir hr yani onlar, Mix vurur, mil sancir öz llrin. ynyl, tikanla, dirnaqlariyla Deik-deik edir lüt canlarini. Bu qorxunc görkml dht yaradir, Fermani, obani, binni, ali, Kndi, dyirmani gzirlr bir-bir. Bzn hdlyir, bzn yalvarir, Sdq yiirlar belc hr vaxt. Bdbxt Tom... bir vücud sayilir yen, Mn - Edqar dünyada heç nym, heç n.

Gedir.

517

Milli Kitabxana

DÖRDÜNCÜ SHN Qlosterin qsri önü. Kentin ayaqlarina künd vurulub. Lir, tlxk v saray adamlari glirlr. L i r. Bizim elçimizi yola salmadan Evdn getmlri çox qribdir. S a r a y a d a m i. Bildiyim gör, aralarinda Dünn getmk haqda söhbt olmayib. K e n t. Salam, ziz kral! L i r. Bu rüsvayçiliq Mgr ylncdir? Kent. Xeyr, hökmdar. T l x k. Ha-ha-ha! Gör, özünü n möhkm baladib! Atlari baindan, itlri, ayilari boynundan, meymunlari belindn, adamlari is ayaindan balayirlar. Adam ayaini dinc qoymayanda ayaina taxtadan corab geyindirirlr. L i r. Kim bel tapdayib lyaqtini, Snin künd vurub ayaqlarina? K e n t. Onlar ikisi d, ulu hökmdar, Sizin öz qiziniz, kürkniniz. L i r. O1 a bilmz, qraf! K e n t. Olmudur, kral! L i r. Ola bilmz, dedim. K e n t. Olmudur, dedim. L i r. Yox,yox, onlar bunu ed bilmzlr. K e n t. Bli, bli, onlar bunu etmilr. L i r. Allahlar atasi Yupiter, Kent, Mn and içirm ki, ed bilmzlr. K e n t. Yupiterin yari Yunonaya, Lir, Mn and içirm ki, bunu etmilr.

518

Milli Kitabxana

L i r. Heç cür alim ksmir, bu mümkün deyil. Onlar cürt etmz, onlar bacarmaz, Onlar bel i yol vermzdilr. Hörmt vzin bel hqart Adam öldürmkdn daha pisdir, pis. Mn qisa dani, n etmisn ki, Onlar görünmmi bu cür thqirl Rüsvay edib sni-mnim elçimi. K e n t. Qsr girn kimi diz üst çöküb Siz alicnabin mktubunu mn Onlara hörmtl tqdim eyldim. El yerdn qalxmaq istyirdim ki, Toz torpaq içind, qan-tr içind Bir qasid özünü saldi içri. Mktub gtirmidi Qonerilyadan. Mnim ilrimi qoydu yarimçiq, Mn mane oldu o haramzad. Onun mktubunu oxuyub drhal Onlar topladilar adamlarini, Atlara mindilr vaxt itirmdn. Mnim soyuq-soyuq baxib üzüm, Mn tkbbürl mr verdilr: Dallarinca gedim, cavab gözlyim. Mn burda yenidn gördüm qasidi ­ imi korlayan nhs olu nhsi, Hmin blhi ki, bu yaxinlarda Kobudluq etmidi siz qari, of! Qan vurdu beynim sonsuz qzbdn, Çixdi alim, huum baimdan mnim. Zrbl qümci siyirdim qmdan, Qorxudan quluntk qiqirdi claf. Bürüdü hay-küyü bütün hyti. Yeznniz, qiziniz gldilr bu an, Mni cinaytd günahlandirib, Bel bdnamlia layiq gördülr.

519

Milli Kitabxana

T 1 x k. O smt uçursa bu vhi qazlar, Demli, qi hl sovumayibdir. Ata yni cindir olsa, Övlad ata saymaz onu. Ata cibi pulla dolsa, Övlad gözdn qoymaz onu. Fahidir tale özü, Kasiblari görmür gözü.

Bütün bunlar bir eyi göstrir: qizlarin sni o qdr zab-ziyyt salacaqlar ki, sn bunlari heç bir il d sayib qurtara bilmycksn.

L i r. Ah, bu drd nec d artir gün-gündn, Grilir sbim, titryir ruhum. Ey qorxunc xstlik, l çk yaxamdan, Toxunma, toxunma üryim sn. Bs mnim bu qizim harada qaldi? K e n t. Qrafin yanmda, saraydadir, ser. Lir (saray adamlarina). Arxamca golmyin, gözlyin burda (Gedir). S a r a y a d a m i. Sizin indicn dediyinizdn Baqa taqsinniz, suçunuz vairm? K e n t. Yoxdur, sla yoxdur. Bu nec olub, Kral glib bu az miyyt il? T l x k. Bu suala gör sni kündey salsaydilar, bu sn n layiqli cza olardi. K e n t. N üçün, tlxk? T 1 x k. Sni qariqalarin yanina oxumaa göndrmk lazimdir. Öyrnsn ki, qida azuq yimazlar. Korlardan baqa, cmi insanlar burunlari il qoxulayib iyisindn bildiklri eylri gözlri il d görürlr. yirmi nfrin içind el adam tapmaq olmaz ki, pis iyini hiss etmsin. Da aai diyirlnn böyük tkr yaxinlama, sni altina salib boynunu sindirar. Da yuxari qalxan böyük tkrdn yapi ki, sni d özüyl brabr daa qaldirsin. Hrgah ailli adam sn bundan yaxi mslht vers, mnim mslhtimi geri qaytar. Madam ki, bunlar

520

Milli Kitabxana

axmaq adamin mslhtidir, mn istrdim, bunlardan ancaq firildaqçilar istifad etsinlr. Hr id bir xeyir, bir qazanc güdn Dür min sift bir an içind. Göz girmk üçün can fda edn Sni atib qaçar tufan içind. Qoy ali olanlar çixsin aradan, Mn axmaq gözlyim bu ndid. Hiylgr axmaqliq edir hr zaman, Axmaq hiylgrlik etmir heç vd. K e n t. Hardan öyrnmisn sn bunu, axmaq? T 1 x k. Arxayin ol ki, kündd ylib öyrnmmim, axmaq.

Lir Qlosterl geri qayidir.

L i r. Mniml danimaq istmirlr, h? Deyirlr xstyik? Brk yorulmuuq? Gec sübh kimi yolda olmuuq? Bunlar bhandir, yalniz bhan. Bunlar itat qari üsyandir. Sn get, mn yaxi bir cavab gtir. Q l o s t e r. Mnim hökmdarim, bilirsiniz ki, Hersoq yamancana tündxasiyytdir. Çtindir sözündn döndrmk onu. L i r. Allah özü alsin intiqamimi! Vba azarina tutulsun onlar! Görüm gbrsinlr! Tündxasiyytdir! Bu n xasiyytdir! Bu n hoqqadir! Qloster, Qloster! Mütlq hersoqu, Onun arvadini görmliym mn. Q1 o s t e r. Onlara bildirdim bunu, hökmdar. L i r. Onlara bildirdin! Nyi bildirdin? Baa düürsnmi sn mni, kii? Q1 o s t e r. Bli, ziz kral

521

Milli Kitabxana

L i r. Grk deyydin, Kral Kornuolu görmk istyir. Öz doma qiziyla istkli ata Danimaq istyir, qayi gözlyir. Onlara sn bunu bel dedinmi? Ah, mnim hyatim, ah, mnim qanim! Tündxasiyyt? Hersoq tündxasiyytdir? O tündxasiyyt sn bel de ki... Yox, yox, hl dayan. Blk, xstdir. nsan xst vaxti istr-istmz Vzif borcuna ml eylmz. Salam ruhumuzu naxo canimiz Salir özü il ziyytlr. Özümüzü l ala bilmirik, Tamam baqalair tbitimiz. Bir az sbr grk, hövsl grk. Yaman tlsirdim, fikirlmdim. Azarli adamin iltaqliindan Bel qzblnmk aüsizliqdir. Mn lnt olsun, bdi lnt! (Kent baxaraq) Kündy saliblar onu bs niy? Mn bu hrkt sübut edir ki, Hersoqun, qizimin xstlnmsi Yalniz firildaqdir, yalniz hiyldir. Mnim qulluqçumu azad eylyin! (Qloster) Sn get hersoqa de, arvadina de, Onlarla danimaq istyirm mn. De ki, hökm budur, glsinlr drhal. gr çixmasalar qarima indi, Yataq otainin astanasinda Tbili mn el çaldiraram ki, Dhtli hay-küydn, qorxunc sdadan Onlarin bir anda yarilar bari, irin yuxulari çkilr göy.

522

Milli Kitabxana

Q1 o s t e r. Allah axirini xeyir eylsin (Gedir). L i r. Bel hycanla, bel tvil Çirpinma üryim, sakit ol,sakit! T 1 x k. Üryin aciqlan, mican, apaz piroqun için diri-diri qoyduu ilan baliqlarina aciqlandii kimi aciqlan. Apaz o yaziqlarin baina oxlovla vurub qiqirarmi: "Dinc durun, hyasizlar, dinc durun!". Bu apazin bir qardai varmi. Öz atini çox istdiyindn ona hmi yada qizardilmi ot yedirrmi. Kornuol, Reqana, Qloster v nökrlr glirlr. L i r. Sabahiniz xeyir! K o r n u o 1. Salam, hökmdar. Kentin ayaqlanndan kündni çixanrlar. R e q a n a. lahzrt, sizi görmy adam. L i r. Buna inaniram qlbn, Reqana. Buna inanmaa sasim vardir. Sn mni görmy ad olmasaydin, O zaman mzarda yatan anani Hyatda atani aldatdiiyçün Bir yolluq atardim, boayardim mn. (Kent) Oh, oh, sn azadsan? Bu haqda sonra. Sevimli Reqana, eit; bil, qizim, Bacin övladlarin n alçaidir. O, qana susayan çalaan kimi Öz iti, amansiz caynaqlariyla Didib parçaladi mnim könlümü. (Üryini göstrir). Bu drdi demy dilim glmyir. Bir gürz qivrilir onun qlbind, Buna inanmazsan, ah, ah, Reqana! R e q a n a. Tvqqe edirm, sakit olun, ser. Mn buna ürkdn inaniram ki, Bacim unutmayib vzifsini.

523

Milli Kitabxana

Onun xidmtin, zhmtin siz Lazimi qiymti vermmisiniz. L i r. Bir söyl, izah et, bu n demkdir? R e q a n a. Heç gümanim glmir, heç alim ksmir: Bacim öz borcunu unutsun bir az. Sizin adamlarin azinliini Kmnd salibsa, cilovlayibsa, Demli, xeyirli bir i görübdür. Onu buna gör qinamaq olmaz. L i r. Görüm bel qizi glsin lnt! Reqana Ah, cnab, ya ötüb qocalmisiniz. Çatib hyatiniz sonuncu hdd. Sizin halinizi, hvalimzi Sizdn daha yaxi biln, drk edn Ailli bir ks siz möhtacsiniz. Siz kömk grk, himay gork. Glin xahiimi eidin mnim: Bacimin yanina qayidin drhal, Alin boynunuza günahinizi. L i r. Ondan üzr istyim? Maraqlanirsan, Dilnmk krala nec yarair?! Mqsdin budur ki, ona deyim, h: "Etiraf edirm, istkli qizim, Artiq qocalmiam, grksizm mn. (Diz çökrk) Qarinda diz çöküb, sn l açib, Sn yalvariram, rhm el, mn Çörk ver, paltar ver, yatmaa yer ver!" R e q a n a. Qurtarin bu aci istehzalari. Bacimin yanina qayidin, cnab. L i r. (Ayaq üst qalxaraq). Heç zaman, Reqana, bu ola bilmz. Ah, qizim! O mnim adamlarimin

524

Milli Kitabxana

Sayini azaltdi yariya qdr. Üzüm pis baxdi, pis yola saldi, Zhr dii kimi aci diliyl Sancdi üryimi fi ilantk. Bdbxt atalarin alov püskürn ntiqam odunu müqdds göylr O mlun nankorun töksün baina, Yanib kül dönsün cavan vücudu! K o r n u o 1. L i r. Tfu, cnab, tfü! Bu yaxi deyil. Qfil imklrin gur iiqlari Sirtiq gözlrini kor etsin onun. Uzünü bürüsün qara yaralar, Gül hüsnü yem olsun iyrnc qurdlara! Gün qurutduqca bataqliqlari Havaya yüksln qaynar buxarlar Onun varliini yandirib-yaxsin, Mum kimi ritsin xudpsndliyi. R e q a n a. lahi!.. Mn d qzblnnd Siz bel qarilar yadiracaqsiz? L i r. Sn qaramaram heç vd, qizim. Zrif tbitin yol vermz buna, Bel kobud sözlr sn yaramaz. Yanir vhilikl onun gözlri, Snins gözlrin mrhmtlidir, Adamin könlünü oxayir hr vaxt, Da üstdn da çkmir qlbim mnim. Yoxdur naxlflik tbitind. Sn mnim arzuma qari çixaraq, Yariya bölmzsn adamlarimi, Ksmzsn onlarin azuqsini, Nalayiq bir kim çixmaz dilindn. Mn ev glnd uzaqlaib tez Qapini üzüm sn balamazsan. Ata hörmtini, övlad borcunu,

525

Milli Kitabxana

dbli olmai, minntdarlii Yaxi drk edirsn, yaxi bilirsn. Sn kralliin tn yarisini Pek verdiyimi unutmamisan. R e q a n a. Mtlb üst glin, möhtrm milord. L i r. Kim kündy salib nökrimi, kim? Shn arxasinda eypur sslri. K o r n u o 1. eypur çalirlar ki! R e q a n a. Yqin, bacimdir. Tezlikl buraya glcyini O mn yazmidi öz mktubunda. (Osvald glir). Xanimin gldimi? Lir, Hmin rzildir. Öz namrd, öz dönük sahibsinin Saysind nec lovalanir gör. til gözlrimdn, rfsiz gda! K o r n u o 1. Siz n lazimdir, zati-alilr? L i r. Mnim nökrimi kimin mriyl Kündy saliblar, thqir ediblr? Qlbn inaniram, Reqana, snin Bel çirkin idn xbrin yoxdur. Mn nlr görürm?! Ey ulu tanri! (Qonerilya glir). gr qocalara hörmtin varsa, gr kainatin hökmdaritk Snin itatdn xoun glirs, gr sn özün d qocalibsansa, Drdim rik ol, halima aci. Mni xilas eyl bu müsibtdn. (Qoneriliyaya). Hl bir üzüm baxirsan mnim, Utan heç olmasa bu saqqalimdan! Ah! Reqana, ona sn l verirsn?

526

Milli Kitabxana

Q o n e r i 1 y a. Niy l vermsin? Günahim ndir? Heç d hr axmain eyib bildiyi Bir i, bir hrkt eyib sayilmaz. L i r. Oh, mnim üryim! Nec möhkmsn! Hl d dözürsn bu thqirlr? Axi, nec oldu, mnim nökrim Düdü bu kündy? K o r n u o l. Mn saldirdim, ser. n yüngül czadir bu onun üçün. L i r. Siz! Yni özünüz mr verdiniz? R e q a n a. Xahi eylyirm mn sizdn, ata, Nzr alin ki, çox zoifsiniz. Qocaliqla sözsüz barimaq grk. Siz xidmt edn qulluqçularin Drhal yarisini azad eylyin. Tcili qayidin siz bacimgil. Rahatca yaayin onlarda bir ay, Sonra glrsiniz mnim yanima. Mn özüm burada qonaam indi. Qonaq saxlamaa sizi evimd Yoxdur hazirliim, yoxdur azuqm. L i r. Mn onun yanina qayidim bir d? Yarisini atim adamlarimin? Yox, yox, bacarmaram, bu mümkün deyil. Bundansa l çkib evdn-eikdn, Ba alib gedrm sonsuz çöllr. Tufanla, boranla süpürlrk Bayqua, qurd-qua yolda olaram. Ehtiyac n müdhi bladir, bla! Mn onun yanina qayidim bir d? Xeyr, Fransaya gedrm birba. Cehiz vermdiyim kiçik qizimi

527

Milli Kitabxana

Tmiz mhbbtl istyn, alan Coqun tbitli, mrur kralin Taxt-taci önünd diz üst çöküb, Ona yalvararam, l açaram ki, Mn çörk versin, bir yer ayirsm, Yaayim rziltk öln kimi. Mn onun yanina qayidim bir d? Blk deysiniz, bu alçaq qula (Osvaldi göstrir). Nökrçilik edim? Q o n e r i 1 y a. Özünüz bilin. L i r. Qizim, gl atani dli eylm, Mn mane olmaram sn bir daha. Bir d görümrik heç vaxt, heç zaman. Üzunü görmrm, bala, lvida! Ancaq sn yen d mnim qizimsan, Canimsan, qanimsan, ruhumsan mnim. N deyim? Blk d, menim canimda Yaranmi, kök atmi bir xstliksn. Blk, törmisn xarab qanimdan, Çirk etmi çibansan, qorxulu ison, Hovlanmi yarasan, irinli firsan. Sni danlamiram, utandirmiram, Özün anlamali, utanmalisan. Tn oxlarina tutub alnini, Mn sni çkmirm qadir Allahin ­ Böyük Yupiterin haqq divanina. Bo vaxtin olanda yaxi fikirl, Düzlt öz shvini, öz nöqsanini. Mn döz bilrom, sbr eylyrm. Hllik yüz nfr canqavriml Gedib yaayaram Reqanagild. R e q a n a. Yox, ata, qtiyyn imkanim yoxdur. Axi, gözlmirdim yolunuzu mn. Sizi lyaqtl qarilamaa,

528

Milli Kitabxana

Qonaq saxlamaa hazir deyilm. Bacimin sözün qulaq asin siz. Hdsiz qzbiniz, sonsuz hirsiniz Haminin alinin çadirib yaman. Grk heç ks buna mhl qoymasin. Hami düünsün ki, qocalmisiniz. Artiq danimaa yoxdur ehtiyac. Bacim yaxi bilir n etdiyini. L i r. Bacin düzmü deyir? R e q a n a. Csartl mn Tsdiq eyleyirm bacim deyni. Siz lli nfr kifaytdir, ser. Bu qdr qulluqçu azdirmi bym? Blk d, lap çoxdur. Axi, bir bel Adami saxlamaq kim gerkdir? Sizi vadar edn buna ndir, n, Bir hücum, thlük gözlnilirmi? Bu qdr camaat qalsa bir evd, Bu ev dümzmi ikitirlik? Sizin adamlarla bizim adamlar Dost kimi mehriban yaayarlarmi? Yox, yox, bu çtindir, bu mümkün deyil. Q o n e r i 1 y a. Milord, fikirlin, özünüz deyin, Bacimin, ya mnim qulluqçularim Mgr siz xidmt ed bilmzlr? R e q a n a. lbtt, edrlr. Burda n var ki? Onlar siz qayi göstrmslr, Yaxica yiariq iplrini biz. Yanima glnd, zati-alilr, ndidn duyuram o thlükni Xahi eylyirm, özünüzl siz yirmi be nfr gtirsiniz. Bundan artiina vermy mnim N bir yerim vardir, n d çöryim.

529

Milli Kitabxana

L i r. Mn ki, var-yoxumu siz vermim. R e q a n a. Lap el vaxtinda vermisiniz, ser. L i r. Mn qyyum etmim sizi özüm, Bütün kralliim indi sizindir. Yüz nfr miyyt saxlamiam ki, Mn xidmt etsin, qulluq göstrsin. Nec! Mn glnd snin yanina yirmi be nfr gtirmliym? Belmi, belmi dedin, Reqana? R e q a n a. Bli, bel dedim, deyirm bir d: yirmi be nfr gtirin ancaq. L i r. Böyük yaramazlar dynd göz Kiçik yaramazlar xo glir biz. Kim ki n pis claf deyil cahanda, Yaxi bir cht var, demli, onda. (Qonerilyaya) Mn siz gedirm, çünki dediyin Bir llid iki iyirmi be var. Bu tsdiq edir ki, bacindan snin Ata mhbbtin ikiqat çoxdur. Q o n e r i 1 y a. Milord, qulaq asin, eidin mni: yirmi be, ya on, ya da be nfr, Bu adamlar siz lazimdir mgr? Evimizd bundan iki df çox Qulluqçu hazirdir xidmt etmy. R e q a n a. Htta lazim deyil bir nfr bel. Li r. Biz n lazimdir, n lazim deyil? Bunu sübut etmk çtindir, çtin. Bdbxt bir dilnçi, miskin bir sfil ­ Fikir ver, diqqt ver, ny sahibdir ­ Lazim olandan çox ey sahibdir. gr tbitin lazim bildiyi

530

Milli Kitabxana

530

Adi nemtlrl mhdudlasaydi, nsan heyvan kimi hyat sürrdi. Sn cavan qadinsan. N üçün, niy Bel dbdbli paltar geymisn? H, yalniz isinmk, qizinmaq üçün? Axi, sndn bel zngin, bzkli Paltari tbit tlb etmyir. Mn hqiqtn lazim olansa... Mn ulu göylr, sbr verin siz, ndi, indi mn sbr lazimdir. Ah, böyük yaradan, görürsn özün, Mn burda qalmiam boynu bükülü. Aarib qar kimi saçim-saqqalim. llr yorunuyam, möhnt dustai, Nec d yaziam, nec d bdbxt! Mnim qizlarimin da ürklri Atasina qari nifrtl dolub. Sn bu müsibt yol vermisns, mkan verm dözüm bel dht, Mni istehzaya hdf eylm. Sonsuz qzb doldur üryim sn. Qadin silahiyla - göz yalariyla Qoyma lklnsin kii siftim ­ Qoyma yaralansin kii qeyrtim. Yox, yox, ifritlr! Hr ikinizdn Amansiz intiqam alacaam mn. Nec alacaam, bilmirm hl. El intiqam ki, vahimsindn Lrzy glck bütün yer üzü. El bilirsiniz mn alayiram! Xeyr, alamiram! Mnim alamaa böyük drdim var. Fqt bunu bilin, köksümd ürk Tik-tik olub parçalansa da, Gözlrim göz yai tökmyckdir. Ah, tlxk, mn axi dli oluram!

531

Milli Kitabxana

Lir, Qloster, Kent v tlxk gedirlr. Uzaqlarda imk çaxir, ildirim düür. K o r n u o 1. Glin biz d gedk. Tufan olacaq. R e q a n a. Bu ev balacadir. Miyytiyl Qoca burda çtin yerlckdir. Q o n e r il y a. Günah özünddir. Mnim evimi Öz rahat yerini atib qaçibdir. Çksin czasini axmaqliinin. R e q a n a. gr olmasaydi qulluqçulari, Onu saxlayardim canla-bala mn. Q o n e r i 1 y a. Mn d saxlayardim. Qloster hani? K o r n o u 1. Qocani ötürür. Baxin, o gldi. Qloster qayidir. Q1 o s t e r. Kral brk hirslnib. K o r n u o 1. Bs hara getdi? Q1 o s t e r. mr etdi, atlara suvar olsunlar. Qoca yola düdü miyytil. Fqt hara getdi, bilmirm, düzü, K o r n u o 1. Hara gedir getsin, dymyin ona. Hl l çkmyib öz inadindan. Q o n e r i 1 y a. Siz onu qtiyyn dil tutmayin. Q1 o s t e r. Heyf, yava-yava hava qaralir. Bir azdan tutacaq dünyani zülmt. Shrada balayib güclü qasira. Bütün o trafda yoxdur bir kol-kos. R e q a n a. Ah, ser, biz n edk! Trs adamlarin Trsliyin üzündn törnn bla Onlarin özün n yaxi drsdir. Baladin, baladin darvazalari!

532

Milli Kitabxana

Onun adamlari çox davakardir. Qoca tez eidir axmaq sözlri. Onu yolda birdn tovlayar onlar. Qorxunc hadislr ba ver bilr. Ail tlqin edir qorxunu biz, Ailli adamlar qorxusuz olmaz. K o r n u o l. Milord, siz baladin darvazalari. N müdhi gecdir! Ehtiyat grk. Düz mslht verir mnim Reqanam. Glin uzaqlaaq bu qasiradan. Gedirlr. ÜÇÜNCÜ PRD BRNC SHN

Shra. imk çaxir, ildirim düür. Kent bir yanla qari-qariya glir.

K e n t. Kimdir bu tufanda tnha dolaan? y a n. Könlü tufan kimi narahat insan. K e n t. H, sizi tanidim. Kral hardadir? y a n. Vuruur tbii flakt il. Coqun qasiradan tlb edir ki, Bütün yer üzünün torpaqlarini Sovurub daitsin okeanlara; Yaxud nifrt il dalalandirib Spsin yer üzün okeanlari. Dünya ya dyisin, ya viran olsun. Yolur saçlarini öz llriyl. Qzbdn gözlri kor olmu külk Qapir havadaca o a saçlari. Heç ny, heç kim mhl qoymadan Atir, splyir ayaq altina. Külkl, yaila glib dö-dö,

533

Milli Kitabxana

nsan qlbindki kiçik bir dünya Bu böyük dünyayla çarpiir indi. Bu qorxunc gecd n quduz ayi, N qizimi plng, n ac canavar sti yuvasindan bayira çixmaz. Kral bai açiq, yaxasi açiq Dolanir shrani divan kimi, Gizlnqaç oynayir öz hyatiyla. K e n t. Bs yaninda kim var? y a n. Yalniz tlxkdir. Çaliir, saaltsin zarafatiyla Onun üryinin yaralarini. K e n t. Mn sizi yaxindan taniyiram, ser. Bununçün etibar edib ürkdn, Çox vacib bir sirri açiram siz. Hersoq Albaniyl hersoq Kornuol Çoxdan bir-birin qnim ksilib. Onlar mhartl indiy kimi Gizli saxlayirlar bunu hamidan. Taleyin liyi ucalanlarin Vardir sdaqtli nökrlri d. Fqt hersoqlarin nökr-naibi Yalniz xyantl nfs alirlar, Onlar Fransanin casuslaridir. Kralliqda olan mxfi ilri, Hersoqlarin sonsuz davtini, Onlarin mehriban, qoca kralla Kobud rftarini, nankorluunu Drhal Fransanin hökmdarina Xbr aparirlar, xbr verirlr. Blk, el sas i görülür ki, Bunlar balanicdir onun yaninda. Ancaq bir i biz aydindir güntk: Fransa qounu keçib srhdi, Girib parçalanmi vtnimiz. Laqeyd baçilar yatirib bizi, sas limanlari tutublar artiq.

534

Milli Kitabxana

Hrb balamaqçün bu gün, ya sabah, Yqin qaldirarlar bayraqlarini. ndi mnim sizdn xahiim budur: Mn qlbinizd bir inam varsa, Onda Duvra gedin vaxt itirmdn. Duvrda kdrl söhbt açanda Zavalli kralin, qoca kralin Aci taleyindn, air drdindn Camaat içind ürkdn siz Tkkür eylyn tapilacaqdir. Bilin ki, siln zadganam mn. Tanidiim üçün ürk qizdirib, Etibar edirm siz bu ii. y a n. Sonra daniariq. K e n t. Yox, el indi. Daxilim zngindir öz gorkmimdn, Tsdiq etmk üçün bu sözlrimi, Buyurun, götürün pul kismi siz. çind n varsa, qoy sizin olsun. Orda Kordeliyani görsniz gr, Siz onu, übhsiz, görcksiniz ­ Bu qizil üzüyü göstrin ona. O siz daniar mnim barmd, Onda bilrsiniz kim olduumu. Görüm bu tufani lnt glsin! Gedirm axtarim, tapim krali. y a n. Verin linizi, raziyam, cnab. Daha deyilsi sözünüz yoxmu? K e n t. Bir-iki klm d lavm vardir. Bu daha vacibdir dediklrimdn. Krali tapanda deyrm siz.

Siz bu yana gedin, mn d bu yana. Krala birinci kim rast glrs, Qiqirsin, çairsin o birisini.

535

Milli Kitabxana

Hrsi bir trf gedir. KNC SHN Shranin baqa bir yeri. Tufan davam edir. Lir v tlxk glirlr. L i r. Qanadli jdaha - ey azin külk, iddtl, hiddtl ara verm, s! Sonsuz qzbindn, sonsuz qeyzindn Dalatk qabarib partlasin üzün! Ey amansiz leysan, güclü qasira, Bütün yer üzünü sel qrq el, Qalsin su altinda uca qülllr. Köklü palidlari yaran-daidan, Odlu imklrin lova carçisi, Fikirtk sürtli alovlar, odlar, Mnim çal baima yain göylrdn. Dünyani titrdn ey ildirim, sn Bu yer kürsini zib yastila. Münbit torpaqlari boz kül döndr, Heç n yaratmasin bir d tbit. Yaramaz tördn, nankor yetirn nsan toxumlari mhv olsun birdn. T 1 x k. Ah, mican, möminlrin isti evdki müqdds suyu çöldki bu yai suyundan yaxidir. mican, gl sn öz qizlarinin yanina qayit, onlardan üzr ist. Bel bir gec n ailliya rhm edir, n d axmaa. L i r. Ula, ey qasira! Ali, ey imk! Çala sellr kimi sn d, ey leysan! N leysan, n imk, n d qasira, Mnim ciyrparam-qizlarim deyil. Siz ey tbitin r qüvvlri, Sizi qinamiram zrr qdr d, Demirm rhimsiz, amansizsiniz. Siz vermmim sltntimi, Sizi balam dey çairmamiam. Yoxdur boynunuzda bir haqqi-sayim.

536

Milli Kitabxana

Bel olan halda n dey billm. Qorxulu, dhtli ylncniz Mni qurban seçin, hdf eylyin. Durur qarmizda zavalli, zif, Nsibi hqart olan bir qoca. Yox, yox, siz nancib olmasaniz da, Sizi qinamaa haqqim var mnim. Yaltaq tbitli nökrlrsiniz. Enib aaiya uca göylrdn, Qoulub nancib qizlarima siz Bu aciz, abali, dükün qocayla Döyüür, vuruur, öcirsiniz. Ah, bu alçaqliqdir, rfsizlikdir! T 1 x k. Baini gizltmy bir evi olanin ali da bainda olar. Sfil evlnn zaman Bit gtirr arvadi. Sfil olar anadan Sfilin d övladi. Ayainda qlbitk, Barmaqlari döyünr. Göyndikc döynk, Gec-gündüz deyinr. Beldir d! Hl yer üzün el bir gözl glmyib ki, güzgüy baxib qagözünü oynatmasin, zilib-büzülmsin. L i r. Yox, yox, sakit-dinmz qalacaam mn, Sbir nümunsi olacaam mn. Kent glir. K e n t. Ey-ey, siz kimsiniz? T 1 x k. Kim olacaqdir! lahzrt-sfil, ailli-axmaq. K e n t. Çox tssüf! Kral, siz burdasiniz? Geclr ov edn canlilar htta

537

Milli Kitabxana

Bel bir gecni istmzdilr. Yirtici heyvanlar, alici qular Qzbli göylrin vahimsindn Yuvada qalmaa mcbur olublar. Özümü bilndn bu gün qdr Bel alov saçan müdhi ildirim, Bel uuldayan güclü qasira, Bel iriltiyla töküln leysan Mn n eitmim, n d görmüm. Bu sonsuz dht, bu flakt nsan tbiti davam gtirmz. L i r. Qorxunc nr çkib baimiz üstd, Dünyani titrdn böyük yaradan Qoy bilsin özünün dümnlrini. dalt divani qurulsun indi. Cinayt tördn, czalanmayan ssin sim-sim, titrsin za-za. Qanli llrini gizltsin qatil. Öz andini pozan süni, saxtakar, Öz yolunu azan bic, haramzada, Zinakar rfsiz, dyyus qeyrtsiz Vahim içind lrzy düsün Dostluq, smimiyyt prdsi altda nsan hyatina qsd edn hr ks Daha gizltmsin suçunu bs. Hr yerd hamidan xlvt tutduu Günah daarcii qlbini açsin. Yalvarib-yaxarib sidqi-ürkl, Mrhmt istsin qadir Allahdan. Günahkar deyilm mn onlar qdr. K e n t. Ay aman, bai da açiqdir onun! Mnim mrhmtli, ziz Kralim, Yaxinda küldn bir koma vardir. Orda qasiradan daldalanin siz, Mn bu da qsrd qlbi dadan brk Daa dönmülrin gedim yanina.

538

Milli Kitabxana

Bir az bundan qabaq gedib onlardan. Sizi xbr aldim, sizi sorudum, Mni içriy buraxmadilar. Qapini üzüm çirpsalar yen, Onlari mn gücl mcbur edrm, dbi-rkani unutmasinlar. L i r. Mnim alim çair, dli oluram. Gedk, dostum, gedk. N olub sn? Soyuqdan donursan? Mn d donuram. Hardadir küldn tikiln koma? Nec d qrib olur ehtiyac, Qizila çevirir saman çöpünü. Gedk o komaya. Ah, yaziq tlxk, Qlbimin salamat qalan küncüyl Snin bu halina aciyiram mn. T l x k (oxuyur). Bainda bir azca ali olan ks Vermz ahla-ufla ömrünü bada. Yaidan, tufandan ikayt etmz, Bariar bxtiyl fani dünyada. L i r. Haqlisan, zizim, düz buyurursan. (Kent) Yaxi, o komana sn apar bizi. Lir v Kent gedirlr. T l x k. Ayai sürükn brr aftin alovunu-odunu söndürmk üçün n gözl gecdir! Getmmidn vvl peymbrlik edcym. N vaxt kei xalqi aldatmayacaq, rabçi pivy su qatmayacaq, Drzi xyalindan çixacaq da-ba, Cadugr yerin yanacaq ora, dalt dinck haqq divaninda,

Comrd qalmayacaq borc zindaninda, rdn ayrilacaq rçinin dili, Cibdn ksilck cibgirin li,

539

Milli Kitabxana

Slmçi slmi çöl tökck, xlaqsiz safliqdan mbd tikck, O vaxt ngiltr mmlktind Hami ad alacaq öz sntind. Onda qoca, uaq, cavan, növrst Gzck dorudan ayai üst. Bu peymbrliyi fsanvi sehrkar Merlin edckdir, çünki o mndn sonra yaayacaqdir (Gedir). ÜÇÜNCÜ SHN Qlosterin qsrind bir otaq. Qloster Edmundla daxil olur. Q1 o s t e r. Aman, aman, Edmund! Bu qeyri-insani hrkt heç mnim xouma glmir. Krala kömk etmk üçün onlardan icaz istdim. Onlar mnim bütün imkanlarimi mhdudladirib, Öz evimin ixtiyarini limdn aldilar. Mni hmilik gözdn salacaqlari il hdldilr. Kralin haqqinda danimaa, onun barsind aiz açmaa, ona hr hansi bir vasityl kömk göstrmyi qadaan etdilr. E d m u n d. Bu, insanlia yaramayan, n vicdansiz bir hrktdir. Q1 o s t e r. Fikir verm. Heç n damma. Hersoqlar arasina ziddiyyt düüb. Bir i var. O bundan da pisdir. Bu axam bir mktub almiam. Haqqinda danimaq bel thlüklidir. Mktubu öz otaimda gizltmim. ndi krala veriln ignclrin intiqami tamamil alinacaqdir. Artiq qounun bir hisssi srhdi keçib. Biz kral trfd olmaliyiq. Mn mütlq Krali axtarib tapacaam, gizlinc ona kömk edcym. Sn hersoqun yanina get, onun baini söhbt qat ki, kralin yanina getdiyimi hiss etmsin. Hrgah mni sorusa, de, xstdir, yataa düüb. Bu yolda ölsm d, krala kömk edcym, öz köhn aami darda tk qoymayacaam. Onsuz da mni ölüml hdlyirlr. Dünyada qrib ilr ba verir, Edmund. Ehtiyatli ol, olum. Gedir. E d m u n d. Demli, onlari saymayir qoca, Krala tüknmz sdaqti var. Bu sirri açaram hersoqa drhal,

540

Milli Kitabxana

Mktub haqqinda da deyrm ona. Bu gözl xidmtim vzsiz qalmaz. Atam n itirs, taparam özüm, Doyar var-dövltdn mnim d gözüm. Göylr yollarima nur-iiq lr. Qoca enn yerdn cavan yükslr. Gedir. DÖRDÜNCÜ SHN Shra. Komanin qabai. Lir, Kent v tlxk glirlr. K e n t. Bu da dediyimiz hmin o koma. çri buyurun, möhtrm milord. Qasira get-ged iddt eylyir. Bu zülmt gecd bel dht Heç vaxt döz bilmz insan vücudu. L i r. Mndn l çk! K e n t. Milord, keçin içri! L i r. Mnim üryimi partladacaqsan? K e n t. Raziyam, partlasin mnim üryim, Tki da dymsin ayainiza. çri buyurun, mehriban milord. L i r. Bel nhs tufanda bdnimizin liydk donub titrmsini Böyük flaktmi sayirsan, dostum?! lbtt, sninçün bu dözülmzdir. Fqt tbitin bir qanunu var: Air xstliy dünd insan Yüngül xstliyi çixir yadindan.

Vhi bir ayinin azindan qaçib Canini birthr qurtaran bdbxt Birdn qarilasa quduz dnizl,

541

Milli Kitabxana

Geriy qayidib istr-istmz Özünü ayinin azina atar. Baimiz fikirdn azad olanda Hissiyyatli olur bdnimiz d. Mnims baimda coub firtina, Bütün hissiyyatim mhv olub artiq. Yegan bir hissim qalir qlbimd. Övlad nankorluu! Dhtli bir hiss! Sanki bal yedirn barmaqlarimi Öz azim qoparib, ksib dibindn, Cza vercym nankora mütlq. Yox, daha göz yai tökmycym. Mni evdn qovmaq bel gecd! Seltk çala, leysan! Odtk yan, imk! Bütün zablara dözcym mn Bel qasirada! Bel gecd! Qizlarim Reqana, Qonerilya, siz Cmi var-yoxunu açiq ürkl Siz bailayan ahil, ixtiyar, Mehriban atani!.. Oh, alim çair. Bu fikirlr mni dli edck. Mndn uzaq olun mnfur fikirlr. K e n t. çri buyurun, möhtrm milord. L i r. Xahi eylyirm, sn özün buyur. Bir azca rahatlan, bir azca dincl. Bu tufan mlhmdir yaralanma, Bu tufan daha pis flakt haqda Mn düünmy imkan vermyir. Hr halda içri gircym mn. Qabaa dü, dostum, içriy keç. (Tlxy). Gl, yurdsuz-yuvasiz, yaziq dilnçi, Gl, birinci sn keç. Dua oxuyub, Mn d yatacaam bu komaciqda.

(Tlxk komaya girir). Ey evsiz-eiksiz çilpaq bdbxtlr,

542

Milli Kitabxana

Harda qalibsiniz dht içind? Yalin ayainiz, açiq bainiz, Acliqdan quruyub knara çixan Qabiralariniz, ciliz, caniniz

Amansiz tufanin zrblrin ndi nec dözür, nec tablayir?! Deik-deik olmu cir-cindiriniz Qoruya bilirmi bladan sizi?! Ah, keçn ömrümün xobxt çainda Çox az düünmüm haqqinizda mn. Bu da ibrt drsi, bu da bir örnk. Ey varli bndlr, lovalanmayin, Aciyin halina yoxsullarin siz. Onlar n hiss edir, siz d hiss edin. Ehtiyatdan artiq nyiniz varsa, Paylayin aclara, yalavaclara. Gördüyünüz bütün savab ilrdn Allaha daha çox xo glr bu i. E d q a r (komadan). Drinliyi üç arin yarim, drinliyi üç arin yarim! Zavalli Tom! Tlxk qaçaraq komadan çixir. T 1 x k. Ora girm, mican, orda cinn var. Ay aman, kömk edin, kömk edin! K e n t. lini mn ver. Komada kim var? T 1 x k. cinn, cinn! O deyir ki, adi zavalli Tomdur. K e n t. Ey, kül için girib donquldanan! Kimsn? Bayira çix! Paltarini dyiib, özünü dliliy vuran Edqar komadan çixir. E d q a r. Qaçin! Mnfur iblis izlyir mni. sir tikanliqda imal külyi. Hm! Buz yataa gir, isit canini. L i r. Verib var-yoxunu iki qizina, Sn de mi düübsn bu gün, yaziq? E d q a r. Zavalli Toma kömk edin, linizdn qopam sirgmyin. Mlun iblis onu odlardan, alovlardan keçirib: girdablara, burulanlara

543

Milli Kitabxana

salib; bataqliqlardan, cnglliklrdn sürüyüb.Yastimin altina biçaq düzüb, yldiyi yerin üstündn ilgkli kndir asib, xöryinin yanina zhr qoyub. Onu hmi qorxu içind saxlayib. Üryini übh il doldurub. Khr ata mindirib, uzun, dar körpüd syirdrk öz kölgsini qovub-tutmaa mcbur edib. El bil ki, kölgsi onu izlyn xaindir. nsan zkasinin be qabiliyyti var. iahi sizin qabiliyytinizin beini d rövnqlndirsin. Tom soyuqdan donur. Oh, uf, uf, uf! Allah sizi qasiradan, ulduzlarin xatasindan, cadudan saxlasin! Zavalli Toma bir az sdq verin. blis onu çox incidir. Baxin, mlun indi orda durur. Ordadir, yen d ordadir, ordadir. Tufan davam edir. L i r. Onu qizlarimi salib bu hala? Verib hr eyini, heç n qalmayib? T l x k. Yox, ynindki xalati qalib. Yoxsa biz ona baxmaa utanardiq. L i r. Günahkar kslr cza vermkçin Göylr yiilmi drdlr, blalar Snin qizlarinin baina yasin. K e n t. Onun qiz övladi yoxdur, hökmdar. L i r. Sn ölüm olsun, yalançi, namrd. nsan xilqtini dünyada heç ks Nankor qizlar kimi alçalda bilmz. Yararsiz, grksiz qoca atani Bel zab il, ziyyt il ndi evdn qovmaq bir adt olub. Çox haqli czadir, haqli tnbehdir. El qddar, qansiz, acgöz qizlari Tördnlr özü günahkardilar. E d q a r. Pilikok dainda Pilikok durub. Ay aman, ay aman, ay aman, ay-ay! T 1 x k. Deysn, bu gec amansiz soyuq Bizim hamimizi dli edck.

