Read Microsoft Word - Hemija-v2 lektorisana 6.09.04..doc text version

REPUBLIKA CRNA GORA MINISTARSTVO PROSVJETE I NAUKE

STRUCNO OBRAZOVANJE

OPSTEOBRAZOVNI PREDMET

KATALOG ZNANJA ZA PREDMET

HEMIJA

Centar za strucno obrazovanje Jun 2004.

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

SADRZAJ

KATALOG ZNANJA ­ ZAKONSKE PRETPOSTAVKE .................................................................................................................... 5 KATALOZI ZNANJA ZA OPSTEOBRAZOVNE PREDMETE.............................................................................................................. 7 KATALOG ZNANJA ­ HEMIJA............................................................................................................................................. 9 KATALOG ZNANJA ZA PREDMET HEMIJA ­ ZA DVOGODISNJE I TROGODISNJE STRUCNE SKOLE, GODISNJI FOND 36 CASOVA ...................... 11 KATALOG ZNANJA ZA PREDMET HEMIJA ­ ZA TROGODISNJE STRUCNE SKOLE ­ GODISNJI FOND 72 CASA ............................................. 19 KATALOG ZNANJA ZA PREDMET HEMIJA ­ ZA CETVOROGODISNJE STRUCNE SKOLE - GODISNJI FOND 72 CASA....................................... 31 KATALOG ZNANJA ZA PREDMET HEMIJA ­ ZA CETVOROGODISNJE STRUCNE SKOLE ­ UKUPAN FOND CASOVA 144 (PO 72 CASA GODISNJE) ... 41

3

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

KATALOG ZNANJA ­ ZAKONSKE PRETPOSTAVKE Sadrzaji i ciljevi pojedinog predmeta iz nastavnog plana odreuju se katalozima znanja u obrazovnom programu. U skladu sa clanom 25. Opsteg zakona o obrazovanju i vaspitanju (Sl. list RCG, br. 64/02), Ministarstvo prosvjete i nauke (u daljem tekstu: Ministarstvo) objavljuje javno vazee obrazovne programe. Centar za strucno obrazovanje je, za ustanove u kojima se implementiraju programi, pripremio i objavio informacije o obrazovnim programima, sa objasnjenjima i uputstvom za primjenu.

OPSTI ZAKON O OBRAZOVANJU I VASPITANJU Javna vaznost obrazovnog programa Clan 20. Obrazovni program postaje javno vazei kada ga donese, odnosno odobri Ministarstvo. Sadrzaj obrazovnog programa Clan 21. Obrazovni program sastoji se od opsteg i posebnog dijela. Opsti dio obuhvata: - ime (naziv) programa; - nastavni plan (predmeti i njihova zastupljenost i raspored, fond casova za pojedine predmete i ukupan broj casova za sve oblike nastave); - ciljeve i zadatke obrazovanja i vaspitanja; - uslove za upis, odnosno ukljucivanje u program za obrazovanje odraslih; - trajanje obrazovanja; - prohodnost; - obrazovanje koje se stice (kvalifikacija).

5

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Posebni dio obuhvata: - predmetne programe, odnosno kataloge znanja (sa sadrzajima i ciljevima predmeta, podjelom odjeljenja u grupe, standardima znanja, nastavnim sredstvima, okvirnim spiskom literature, materijalnim uslovima za izvoenje nastave, povezanosti predmeta); - ispitne kataloge (standarde); - obavezne nacine provjeravanja i ocjenjivanja ucenika; - uslove za napredovanje i zavrsetak obrazovnog programa; - nacin prilagoavanja programa ucenicima sa posebnim potrebama; - nacin prilagoavanja programa za obrazovanje odraslih; - profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika; - oblik organizacije izvoenja obrazovnog programa; i - druga pitanja od znacaja za realizaciju obrazovnog programa. Donosenje javno vazeeg obrazovnog programa Clan 22. Javno vazei obrazovni program donosi Ministarstvo, na predlog nadleznog savjeta. Opsti dio javno vazeeg obrazovnog programa utvruje Ministarstvo, na predlog Savjeta za opste obrazovanje Crne Gore (u daljem tekstu: Savjet za opste obrazovanje). Posebni dio javno vazeeg obrazovnog programa utvruje nadlezni savjet, i to za strucno obrazovanje Savjet za strucno obrazovanje Crne Gore. Ministarstvo ne moze mijenjati posebni dio javno vazeeg obrazovnog programa koji utvrdi nadlezni savjet.