544

Milli Kitabxana

E d q a r. eytandan üryini qoru: valideynlrin hörmt el, söz verdin, sözün düz ol: and içm, baqalarinin arvadina pis gözl baxma, Öz arvadini dbdbli geyim öyrtm. Tom soyuqdan donur. L i r. Sn vvl kim idin? E d q a r. Avara bir adam, üryi, bai tkbbürl dolu bir yelbeyin. Saçlarimi burdurar, muqm sdaqt rmzi kimi lcklrimi papaimin üstün taxardim. Öz könül sultanima hvsl xidmt edr, onunla yüz oyundan çixardim; hr klmbai and içr, el ordaca müqdds göylr altinda andimi pozardim. Mhbbt mcaralari bard düün-düün yatar, yuxudan ayilan kimi fikirlrimi hyata keçirmy çaliardim. çki dükünü, qumar dlisi idim. Qadin cinsin Türkiy sultanindan pis münasibt bslyirdim. Qlbim saxta, dilim yalançi, qulaqlarim bdxah sözlrin mftun, llrim qanliydi. Donuz kimi tonbul, tülkü kimi hiylgr, canavar kimi acgöz, köpk kimi quduz, aslan kimi hris idim. Qoy qng bamaqlarin ciriltisi, zrif ipklrin xiiltisi snin yaziq könlünü qadinlarin arxasinca sürümsin. Ayaini qhbxanadan, lini qadin tumanindan, qlmini slmçilrin haqq-hesab dftrindn knar saxla, eytan caynaina sancma üryi... sir tikanliqda imal külyi. Viy, viy, viy, no, nonni, sam, sam, man, Delfin, mnim balam, ati sür yandan. Tufan davam edir. L i r. Ah, bdbxt insan! Çilpaq bdnini müdhi qasiranin amansiz oxlarina sipr etmkdns, öz qbrind rahat yatsan, daha yaxi olardi. Dorundanmi, insan bundan artiq bir mxluq deyil? Ona yaxi baxin. Nyi varsa, hamisi özünündür. Barama qurdundan ipk, öküzdn dri, qoyundan yun, ceyrandan mük almayib. H! Yalniz biz üçü-üz qondarmayiq. O is sl adamdir. Nec yaranibsa, el d görünür. Tbii insan yaziq, cilpaq, ikiayaqli bir heyvandir, lap el onun kimi, vssalam. Artiq bir ey deyil. Rdd olun, rdd olun, siz ey alinmi borclar! Gl, bu düymni aç burdan. Paltarini dartib cirir. T 1 x k.Tvqqe edirm, mican, özünü l al. Bel bir nhs gecd çimmk olmaz. ndi bu vhi shrada bir kiçik od parçasi qoca bir yyain üryind hyat qiilcimina oxayardi. Bli, buz balami

545

Milli Kitabxana

bir bdnd hyat qiilcimina. Aha, iia baxin. Özü d yana-yana buraya glir. Uzaqdan ml görünür. E d q a r. Bu mlun iblis Fliberticibbetdir. O, geclr evlrin iii sönn kimi maarasindan çöl çixir, ilk xoruz banina qdr yer üzünü gzib-dolanir. Birinin gözün tor çkir, birinin gözünü qiyir, birinin dodaqlarini dovan dodai kimi tn ortadan bölür. Budaya çor salir. Bir sözl, insanlara hr cür ziyan vurur. Üç df pak Vitold düzd gördü n?! Gzir doqquz balasiyla cinn. Hökm eldi brk: Pislikdn l çk, Rdd ol, rdd ol xarabaliq küncün! K e n t. lahzrt, özünüzü nec hiss edirsiniz? Qloster lind ml daxil olur. L i r. Bukimdir? K e n t. Kimsn? Kimi axtarirsan? Q1 o s t e r. Siz kimsiniz? Adiniz ndir? E d q a r. Bu sfilin adi zavalli Tomdur. Növbnöv qurbaa, çömçquyruq, hr cür krtnkl il qidalanir. Mlun iblis qzblnib onu haldan çixaranda iyrnmdn mal tzyini salat kimi yeyir. Qocalib taqtdn dümü siçovulu, gbrib xndkd qalmi it leini parça-parça ötürür, üzü yail kif balami gölmçlrin bulaniq suyunu içir. Onun qamçinin qabaina qatib knddn knd qovur, tez-tez tutub ayaqlarim kündlyir, özünü zindana salirlar. Bir vaxtlar onun çiynin atmaa üç pencyi, ynin geyinmy alti köynyi, minmy ati, belin quramaa silahi vardi. Fqt yeddi ildir bilmir ov iyi, Siçan, siçovuldur Tomun yediyi cinndn özünüzü qoruyun. O mni tqib edir. Rdd ol, Smolkin, rdd ol, ifrit! Q l o s t e r. Bu ndir, hökmdar? Yoxdurmu mgr Sizin bundan yaxi yoldalariniz? E d q a r. Niy, Modo, Mahu yaxi cinlrdir. Zülmt ahzadsi alicnabdir.

546

Milli Kitabxana

Q1 o s t e r (Lir). Canimiz, qanimiz olan iiaqlar O qdr nancib, clafdirlar ki, Biz nifrt edirik öz-özümüz. E d q a r. Bi, bi zavalli Tom dondu soyuqdan. Q1 o s t e r. Hökmdar, buyurun, gedk mniml. Öz insanliq borcum hökm eylyir ki, Sizin daürkli qizlarinizin Amansiz hökmün boyun ymyim. Onlar mr verib: qapilarimi Sizin üzünüz balayim brk-brk. Bu müdhi tufanda, zülmt gecd Yalqiz düsiniz vhi çöllr. Buna baxmayaraq, csart edib, Glmim axtarib,tapim sizi mn. Aparim gizlinc el yer ki, Orda yanar ocaq, isti yemk var. L i r. Dayan, qoy daniim bu filosofla. Soruum: ildirim ndn yaranir? K e n t. Onun tklifini qbul eylyin, Gedin, ev gedin, mehriban milord. L i r. Fivali aliml, müdrik ustadla Ancaq iki klm söhbt eylyim. Dostum, hansi elmi öyrnirsiniz? E d q a r. Bir yol arayiram, çar gzirm: Nec mane olaq eytan felin, Nec mhv eylyk dlduzlari? Dünya tmizlnsin zir-zibillrdn. L i r. Sizinl tklikd daniim grk. K e n t (Qloster). Bir daha çaliin, getsin biziml. Ali srsmlyir, o dli olur.

547

Milli Kitabxana

Q l o s t e r. Sn hl bir buna heyrtlnirsn? (Tufan davam edir). Nancib qizlari atib haqq-sayi, Onun ölümünü arzulayirlar. Ah, nec haqliymi o xeyirxah Kent! vvldn hr eyi hiss eylyirmi! Biçar bo yer sürgün olundu. Deyirsn, aglini itirir kral. Az qalir, alimi itirim mn d. Dostum, zl mnim bir olum vardi. ndi el olum yoxdur dünyada, Onu oulluqdan çixarmiam mn. Onu varislikdn mhrum etmim. Lap bu yaxinlarda, lap bu günlrd O mni öldürmk fikrin düüb. Mn onu yamanca sevirdim, dostum, Ata bundan artiq sevmz olunu. Dorusunu desm, getdiyi gündn Mni dli edib onun hsrti. Bu nec gecdir! Dht bir bax! (Lir) Xahi eylyirm, zati-alilr... L i r. Mni bailayin, mane olmayin. H, ncib filosof, lütf edin biz. E d q a r. Soyuq iliyin ilyir Tomun. Q1 o s t e r. Komaya gir, dostum, qizin bir azca. L i r. Hamimiz birlikd keçk içri. K e n t. Yolumuz baqadir bizim, hökmdar. L i r. Onunla, onunla qalacaam mn. Hl söhbtim var filosofumla. K e n t (Qloster). Onu razi salin, mehriban milord. Tomu da aparaq özümüzl biz. Q1 o s t e r. Aparaq, aparaq, n deyirm ki.

548

Milli Kitabxana

K e n t. Ey cnab, cld trpn, gedk biziml. L i r. ziz afinali, buyurun gedk. Q1 o s t e r. Sakit, sakit olun, ss salmayiniz. E d q a r. gid Çayld Roland girdiyi zaman Zülmt qalaçaya dedi: Ah, aman! ngilis qan iyi glir n yaman! Gedirlr. BENC SHN

Qlosterin sarayinda bir otaq. Kornuol v Edmund daxil olurlar.

K o r n u o 1. Mn bu evdn getmmi, bu qocadan öz intiqamimi mütlq alacaam. E d m u n d. N daniirsiniz, milord! Onda hami mni qinayacaq, deycklr ki, vzifm olan sdaqtim atama olan mhbbtimi mhv elyib. Bu haqda düünnd ns mni dht salir. K o r n u o 1. Mn indi baa düürm ki, snin qardain niy atasini öldürmk istyirmi. Bu heç d onun pis tbitindn deyilmi, ksin qocanin tbitindki naqislik, pislik onu bu i vadar edirmi. E d m u n d. Nec d qddarmi mnim taleyim! ndi mn vicdanli olduum üçün pemançiliq çkmy mcburam. Hörmtli hersoq, atamin dediyi mktub budur. Mktubdan bel çixir ki, mnim atam lazimli mlumatlari Fransa Kralina xbr verirmi. Ah, müqdds göylr! Ka atam heç vaxt xain olmayaydi, ka mn d heç vaxt onun xyantini açmali olmayaydim. K o r n u o 1. Mniml arvadimin - hersoginyanin yanina gedk. E d m u n d. Bu kaizda olanlar tsdiqlns, onda iimiz baimizdan aacaqdir. K o r n u o 1. Tsdiqlns d, tsdiqlnms d, bu kaiz sni artiq qraf Qloster etmidir. Axtar, gör, atan hardadir. El olsun ki, biz onu drhal hbs ed bilk. E d m u n d (knara). gr mn atami krala kömk göstrdiyi yerd tapsam, bu onun haqqinda yaranmi übhlri daha da artiracaqdir (Ucadan). Mn bir oul kimi, ata mhbbtini itirsm bel, yen d öz vzifmi sdaqtl yerin yetircym.

549

Milli Kitabxana

K o r n u o 1. Mn sn bütün varliimla inaniram, olum. Sn d mnim mhbbtim inan. Çaliacaam ki, sn daha yaxi bir ata olum (Gedirlr). ALTINCI SHN Sarayin yaxinliindaki fermada bir otaq. Qloster, Lir, Kent, tlxk v Edqar daxil olurlar. Q1 o s t e r. Açiq havadansa bura yaxidur. Yeni raitimizdon incimyin. Daha yaxi bir yer tapmaa gedirm. Rahatlimiz üçün limdn glni sirgmycym. Tezlikl qayidiram. K e n t. O, bütün bu air sarsintilara dözmyib alini itirmidir. Allah sizin yaxiliinizin vzini verr. Qloster gedir. E d q a r. Frateretto mni çairir. Bu iblis mn deyir ki, Neron o dünyada zülmt gölündn baliq tutmaqla muldur (Tlxy). Dua oxu, ey, axmaq, özünü bu iblisdn qoru. T l x k. Xahi edirm, mican, de görk, kim dlidir : aa, yoxsa riyyt? L i r. Kraldir, kral! T l x k. Xeyr, xeyr, riyytdir, olu aa olan riyyt. Çünki riyyt dli olmahdir ki, qarisinda duran öz aa oluna baxa bilsin. L i r. Yüz min yanar oxla odlu chnnm Da bass;n, da çksin nanciblr. E d q a r. Mlun iblis mnim küryimi çimdiklyir. T 1 x k. Dli o adamdir ki, canavarin hlillmsin ümid bslyir, atin dal ayaqlarina arxa çevirir, sahibkarin mhbbtin, qhbnin andina inanir. L i r. Bu saat msl aydin olacaq. Onlara mhkm quracaam mn. (Edqara) Alimlr alimi, möhtrm hakim, Sn keç bu trf, sn burda yl. (Tlxy) Sn d, müdrik cnab, bu yerd otur. ndi cavab verin, dii tülkülr!

550

Milli Kitabxana

E d q a r. Xanim, ona baxma, mhkmy bax. Bessi, çayi keçib yanima gl, gl... T l x k. Deilib qayiq. Deyrmi açiq N üçün yanina glmir o gözl? E d q a r. Mlun iblis bülbül kimi ss çixarib öz nmsiyl zavalli Tomun qulaqlarini dng edir. cinn Hopdans is Tomun qarnina girib hay-küy qoparir, iki dn a siynk balii tlb edir. Qarildama, qara cinn, mnim sn verilsi yemyim yoxdur. K e n t. N oldu, hökmdar? Bel durmaym. Sonsuz dht yair üz-gözünüzdn. Blk, siz uzanib-dinclsiniz? Nec mslhtdir, balinc gtirim? L i r. vvlc balayim mhkmni mn. Gtirin içri o ahidlri! (Edqara) Hakim libasidir snin libasin. Buyur, bu yana keç, öz yerini tut. (Tlxy) Sns yoldaisan adil hakimin. Onun yanindaki ktild yl. (Kent) H, siz d ylin, ey haqq vkili. E d q a r. Glin, daltl i baxaq biz. Qoyunlar taxila doldu, ay çoban. El xobxt-xobxt yatmaqdan n var? Ayil, tütyini dindir ucadan, Tez ol, qoyunlari taxildan çixar. Mrr, mrr! Qara piik baxir nec d! L i r. Birinci siz bu qizi dindirin. Qonerilyadir. Bu hörmtli mclis qarisinda and içrm ki, o, yaziq Krali - öz doma atasini tpiyinin ucu il vurub evdn bayira atmidir.

551

Milli Kitabxana

T 1 x k. Xanim, irliy buyurun bir az. Deyiniz, adiniz Qonerilyadir? L i r. nkar ed bilmz bunu heç zaman. T 1 x k. Bailayin, kürsü sandim mn sizi. L i r. Bu da o biri qiz, yri qlbini Qiyilmi gözlri tsdiq eylyir. Tut onu! Qilinc ver, mli gtir! Bu ndir? Mhkm pula satildi! Ey, hiylgr hakim, niy sn ona Aradan çixmaa imkan yaratdin? E d q a r. Dli olursunuz yava-yava, ser, Sizi bu bladan Allah saxlasin. K e n t. Tssüf, tssüf! N oldu, kral? Hani o vvlki böyük sbriniz? Tez-tez siz onunla fxr edrdiniz. Edqar (knara). Mnim qlbim ona el yanir ki, Saxlaya bilmirm göz yalarimi. Çalayib hiylmi fa edckdir. L i r. Küçüklr, hamisi düüb arxama: Novaiz, Qalayba, Qurdürk, baxm, Üçü d cumaraq hürüyür mn. E d q a r. Tom öz baini o ngilrin qabaina atar. tilin buradan, it balalari! Rnginiz, aziniz qarasa, asa, Sivri diinizdn zhr d yasa; Olsaniz ya tazi, ya l tulasi, Ya qapaan qanciq, ya qurd balasi; Ya quyruuksik, ya çömçquyruq, Frqi n, ya tüklü, ya da ki yoluq, Baimi qarida el görntk Qaçib gedrsiniz zingildyrk.

552

Milli Kitabxana

Di, di, di. Sakit olun! Tntnli bayramlara, yarmarkalara, bazarlara gedyin. Zavalli Tom, snin buynuzun artiq quruyub. çind içmy heç n qalmayib. Daha sdq yia bilmirsn. L i r. Tlb edirm, Reqananin köksünü yarin, üryin baxin, sbbini öyrnin. Tbit n üçün onun üryini dadan yaradib? (Edgara). Siz, cnab, mnim xouma glirsiniz. Sizi yüz nfrdn ibart öz cngavr dstm qbul edirm. Yalniz geyiminiz xouma glmir. Deycksiniz ki, ran paltaridir. Tfavütü yoxdur, dyidirmlisiniz. K e n t. Uzanin, hökmdar, dinclin bir az. L i r. Ss salmayin, ss salmayin. Prdlri çkin. Bel, bel, bel. Biz shr yuxudan oyanib am edcyik. Be], bel, bel. Uzanib yatir. T 1 x k. Mns yatacaam günorta vaxti. Qloster qayidir. Q1 o s t e r. Dostum, yaxina gl Kral hardadir? K e n t. Budur. Toxunmayin. O dli olub. Q1 o s t e r. Onu yerdn qaldir, xeyirxah dostum. Yaxin adamlardan eitmim ki, Onu öldürmkçün plan qurublar. Bax, burda, bu küncd hazir xrk var. Krali uzadib onun üstün, Tcili götürüb Duvra aparin. Duvrda görülüb hr cür hazirliq, Sizi qarilayib, yer vercklr. Cld ol, qaldir onu. Yarimca saat Hrgah vaxt itirsn, sözsüz, bu ona, Hm sn, hm biz ölüm demkdir. Qaldir, qaldir onu. Tez gl arxamca. Siz keikçilr qoacaam mn. Tdarük görmüm yolunuza da. K e n t.

Dörddn üzgün vücud gör yatir nec! Rahatlan, rahatlan, biçar kral. Blk d, bu yuxu, bu istiraht

553

Milli Kitabxana

Dincltdi pozulmu sblrini. Ancaq hyat bel davam eyls, Snin saalmain çtin olacaq. (Tlxy) Onu aparmaa kömk et, dostum, Knarda dayanma. Q1 o s t e r.Gedk, tez gedk. Kent, Qloster v tlxk Liri d goturub gedirlr. E d q a r. Gözl bir insani drdli görsk biz, O vaxt yaddan çixir öz kdrimiz. vvl bxti güln, xobxt olan ks Sonra zablara tk döz bilmz. ztirab içind tapsaq bir hmdm, Sixmaz könlümüzü n qüss, n qm. Krali özümtk drdli görnd Qlbimd yüngüllük duyuram mn d, Bu air blaya, ahiddir tanri, Mni atam salib, onu qizlari. Tom, bir az sbr el, dyir zaman, Silinr tezlikl lk adindan. Haqq tsdiq edilr axirda, sonda. Dli libasini atarsan onda. Qoy biz n olur-olsun bu gec, Tki kral nicat bulsun bu gec. Hllik, hllik gizlnmliym. YEDDNC SHN Qlosterin sarayinda bir otaq. Hersoq Kornuol, Reqana, Qonerilya, Edmund v qulluqçular daxil olurlar.

K o r n u o 1. Xanim, tez rinizin yanina gedin. Bu mktubu ona verin. Fransiz qounlari Britaniya sahillrin çixmilar (Qulluqçulara)- o alçaq Qlosteri axtarin!

Bir neç qulluqçu gedir.

554

Milli Kitabxana

R e q a n a. Tapan kimi dar aacindan asmaq lazimdir. Q o n e r i 1 y a. Gözlrini çixarmaq grk. K o r n u o 1. Onu mnim öhdm buraxin. Ona olan sonsuz qzbimi mn layiqinc sübut edrm. Edmund, bizim hörmtli bacimizi müayit edin. Sizin burada qalmainiz mslht deyil. Xain ataniza vercyimiz czaya baxmainiz yaxi dümz. Çatan kimi, hersoqa deyrsiniz ki, drhal silahlansin. Biz d tcili hazirliq görcyik. Onunla çaparlar vasitsiyl daimi laq saxlayariq. Yaxi yol, ziz bacim, yaxi yol, qraf Qloster. (Osvald daxil olur). H, n var! Öyrndin kral hardadir? Osvald. Burdan yola salmi onu Qloster. Otuz, ya otuz be qulluqçu-nökr Axtara-axtara aalarim Darvaza önünd görmülr onu. Qrafin bir neç vassali il Krala qoulub Duvra getmilr. Deyiln gör, orda onlarin Yaxi sjlahlanmi dostlari vardir. K o r n u o 1. Xanimin atini yhrlyiniz! Q o n e r i 1 y a. Hllik, ziz lord, hllik, bacim! K o r n u o l. Edmund, uur olsun! (Qonerilya, Edmund v Osvald gedirlr). Axtarin, tapin! Xain Qlosterin bir oru kimi Arxadan balayin llrini siz. Gtirin buraya vaxt itirmdn. (Qalan qulluqçular da gedirlr). Onu mhkmsiz öldürmk olmaz. Ancaq bunun yoxdur biz qorxusu, Hakimiyyt bizim limizddir. ndi baqa yolla,baqa üsulla Soyuda bilrik qzbimizi. daltsiz saymaz bu hökmü heç ks,

555

Milli Kitabxana

Qinayan olsa da, biz zidd getmz. Kimdir gln? Xain!

Bir neç qulluqçu Qlosterl glir.

R e q a n a. Bic tülkü! Odur. K o r n u o 1. Qartmi llrini balayin möhkm! Q l o s t e r. Bunlar n demkdir, zati-alilr? Qonaq glmisiniz mnim evim, Zarafat etmyin mniml bu cür. K o r n u o l. Balayin deyirm! (Qulluqçular Qlosterin llrini balayirlar). Brk-brk balayin! Qoy bilsin hddini o iyrnc xain. Q1 o s t e r. Mn xain deyilm, xain sizsiniz. K o r n u o l. Sariyin tez onu bu kresloya! claf sn görrsn kim olduunu. (Reqana Qlosterin saqqahndan dartir). Q1 o s t e r. Vallah, mnim kimi asaç qocanin Saqqalindan dartmaq n çirkin idir. R e q a n a. Saçin aarsa da, özün xainsn. Q1 o s t e r. Amansiz cinn, snin yolduun Tüklr birc-birc canlanib bir gün Sn da basacaq haqq divaninda. Mn ev sahibiym, sn is qonaq. Mnim öz evimd mnim üzümü Sn cirdin linl bir quldur sayaq. Siz n lazimdir? K o r n u o 1. Sn Fransadan Mktub almisanmi bu son günlrd? R e q a n a. Hr eyi bilirik, düzünü söyl.

556

Milli Kitabxana

K o r n u o 1. Vtn torpaina sui-qsd edn Xainlrl snin n laqn var? R e q a n a. Alini itirmi qoca krali Sn kim tapirdin, hardadir, harda? Q1 o s t e r. Düzdür, Fransadan mktub almiam, Fqt dümndn yox, knar adamdan. Onun bu hücumdan xbri yoxdur. K o r n u o 1. Hiyldir. R e q a n a. Yalandir, saxtakarliqdir! K o r n u o 1. Hara yola saldin Krali? Q1 o s t e r. Duvra. R e q a n a. Ny gör Duvra? Csart bax! K o r n u o 1. Ny gör Duvra? Qoy cavab versin. Q l o s t e r. Ayitk aaca balanmiam mn. Grk tab gtirm bu hücumlara. R e q a n a. Ny gör Duvra? Q l o s t e r. Ona gör ki Snin dirnaqlarin bdbxt qocanin Gözunu tökmsin iti ox kimi. Yirtici bacinin köpk dilri Netrtk sancilib, ulu Kralin Muqdds qanini murdarlamasin. Bu müdhi dhti görmmk üçün Mn onu tcili Duvra göndrdim. Dniz d dözmzdi bel tufana, Kükryib daardi sonsuz qzbdn, Dalalar sütuntk qalxib havaya, Göyd söndürrdi ulduzlari da. Fqt bu amansiz zülmt gecd, Bu qorxunc tufanda zavalli kral Gzirdi shrada tk, baiaçiq. Gözündn axidib seltk göz yai, Smadan toküln güclü leysani

557

Milli Kitabxana

Daha da artirib güclndirirdi. Bel bir havada canavar hrgah Glib ulasaydi qapi önünd, n qddar, n qansiz bir qatil bel Deyrdi: "Qapiçi, qapini tez aç!" Ancaq siz - atanin ziz qizlari... Yox, Allah zalimi czasiz qoymaz. Tezlikl görrm qisas gününü. K o r n u o l. O günü heç zaman görmycksn! Ehey, kreslonu möhkm saxlayin! Snin gözlrini çixarib indi, Ayaim altina atacaam mn. (Qlosterin gözünün birini çixarir). Q l o s t e r. Qocalmaq istyn ncib insanlar, Mn kömk edin! Vhi! Of, Allah! R e q a n a. Gözlri inciyr biri-birindn, Çixar o sa qalan gözünü d sn. K o r n u o 1. H, indi görrsn qisas gününü. B i r i n c i q u l l u q ç u. Yetr, linizi saxlayin, cnab. Uaqliq çaindan bu gün qdr Mn siz hr zaman xidmt etmim. Fqt heç bir vd indiki kimi Bel yaxi xidmt göstrmmim. Siz mr edirm: ona dymyin! R e q a n a. Nec, sn n dedin, quduran köpk! B i r i n c i q u l l u q ç u. Kii olsaydiniz, bu söz gör Mn çkib yolardim saqqalinizi. Siz n edirsiniz? K o r n u o l. Sn i bir bax! Gda aasina qzblnrmi! Qilincini qinindan siyirir.

558

Milli Kitabxana

B i r i n c i q u l l u q ç u. Mn gda deyilm. Buyurun indi, Mn siz göstrim öz kimliyimi.

Qilincini çixarir. Vuruurlar. Kornuol yaralanir.

R e q a n a. Qilinci mn ver. Qul üsyan edir! Baqa bir qulluqçunun qilincini alib birinci qulluqçunun küryin sancir. Birinci qulluqçu Ah, mn, mn ölürm! Milord, ükür ki, O biri gözünüz hl ki sadir. Baxin, qatil çatdi czasina. Ah! Ölür. K o r n u o l. Baxa bilmyck, qoymaram görsun. Di tökül, di tökül, murdar hlmik. Necdir, n oldu snin pariltin? (Qlosterin o biri gözunu çixarir). Q l o s t e r. Cahan mülkü zülmt, bir tslli yox! Hani olum Edmund? Ah, mnim balam, Ata mhbbti günin olsun. Gl, oglum, ozun al intiqamimi. R e q a n a. Bsdir, ks ssini, xain yaramaz! Dilin gtirm onun adini. O sn bdi nifrt yadirir, Biz açib snin xyantini. Grk rfini lklsin ki, Sn rhm elsin, yazii glsin. Q1 o s t e r. Ah, mn n axmaam! Kim inandim! Edqar r düdü, böhtana düdü.

Ey ulu yaradan, baila mni.

559

Milli Kitabxana

Mnim Edqarima özün kömk ol! R e q a n a. Boynundan yapiib atin bayira, Qoy tapsin burnuyla Duvrun yolunu. (Kornuola) Mnim ziz rim, sn n oldu? K o r n u o 1. Halim yaxi deyil, yaralanmiam. Mni ev apar, mnim xanimim. (Qulluqçulara) Rdd elyin burdan o kor blhi. Atin zibilliy bu cmdyi d. Reqana, getdikc çox axir qanim. Vaxtsiz yaralandim. Yapi qolumdan. Kornuol Reqananin çiynin söyknrk gedir. Qulluqçulardan bzisi Qlosteri kreslodan açib aparir. k i n c i q u l l u q ç u. Bu adam czasiz qalarsa gr, Günah törtmkdn çkinmz br. U ç ü n c ü qulluqçu. Qocalib ölrs öz cliyl, Bu arvad dünyada bir qadin qoymaz. Onun xisltinin iblis zhmindn blis çevrilr butun qadinlar. kinci qulluqçu Gl, qoca qrafin dalinca gedk. Aparaq Tomu da özümüzl biz. Bldçilik etsin kor binvaya. O srgrdan dli hazirdir hr vaxt: Hamiya hr id kömk elsin. Üçüncü qulluqçu Onda sn yola dü. styirm mn, Bir az mlhm tapim, tnzif gtirim:

Balayaq qocanin yaralarini. Gedk. Qadir Allah, ona rhm el!

Hrsi bir trf gedir.

560

Milli Kitabxana

DÖRDÜNCÜ PRD BRNC SHN

Shra. Edqar glir.

E d q a r. Yaxidir açiq kin gizli nifrtdn, Yaltaa inanan dür hörmtdn. Taleyin çrxind n aaida zablar içind qovrulan bir ks N ümidsiz olmaz, n qorxu bilmz. Yuxaridan enn bdbaxtdir, bdbaxt, Aaidan qalxan sevinr hr vaxt. ndi ki beldir, xo gördük sni, Barima basdiim, ey coqun küik! Sfili shrada toza döndrdin, Daha onun sn borcu qalmadi. Bu glnler kimdir? (Bir nfr qoca Qlosteri gtirir). Atamdir mnim! lindn tutubdur bir kasib kii. Ah, dünya, ah, dünya, vfasiz dünya! Snin dönüklüyün n dhtlidir! Biz nifrt edirik dönüklüyün. Doyuruq, bezirik hoyatimizdan, Yoxsa qocalmazdiq, yoxsa ölmzdik. Q o c a. Mnim ziz aam, düz htad ildir, Daim yaayiram torpainizda: vvl atanizin, sonra da sizin. Q1 o s t e r. Get burdan, get burdan, mehriban dostum. Mn xeyir vermz snin kömyin, ksin özün ziyan gtirr. Q o c a. Tssüf ki, cnab, gözsüz heç cür Tapa bilmzsiniz yolunuzu siz.

561

Milli Kitabxana

Q1 o s t e r. Mnim yolum yoxdur, gözü neynirm? Büdrdim, yanildim gözlü olanda, Gözüm gör-gör azdim yolumu. Nec d qrib yaranib insan: Srvtdir hr zaman kor edn bizi, Ehtiyacdir açan gözlrimizi. Ah, mehriban olum, ziz Edqarim, Sn qoca, aldanmi, dükün atanin Sonsuz qzbinin qurbani oldun. gr cl mn möhlt versydi, gr toxunsaydi lim lin, El znn edrdim, el bilrdim, Gözlrim yen d öz yerinddir! Q o c a. Ay adam, sn kimsn? E d q a r (knara). Of, aman Allah! Kim dey bilr ki, n bdbxt mnm. Dünyanin bdbxti özümm indi. Q o c a. Bu hmin dlidir, zavalli Tomdur. Edqar (knara). "Dünyanin bdbxti özümm indi" Sözünü sonadk demmi insan Düür daha böyük bir bdbxtliy. Q o c a. Dostum, hara bel? Q1 o s t e r. O dilnçidir? Q o c a. Bli, hm dlidir, hm d dilnçi. Q1 o s t e r. Madam ki, dilnir, demk, ali var. Ötn gecyan qorxunc tufanda Bel bir adama rast glmidim mn. Ona nzr salib fikirldim ki, Soxulcan kimidir zavalli insan. Sonra yaziq olum düdü yadima, Qzbim hl d soyumamidi. Çox ey öyrnmim o vaxtdan bri. Uaq milçklr nec baxirsa, Biz el baxir böyük yaradan,

562

Milli Kitabxana

ylnc namin öldürür bizi. E d q a r (knara). Bu nec olubdur? ndi n edim? Tlxklik dhtdir kdr içind, Hm sni yandirir, lim özgsini. Aam, xobxt olun! Q1 o s t e r. Bu hmin lütdür? Q o c a. Bli, odur, cnab. Q1 o s t e r. Onda tezc get, Sn biz çatarsan Duvr yolunda. Burdan Duvra qdr bir-iki mildir. O köhn, o tmiz dostluq namin Mn rica edirm, mrhmt göstr. Glnd özünl bir ey gtir ki, Bu çilpaq yoxsula geydir bilk. styirm, mn bldçi olsun. Q o c a. fsus, o dlidir, mehriban milord. Q1 o s t e r. Bizim dövrümüzün blasidir bu: Korlara ailsiz baçiliq edir. Mn dedim sözümü, sn üryinin Ssin qulaq as, ssini dinl. Yaxi, di yola dü, mehriban dostum. Q o c a. Bayram paltarimi gtircym. Qoy n olur-olsun (Gedir). Q1 o s t e r. Ey lüt dilnçi! E d q a r. Tom yaman üüyür (Knara). Dli rolunu Daha oynamai bacarmiram mn. Q1 o s t e r. Yaxina gl, dostum. E d q a r (knara). Bacarmaq grk. (Ucadan) O qana qrq olmu qanli gözlrin Haqdan iiq alsin, haqdan nur alsin.

563

Milli Kitabxana

Q1 o s t e r. Sn Duvrun yolunu taniyirsanmi? E d q a r. Eniin, yoxuuna, keçidin, düzün, htta hr bir izin d bldm. Zavalli Tom qorxudan alini ilirdi. Ey xeyirxah insan. Allah sni hr cür mnfur eytandan saxlasin. Be eytanin bei d birdn zavalli Tomun üryin soxuldu. hvt cadugunu Obidikut, lalliq sükunt hakimi Hobididans, oru baçisi Mahu, qtlcini Modo, aiz-burnunu ynlrin, üz-gözünü büznlrin hökmdari cinn Fliberti-qibbet zavalli Tomun könlün da basdilar. Axirinci cinn onun üryindn çixib, qulluqçu qadinlarin qlbin köçdü. Allah sn kömk olsun, mnim aam! Q1 o s t e r. Bu pul kissidir, götür, zavalli. Göylr flaktin zrblrin Snin varliini hdf eylyib. ndi flakt mni salib ki, Sni bdbxtliyin mngnsindn Mnim bdbxtliyim qurtara bilsin. Yalniz xobxt edr bdbaxti bdbaxt, Ya rbbim, ka bel olaydi hr vaxt. Naz-nemt içind havalanan ks Bdbaxtin drdini hiss ed bilmz. Göstr harinlara öz hökmünü sn, Nhs günü, pis günü, qara günü sn. Onlar paylasaydi yidiqlarini Artiq srvtini, artiq varini, Hamiya çatardi kifayt qdr. Ehtiyac içind qalmazdi br. De, görüm, Duvrda heç olmusanmi? E d q a r. Bli, mnim aam. Q1 o s t e r. Orda, sahild Buludla çarpian bir qaya vardir. yilib dhtl baxir dniz.

Mni o qayanin baina çixar. Sn bailaram var-dövltimi. Ordan qayidarsan geriy, dostum. Çünki o qayadan o yana daha Lazim olmayacaq bldçi mn.

564

Milli Kitabxana

E d q a r. lini mn ver. Bu zavalli Tom istdiyin yer aparar sni. Gedirlr. KNC SHN Hersoq Albaninin sarayi qarisinda. Qonerilya v Edmund glirlr. Q o n e r i 1 y a. Siz, hörmtli qraf, xo glmisiniz. Mn heyrt edirm, mülayim rim Bizi ny gör qarilamadi. (Osvald glir). Ey, aan hardadir? O s v a l d. Evddir, xanim. Onun xasiyyti dyiib yaman. Ona deynd ki dümnlrimiz Bizim sahillr qoun çixarib, Laqeyd-laqeyd güldü sözüm. Ona deynd ki xanim qayidir, Mn cavab verdi: "Bu daha da pis". Ona deynd ki qraf Qloster Xyant eylyib bir dümn kimi, Onun olu is biz hörmtl, Biz sdaqtl qulluq göstrib, Mn qzblndi: alin çatmayir, Hr eyi trsin yozursan, - dedi. Onun xou glir pis-pis ilrdn, Yaxi ilrdns zhlsi gedir. Q o n e r i l y a (Edmunda) ndi ki beldir, ev girmyin. Dhtdn özünü itirib qorxaq. Air thqirlri hiss etmir, duymur.

Kiitk qorusun lyaqtini.

565

Milli Kitabxana

Yoldaki sözümüz qalir qüvvd. Yeznmin yanina qayidin, Edmund. Qoy sgr toplasin tcili, drhal. Baçi tyin etsin sizi orduya. Mn burda chrmi verib rim, Qilinc qurayaram, meydan açaram. Vfali qulluqçum, bu möhkm insan Vasitçi olar biz hr zaman. Csart göstrin, i balayin. Lap bu yaxinlarda gözl müjdyl Sizi sevgiliniz ad edckdir. Alin, yadigardir, bir söz demyin. (Ona bir lent verir). yin bainizi. Bu da bir öpü. Hrgah bu öpüün dili olsaydi, Göylr uçardi sizin qlbiniz. Mni baa düün. Siz yaxi yol. E d m u n d. Sadiq qulunuzam öln kimi. Q o n e r i l y a. zizim, istklim, canim Qloster! (Edmund gedir). Ah, kii kiidn nec frqliymi! nc nvazi siz layiq ikn Mn sahib olub axmain biri. O s v a 1 d. Xanim, aam glir (Gedir). Albani glir. Q o n e r il y a. Snin yaninda, Demli, qiymtim yoxdur it qdr. A l b a n i. Tufanda üzün çupilan toz da Sndn qiymtlidi. Of, Qonerilya! Dht glirm tutduun idn. slin xor baxan silsiz qalar, Kökündn ayrilan mütlq mhv olar. Kökündn ayrilsa gr budaq da, Quruyub çupitk yanar ocaqda.

566

Milli Kitabxana

Q o n e r i 1 y a. Bsdir, bsdi daha. Cfngdir bunlar. A1 b a n i. Mrift, mrhmt - bu inci, bu dürr Cfng adamlara cfng gorünür. Zibillikdn qalxan iyi, üfunt, Verir zibilliyin özün lzzt. Bel d i olar! Of, siz bacilar! Vhi plngsiniz, qiz deyilsiniz. Bel bir atanin, nurlu qocanin Önünd srilib torpain üst n qorxunc, n qanmaz, quduz ayi da Yalayardi onun ayaqlarini. Onu siz nacinslr dli etdiniz. Mnim bacanaim, ziz qohumum Bs niy bu i imkan veribdir? Kral azmi ona kömk göstrib?! Ya rbbim, rhm el briyyt, Göndr yer üzün elçilrini, Bu iyrnc, bu mnfur cinaytlrin Yolunu kssinlr tcili, drhal. Yoxsa dryadaki yirticilartk, nsanlar yeyrlr biri-birini. Q o n e r il y a. Miskin, qorxaq gda! Tbit snin Baini yaradib, xta törtsin. Üzünü yaradib, apalaq yesin. Snin qipiq gözün rüsvayçiliqdan Qeyrti, rfi seç bilmyir. Sn bunu qanmirsan, anlamirsan ki, Caniy layiqli cza grkdir. Caniy rhm edr ancaq axmaqlar. Tez ol, tbil çaldir! Mgr yatmisan? Fransanin harin cngavrlri Llkli dbilq qoyub baina, Bayraq qaldiriblar torpaimizda. Artiq hyatimiz thlükddir... Sn is yerind ylib rahat,

567

Milli Kitabxana

Sarsaq vaiz kimi nal çkirsn. Yalvarib deyirsn uca göylr: "Tssüf, n üçün bu bel oldu". A1 b a n i. Yaramaz cinn, özün bax bir! Eybcr iblisdn eybcr qadin Nec d qorxuncdur, vahimlidir. Q o n e r i 1 y a. çi bo gicbsr! A1 b a n i. Bir utan, qizar. Amansiz, yrrtici tbitini Sn biz göstrm qadin cildind. Neylyim, trbiym yol vermir buna, Sonsuz qzbim baxmir ollrim. Yoxsa tik-tiko dorayib sni, Qirardim, zrdim sümüklrini. Sn eytan olsan da, qadinsan yen, Ölümdn qoruyan sni, bax, budur. Q o n e r i 1 y a. H, bildik kiisn!

Qasid glir.

A1 b a n i. N yenilik var? Q a s i d. Ah, mehriban milord, Kornuol öldü! O daqlbli hersoq istyirdi ki, Qraf Qlosterin sa gözünü d Qilincm ucuyla oyub çixarsin. Onu öz nökri qtl yetirdi. A1 b a n i. Qlosterin dedin?! Q a s i d. Onun gözünü. Halina aciyib qoca qrafin, Nökr titryirdi hycanindan. Birdn qilincini siyirib qindan,

Ksdi qarisini öz aasinin. Hersoq bunu görüb qzblndi brk, Nökrin üstün cumdu yel kimi,

568

Milli Kitabxana

El yerindc öldürdü onu. Air yaralandi özü d bu vaxt. Bir azdan dyidi onun hvali, Nökrin dalinca köçdü dünyadan. A l b a n i. lahi, demli, haqsan, göydsn. Yerd n olursa, agahdir sn. Hamidan adilsn, hamidan uca. Snin düzlüyünl, daltinl Cani czasina çatir o saat. Ah, yaziq Qloster! N oldu sonu? Yni sa gözünü itirdi bdbxt? Q a s i d. Ser, ikisini d, ikisini d. Ay xanim, bu mktub bacinizdandir. Tvqqe etdi ki, tez cavab yazsin. Q o n e r i 1 y a (knara). Bu i bir trfdn xeyirdir mn: Yaxi ki ölübdür bacimin ri. Bütün krallii zbt eylyrm. Baqa bir trfdn ziyandir, ziyan: Bacim dul qalibdir indi evind, Onun yanindadir mnim Edmundum. Birdn xyalimda tikib-qurduum Gözl sarayimi uçurar onlar. Günüm-güzranim dönr zhr. Hr-halda bu xbr el bd deyil. (Ucadan) Mktubu oxuyub cavab yazaram. Gedir. A l b a n i. Qrafin gözlri çixarilanda Onun olu Edmund harda idi bs? Q a s i d. Sizin yaniniza gldi xanimla.

A1 b a n i. Nec! Burda yoxdur.

569

Milli Kitabxana

Q a s i d. Ola bilmz, ser. Mn siz glnd o qayidirdi. A1 b a n i. Onun bu dhtdn xbri varmi? Q a s i d. Bli, atasim o özü satib. Evdn uzaqlaib qsdn vvldn, Qocaya rahatca divan tutsunlar. A l b a n i. Ah, qraf Qloster, bu gündn bel Mnim bu dünyada birc arzum var: Krala sdaqt göstrdiyinçün Bildirim mn sn tkkürmü, Alim gözlrinin intiqamini. Yalniz yaamaqda mqsdim budur. (Qasid) Gedk, dostum, gedk. N bilirsns, Mn hamsini dani birbbir. Gedirlr. ÜÇÜNCÜ SHN

Duvr yaxinliinda Fransiz ordugahi. Kent v yan glirlr.

K e n t. Fransa krali n üçün birdn-bir bel gözlnümdn Fransaya qayitdi? Siz bunun sbbini bilirsinizmi? y a n. Kral mühariby glndn bri yarimçiq qalmi bir sira dövlt ilri var ki, krallii böyük thlük qarisinda qoyur. Bu ilri görmk üçün xsn kralin özünün ölkd olmasi vacibdir. K e n t. Bs kral orduya komandanlii kim tapirdi? y a n. Fransa marali müsyö Lafarta. K e n t. Kraliça sizin verdiyiniz mktubu oxuyandan sonra özünü nec hiss etdi? O heç kdrlndimi? y a n. Bli. bli, milord. Mktubu alib

570

Milli Kitabxana

Mnim yanimdaca oxudu drhal. Qoa bulaq kimi dolmu gözlrdn Hrdn ya axirdi al yanaqlara. El bil, xanimin qmi-qüsssi Amansiz, insafsiz üsyankar idi, Çaliirdi ona hökmdar olsun. Fqt kraliça mtantiyl Bu qm-qüssy hökmdar idi. K e n t. Demli, qanini qaraltdi mktub. y a n. Alini baindan ala bümdi. Onun sbri il, onun kdri Yariirdi onun gül camahnda. Yariin yegan mqsdi vardi: Hansi daha artiq yarair ona. Günli yaii görmüsünüzmü? Onun tbssümlü göz yalari da Eyni mnzrnin eyni özüydü. Yetimi albali dodaqlarinda Oynayan, rqs edn xobxt tbssum Drdli gözlrindn dürr kimi dün Bdbxt qonaqlardan xbrsiz idi. Bel görünsydi kdr, qüss, qm, Bel gözl inci görmzdi alm. K e n t. Kraliça ayri söz danimadi? y a n. Gücl "ata" dedi bir-iki df, Tutuldu nfsi, ksildi nitqi. El bil, üryi mngndydi. nldi: "Bacilar, aman, bacilar! Nec vicdaniniz yol verdi buna?! Mnim bacilarim! Kent! Qoca atam! Qorxunc bir tufanda, zülmt gecd! Ah, dünyada yoxmu insaf, mrhmt!" Bu zaman titryib susdu o süsn. lahi gözlrdn müqdds suyu Axitdi leysantk, axitdi seltk. Bodu göz yainda ah-nalsini.

571

Milli Kitabxana

Sonra cld oradan uzaqladi ki, Qalsin öz drdil yalqiz, tnha, tk. K e n t. nsan taleyin tsir eylyn Ancaq ulduzlardir, göyd ulduzlar. Yoxsa bir atanm-ananin heç vaxt Uaqlari bu cür frqli olmazdi. Sonra siz onunla danimadiniz? y a n. Xeyr. K e n t. Fransa krali ordaydi hl? y a n. Xeyr, o getmidi, K e n t. H, deyim, cnab, Biçar, binva Lir hrddir. Arabir glnd ali baina O bizi taniyir, bilir hr eyi. Fqt öz qizini görmk istmir. y a n. N üçün, sbbi aydin deyilmi? K e n t. Yaman zab çkir xcaltindn. Özün drd olub öz qddarlii: Kral mhrum edib xeyir-duadan, Saldi qurbt el kiçik qizini. Una dun payi - vari-dovlti Verdi itürkli bacilarina. ndi düündükc bu haqsizlii Üryi göynyir pemançiliqdan, Abirdan-hyadan yanir, qovrulur, Daim uzaq gzir Kordeliyadan. y a n. Heyf, bdbxt qoca! Yaziqlar olsun! K e n t. Albani, Kornuol - hr iki hersoq ndi hardadilar, eitmisiniz? y a n. Bli, bu trf glirlr onlar. ndi yoldadilar qounlariyla.

572

Milli Kitabxana

K e n t. Yaxi, cnab, yaxi. Glin sizi mn Aparim aamiz Lirin yanina. Ona xidmt edin, qulluq göstrin. Vacib i gör, sbb gör, Hl baqa yerd, hl bir müddt Gedib qalmaliyam, gizlnmliym. Mnim kimliyimi dqiq bilnd Peman olmazsiniz bu tanilia. Tvqqe edirm, gedk mniml. Gedirlr. DORDUNCU SHN Fransa ordugahi, Çadrin içrisi. Tbil çalinir. Kordeliya, hkim v sgrlr llrind bayraq daxil olurlar. K o r d e 1 i y a. Tssüf, bu odur. Görüblr onu. Bir az bundan qabaq dli halinda, Tufanli dryatk sib-courmu. Mahni oxuyurmu brkdn-ucadan. Hyat aacimiz - göy zmilrd Bitn hr cür, hr növ alaq otundan: Yovandan, yoncadan, gicitkndn, Qanqaldan baina çlng qoyubmu. Bu saat yüz nfr adam göndrin, Hündür-uzun taxil zmilrinin Hr bir trfini, hr bir yerini Arayib, axtarib tapsinlar onu. Tez olun, tez onu mn yetirin. (Zabitlrdn biri gedir). El imkan varmi, vasit varmi, Alini baina qaytarsin onun? nsan drraksi, insan zkasi Bu mükül blaya lac taparmi? Kim lac eyls mnim atama, Bütün var-yoxumu verrm ona.

573

Milli Kitabxana

H k i m. Bel imkan vardir, mehriban xanim. Dinclik hamisidir bu kainatin, fqt bacisidir dinclik hyatin. Kralin dincliyi çkilib r, Sixir üryini fikir, ndi. fali otlarin kömyiyl mn Balaram gözünü iztirablarin. Kral irin-irin yatar, dinclr, El ki ayildi, özün glr. K o r d e 1 i y a. Ey sirli torpain möcüzlri! Çixin yer altindan yer üstün siz. Qaynayin, qariin göz yalarima! Gözl bir insanin air drdini Saaldin, rhm edin, kömk göstrin! (sgrlr) Axtarin, axtarin, tez tapin onu! Alim baindan itirmi kral tirib hirsinin cilovunu da. Hirsindn özünü mhv ed bilr.

Qasid daxil olur.

Q a si d Xanim, tz xbr: Britaniyanin Qounlari biz hücum eylyib. K o r d e l iy a. vvldn bilirdim mllrini. Haziriq onlara cavab vermy. Mnim ziz atam, silah qurayib, Snin hüququnu qoruyuram mn. Yalniz buna gör göz yai töküb, Fransanin böyük hökmdarinin Qlbind mrhmt, fqt oyatdim. Mni bu döyü çkib gtirn N addir, n sandir, n d öhrtdir, Tkc mhbbtdir, saf mhbbtdir.

574

Milli Kitabxana

Ata sevgisidir ülvi, müqdds, N qorxu, n ölüm eynim glmz. Tki mn tezlikl qoca atamin Ssini eidim, üzünü görüm.

Gedirlr.

BENC SHN

Qlosterin sarayinda bir otaq. Reqana Osvaldla daxil olur.

R e q a n a. Bir dani, yeznmin döyüçülri Yola düdülrmi? O s v a 1 d. Bli, ay xanim. R e q a n a. Özü d getdimi? O s v a 1 d. Ndns yaman Könülsüz-könülsüz getdi cbhy. Yaxi döyüçüymü baciniz ondan. R e q a n a. Sarayda qalanda, evd olanda Lord Edmund hersoqla danidimi heç? O s v a 1 d. Xeyr, danimadi. R e q a n a. Görsn, bacim Ona n yazibdir öz mktubunda? O s v a 1 d. Bilmirm, ledi. R e q a n a. Dorudan, Edmund Mühüm bir i üçün çixibdir yola. Qraf Qlosterin gözünü oymaq, Özünü sa qoymaq lap axmaqliqdir. O indi hayana üz çevirirs, Hamini qaldirir leyhimiz. Mn el glir, Edmund gedib ki, Zülmt gecsini qisaltsin onun. Ömrünü qurtarsin ignclrdn.

575

Milli Kitabxana

Yqin ki, qocanin zablarina Üryi ariyir, üryi yanir. Hm d istyir ki, dümnimizin Gücünü öyrnsin, sirrini bilsin. O s v a 1 d. Edmundun dalinca mütlq gedib mn, Ona bu mktubu çatdirmaliyam. R e q a n a. Sabah hücum edir qounlarimiz, Yollar qorxuludur. Sn biziml qal! O s v a 1 d. Yox qala bilmrm. Xanim buyurub, Grk itirmyim birc an bel. R e q a n a. Niy mktub yazib bacim Edmunda? Mgr sn veriln srncamlari Edmunda ifahi dey bilmzdin? Görünür, burada ns bir i var. O ndir, bilmirm. Qulaq as, kii, Qiymtli mükafat alarsan mndn. Mktubu mn ver, açim oxuyum. O s v a 1 d. Xanim, hqiqtn... R e q a n a. Narahat olma. Yaxi bilirm ki, snin o ledin rini bynmir, rini sevmir. Buna inaniram varliim kimi. Son df o burda qonaq olanda Edmundu qrib, mhbbt dolu Nzrl süzürdü. Demli, ona Ara düzldirsn. O s v a 1 d. Nec? mn, xanim? R e q a n a. sassiz bir söz d çixmaz dilimdn. Aradüzldnsn, bilirm bunu. Diqqtl qulaq as mslhtim. Yadinda saxla ki, rim ölmüdür. Edmundla hd edib, peyman ksmiik.

576

Milli Kitabxana

O snin ledin r ola bilmz. O indi daha çox mn layiqdir. Bu haqda mlli - bali fikirl. Xahi eylyirm, tapsan Edmundu, Mnim bu töhfmi ona baila. Ledin xbr tutsa bu idn gr, Ona tövsiy et, ona yol gostr, Düünsün, alini baina yisin. Sözümü unutma. ndi xo getdin. Hrgah o kor xain çixsa qarina, Heç vd fürsti verm lindn. Kim onu öldürs, nam alacaq. O s v a l d. Xanim, ka ki, onu gör bilydim. Kimin trfind olduumu mn Sübut eylyrdim. R e q a n a. Sn yaxi yol!

Gedirlr.

ALTINCI SHN

Duvr yaxinliinda düzngah. Qloster v kndli paltari geyinmi Edqar glirlr.

Q1 o s t e r. Qayanin baina haçan çatariq? E d q a r. Qayanin üstün çixiriq indi. N çtin qalxiriq, hiss edirsiniz? Q1 o s t e r. Mn el glir, yer düznlikdir. E d q a r. Qorxunc sildirimdir hr trf, hr yan. Bu gün dniz yen hycanlanib, Gur-gur guruldayir. Eidirsiniz? Q l o s t e r. Xeyr, eitmirm. E d q a r. Niy? Görünür, Sizin gözlriniz oyulduundan

577

Milli Kitabxana

Bütün hisslriniz xarab olmudur. Q l o s t e r. Xarab ola bilr hqiqtn d, Mn el glir, dyiib ssin. vvlkin gör sözlrin indi Daha mnalidir, daha aydindir. E d q a r. Yox, siz hddn artiq yanilirsiniz. Heç nyim, heç nyim dyimyibdir. Yalniz paltarimi dyimim mn. Q l os t e r. Mn el glir, sözün-söhbtin, ndi rvanlaib, yaxilaibdir. E d q a r. Cnab, glib çatdiq. Bu da hmin yer. Dayanin. Bel bir yarana baxmaq Nec dhtlidir, vahimlidir! Aaida uçan qara-quzunlar Kiçik böck kimi görünür göz. Drin uçurumun tn ortasinda Sildirim qayadan ipl asilib, Bir nfr toplayir dniz üyütü. Bel thlükli i ola bilmz. O adam görünür öz bai boyda. Sahild gzin baliqçilar da, El bil siçandir, adam deyildir. Suda lövbr atmi böyük bir gmi, Sanki, bir qayiqdir, qayiqsa üzgc. Üzgc d nzr çarpir bir thr. Sahil düzülmü saysiz dalara Qzbl çirpilir quduz dalalar, Bel yükskliy çatmir nrsi. Yox, daha aai baxa bilmirm, Gözlrim qaralir, baim giclir. Birdn yixilaram kllsi üst. Q1 o s t e r. Çixart, mni çixart durduun yer. E d q a r. linizi mn veriniz, cnab. ndi çatmisiniz sonuncu hdd,

578

Milli Kitabxana

Qayanin qainda-ucundasiniz. Mn versydilr bütün dünyani, Yen de özümü atmazdim burdan. Ql o s t e r. Dost, burax limi. Bu da sninçün Baqa pul kissi, son bxiimdir. (Pul kissini verir). Qiymtli da-qa var onun içind Kasibi pis gündn qurtara bilr. Sübhan-Allah sni xobxt eylsin. Di get, di uzaqla, sn yaxi yol. Gednd qiqir ki, bilim getmisn. E d q a r. lvida, ncib ser. Q1 o s t e r. Sa ol, zizim. E d q a r (knara). Bu mntiqsiz iim sbbsiz deyil. Onun qlbindki ümidsizliyi strm, saaldim yalanlarimla. Q1 o s t e r (diz çökur). An, qudrtli tanri, ahidsn özün, Dunyadan gedirm oz istyiml. Boyük flaktin air yükunu Sakitc atiram çiyinlrimdn. Snin yenilmyn hökmün qari Üsyana qalxmadan, günah etmdn Bu zab yükünü daiya bilsm, Yen xeyri yoxdu, faydasi yoxdu. Artiq drd mkani dünyada mnim Hyat çiraimin yai tüknib, Qurumu piltsi közrir ancaq. O da öz-özün qaralacaqdir. Ey boyük yaradan! Sadirsa hl, Mnim Edqarimi sn xoboxt el! (Edqara) H, dostum, getdinmi? E d q a r. Getdim, lvida! Qloster özünü irli atir v yixilir. Edqar knara.

579

Milli Kitabxana

Nec d sirlidir insan xilqti! Vücudu xzndir, xznd can ll, Cani oru kimi izlyir cl. Ourya meyl ets, can düs drd, Ourlaya bilr cani kdr d. Düündüyü yerd olsaydi bdbaxt, Düün bilmzdi bir daha heç vaxt. Görn, o diridir, yoxsa ki ölü? (Ssini dyirk ucadan) Ey, ey, cnab! Dostum, eidirsiniz? Dillnin, hay verin! (Knara) Dorudan ölüb. Yox, özün glir (Ucadan). Siz kimsiniz, ser? Q1 o s t e r. Get burdan, qoy ölüm. Bir de, sn nsn? Hörümçk torusan, ya qu llyi, Ya da ki havasan? Çox qribdir! Bel bir yükskdn bai aai Düdün bu sildirim, qorxunc yarana, Neçin zilmdin yumurta kimi? Mgr tdn-qandan deyil bdnin? Hl d yerind nts alirsan! Bir yerin qanayib-yaralanmayib! Dania bilirsn, sa-salamatsan! Düz on dor aaci hündürlüyünd Bir yerdn glmisn kll-mayallaq, Snin sa qalmain bir möcüzdir. Dani, yen dani, yen bir söz de. Q1 o s t e r. ndi mn yixildim, ya yixilmadim? E d q a r. Yixildin o müdhi yalçin qayadan. Bir bax yuxariya! H, görürsnmi? Orda toraaylar verib ss-ss, ndi nm ötür, nm oxuyur. Fqt el uzaq uca zirvdn Özlri görünmür, sslri glmir. Bir aç gözlrini.

580

Milli Kitabxana

Q l o s t e r. Gozlrim yoxdur. Bdbxt bdbxtlikdn qurtarmaq üçün Özünü öldür bilmzmi mgr? Tale çoxmu görür bu haqqi ona? Zalimin zülmün düçar olmamaq, Qatilin qsdini gözünd qoymaq Özü d dünyada bir xobxtlikdir. E d q a r. lini men ver. Ayaa qalx, hop! Dizlrin smir ki? Dura bilirsn? Q1 o s t e r. Çox yaxi, çox yaxi. E d q a r. Lap möcüzdir! Qayanin bainda sndn ayrilan Qaralti n idi? Q1 o s t e r. Yaziq bir sfil. E d q a r. Aaida durub ona baxanda Mn el gldi, onun gözlri ki bdirlnmi, iiqli aydir. Min dn bumu var azinin üstd, Bir neç buynuzu çixib baindan. Tufanli dnizd dalalar kimi, Onun buynuzlan buruq-buruqdu. Yqin, gorunmmi bir eytandi o. Sn xobxt adamsan, mehriban ata, Müqdds tanriya minntdar ol ki, Bu lnt glmi, mlun eytani Qovdu uzaqlara snin yanindan, Mümkün olmayani mümkün eyldi. Ölümün azindan saldirdi sni. Q l o s t e r. ndi mn hr eyi xatirlayiram, Huum baimdadir, alim yerind. Bu gündn bariib öz taleyiml, Sin grcym bütün drdlr.

581

Milli Kitabxana

Bla "bsdir, bosdir, öl" demyinc Sbirl, tmkinl yaayacaam. Dözcym ömrün mqqtin. Mn hmin idbari adam bilmidim. Mnim qulaima ara vermdn "eytan, eytan" dey piçildayirdi. Mni o çixardi sildirimlia, Mni o apardi yaranin üst. E d q a r. Sakit ol, sbr el. Bu gln kimdir? (Yabani çiçklrl caib kild bznmi Lir glir). Heç vaxt ailli ks bel bznmz. L i r. Yox, onlar pul ksmyi mn qadaan ed bilmzlr. Bu, kralin qanuni haqqidir. Axi, kral mn özümm. E d q a r (knara). Ah, onun görkmi adamin üryini parçalayir! L i r. Bu mnada tbit sntdn gözldir. - Bu da sgr toplamaq üçün pul. O cavan öz kamanim lind oyuncaq kimi tutur. Oxunu axira kimi çk! Baxin, baxm! Siçan! Sakit olun, sakit olun. Bu saat bir tik qizdirilmi pendir onu tly salacaqdir. - Bu d mnim dmir lcklrim. Mn bu lcklri geyib, divl vurumaa gedcym. Mizraqlari gtirin. - Aha, yaxi uçursan, qucuaz! Düz hdf doru, düz hdf doru! - Parolu de! E d q a r. tirli moiz. L i r. Keç! Q1 o s t e r. Bu ss mn tani glir. L i r. H! Qonerilya! Snin a saqqalin var! Onlar mni it küçüyü kimi zizlyirdilr, saqqalim qara ola-ola, mn asaqqal deyirdilr. Hr sözüm ancaq "bli" v ya "xeyr"l cavab verirdilr. Hr vaxt eitdiyim bu "bli" v "xeyr"lor hcç d ilahi sözlr deyildi. Bir df yai mni iliyim qdr islatdi, soyuq bdnimi göyndib titim-titim titrtdi, ildirim xahiim baxib sakitlmdi. Bu zaman mn onlarin iç üzünü gördüm, sözlrinin mnasini baa düdüm. Anladim ki, onlar ikidilli, ikiüzlüdürlr. Hmi deyirdilr ki, mn onlar üçün dünyada hr eym. Bu yalandir. Mn qizdirma azarina tcrüb vasitsi ola bilmrm. Q1 o s t e r. N qdr tanidir, domadir bu ss. Bu danian adam kral deyilmi?

582

Milli Kitabxana

L i r. Kraldir tpdn dirnaa kimi. Üzün diqqtl nzr salanda Gör, mnim tbm nec d sir! Qorxma, sn hyat bailayiram. Snin suçun ndir? Zinakarliqdir? Bu günaha gör ölmycksn. Zinakarliq üçün ölmy dymz. Srç d, balaca zrli böck d, Eqibazliq edir qarimda mnim. Qoy bel görülr artsin, çoxalsin. Qlosterin olu bic doulsa da, O mnim qanuni övladlarimdan Doma qizlarimdan rhimli idi. Atasina böyük hörmti vardi. Qoy zövqlr törtsin hftbecrlr. Çünki indi mn sgr grkdir. Knarda dayanib naz il güln O mrur, vüqarli qadina bir bax. Onun a bnizi xbr verir ki, Onun qasii da qar kimi adir. Qulai alantk zövq klmsini Baini bulayir naraziliqla. Fqt n zncird bordanan qanciq, N d ki qoruqda bslnn madyan Onuntk yanmayir alova-oda, Onuntk hvtli deyil dünyada. Beldir zldn qadin xilqti: Qadin qadin olur beldn yuxari, Qadin madyan olur beldn aai. Qadin mlk olur beldn yuxari, Qadin eytan olur beldn aai. Ora chnnmdir, ora zülmtdir, ora kükürd püskürn yarandir. Yandirir, ridir, üfunt iyi verir, bour, mhv edir. Tfu, tfu, tfu! Möhtrm loman, mn bir üskük mük ver, öz qoxumu tsvvürümü tirlyim. Bu da pulu. Q1 o s t e r. Qoy öpüm lini!

583

Milli Kitabxana

L i r. vvlc silim, ndi mnim lim csd iylnir. Q l o s t e r. Tbitin ali bir xilqtindn Qalan tör-töküntü, aman, ilahi! Hyat bel gets, bel dailsa, Bir müddtdn sonra bu boyük alm Tamam heç dönr. Mni tanidin? L i r. Snin gözlrin çox yaxi yadimdadir. Üzüm n çp-cp baxirsan? Yox, kor Kupidn, lindn gln pisliyi el, mni mhbbt toruna sala bilmzsn. Mn bir daha sevmycym. Bu çairi vrqsini oxu, üslubuna xüsusi diqqt yetir. Q1 o s t e r. Hrgah gün olsa bütün hrflr, Yen heç birini gör bilmrm. E d q a r (knara). Mn desydilr, kral airib, Gzir divantk, mn inanmazdim. Qlbim parçalanir baxdiqca. L i r. Oxu. Q1 o s t e r. Nec! Gözlrimin çuxurlariyla? L i r. Oho, bel de! Snin siftind gözün, pul kisnd pulun yoxdur! Onda snin gözünün vziyyti airdir, pul kisnin vziyyti is yüngül. Hr halda dünyada ilrin nec getdiyini görürsn. Q1 o s t e r. Ancaq hiss edirm. L i r. N dedin! Sn dlisn? Dünyada ilrin nec getdiyini adam gözsüz d gör bilr. Qulaqlarinla bax. Gör, o trfd hakim fair orunu n pis thqir edir. Qulaq as, indi mn onlarin yerini dyicym. Tap görüm, hansindadir, busundadir? Hakim hardadir, oru hardadir? Sn fermerin itinin kasiba heç hürdüyünü görmüsnmi? Q1 o s t e r. Görmüm, cnab. L i r. Bs hmin bdbxt kasibin o zncirli köpkdn qaçdiini nec? Fikir ver, sn adi id hakimiyytin böyük rmzini gör bilrsn. Vzif bainda olan it d itat edirlr. Ey yaramaz cllad, saxla lini! Qanlidir, qan damir snin lindn.

584

Milli Kitabxana

Niy o qhbni qirmanclayirsan? Sn çk qirmancini öz küryin. Çünki can atirsan xlaqsizlia. styirsn, onu l keçirib, Qoynuna xlvtc girsn özün. Slmçi dllali asdi aacdan. Cir-cindir paltarin altindan biz Aydinca görünür kiçik qüsurlar. Fqt xz libaslar, mxmr xalatlar Gizldir n böyük qüsurlari da. Qizildan ynin don geyn günah Qirrr hakimlrin polad oxunu. Cindira bürünn günahi ancaq Cirtdan da mhv edir saman çopüyl. Heç kimin, heç kimin taqsiri yoxdur. Cinayt törtmir dünyada heç ks. Bunu mn deyirm, mnm hökmdar. Bütün dustaqlari azad edirm. Grk ittihamçi qalmasin daha. Hr bir drd hlinin, ikaytçinin Mn möhür vururam dodaqlarina. Dostum, dinl mni, yadinda saxla. Düzltdir gözünü büllur üdn. Hiylgr, riyakar siyastçitk Özünü sn el göstr ki, guya, Görmdiyin eyi gör bilirsn. ndi çixart mnim çkmlrimi. Möhkm dart, möhkm dart, bel, bax, bel. E d q a r (knara). Birlib mnayla sayiqlamalar. Bu özü dünyada bir möcüzdir: Dlilikd ail, bo sözd hikmt! L i r. Halima alamaq istyirsns, Mn sn verrm öz gözlrimi. Yaxi taniyiram, sn Qlostersen. Bir az sbirli ol. Dünya evin

585

Milli Kitabxana

Alaya-alaya glmiik, dostum. Bunu bilirsn ki, hava ilk df Bizim burnumuza dydiyi zaman Qiqiriq qoparib alayiriq biz. Moiz eylyim sn, qulaq as. Q1 o s t e r. Heyf o çalara, heyf o gün! L i r. Anadan olanda alayiriq ki, Glmiik tlxklr teatrina, Shnd tamaa göstrmliyik. - N gözl papaqdir! Keçyl brk-brk Sarisaq atlarin ayaqlarini, Bu inc hrbi bir hiyl olardi. Mn bunu hyata keçirmliym. Sonra da gizlic yeznlrimin Yanina gedrm. claflari mn Öldürrm, öldürrm, öldürrm bir-bir.

yan qulluqçularla glir.

y a n. Aha, o burdadir. Tutunuz onu.! Hökmdar, istkli qiziniz sizin... Lir. Nec? Nicat yoxdur? sir dümüm? Neylyim, beldir taleyin hökmü! Taleyin lind oyuncaam mn. Mni incitmyin, mn dymyin, Mni dustaqliqdan azad eylyin, Yaxica mükafat verrm siz. Xahi eylyirm, crrah gtirin, Beynimin içind yara var mnim. y a n. ml olunacaq hr arzunuza. L i r. Yoxdur bir kömyim? Yoxdur hyanim? Yen d mn tkm, hani gümanim? Tklikdn riyir üryin yai,

586

Milli Kitabxana

nsan göz yaindan olar duz dai.

Bada suspntk sixar gözünü, Yuyar göz yaiyla çrxin üzünü. y a n. Möhtrm hökmdar... L i r. Dayan, n dedin! Tz nianlanmi bir olan kimi, Mrdlikd, rfl ölcym mn. Bir an da ovqdn dümycym. Bli, bli, bilin, mn hökmdaram. Bunu unutmayin heç vaxt, aalar. y a n. Siz böyük, hörmtli hökmdarsiniz. Biz ancaq, biz yalniz siz tabeyik. L i r. ndi ki, msl beldir, onda hl yaamaa ümid var. Yox, gr arzuna çatmaq istyirsns, qaçmaq lazimdir. Tut, tut, tut, tut.

Qaçaraq gedir. Qulluqçular da onun arxasinca qaçirlar.

y a n. n alçaq gdani bu halda görsk, Qlbimiz göynyr air kdrdn. Halbuki, bu hala dün kraldir. Bu ncib insanin flaktini N sözlr ks edr, n d dil deyr. Fqt hökmdarin bir qizi da var. O, qansiz, zazil bacilarinin Çirkin thqirindn, hqartindn Bu saf tbiti qurtara bilr. E d q a r. Salam, mehriban ser. y a n. Salam, ks de. Sn n lazimdir, n istyirsn? E d q a r. Tezlikl olacaq döyü bard Bir söz, bir mlumat eitmisiniz? y a n.

587

Milli Kitabxana

Hamiya aydindir, bütün el bilir. Yalniz karlar bunu eitmyiblr. E d q a r. Bir söz d soruum icaznizl, Bu saat hardadir dümn ordusu? y a n. Üç-dörd addimliqda, uçurlar qutk, Hr an, hr dqiq gl bilrlr. E d q a r. Tkkür edirm, sözüm bu qdr. y a n. Kraliça ciddi bir i gör Burda lengis d, onun mriyl Qoun yola düüb. E d q a r. Sa olun, cnab. yan gedir. Q1 o s t e r. Ey rhmdil Allah, rhm el mn, Ozun al, ozun al mnim canimi. Qoyma zif ruhum, zif iradm Qarinda tzdn günaha salib, Mni intihara thrik eylsin! E d q a r. Duaniz yaxidir, zabke ata. Q1 o s t e r. Deyin, siz kimsiniz, mehriban cnab? E d q a r. Taleyin amansiz zrblrin Mütilikl dözn n bdbxt insan. Kdri anlayan, drdi hiss edn, Haminin halina yanan zavalli. Verin linizi, aparim sizi El bir yer ki, dinclin bir az. Q1 o s t e r. Tkkür edirm ürkdn siz. Tanri dön-dön versin crini! Osvald glir. O s v a 1 d. N gözl qnimt! Xobxt tsadüf! Mni var-dövlt yetirmk üçün

588

Milli Kitabxana

Tale gözsüz qoyub onun baini. Tez ol, qoca xain, dua eyl ki, Allah bailasin günahlarini. Artiq qindan çixib iti qilincim, Sni chnnm vasil edck. Q1 o s t e r. Drddn qurtar mni, xeyirxah insan. Tanri qüvvt versin snin qoluna.

Edqar onlarin arasina girir.

O s v a l d. Ey, ey, qanmaz kndçi, n csartl Havadar çixirsan bel xain? Blk, bu alçain taleyi il Bölmk istyirsn öz taleyini?! Rdd ol, rdd ol, onun lini burax! E d q a r. Buraxa bilmrm, üz vurmayin, ser. O s v a 1 d. Burax, köl, yoxsa gbrcksn! E d q a r. Hörmtli aa, Öz yolunuzla düz gedin, fair adamlari yolundan saxlamayin. Hr lova mnim canimi ala bilsydi, onda mn iki hft bundan vvl Ölrdim! Yox, yox, qocaya yaxinlamayin. Yaxinlamayin deyirm! Madam ki, bel oldu, mn hazir. Bu saat yoxlayaram: snin bain möhkmdir, ya mnim dynyim. Bunu indi aydinladiraram. O s v a 1 d. Rdd ol, peyin torbasi! E d q ar. Cnab, çox da qilincinla öyünm, onun sn heç bir xeyri yoxdur. Mn snin dilrini qarnina tökcym.

Vuruurlar. Edqar onu vurub yer yixir.

O s v a 1 d. Sn, avam, yaramaz, öldürdün mni! Götür pul kismi, mni dfn el. Yaa bu dünyada rahat, firavan. Üstümdki mxfi-gizli mktubu Qraf Qloster - Edmunda çatdir. Onu Britaniya qounlarinin Arasinda gzib tapa bilrsn.

589

Milli Kitabxana

cl vaxtsiz gldi. Ah, mn ölürm! (Ölür). Edqar Yaxi taniyiram sni, yaltaq qul! Bütün pis ilrd, bd mllrd Sn öz xanimina kömk edirsn. Q l o s t e r. Ah,nec!Oöldü? Edqar. ylin, ata. Burda rahatlanin, dinclin bir az. Onun ciblrini axtarim bir-bir. O dediyi mktub hyatda mn, Blk, kömk oldu, xeyir gtirdi. O öldü. Heyf ki, cllad baltayla aini ksmdi bu dlduzun. Aha, bu da mktub! H, görk n var?! Mn sni qiriram, baila, möhür. Bizi qinamaym, ülvi qanunlar. Dümnin fikrini öyrnmk üçün Onun üryini parçalayiriq. Dümnin zrfini cirib atmaqsa Biz günah deyil, qbaht deyil. (Oxuyur) "hdi-peymanimizi yadina sal. rimi aradan götürmk üçün snin lin çoxlu fürst dückdir. Sn qtiyyt göstrsn, zaman v mkan öz bhrsini verckdir. gr o qlb il geri qayitsa, heç n ed bilmycyik. O vaxt mn onun lind dustaq qalacaam. Onun yatai mnim üçün zindana dönckdir. Bu iyrnc yataqdan mni xilas et, ziyytinin mükafati olaraq onun yerini özün tut. Snin arvadin, - bel demk istrdim, - sni bütün varliiyla sevn muqn Qonerilya". Ah, qadin hiylsi, qadin hiylsi, Dumanli fzatk görünmür sonu! Öz ncib rini qtl yetirib Mnim qardaima getmk istyir. Görsn, istyi, mqsdi ndir? Ey pozun qasidi, qatil elçisi, Dua oxumadan snin üstünd Mn sni bu quma dfn edcym. Aradüzldnin axiri budur.

590

Milli Kitabxana

Bu bdnammktubu öz vdsind Verrm ölüm mhkum hersoqa. Ürkdn sevinr bilnd kii: Snin ölümünü, tutduun ii. Q1 o s t e r. Kral dli oldu. Of, mnim alim Nec d inaddir, nec d trsdir! Mni mcbur edir, duyum hr eyi, Dözüm tüknmyn sonsuz drdlr. Mn dli olsaydim daha yaxiydi. Fikrim ayrilardi iztirablardan. Onda unudardim bdbxtliyimi, Onda air drdim, hdsiz zabim Mn görünrdi uydurma kimi. E d q a r. Verin linizi mn, atacan. (Uzaqdan tbil ssi glir). Aha, qulaq asin, xeyli uzaqda, Mn el glir, tbil çalmir. Gedyin, gizlnmk lazimdir siz. Dostumun evin aparim sizi.

Gedirlr.

YEDDNC SHN

Fransizlarin ordugahinda çadir. Lir içrid yataqda yuxulayir. Hzin musiqi çalinir. Lirin yaninda hkim, yan v baqa xidmtçilr dayanmilar. Kordeliya il Kent daxil olurlar.

K o r d e 1 i y a. Dorusu, bilmirm, mrhmtli Kent, Snin nec çixim yaxiliindan? Buna ömrüm yetmz, imkanim çatmaz. K e n t. Xanim, hörmt görmk, qdri bilinmk Dünyada n böyük bir mükafatdir. sl hqiqti söyldim siz.

591

Milli Kitabxana

Hr eyi danidim olduu kimi: N bir klm artiq, n bir klm az. K o r d e l iy a. Yaxi paltar geyin. Bu qm libasi Salir yadimiza qara günlri. Dyi paltarini, xahi edirm. K e n t. Mni bailayin, istkli xanim. Hl taninmaim thlüklidir, Pozar, alt-üst edr planlarimi. ltimasim budur, tvqqm budur: Vaxti yetncn, vaxti çatincan Mniml yad kimi rftar eylyin, Guya, siz mni heç tanimirsiniz. K o r d e 1 i y a. Qoy sn deyn olsun, mehriban milord. (Hkim) ndi hökmdarin hali necdir? H k i m. Hl yatir, xanim. K o r d e l iy a. Ey ulu tanri! Onun qlbindki yarani saalt! Bu uaq tbin dümü atamin Alini, huunu özün qaytar! H k im. Xanim hzrtlri izn versydi, Krali yuxudan oyadardiq biz. Xeyli zamandir ki, yatir hökmdar. K o r d e 1 i y a. Sizin rhbriniz elminiz olsun. Bu id mslht sizindir ancaq, Nec istsniz, edin o sayaq. Onun paltarini dyimisiniz? y a n. Bli, kraliça. El yatantk Ona geyindirdik tz paltari.

592

Milli Kitabxana

H k i m. Onu oyadanda, mehriban xanim, Siz yaninda olun. naniram mn, O sakit qalacaq. K o r d e 1 i y a. Yaxi, lap yaxi. H k i m. Buyurun yaxina, ey, çaliçilar, Siz d musiqini ucadan çalin! K o r d e 1 i y a. Mnim ziz atam! Ka, dodaqlarim, Snin drdlrin mlhm olaydi. Amansiz, insafsiz bacilarimin Snintk, hörmtli, müdrik insanin Qlbin çkdiyi çarpaz dalan, Ka ki, saaldaydi bu öpülrim! K e n t. Ah, mehriban insan, gözl ahzad! K o r d e 1 i y a. Onlarin atasi olmasaydin sn, Yen d nur saçan bu a saqqalin Onlarda mrhmt oyatmaliydi. Mgr rvadirmi zülmt gecd Bel bir xsiyyt, bel bir vücud Düsün pncsin quduz tufanin? Açiq sinsini yanar imyin Odlu netrin hdf eylsin? Müdhi ildirimin müdhi zrbsi Göydn qilinc kimi ensin baina? Buna haqq dözrmi, tanri dözrmi? Sn byaz saçmi bir sipr kimi, Üstün çkrk dht içind Air flakt goztçi oldun?! Htta mni vvl tutmu olsa da, Quduz dümnimin quduz itini Bu qorxunc gecd isinmk üçün Sobanin yanina buraxardim mn. Sns, yaziq atam, zavalli atam, Bel qasirada, bel tufanda Kif basmi, cng atmi saman içind

Sfillr, donuzlar arasinda tk Qalmaa, yatmaa mcbur edildin. Bu nec olub ki, nec olub ki,

593

Milli Kitabxana

Alinla brabr hyatini sn Bu cür müsibtd itirmmisn? Allah, Allah! Bu ki bir möcüzdir! Oyandi, onunla daniin, hkim. H k i m. Xanim, siz daniin. Bu yaxi olar. K o r d e 1 i y a. hvali necdir ziz kralin, lahzrt yaxi yata bildimi? L i r. Nahaq çixardiniz mzardan mni. Sn cnntd bakir, müqdds ruhsan, Mns chnnmd odlu tkr Balanmi nancib, günahkar köl. Qaynar göz yalarim yanaqlarimi Yandirir rimi quruun kimi. K o r d e 1 i y a. Hökmdar, siz mni taniyirsimz? L i r. Bilirm, sn ruhsan. N vaxt ölmüsn? K o r d e 1 i y a. Hl d, hl d sayiqlayir, oh! H k i m. O tam ayilmayib. Göziyin bir az. L i r. Mn vvl hardaydim? Hardayam indi? Mgr ölmmidim? Bu iiq ndir? Mgr mzarda da gün nur saçir! Mni aldadiblar gör bir nec d! Baqasi düsydi bu drd gr, Mni öldürrdi onun kdri. Bilmirm, n deyim, n cavab verim? Bu llr mnimdir? nanmiram heç. Mn grk yoxlayim, sancaq batirim. Aha, hiss edirm, aridir sancaq. Ka ki, inanaydim öz saliima! K o r d e l iy a. Hökmdar, lütf edin, üzüm baxin, Çkin linizi mnim baima. Xeyir-dua verin, uur dilyin. Yox, yox, diz çökmyin, siz yaramaz. L i r. Allah xatirin, mn gülmyin. Yelbeyin, gicbsr bir qocayam mn.