6

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

KATALOZI ZNANJA ZA OPSTEOBRAZOVNE PREDMETE Programom predmeta (katalogom znanja) definisu se sadrzaji i ciljevi predmeta. Program se izrauje za svaki predmet iz nastavnog plana, i sadrzi: ime predmeta, godisnji fond casova, opste i konkretne ciljeve predmeta, podjelu odjeljenja u grupe, odnosno najvei broj ucenika u grupi, okvirni spisak literature, profil i strucnu spremu nastavnika, materijalne uslove za izvoenje nastave i povezanost predmeta. Opsti i konkretni ciljevi definisani su tako da nastavnik samostalno bira metode i oblike rada. Pri tome, nastavnik postuje specificnosti izvoenja navedene u programima. Konkretni ciljevi u programima strucnog obrazovanja struktuirani su u tri cjeline: - Informativni ciljevi (usvajanje znanja, informacija, programa; sticanje znanja o osnovnim metodama i postupcima rjesavanja radnih, odnosno strucnih problema; poznavanje pribora, sprava, opreme, razvijanje vjestina za njihovo bezbjedno i efikasno korisenje; razvijanje racunarske pismenosti i znanja jezika; razvijanje psihomotornih vjestina potrebnih za postizanje standarda i normi radne obucenosti); - Formativni ciljevi (definisu se sa stanovista razvojno-procesnih ciljeva i naglasavaju: povezivanje teorijskog sa prakticnim i prakticnog sa teorijskim znanjem; razvijanje sposobnosti za korisenje znanja u konkretnim i novim radnim situacijama ­ kompetencije; razvijanje vjestina u prakticnoj upotrebi metoda i postupaka i sposobnosti znacajnih za razumijevanje razvojnih problema na strucnom i radnom podrucju, razvijanje sposobnosti za strucno donosenje odluka pri rjesavanju problema u radu; razvijanje sposobnosti i vjestina za kvalitetan strucni rad, za prihvatanje odgovornosti, i razvijanje motivacije i sposobnosti za samoobrazovanje i inovativnost); - Socijalizacijski ili drustveni ciljevi (razvoj socijalno-kulturnih normi profesionalnog djelovanja i komuniciranja i normi poslovanja; razvijanje strucnog identiteta i odgovornosti; razvijanje motivisanosti i sposobnosti za timski rad, saradnju u rjesavanju problema, razvijanje samosvijesti i socijalne integracije u preduzeu ili radnoj grupi).

7

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Opsteobrazovni dio

Opsteobrazovni dio treba da omogui mladim ljudima sticanje pozitivne i objektivne slike o sebi i svom okruzenju. Pripremie ih za zivot u demokratskom drustvu, sto ukljucuje: prava, slobode, duznosti i odgovornosti. Pripremie ih za kulturni zivot ukljucivanjem u: duhovno, kulturno, istorijsko i naucno nasljee, kao i zivot u multikulturalnom drustvu. U nastavnim planovima strucnog obrazovanja na optimalan nacin odreen je procenat ucesa opsteobrazovnih sadrzaja. Opsta tendencija je sve intenzivnije priblizavanje strucnog obrazovanja opstem obrazovanju, sto se ogleda u sve veem sazimanju obima programa radi vee uopstenosti. Svaka disciplina, koja je dio opsteg obrazovanja u programima strucnog obrazovanja, koncipirana je tako da od mladih zahtijeva ucenje opstih predmeta koji bi postovali njihov nivo obrazovanja, kao i individualne osobine i sposobnosti. U strucnom obrazovanju u dvogodisnjem i trogodisnjem trajanju prednost imaju specificni ciljevi i uloga znanja u razvijanju profesionalne kompetencije, kao i upotreba znanja u licnom i javnom zivotu. U strucnom obrazovanju u cetvorogodisnjem trajanju omogueno je ocuvanje relativno autonomnog polozaja opsteobrazovnih predmeta. Integracija akademskih i strucno orjentisanih predmeta pojacae komunikaciju izmeu raznih segmenata obrazovanja.