594

Milli Kitabxana

Düz skcn yaim var: n az, n d çox. Qorxuram, olmaya alim yerind. Sni taniyiram deysn, axi, Taniyiram sanki bu adami da. Ancaq hl bir az übhlnirm. Çünki mn bilmirm, hardayam indi. N vaxt geyinmim bu libaslari. Dünnki gecni, sözün dorusu, Harda keçirdiyim yadima glmir. Mn la etmyin, mn gülmyin. nsan yaranmiam mn d dünyada, El fikirlib düünürm ki, Bu xanim öz balam Kordeliyadir. K o r d e 1 i y a. Eldir, eldir. H, mnm, mnm. L i r. Bu ndir? Yaarib snin gözlrin? (lini onun gozün çkir). Bli, yaaribdir. Lütf et, alama. gr mnim üçün zhrin varsa, Ver içim, ver içim onu bu saat. Bilirm, sn mni sevmirsn, qizim. Snin bacilarin nahaqdan mni zaba saldilar, drd saldilar, Min bir da çkdilr mnim qlbim. Mn da çkmy snin haqqin var. K o r d e 1 i y a. Xeyr, xeyr, mnim haqqim yoxdur, yox. L i r. Bir deyin, mgr mn Fransadayam? K e n t. Siz öz yerinizd, kralliqdasiz. L i r. Mni aldatmaym, rica edirm. H k i m. Xanim, sakit olun. sib-comasi, Gördüyünüz kimi, keçibdir artiq. Hllik dhtli, air günlri Ona xatirlatmaq thlüklidir. ndi tklif edin, ev aparin.

595

Milli Kitabxana

Çaliin, tam sakit olana qdr Onu hycana salmasin heç n. K o r d e 1 i y a. Buyurun, gedyin, zati-alilr! Lir Boz üz göstrmyin siz mn qari. Yalniz ricam budur: mehriban olun. Unudun keçmii, fv edin mni. Daha qocalmiam, axmaqlamiam. Kent v yandan baqa hami gedir. y a n. Hersoq Kornuolun bu thr öldürülmsi dorudurmu, ser? K e n t. Tamamil dorudur, ser. y a n. Bs hersoqun ordusuna kim baçiliq edir? K e n t. Eitdiyim gör, Qlosterin bic olu Edmund. y a n. Deyirlr ki, Qlosterin sürgün edilmi olu Edqar qraf Kentl birlikd Almaniyada gizlnib. K e n t. ayilr müxtlifdir. ndiki vaxtda ehtiyatli olmaq lazimdir. Dümn qounlari hr dqiq buraya gl bilrlr. y a n. Görünür, qanli vuruma ba verck. Salamat qalin, ser. Vaxtima az qalir, bu hrbd ancaq Sadt, flakt akar olacaq.

Gedir.

BENC PRD BRNC SHN Duvr yaxinliinda Britaniya ordugahi. Edmund, Reqana, zabitlr v baqalari llrind tbil v bayraqlar glirlr. Edmund (zabit). Gedib yaxi-yaxi öyrn hersoqdan: Qüvvd qalirmi sonuncu qrar? Yoxsa baqa eylr düüb alina, Yen d dyiib öz planini? Onun sözlrin inanmaq olmur,

596

Milli Kitabxana

Tzadla, übhyl doludur qlbi. Mütlq biz qti bir cavab gtir.

Zabit gedir. R e q a n a. Bacimin nökri ölübdür, yqin. E d m u n d. Xanim, qorxuram ki, zndin düz ola. R e q a n a. Özün bilirsn ki, ziz Qloster, Sn gözl töhf hazirlayiram. ndi kii kimi hqiqti de, Söyl, sevirsnmi mnim bacimi? E d m u n d. Mnim ona böyük hörmtim vardir. R e q a n a. Xlvtc sürünüb onun yanina, rinin yerini tutmusanmi heç? E d m u n d. Xeyr, fikirlrin aldadir sni. R e q a n a. Mn el glir, bir-birinizl Çoxdan six laq saxlayirsiniz. Bel demk olar: artiq onunsan. E d m u n d. Yox, yox, doru deyil, namusum haqqi. R e q a n a. Ona yaxin getm, ziz Qloster. Onun dostu olsan, anasi olsan, Bu drd heç cür döz bilmrm. E d m u n d. Mndn arxayin ol, sn mn inan. Odur bacin glir yaninda ri! Albani, Qonerilya v sgrlr llrind tbil v bayraqlar glirlr.

Q o n e r i 1 y a (knara). Raziyam, döyüd mlub olum mn, Tki bacim mn qalib glmsin. A l b a n i. stkli bacimi görmy adam. (Edmunda). Cnab, eitmim, bu yaxinlarda Qizinin yanina gedibdir kral.

597

Milli Kitabxana

Bizim qanunlarin airliina Döz bilmynlr, üsyan ednlr Vtndn gediblr kralla birg, Pnah gtiriblr qürbt ölky. Qeyrtim çatmirsa, hünrim yoxdur. Demli, heç vd igid olmaram. Könlümü sarsidib hycan mnim. Bizim hissimiz bu toxunur ki, Fransa zbt edib torpaimizi. Yoxsa Fransanm Kralimiza, Hm d biz qari silah qaldiran, dalt istyn üsyançilara Kömk göstrmsi, arxa durmasi Heç vaxt qanimizi qaralda bilmz, Heç vaxt sbb olmaz mühariby. E d m u n d. Cnab, siz çox gözl daniirsiniz. R e q a n a. Fqt bunun biz faydasi ndir? Q o n e r i 1 y a. Birlmiik eyni dümn qari. Ail davasi, xsi didim Burda hll edilmir, burda baxilmir. A l b a n i. Onda glin indi ura çairaq. Tcrübli hrbi qulluqçulara Deyk fikrimizi, planimizi. Yaxi ölçk-biçk, mslhtlk. E d m u n d. Bu saat glirm çadira mn d. R e q a n a. Bacim, sn biziml gedirsnmi? Q o n e r il y a.Yox! Reqana. Rica eylyirm, gedk biziml. Bu, inan, haminin qlbindn olar. Q o n e r il y a (knara). Aha, baa düdüm bu tapmacam (Ucadan). Gedirm.

Onlar getmk istyrkn Edqar glir. O, paltarini dyiib. E d q a r.

Lütf edib, siz cnablari, Bel bir kasibla daniarmi heç? Siz deyilsi birc sözüm var. A1 b a n i. Mn siz çataram (Edqara). Yaxi, de görk.

598

Milli Kitabxana

Albani v Edqardan baqa, hami gedir. E d q a r. Bu davadan vvl bu mktubu siz Diqqtl oxuyun, hörmtli hersoq. Zfr qazansaniz döyüd gr, Qoy zfr eypuru sslsin drhal Bu mktubu siz vern adami. Zahirn yaziq bir bdbxt olsam da, Mn el bir igid, mrd taparam ki, Mktubda yazilan hr bir klmni Öz qizil qarayla sübut eylyr. Siz mlub olsaniz döyüd hrgah, Dünya ilrini çatdirib baa, Fitndn, fsaddan qurtararsiniz. Ka ki, taleyiniz siz yar olsun! A1 b a n i. Mktubu oxuyum, sn dayan bir az. E d q a r. Mn qadaandir burda gözlmk. Qoy carçi sslsin vaxti yetnd, Sizin yaniniza glrm yen. A l b a n i. ndi ki beldir, sn yaxi yol. Mütlq oxuyaram bu mktubunu.

Edqar gedir. Edmund qayidir. E d m u n d. Dümnlr görünür qari trfdn. Burdadir onlarin sas qüvvsi. Beldir kfiyyat verdiyi xbr. Tlsin, itmsin birc an bel. Alin qounlari sfrbrliy. A1 b a n i. Hazir olacaam öz vaxtinda mn. Gedir. E d m u n d. Hr iki baciya and içmim ki, Onlari sevirm saf mhbbtl.

599

Milli Kitabxana

ndi bu bacilar fi gürztk Az qalir çalsinlar biri-birini. Onlarin hansini mn alim, görn? Birinimi'? Yoxsa ikisini d? Yoxsa hec birini? Bilmirm, düzü. ubhsiz, yaasa hr iki baci, Sadt üzüm gülmeyckdir. Dul bacini alsam, kindn, qzbdn Qonerilya dli-divan olar. N qdr ki, ri sadir dünyada, Onunla balanan bu gizli oyun Mnim qlbml qurtara bilmz. ndi dymk olmaz rin onun. Davada dümn zfr çalmaa Hersoqun nüfuzu grkdir biz. Sonra Qonerilya canan canini rindn qurtarmaq ists gr, Onu tez aradan götürmk üçün Özü çar tapsin, özü düünsün. Bu air doyulr sona yetnd Hersoq qoca Lir, Kordeliyaya Mrhmt göstrmk xyalindadir. Bizim limiz keçrs onlar, Hersoqdan mrhmt görmycklr. Bu ndir, übhlr sarsidir mni?! Tlatüm düs kim mnim sayaq, Muzakir açmaz, vuruar ancaq.

Gedir. KNC SHN

ki ordugah arasinda düznlik. Shn arxasinda döyü sdalari ucalir. Lir, Kordeliya v onlarin qounlari llrind tbil v bayraqlar shndn keçirlr. Edqar Qlosterl glir.

E d q a r. Bu aac altinda, bu kölglikd Rahatca ylin, dinclin, ata. Dua eylyin ki, haqq zfr calsin.

600

Milli Kitabxana

gr yaniniza qayida bilsm, Mn siz bir müjd gtircym. Q1 o s t e r. Allahin nzri üstünd olsun! (Edqar gedir).

Döyü sdalari, geri çkilmk bard hycan siqnali. Edqar qayidir.

E d q a r. Cld ol, qoca, cld ol! Tez ayaa dur! lini mn ver, çixaq aradan. Kral mlub oldu, kral uduzdu. Özü d, qizi da sir düdülr. lini mn ver, qaçaq buradan. Q1 o s t e r. Ser, mn niy qaçim, mn niy qaçim? Zavalli bir adam, bdbxt bir qoca El bu yerd d çürüy bilr. E d q a r. Yen d qapildin pis fikirlr? nsan, bu dünyaya gldiyi kimi, Grk bu dünyadan getdiyi zaman Dözsün hr zaba, hr ziyyt. Hr eyin vaxti var. Q1 o s t e r. Bu da dorudur.

Gedirlr.

ÜÇÜNCÜ SHN

Duvr yaxinliinda Britaniya ordugahi. Edmund, qalib kimi, tbil v bayraqlarin müayiti il glir. Lir v Kordeliya sir düüblor. Onlar zabit v sgrlrin hatsinddirlr.

E d m u n d. Aparin onlari tcili burdan. Böyüklr bir qrar çixardanadk Saxlayin n ciddi nzart altda. K o r d e 1 i y a.

Yaxiliq istyib, pislik görnlr Dünyada ilk df bizikmi mgr?

601

Milli Kitabxana

Tkc sn gör, zavalli kral, Myusluq könlümü eylyir xal-xal. Yoxsa mn dözrdim dara, çtin Riyakar taleyin mqqtin. ndi gözlykmi, yen grkmi Bel bacilari, bel qizlari L i r. Yox, yox, yox! Gol gedk tezc zindana. Qfs salinmi qular kimi biz Nm oxuyariq orda ikimiz. Mndn xeyir-dua istsn, qizim, Mnim günahimi baila, dey Diz üst çökrm qarinda snin, Sn yalvararam mn dön-dön. O zaman dünyada bir drdim olmaz. Birg yaayariq ömrümüz boyu. badt edrik, mahni deyrik. Daniariq qdim fsanlrdn. Qanadlari zrü prvanlr Baxib zövq alariq, frhlnrik. Sarayda ba vermi hadislri Bdbxt dustaqlardan öyrnrik biz. Kim qlb çalib, kim mlub olub, Kim aai enib, kim ucalibdir ­ Bir-bir soruariq biçarlrdn. Tanrinin yerdki csuslaritk Br hyatini idar edn Sirlri anlayib baa dürik. Dörd divar içind, o da zindanda Heç vaxt ümidimiz qirilmaz bizim. Ayin göylrdki hrktiyl Bu böyük almin dyimsin, Qabarma, çkilm, tlatümün, Zamanin, dövranin dönüklüyün Davam gtirrik, döz bilrik. E d m u n d. Aparin onlari tcili burdan! L i r. Hyatin bizimtk qurbanlarma Allah özü arxa, özü kömkdir.

602

Milli Kitabxana

Qizim Kordeliya, sn mnimlsn? Bizi heç bir qüvv ayira bilmz. Bizi ayirmaqçün bir-birimizdn Grk onlar göydn od gtirsinlr. Tülkünü yuvadan qovduqlaritk Bizi d od il o da qfsdn Tkbtk qovsunlar, ayri salsinlar. Gözünün yaini, tez ol, sil, qizim. Bizi iztirabdan aladanadk Harinliq onlari ridckdir. Taun azarindan gbrcklr. Onlarin leini görcyik biz. H, indi aparin.

Lirl Kordeliyani aparirlar.

E d m u n d. Dinlo, kapitan! Ai bu srncami! (Ona bir kaiz verir). Get dallarinca. Onlari zindana sn özün apar. Bir pill artirdim snin rutbni. gr srncama ml eylsn, Xobxt sabahina yollar açilar. Heç vd yadindan çixarma bunu: nsan uyunlasi zamanla görk. Arif öz xeyrini heç vaxt unutmaz, Ziflik, hlimlik qilincla tutmaz. Bu çtin, bu air vzifn haqda Heç n xbr alma, heç n soruma. vvldn deyirm qti fikrimi: Bu ii ya sözsüz icra etmli, Ya da baqa bir i axtarmalisan. ks halda bir kömk gözlm mndn. K a p it a n. Sizin mriniz haziram, milord. E d m u n d. Onda zirk trpn. qurtardimi Sadt lini sixacaq snin.

603

Milli Kitabxana

Unutma, deyirm, n yazmiamsa, Bir-bir hamisina tez ol, ncam çk. K a p i t a n. Araba çkmirm, yonca yemirm, nsan görn ii görürm mn d (Gedir). eypurlar calinir. Albani, Qonerilya, Reqana, zabitlr v sgrlr glirlr. A l b a n i. Nsliniz layiq bu gün, cnab, siz Hünr göstrdiniz, mrdlik etdiniz. Xobxt taleyiniz yar oldu siz. Dümnlr bugünkü vurumalarda Sizin liniz sir düdülr. Tlb eylyirik, verin onlari. Grk lyaqtl i baxaq biz: Onlarin rfi lklnmsin, Biz d qalmasin qorxu, thlük. E d m u n d. Ser, mn vacib sandim, mslht bildim: Biçar, binva, qoca krali Göndrdim birbaa dustaqxanaya. Üstünd göztçi tyin eyldim. Onun a saçlari, ali mnsbi Xalqin uryind, elm qlbind Mrhmt oyadib, sevgi yaradib, Hamini çkrdi öz trfin. Muzdla silah tutan sgrlrimiz Sancardi nifrtl süngülrini Bizim özümüzün küryimiz. Hmin mqsd il vaxt itirmdn Onunla göndrdim Kordeliyani. Ya sabah, ya sonra - bir-iki gün Onlar hazir olar hüzurunuzda. Qan-tr içindyik indi hamimiz, tirib dost dostu, yolda yoldai. Neçin adamlari qzblndirk?

Hrbin dhtini görn hr bir ks Adil, daltli döyülr d

604

Milli Kitabxana

Daim kin bslyr, nifrt yadirar. Kordeliya il atasi haqda Siz qrar çixarin baqa bir vaxtda. A1 b a n i. Cnab, bailayin bu söz gör. Mn sizi özüm bir qarda deyil, Yalniz mr tabe adam sayiram. N haqla siz bel daniirsiniz? R e q a n a. Bu haqqi Edmunda mn vermim, mn. Yaxi olardi ki, bu sözdn vvl Mnim d fikrimi soruaydiniz. O mni döyüd tmsil edirdi, Baçiydi, srdardi qounlarima. O mnim vkilim, vzim kimi Sizin qardainiz sayila bilr. Q o n e r il y a. Çox da qizimayin, çox da qizmayin. Onu ucaldibdir öz lyaqti, Yoxdur ehtiyaci kömyiniz. R e q a n a. O qdr mn onu yüksltmim ki, Ölknin n yaxi adamlariyla ndi dura bilr eyni crgd. Q o n e r i 1 y a. Bir qalir, siz ona r gedsiz. R e q a n a. Dünyada çox zaman maskaraçi da Deyir hqiqti peymbr kimi. Q o n e r i 1 y a. Bsdir, bsdir daha, hansi peymbr Bunu siz deyib, çp görür, yqin. R e q a n a. Ledi, mn nasazam, pozulub halim. Yoxsa daha kskin cavab verrdim. (Edmunda) Srdarim, qbul et varidatimi,

Bütün sgrlri, sirlri d. Qala tslim olur, artiq bu gündn

605

Milli Kitabxana

Varim da snindir, özüm d snin. Dünya ahid olsun, deyirm burda: Mnim hm sahibim, hm d rimsn. Q o n e r i 1 y a. Onu qamarlamaq istyirsn, h?! A1 b a n i. Xanim, bu i sizdn asili deyil. E d m u n d. Cnab, heç sizdn d asili deyil. A1 b a n i. Bli, düz deyirsn, mayasi haram. R e q a n a(Edmunda). Tez trpn, mr ver, çaldir eypuru. ti qilincinla sübut eyl ki, Dorudan layiqsn tz rütbn. A l b a n i(Reqanay). Hl siz dayanin, hl gözlyin. Edmund, sni dövlt xaini kimi Mn el bu saat dustaq edirm. Qizila blnmi qizil ilan da (Qonerilyani göstrir) Sninl birlikd dustaq edilir. (Reqanaya) Sadiq bir r kimi, bir qyyum kimi, Mn öz arvadimin xeyrin gör, Sizin, qng xanim, tlbinizin ksin çixmaa mcburam indi. Çoxdan sövdalaib o bu lord il. Sizin bu lord il evlnmyiniz Heç zaman, heç zaman ba tuta bilmz. Hrgah r getmk fikriniz varsa, Onda mn glin, siz mni sevin. Artiq mnim ledim adaxlanibdir, Mnim haqqim yoxdur söz deyim ona. Q o n e r i 1 y a. Bu n mzhkdir, bu n oyundur! A l b a n i. Sn ki silahlisan, cnab Qloster, mr el, çalsinlar eypuru drhal. Snin iç üzünü, xyantini Açmaa bir adam glmzs gr, Onda mn haziram, bu da girovum. (lcyini onun qarisina atir).

606

Milli Kitabxana

Dediyim sözlri öz qilincimla Sübut etmyinc dilim heç vaxt Bir qismt d çörk dymyckdir. R e q a n a. Oh, baim hrlnir, baim hrlnir. Q o n e r i 1 y a (knara). gr snin bain hrlnmsydi, Heç vd zhr mn inanmazdim. E d m u n d. Cavabim beldir (lcyini yer atir). Kim olur-olsun, Mn xain deyn bir ks dünyada n alçaq adamtk yalan daniir. eypurçu, haray sal, ssl clafi, Cürti var is meydana glsin Onunla, sninl, kim istyirs, Haziram vuruum mtant il, Qoruyum haqqimi, rfimi mn. A l b a n i. Ey, carçi! E d m u n d. Ey, carçi, yaxin gl, carci! A l b a n i. Yalniz öz gücün ümid bala sn, Bir kömk gözlm sgrlrindn. Onlar çarilmidi mnim mriml, Mnim mriml d trxis oldular. R e q a n a. Getdikc hvalim pislir yaman. A1 b a n i. Xanim yaxi deyil, xstlnibdir. Mnim çadirima aparin onu. (Reqanani aparirlar. Carçi glir). Bura gl, ey carçi! - eypuru çalin. Al, tez bunu oxu (Ona kaiz verir). Z a b i t. Çalin eypuru! (eypur sslnir). Carçi oxuyur. "Özünü qraf Qloster kimi qlm vern Edmundun riyakar bir xain olduunu iti qilinc zrbsiyl sübut etmk istyn zati tmiz, rütbsi

607

Milli Kitabxana

yüksk bir adam bu ordunun içind varsa, qoy eypur üçüncü df sslnnd meydana çixsin. Xain müdafiy hazirdir". E d m u n d.Çalin! eypur birinci df sslnir. C a r ç i. Bir d! (eypur 2-ci df sslnir). C a r ç i. Bir d! (eypur üçüncü df sslnir).

Shn arxasindan cavab olaraq eypur çalinir. Silah qurami Edqar meydana çixir. Onun qabai il eypurçalan glir.

A1 b a n i. Onun mqsdini, fikrini öyrn. Xbr al, n uçun eypur ssin Meydana çixibdir? C a r ç i. gid, sn kimsn? Adin, rütbn ndir? styin ndir? Niy cavab verdin sn bu çaria? E d q a r. Çoxdan öz adimi itirmim mn. Çiçyi içindn korlayan-yeyn Qurdtkin adimi yeyib xyant. Mn d zadganam dümnim kimi. A l b a n i. Kimdir o dümnin? E d q a r. Qraf Qloster Edmund deyiln ks. E d m u n d. Durub qarinda, Ona n sözün var? E d q a r. Çk qilincini. Sözlrim qlbin toxunsa gr, Soyut qzbini öz silahinla. Haziram sninl vuruum indi. Bax, bu da qilincim, bu da silahim.

Mnim bacariim, hrbi sntim, slim, ncabtim imkan verir ki,

608

Milli Kitabxana

Burda byan edim, ucadan deyim: Son cavan, qüvvtli, öhrtli, anli, Cürtli, ürkli, csur olsan da Davada yenic zfr çalsan da, Müzffr qilincin yansa da par-par, Bütün varliinla xainsn, xain. Allaha, atana, öz qardaina Sn böhtan atmisan, dönük çixmisan. Hersoqa sui-qsd hazirlamisan. Bil ki, öz baindan ayainadk, Htta yer üstünd, yer üzrind Ayain dydiyi toz-torpaadk Lk içindsn qurbaa kimi. Mnim sözlrimi inkar eylsn, Bu lim, qilincim, tmiz vicdanim Sübut eylyr ki, sn yalançisan. E d m u n d. gr düünsydim öz hyatimi, Döyü qaydasina uyun olaraq Snin kimliyini, snin adini Snin vzifni öyrnmliydim. Blk d, sn mnim tayim deyilsn. Fqt mrd baxiin, mrur duruun, Ksrli sözlrin, dbli nitqin Mn sas verir, inamin sn. mtina eylyim hüquqlarimdan, Txir salmayim bu vurumani. Adima yaxdiin qara lkni ­ yrnc yalanlari qaytarib geri, Nifrtl çirpiram snin üzün. ndi qilincimla snin köksünü Yarib üryin yol açaram mn. Mnhus iftiralar, mnfur yalanlar bdi dinclr qlbind snin. Döyü haziram, çalin eypuru. eypur sslri. Vuruurlar. Edmund yixilir. A 1 b a n i. Öldürm, öldürm, onu öldürm!

609

Milli Kitabxana

Q o n e r i1 y a. Çirkin bir klk var burda, Qloster. Namlum dümnl qanuna gör, Son grk heç vd döyümyydin. Sn mlub deyilsn bu vurumada. Sn tora düübsn, aldanilibsan. A l b a n i. Lütfn, azinizi balayin, xanim. Yoxsa, mn balaram bu kaiz il. (Edmunda) Buyur, ser, yaxi bax! Yaramaz cani, Oxu törtdiyin müsibtlri. Ledi, siz d baxin, cirmayin ancaq. Yqin ki, bu mktub siz tanidir? Mktubu Edmunda verir. Q o n e r i 1 y a. Tutalim tanidir. Bizim yerlrd xtiyar mnimdir, snin ki deyil. Kim mni ittiham eyly bilr? A l b a n i. Of, qansiz yirtici, amansiz vhi, Bilirsn mktubun mzmununu sn? Q o n e r i 1 y a. Mnim bildiyimi mndn soruma. Gedir. A l b a n i. Gedin arxasinca, muayat olun. Alini itirib, srsmlyibdir. Zabitlrdn biri gedir. E d m u n d. Tamamil duzdur ittihamlarin, Mnim gunahlarim daha artiqdir. Vaxt özü hr eyi açar, göstrr. Getdi o zamanlar, keçdi dövranim. (Edqara). Sn kimsn, ey mn qalib gln ks?

610

Milli Kitabxana

Dani, mrur igid. Zadgan olsan, Sni fv edrm, bailayaram. E d q a r. Gl, biz bailayaq bir-birimizi. slim - nslim, zatima gör, Sndn zrr qdr skik deyilm. gr artiamsa, onda artiq da Sn mnim qlbimi yaralamisan. Mn snin atanin oluyam, Edmund. Snin qardainam, Edqardir adim. Allah insaflidir, daltlidir. Bizim suçumuzla, günahimizla Bizim özümüzü czalandirir. Atan qaranliqda zinakarliqla Sni bu dünyaya gtirdiyiçün Qaldi drd içind, zülmt içind, iqli gözündn mhrum edildi. E d m u n d. Dorudur dediyin, dorudur sözün. Artiq sona çatdi taleyin çarxi, Burda dövrsini yetirdi baa. Burda ölüm ksdi mnim üstümü. A l b a n i. Snin duruundan, hrktindn Özüm hiss etmidim, baa dümüdüm: Yüksk nsildnsn, adin-sanin var. Yaxin gl, qoy sni barima basim. Hrgah sn qari, atana qari Üryimd azca nifrt olubsa, Üzüm sadt heç vaxt gülmsin. E d q a r. Mn bunu bilirm, möhtrm hersoq. A1 b a n i. Harda gizlnmidin indiy qdr? Atanin bu air flaktini Sn nec öyrndin? E d q a r. Drd kürsind Özüm yana-yana öyrndim, milord. Dinlyin qisaca daniim siz.

611

Milli Kitabxana

Axira çatanda qmli hekaym, Ka ki, parça-parça olaydi qlbim! Mni addim-addim tqib eylyn Amansiz ölümdn qurtarmaq üçün Dli görkmin saldim özümü. lahi, nec d irindir hyat! Hr saat öls d drddn, zabdan, Biryolluq ölümü istmir insan. Cir-cindir içind gzdim sfiltk. El vziyyt, hala düdüm ki, Mni psinmdi htta itlr d. Bu zaman atamla gldim üz-üz. Onun bo qalmidi göz çalalari. Qanli üzüklrdn hl yenic Nadir da-qalari çixarmidilar. O gündn atama bldçi oldum. Gzdirdim hr yerd onu özüml, Sdq toplayib saxladim onu. Bir anda qoymadim ruhdan dümy, Daima yandirdim ümid amini. Heç vd demdim kim olduumu. Yalniz yarim saat bundan irli, Bu döyüdn qabaq bdbxtlikdn, mn Danidim kdrli srgüztimi. Bu cür qlby ümid etsm d, Ancaq n gizldim, inanmirdim heç. Xahi eyldim ki, istkli atam Xeyir-dua versin bdbxt oluna. Onun air drddn sinmi üryi Bu qfil xbr döz bilmdi, Cüik-cilik olub parçalandi, ah! Gah sevinc içind, gah qm içind Çirpma-çirpma ixtiyar atam Üzünd tbssüm köçdü dünyadan. E d m u n d. Snin bu hekayn sarsitdi mni. Snin bu hekayn mnim qlbimd

612

Milli Kitabxana

Xeyirxah duyular yaratdi, blk. Ancaq davam el, qurtar sözünü, Görünür, demy hl sözün var. A l b a n i. gr qmlidirs, daha danima. Mni göz yaina qrq etmk üçün Artiq kifaytdir eitdiklrim. E d q a r. Yalniz drd görmyn hdd sayar bunu, Fqt drd çknlr zillt içind Bir-bir aib keçr qm dalarini. Aci göz yainda boulduum vaxt Hardansa bir nfr gldi yanima. vvllr o mni dilnçi bilib Knar dolanardi, knar gzrdi. ndi kimliyimi öyrnib mnim, Güclü qollarini saldi boynuma. El fryad edib, nal çkdi ki, Sanki asimani uçuracaqdi. Sonra üzüqouylu düdü aai, Atami hsrtl basdi barina, Yudu goz yaiyla cnazsini. O, kral bard, özü bard Olduqca kdrli eylr danidi. Dünya qurulandan bu gün qdr Heç ks eitmyib bel dhti. Danidiqca drdi tüyan edirdi. Onun üryind hyat tellri Bir-bir qirilirdi, bir-bir sinirdi. O birdn bayildi. El bu zaman eypuru çaldilar ikinci df. Onu husuz halda qoyub gldim mn. A1 b a n i. Sn biz demdin, bs o kim idi? E d q a r. Kent idi, vtndn sürgün olmu Kent. Dyiib büsbütün öz görkmini,

613

Milli Kitabxana

Onun dincliyini lindn alan, Onu vtnindn didrgin salan Kralin dalinca gedirdi bdbxt, Ona sdaqtl xidmt edirdi, Bel bir xidmti etmzdi qul da. Bir yan lind qanli biçaq yüyürrk glir. ­ y a n. Aman, kömk edin! E d q a r. N istyirsn? A1 b a n i. Axi, n olubdur? Bir dani, kii. E d q a r. Biçaq qana batib, bu n demkdir? y a n. Qan hl istidir, hl bulanir. Biçaq çixarilib ürkdn indi. O öldü! A1 b a n i. Kim öldü? Tez dani, kii. y a n. Sizin arvadiniz intihar etdi. Xanim zhrlyib bacisini da. O özu hr eyi aldi boynuna. E d m u n d. Mn hr ikisin nianlanmidim. ndi ölüm edr üçümüzün d Birg toyumuzu. E d q a r. Baxin, Kent glir. A l b a n i. Qddar bacilarin - yirticilarin biz ya olusunu, ya dirisini Gtirin, gtirin bu meydana tez. Göylrin bu hökmü sarsidir bizi, Fqt qlbimizd onlara qari Mrhmt oyatmir. yan gedir. Kent glir. Ah, Kent özüdür! Hadislr imkan vermir ki biz, Onu layiqinc qbul eylyk.

614

Milli Kitabxana

K e n t. Mn öz kralimla-hökmdarimla Glmim bdi vidalamaa. O burda deyilmi? A l b a n i. Sn bir i bax! sas mslni unutmuuq biz. Dani, Edmund, dani, kral hardadir? Kordeliya hardadir?

Qonerilya il Reqananin csdlrini gtirirlr.

Görürsnmi, Kent? K e n t. fsus! Niy düdü bu gün onlar? E d m u n d. Edmund sevilirdi bir vaxt, bir zaman. Yalniz ona gör, onun xtrin Baci bacisini zhrlmidi, Sonra öldürmüdü özünü drddn. Al b a n i. Dorudur. Onlarin örtün üzünü. E d m u n d. Hyatim sozalir, ömrüm tüknir... Tamam zidd olsa da tbitim, Mn d istyirm yaxiliq edim Bu son nfsimd, bu son çaimda, Bir adam göndrin dustaqxanaya. Cld olun, cld olun, Kordeliyani, Liri öldürmkçün mr vermim. Vaxtinda tcili adam göndrin. A1 b a n i. Tez qaçin, tez qaçin! Xilas eylyin! E d q a r. Biz kimin yanina qaçain, milord? (Edmunda) Kim mr edibsn, kim demisn? mri lv etmy bir nian ver. E d m u n d. Tamamil düzdür. Al qilincimi, Mnim zabitim verrsn onu.

615

Milli Kitabxana

A l b a n i. Hyati sevrsn tls, tls, qaç!

Edqar gedir.

E d m u n d. Snin zövcnl mn hökm vermidik. Zindanda assinlar Kordeliyani. Xalqin arasinda söz yaysinlar ki, O döz bilmyib air czaya, Özünü qüssdn hlak eylyib. A l b a n i. Ya rbbim, sn saxla onu ölümdnl Hllik buradan aparin bunu. (Edmundu aparirlar).

Lir Kordeliyanin cnazsini qollari üstünd gtirir. Onun arxasinca Edqar, zabit v baqalari glirlr.

L i r. Hönkürün, honkürün, fryad qoparin! Ey dadan yaranmi, ey da insanlar, Diliniz, gözünüz mnd olsaydi, Mn el dil deyib alayardim ki, Sonsuz ah-nalmdn, göz yalarimdan Göylrin qübbsi parçalanardi. Ah, qizim bdi köçdü dünyadan! Eldir, eldir, hqiqtdir bu. Ölünü diridn seç bilirm. Cansizdir, ruhsuzdur o, torpaq kimi. Mn güzgü verin. Güzgünün üzü Onun nfsindn trls gr, Demli, gül balam ölmyib, sadir. K e n t. Dünyanin sonudur? E d q a r. Qiyamt qopub? A1 b a n i. Mhr ayaidir! L i r. Llk trpnir. O sadir! Sa qalsa bu xobxt saat Hyatin, zamanin indiy qdr Köksüm vurduu bütün dalara, Bütün yaralara mlhm olardi.

616

Milli Kitabxana

K e n t (diz çökrk). Ah, ziz kralim! Lir. Lütf el, çkil. E d q a r. Hökmdar, o Kentdir, öz dostunuzdur. L i r. Qatillr, xainlr, çor dysin siz! Qurtara bilrdim onu ölümdn. ndi qizim yoxdur, köçdü bdi. Dayan, Kordeliya, gözl bir az. H! N dedin? N dedin? - Ah, onun ssi Hmi incydi, mlahtliydi. Qadina bzkdir bel gözl ss. Sni asan qulu öldürdüm, qizim. Z a b i t. Dorudan, cnablar, onu öldürdü. L i r. Nec! Öldürmdim? Mgr düz deyil? vvlki günlrim olsaydi indi, ti qilincimla bu claflari Atilib-dümy mcbur edrdim. Artiq qocalmiam, ziflmim. Haldan-dildn salib bu drdlr mni. Cnab, siz kimsiniz? Pis görür gözüm. Siz hqiqti mn deyim grk. K e n t. Taleyin sevdiyi, nifrt etdiyi ki adam varsa dünya üzünd, Onlardan birisi qarinizdadir. L i r. Mn gör bilmirm. Siz Kentsinizmi? K e n t. Özüdür, h, Kentm, nökriniz Kent. Bir vaxt nökriniz vardi Kay adli... L i r. Yaxi adam idi, deyim düzünü. gid döyüçüydü, zirkdi ldn, Artiq o ölübdür, çürüyüb, yqin. K e n t. Xeyr, ölmmim. Kay mnm, milord. L i r. Biz bunu tezlikl ayird edrik.

617

Milli Kitabxana

K e n t. Flakt toruna siz dün gündn Sizi addim-addim izlmim mn. L i r. Bura xo gldiniz. K e n t. Tkc mn idim. Hr trf dhtdi, hr trf zülmt. Bir ks görünmürdü vhi shrada... Böyük qizlarmiz dümnçilikdn Üzülüb, qapilib ümidsizliy, Qorxunc davt qurban getdilr. L i r. H, yqin beldir. A l b a n i. N dediyini O özü d bilmir. Bizi tanimaz. Danimaq hdrdir. E d q a r. bsdir, bs. Zabit glir. Z a b i t. Milord, Edmund öldü. A l b a n i. Faydasi yoxdur. Alicnab dostlar, möhtrm lordlar! Bilin fikrimizi, qrarimizi. Dünyanin bu böyük bdbxtin biz Hr cür kömklik göstrcyik. Asaqqal, hörmtli Kralimiza Ömrünün-gününün sonuna qdr Yen hökmdarliq verilckdir. (Edqar v Kent) Siz qaytarilir hüquqlarmiz. Bundan lav d, bundan baqa da, rf çatacaq xidmtlriniz, Layiqli töhflr alacaqsiniz. Dostlar etdiklri yaxiliqlarin Dadacaqlar irin meyvlrini.

618

Milli Kitabxana

Dümnlr zhrl doldurduqlari Qdhin, badnin lzztini d Özlri görck, özlri ancaq. Ah, ona n oldu? Ona bir baxin! L i r. Yaziq göyrçinim, asdilar sni! Yoxdur, yoxdur, yoxdur, nfsin yoxdur. N üçün, n üçün at, it siçovul Yaasin, fqt sn yaamayasan?! Sn daha dünyaya glmycksn, Heç vaxt, heç vaxt, heç vaxt, heç vaxt, heç vaxt, ah! Tvqq edirm düymni açin. Tkkür edirm, sa olun, cnab. Onu görürsünüz? Baxin, oh, baxin. Trpnir, bir baxin dodaqlarina! Baxin, ora baxin! Gülümsyrk ölür. E d q a r. O bihu oldu! K e n t. Parçalan, parçalan, aman, üryim! E d q a r. Açin gözünüzü, böyük hökmdar. K e n t. ncitm, incitm onun ruhunu. Qoy ruhu rahatca çixsin canindan, Qoy sakitc ölsün zavalli kral. Daha çox ignc vermkçin onu Hyatin bu air mngnsind Yalniz dümn saxlar. E d q a r. Öldü, dorudan. K e n t. Qrib budur ki, zab içind Bu qdr o nec yaaya bilib? A l b a n i. Aparin buradan cnazlri. Birinci borcumuz beldir ancaq: Onlara yas tutaq, matm saxlayaq.

619

Milli Kitabxana

(Kent v Edqara) Sdaqtli dostlar, ikilikd siz Ölkni idar etmlisiniz. K e n t. Bacarmaram, mni çairir kral. Grk yola çixim tcili, drhal. A1 b a n i. Ba yk zamanin air hökmün, Qocanin taleyi düdü düyün. Cavanlar bu drd qatlaa bilmz, Bu qdr yaamaz, bu thr ölmz.

Matm musiqisi altinda gedirlr.

620

Milli Kitabxana

621

Milli Kitabxana

622

Milli Kitabxana

TRAK EDNLR: D u n k a n - otlandiya krali Malkolm } - kralin ogullari D o n a l b a y n } - kralin ogullari Maqbet } - qoun srkrdlri Banko } Makduf } L e n o k s } - otlandiya yani-rflri. Mentes } Anqus } Ketnes } F 1 i n s - Bankonun olu S i v a r d - Nortamberlnd qrafi, ingilis srkrdsi G n c Sivard- onun olu S e y t o n - Maqbetin zabitlrindn M a k d u f u n olu ngi1ishkimi o t l a n d hkimi sgr Qapiçi B i r qoca L e d i Maqbet L e d i Makduf L e d i Maqbetin yaninda saray qadini Hekata Üçcadugr

Lordlar, yanlar, zabitlr, sgrlr, qatillr, xidmtçilr v qasidlr Bankonun ruhu v baqa xyallar Hadislr otlandiyada v ngiltrd vaqe olur

623

Milli Kitabxana

BRNC PRD BRNC SHN

Açiq bir yer. imk çaxir, ildirim düür. Üç cadugr peyda olur.

B i r i n c i c a d u g r. Bir d haçan glk? Yai yaanda, Ya tufan qopanda, imk çaxanda? k i n c i c a d u g r. Bu qanli çarpima bitdiyi zaman. Ü ç ü n c ü c a d u g r. Bu, yqin qurtarar günbatanacan. B i r i n c i c a d u g r. Harda görüyin? k i n c i c a d u g r. Uzaq shrada. Ü ç ü n c ü c a d u g r. Maqbet d olacaq mütlq orada. B i r i n c i c a d u g r. Piik movuldayir, vaxtdir, gedyin. k i n c i c a d u g r. Qurbaa çairir, prvaz edyin.

Hamisi. Xeyir r demkdir, r is xeyir. Süzk buludlarda, alovlansin yer. Qeyb olurlar. KNC SHN

Forres yaxinliinda dürg. Shn arxasindan döyü hayqirtilari glir. Kral Dunkan, Malkolm, Donalbayn, Lenoks miyytl daxil olurlar. Onlar yarali bir sgr görürlr.

D u n k a n. Qanina blnmi bu adam kimdir? Mn el glir, qiyam bard O tz bir xbr söyly bilr. M a l k o l m. O hmin skrdir, qanli vuruda Csur, alicnab bir döyüçütk Mni sirlikdn xilas eyldi. (Döyüçüya)

Salam, igid dostum! Dani krala, Döyü n yerdydi son gln vaxti?

624

Milli Kitabxana

s g r. Hl qalib, mlub bilinmyirdi. Dnizd sarmaib biri-birin Heç yana, heç yer üz bilmyn ki ldn dümü üzgüçü kimi, Qounlar sarilib biri-birin Qalmidi meydanda dht içind. Qiyamçiya layiq hr rzalti Özünd bir yerd tcssüm edn Amansiz Makdonald rlandiyadan, Qrbi adalardan kömk alirdi. Yaman çoxalmidi onun dstsi. Tsadüf kölsi satqin tale d Alçaq qiyamçinin anasi tkin O mnfur qiyama baxib gülürdü. Fqt faydasizdi bütün qüvvlr. Bu vaxt igid Maqbet (bu igid sözü nec d yarair onun adina) Taleyin gözün nifrtl baxdi. rli iiyib açdi yolunu. Göyd oynatdiqca polad qilinci Almaz tiysindn qan bulanirdi. Gedib azin qulla durdu üz-üz. Ona l vermdn, bir söz demdn Onu iki böldü tn ortasindan. Baini bdndn üzüb bir anda Qalanin bürcün keçirdi drhal. D u n k a n. Ah, igid qardaim; ah, csur insan! s g r. Gün açiq göyd fq saçarkn Qara bulud qalxib, ildirim çaxib Dhtli firtina qopduu kimi, Bizim d sadt çemmiz birdn Çevrildi flakt burulanina. otlandiya krali, yaxi dinlyin: dalt yenic çixmidi taxta, öhrt qilinciyla hücuma keçib, Qorxaq kernlri dabanlarina

625

Milli Kitabxana

Tüpürüb qaçmaa mcbur eyldik. Bu zaman fürsti keçirib l, Yeni qüvv il Norveç krali Aldi üstümüzü bir an içind. D u n k a n. Bu bizim yenilmz srdarlarimiz Maqbeti, Bankonu qorxutmadimi? s g k r. Bli, dovan iri, srç qartali Qorxudub dht saldii kimi. Mn haqqi danisam, demliym ki, Onlar alov saçan toplar sayai Dümnin baina od yadirirdi. Bilmirm onlarin mqsdi nydi? Bulanan, qaynayan qan dnizind Çimmkmi keçirdi ürklrindn, Yoxsa ki yaratmaq istyirdilr kinci Qolqofa müsibtini?! Taqtim ksilir, sustaliram, ah, Mni yaralarim yaman incidir. D u n k a n. Bdnind olan yaralarintk Sözlrin d sn gözl yarair. Onlarda duyulur rf, lyaqt. - Hkimin yanina aparin onu. (sgri aparirlar). (Ross v Anqus daxil olurlar). Kimdir bura gln? M a 1 k o 1 m. Hörmtli tan Ross. L e n o k s. Nec d od saçir onun gözlri! Möcüz deyck adamin yalniz Gözlri belc alia bilr. R o s s. Yaasin hökmdar! D u n k an. Bir söyl görk, Sn hardan glirsn, ey möhtrm tan?

626

Milli Kitabxana

R o s s. Fayldan glirm, ulu hökmdar. Norveç bayraqlari tutdu göylri, Dhtdn titrdi bizim adamlar. Böyük ordusuyla Norveç krali Birldi satilmi Kavdor taniyla, Biziml baladi qanli döyü. Özünü kömy yetirdi bu vaxt Bellonanin - o hrb ilahsinin Nianlisi polad zirehli Maqbet. Namrd kral il durdu üz-üz, Dayandi qol-qola, qilinc-qilinca. Gücd, lyaqtd eyniydi onlar. Qirildi vüqari mrur kralin. Sözün müxtsri, biz qalib gldik. D u n k a n. N böyük sadt! R o s s. Norveç krali Sven xahi edir, sülh balayaq biz. Çünki biz icaz vermdik ona, Ölmü sgrlri dfn eltdirsin. Bununçün Sent-Kolm adasinda o Biz on min dollar ödmlidir. D u n k a n. Daha Kavdor tani xyant etmz. Haydi get, mr ver, yaidan öc al, Qoy edam etsinlr satqini drhal. Onun rütbsini alacaq Maqbet, Bizim adimizdan onu tbrik et. R o s s. cra olunacaq mr, hökmdar. D u n k a n. O n itiribs, Maqbet qazanar.

Gedirlr.

627

Milli Kitabxana

ÜÇÜNCÜ SHN

Shn. Göy gurultusu. Üç cadugr daxil olur.

B i r i n c i c a d u g r. Söyl, sn hardaydin, mehriban bacim? k i n c i c a d u g r. Donuz öldürürdüm. Ü ç ü n c ü c a d u g r. Bs sn hardaydin? B i r i n c i c a d u g r. Of, bir dnizçinin iman arvadi abalid doldurub öz tyin, Azini marçamarç marçildadirdi. "Birini mn ver" - dey yalvardim. O sairsikötük çimxirdi mn, "Chnnm ol, - dedi, - cadugr qari". Onun ri çixib uzaq sfr, ndi "Plng" adli bir gmiddir. Üz tutub Aleppo hrin o. Köstby dönüb el bu saat Xlbird üzrm oraya rahat. Gözümd qoymaram arzu-kamimi, Alaram, alaram intiqamimi. k i n c i c a d u g r. Sn bailaram külyimi mn. B i r i n c i c a d u g r. Tkkür edirm candan-ürkdn. Ü ç ü n c ü c a d u g r. Mn d külyimi verrm sn. B i r i n c i c a d u g r Baqa qüvvlrs tabedir mn. Mnim hökmümddir bütün ümmanlar, Yellrin sdiyi yerlr, limanlar. Onu qurudaram quru ot kimi, Gec-gündüz yatmaz, yanar od kimi. nclr, üzülr, artar qubari. Onun qan sailmi göz qapaqlari Qapinin üstünd çardaq sayai Bir daha, bir daha enmz aai. O inlr dustaqtk möhnt içind, Düz qirx gün, qirx gec zillt içind. Gmisi tufanda qrq olmasa da, Atilar-dür hey qorxunc dryada.

628

Milli Kitabxana

Bir görün, nyim var! k i r i n c i c a d u g r. O ndir, axi? B i r i n c i c a d u g r Bdbxt dnizçinin bir ba barmai. O yivali dönmü ev glnd Dnizd batibdir dumanda, çnd. Shn arxasindan tbil ssi eidilir. Ü ç ü n c ü c a d u g r. Tbil, tbil ssi, qulaq asin bir. Qhrman Maqbetdir, döyüdn glir. H a m i s i. Biz üç sirli baciyiq, Tilsimlrin taciyiq. Möhkm tutub l-l, Dniz il, yer il Dolaniriq hr yani, Dolaniriq dünyani. Sn doru üç df, Mn doru üç df, Üç df d lav, Doqquz yol vurub dövr Rqs edirik birg biz. Budur bizim sehrimiz.

Maqbetle Banko glirlr.

M a q b e t. Mn bel bir müdhi, bel bir gözl, Qrib, tzadli gün görmmim. B a n k o. Buradan Forres n qdr yol var. (Cadugrlri görür). Görn, bunlar kimdir? Ah, o vhilr Nec d ariqdir, nec d zif! Onlar yer üzünd yaasalar da, Bnzmirlr yerin sakinlrin. (Cadugrlr müracit edir).

629

Milli Kitabxana

Yni dorudan da yaayirsiniz? Siz sual vers insan övladi, Ona cavab tapa bilirsinizmi? Bel görünür ki, haminiz mni Baa düürsünüz, anlayirsiniz. Çubuqtk qurumu barmainizi Qoymusunuz quru dodainiza. Yqin, qadinsiniz, ancaq ndns Saqqaliniz mni übhy salir. M a q b e t. Diliniz yoxdurmu, deyin, kimsiniz? B i r i n c i c a d u g r. Eq olsun Maqbet, Qlamis tanma! k i n c i c a d u g r. Eq olsun Maqbet, Kavdor tanma! Ü ç ü n c ü c a d u g r. Eq olsun Maqbet, glck krala! B a n k o (Maqbet sari dönrk). zizim, n üçün sn titryirsn? Niy gözl sözlr sbrini alir, Qlbini, ruhunu qorxuya salir? (Cadugrlr) Doruluq namin, düzlük namin Deyin, xyalsiniz, yoxsa hqiqt? Mnim alicnab yoldaimi siz Böyük hrartl salamladiniz. Sanli rütblr çatacaim, Taxta, taca sahib olacaim Hvsl, sevincl byan etdiniz. O indi srmstdir hycanindan. Mns bir klm söz demdiniz. Sizin gözlriniz vaxtin, zamanin gr üryini gör bilirs, Sabah n olacaq, n olmayacaq Siz agahdirsa, aikardirsa, Mnim d bxtimi açiq söylyin. Mn lazim deyil mrhmtiniz, Qorxmuram mn sizin nifrtinizdn. B i r i n c i c a d u g r. Eq olsun! k i n c i c a d u g r. Eq olsun! Ü ç ü n c ü c a d u g r. Eq olsun! Birinci cadugr.

630

Milli Kitabxana

Maqbetdn kiçiksn, beldir bel, Amma hqiqtn ondan böyüksn. k i n c i c a d u g r. Bxtvr deyilsn sn onun kimi, Ancaq düzü ondan çox bxtvrsn. Ü ç ü n c ü c a d u g r. Heç zaman sn kral olmayacaqsan, Fqot övladlann kral olacaq. Eq olsun Maqbet, Bankoya bir d! B i r i n c i c a d u g r. Maqbet, Bankoya bir d eq olsun! M a q b e t. Dayanin, getmyin, xsis falçilar, Mn izab edin müjdnizi siz. Aydindir, dünyadan köçübdür atam, Mnm ondan sonra Qlamis tani. Yaxi, nec ollam mn Kavdor tani? Axi, Kavdor tani yaayir hl. O ki msud, xobxt bir zadgandir. Kral olmaimsa xyala glmz, Bu daha çtindir, daha müküldür. Deyin, bu qrib mlumatlari Hardan alirsiniz, açiq söylyin, Bu qorxunc shrada peymbr kimi Bizi tbrik edib xo xbrlrl Neçin yolumuzdan saxlayirsiniz? Rica eylyirm, daniin bunu. Cadugrlr qeyb olurlar. B a n k o. Torpaq buxarlanir su kimi, dostum, Onlar buxar olub çixdi torpaqdan, Haraya uçdular? M a q b e t. Uca göylr. Görünür, ridi havada onlar, Külk nfs kimi çkdi köksün. Ka ki getmyydi onlar heç yana. B a n k o. Dorudan, gerçkdn burda idilr?!

631

Milli Kitabxana

Yoxsa ki bngotu yemiik bu gün, tibdir alimiz-huumuz bizim?! M a q b e t. Snin övladlarin kral olacaq. B a n k o. Kral olacaqsan sn özün, dostum. M a q b e t. Hm d Kavdor tani. Bel demdi? B a n k o. Lap belc dedi. Bu gln kimdir? Ross v Anqus daxil olurlar. R o s s. Maqbet, kral snin uurlarindan Yer qdr, göy qdr razi qalmidir. Sni mdh edirdi candan, ürkdn. El ki o bildi, azin dümnl Snin gedib xsn vuruduunu Sonsuz bir heyrtdn ksildi nitqi. Bütün qalan günü qanli döyüd Dümn sflrini yara-yara sn, Özün düzltdiyin saysiz-hesabsiz Vahimli ölüm shnlrindn Qorxmadan, cürtl addimladiqca O qaldi belc dinmz-söylmz. idiri dolutk qorxunc cbhdn Hey xbr glirdi xbr dalinca. Snin yeni-yeni zfrlrini Böyük hökmdarin qdmlrin Hr qasid spirdi inci-dürr kimi. A n q u s. lahzrt kral göndrib bizi, Çatdiraq tüknmz tkkürünü, Sni hüzuruna dvt eylyk. Biz sn mükafat gtirmmiik.

R o s s. n böyük rfdn nian kimi, mr etdi: Maqbet onun adindan Verim Kavdor tani rütbsini mn. Eq olsun hörmtli Kavdor tanina! Bu öhrt, bu ad-san öz xidmtindir. B a n k o. Qribdir, eytan düz dey bilir?

632

Milli Kitabxana

M a q b e t. ndi Kavdor tam sa-salamatdir. Mn baqasinin paltarini siz N üçün gtirib geydirirsiniz? A n q u s. O artiq itirib tan rütbsini. Düzdür, sa-salamat yaayir hl, Fqt ölümün hökm verilmi. Air cinaytd müqssirdir o: Ya lbir olubdur norveçlilrl, Ya da laltindan havadar çixib, Kömklik göstrib üsyançilara. Bilmirm tam-dürüst tqsirimi mn. Hr-halda dövlt xyant edib. Alibdir boynuna öz günahini. Yqin ki, tezlikl asilacaqdir. M a q b e t (knara). Qlamis, Kavdor tani, sonralar is n böyük, n yüksk, n gözl rütb. (Ross v Anqusa) Tkkür edirm, zhmt çkdiniz. (Bankoya) H, sn glckd övladlarinin Kral olmasina inanmayirsan? Mni Kavdor tani ednlr, axi, Onlara az öhrt vd etmdilr. B a n k o. lr bel gets axira kimi, Sni çatdiracaq taxt-taca onlar. Bu çox qribdir: zülmt ruhlari Bizi flaktd mhv etmk üçün Doru daniirlar biz çox vd. Kiçik iartiyla aldadib bizi,

633

Milli Kitabxana

Aparirlar sonsuz uçurumlara. (Ross v Anqusa) Dostlar, iki klm siz sözüm var. Knara çkilirlr. Maqbet (knara). ki söz düz çixdi, n deyk buna, Hakimiyyt haqda bir tamaanin Bitdi iki gözl müqddimsi. (Ross v Anqusa) Tkkür edirm siz, cnablar. (Knara) Bu alasiimaz sirli müjdlr Heç zaman r olmaz, heç zaman xeyir. gr onlar sorsa, n üçün, ndn Bütün uurlarm sasi olan Ali hqiqti bx etdi mn. Dorudan, mn artiq Kavdor taniyam. gr xeyirdirs, bs onda niy O niyyt özün clb edir mni?! Onun dhtindn, vahimsindn Saçim biz-biz olur baimda mnim. Üryim köksümd çirpinir, sir. nsan xyalinda yaranan qorxu Hqiqi qorxudan daha qorxuncdur. Qtl bir xyaldir, fikirdir hl, Fqt gör nec d lrzy salib, übhlr içind qovurur mni! Arada, ortada yoxdur heç bir ey. B a n k o (Ross v Anqusa). Baxiniz, nec d fikr qrq olub. M a q b e t (knara). Taleyin mqsdi budursa gr, styir ki, mn kralliq versin, Qoy versin, mn ona kömk etmrm. B a n k o. Onu darixdirir tz rütbsi. Tz rütby d tz paltartk Tdricn öyrib alimaq grk.

634

Milli Kitabxana

M a q b e t (knara). Qoy n olur-olsun, dolanir rüzgar, Hr tufanli günün bir güni var. B a n k o. Sni gözlyirik, möhtrm Maqbet. M a q b e t (Ross v Anqusa). Mni bailayin. Xatirlayirdim Çoxdan unutduum bzi eylri. Mehriban cnablar, bu zhmtiniz bdi yazilib qlbim mnim, Heç vd bir an da çixmaz yadimdan. - Gedyin kralin hüzuruna biz. (Bankoya) Düün yaxi-yaxi o srgüzti. Bo vaxt tapan kimi açiq ürkl Bütün olanlari götür-qoy edib Söhbt eylyrik. B a n k o. Mmnuniyytl. M a q b e t. Sus o vaxta qdr. (Hamiya) Gedyin, dostlar! Gedirlr. DÖRDÜNCÜ SHN

Forres. Kralin sarayinda bir otaq. Musiqi sdalari. Dunkan, Malkolm, Donalbayn, Letioks v yanlar daxil olurlar.

D u n k a n. Edam etdilrmi Kavdor tanmi? Gednlr geriy qayitdilarmi? M a l k o l m. Hökmdar, hl ki qayitmayiblar. Fqt bir adamla söhbt etdim mn, Onun ölümünü görüb gözüyl. Dediyin gör, xyantkar tan Açiqca boynuna almi suçunu. Siz lahzrtdn xahi etmi ki, Onun günahini fv edsiniz.

635

Milli Kitabxana

Yaman peman olmu tutduu i. Onun hyatinda heç n, heç bir ey Ona ölümütk yaramayibdir. Qorxmaz bir r kimi köçüb dünyadan. Sanki ömrü boyu, hyati boyu rfl ölmyi öyrnibdir o. Dünyada n ziz olan nemti Tullayib dyrsiz oyuncaq kimi. D u n k a n. nsanin üzün baxmaqla heç vaxt nsanin qlbini oxumaq olmur. Ona inanirdim mn hddn artiq. (Maqbet, Banko, Ross v Anqiis daxil olurlar). Oh, ziz qardaim, mehriban Maqbet! Snin qiymtini öz layiqinc Ver bilmmkd taqsirkaram mn. Nankorluq n air bir günah kimi Sixir varliimi mngnsind. Bu gün sn öz qartal qanadlarinla El ucalmisan, yükslmisn ki, Arxanca n qdr can atsa bel Sn çata bilmz minntdarliim. Ka ki, az olaydi snin xidmtin, O vaxt dön-dön tkkür edib, Mn sn mükafat ver bilrdim. ndis yegan birc çarm var, Mcburam deyim ki, snin xidmtin Çoxdur mnim bütün mükafatimdan. M a q b e t. Krala borcumdur xidmt eylmk, Yalniz öz borcumu ödmim mn. Siz bizim atamiz, hökmdarimiz, Biz sizin olunuz, nökrinizik. Odur ki, hr zaman hr iimizl Sizin tacinizi, rfinizi Ülvi mhbbtl qorumaliyiq.

636

Milli Kitabxana

D u n k a n. Sni mn kmim, hörmtli qonaq, Böyüyüb gül-çiçk açmain üçün Mn d çkcym qayilarini. (Bankoya) Alicnab Banko, lütfkar dostum, Snin xidmtlrin heç d az deyil. Yaxin gl, mn sni sixim köksüm. Qoy üryim olsun snin msknin. B a n k o. gr mn böyüsm üryinizd, Bütün meyvlrim sizin olacaq. D u n k a n. Yoxdur sevincimin hddi-hüdudu, Az qalir alayim sadtimdn. Mnim övladlarim, dostlar, yanlar, Mn n yaxindan yaxin olanlar, Biliniz, taxt-taci, vlihd kimi, Mnim böyük olum Malkolma biz Thvil vermliyik. Artiq bu gündn Komberlnd taxtinin prinsidir o. Bu rf, bu öhrt tkc ona yox, Hm d bütün comrd, r igidlrin Üstün, göydki ulduzlar kimi, Daima, bdi nur saçacaqdir. Maqbet, biz glck dostluumuzun Möhkm binasini ucaltmaq üçün Siz, nvernes brabr gedk. M a q b e t. Siz srf olmayan bir istiraht n air zabdir, n air zhmt. Özüm olacaam indi müjdçi, Sizin biz qonaq glmyinizi Gedib arvadima deycym mn. Qlbn sevinck ömür yoldaim. Hökmdar, gedirm icaznizl. D u n k a n. Mnim Kavdor tanim, ah, ncib insan!

637

Milli Kitabxana

M a q b e t (knara). Komberlnd prinsi! Bax, budur qnim, Qayatk durubdur yolumda mnim. Ya ondan addayib ucalmaliyam, Ya da ki iliib heç olmaliyam. Ey nurlu ulduzlar, sönünüz artiq, Qara niyytimi açmasin iiq. Zülmt, zülmt istr qorxunc mlim, Qoy gözüm qorxmasin, smsin lim. Gedir. D u n k a n. Son doru deyirsn, hörmtli Banko, Maqbet, hqiqtn, csur insandir. Onu mdh etmkdn doya bilmirm, Onu mdh elmk zövq verir mn. Gedk arxasinca. vvl getdi ki, Yaxi qarilasin bizi evind. Tayi-brabri yoxdur dünyada.

Musiqi. Gedirlr.

BESNC SHN nvemes. Maqbelin qsrind bir otaq. Ledi Maqbet mktub oxuya-oxuya daxil olur. L e d i M a q b e t. "Dümn qlb çaldiimiz gün onlara rast gldim. Daniiqlarindan yqin etdim ki, onlar br övladlarindan qeyri-adi drcd çox bilirlr. Mn sual verib trafli mlumat almaq hvsiyl odlanarkn onlar havaya dönüb yoxa çixdilar. Heyrtdn özümü itirmidim. Bu vaxt kralin elçilri glib qarimda dayandilar. Hamisi birlikd mni Kavdor tani rütbsiyl tbrik etdilr. Bir az vvl bu rütbyl mni hmin sirli-sehrli bacilar tbrik etmi, mnim glcyimdn xbr verrk "Eq olsun kral Maqbet!" dey alqilamidilar. Ey mnim zmtimin ziz rfiqsi! Gör sni hansi bir xobxtlik gözlyir. Payina dün bu sevincdn mhrum olmayasan dey bu xbri sn vaxtinda çatdirmai özüm borc bildim. Onu üryinin n drin gusind gizl. Sa ol!"

638

Milli Kitabxana

Sn indi Qlamis, Kavdor tanisan. Qismtd n varsa, n vd olubsa, Ona da çatarsan bir gün, zizini. Fqt mn qorxuram tbitindn. O qdr insafli, rhmlisn ki, Sn öz mqsdin yetimk üçün Ks, qisa yolu seçmycksn. Ucalmaq, böyümk arzusundasan, Qlbin hakimdir öhrtprstlik, Yoxdur üryind clafliq ancaq. Xyant etmdn, pislik etmdn Dünyada taxt-taca çatmaq olarmi?! Hiylsiz oyunla bu cür yarida rfsiz qlb çalmaqdir qsdin. Yox, yox, bel olmaz, Qlamis tani, Snin can atdiin o arzu, niyyt Qiqirir, hayqirir bütün ssiyl: "Ya öldür, ya l çk hakimiyytdn!" Qalmisan trddüd mngnsind, Qlbn istdiyin bu cinayti Qorxursan etmy öz llrinl. Onda vaxt itirm, yanima tls. Qoy canli sözlrl qulaqlarindan Qlbimin, ruhumun csartini Qlbin, ruhuna axida bilim. Sninl qizil tac arasindaki Bütün ngllri yox eylyim mn. Artiq sn kralsan, bxt ilahsi O taci baina qoyubdur snin. (Xidmtçi glir) Yen n xbr var? X i d m t ç i. Bu axam kral Biz qonaq glir yan-rfl. L e d i M a q b e t. Sn n daniirsan, dlisn, ndir? Onunla bir yerd deyilmi aan?

639

Milli Kitabxana

bel olsaydi, hazirliq üçün Aan ev xbr göndrmzdimi? X i d m t ç i. Bailayin, xanim, bu hqiqtdir. O özü yoldadir, bir azdan glr. Qan-tr içinddir onun qasidi, Nfsi ksildi, ssi tutuldu, Mn bu sözlri dedi bir thr. L e d i M a q b e t. Yaxi qbul el, qoy rahatlansin. O biz çox gözl xbr gtirmi. (Xidmtçi gedir. Qara qariltisi eidilir). Bir bax, qaranin da ssi tutulub. Öz bouq, öz batiq qariltisiyla Bildirir Dunkanin bu sfrini. O bdxah qonubdur qsrin bürcün, Qsrd cinayt ba verckdir. Glin, ey qan saçan ölüm ruhlari, Dolun varliima badan ayaa. Yirtici, amansiz vhi qlbiyl Dyiin bu zrif qadin qlbimi. Qanimi dhtl qatiladirin, nsaf yollarini, keçidlrini Balayin, balayin mnim köksümd. N vicdan zabi, n d mrhmt Qorxunc niyytimi kmnd salib, Heç vaxt sindirmasin qtiyytimi. Ey gözgörünmz, nzrçarpmaz Qtl mlklri, siz tbitd Hardasa flakt axtarirsiniz. Tez uçun yanima, dölrimdki Südümü çevirin öd-zhr. Ey dumanli gec, sn kömk el, Chnnmin qara tüstülrindn Bu dünya üzün qara prd çk. Qoyma qanlar tökn iti biçaim Görsün öz açdii yaralarini. Göylr aralayib qara prdni Dhtlr içind boylanib mn,

640

Milli Kitabxana

"Dayan, dayan!" dey haray salmasin. (Maqbet glir). Böyük Qlamis tani! r Kavdor tani! Glck günlrin ulu krali! Mktubun bu günün zablarindan Xobxt glcy apardi mni. ndi yaayiram mn glckl. M a q b e t. Mnim mhbbtim, sevgili yarim, Dunkan qonaq glir bu axam biz. L e d i M a q b e t. Bs haçan gedck? M a q b e t. Sabah. L e d i M a q b e t. Oh, heç vaxt... Kral o sabahi görmyckdir. zizim, kitaba bnzyir üzün, Üzünd qrib eylr oxunur. Gl, gl, insanlari aldatmaq üçün Üzün insanliq maskasi keçir. Baxiin smimi, dilin bal kimi, lin hrartli olsun hmi. Zrif gül oxa, fqt o gülün Dibind sn qivril fi ilantk. Tdarük grkdir qonaqliq üçün, Bu ii sn burax mnim öhdm. Bu gec zmt bx edckdir Bütün gecmiz, gündüzümüz, Yegan an-öhrt verck biz, bdi gülck glcyimiz. M a q b e t. Sonra daniariq bu bard biz. L e d i M a q b e t. Rng alib rng verir, bil ki, qorxaqlar. Sn yalniz ad görün, ol qmdn knar, Qalan bütün ilr mnim boynuma. Gedirlr.

641

Milli Kitabxana

ALTINCI SHN

Hmn yer. Maqbetin qsri önü. Musiqi sdalari ucalir, mllr yanir. Dunkan, Malkolm, Donalbayn, Banko, Lenoks, Makduf, Ross, Anqus v saray adamlari glirlr.

D u n k a n. Nec d gözldir bu qsrin yeri. Qlb açan saf-tmiz, mülayim hava Adamin ruhunu oxayir burda. B a n k o. Baharin qonai bu qaranqular Qsrd hördüyü yuvalariyla Tsdiq eylyir ki, bu yerd külk Mhbbtl sir, sevgiyl sir. Baxin, el gu, el künc-bucaq, El sütun yoxdur, bu qng qular Orda ev tikmsin, beik asmasin. Mn fikir vermim, bu yaz qulari Harda yuva qurur, bala çixarir, Orda hava gözl, saf-tmiz olur. Ledi Maqbet glir. D u n k a n. Bu da bax, möhtrm ev sahibsi. (Ledi Maqbet). Bzn zab verir sevgi insana, Tkkür edirik yen d ona. Siz bslyirsiniz biz mhbbt, zab gtirmiik biz siz fqt. N qdr çoxalsa ziyytiniz, O qdr çoxalar mhbbtiniz. L e d i M a q b e t. Bizim zhmtimiz artsa da yüzqat, Sizin biz lütfn göstrdiyiniz Sxavt önünd heç ndir, heç n. Siz öz rhminizl, böyük hökmdar, Bizim nslimizi hr vaxt, hr zaman rf çatdirib ucaltmisiniz.

642

Milli Kitabxana

Siz duaçiyiq biz buna gör. D u n k a n Hani Kavdor tani? Onun dalinca Syirtdik atlari, istdik onu Ötüb eviniz glk birinci. Sn dem, o yaxi at sürn imi. Hm d onun böyük, saf mhbbti Onun khrini mhmizlyrk Onu bizdn qabaq çatdirdi siz. Gözl, alicnab ev sahibsi Bu gec biz siz qonaiq, qonaq. L e d i M a q b e t. Hökmdar, bu sadiq nökrlriniz Özünü, mülkünü, var-dövltini Sizin mlakiniz sanirlar ancaq. Sizin evinizd qonaq bizik, biz. D u n k a n. linizi verin, mehriban xanim, Aparin siz mni tanin yanina. Bizim ona böyük hörmtimiz var, Bu hörmet daima çoxalacaqdir. Buyurun, gedyin.

Gedirlr.

YEDDNC SHN

Maqbetin qsrind bir otaq. eypurlar seslnir, mllr yanir.Ba xidmtçi v baqa qulluqçular qablarda Yemk daiyirlar. Sonra Maqbet glir.

M a q b e t (knara). Yalniz bir zrbyl, birc zrbyl Bu i qurtarsaydi, yaxi olardi. Bu ölüm, bu qtl bir iz qoymadan Uurla, zfrl baa çatsaydi, Bu ii görrdim bir an içind. Fqt bu zrbnin iki bai var: O mn hr eyi gtir bilr,

643

Milli Kitabxana

V yaxud hr eyi itir bilr. Bu gec burada qisa bir vaxtda Glck, axirt dünyasindaki bdi ömrümü, hyatimi mn Thlük altina qoya bilrm. Ancaq mn bununla bu dünyadaki Czadan qurtara bilmrm heç vaxt. Kim ki özgsin qanli drs verir, Ona qanli cavab verirlr yalniz. Bzn baqasinin badsini biz Xlvtc, gizlic zhrlyirik, Fqt daltin pak ilahsi Bizim özümüz içirir onu. Krali ikiqat qorumaliyam: vvla, sbbi-sas budur ki, Ona hm qohumam, hm d tabeym. Bunlardi ilri çtinldirn. Sonrasa, evimd qonaimdir o. Onun qatilinin üzün indi Bütün qapilari balayim grk. Özüm qatil kimi onun üstün Heç vaxt ld biçaq getmmliym. Bunlardan savayi, o bir kraltk El tmizdir ki, mehribandir ki, Onun lyaqti, bir mlk kimi, Bu gizli, bu müdhi ölüm bard Hamiya, hr yerd car çokckdir. Onun mrhmti, onun fqti Tufanda inlyn körp uaqtk, Boranda çirpinan mleyk kimi, Güclü qasiranin qanadlarinda Gzck dünyani qaribaqari. Bu qorxunc xbrdn, bu rzaltdn Dünya qrq olacaq göz yalarina. Bu i clb edn mni ndir, n?! Buna bir hvsim, bir inamim yox, Yalniz mnsb hissi, öhrtprstlik

644

Milli Kitabxana

Könlümd khrtk ah qalxaraq Göylrl llir, tezc d birdn Büdryib yixilir... (Ledi Maqbet daxil olur). H, n xbr var? L e d i M a q b e t. O, süfr baindan qalxmayib hl, N üçün sn durub çixdin otaqdan? M a q b e t. O mni sorudu? L e d i M a q b e t. B n, sorudu. M a q b e t. Mütlq biz bu idn l çkmliyik. O mn rütblr verdi yenic. Bütün bu elatin, bütün bu xalqin Qazanmiam hüsn-rbtini mn. Bu böyük rfi parlaq incitk Grk biz qoruyaq, grk hifz edk, Çirkaba atmayaq bel tezlikl. L e d i M a q b e t. Demli, qlbinin drinliyind Snin bsldiyin o gözl arzu Srxomu, yatirmi bu gün qdr, ndic oyanib, indic durub? vvl csartl baxdii halda, ndi rngi qaçib, qaralir gözü? Mn znn edcym bu gündn bel: Arzuntk qorxaqdir mhbbtin d. Sn arzu etmkd olduqca csur, Lakin i görmkd acizsn yaman. Hyatin rfi, ömrün zinti, Möcüzli taca qovumaq üçün Daima od tutub yanir varliin, Ancaq yaayirsan qorxa-qorxa sn. Nec qovuarsan öz arzuna bs? Dilyin, niyytin çox qribdir: "styirm, amma çatmir cürtim". Miskin piiklr d küncd, bucaqda

645

Milli Kitabxana

Bu cür tslliyl tskinlik tapar: "Tz baliq keçir könlümdn, amma stmirm salim pncmi suya". M a q b e t. Rica eylyirm, bir az sakit ol! nsan bacardii bütün n varsa, Yalniz o eylr çatar cürtim. Bundan artiina csart edn, Bil ki, insan deyil. Ledi Maqbet Yaxi, de görüm, Sni hansi heyvan vadar etdi ki, O vaxt açdin mn bu niyytini? Onda csartin çatirdi buna, Onda lyaqtli bir insan idin. Bu arzun hyata keçsydi gr, Snin lyaqtin artardi qat-qat. O zaman bu i balamaq üçün Yoxdu lverili n vaxt, n d yer. Sns axtarirdin hr ikisini. Budur, bu fursti yetirib tale, ndi bu imkani oldn verirsn. Anayam, mn uaq mizdirmim. Bilirm, qucaqda süd mn körp N qdr zizdir öz anasina. Bu ii görmy mn d snintk gr and içsydim, hd elsydim, Üz gülümsyn msum körpmin O zrif, o inc, disiz azindan Dartib çixardardim döümü, inan, zrdim baini bir an içind. M a q b e t. Uur qazanmasaq, bs onda nec? L e d i M a q b e t. Uur qazanmasaq! Burda n var ki?! Özünü l al, mtantli ol. Uur qazanariq. Bilirsn, Dunkan Bu gün bütün günü yol glib biz. Demli, bu gec brk yatacaqdir.

646

Milli Kitabxana

Yatdimi, hr iki keikçisin Mn el bir rab içirrm ki, Msti-xumar olar hr ikisi d. Ala-drraky keikçi olan Hulari, qazandan çixan bu kimi, Çixar balarindan dumanlanaraq. Onlar srxo halda düüb ölütk, Yatarlar yerdc donuzlar kimi. Dunkan qalar yalqiz, müdafisiz. Bu vaxt biz ikimiz kömklrk Nlr gtirmrik onun baina. Air qtl üçün bütün günahi O kefli, yuxulu keikçilrin Üstün biz mgr yixa bilmrik? M a q b e t. zizim, sn mn yalniz oul do! Snin coqun qanin, sarsilmaz ruhun Kii böyütmy yaranib ancaq. Srxo yatanlarin qilinci il Dunkani öldürüb, onun qaniyla Bulasaq onlarin üst-balarini, Günahi atariq üstlrin, h? Görsn, bu i inanarlarmi? Ledi Maqbet Onun cnazsi üzrind biz Fryad qoparanda, nal çknd Kimd cürt çatar übhlnmy. M a q b e t. Artiq qrar verdim, vücudumdaki Bütün qüvvtimi, iqtidarimi Topladim bir yer bu dht üçün. Gl gedk mclis, adlanaq biz d. Ürkd qivrilan çirkin niyyti Gizldr biclrin gözl surti. Gedirlr.

647

Milli Kitabxana

KNC PRD BRNC SHN

nvemes. Maqbelin qsrinin hyti. Gecdir. Banko v Flins daxil olurlar. Flins qabaqda glir, onun lind ml vardir.

B a n k o. Saat neç olar? F l in s. Ay batib artiq. Saatin zngini eitmmim. B a n k o. Aydindir, ay batir gec yarisi. F1 i n s. Mn biln, gec batir. B a n k o. Al qilincimi. Göylr d yaayir qnat il, Söndürübdür bütün çiraqlarini... Sn bunu da bil ki, air bir yuxu Air quruuntk sixir üstümdn. Yatmaq istmirm ndns ancaq. Ey ulu qüvvlr! Bu gec vaxti Qorxunc fikirlrdn qoruyun mni... Qaytar qilincimi. (Maqbet v xidmtçi lind ml glirlr). Kimdir orada? M a q b e t. Bir nfr öz dostun. B a n k o. Bu ndir, cnab? Hl yatmamisan! Böyük hökmdar Olduqca ad-xürrm getdi yatmaa. Bütün nökrlr, xidmtçilr ahan xltlr bxi eyldi. Snin xanimini külli-almin n gözl, mehriban ev sahibsi Adiyla ürkdn rflndirib, Ona bu almazi töhf göndrdi. Kral qonaqliqdan çox mmnun idi.

648

Milli Kitabxana

M a q b e t. vvldn hazirliq olmadiindan Biz yaxi ziyaft ver bilmdik. Qonaqliq keçmdi üryimizcn. B a n k o. Hr ey gözl idi. Keçn gecki Üç cadugr baci düdü yadima. Tufanli shrada o sehrbazlar Tamam düz dedilr snin haqqinda. M a q b e t. Onlari büsbütün unutmuam mn. Ancaq vaxt tapanda, imkan dünd Söhbt eylyrik bu bard biz. B a n k o. N zaman istsn, haziram, dostum. M a q b e t. O vd sn baxsan mslhtim, rf bir tac kimi qonar baina. B a n k o. Yalniz bir rtim var. gr bu rf Lk gtirms öz rfim, Vicdanim saf qalsa, üryim tmiz, Can-bala dinlrm mslhtini. M a q b e t. Gecn xeyr qalsin! B a n k o. Snin d, sa ol. Banko v Flins gedirlr. M a q b e t (xidmtçiy). Xanimina de ki, mndn ötri Düzltdiyi içki hazir olanda Tezc zngi çalsin. Di get, sn d yat. (Xidmtçi gedir). Qarimda gördüyüm bu xncrmi, ah? Özü d qbzsi mn trfdir. (Xncr müracit edir). Gl, gl, sni tutum, ata bilmirm. Ancaq mn yen d görürm sni. De, sn ol vurmaqla, toxunulmaqla

649

Milli Kitabxana

Duyulmaz, bilinmz mum xyalsan, Yoxsa qizdirmali, alovlu beynin Yaratdii yalan, saxta varliqsan? Xeyr, göz önünd bir hqiqtsn. limd tutduum bir xncr kimi, El bil çkirm sni qinindan. Bu getdiyim yolda snsn bldçim. Sni sancmaliyam mnzil bainda. Blk, koralibdir hiss üzvlrim, Blk, yanli görür mnim gözlrim. Yox, yox, mn görürm sni yen d, Tiyn d, qbzn d qan içinddir. Bu qan damlalari yoxdu vvllr. Bu qan damlalari glckdki Qanli cinaytdn bir nian verir. Bütün bu dünyanin yarisi indi Yatir ölü kimi sssiz, smirsiz. Heybtli yuxular, müdhi röyalar Yatan insanlari salir qorxuya. Cinlr-cinnlr bnizi solmu Hekatani - zülmt ilahsini Yeni qurbanlarla sevindirirlr. Geclr dhtl qurdlar ulayib Bir keikçi kimi oyadir qtli. Rngi qaçmi halda durub bu rzil, Bakir mleykni thqir eylyn Roma hökmdari Tarkvin sayai, Xlvtc, gizlic addimlayaraq ikarina doru gedir kölgtk. Sn ey dyantli, vfali torpaq, Mn hara üz tutsam, mn hara getsm, Ayaq sslrimi eitm heç vaxt. Birdn qorxuram ki, snin dalarin Dania, fa ed getdiyim yeri. Çixa llrimdn bu gözl imkan, Bu qtl bu vaxtla uyundur yaman. Mn hd glirm, yaayir o ks,

650

Milli Kitabxana

Daniiq qizdiqca soyuyar hvs. (Zng çalinir). Artiq mn gedirm, hazirdir hr ey. Zng mni çairir, eitm Dunkan. O sni sslyir iki alm: Ya uca göylr, ya chnnm.

Gedir.

KNC SHN

Hmin yer. Ledi Maqbet glir.