8

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Katalog znanja ­ HEMIJA

U ovom materijalu nalaze se katalozi znanja za predmet HEMIJA, sadrzani u nastavnim planovima obrazovnih programa u strucnom obrazovanju. S obzirom da se, u zavisnosti od obrazovnog programa, opsteobrazovni predmet HEMIJA moze realizovati u trajanju od jednog (1) ili dva (2) casa sedmicno u jednom razredu za dvogodisnje i trogodisnje strucne skole, dva (2) ili dva puta po dva (2+2) casa sedmicno u dva razreda za cetvorogodisnje strucne skole, pripremljene su i razlicite kombinacije kataloga. Realizatori nastave za predmet HEMIJA, u skladu sa nivoom strucnog obrazovanja i brojem casova u nastavnom planu odgovarajueg obrazovnog programa, biraju odgovarajui katalog.

9

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

KATALOG ZNANJA ZA PREDMET HEMIJA ­ za dvogodisnje i trogodisnje strucne skole, godisnji fond 36 casova 1. Naziv predmeta: HEMIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave

Razred I II III Ukupno Vrste nastave T 36 36 V Ukupno 36 36

T ­ teorijska nastava, seminarski radovi, demonstracioni ogledi 3. Opsti ciljevi nastave: - Povezivanje odabranih tematskih cjelina sa sadrzajima ve obraenim tokom prethodnog skolovanja. - Razvijanje razumijevanja hemijskih pojmova kroz razlicite aktivnosti koje ukljucuju casove diskusije i seminarske radove. - Razvijanje sposobnosti hemijskog izrazavanja. - Sticanje sposobnosti upotrebe strucnih izraza, simbola i grafikona. - Sticanje znanja o uticaju hemije i hemijske industrije na zivot. - Naglasavanje uloge hemije na zdravlje i ocuvanje zivotne sredine. - Razvijanje smisla za organizovan rad, tacnost, sistematicnost i urednost. - Razvijanje analitickog misljenja i stvaralacke maste. - Sticanje sposobnosti pravilnog korisenja odgovarajue literature preko knjiga i kompjuterske pretrage. - Razvijanje kriterijuma za samostalno procjenjivanje izvora podataka i sposobnosti njihove upotrebe.

11

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

4. Sadrzaji / Standardi znanja predmeta / Operativni ciljevi

Informativni ciljevi i sadrzaji 1. Osnovni hemijski pojmovi - Ponavlja i pojasnjava osnovne pojmove u hemiji: supstancu, smjesu, elemenat i jedinjenje. - Ponavlja pojmove elementarnih cestica atoma i izotopa. - Obrazlaze, pise formule i navodi njihov znacaj za pisanje hemijskih reakcija. - Definise Ar, Mr, Mol, M. Formativni ciljevi - Razlikuje pojmove: supstanca, smjesa, elemenat i jedinjenje. - Razlikuje supstance po fizickim osobinama: boji, rastvorljivosti i mirisu. - Povezuje grau atoma elementa sa polozajem elementa u periodnom sistemu ( navodi grupu i periodu). - Razlikuje formule molekula elemenata i molekula jedinjenja. - Cita Ar (X) iz periodnog sistema elemenata i izracunava Mr (X) i M(X). - Izracunava masu i kolicinu supstance na razlicitim primjerima. - Interpretira razloge spajanja atoma. - Razlikuje vrste veza na primjerima: sastavlja primjere za razlicite tipove veza (jonska, kovalentna). - Identifikuje uslove za nastanak hemijske reakcije. - Sastavlja hemijsku Socijalizacijski ciljevi Specificnosti u izvoenju

Demonstracioni ogledi - Razvija analiticko misljenje. - Ispitivanje boje, mirisa i - Razvija sposobnost zapazanja rastvorljivosti u vodi i i snalazljivost. alkoholu razlicitih supstanci - Razvija preciznost. (seer, KMnO4 i dr.). - Sastavljanje modela molekula elemenata i jedinjenja. - Mjerenje mase neke supstance natehnickoj vagi i izracunavanje kolicine supstance.