L e d i M a q b e t. Onlarin huunu baindan alan Mnim üryim csart verib. O rab onlarda söndürüb odu, Mnim varliimda at yandirib. Bir dayan, ss glir! Yox, sakitlikdir! Bayqudur, ulayir. Bu mum carçi Dünyada son df rhmtliklr Bir rahat, uurlu gec dilyir. Bu saat qurtarar Maqbet iini. Qapilar açiqdir. Mst keikçilr Ucadan avazla xoruldayaraq Yuxuda gülürlr rütblrin. Bihudan qatdim raba bir az, Onlarin dirimi, yoxsa ölümü Olduunu ayird eylmk üçün Onlarin üstünd ölüml hyat Vuruur, çarpiir bayaqdan bri. M a q b e t (shn arxasindan). Kimdir, kimdir, ehey? L e d i M a q b e t. Ah, oyandilar! O hl sadir ki! Onun ölümü El bir ey deyil, sui-qsdimiz Açilsa, dhtdir, mhv olariq biz. Sakit! Xncrini xidmtçilrin

651

Milli Kitabxana

Onun böyründc hazir qoymuam. Maqbet xncrlri tapmaya bilmz. Dunkan yatan zaman mnim atama Bu qdr, bu cür oxamasaydi, Özüm bitirrdim onun iini. (Maqbet glir). N oldu? M a q b e t. Qurtardim... Ss eitmdin? L e d i M a q b e t. Eitdim bayquun ulamasini, Hrdn circirama cirildayirdi. Mgr daniirdin? M a q b e t. N zaman? L e d i M a q b e t. ndi. M a q b e t. Aai ennd? L e d i M a q b e t. Bli. M a q b e t. Bir yava! De görüm, kim yatir qonu otaqda? L e d i M a q b e t. Donalbayn. M a q b e t (llrin baxaraq). N qmli mnzrdir bu! Ledi Maqbet. Bo sözdür. Qmli ey görmürm burda. M a q b e t. Onlardan birisi güldü yuxuda. O birisi "Qtl!" dey qiqirdi. Birdn hr ikisi durdu yuxudan. Dayanib dinldim onlari bu vaxt. Dua oxudular, yatdilar yen. L e d i M a q b e t. Orda bir otaqda yatir ikisi. M a q b e t. Birisi bairdi: "Allah, rhm el!" O birisi tezc çiirdi: "Amin!" Sanki qaranliqda mnim bu qanli, Cllad llrimi görürdü onlar. Eitdim üzücü vahimlri. Onlar deynd ki, Allah, rhm el!" Dhtdn mn "Amin!" dey bilmdim.

652

Milli Kitabxana

L e d i M a q b e t. Sn bel eylr çox fikir verm. M a q b e t. N üçün mn "Amin" dey bilmdim? Allahin rhmin mnim özümün Ehtiyacim vardi dünyalar qdr. El buna gör prçimlnrk Qaldi boazimda "Amin" klmsi. L e d i M a q b e t. Düünm bu ii bu cür zabla. nsan dli olar sarsintilardan. M a q b e t. Mn el glir bir ss eitdim. Kims qiqirirdi: "Daha yatmayin! Öldürdü, yuxunu öldürdü Maqbet. Gündüzün dolaiq klflrini Gec bir-bir açan, nizama salan, Yorun beyinlrdn, üzgün qlblrdn zabi, illti çixaran mlhm, Gözl tbitin irin nemti, Hyatm n böyük, kamil lomani, O msum yuxunu öldürdü Maqbet". L e d i M a q b e t. Sn n daniirsan? M a q b e t. Hmin o adam Bütün yer üzünün insanlarina Car çkib deyirdi: "Daha yatmayin! Yuxunu öldürdü Qlamis tam. El buna gör Kavdor tani da Bir daha heç zaman yatmayacaqdir. Maqbet daha, daha yatmayacaqdir!" L e d i M a q b e t. Kimiydi orada bel qiqiran? Axi, hörmtli tan, bu cür mnasiz, Sfeh fikirlrl sn öz ruhunun Möhkm qalasini viran edirsn. Get, bir azca su tap, llrindki Müdhi ahidlrin izlrini yu.

653

Milli Kitabxana

Niy xncrlri gtirdin, niy? Onlar qalmalidir öz yerlrind. Cld trpn, onlari geriy qaytar. Otaqda o yatan keikçilrin Üstünü-baini qanla bula sn. M a q b e t. Yox, yox, bacarmaram, inan, qorxuram Mn n etdiyimi düünmy d. Gördüyüm bu i bir d baxmaa Çatmir csartim. L e d i M a q b e t. Ah, iradsiz! Onda xncrlri ver, aparim mn. Yatanlar, ölülr kil kimidir. Yalniz uaq qorxar eytan klindn. Dunkandan qan axsa, onun qaniyla Üzünü-gözünü keikçilrin Yaxica salaram qizil suyuna, Onlarin üstünd qalar bu günah. Gedir. Darvaza döyülür. M a q b e t. Ndir bu taqqilti? Kimdir bu döyn? Mn n olubdur? ndi hr bir ss Salir vahimy, dht mni. Bu nec llrdir? Ah! Gözlrimi Az qalir çixarsin hdqsindn. Dnizlr tanrisi böyük Neptunun Coqun dryalari, daqin çaylari Bu llrdn qani yuya bilrmi? Yox, yox, mümkün deyil. Mnim llrim Bütün kainatin göy sularini Qan kimi qizardar öz qan rngiyl. Ledi Maqbet qayidir. L e d i M a q b e t. Snin llrintk mnim llrim

ndi gör nec d qipqirmizidir!

654

Milli Kitabxana

Fqt utaniram, aciyrm mn. (Darvaza döyülür). Cnub trfdki bayir qapini Odur ha, döyürlr, eidirsnmi? Yataq otaina gedk tezc biz. Bir azca su yuyar bu lklri. Onda asan olar izi itirmk. Hani mtantin, hani dözümün?! Özünü l al, sn n oldu?! (Darvaza döyülür). Yen d döyülür bayir qapisi. Dyi paltarini, cld ol, zizim, Gec xltini geyin ynin. Bizi görn olsa, übhlnmsin, Bilmsin ki, gec oyaq qalmiiq. Artiq bu ilri yadindan çixar, Burax fikirlri, qtiyytli ol. M a q b e t. Özünü unutmaq asandir, asan, Fqt o qtli unutmaq olmur. (Darvaza döyülür). Sn bu tiqqiltinla, bu hay-küyünl Dunkani yuxudan oyadaydin ka.

Gedirlr.

ÜÇÜNCÜ SHN

Yen hmin yer. Qapiçi glir. Darvaza döyülür.

Q a p i ç i. Bax, qapi döymk buna deyrlr ha!.. Chnnmd d qapiçi olsan, yen vzifn qapi açmaqdir (Darvaza döyülür). Sindir, h, sindir. eytan Velzevula eqin, de görüm kimsn? Bildim, zavalli fermersn. A yaziq, taxili saxladin, el bildin, qitliq olacaq, yaxi qazanc ld edcksn. ksin, bolluq oldu. Yaman ziyana düdün. Drd tablamayib özünü asdin. Lap vaxtinda glmisn. Bacardiin qdr dsmal hazirla. Chnnmd çoxlu trlmli olacaqsan. (Darvaza

655

Milli Kitabxana

döyülür). Sindir, h, sindir. Baqa bir eytan eqin, de görüm kimsn? Bildim, ikiüzlü ahidsn. dalt mhkmsi trzisinin hr iki gözünü bir-birin zidd olan yalan hadtlrl doldurmusan. Allaha and içib, Allaha o qdr xyant etmisn ki, cnnt ged bilmmisn. Snin yerin el chnnmdir. Buyur, içri gl, ikiüzlü ahid (Darvaza döyülür). Sindir, h, sindir. Kimdir? Bildim. ngilis drzisisn. Enli fransiz alvarindan ksib ourladiin üçün buraya glmisn. Buyur, içri gl, sn burada chnnm odunda öz ütünü qizdira bilrsn (Darvaza döyülür). Sindir, h, sindir. Bir dqiq rahatliq yoxdur ki! Kimsn? Dayan bir.Yaman soyuqdur. Burdan chnnm olmaz. Mn daha chnnm qapiçisi olmaq istmirm. Ancaq kefylnc yolu il gln, chnnmin bdi alovuna can atan, hr rütbdn olan bir adama qapi açmaq istrdim (Darvaza döyülür). Bu saat, bu saat. Xahi edirm, qapiçidan mrhmtinizi sirgmysiniz (Darvazani açir). Makduf v Lenoks daxil olurlar. M a k d u f. Görünür, bu gec gec yatmisan, dost, Onunçun yuxudan gec oyanirsan? Q a p i ç i. Doru buyurursunuz, cnab, xoruzlarin ikinci banina qdr içmiik. Mlumdur ki, cnab, içki böyük fitnkardir.sasn üç ey tördir. M a k d u f. Dediyin sasn o üç ey ndir? Q a p i ç i. Beldir, cnab. Burun qizarir, gözlri yuxu qapayir, ayaqlar tez-tez bayira gedib-glir. çki, cnab, xlaqi pozur da, pozmur da hvti yandirir da, söndürür d. Grk içkinin miqdarini bilsn, çünki artiq içki hmi hvt qari riyakardir. çki insani hm hvt qul edir, hm onu hvt qulluq etmy qoymur, hm thrik edir, hm mane olur, hm sövq edir, hm df edir, hm qizidirir, hm soyudur. Bir sözl, içki adamin gözünü yalanlarla balayir, küryini yer vurub aradan çixir. M a k d u f. Yqin ki, bu gec riyakar içki Snin küryini yer vurubdur. Q a p i ç i. Eldir, cnab, o riyakar mnim boazimdan yapidi. Ancaq mn buna gör onun mükafatini verdim. Mn ondan çox güclu idim. O arabir mnim qilçalarimdan tutsa da, mn klk glib onun arxasini yer vurdum.

656

Milli Kitabxana

M a k d u f. Bir desn, yuxudan oyanib aan? (Maqbet glir). Bizim ss-küyümüz oyatdi onu, Narahat eldik. Odur bax, glir. L e n o k s (Maqbet). Sabahiniz xeyir, hörmtli cnab! M a q b e t. Sabahmiz xeyir, mehriban dostlar. M a k d u f. Kral oyanibmi, alicnab tan? M a q b e t. Hl oyanmayib. M a k d u f. mr etmidi ki, iqlanan kimi ba çkim ona. Txminn bir saat gecikmim mn. M a q b e t. Sizi apararam onun yanina. M a k d u f. Bilirm bu zhmt zövq verir siz, Hr halda bu yen bir ziyytdir. M a q b e t. Zövq vern bir zhmt ziyyt deyil. Baxin, bu da qapi. M a k d u f. Çatir cürtim, Keçim içriy, bel mr edib. Gedir. L e n o k s. Kral bu gün gedir? M a q b e t. styir getsin. L e n o k s. iddtli firtina qopdu bu gec. Bizim qaldiimiz uca binanin Bütün bacalari uçub töküldü. Deyirlr: bir bdbxt ölümqabai Zariyib, inlyib-xirildayirmi. Qorxunc yaninlardan, flaktlrdn, Yeni qiyamlardan, qara günlrdn Kims hycanla xbr verirmi. Bayqular ulayib bütün gecni. Bzilri deyir: yer trpnibmi.

657

Milli Kitabxana

M a q b e t. Dorudan, bu gec tufanli idi. L e n o k s. Mn bu gnc yaimda bel heybtli Bir gec gördüyüm yadima glmir.

Makduf qayidir.

M a k d u f. Aman! Dht! Dht! Müsibt bax! Onu ürk duyub, dil dey bilmz. M a q b e t ve L e n o k s. N var, n olubdur? M a k d u f. Mnfur cinayt Yaradib özunün ah srini. Dünyada n mlun, n alçaq qtl Tanrinin müqdds mbdi olan Kralin köksünü yarib bu gec, Onun hyatini ourlayibdir! M a q b e t. Siz n deyirsiniz? Hyat, elmi? L e n o k s. Siz lahzrtdn daniirsiniz? M a k d u f. Xahi eylmyin, dey bilmirm. Yataq otaina girib bu saat O qanli vht baxin özünüz Bdheybt bainda qil vzin, Qorxunc, vahimli ilanlar bitn Qanadli jdaha görürmü kimi, Yerinizd donub mat qalarsiniz, Diliniz lal olar, gözlriniz kor. (Maqbet v Lenoks gedirlr). Hay salin, hay salin! Tez zngi çalin! Cinayt, xyant! Banko, Donalbayn! Malkolm! Oyanin, yuxudan durun! Ölümün yalançi yoldai olan Saxtakar yuxunu atin bir yana, Hqiqi ölümü görmy glin. Ayilin, ayilin! Malkolm! Banko! Qiyamt gününd mzarlarindan Qalxan ruhlar kimi, qalxin ayaa,

658

Milli Kitabxana

Glib bu dht tamaa edin. Cld olun, hycan zngini çalin.

Zng çalinir. Ledi Maqbet glir.

L e d i M a q b e t. Ürk parçalayan bu ss-küy ndir? Neçin oyadirlar xalqi yuxudan? Daniin, daniin! M a k d u f. Mehriban xanim, Heç vaxt zrif, inc qadin qulai Bu air xbr tablaya bilmz. Mn onu danisam, mhv edr sizi. (Banko glir). Banko, Banko! Kral öldürülmüdür! L e d i M a q b e t. Nec! Aman Allah! Bizim evdmi? B a n k o. Harda olur-olsun, bu vhilikdir. Mrhmtli Makduf, ömründ bir yol Sözünü inkar et, de ki, shvdir bu. Maqbet v Lenoks qayidirlar. M a q b e t. Ka ki, mn ölydim bir saat vvl, Gözüm görmyydi bu müsibti. O zaman deyrdim yer üzünd mn Xobxt yaamiam öz hyatimi. Daha bundan sonra n var dünyada? Hr ey ylncdir, hr ey oyuncaq. an-öhrt, gözllik mhv oldu artiq. Hyatin rabi tükndi tamam, Çllyin dibind yalniz xilt qaldi. Malkolm v Donalbayn glirlr. D o n a l b a y n. Bir bla üz verib? M a q b e t. Özü d siz.

659

Milli Kitabxana

Sizin qan çemniz, hyat çemniz Soulub, quruyub hm d gözündn. M a k d u f. Ataniz qtl olub. M a 1 k o 1 m. Qatili kimdir? L e n o k s. Bel görünür ki, onunla eyni Bir otaqda yatan keikçilri. llri, üzlri qan içinddir, Al qana batibdir xncrlri d. Qani silinmmi xncrlri biz Gördük balinclarin lap yanindaca. Sonsuz aqinliqla, sonsuz tlala Brl qalmidi onlarin gözü. Bel adamlara öz hyatini Heç ks ümid etmz, etibar etmz. M a q b e t. Hirsimdn onlari qilincladim mn, ndi pemanam tutduum i. M a k d u f. Onlari n üçün öldürdünüz siz? M a q b e t. Eyni bir zamanda kim hm ailli, Hm dli, hm hirsli, hm d mülayim Ola bilr axi? Heç kim, heç bir ks. Mnim coqun sevgim tüyan eyldi, Keçdi lng alimi bir an içind. Dunkan uzanmidi qarimda mnim, Qizil qan olmudu gümü bdni. Onun yaralari viranlikd Açilmidi drin kahalar kimi. Bir yanda yatirdi qorxunc qatillr Mnfur cinaytin tsdiqi kimi. Onlarin üstünü badan ayaa Tamam bürümüdü qan lklri, Qana boyamidi xncrlri d. Bu vaxt sinsind üryi olan, Üryind sevgi, sevgisi ülvi,

Sözün, hdin sadiq bir insan Nec dayanardi, nec durardi? L e d i M a q b e t (yalandan bayilaraq).

660

Milli Kitabxana

Ah, kömk ediniz! M a k d u f. Kömk eylyin! M a 1 k o 1 m (yavaca Donalbayna). Bu air flakt hamidan artiq Biz zab verir. Niy susmuuq? D o n a l b a y n (yavaca Malkolma). N dey bilrik bel bir halda?! Canilr yurdunda donük bxtimiz Pusquda dayanib gözlyir bizi. Hr an çixib bizi mhv ed bilr. Gl qaçaq buradan. ndi bu yerd Göz yai tökmyin zamani deyil. M a 1 k o 1 m (yavaca Donalbayna). Drdimiz o qdr böyükdür bizim, Onu daramaa bir söz tapilmaz. B a n k o (xidmtçilr). Aparin ledini öz yataina. (Ledi Maqbeti aparirlar). Gedib geyinyin paltarimizi, Sonra da bir yer yiiain biz. Misli görünmmi bu qanli ii Arayib axtaraq axira kimi, slini, kökünü öyrnk tamam. Qorxu, übh bizi salir lrzy. Böyük yaradanin kömyiyl mn Xainin bu gizli cinaytini Açmaqçün inadla çarpiacaam. Buna and içirm. M a k d u f. Mn de. H a m i. Hamimiz. M a q b e t. Sözün müxtsri, hrbi geyimd Toplaaq salona. H a m i. Yaxi, raziyiq. Malkolm v Donalbayndan baqa, hami gedir.

661

Milli Kitabxana

M a l k o l m. N edk, qardaim? Artiq bunlarla Bir daha bir yerd qala bilmrik. Saxtakar adamlar çox asanliqla Görün bilirlr qmli-qüssli. Mn burdan gedirm ngiltry. D o n a l b a y n. Mn is gedirm rlandiyaya. Yalniz bizim bel ayrilmaimiz Bizi thlüksiz saxlayacaqdir. Burda insanlarin tbssümünd Siyrilmi qilinclar parlayir ancaq. Qanimiza n çox yaxin olan ks Qanimiza n çox susayir bizim. M a l k o l m. Qatilin atdii thlükli ox Hl d dolanib süzür havada. Biz ona bir hdf olmamaq üçün Gork öz vaxtinda çixaq aradan. Odur ki tcili mink atlari, Vida mrasimi yersizdir indi. Haydi, dük yola fürst var ikn. Bir yerd yoxdursa insaf, mrhmt, Orutk kilmk deyil qbaht.

Gedirlr.

DÖRDÜNCÜ SHN

Yen d hmin yer. Maqbetin qsrindn arali bir meydan. Ross v bir qoca glirlr.

Q o c a. Dünyada yetmi il ömür sürmüm, Mn günlr görmüm ali-qarali. Zamanin dolaiq srgüztind Möcüzlr olub, dhtlr olub.

662

Milli Kitabxana

Hamisi çox yaxi qalib yadimda. Bütün gördüklrim bu vahimli Gecy nisbtn heç eydir, heç ey. R o s s. Eldir, baxiniz, mehriban ata, Brin bu qanli facisindn Htta göylr bel, thqir olmutk, Qzbl tökübdür qa-qabaini. Artiq shr çoxdan açilmaliydi, Fqt dustaq edib güni zülmt. Gündüz öz nur dolu dodaqlariyla Dünyanin üzündn öpmsin dey Dünyani qoynunda gizldib gec. cba dyiib grdii-dövran; Gecmi alm hökmdar olub, Yoxsa insanlarin mllrindn Gündüz daldalanir, hya eylyir. Q o c a. Bu qanli, bu mum cinayt kimi, Tbit ziddir bütün bu ilr. Çrnb axami bir ahin gördüm. Smanin n uca nginliyind Uçub zmtl dövr vururdu. Bu zaman bir bayqu siçovul kimi, Pusqudan çixaraq hücuma keçib, Qanina bldi o qizilquu. R o s s. Bunlar, dorudan da, çox qribdir. Dunkanin cins, gözl atlari is Birdn qeyz glib vhilrk Qirdilar tövlnin qapilarini, Ba alib qaçdilar shraya doru. Atlar itat qari çixaraq Sanki insanlarla vuruacaqdi. Q o c a. Bel deyirlr ki, cinlnmi atlar Hirsl gmirirmi biri-birini.

663

Milli Kitabxana

R o s s. Bli, gözlriml gördüm mn özüm, Onlara heyrtl tamaa etdim. Budur, glir Makduf. (Makduf daxil olur). Hörmtli cnab, ndi bu dünyada nlr ba verir? M a k d u f. Sn mgr görmürsn? R o s s. Bu qanli ii Kimlr tördibdir, mlum olmadi? M a k d u f. Maqbet öldürdüyü o iki adam. R o s s. Xudaya, ölmdik, biz nlr gördük! Görsn, onlarin niyyti nymi? M a k d u f. Onlar satqindilar. Bir i var ancaq, Kralin varisi iki övladi Malkolm, Donalbayn xlvt qaçmilar. Hami übhlnir indi onlardan. R o s s. Yen tbitin ziddindir bu. nsanin alini gör bir nec d Baindan çixarir öhrtprstlik, Ksir öz kökünü öz llriyl! Yqin ki, çatacaq taxt-tac Maqbet. M a k d u f. Bli, artiq onu kral seçdilr. O getdi Skona tac qoymaq üçün. R o s s. Hardadir Dunkanin cnazsi bs? M a k d u f. Apardilar Kolmkil adaciina. Bu yerd müqdds bir mqbrd Onun cdadinin sür-sümüklri Saxlanir qdimdn bu gün kimi. R o s s. De, sn d Skona gedcksnmi? M a k d u f. Yox, dostum, yox, Fayfa gedcym mn. R o s s. Mn is Skona düürm yola.

664

Milli Kitabxana

M a k d u f. Yaxi yol, orada yaa firavan, Yeni vzifd sixilmayasan. Ka tz xalatda köhn xalata Hsdl baxmayaq. R o s s. lvida, ata. Q o c a. Sizi v xeyirxah mrd adamlari Hr an kölgsind hifz etsin tanri.

Gedirlr.

ÜÇÜNCÜ PRD

BRNC SHN Forres. Sarayda bir olaq. Banko daxil olur.

B a n k o. Üç sirli bacinin vd etdiyitk Bütün rütblr çatmisan indi Qlamis, Kavdortani, kralsan artiq. Fqt qorxuram ki, n çirkin, iyrnc Oyun oynayasan bu mqsd üçün. Onlar dedilr ki, snin taxt-tacin Heç vaxt keçmyck övladlarina. Mnims baqadir bxtim, qismtim. Glckd bir çox kral nslinin lk kökü, atasi olacaam mn. Maqbet, snin haqda cadugrlrin Bütün dediklri doruya çixdi. Bs onda n üçün mnim barmd Onlarin dediyi hmin sözlr Mn ümid etmyim, mn inanmayim? Ancaq susmaq gork, hllik bsdir, ndi danimaa yoxdur ehtiyac. eypur çalinir. Maqbet kral paltarinda, Ledi Maqbet kraliça libasinda daxil olurlar. Onlan Lenoks, Ross, saray adamlari v xanimlar müayit edirlr.

665

Milli Kitabxana

M a q b e t. sas qonaimiz burdadir bizim. L e d i M a q b e t. Unutsaydiq onu dvt etmyi, Heç olardi böyük ziyaftimiz, Hr ey itirrdi öz qiymtini. M a q b e t (Bankoya). Bu axam sarayda, mehriban dostum, Tntnli bir am vercyik biz. Tvqqe edirm glmyinizi. B a n k o. lahzrt, mn srncam verin. Borcumdur ba yim hr mriniz. Qirilmaz, ayrilmaz, möhkm tellrl Ürkdn bdi baliyam siz. M a q b e t. Bu gün gedirsiniz? B a n k o. Bli, günorta. M a q b e t. Bugünkü bu vacib müavird Sizin hm sasli, hm d qiymtli Gözl ryinizi bilmk istrdik. ndi ki beldir, sabaha qalsin. Yolunuz uzaqdir? B a n k o. ziz hökmdar, am vaxtina çkr gedib-glmyim. Yaxi yerims khrim gündüz, Qaranliq gecdn bir-iki saat Geri dönmk üçün borc almaliyam. M a q b e t. Ancaq qonaqlia gecikmyiniz. B a n k o. sla gecikmrm. M a q b e t. Eitmiik ki, Kralin qaniçn oullarinin Biri siinibdir ngiltry, O biri qaçibdir rlandiyaya. Ata qatillri olduqlarini Heç cür almirlar boyunlarina.

666

Milli Kitabxana

Fikri çadirmaqçün xalq arasinda Qrib ayi uydurur onlar. Sabah mühüm dövlt ilrimiz var, Yiiib bir yerd hll etmliyik, Onda bu bard daniariq biz. Gedin, sfriniz uurlu olsun! Flins d sizinl gedckdimi? B a n k o. Bli, artiq vaxtdir, mehriban kral. M a q b e t. Ka ki, atlariniz çapsin dördnala. Tez gedib, tez glin. Siz yaxi yol. (Banko gedir). Saat yeddiydk siz azadsiniz, Kim nec istyir yln bilr. Görüü nli keçirmk üçün Axam ama qdr öz vaxtimizi Glin tk keçirk, yalqiz keçirk. Xudahafiz! Allah siz yar olsun. (Maqbet v bir xidmtçidn baqa, hami gedir). Ehey, o adamlar buradadirmi? X i d m t ç i. Hökmdar, sarayin darvazasinin Önünd durublar mr müntzir. M a q b e t. Cld trpn, onlari yanima gtir. (Xidmtçi gedir). Möhkm dayanmirsa yldiyin taxt, Onda kral olmaq heç ny dymz. Könlümün n drin gusindk Yeriyib qanima Banko qorxusu. Onun o ahn tbitind Qlbi lrz salan bir dht vardir. O yaman csurdur, mrddir, igiddir, Sonsuz csarti, sonsuz cürti Ali-kamaliyla yaranib kiz. Yüz ölçür, bir biçir gördüyü ii. Dünyada mn yalniz ondan qorxuram.

667

Milli Kitabxana

Qdim Rum qeysri Yuli Sezarin Ruhu qarisinda Mark Antoninin Ruhu alçalantk, mnim d ruhum Alçalir Bankonun ruhu önünd. Cadugr bacilar vvlc mn Kral rütbsini vd eylynd Banko mzmmtl xahi etdi ki, Onun da bxtindn versinlr xbr. O vaxt sehrbazlar peymbr kimi, namla dedilr: kral nslinin Atasi olacaq glckd o. Mnims varisim olmayacaqdir. Baima xeyirsiz bir tac qoydular. lim yad nsl miras qalacaq Hökmdar sasi verdilr onlar. Demli, Bankonun övladlariyçün Mn öz pak qlbimi lklmim. Cinayt tördib, onlara gör, Qana blmim ncib Dunkani. Yalniz onlar üçün öz vicdanimin Büllur kasasina zhr tökmüm. bdi ruhumu mnfur eytanaBr dümnin satmiam dürtk. N var ki Bankonun törmlri Taca sahib çixsin, hökmdar olsun! Yox, yox, ola bilmz, bu mümkün deyil, gr beldirs, onda, ey tale, Haziram snin d töküm qanini, Gl, gl, ölüm-dirim vuruuna sn. O kimdir? (Xidmtçi iki qatill qayidir). (Xidmtçiy) ndi get, dayan qapida, Hrgah lazim gls, çairtdirariq. (Qatillr) Mn dünn sizinl danimamiam? B i r i n c i q a t i l. Bli, lahzrt, danimisiniz.

668

Milli Kitabxana

M a q b e t. Sözlrimi yaxi düündünüzmü? Baa düdünüzmü, bu vaxta qdr Sizi drd içind saxlayan xain Tkcn bir odur. Mni nahaqdan Hmi günahkar znn edirdiniz. Mn keçn söhbtd sübut etdim ki, Siz klk gln, siz tor quran, linizdn alan var-yoxunuzu, Hr cür vasitl yandiran-yaxan, Sizi mngnd zn odur, o. Htta öz alini itirn bir ks Aydin drk edr ki, bu bdbxtliyin Yegan baisi ancaq Bankodur. Bunu dünn siz baa salmadim? B i r i n c i q a t i 1. Bli, hökmdarim, baa saldiniz. M a q b e t. O söhbt bu iin vvli idi, ndis ikinci söhbt keçk. Grk biz trafli düünk bu gün. H, bir deyin görüm, glckd d Bu müdhi zillt dözcksiniz? Blk, sizi bel öyrdiblr ki, Amansiz liyl zülmt mzara Sizi sürüyrk çkib aparan, Mqqt içind ailnizi Ömürlük dilnçi kökün salan Xeyirxah adama, onun nslin Xeyir-dua verib diz çöksiniz? B i r i n c i q a t i 1. Hökmdar, neylyk, biz ki insaniq! M a q b e t. Bli, tazi, tula, nik, qurdbasan, Maki, ngi, danqa, quyruuçmbor Köpklr içind it sayilantk, Br övladinin içind siz d Bir insan, bir adam sayilirsiniz. Ancaq unutmayin bir hqiqti:

669

Milli Kitabxana

Köpklr frqlnir biri-birindn; Qapaan, mehriban, yaxi iy biln, Tnbl, cld, hiylgr yaranib onlar. Tbit onlarin adina gör Hrsin bir cür keyfiyyt verib. nsan xilqti d beldir, bel. ndi deyin görüm, üryinizd Kiilik qeyrti hökm eylyirmi? nsan crgsind n pis, sonuncu, Lyaqtsiz yeri tutmursunuz ki? Mn siz rfli bir i tapirim, O sizi dümndn xilas eylyr. Hm d hökmdarin mhbbtini, Böyük rbtini qazanarsiniz. Nec ki o sadir, mnim sizintk, N bir dincliyim var, n bir xo günüm. Biz bu dünyada yalniz v yalniz Hyat bailayar onun ölümü. k i n c i q a t i 1. Hökmdar, anadan olduum gündn Müdhi zrblri qansiz dünyanin O qdr da çkib köksüm mnim, Htta itirmdn birc an bel ntiqam alaram bu dünyadan mn. B i r i n c i q a t i 1. Mnim d üzüm gülmyib tale, Mn cana doymuam flaktlrdn. Haziram hr zaman hr thlüky. Ya mnim hyatim yaxilamali, Ya da bu hyatdan qurtarmaliyam. M a q b e t. Bunu hr ikiniz bilmlisiniz, Sizin dümniniz yalniz Bankodur. Q a t i 11 r. Bilirik, hökmdar. Maqbet Bilin, mnim d Amansiz, qaniçn dümnimdir o.

670

Milli Kitabxana

Onun hyatinin hr dqiqsi Sancilir qlbim sivri ox kimi. Mnim imkanim var, açiq-akara Onu yer üzündn silim bir anda. Fqt bel i yol vermk olmaz, Çünki bizim eyni dostlarimiz var. Onlarin sinanmi mhbbtini Grk itirmyim heç vaxt, heç vd. ksin nzrd ucalmaq üçün Özüm öldürdüyüm adamin üstd Grk nal çkim, göz yai töküm. sl hqiqti istyirm ki, Xalqin gözlrindn gizli saxlayim. El buna gör ürk qizdirib Ümid balayiram kömyiniz. k i n c i qatil. Hökmdar, siz biz nmr etsniz, Biz ona can bala ml edrik. B i r i n c i q a t i 1. Htta hyatimiz qurban gets d... M a q b e t. Sizin mrdliyiniz, igidliyiniz Aliib nur saçir gözlrinizd. Harada, n zaman pusquda durub, Ona hansi anda hücum etmyi Bir saatdan sonra deyrm siz. Saraydan knarda, baqa bir yerd Bu qtl bu gec qurtarmalidir. Hmi siz bunu xatirlayin ki: Haqqimda übhy yol vermk olmaz. Mnim arzum budur, mqsdim budur: Bel çtin idn, bu air idn Bir iz, bir nian qalmasin grk. O gedir öz olu Flinsl birg. Onun ölümündn onun olunun Ölümünü heç d az istmirm. Mn bir thlük olmasin dey Bu qmli taleyi el bu gec

671

Milli Kitabxana

O öz atasi il bölümlidir. Bir yana çkilin, bir yaxi-yaxi Düünün, dainin, qrara glin. Bu saat geriy qayidiram mn. k i n c i q a t i 1. Qrara glmiik artiq, hökmdar. M a q b e t. O halda dhlizd durub gözlyin, Mn sizi tezlikl çairtdiraram. (Qatillr çixirlar). Banko, qt olundu, uçacaq ruhun. Göylr qismtins, xobxtsn, mnc, Göylr qonacaq ruhun bu gec.

Gedir.

KNC SHN

Hmn yer. Baqa bir otaq. Ledi Maqbet v xidmtçi glirlr.

L e d i M a q b e t. Banko gedibdirmi? X i d m t ç i. Gedibdir, xanim. Fqt o bu axam qayidacaqdir. L e d i M a q b e t. Dayanma, tez çair lahzrti. Ona sözüm vardir. X id m t ç i. Ba üst, xanim.

Gedir.

L e d i M a q b e t. Bütün bu qurbanlar hdrdir, hdr. Öldürüb yaamaq ölümdn betr. Kdrdn doulan sevinc, sadt Ömürlük zabdir, ömürlük dht. (Maqbet daxil olur). N var bel, milord? N üçün, ndn daima yalqizsan, daima qmli? Ölmü adamlarin barsindki Bu air, üzücü düünclrin

672

Milli Kitabxana

Qoy qalsin biryolluq onlarla birg. Fikir elmkdn axi n çixar? Çarsiz drdlri unutmaq grk. Artiq olan olub, keçn d keçib. M a q b e t. lan yaralandi, ölmdi fqt, Yarasi bitiib saalacaqdir. Bizim hyatimiz vvlki kimi, Thlük altinda qalacaq yen. Döyük-döyük dht içind Yeyinc bir qismt çöryimizi, Qorxunc röyalarin vahimsindn Geclr oyanib tir-tir sinc, Qoy bu cahan mülkü od tutub yansin, Yer göy, göy yer dysin bir anda, Hr iki dünyamiz tarimar olsun. Bu ruhi zabin sarsintisindan Hycan içind qovrulmaqdansa, Tacini, taxtini zbt eylyrk Rahatliq evin göndrdiyimiz Ölüyl bir yerd yatmaq yaxidir. Qurtarib hyatin sksksindn Dunkan sakit yatir öz mzarinda. n rzil iini gördü xyant. ndi iti xncr, qorxulu zhr, Daxili davt, xarici hücum ­ Heç n, heç n ona toxuna bilmz. L e d i M a q b e t. Özünü l al, mehriban milord. Qoy mülayim olsun srt baxilarin. Çali, bu axamki qonaqliqda sn Hamiya ad görün, nli görün. M a q b e t. Üzüm gülckdir, quzum, snin d, Tvqqe edirm, gülsün siftin. Bankoya daha çox nvazi göstr.

673

Milli Kitabxana

Dilin irin olsun, baxiin hlim. Nec ki thlük içindyik biz Mcburuq yaltaqliq lalsind Yuyaq lklnmi vicdanimizi. Grk üzümüzü üryimiz Hr yerd hr zaman maska eylyk. L e d i M a q b e t. Unut bir dflik bu fikirlri. M a q b e t. Oh, mgr mümkünmü, istkli zövcm! Qlbim qrblrl doludur mnim. Bilirsn, Banko da, Flins d sadir. L e d i Maqbet. Onlarin hyati bdi deyil, nsan tbitin surtidir, bil. M a q b e t. Onlar ötridir, budur tsllim. Sn d bu ümidl hllik ad ol. Yarasalar çixib yuvalarindan Ov üçün xlvtc hl uçmami, Hekatanin sirli çairmasiyla Böcklr ayilib irin yuxudan Öz zrif, öz inc qanadlariyla Gecnin zngini hl çalmami Müdhi bir hadis ba verckdir. L e d i M a q b e t. Ndir o hadis? M a q b e t. Sevimli quzum, Bu ii bilmy indi can atma. Sonradan sn mni triflyrsn. Gl, ey zülmt gec, qara prdnl Rhmli, fqtli, nurlu gündüzün Mhbbtl dolu gözünü bala. Görünmz, bilinmz, qanli linl Mn zab vern, ziyyt vern Air buxovlari qirib parçala. Gün qürub edir, üfüqlr solur,

Uçur qaralar da mey doru.

674

Milli Kitabxana

Xeyirxah qüvvlor gedir yatmaa. Bdxahlar oyanir ikar tutmaa Sn gl heyrtlnm, sbr et bir qdr, r üstd qurulan rl yüksolr. Gedk mniml. Gedirlr. ÜÇÜNCÜ SHN Qsrin önünd bir park. Üç qatil glir. B i r i n c i q a t i 1. Kim dedi, qouldun sn biz? Ü ç ü n c ü q a t i l. Maqbet. k i n c i q a t i l. Yoxdur sasimiz übhlnmy, Ona csartl inanmaq olar. Bilir iimizi, mqsdimizi Bütün incliyi, tfsilatiyla. B i r i n c i q a t i 1. Onda dayan burda. Bax, artiq qrbd Saralir gündüzün son iartisi. Vaxtinda çatmaqçün karvansaraya Ati mahmizlayir gecikn yolçu. Bayaqdan hsrtl gözldiyimiz Adam yaxinlair anbaan biz. Ü ç ü n c ü q a t il. Aha, qulaq asin, at tappiltisi. B a n k o (shn arxasindan). Ey, ey, iiq verin! k i n c i q a t i 1. Bu, yqin, odur. ndi saraydadir baqa qonaqlar. B i r i n c i q a t i 1. Atlan harasa apardilar ki. U ç ü n c ü q a t i l.

Bu yerdn txminn bir mil knara.

675

Milli Kitabxana

Banko da hamitk adt gör Piyada gedck saraya burdan. Banko v Flins daxil olurlar. Bankonun lind msl var. k i n c i q a t i 1.. Ml, ml! U ç ü n c u q a t i l. Odur! B i r i n c i q a t i 1. Tez hazirlain! B a n k o (Flins). übhsiz, bu gec yai yaacaq. B i r i n c i q a t i 1. Qoy yasin. Birinci qatil iii söndürür, o birilri Bankoya hücum edirlr.

B a n k o. Xyant! Ah, olum, qaç, qaç! Sn al qisasimi (Qatil). Ah, rzil köl! Ölür. Flins qaçir. Ü ç ü n c ü q a t il. ii, bir deyin, kim söndürdü, kim? B i r i n c i q a t i 1. iin yanmasi ny grkdi? Ü ç ü n c ü q a t il. Yalniz ata öldü, oulsa qaçdi. k i n c i q a t i 1.. Görmdik biz iin sas qismini. B i r i n c i q a t i 1. Gedk, n etmiik, mlumat verk. Gedirlr. DÖRDÜNCÜ SHN Sarayda mrasim salonu. Süfr açilib. Maqbet, Ledi Maqbet, Ross, Lenoks, lordlar v miyyt daxil olurlar M a q b e t. Xahi eylyirm, rütby gör Keçib yerinizd ylsiniz. Hammiz mclis xo glmisiniz! L o r d 1 a r. Tkkür edirik, böyük hökmdar. M a q b e t. Adic, sadc ev sahibitk

Sizin yaninizda ylim grk.

676

Milli Kitabxana

Qalsin öz taxtinda ev sahibsi. Bir azdan biz ondan rica edrik, Lütf edib o açar bu ziyafti. L e d i M a q b e t. Mnim vzim siz balayiniz, Qlbn deyirm ki, dostlar xo glib. Birinci qatil qapi azinda görünür. M a q b e t (Ledi Maqbet). Gör, onlar nec d baxilariyla Tkkür edirlr sn ürkdn. Hami öz yerini tutdu, demli. Düz burda, ortada ylirm mn. Di kef balayin. vvlc, glin çk bu qdhi dövr etdirrk. (Qatil yaxinlair). Bu ndir, siftin qan içinddir! Q a t i 1. Bankonun qanidir. M a q b e t. Bu qorxulu qan Onun bdnind çalamaqdansa Snin siftind qalsa yaxidir. ini bitirdin? Qatil. Bli, hökmdar. Ksdim baini mn, öz llriml. M a q b e t. Sn ba ksnlrin n yaxisisan. Flinsi öldürn heç d pis deyil. gr bu ii d sn görmüsns, Tayin-brabrin yoxdur dünyada. Q a t i 1. Flins qaçib getdi, böyük hökmdar. M a q b e t (Knara). Yen xstlndim, drd aldi mni, Tamam saalmidim, yoxdu illtim. Mrmrtk sarsilmaz, qayatk möhkm, Havatk asud, azad idim mn.

677

Milli Kitabxana

Fqt indi yen zncirlnrk Sixilib vahim mngnsind übhlr içind dustaam, dustaq. (Qatil) Banko öldü yni? Q a t i 1. Bli, hökmdar. O daha oyanmaz, yatir xndkd. Bainda iyirmi yarasi vardir. Hmin yaralarin n balacasi n möhkm insani öldür bilr. M a q b e t. Tkkür edirm mn buna gör. (Knara) O böyük ilanin zildi bai, Balaca ilansa qaçdi, sa qaldi. Vaxtinda çixacaq zhr dilri, O zaman qorxulu olacaq o da. (Qatil) Yaxi, sn indi get, sabah tzdn Bu haqda tklikd söhbt edrik. Qatil gedir. L e d i M a q b e t. Mnim hökmdarim, qonaqlara siz Lazimi diqqti yetirmirsiniz. Qonaqlara ancaq ev sahibinin Gülr üzü grk, xo sözü grk. Yoxsa evd yemk daha yaxidir. Qonaqliqda bin hr bir xöryin Dadi mhbbtdir, smimiyytdir. Bunlarsiz ziyaft ziyaft deyil. M a q b e t. Gözl qinayirsan mni, zizim. Dostlar, bailayin, lap unutmudum. Yeyin itaha il, siz nu olsun. L e n o k s. Hökmdar, ylmk istyirsiniz?