2. Hemijska veza - Nabraja i objasnjava tipove hemijskih veza.

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija samostalnost.

- Pravljenje crteza pomou kojih ucenik objasnjava tipove hemijskih veza.

3. Hemijske reakcije - Pojasnjava uslove nastanka hemijskih reakcija. - Objasnjava primjenu 12

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija tacnost. - Razvija mo zapazanja.

Demonstracioni ogledi - Prikazivanje uticaja svakog faktora na brzinu reakcije. - Izrada sematskog prikaza za

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji postupnog sastavljanja jednacine hemijske reakcije. - Definise brzinu hemijske reakcije.

Formativni ciljevi jednacinu. - Uocava znacaj uticaja faktora na brzinu hemijske reakcije. - Razlikuje egzotermne i endotermne hemijske reakcije

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju sudar cestica. - Rastvaranje razlicitih supstanci (NaOH, NaCl, NH4NO3) u istoj zapremini vode (50 cm3) uz praenje temperaturnih promjena rastvora. Seminarski rad - Uloga rastvora u svakidasnjem zivotu.

4. Rastvori - Definise pojmove: rastvor, rastvarac, rastvorljiva supstanca i rastvorljivost. - Pojasnjava vrste rastvora. - Obrazlaze kvantitativni sastav rastvora. - Definise elektrolite, elektroliticku disocijaciju i stepen disocijacije. 5. Vrste neorganskih jedinjenja - Definise okside, kiseline, baze i soli po Arenijusovoj teoriji. - Pojasnjava hemijska svojstva oksida, kiselina, baza i soli. - Objasnjava oksido-redukcioni proces. - Pojasnjava oksidacioni broj. - Definise i pojasnjava elektrolizu.

- Uocava razlike osobina - Razvija mo zapazanja. pravih i koloidnih rastvora. - Razvija tacnost. - Izracunava procentnu i molarnu koncentraciju. - Razlikuje jake i slabe elektrolite na osnovu stepena disocijacije.

- Interpretira nomenklaturu - Razvija analiticko misljenje. oksida, baza i soli. - Razvija mo zapazanja. - Pise reakcije disocijacije. - Razvija tacnost. - Analizira reakcije oksida nemetala i oksida metala sa vodom. - Analizira reakcije kiselina i baza. - Razlikuje procese oksidacije i redukcije na primjerima. - Odreuje oksidacioni broj na primjerima. - Analizira proces elektrolize rastopa NaCl. - Interpretira opste karakteristike elemenata I, II - Razvija analiticko misljenje. - Razvija mo zapazanja.

Demonstracioni ogledi - Odreivanje prisustva kiselina i baza na osnovu indikatora, kao i odreivanje pH rastvora univerzalnim indikatorom. - Izvoenje oksido-redukcione reakcije. Seminarski rad - Primjena elektrolitickih procesa u industriji.

6. Metali - Pojasnjava pojam metala i navodi njihove osobine.

Demonstracioni ogled - Izvoenje reakcija Na, Mg i Al sa vodom i uporeivanje 13

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji - Navodi najvaznija jedinjenja metala. - Obrazlaze posebnost prelaznih metala.

Formativni ciljevi i III grupe periodnog sistema elemenata. - Analizira ponasanje Na, Mg, Al i njihovih oksida sa vodom, kiselinama i bazama. - Uocava opste karakteristike prelaznih metala, kao i postojanje vise valenci jednog metala. - Interpretira opste karakteristike elemenata VII, VI, V i IV grupe periodnog sistema elemenata. - Analizira ponasanje Cl, S, P i C u dodiru sa vodom, kiselinama i bazama.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju reaktivnosti ovih metala.

7. Nemetali - Pojasnjava pojam nemetala i navodi njihove osobine. - Navodi najvaznija jedinjenja nemetala.

- Razvija analiticko misljenje.

8. Ugljovodonici - Ponavlja podjelu ugljovodonika. - Pojasnjava reaktivnost zasienih i nezasienih ugljovodonika. - Definise pojavu izomerije. - Obrazlaze znacaj aromaticnih ugljovodonika i benzena kao predstavnika.

- Vrsi podjelu ugljovodonika - Razvija analiticko misljenje. prema meusobnoj povezanosti C-atoma i funkcionalnih grupa. - Razlikuje prostu, dvostruku i trostruku vezu zasienih i nezasienih ugljovodonika. - Analizira reakcije supstitucije, adicije i polimerizacije. - Objasnjava strukturu i znacaj aromaticnih jedinjenja benzena. - Interpretira znacaj uglja, nafte i zemnog gasa na primjerima

Demonstracioni ogled - Izvoenje reakcija koje pokazuju prisustvo dvostruke i trostruke veze.

9. Prirodni izvori - Pojasnjava znacaj prirodnih izvora:uglja, nafte i zemnog gasa.

Seminarski rad - Primjena proizvoda frakcione destilacije nafte.

14

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji 10. Struktura i reaktivnost organskih jedinjenja - Pojasnjava razliku aldehida, ketona, alkohola i kiselina po funkcionalnim grupama. - Objasnjava sastav i znacaj ugljenih hidrata i bjelancevina.

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi - Razvija analiticko misljenje. - Razvija logicko misljenje.

Specificnosti u izvoenju Demonstracioni ogledi - Izvoenje reakcije oksidacije alkohola. - Izvoenje reakcije monokarboksilnih kiselina sa metalima i sa alkoholima.

- Razlikuje aldehide, ketone, alkohole i kiseline po funkcionalnim grupama. - Pravilno koristi nomenklaturu, vrsi podjelu alkohola i kiselina prema broju funkcionalnih grupa. - Interpretira znacaj i sastav monokarboksilnih zasienih kiselina (HCOOH i CH3COOH) i vise masnih zasienih i nezasienih kiselina. - Interpretira znacaj masti i ulja i njihov hemijski sastav. - Navodi znacaj ugljenih hidrata (glukoza, saharoza i celuloza). - Navodi znacaj bjelancevina.

11. Zastita zivotne sredine - Pojasnjava izvore zagaenja i - Identifikuje zagaivace znacaj zastite zivotne zivotne sredine i izvore iz sredine. kojih oni poticu. - Nabraja nacine zastite.

- Svjestan je znacaja zastite. - Razvija analiticko misljenje.

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora: 1. Hemija za prvi razred strucne skole, Rozalija Horvat i Miloje Rakocevi, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995. 2. Opsta hemija za prvi razred srednje skole, Slavoljub uki, Radivoj Nikolajevi, Milena Surjanovi, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1994. 3. Neorganska hemija, Rozalija Horvat, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997. 4. Organska hemija, Vladimir Pavlovi i Rade Markovi, Zavod za izdavanje udzbenika, Novi Sad, 1991.

15

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave: - prostor za nastavu hemije-hemijski kabinet, koji je odgovarajue opremljen za izvoenje demonstracionih ogleda, - kompjuter sa prikljuckom za internet, - mjesto za skladistenje hemikalija koje odgovaraju vazeim standardima, - zastitna oprema, - protivpozarna oprema, - oprema za prvu pomo, - zastitna sredstva, - pribor i nastavna sredstva. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja: - Znanje se provjerava i ocjenjuje usmeno i pismeno (testovi poslije svake oblasti), minimum po jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu. Takoe se ocjenjuje i izrada seminarskih radova i aktivnost na casu tokom izvoenja demonstracionih ogleda. 8. Uslovi za napredovanje i zavrsetak obrazovnog programa - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine. 9. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika: Profesor hemije moze biti: - univerzitetskog, studijskog hemijskog obrazovanja ( hemijski fakultet, prirodno ­ matematicki, grupa hemija), VII stepen. DIDAKTICKE PREPORUKE 16

Osnovne pojmove koje su ucenici ucili u osnovnoj skoli obnoviti uz maksimalno angazovanje ucenika. Nove sadrzaje nastavnik prezentira sa sto vise primjera cime ucenike navodi na razmisljanje i zakljucivanje. Nove primjere ucenici rjesavaju uz pomo nastavnika. Demonstracione oglede izvode ucenici uz pomo nastavnika.