678

Milli Kitabxana

M a q b e t. Alicnab Banko glsydi gr, Onda ölkmizin bütün güllri Burda bizim il birg olardi. (Bankonun ruhu daxil olur v Maqbetin yerind ylir). Ona drd üz vers, rhm eylmzdim, Onu qinayardim xyantd mn. R o s s. Vdin, sözün xilaf çixib o. Ey anli hökmdar, biziml birg ylib siz bizi rflndirin. M a q b e t. Burda bo yer yoxdur. L e n o k s. Bodur birisi. M a q b e t. Hani? L e n o k s. Budur, baxin! (Maqbet Bankonun ruhunu görür). Böyük hökmdar, Ndir sizi bel narahat edn? M a q b e t. Bunu kim düzldib? L o r d l a r. Nyi, hokmdar. Maqbet (ruha). Saçindan qan daman qanli baini Neçin mn dogru yirgalayirsan. Sn dey bilmzsn, müqssir mnm! R o s s. Kral xstlnib, qalxin, cnablar. L e d i M a q b e t. Yox, yox, qalxmayiniz, hörmtli dostlar. Onda bel hallar tez-tez ba verir. Düüb bu azara gnc yalarindan. Tvqqe edirm, ylsiniz. Bu mrz keçici, müvqqtidir, Bu saat o yen yaxi olacaq. gr siz baxsaniz hrktin, Onu hirslndirr nzrlriniz, Onun xstliyi iddt eylyr. Heç bir hmiyyt vermyin ona.

679

Milli Kitabxana

Balayin yemy. (Maqbet) d kiisn? M a q b e t. Bli, qorxu bilmz, csur bir kii. Mnim cürt edib baxdiim dht Salar vahimy eytani htta. L e d i M a q b e t. Yqin ki, yen d cfngiyatdir! Qlbini titrdn hmin qorxunun Gözünd ks edn sürtidir bu. Dunkanin csdi yaninda snin Gördüyün xncrin vahimsidir. Hqiqi qorxunun saxta ksidir. Ah, bu smclr, bu hycanlar Soyuq qi axami ocaq bainda Nnsinin qorxunc naillarini Dinlyn bir qiza yaraar ancaq. Utan, ayib olsun! N üçün bel Haldan-hala düür snin siftin? Demli, qorxursan bo bir mizdn d. M a q b e t (Lordlara). Siz bir ora baxin! H, baxm, görün! Buna übhniz var, n deyirsiniz? Yox a, sn n dedin, ndn qorxacam! (Bankonun ruhuna) Baini trpd bilirsn, aha, Dania bilrsn, de mqsdini. (Lordlara) gr srdablr, gr mzarlar Geri qaytarirsa cnazlri, Onda bu dünyada bizim gorumuz Qara-quzunlarin qarni olacaq. (Bankonun ruhu qeyb olur). L e d i M a q b e t. Bu ndir, dlilik alini aldi, Sn tamam itirdin kiiliyini?

680

Milli Kitabxana

M a q b e t. And olsun, siz mni gördüyünüztk Mn d onu gördüm. L e d i M a q b e t. Tfu, bir utan! M a q b e t. Qanunlar, qaydalar yox ikn hl, Qdim zamanlardan bu gün qdr Üzüb qan selind insan xilqti. Yen d qan tökür müdhi qtillr. Bir vaxtlar vardi ki, klldn beyni El çixarantk ölürdü insan. Bununla hr ey son qoyulurdu. Fqt, fqt indi öldürülnlr Baindan iyirmi yara alsa da, Tzdn dirilib, gordan qayidib Bizim yerimizi zbt elyirlr. Bu is qtldn daha dhtdir. L e d i M a q b e t. Möhtrm hökmdar, ziz qonaqlar Sizi gözlyirlr bayaqdan bri. M a q b e t (Ledi Maqbet). Mn lap unutmudum. (Lordlara) stkli dostlar, Tccüb etmyin hvalima siz. Mnim xstliyim çox qribdir. Evin adamlari öyrib buna. çib saliina cmi dostlarin, Sonra öz yerimd oturacaam. Mn rab süzün, balayin görk, Doldurun qdhi azina kimi. Süfr trafinda ylnlrin, Bir d ki dostumuz, ziz Bankonun Haminin içirm saliina mn. Yaman darixiram ondan ötri, Ka ki, Banko indi burda olaydi. (Bankonun ruhu qayidib yerind oturur).

681

Milli Kitabxana

Haminin v onun salii olsun. Haminin, haminin! L o r d l a r. Siz d sa olun! M a q b e t (Ruha). Rdd ol! Gözlrimin önündn çkil! Qoy torpaq gizlsin soyuq üzünü! Klln boalibdir, qanin donubdur. Gözlrin yerind iildasa da, Sn daha heç nyi gör bilmirsn. L e d i M a q b e t (lordlara). Narahat olmayin, mehriban lordlar. El bir ey yoxdur, bu adi haldir. Onun bu tutmasi, ancaq heyf ki, Bugünkü nliyi korlayir tamam. M a q b e t. nsan bacarani bacariram mn. styirsn qizmi rus ayisi ol, Ya çevril Ourqanin aç plnsin, Ya da xncrbuynuz grgdana dön, Görün n dhtli qiyaflrd, Polad sblrim titrmz heç vaxt. Ya tzdn diril, siyir qilinci, Mni xarabada döyü çair. Qorxub birc addim çkilsm geri, Aciz qiz uai adlandir mni. Fqt bu kild görünm mn. til gözlrimdn, ey müdhi kölg! Mnfur kabus, rdd ol! (Bankonun ruhu qeyb olur). Aha, o getdi. Mn yen adamam. - Niy durdunuz? Rica eylyirm, sakit ylin. L e d i M a q b e t (Maqbet). Olduqca qrib rftarinizla Pozdunuz bu gözl, bu n mclisi. Hamini yamanca myus etdiniz.

682

Milli Kitabxana

M a q b e t. Heç bel ey olar? Mgr bu kölg Qapqara qaralmi yaz bulududur, Ala üstümüzü, heyrtlnmyk? Tccüb edirm siz, dorusu, Sakit baxirsiniz bu mnzry. Zrrc dyimir yanaqlariniz, Saxlayir tbii, yaqut rngini. Mnim yanaqlarim sonsuz qorxudan Aappaq aarib bayaqdan bri. R o s s. Hansi mnzry, böyük hökmdar? L e d i M a q b e t (lordlara). Xahi eylyirm, danidirmayin. Get-ged pislir hali-hvali, Suallar daha da cinldr onu. Gedyin, gecniz xeyr qalsin. Adt-qaydaya ml etmdn, Birbaa buradan dailmaq olar. L e n o k s. Sizin d gecniz xeyr qalsin. Shht dilyirik lahzrt. L e d i M a q b e t. Dostlar, xo gldiniz! Siz yaxi yol! Maqbet v Ledi Maqbetdn baqa, hami gedir. M a q b e t. O, qan tlb edir. Deyirlr bel: Qani yumaq olar yalniz qan il. Dünyada qrib eylr görünüb: Aaclar daniib, dalar yeriyib. Siirçin, dolaa, qaayi göyd Nec qanad çalib, nec oxuyub? Bunlari öyrnib falçilar bir vaxt. n qorxunc qatili, gizli canini Axtarib tapiblar. Saat neçdir? L e d i M a q b e t. Artiq dan sökülür. N olub olub. M a q b e t. Bizim ziyaft glmdi Makduf.

Ciddi mrimiz mhl qoymadi. Buna n deyirsn?

683

Milli Kitabxana

L e d i Maqbet. Dvt etmidin? M a q b e t. Dvt etmmidim, ancaq n frqi, Onun mn qari soyuqluunu Hiss edib bilirm dolayi yolla. Mnim hr bir evd, hr bir trfd Pulla xidmt edn adamlarim var. Mn sabah, özü d lap shr tezdn Gedib görmliym cadugrlri. Haqqimda taieyin n pis hökmünü Sirli bacilardan öyrnmliym. Sadtim üçün axidib qani, Mn qurban verrm bütün dünyani. Girdim qan nhrin, üzdüm uzaa Bir ümid yoxdur ki, çixim qiraa. Mükül msldir geri qayitmaq, rli getmkdir lacim ancaq. Mühüm fikirlrdn od alir ürk, Zrbni tcili endirim grk. L e d i M a q b e t. Yuxusuz qalmisan, bir az yat, uyu, Ömr fa verir vaxtinda yuxu. M a q b e t. Gl, gedk yatmaa, baqadir vrdi, Xamliqdan töryir bu qorxu, tvi. Bu id biz hl uaq kimiyik.

Gedirlr. BENC SHN Kol basmi düznlik. ldirim çaxir. Hekata v üç cadugr glirlr. B i r i n c i c a d u g r. N olub, Hekata? Aciqlanmisan. H e k a t a. Bunun sbbi var. Mn deyin siz, Hani dbiniz, mriftiniz?

684

Milli Kitabxana

Bu nec oldu ki, eylyib cürt, Sehr iltdiniz siz mndn xlvt? Flakt mülkün qanad çaldiniz, Maqbeti gizlic tora saldiniz? Glin, unutmayin heç zaman bunu, Siz mn verirm sehri, fsunu. Bütün cadulara hökmdar mnm, Bütün blalara sbbkar mnm. Sehriml yaranir hr drd, hr qada, Fqt birc df dümürm yada, Bildirim hamiya qüdrtimizi, Göstrim alm öhrtimizi. n pisi budur ki, yüksldirsiniz Xain, paxil, kinli bir adami siz. Alir sehrinizdn güc-qüvvtini, Yaradir özünün sadtini. Tamahin gözüyl baxir cahana, Baqasina gör dümür ziyana. Grk yuyasiniz günahinizi, Açin maarada sabahinizi. Hmin chnnmd olacaam mn, Maqbet d glck oraya hökmn. Qorxudan, tvidn açilmir eyni, O glir öyrnsin öz taleyini. Qaynadin qazani müdhi caduyla, Dalayin qlbini sehr oduyla. Butun quvvmzi saliniz i, fsun atind yansin hmi. Mn artiq uçuram. Mütlq bu gec Taparam Maqbet qorxunc ignc. Yol verr dhtli cinaytlr, O dür n air flaktlr. Bu gecyarisi ay knarindan Bir fq ayrilib uçduu zaman Mn onu tutaram yer çatmami, Bir an dinclmrm onu tutmami. l keçirdimmi sehrlyrk Mn cövhr alaram o nurdan rng-rng.

685

Milli Kitabxana

Maqbet içn kimi tamam mst olar, Xyal dünyasina qapilib qalar. an-öhrt prdsi tutar gözünü, Sarsilmaz, yenilmz sanar özünü. Qlbind n fqt, n qorxu duymaz, Taley ba ymz, ölümü saymaz. Xudbinlik, lovaliq hökmü-zldn nsana yaranib birinci dümn. (Shn arxasinda kims nm oxuyur: Gl bri, gl bri, hökmdarim, gl!) Mnim körp ruhum sslyir mni, Buludlar üstünd gözlyir mni. Qulaq asin, baxin! Mn getdim artiq.

Qeyb olur. Birinci

c a d u g r. Tcili biz i balamaliyiq. Tezlikl o geri qayidacaqdir.

Gedirlr. ALTINCI SHN Forres. Sarayda bir otaq. Lenoks digr bir lordla daxil olur.

L e n o k s.

Tccüb etmyin sözlrim siz, Ozünüz düünün bir yaxi-yaxi. Dünyanin qrib ilri varmi! anli kralimiz Dunkanin qtli Maqbeti yamanca kdrlndirdi. lbtt, ölünü alamaq grk. Axamdan çox keçmi igid Bankonun Parkda hyatina qsd eylyiblr. gr sn istsn, dey bilrsn, Bankonu öz olu Flins öldürüb, Çünki Flins qaçib. Bel görünür, Qaranliq dünd, çox gec olanda

686

Milli Kitabxana

Heç ks evdn çöl çixmamalidir. Öz ziz, mehriban atalarinin Malkolm, Donalbayn qtl yetirib. Varmi yer üzünd el bir adam Dht glmsin bu vhilikdn?! N müdhi günahdi! Bu air kdr Nec d prian etdi Maqbeti! Haqqin buyurduu müqdds hirsl Qilinci qinindan siyirdi birdn. çki köllri, yuxu qullari O iki canini bir an içind Oz qizil qanina qltan eyldi. Mgr ncib bir i deyildimi bu? Bli, hm ncibdi, hm d ailli. Çünki o nökrlr rzilcsin nkar edrdilr mllrini. Bu da tmiz qlbli hr bir insanin Böyük qzbin sbb olardi. Odur ki, deyirm, Maqbet yerind, Hm d öz vaxtinda gördü tdbiri. Mn el glir, hökmdarimiz Tutsaydi Dunkanin oullarini, (Allah edydi ki, tutmayaydi heç). Ata öldürmyin n olduunu Onlara yaxica göstrckdi. Flins d gözl drs verckdi! Ancaq daha susaq! Eitmim ki, Bir-iki dbsiz sözlr gör, Hm d müstbidin ziyaftin Glmkdn imtina etdiyi üçün Makduf düçar olub sonsuz qzb. O indi hardadir, bilirsinizmi? L o r d. Taxt-tacin varisi Dunkanin olu ndi sjinibdir ngiltry. Mömin Edvard onu öz sarayinda El hörmt il qbul edib ki,

687

Milli Kitabxana

Bu zalim müstbid onun n uca, Ali hüququnu ourlasa da, Unudub taleyin dönüklüyünü. Sanki, o heç bir ey itirmyibdir. Makduf ora gedib böyük ümidl, Müqdds kraldan rica eylsin: Bizi qorumaqçün göndrsin drhal Sivard, Hortumberlnd ordularini. Allahin yardimi, kömyi il Bir qismt çöryi, rahat yuxunu Tzdn geriy qaytara bilk. Yolda mclisind, dost süfrsind Qorxmayaq xainin xncrindn biz. Vtn namusla xidmt eylyk, Hr azad insanin öz haqqi olan Hörmt, rf çataq yen d. Bel mlumatlar kral Maqbeti Yaman çixaribdir özündn, yaman, ndi hazirlair mühariby. L e n o k s. Makdufu hökmdar dvt edibmi? L o r d. Bli, dvt edib. Fqt qürurla Tan qasid deyib: "Glmirm, cnab!" Qasid hirsl töküb qa-qabaini, Geriy dönrkn mirildanib ki: "Peman olarsan bu cavab üçün". L e n o k s. Bu sözlrdn sonra csartli tk Qt edib dolansin ehtiyat il. Xatadan-bladan uzaqlaaraq Ölkdn o qaçib ngiltry. Qoy xeyir mlyi çixsin yoluna, Sarayda uurlu elçisi olsun. Bu qansiz mlunun pncsi altda Müsibtlr çkn vtnimiz Böyük tanri özü rhm etsin. L o r d. Amin!

Gedirlr.

688

Milli Kitabxana

DORDÜNCÜ PRD BRNC SHN

Qaranliq bir maara. Ortada ocaq üstünd qaynar bir qazan. Göy guruldayir, ildirim çaxir. Üç cadugr daxil olur.

B i r i n c i c a d u g r. Üç yol miyoldadi zilqara piik. k i n c i c a d u g r.. Üç yol ciyilddi kirpi balasi. Ü ç ü n c ü c a d u g r. "Vaxtdir, vaxtdir" dey qiqirdi rdoy. B i r i n c i c a d u g r Ocaq trafinda süzk yan-yana, Zhrli n varsa, ataq qazana. Sehrl knara ayrilsin zhr, Grk zhmtimiz getmsin hdr. Birinci qaynadaq qurbaani biz, Bir ay badan-baa gec v gündüz Yatib da altinda, mst edib cadu, Zhr tuluuna dönüb vücudu. H a m is i. Alovlanib yan, ocaq, yan, Qayna, qazan, qayna, qazan. k i n c i c a d u g r. Qoy bisin tavada ilan qabii, Krtnkl gözü, qaban dirnai. Yarasa drisi, köpk seliyi, Tisbaa ayai, xrçng iliyi. Haça gürz dii, koramal dili, Siirçin qanadi, keçi qzili. Sehrli tavamiz qaynasin brk-brk Zülmt chnnmd odlu qazantk. H a m i s i. Alovlanib yan, ocaq, yan, Qayna, qazan, qayna, qazan. Ü ç ü n c ü c a d u g r. Ataq tavamiza canavar dii, Axçaya bürünmü jdaha döü. Köpk baliinin qiirdaini, Çürümü meyitin toz-torpaini.

689

Milli Kitabxana

Qaranliqda bitn kal böyürtkni, Ayin üzüntki qara lkni. Dinsizin barini, trsin burnunu, Zalimin ödünü, bicin qarnini. Qhbnin çuxurda xlvt doduu, Dünyaya glntk drhal boduu Günahsiz körpnin barmaqlarini, Qhbnin dilini, dodaqlarini. Bunlari tilsim salsin sehrimiz, Bunlardan bir siyiq biiryin biz. Qati olsun dey siyia grk Plng içalatin lav edk. H a m is i. Alovlanib yan, ocaq, yan, Qayna, qazan, qayna, qazan. k i n c i c a d u g r. Siyii soyutsun meymunun qani, Sehrimiz mat qoysun cüml cahani. Hekata daxil olur. H e k a t a. Bax, buna söz olmaz, min hsn siz, Mükafat yarair zhmtiniz. ndi mlklrtk tutun l-l, n nm oxuyun gözl rqs il. Qazan trafinda dövr vurun siz, Qazanda n varsa, sehirlyiniz.

Musiqi çalinir, cadugrlr rqs edrk nm oxuyurlar. Sonra Hekata gedir.

k i n c i c a d u g r. Mnim barmaqlarim qainir yaman, Glir maaraya bir qddar insan. (Taqqilti eidilir).

Qapini döyn var, Açilin, qifillar! (Maqbet daxil olur).

690

Milli Kitabxana

M a q b e t. Ey zülmt gecnin ovsunçulari, N i görürsünüz bu gecyari? H a m i s i. imiz adsizdir zldn bizim. M a q b e t. Adsiz iiniz and verirm mn, Cavab verin mnim suallarima, Hardan bilirsiniz, öyrnirsiniz, Bunun mnim üçün heç bir dxli yox. Sizin vahimli cavabinizdan Qasira qoparib güclü külklr Mbdlr üstün hücum çks d, Tufanli dnizd quduz dalalar Qirib gmilri qrq eyls d, Yanib kül döns gömgöy zmilr, Aaclar kökündn çixsa da htta, Qalalar yixilib öz tmlindn Uçsa zalimlarin baina bel, Saraylar, ehramlar alt-üst olsa da, Dünyada qalmasa canli bir xilqt, Mhv olub dailsa bütün tbit, Yen mnim üçün bir mnasi yox. Cavab istyirm sorularima. B i r i n c i c a d u g r. Sual ver. k i n c i c a d u g r. Xbr al. Ü ç ü n c ü c a d u g r.. Biz cavab verk. B i r i n c i c a d u g r. Kimdn istyirsn cavabi, kimdn ­ Bizdnmi, yoxsa ki ali ruhlardan? M a q b e t. Çairin onlari, görüm onlari. B i r i n c i c a d u g r. Doqquz bala doub balasin yeyn Donuzun qanini ocaa tök sn... Vaxt ötür, dayanma, dayanma bir an, Yenic asilmi dar aacindan Qatilin trini gtirib yatk Ocaa çil ki, alisin brk-brk.

691

Milli Kitabxana

H a m i s i. N frqi, ya böyük, ya kiçiksiniz, Ey ruhlar, görünün gözümüz siz.

Göy guruldayir. Birinci ruh dbilqli ba klind zühur edir. M a q b e t. Ey namlum qüvv, mn söyl ki... B i r i n c i c a d u g r. Snin niyytini bilir o qüdrt, Sn ona qulaq as, danima fqt. B ir i n c i r u h. Maqbet! Maqbet! Maqbet! Fayf tanindanMaqdufdan özünü gözl hr zaman. Artiq kifaytdir, mndn l çkin. Yerin tkin çkilir.

M a q b e t. Sn kimsn, neçisn, bir mnasi yox, Bu gün öz vaxtinda xbrdarliqçin Tkkür edirm sn ürkdn. Sn mnim qorxumu düzgün söyldin. Daha bir söz... B i r i n c i c a d u g r. Ona mr etmk olmaz. Bir baqasi da var, o, birincidn Daha qüvvtlidir, daha güclüdür.

Göy guruldayir. kinci ruh al qan içind bir uaq klind zühur edir.

k i n c i r u h. Maqbet! Maqbet! Maqbet! M a q b e t. Tbit mn Üç qulaq versydi, üçüyl d mn Sni dinlyrdim nfs drmdn. k i n c i r u h. Zalim ol, qddar ol, axit qizil qan, Br övladindan qorxma heç zaman. Qadindan doulan dünyada bir ks Maqbet zrrc ziyan yetirmz.

Yerin tkin çkilir.

692

Milli Kitabxana

M a q b e t. Onda yaa, Makduf. Sndn n qorxum? Yox, yox, ehtiyatli olmaq grkdir. nami ikiqat artirmaliyam, Taleyin hökmüyl sn ölmlisn. O zaman bnizi qaçmi vahim Heç vaxt yalanlarla sarsitmaz mni. ldirim göylrdn alov töks d, Rahatca yataram öz yerimd mn. Göy guruldayir. Üçüncü ruh bai tacli bir uaq klind zühur edir. Onun lind aac budai vardir. Kimdir ahzadtk bel ucalan? Görünür, hökmdar nslindndir o. Baina tac qoyub uaq yainda. C a d u g r l r. Qulaq as, dartima, ona söz dem. Ü ç ü n c ü r u h. ir kimi csur ol, qorxma heç ksdn, N açiq hücumdan, n sui-qsdn. Maqbeti qoynunda hifz elyir baxt, Maqbet mlub olmaz dünyada heç vaxt. Dunsinan daina Birnam mesi Nec ki qalxmayib coar nsi. Yerin tkin çkilir. M a q b e t. Bu i mümkün deyil: dünyada heç ks Meni qouna çevir bilmz. Aaca sgrtk mr edn varmi? Aac da torpaqdan heç ayrilarmi? Siz mn dediniz peymbr sözü, Gül kimi açdiniz könlümü, düzü. Ruhumda ba vern amansiz qiyam Rahatlandi tamam, sngidi tamam. Nec ki yerimir Birnam mesi Olmaz üryimin bir ndisi. Demk, kral Maqbet xobxt olacaq, O öz cliyl ölck ancaq.

693

Milli Kitabxana

Fqt alovlanir baqa dilyim, Yen hycanla vurur üryim. Varsa xbriniz cmi ilrdn, Bilmk istyirm bir sirri d mn. Bankonun övladi, - budur dht d, Kral olacaqmi bu mmlktd? C a d u g r l r. Daha kifaytdir, soruma artiq. M a q b e t. Razi salmasaniz siz mni gr, Mnim xahiimi rdd eylsniz, Qoy siz bdi lntlr olsun! (Bu vaxt qazan yoxa çixir). Qazan nec oldu? Bu ss-küy ndir? eypur sslri eidilir. B i r i n c i c a d u g r. Glin! k i n c i c a d u g r.. Glin! Ü ç ü n c ü c a d u g r.. Glin! H a m i s i. Görünün ona. Kdrdn göynsin köksünd ürk, Siz glin kölgtk, gedin kölgtk. Shndn bir-birini tqib edn skkiz kral keçir. Sonuncu kral lind bir güzgü tutub. Onun arxasinca Bankonun ruhu glir. M a q b e t (birinci krala). Yaman bnzyirsn Bankoya, rdd ol! Tacin gözlrimi deir ox kimi. (kinci krala) Birinci krala oxayir bu da, Saçi da, taci da eynidir, eyni. (Cadugrlr) Aha, üçüncüsü, sn bir i bax, Nec d bnzyir vvlkilr! Ey rzil falçilar! N üçün, ndn Onlan siz mno göstrirsiniz? Bu da dördüncüsü! Ka kor olaydim! Bu ndir! Qiyamt günün qdr

694

Milli Kitabxana

Bu crg, bu sira davam edck? Glir bir baqasi, h, yeddincisiBaxmaq istmirm daha onlara. Odur yen glir... skkizincisi Hl bax, lind güzgü tutubdur. Güzgüd aydinca görünür mn Bütün bir nsilin kral dstsi. Onlarin lind dövlt niani ­ Üçbali sa var, qoa qizil ar. Qorxunc mnzrdir, müdhi tamaa! ndi mn görürm bu hqiqtdir. Qanina blnmi Bankonun ruhu Onlari göstrib, mn gülür, ah! Sanki deyir: onlar mnim nslimdir. Nec, nec bym! Bel deyilmi? Ruhlar qeyb olur. B i r i n c i c a d u g r. Bli, bu beldir. Maqbet, niy sn Bel drd içind qhrlnirsn? Durmayin, bacilar, cld trpnin siz, Onun kdrini daidain biz. Böyük hökmdara sevinc dilyin, Mn nm oxuyum, siz rqs elyin. Kral fqtini ksmsin bizdn, Qlbn razi qalsin sntimizdn.

Musiqi. Cadugrlr oynayaraq qeyb olurlar. M a q b e t.

Hani cadugrlr? Gözdn itdilr? Qoy bu air saat qalsin tqvimd bdi, silinmz bir lk kimi. Ey, ey, çöld kim var? Glin içri!

Lenoks daxil olur.

L e n o k s. Zati-alilri, ndir mriniz? M a q b e t. Gördünmü o qari sehrbazlari? L e n o k s. Xeyr!

695

Milli Kitabxana

M a q b e t. Keçmdilr snin yanindan? L e n o k s. Xeyr, keçmdilr, böyük hökmdar. M a q b e t. Ka onlari tutsun taun azari, Onlara inanan lnt glsin! At ayai ssi eitdim indi, Yaxi, söyl görüm, gln kimiydi? L e n o k s. ki süvaridir, xbr gtirib: Makduf dünn qaçib ngiltry. M a q b e t. Nec, Makduf qaçib? L e n o k s. Bli, hökmdar. M a q b e t (knara). Ey zaman, ovumu aldin limdn, Sn pozdun qorxulu planlarimi. Hyata keçmyn bir arzu, muraz ldn uçan qudur, qaytarmaq olmaz. Bu gündn dyimz qrarim mnim. Qlbimd yaranan ilk arzu, niyyt limin ilk ii olacaq yalniz. El mn bu saat hrktiml Fikrimin baina tac qoyacaam. Demk, fikir varsa, i d grkdir: Makdufun qsrin hücum eylyib, Fayfi zbt edcm bir an içind. Onun arvadini, uaqlarini, Bütün var-yoxunu, qohumlarini Bir-bir qilincimdan keçircym. Bo-bo, hrz-hrz öyünr tlxk, Hirsim soyumami i görüm grk. Rdd olsun ruhlar da, cadugrlr d! (Lenoksa) Qasidlr hardadir? Di haydi, gedk, Sn mni onlarin yanina apar.

Gedirlr.

696

Milli Kitabxana

KNC SHN Fayf. Makdufun qsrind bir otaq. Ledi Makduf, onun olu v Ross daxil olurlar.

L e d i M a k d u f. O n i tutub ki, qaçib ölkdn? R o s s. Xanim, siz sbr edin. L e d i M a k d u f. O, sbr etdimi? Onun bu qaçmasi bir dlilikdir. Yoxdur bir suçumuz, bir günahimiz. Onun vahimsi, onun qorxusu ndi xain kimi göstrir bizi. R o s s. Siz ki bilmirsiniz, onun qaçmasi ndi qorxaqliqdir, ya ailli i? L e d i M a k d u f. N?N?Ailli i! Atib evini, Arvadim, körp uaqlarini Ailli bir adam qaçarmi mgr? O bizi sevmyir, sevmyir artiq. O adi hisslrdn mhrum olubdur. Dünyada qularin n balacasi Zif çaliquu oz yuvasinda Vuruur, doyuur guclu bayqula, Qoruyur öz körp balalarini. Bs o? Osa qaçdi, bu qorxaqliqdir. Onun bu iind, hrktind N mhbbt vardi, n d ki ail. R o s s. Mnim ziz bacim, rica edirm, Bir az özünüzü l aliniz. Bunu unutmayin: sizin riniz Ailli, kamalli, ncib insandir. Çrxin grdiini, dövrün hökmünü O görür, o bilir hamidan artiq. Çatmir csartim çox danimaa. Zaman dhtlidir, dövran amansiz. Xyant etmdn xain adlanmaq, Günahi olmadan qorxmaq, çkinmk,

697

Milli Kitabxana

Müdhi ayilr burulaninda, Tufanli dryaya dümü adamtk, Hara gldi üzmk dht içind N qdr çtindir, n qdr air. Sa olun, gedirm, mehriban bacim, Çox çkmz, yen d qayidaram mn. Flakt çatibdir son nöqtsin, Heç vd bu bel davam eylmz. Bu hyat ya birdn alt-üst olmali, Y a da yava-yava düzlmlidir. (Ledi Makdufun ogluna) Allah amaninda, balaca dostum! L e d i M a k d u f. Atasi sa ikn yetimdir uaq. R o s s. Nec d axmaam, lngidim yaman. Burda çox dayanmaq hm mnim üçün, Hm d sizin üçün thlüklidir. Daha durmaq olmaz, sa olun, xanim.

Gedir.

L e d i M a k d u f (ogluna). Quzum, atan ölüb, n edcksn? Söyl bir, n thr yaayacaqsan O l u. Qular kimi, ana. L e d i M a k d u f. Nec, n dedin?! Cücüyl, böckl dolanacaqsan? O l u. N tapsam, onu da yeycym mn. Qular n tapirsa, onu da yeyir. L e d i M a k d u f. Ah, yaziq qucuaz, sn bu dünyada Tldn, cldn qorxmursan mgr? O l u. Axi, niy qorxum? Yaziq qulara Heç vaxt tl, cl qurmazlar, ana! Sn n deyirsn de, atam ölmyib.

698

Milli Kitabxana

L e d i M a k d u f. Yox, yox, atan ölüb. Zavalli balam, Bs indi atasiz n edcksn? O l u. Yaxi, bs sn arsiz n edcksn? L e d i M a k d u f. N var ki! stsm iyirmisini Mn sabah bazardan ala bilrm. O 1 u. Biri gün yenidn satmaq üçünmü? L e d i M a k d u f. Olüm, sn nec d hazircavabsan? Vallah, alin çoxdur yama gör. O 1 u. Atam xain idi? L e d i M a k d u f. H, xain idi. O 1 u. Xain n demkdir? L e d i M a k d u f. n asan bir söz And içib, andini pozan yalançi. O 1 u. Bütün yalançilar xaindir mgr? L e d i M a k d u f. Yalançi xaindir, asilsin grk. O l u. And içib, andini pozan adamlar Grk asilsinlar dar aacindan? L e d i M a k d u f. Hamisi. O 1 u. Onlari bs kim asacaq? L e d i M a k d u f. Vicdanli adamlar, mehriban olum. O l u. El is, xainlrin hamisi axmaqdir; çünki xainlr o qdr çoxdur ki, bütün vicdanli adamlari tutub dyr v dar aacindan asa bilrlr. L e d i M a k d u f. Allah sn kömk olsun, bdbxt eytan. De görüm, atani hardan tapacaqsan? O l u. Atam ölsydi, sn alayardin. gr alamasaydin, onda bilrdim ki, tezlikl mnim tz atam olacaq. L e d i M a k d u f. Sn bdbxt çrnçi, n daniirsan?

Qasid glir.

Q a s i d. Yaradan hifz etsin sizi, ay xanim. Bilirm ki, mni tanimirsiniz,

699

Milli Kitabxana

Fqt taniyiram sizi yaxindan. Yükskdir sliniz, ncabtiniz. Qorxunc bir thlük izlyir sizi. N qdr sad bir adam olsam da, Dinlyin siz mnim mslhtimi. Burda dayanmayin, çixin aradan, Aparin günahsiz uaqlari da. Sizi çox qorxutdum, bilirm ki, bu n qaba, n kobud bir vhilikdir. Bu müdhi blani glib vaxtinda Siz çatdirmamaq, xbr vermmk Daha çox vhilik sayilmazdimi? ndi bu flakt lap yaxindadir. Allah saysind saxlasin sizi. Artiq durmaq olmaz.

Gedir.

L e d i M a k d u f. Mn hara qaçim? Pislik etmmim axi heç kim! Yox, yox, unutmuam bu hqiqti: Bu fani dunyada yaayiram mn. Pislik triflnir dünyada çox vaxt, Yaxiliq axmaqliq sayilir ancaq. Pislik etmmim heç kim deyib, Mn bir qadin kimi özümü gr Mudafi etsm, n mnasi var Bu adamlar kimdir.

Qatillr içri soxulurlar.

B i r i n c i q a t i 1. Hani riniz? L e d i M a k d u f. El çirkin yer getmyib ki o, Snin kimilrl glsin üz-üz. B i r i n c i q a t i l. O xaindir! O l u. claf, yalan deyirsn!

700

Milli Kitabxana

B i r i n c i q a t i l. Yox a, yumurtadan boylanan cüc! (Onu qilincla vuraraq) Qorxulu xainin miskin çirtimi. O l u. O mni öldürdü, sn durma, ana! Qaç burdan, qaç burdan, yalvariram, qaç!

Ölür. Ledi Makduf "Qtl, qtl" dey bairaraq qaçir. Qatillr onu izlyirlr.

ÜÇÜNCÜ SHN

ngiltr. Kral sarayinin önü. Malkolm v Makduf glirlr.

M a l k o l m. Gl gedk, çkilk tnha guy, Qlbimizi didn kdrimizi Alayib boaldaq göz yaimizla. M a k d u f. Yaxi olardi ki, yola düüb biz, r kimi, qilinci siyirib qindan, Drddn xilas edk vtnimizi. Hr gün yetimlrin, dul qadinlarin Odlu ah-nalsi, aci fryadi Yerdn bülnd olub qalxir göylr. Göylrin üzün deyir zrb il, ks edir dhtli ildirim kimi. Tüknmz drdin otlandiyanin, El bil, göylr d yanir ürkdn, Hiçqirib, hönkürüb tökür göz yai. M a l k o l m. Yalniz alayiram inandiima, Yalniz bildiyim inaniram mn. El zaman glr, el vaxt glr,

701

Milli Kitabxana

Hr eyi sahmana salaram özüm. Bel mlum olur sözlrinizdn: Dünyada yegan, misilsiz adi Haminin dilind qabar balayan, Bu qaniçn zalim bir vd, bir vaxt Vicdanli taninib, doru sayilib. Siz ona ürkdn balanibsiniz. Siz toxunmayib bu gün qdr. Mn hl cavanam, acizm indi. Mni qurban verib o müstbid, Ala bilrsiniz nam, hdiyy. Tanrinin hirsini soyutmaq üçün Taqsirsiz, günahsiz, aciz quzunu Aparib tanriya qurban verirlr. M a k d u f. Mn xain deyilm. M a l k o l m. Maqbet xaindir. Ona ba ymkdir sizin borcunuz. Qeyrtli, namuslu, ncib insanlar Hakimin hökmün tabedir ancaq. Bu sözlr gör bailayiniz. Mnim fikirlrim qtiyyn sizin Tbitinizi dyi bilmz. Günaha batsa da n gözl mlk, Gözldir yen d bütün mlklr. clafliq taxsa da safliq maskasi, Safliq öz hüsnünü saxlamalidir. M a k d u f. Mn tamam itirdim ümidlrimi. M a l k o l m. Dorudur, o yerd, hmin yerd ki, Mn d orda tapdim übhlrimi. Hani arvadiniz, uaqlariniz ­ O nadir, vzsiz sevgi tellri? N üçün onlarla görümdn siz Tcili, tlsik çixib gldiniz? Mni bailayin, mqsdim sizi Thqir etmk deyil übhlriml.

702

Milli Kitabxana

Özümü xatadan hifz elmkdir. N deyim, blk d, siz haqlisiniz. M a k d u f. nl, inl, mnim bdbxt vtnim! Qoy qanlar çalasin yaralarindan. Ey lova istibdad, ey zalim cllad, Yegan hakim ol, öz kefini çk. Bil ki, daltin cürti çatmir, O sn heç vd toxuna bilmz. Snin sartin, snin zilltin Artiq qanun il tsdiq olunub. Daha sözüm yoxdur, lvida, prins! Fqt unutmayin heç zaman bunu: Qanli müstbidin zbt eldiyi Bütün otlandiya torpaqlarini, rqin sonsuz, zngin srvtlrini Mn verslr d, alçalib heç vaxt Siz düünn qdr rzil olmaram. M a l k o l m. ncimyin: sla düünmyin ki, Mn sizdn çkinib deyirm bel. Bilirm, dözülmz sart altda Bdbxt vtnimiz mqqt çkir. ztirab içind o zavallinin Qlbindn qan axir, gözlrindn ya. Onun sizildayan yaralarinin Üstündn yaralar vurulur hr gün. Bunu da bilirm, bükülmz qollar Mnim hüququmu qoruyacaqdir. Mn ngiltr hazirdir, hazir Çoxminlik, böyük bir ordu vermy. Tutalim, mn gedib o müstbidin Baini tapdadim ayaim altda, Yaxud qilincima taxdim baini. Bunun n mnasi, n faydasi var. Yaziq vtnimiz vvlkindn çox Drdlr, qmlr düçar olacaq.

703

Milli Kitabxana

Taxt-tacin varisi daha dhtl Onu parça-parça eylyckdir. M a k d u f. Yaxi, varis kimdir? M a l k o l m. O mn özümm. çimd gizlnib saysiz qüsurlar. Onlar üz çixib akar olanda O vaxt qara Maqbet mnim yanimda Qar tkin dümappa görünckdir. Mnim törtdiyim hdsiz-hüdudsuz Air blalarla müqayisd Bir quzu sanacaq xalqimiz onu. M a k d u f. Yox, yox, müdhi, qorxunc chnnmd d Maqbet kimi rzil, alçaq, yaramaz, Bir lnt glmi iblis tapilmaz. M a l k o l m. Eldir, o acgöz, kinli, qaniçn, Riyakar, saxtakar, xain, azindir. Onda cmlibdir bütün nöqsanlar. Lakin daha pisdir mnim hvtim, Onun n hddi var, n d sonu var. Sizin xanim-xatin qadinlariniz, Msum qizlariniz, glinlriniz Mnim alovlanan ehtirasimin Drin drsini doldura bilmz. Bu yolda qariya çixan sdlri Tamam daidaram, alt-üst edrm. Belsinin kral olmasindansa Maqbet öz yerind qalsa yaxidir. M a k d u f. Hddn artiq hvt tbitinc Dünyada dözülmz bir istibdaddir. hvt d bo qoyub çox saraylari, Neç krallari salib taxtindan. Ancaq qorxmayiniz bundan qtiyyn, Ala bilrsiniz öz haqqinizi.

704

Milli Kitabxana

Qlbinizi yaxib-yandiran odu Xlvtc, gizlic söndürrsiniz. Sizin arzunuzla gül aça biln N çoxdur naznin gözllrimiz. hvt trlaniniz bu kkliklrin Heç d hamisini ovlaya bilmz. M a l k o l m. Bundan baqa, mnim hris qlbimd Heç zaman doymayan tamah da vardir. gr kral olsam, öldürrdim mn Bütün kübarlari, zadganlari. Alardim birinin torpaqlarini, Birinin evini, da-qalarini. N qdr çox yisam vari-dövlti, O qdr artardi hrisliyim d. Smimi, xeyirxah, düz adamlari Yalniz srvt üçün, qnimt üçün Min cür bhanyl mhv eylyrdim. N qanun, n insaf, n d dalt ­ Heç n saxlamazdi yolumdan mni. M a k d u f. Thlükli olur tamah hvtdn, nsanin qlbind bu müdhi bla Çox yaman, çox drin rilr atir. Bizim krallari qana blyn, Köksün sancilan qilincdir tamah. Lakin qorxmayiniz zrrcn ondan. Çünki otlandiya öz srvtiyl Bu yanar odu da söndür bilr. Baqa lyaqtlr hatsind Bel qüsurlara dözmk mümkündür. M a l k o l m. Fqt yoxdur mnim bir lyaqtim. Kral olmaq üçün insana mütlq dalt, hqiqt, sbir, irad, Mrdlik, xeyirxahliq, tvazökarliq, Mhbbt, mrhmt, dözüm grkdir.