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

- Kiseline, baze i soli obraditi uz navoenje sto vise primjera iz zivota, narocito onih koji se koriste u domainstvu. - Posebno obraditi jedinjenja koja imaju primjenu u svakodnevnom zivotu, pri cemu sto vise angazovati ucenike da te oblasti prezentiraju seminarskim radom i diskusijama. - Objasniti sto vise reakcija i, ako je mogue, organizovati posjete fabrikama koje se bave proizvodnjom tih jedinjenja (naucna ekskurzija).

TEORIJSKA NASTAVA (BROJ CASOVA) 2 2 2 3 4 6 6 3 1 6 1 Ukupno: 36

OSNOVNI SADRZAJ 1. Osnovni hemijski pojmovi 2. Hemijska veza 3. Hemijske reakcije 4. Rastvori 5. Vrste neorganskih jedinjenja 6. Metali 7. Nemetali 8. Ugljovodonici 9. Prirodni izvori 10. Struktura i reaktivnost organskih jedinjenja 11. Zastita zivotne sredine Napomena U broj casova teorijske nastave uracunavaju se i seminarski radovi, kao i casovi namijenjeni demonstracionim ogledima koje izvodi nastavnik ili neko od ucenika.

17

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

KATALOG ZNANJA ZA PREDMET HEMIJA ­ za trogodisnje strucne skole ­ godisnji fond 72 casa 1. Naziv predmeta: HEMIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave:

Razred I II III Ukupno Vrste nastave T 72 72 V Ukupno 72 72

T ­ teorijska nastava, seminarski radovi, demonstracioni ogledi 3. Opsti ciljevi nastave: - Povezivanje odabranih tematskih cjelina sa sadrzajima ve obraenim tokom prethodnog skolovanja. - Razvijanje razumijevanja hemijskih pojmova kroz razlicite aktivnosti koje ukljucuju casove diskusije i seminarske radove. - Razvijanje sposobnosti hemijskog izrazavanja. - Sticanje sposobnosti upotrebe strucnih izraza, simbola i grafikona. - Sticanje znanja o uticaju hemije i hemijske industrije na zivot. - Naglasavanje uloge hemije na zdravlje i ocuvanje zivotne sredine. - Razvijanje smisla za organizovan rad, tacnost, sistematicnost i urednost. - Razvijanje analitickog misljenja i stvaralacke maste. - Sticanje sposobnosti pravilnog korisenja odgovarajue literature preko knjiga i kompjuterske pretrage. - Razvijanje kriterijuma za samostalno procjenjivanje izvora podataka i sposobnosti njihove upotrebe.

19

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

4. Sadrzaji / Standardi znanja predmeta / Operativni ciljevi RAZRED: PRVI

Informativni ciljevi i sadrzaji 1. Osnovni hemijski pojmovi - Ponavlja i pojasnjava osnovne pojmove u hemiji: supstancu, smjesu, elemenat i jedinjenje. - Obrazlaze, pise formule i navodi njihov znacaj za pisanje hemijskih reakcija. - Definise pojmove Ar, Mr, Mol, M. Formativni ciljevi - Razlikuje pojmove: supstanca, smjesa, elemenat i jedinjenje. - Razlikuje supstance po fizickim osobinama: boji, rastvorljivosti i mirisu. - Pravilno upotrebljava simbole za oznacavanje hemijskih elemenata. - Razlikuje formule molekula elemenata i molekula jedinjenja. - Cita Ar (X) iz periodnog sistema elemenata i izracunava Mr (X) i M(X). - Izracunava masu i kolicinu supstance na razlicitim primjerima. Socijalizacijski ciljevi Specificnosti u izvoenju

Demonstracioni ogledi - Razvija analiticko misljenje. - Ispitivanje boje, mirisa i - Razvija sposobnost zapazanja rastvorljivosti u vodi i i snalazljivost. alkoholu razlicitih supstanci - Razvija preciznost i tacnost. (seer, KMnO4 i dr.). - Sastavljanje modela molekula elemenata i jedinjenja. - Mjerenje mase neke supstance na tehnickoj vagi i izracunavanje kolicine supstance.

2. Struktura atoma - Definise atom, izotop, energetski nivo, energetski podnivo, atomske orbitale. - Pojasnjava elektronske konfiguracije.

- Odreuje N(p) i N(n) u jezgru - Razvija analiticko misljenje. atoma elementa i izotopa. - Razvija tacnost. - Izracunava maksimalan broj elektrona u energetskom nivou. - Crta oblik orbitala, oznacava orbitalu, popunjava orbitale u skladu Paulijevog principa i Hundovog pravila.

20

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji

Formativni ciljevi - Pise elektronsku konfiguraciju elemenata i odreuje polozaj elementa u periodnom sistemu (navodi grupu i periodu) i valentne elektrone.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

3. Tipovi hemijskih veza - Nabraja i objasnjava tipove hemijskih veza. - Objasnjava i obrazlaze energiju jonizacije, afinitet prema elektronu i elektronegativnost.

- Interpretira razloge - Razvija analiticko spajanja atoma. misljenje. - Razlikuje vrste veza na - Razvija samostalnost. primjerima. - Sastavlja primjere za razlicite tipove veza, jonsku i kovalentnu (polarnu molekule jedinjenja i nepolarnu - molekule elemenata) - Identifikuje uslove za nastanak hemijske reakcije. - Sastavlja hemijsku jednacinu. - Izracunava masu i kolicinu reaktanata i proizvoda u reakciji. - Pravilno pise termohemijske reakcije. - Razlikuje egzotermne i endotermne hemijske reakcije. - Uocava uticaj faktora na brzinu hemijske reakcije (koncentracija, temperatura, katalizator). - Navodi znacaj katalizatora u laboratoriji, industriji i zivim - Razvija analiticko misljenje. - Razvija tacnost i preciznost. - Razvija mo zapazanja. - Razvija logiku misljenja.

- Pravljenje crteza pomou kojih ucenik objasnjava tipove hemijskih veza.

4. Hemijske reakcije - Pojasnjava uslove nastanka hemijskih reakcija. - Objasnjava primjenu postupnog sastavljanja jednacine hemijske reakcije. - Upoznaje tipove hemijskih reakcija (analizu, sintezu, oksido-redukciju, termohemijske reakcije). - Definise brzinu hemijske reakcije, hemijsku ravnotezu i konstantu ravnoteze. - Objasnjava uticaje faktora na brzinu hemijske reakcije i pojavu toplotnog efekta. - Definise povratne i nepovratne reakcije.

Demonstracioni ogledi - Izrada sematskog prikaza za sudar cestica. - Prikazivanje uticaja svakog faktora na brzinu reakcije. - Rastvaranje razlicitih supstanci (NaOH, NaCl, NH4NO3) u istoj zapremini vode (50 cm3) uz praenje temperaturnih promjena rastvora.

21

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji

Formativni ciljevi organizmima. - Zna kad se uspostavlja hemijska ravnoteza i koji faktori uticu na hemijsku ravnotezu (koncentracija, temperatura, pritisak).