705

Milli Kitabxana

Bunlarin heç biri tapilmaz mnd. Bunlara ks olan, tzad yaranan Hr cür cinaytlr girdabiyam mn. limd ixtiyar olsaydi gr, Birliyi, dostluu, smimiyyti Atardim chnnm alovlarina. Sülhü, rahatlii alt-üst eylyib, Bütün yer üzün nifaq salardim. M a k d u f. Ah, yaziq vtnim! Ah, otlandiya! M a l k o l m. Bli, mn belym. Bel bir adam, Deyin, layiqdirmi kral olmaa? M a k d u f. Kral olmaami? Bel bir adam Htta layiq deyil yaamaa da. Mnim bdbxt xalqim, zavalli xalqim! Qanli müstbidin zülmü altinda Sn n vaxta kimi inlycksn? Haçan qayidacaq xobxt günlrin? Taxtinin-tacinin sl varisi Etiraf eylyib qüsurlarini, Tamam lkldi kral nslini. Vlihd, bilin ki, sizin ataniz n ali, müqdds bir kral idi. Ananiz - o mömin, o msum qadin Ömrü baa vurdu ibadt il. Sizins dhtdir günahlariniz. Onlari birbbir danimaqla siz ziz vtnimdn - otlandiyadan Mni bdilik sürgün etdiniz. Of, artiq lvida! Of, qlbim, qlbim! Bütün ümidlrim puç oldu mnim. M a l k o l m. Makduf, qlbinizin tmizliyindn Yaranmi bu coqun, bu haqli qzb Çirkin übhlri sildi könlümdn. Siz doru, namuslu, vicdanlisiniz.

706

Milli Kitabxana

Mni dflrl hiylgr Maqbet styib klkl toruna salsin. Hr df iblisin tlsindn mn Ailla-kamalla xilas olmuam. Odur ki, heç ks yoxdu inamim. Fqt inaniram siz bu gündn, Allah aramizda qoy ahid olsun. Mn siz verirm ixtiyarimi. Geri götürürm özüm bard Dediyim eybcr iftiralari. Özüm yaxdiim qara lklr Yaddir namusuma, tbitim. Mn üzüprdli bakir olanam, Hl bir qadina dymyib lim. Yalandan heç zaman and içmmim. Dünyada heç nd olmayib gözüm. Mn aid olan indi n varsa, Heç vaxt heç birin can atmamiam. lqarim saf olub, dostluum möhkm, eytani eytana satmamiam heç. Sevmim düzlüyü hyatim qdr. Bu gün öz haqqimda hm d ilk df Mn yalan söyldim, yalan danidim. sl-hqiqtd olduu kimi Bütün bu varliim snindir, snin. Bu gündn özümü, öz hyatimi Bdbxt vtnim hsr elyirm. Sn bura glmmi, dorudan da, biz Qrara almiiq qoca Sivardla On minlik orduyla hücum eylyk. ndi bir gedrik dümn üstün. Haqq biz yar olsun! Niy susursan? M a k d u f. Sadt görüdü flakt il, Bu yaman çadirdi, sarsitdi mni. Hkim daxil olur.

707

Milli Kitabxana

M a l k o l m. Yaxi, daniariq sonra bu haqda. Bu gün lahzrt glirmi, hkim? H k i m. Bli, indi glir. Bir dst bdbxt fa tapmaq üçün gözlyir onu. Onlarin drdindn ba açmir loman, Elm qüvvsizdir, tbabt aciz. Fqt o yüngülc toxunan kimi, Saalir o saat air xstlr. Ona qüdrt verib böyük yaradan, Özü sehirlyib onun lini. M a l k o l m. Tkkür edirm, mehriban hkim.

Hkim gedir.

M a k d u f. Hkimin dediyi n xstlikdir? M a l k o l m. Xnazir adlanir eld-obada. Mrhmtli kral bu xstlikl Möcüz yaradir nadir, misilsiz. Mn glndn bri ngiltry Tez-tez öz gözüml görmüm bunu. Tanridan o nec alir bu sehri, Bunu yalniz onun bir özü bilir. Namlum drdlr düçar olanlar, Yarali-xorali, ikin vücudlu, Ümidsiz xstlr, miskin adamlar Pnah gtirirlr tk ona ancaq. Onlarin boynundan qizil pul asib, Müqdds dualar-oxuyur kral, Onlari bladan xilas eylyir. Bel deyirlr ki, bu xobxtliyi O öz varisin bailayacaq. Bu ülvi, ilahi haqq vergisiyl O öhrt qazanib peymbr kimi, Taxtini bzyir möcüzlrl.

Ross daxil olur.

708

Milli Kitabxana

M a k d u f. Bir baxin, kim glir! M a l k o l m. Pal-paltarindan Bel görünür ki, hmyerlimizdir. Fqt mn bilmirm kim olduunu. M a k d u f. Mehriban qardaim, sn xo lmisn. M a l k o l m. H, indi tanidim. O da bizimtk Öz doma yurdundan didrgin düüb. Xudaya, sn bizi bir-birimiz Yad edn sbbi aradan götür! R o s s. Amin! M a k d u f. otlandiya öz yerindmi? R o s s. fsuslar olsun ki!.. Ah, yaziq vtn! Bir anliq özünü gör bilsydi, Tir-tir titryrdi dht içind. O biz ana yox, mzardir indi. Hr ey baqalaib, taninmaz olub, Üzlrdn tbssüm çkilib göy. ivnlr, nallr, ahlar, amanlar Havanin barini ksir, dorayir. N bir eidn var, n bir baxan var, Hami adt edib bu fryadlara, n air müsibt n adi qmdir. Bir gün ara vermir matm znglri, Heç ks maraqlanmir kimdir bu öln. Sfalt içind salam adamlar Drilmi çiçkdn daha tez solur, Mhv olub gedirlr xstlnmdn. M a k d u f. Ah, bu qorxunc nail, drdli hekayt Nec d dqiqdir, nec d düzgün! M a l k o l m. Siz biz daniin son flaktdn. R o s s. Bir saat vvlki bir hadisni Son flakt dey nql eylyn ks

709

Milli Kitabxana

Gülünc hala dür istr-istmz. O möhnt yurdunda, o qm mülkünd Yeni bir flakt töryir hr an. M a k d u f. Arvadim necdir? R o s s. H, o yaxidir. M a k d u f. De, bs uaqlarim? R o s s. Uaqlarin da. M a k d u f. Müstbid narahat etmir onlari? R o s s. Xeyr, mn görnd rahat idilr. M a k d u f. Maqqala çixarma sözü azindan, Burax xsisliyi, tz n olub? R o s s. Bu air, kdrli xbrlrl mn Sizin yaniniza gldiyim zaman Bel söz gzirdi el arasinda: Üsyana qalxibdir igid oullar. Tezlikl gördüm ki, dorudur bunlar. Çünki müstbidin mnfur ordusu Qanli qirinlara hazirlairdi. ndi kömk vaxti, hünr dmidir. Tcili qayidin vtnimiz. Sizin yalniz birc baxiinizla Hami bir sgrtk ayaa qalxar. Müdhi flaktdn qurtarmaq üçün Silaha sarilar qizlarimiz da. M a l k o l m. Biz yola haziriq el bu saat. ngilis krali on min qounla Srkrd Sivardi veribdir biz. Xristian dünyasi hl onuntk Bir comrd, bir csur igid görmyib. R o s s. Ah, ka n olaydi, bu xo xbr Mn d xo xbrl cavab verydim. Mnim deycyim qorxunc sözlri Shrada tufantk ulamaq olar. nsanlar bu drd davam gtirmz.

710

Milli Kitabxana

M a k d u f. Bu air müsibt kim aiddir? Ümumn hamiya, ya bir nfr? R o s s. Köksünün altinda qlbi olan ks Bu drddn aliib yanmaya bilmz. Onun çox hisssi sn aiddir. M a k d u f. gr beldirs, onda tez söyl. R o s s. Lntlr yadirma dilim mnim, Snin qulaqlarin kar olacaqdir, Ömründ bel qm eitmmisn. M a k d u f. Hm! Mn yava-yava hiss elyirm. R o s s. Canilr saraya basqin etdilr. Zövcn, uaqlarin öz evindc Qirildi maraltk vhicsin. Bu qorxunc shnni, qanli qirini Sn nql eylsm olduu kimi, Sni d burada mn öldürrm. M a l k o l m. Ey rhmli Allah! - N oldu, kii! Papai gözünün üstün basma. Bu kdr dil açib danisin grk, Yoxsa air drddn partlayar ürk. M a k d u f. Deyirsn, mhv oldu uaqlarim da? R o s s. Zövcn, uaqlarin, nökrlrin d. Kim l keçdis, qilincladilar. M a k d u f. Mn is burdayam! Arvadimi da? R o s s. Sn dedim, axi. M a l k o l m. Sakit ol, dostum! Bu drin, ölümcül yarani ancaq Amansiz intiqam saalda bilr. M a k d u f. Yirtici Maqbetin uai yoxdur! Mhv etdi o mnim uaqlarimi?

711

Milli Kitabxana

Dedin hamisini? Hamisini, h? Chnnm quzunu, of, vhi, alçaq! Nec, bir uçuda, birc hmld stkli göyrçin balalarimi Anasiyla birg parçalayibdir? M a l k o l m. Bu drd sin gr bir kii kimi. M a k d u f. Sin grcym. Lakin bu drdi Bir kii kimi d hiss edim grk. Mn öz hyatimdan qiymtli olan Evi, ailni unudum nec?! Allah yuxaridan baxmirdi mgr, Onlari n üçün xilas etmdi? Ah, günahkar Makduf! Tk sn gör O msum insanlar qurban getdilr. Onlarin bir suçu, günahi yoxdu, Onlarin qtlin bais snsn, sn! Oh, indi mn kimm? - Yalniz bir heçlik! Allah rhmt etsin o yaziqlara. M a l k o l m. Qoy bu drd çevrilsin sonsuz qzb, Olsun snin üçün bir bülövdai, Onunla itil öz qilincini. ntiqam atin bir an sönmsin. M a k d u f. Oh, mn qadin kimi göz yai töküb, Özümü bir xeyli öy bilrdim. Fqt vaxt itirmk ny grkdir. lahi, rhm el, möhlti qisalt, Tez ol, otlandiya iblisi il Mni mrd-meydanda üz-üz gtir. Bizim aramizda bu qilincimin Uzunluu qdr msaf saxla. Salamat qurtarsa limdn gr, Onda o rzili sn d baila! M a l k o l m. Kii sözlridir snin sözlrin. Kralin yanina gedyin indi.

712

Milli Kitabxana

sgrlr hazirdir, lahzrtl Grk vidalaib tez dük yola. Maqbet mhv olmaqçün yetib kamala. Cza qilincini ulu göylr d Endirib qatilin bainin üst. N qdr fürstdir, qan iç, ey qddar, Hr uzun gecnin bir gündüzü var.

Gedirlr.

BENC PRD BRNC SHN

Dunsinan. Qsrd bir otaq. Hkim v xidmtçi kübar qadin daxil olurlar.

H k i m. ki gecdir ki, mn sizinl brabr keikdym, ancaq sizin dediklrinizin doru olduunu sübut edck heç n görmürm. O, axirinci df yuxulu-yuxulu n vaxt gzib? Q a d i n. lahzrt mühariby gedndn bri bu hadisnin tez-tez ahidi olmuam. Xanim yataindan qalxir, gec xalatini çiynin atir, öz kitab kafina yaxinlair, bir bükülü kaiz götürüb açir, ns yazir, oxuyur, sonra möhürlyir, yen qayidib yataina girirdi. O bütün bu ilri görrkn yuxulu idi. H k i m. Gecnin eyni bir vaxtinda hm yuxudan faydalanmaq, hm d gündüzün ilri il mul olmaq mükül msldir. Bel qribliklr insan orqanizminin son drc sarsilmasindan ml glir. Mn deyin görüm, hycanli yuxular içind bu gzintilrdn v baqa hrktlrdn savayi, onun haçansa bir söz dediyini eitmisinizmi? Q a d i n. Eitmim, cnab. Ancaq mn bu sözlri heç kim demycym. H k i m. Mn dey bilrsiniz. Siz bunu mn mütlq demlisiniz. Q a d i n. N siz, n d baqasina dey bilmrm, çünki sözlrimi tsdiq edck bir ahidim yoxdur (Ledi Maqbet lind am daxil olur). Baxin, bura glir. Onun adti beldir. Allaha and olsun, ayaq üstd möhkmc yatir. Yaxinlain, diqqtl baxin.

713

Milli Kitabxana

H k i m. ami hardan alib? Q a d i n. Yatainin yaninda hmi am olur. Otainda daima iiq yanir. mri beldir. H k i m. Görürsünüz, gözlri açiqdir! Q a d i n. Fqt görmür. H k i m. O indi n elyir? Baxin llrini nec ovudurur! Q a d i n. Bu onun adtidir. Ona el glir ki, llrini yuyur. Bzn bu hrktini on be dqiq davam etdirir. L e d i M a q b e t. Hl d lksi var. H k i m. Sss! O daniir. Sözlrini unutmamaq üçün yazacaam. L e d i M a q b e t. Rdd ol, mnfur lk, rdd ol deyirm sn! - Bir, iki... N oldu, vaxtdir, i bala. - Chnnm kimi qaranliqdir. -Ayibdir, zizim, ayibdir! Kii d qorxarmi? Axi, ndn qorxmaliyiq? Bilcklr, qoy bilsinlr. Kimin cürti çatar ki, bizdn haqq-hesab tlb elsin? Bu qocanin vücudunda bu qdr qan olduu kimin alina glrdi? H k i m. Eidirsinizmi? L e d i M a q b e t. Fayf taninin bir zövcsi vardi. ndi o hardadir? - Nec, bu llr heç vaxt tmiz olmayacaq? - Bsdir, zizim, bsdir! Bu qorxaqliqla sn bütün ilri korlayacaqsan. H k i m. Davam et, davam et. Siz bilcyiniz lazim glmyn eylri bildiniz. Q a d i n. O deyilmsi lazim glmyn sözlri dedi. Onun nlr bildiyini yalniz bir Allah bilir. L e d i M a q b e t. limdn hl d qan qoxusu glir. rbistanda olan tirlrin hamisini bir yer yisan da, bu balaca li yuyub pak ed bilmz. Oh, oh, oh! H k i m. N yaman ah çkdi! Üryind air drdi var. Q a d i n. Onun bütün var-dövlti mn verilsydi, bel bir üryi köksümd gzdirmzdim. H k i m. lbtt, lbtt, lbtt! Q a d i n. Allah, sn ona kömk ol! H k i m. Bu xstlik mnim ixtisasima aid deyil. Ancaq mn bilirm ki, geclr yuxulu-yuxulu gzn adamlar olub. Onlar axirda öz yataqlarinda rahatca ölüblr. L e d i M a q b e t. llrini yu, gec paltarini geyin. Rngin n yaman qaçib! Yen d deyirm, Bankonu basirdilar, o heç vaxt qbirdn çixa bilmz.

714

Milli Kitabxana

H k i m. Yox a! L e d i M a q b e t. Yataa, yataa. Eitmirsn? Darvazani döyürlr. Gedk, gedk, gedk, gedk. lini mn ver. Olan oldu, onu daha qaytarmaq olmaz. Yataa. yataa, yataa (Gedir). H k i m. ndi yatacaqmi? Q a d i n. Drhal. H k i m. Çirkin ayilr dolanir eld, Bu cahan mülkünd dhtli ilr Dhtli blalar tördir hr vaxt. Naxo-xst ruhlar öz yatainda Açar öz sirrini kar balinclara. Ona tbibdn çox, kei grkdir. Allah, Allah, özün baila bizi! Çaliin, siz ondan muayat olun, Bir an gözünüzdn qoymayin onu. Ucu, azi iti evd n varsa, Daldada, xlvtd gizli saxlayin. Özün bir xtr yetir bilr. Hllik, gecniz xeyr qalsin. Varliim sarsilib gördüklrimdn. Qorxunc fikirlrdn artib dhtim, Fqt danimaa çatmir cürtim. Q a d i n. Sa olun, sa olun, mehriban hkim.

Gedirlr.

KNC SHN

Dunsinan yaxinliinda bir yer. Mentes, Krnis, Anqus, Lenoks v sgrlr baraban sslri altinda daxil olurlar. Onlarin lind bayraq vardir.

M e n t e s. ngilis ordusu yaxinliqdadir. Orduya baçidir Malkolm, Makduf, Bir d Malkolmin misi Sivard. ntiqam oduyla yanir hr üçü.

715

Milli Kitabxana

Onlarin müqdds, sonsuz kdri Qorxunc cbhlrd qanlar tökmy Mzardan çixardar ölülri d. A n q u s. Birnam mesin gedn yol üstd Mütlq biz onlarla görücyik. Onlar hmin yolla glir döyü. K t n i s. Görn, Donalbayn qardai il Brabr glirmi? L e n o k s. übhsiz ki, yox! Döyü gedck zadganlarin Dqiq siyahisi mnddir, cnab. Sivardin olunun, bir çox gnclrin Adlari yazilib o siyahiya. Onlar bu döyüd birinci df Tsdiq edcklr kiiliyini. M e n t e s. N il muldur indi müstbid? K t n i s. Brkidir Dunsinan istehkamini. Bzisi deyir ki, o dli olub. Bzisi d deyir: onda bu tutma Comrdlik, igidlik lamtidir. Bir ey aydindir ki, o srsmlyib. Harinliqdan imi youn qarnina ahliq kmrini balaya bilmir. A n q u s. Gizli törtdiyi cinaytlrin Air mngnsi sarsidir onu. Ölkni bürüyn coqun üsyanlar Çirprr siftin xyantini. Onun sgrlri könüllü deyil, mrl, hökml gedirlr hrb. Pzvng bir divin dmir geyimi Cirtdan bir orunun çiyinlrindn

716

Milli Kitabxana

Nec sallanirsa, kral rütbsi Elc sallanir onun üstündn. Artiq hiss elyib bu hqiqti. M e n t e s. Onun vicdanina dün lklr Onun vicdanina da basir indi. Görünür, bununçün airib ali, Lntlr yadirir özü-özün. K t n i s. Glin, yola dük, mehriban dostlar. Xst ölkmizin tbibi olan Hqiqi krali qarilayaq biz. Doma yurdumuzun fasi üçün Tökk qanimizi onunla birg. L e n o k s. Sulayaq vtni öz qanimizla: Hökmdarliq gülü qoy açsin çiçk, Tikanlar qrq olub çürüsün tk-tk. Birnam mesin doru, irli!

sgri nizamla gedirlr.

ÜÇÜNCÜ SHN

Dunsinan. Qsrd bir otaq. Maqbet, hkim v miyyt daxil olurlar.

M a q b e t. Daha gtirmyin mn bir xbr. Dailsin hamisi, qaçsin hamisi, Birlsin dümnl qoy sgrlrim. Dunsinan daina Birnam mesi Neç ki qalxmayib yoxdur bir qorxum. Bu uaq - Malkolm axi ndir, n?! Mgr o, qadindan doulmayibdir? nsan taleyinin bilicilri -

717

Milli Kitabxana

Ruhlar bel deyib bir zaman mn: "Qorxma, Maqbet, qorxma, qadindan olan Heç ks sn heç vaxt xtr yetirmz". Qaçin, saxta tanlar, çixin aradan, Birlin ingilis naz-nazlariyla. radm möhkmdir mnim hmi, Ruhum qorxu bilmz, könlüm ndi. (Xidmtçi glir). Südüzlü yaramaz, ka mnfur iblis Qapqara qaraltsin sni kömürtk. Niy qaz rngin dönübdür rngin? X i d m t ç i. Orda on min... M a q b e t. Qaz var? X i d m t ç i. Yox, kral, sgr. M a q b e t. Get, bir az nlik tap, tez çk üzün, Al boyaq altinda qorxunu gizlt. Ey, aciyr olan, o n sgrdir? Sni gbr görüm. Bu ktan üzün Haminin qlbini dht salir. Ey, ödü dailmi, o n sgrdir? X i d m t ç i. ngilis ordusu, böyük hökmdar. M a q b e t. til gözlrimdn! (Xidmtçi gedir). Seyton! N oldu? Yamanca darixir üryim mnim. Bel görünür ki, - Seyton deyirm! Bu döyü hr eyi hll edckdir: Mn ya ucalacam, ya mhv olacam. Yaadim dünyada kifayt qdr, Çatdim hyatimin payizina mn. Ömür aacimin budaqlarindan Saralmi yarpaqlar tökülür bir-bir. Qocaliin yaxin yoldai olan

718

Milli Kitabxana

Ehtiram, mhbbt, mehriban dostlar Mnim taleyim yazilmayibdir. Mnim haqqim yoxdur görüm onlari. Bunun vzind qismtdi mn: Ürklrd coan sonsuz lntlr, Dodaqlarda gzn aci yalanlar. Cürtim çatmaz ki, inkar eylyim, Dözmy mcburdur yaziq üryim. Ey Seyton!

Seyton daxil olur.

S e y t o n. Hökmdar, mriniz ndir? M a q b e t. Tz n xbr var? S e y t o n. O xidmtçinin Bütün dediklri tsdiq olundu. M a q b e t. tim sümüyümdn ayrilanadk namla, inadla vuruum grk. Gtir silahimi! S e y t o n. Hl sbr edin. M a q b e t. Grk silahlanim. Atli çox göndr, Hr yer, hr yana göz gzdirsinlr. Xalqi vahimy salanlari sn Yerindc asdir. Ver silahimi! (Hkim) Xstnin hvali necdir, hkim? H k i m. El xst deyil, böyük hökmdar. Ancaq müdhi, qorxunc qarabasmalar Onun dincliyini lindn alir. M a q b e t. Onu xilas eyl bu igncdn. Yoxmu bir lacin xst ruhlara? Yaddada kök atmi air drdlri,

719

Milli Kitabxana

Beyin hkk olmu flaktlri Qoparib çixartmaq glmir lindn? Üry daima ziyyt vern Siny tixanmi mum arini Hualan, ruhacan mlhmlrinl Yuyub tmizly bilmirsn mgr? H k i m. Bel xstliy mübtla olan Çar qilmalidir özü-özün. M a q b e t. Onda hblrini köpklr at, Mn lazim deyil hblrin snin. (Seytona) Gtir siprimi, ver qilincimi. Seyton, atlilari yola saldinmi? (Hkim) Qaçir, bir-bir qaçir tanlarim mndn. (Seytona) Tez ol, cnab, tez ol (Hkim). gr ölknin Drdini öyrnib saalda bilsn, vvlki halina qaytarsan onu, nan, sni el triflrm ki, Göylrdn od saçar, ildirim çaxar, Göylr d ks edr triflrimi. (Seytona) Çixar siprimi, deyirm sn. (Hkim) De, hansi ot kökü, bitki yarpai, De, hansi mlhm-hb ingilislri Silib tmizlyr vtnimizdn? Onlarin haqqinda eidibsnmi? H k i m. Bli, eitmim, böyük hökmdar. Sizin bel ciddi hazirliiniz Biz mlum edir ingilislrin Yen yurdumuza soxulmasini.

720

Milli Kitabxana

M a q b e t (Seytona). Gtir siprimi arxamca mnim. Dunsinan daina Birnam mesi Neç ki qalxmayib, sarsilmaz ruhum, Qilincdan, zhrdn yoxdur bir qorxum.

Gedir.

H k i m (knara). Burdan sa qurtarsam, heç vaxt ölmrm, Dünyani verslr, bura glmrm.

Gedirlr.

DÖRDÜNCÜ SHN

Dunsinan yaxinliinda bir yer. Qari trfd me görünür. Malkolm, qoca Sivard, onun olu gnc Sivard, Makduf, Mentes, Ktnis, Anqus, Lenoks v Ross daxil olurlar. Onlarin arxasinca sgrlr ld bayraqlar baraban sslri altinda hrbi yeril glirlr.

M a l k o l m. Dostlar, ümidvaram, bu günlrd biz Rahat qalacaiq evlrimizd. M e n t e s. Buna qlbimizd bir übh yoxdur. Q o c a S i v a r d. Bu hansi medir? M e n t e s. Birnam mesi. M a l k o l m. Hr sgr özün bir budaq kssin, Önünd irli aparsin onu. Yail budaqlarin çtri altinda Gizldib sayini qounumuzun, Aldada bilrik dümnimizi. s g r. mriniz yerin yetck drhal. Q o c a S i v a r d. Bel deyirlr ki, qanli müstbid Hl d inanir öz qüvvwsin. Çkilib Dunsinan qalasina o,

721

Milli Kitabxana

Sakit bir ürkl güman edir ki, Davam gtirck mühasiry. M a l k o l m. Bu qala sonuncu ümidgahidir. Bir furst düdümü, imkan oldumu Böyük d, kiçik d qaçir qaladan. Mcburn qalada qalanlarin da Üryi uzaqdir o müstbiddn. M a k d u f. Grk fikrimizin doruluunu Hadislr özü tsdiq eylsin. Glin, biz cbhd mhart il Göstrk öz hrbi sntimizi. Q o c a S i v a r d. Artiq vd yetir, vaxt yaxinlair, Grk aydin görk: hyat çaxnair. Bilk: hansi yolla biz getmliyik, Deyk: nyimiz var, n etmliyik. Sözlr bo ümidlr vd edir biz, Bir inam gtirmir üryimiz. Qilinc zrbsinin hökmü gerçkdir, Bu döyü hr eyi hll edckdir. Hrbi yeril gedirlr. BENC SHN

Dunsinan. Qsrd vvlki otaq. Maqbet, Seyton v llrind bayraq olan sgrlr baraban sslri altinda glirlr.

M a q b e t. Qala bürclrindn bayraqlar asin. "Glirlr, glirlr!" bairtilari Yen eidilir hr bir trfdn. Möhkm qsrimizin müdafisi Zif hücumlara rixnd edck.

722

Milli Kitabxana

Qala divarlari önünd onlar Acliqdan, taundan mhv olacaqlar. Dönük tanlarimiz - qaçqinlarimiz Onlara kömklik göstrmsydi, Onlari mn özüm qarilayardim, Evlrin qdr yola salardim. (Shn arxasindan qadin çiirtilari glir). Bu n hay-haraydir? S e y t o n. Böyük hökmdar, Qadinlar alayib fryad edirlr.

Gedir.

M a q b e t. Artiq unutmuam qorxu hissini. Bir zaman vardi ki, zülmt gecd Adic bir ssdn donurdu qanim. Müdhi, vahimli fsanlrdn Baimda tüklrim dururdu biz-biz. Doymuam, biqmiam qorxudan daha. n mum, on mnfur dhtlr indi Domadir qansaçan fikirlrim. Heç n, heç n mni qorxuda bilmz. (Seyton qayidir). Nydi o qiqiriq? S e y t o n. Öldü kraliça. M a q b e t. O bir az sonra da öl bilrdi, Bu air xbri dinlmk üçün Onda vaxt olardi, imkan olardi. Sabah, sabah, sabah... ah, bu sabahlar Kiçik addimlarla hey gündn-gün Sürünür, can atir bxt kitabmin Sonuncu, kdrli shifsin. Bizim keçmiimiz - dünnlrimiz,

723

Milli Kitabxana

Demli, daim biz axmaqlarin Mzar yollarim iiqlandirib. Yan qurtar, ey ömrüm - ey am qalii! Hyat ndir axi? Gzri kölg, Shnd sürkli hay-küy qoparan, Tez d unudulan, can evi viran, Biçar, zavalli bir aktyordur. Hyat sarsaqlarin aci dilind Cfng söz yiim, bo bir naildir. (Qasid daxil olur). Glmisn dilini i salmaa, Tez ol, bala görk! Q a s i d. Ulu hökmdar, styirm deyim gördüklrimi, Ancaq bilmirm ki, nec deyim mn. M a q b e t. Yaxi, tez ol, dani! Q a s i d. Dain bainda Keikd durmudum mn ayiq-sayiq. Birnam mesin trf baxirdim. Mn el gldi, me qfltn Trpndi yerindn. M a q b e t. Rzil yalançi! Q a s i d. gr yalan desm birc klmni, Qzbiniz mn qoy qnim olsun. Üç mil msafdn siz özünüz d Gör bilrsiniz. Gedyin, baxin. Mn gördüm, yeridi Birnam mesi. M a q b e t. gr yalan desn, bil, diri-diri Acliqdan quruyub qaxac olunca Sni ilk aacdan asdiracaam. gr doru desn, yoxdur bir sözüm,

724

Milli Kitabxana

Onda ilk aacdan sn asdir mni. Polad qtiyytim qirilir artiq. blisin eyhamli, ikimnali, Hqiqt bnzr yalan sözlri übhlr oyadir qlbimd indi. "Dunsinan daina Birnam mesi Nec ki glmyib, qorxma heç ndn". Dunsinan daina glir o me. Tez silah baina, çixaq qaladan! Qasidin sözlri dorusa hrgah, Yollar balanibdir, yoxdur bir pnah. Yorulub bezmim ömürdn, düzü. N hyat olaydi, n d yer üzü! Hycan zngini çalin! Of, dht! Bala, ey qasira! Gl, ey flakt! Ölüml üz-üz glcym mn, limd silahim ölcym mn.

Gedirlr.

ALTINCI SHN

Dunsinan. Qsrin önünd bir düznlik. Malkolm, qoca Sivard, Makduf v basqalari llrind bayraq baraban sslri altinda daxil olurlar. Onlarin arxasinca qoun glir. sgrlrin lind aac budaqlari vardir.

M a l k o l m. Çatmiiq qalanin yaxinliina. Atin bir trf budaqlari siz, Dümnin gözün açiq görünün. (Qoca Sivarda). Siz, mnim hörmtli, istkli mim, Ncib, alicnab, mrd olunuzla Birinci alaya baçiliq edin. Qhrman Makdufla birlikd mn d, zldn qrara aldiimiztk, Qalan sgrlr rhbrlik edk.

725

Milli Kitabxana

Q o c a S i v a r d. Siz uur olsun, siz yaxi yol. Bu axam clladla dursaq üz-üz, Ya lk gülck, ya rf biz. M a k d u f. Çalin eypurlari, qoy dil glsin, Ölüm carçisinin ssi yükslsin.

Gedirlr. Döyü sdalari davam edir.

YEDDNC SHN

Düznliyin o biri trfi. Maqbet daxil olur.

M a q b e t. Onlar hr trfdn ksiblr yolu, Qaçmaq mümkün deyil indi heç yana. Köpklr için dümü ayitk Mcburam onlarla vurumaa mn. Kimdir o - qadindan doulmayan ks? Bir onun zhmindn üryim gülmz!

Gnc Sivard glir.

G n c S i v a r d. Snin admndir? M a q b e t. Adimi bilsn, Qorxudan dizlrin titryr snin. G n c S i v a r d. Yox, yox, chnnmd olan adlardan Dhtli olsa da, müdhi olsa da, Yen rngim qaçmaz. M a q b e t. Adim Maqbetdir. G n c S i v a r d. Mnim bundan artiq nifrt etdiyim Bir adi eytan da dey bilmzdi. M a q b e t. Hm nifrt etdiyin, hm d qorxduun.

726

Milli Kitabxana

G n c S i v a r d. Sn yalan deyirsn, mnfur müstbid. Yalan dediyini el bu saat Sübut edcym öz qilincimla. Vuruurla. Gnc Sivard yaralanib ölür. M a q b e t. Sni qadin doub, südmr uaq. Qadindan doulan igids hrçnd, Qilinci gülüncdür, qalxani rixnd.

Gedir. Vuruma sdalari. Makduf daxil olur.

M a k d u f. Döyü gurultusu glir bu yandan. (Maqbeti sslyir). Ey cllad, bri çix, göstr üzünü. Sni baqa adam öldürs hrgah, O vaxt arvadimin, uaqlarimin Ruhu mn dinclik vermyckdir. Bir qarin çörkçin öz llrini Satan sgrlrin - o bdbxtlrin Üstün mn qilinc çk bilmrm. Maqbet, ya bu iti almaz qilinci Snin üryin saplayacaam, Ya da aziksmz, küt biçaq kimi, Qaytarib qinina qoyacam onu. Yqin, sn ordasan, mütlq ordasan. Bu böyük gurultu tsdiq edir ki, Döyün n böyük bir srkrddir. Tale, sndn yalniz budur istyim: Sn mni onunla üz-üz gtir. Vuruma sdalari altinda gedir. Malkolm v qoca Sivard daxil olurlar. Q o c a S i v a r d. Bu trfdn glin, mehriban prins. Saray tslim oldu müharibsiz. Dümnlr vuruur ikitrfli:

727

Milli Kitabxana

Hm biziml birg, hm biz qari. Mrdlikl döyüür qeyrtli tanlar. Bir azdan çarpima sona yetck. Bu hrbd qlb sizindir artiq. M a l k o l m. Zif dümnlrl qarilamiiq, Onlarin zrbsi thlüksizdir. Q o c a S i v a r d. Buyurun, saraya giriniz, prins.

Döyü sdalari altinda gedirlr.

SKKZNC SHN

Düznliyin baqa bir trfi. Maqbet daxil olur.

M a q b e t. Hl qarimdadir canli adamlar. Onlari öldürmk vzin mn, N üçün ailsiz romali kimi, Sancim öz köksüm öz qilincimi?

Makduf glir.

M a k d u f. Chnnm köpyi, qayit geriy! M a q b e t. Sndn çkinirdim mn hamidan çox, Fqt indi çkil, geriy çkil! Çünki ruhum snin zizlrinin Qanina batibdir kifayt qdr. M a k d u f. Sözüm qilincimdir, baqa sözüm yox. Snin qana batmi alçaqliini Dil dania bilmz, dil dey bilmz.

Vuruurlar.

M a q b e t. Bo yer llib, özünü yorma. ti qilincini endirib yalniz

728

Milli Kitabxana

Havanin köksünü yara bilrsn. Adi siprlr vur qilincini, Mnim siprimi de bilmzsn. Varliim, hyatim tilsimlnibdir. Qadindan doulan bir insan olu Mn heç bir vd xtr yetirmz. M a k d u f. Sn gl bu tilsimdn ümidini ks. Bütün ömrün boyu nökr olduun Öz aan iblisdn soru, xbr al, O sn danisin bu hqiqti: Makduf anasindan doulmayibdir. Onun anasinin qarnini yarib, Onu çixariblar vaxtindan qabaq. M a q b e t. Bu sözlri deyn dilin qurusun! Sarsitdi sarsilmaz mtantimi. Daha inanmaram eytanlara mn. Riyalar, hiyllr, mümmalarla Bizi aldadirlar onlar hr zaman. vvl irin-irin vd edib biz, Sonra da qirirlar ümidimizi. Sninl döyü girmrm heç vaxt. M a k d u f. ndi ki beldir, tslim ol, qorxaq! Yegan, müstsna bir yirticitk Sni biz salariq dmir qfs. Boynundan bir yek lövh asariq, Lövhnin üstün bel yazariq: "Dünyanin n zalim, qanli hakimi". Ellr sn baxar tamaa kimi. M a q b e t. Nec, tslim olum, mn tslim olum?! Düüm Malkolmun ayaqlarina, Onun qarisinda torpai öpüm?!

729

Milli Kitabxana

Qara camaatin istehzasina Bütün ömrüm boyu hdf olum, h? Yox, sla, yox, sla! Bu mümkün deyil. Bu bir hqiqtdir: Birnam mesi Dunsinan daina yaxinlaibdir. Dorudur, qadindan doulmayan sn Qarimda durursan mrdi-mrdana. Buna baxmayaraq, sonuncu df Bxtimi sinamaq istyirm mn. Çkirm köksüm öz qilincimi. Vur, Makduf, qilincdan alov yükslsin, lk df "dur" deyn lnt glsin!

Vurua-vurua gedirlr. Döyü sdalari davam edir. Vurua-vurua qayidirlar. Maqbet yaralanib ölür.

DOQQUZUNCU SHN

Qsrd bir yer. Malkolm, qoca Sivard, Ross, tanlar v sgrlr ld bayraqlar baraban sdalari altinda daxil olurlar.

M a l k o l m. Bütün dostlarimiz, zizlrimiz, Ka ki, sa-salamat qayidaydilar! Q o c a S i v a r d. Döyüd bzisi qurban gedck. Buna baxmayaraq, mn görürm ki, Ucuz baa gldi bu böyük zfr. M a l k o l m. Hm Makduf, hm d ki olunuz yoxdur. R o s s. Olunuz öddi sgr borcunu: Yetkinik yaina qdm qoyanda O tsdiq eyldi igidliyini. Amansiz vuruda hrb meydaninda Öldü kii kimi.

730

Milli Kitabxana

Q o c a S i v a r d . Nec, o ölüb? R o s s. Bli, apardilar onu meydandan. Hrgah olunuzun lyaqtin Layiq ola biln yas saxlasaniz, Onda drdinizin axin olmaz. Q o c a S i v a r d. O öz köksündnmi yaralanmidi? R o s s. Bli, düz köksündn. Q o c a S i v a r d. Bir hid kimi, Allah hifz elsin cnntd onu. Yüz olum olsaydi, onlara heç vaxt Bundan gözl ölüm arzulamazdim. Demli, çaldilar ölüm zngini. M a l k o l m. Airdir daha çox itkisi onun, Bu sonsuz kdrl mn yanim grk. Q o c a S i v a r d. Yetr, kifaytdir. Deyirlr bel: Hyatdan ayrilib lyaqt il. rfl ödyib o öz borcunu. Allah rhmt etsin!.. Bir ora baxin! Yeni bir xo xbr, frhli xbr!..

Makduf daxil olur. Cidasinin ucuna Maqbetin baini keçirib.

M a k d u f. Yaayin, hökmdar, ziz Malkolm! Bir baxin, bir görün, qanli clladin Mnfur, iyrnc bai harda dayanib? Vtn xilas oldu, xalq azad oldu. Sizin sltntin incilrini Sizin bainizda cm görürm mn. Onlarin qlbinin drinliyind Dil açan arzunu mn öz arzumla Birlikd deyirm siz ucadan: Yaasin otlandiya hökmdari!

731

Milli Kitabxana

H a m i. Yaasin otlandiya hökmdari!

Baraban sslri.

M a l k o l m. Çox vaxt itirmrik tkkür üçün. Sevgisin gör, iin gör Hami tezc alar öz qiymtini. Heç kimin önünd borclu qalmariq. Mnim qohumlarim, mnim tanlarim, Qrafliq verirm siz bu gündn. Bu rfli adi otlandiyada Birinci olaraq siz alirsiniz. Tcili, tlsik görcyimiz Bir çox msllr durur qarida. Qanli müstbidin qansiz torundan Canini qurtarib xaric qaçan Dostlari vtn çairmaliyiq. Bu ölmü qssabin, onun arvadi O qatil, deyirlr, intihar edib fritsiftli kraliçanin Amansiz, vicdansiz nökrlrini Arayib, axtarib tapmaq grkdir. Krm sahibinin himaysind Hr çtin, hr mükül ilrimizi Vaxtinda, yerind görcyik biz. Hllik bununla qurtarir sözüm. Siz hm birlikd, hm tklikd mn Tkkür edirm smimi qlbdn. Buyurun, gedyin birlikd yen Skona, tacqoyma mrasimin.

Musiqi çalinir. Gedirlr.

732

Milli Kitabxana

MÜNDRCAT Dünyani "lrzy gtirn " dahilrdn biri..........................................4 Romeo v Cülyetta......................................................................19 Hamlet...................................................................................143 Otello....................................................................................293 Kral Lir..................................................................................465 Maqbet..................................................................................621

733

Milli Kitabxana

VLYAM EKSPR SEÇLM SRLR K CLDD I CLD

"ÖNDR NRYYAT" BAKI-2004

734

Milli Kitabxana

Buraxilia msul: Texniki redaktor: Trtibatçi-rssam: Kompyuter shiflyicisi: Korrektor:

ziz Gülliyev Rövn Aayev Nrgiz liyeva Alianna Duxanina Prinaz Smdova

735

Milli Kitabxana

Yiilmaa verilmidir 12.06.2004. Çapa imzalanmidir 14.12.2004. Formati 60x90 1/16. Fiziki çap vrqi 46. Ofset çap üsulu. Tiraji 25000. Sifari 239.

Kitab "PROMAT" mtbsind çap olunmudur.

736

Information

vsse.pdf

736 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

648541