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

5. Rastvori - Definise pojmove: rastvor, rastvarac, rastvorljiva supstanca i rastvorljivost. - Definise pojam disperzne faze i disperznog sredstva. - Pojasnjava vrste rastvora. - Obrazlaze kvantitativni sastav rastvora. - Definise elektrolite, elektroliticku disocijaciju i stepen disocijacije. 6. Vrste neorganskih jedinjenja - Definise okside, kiseline, baze i soli po Arenijusovoj teoriji. - Pojasnjava hemijska svojstva oksida, kiselina, baza i soli. - Navodi elemente periodnog sistema koji grade kisele, bazne, amfoterne i neutralne okside. - Definise hidrolizu soli. - Pojasnjava vrste hidrolize. - Objasnjava oksido-redukcioni proces. - Pojasnjava oksidacioni broj. - Pojasnjava proces elektrolize. 22

- Razlikuje svojstva pravih i koloidnih rastvora. - Interpretira vaznost rastvora u svakidasnjem zivotu. - Izracunava kolicinsku koncentraciju rastvorene supstance. - Izracunava masenu koncentraciju rastvorene supstance. - Razlikuje jake i slabe elektrolite na osnovu stepena disocijacije.

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija mo zapazanja. - Razvija logiku misljenja. - Razvija sistematicnost.

Seminarski rad - Uloga rastvora u svakidasnjem zivotu. Demonstracioni ogledi - Priprema pravih i koloidnih rastvora, objasniti Tindalov efekat i prolazak kroz filter papir. - Priprema rastvora razlicitih ocentnih i molarnih koncentracija.

- Interpretira nomenklaturu - Razvija analiticko misljenje. oksida, baza i soli. - Razvija logiku misljenja. - Analizira reakcije oksida nemetala i oksida metala sa vodom. - Analizira reakcije kiselina i baza. - Nabraja soli koje podlijezu hidrolizi i pise hemijske reakcije. - Razlikuje procese oksidacije i redukcije na primjerima. - Odreuje oksidacioni broj na primjerima. - Odreuje oksidaciono i redukciono sredstvo.

Demonstracioni ogledi - Odreivanje reakcije (kisela, bazna, neutralna) vodenih rastvora sledeih soli NaCl, Na2CO3, NH4Cl. - Izvoenje oksido-redukcione reakcije. Seminarski rad - Primjena elektrolitickih procesa u industriji.

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji

Formativni ciljevi - Razlikuje katodne i anodne reakcije, prikaz na primjeru elektrolize rastopa CaCl2.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

7. Metali - Pojasnjava pojam metala, navodi njihove osobine i obrazlaze posebnost. - Procjenjuje znacaj metala u industriji. - Navodi najvaznija jedinjenja alkalnih metala i nabraja nacine njihovog dobijanja. - Ocjenjuje znacaj jedinjenja elemenata druge grupe za pripremu graevinskih materijala. - Upoznaje znacaj upotrebe aluminijuma. Prelazni metali - Pojasnjava opste karakteristike prelaznih metala.

- Interpretira opste karakteristike elemenata I grupe periodnog sistema elemenata (alkalni metali). - Analizira ponasanje Na i K i njihovo dobijanje procesom elektrolize. - Interpretira opste karakteristike elemenata II grupe periodnog sistema elemenata (zemnoalkalni metali). - Analizira ponasanje Ca i Mg kao i njihovo dobijanje procesom elektrolize. - Interpretira opste karakteristike elemenata III grupe periodnog sistema elemenata. - Analizira proces dobijanja Al i jedinjenja Al. - Interpretira znacaj prelaznih metala (Fe, Zn i Cu) i navodi znacaj njihovih jedinjenja. - Uocava postojanje vise valenci jednog metala. - Interpretira opste karakteristike elemenata VII grupe periodnog sistema elemenata (halogene elemente).

- Razvija mo zapazanja.

Demonstracioni ogledi - Izvoenje reakcija Na i K sa vodom i uporeivanje reaktivnosti ovih metala. - Bojenje plamena katjonima elemenata I i II grupe. - Dokazivanje amfoternosti Al. Seminarski rad - Tvrde i meke vode. Demonstracioni ogled - Dokazivanje amfoternosti Zn. Seminarski rad - Dobijanje Fe u visokoj pei.

8. Nemetali - Procjenjuje i navodi znacaj nemetala u svakodnevnom zivotu. - Uporeuje reaktivnost halogenih elemenata.

- Razvija analiticko misljenje.

Demonstracioni ogledi - Reakcije HCl sa metalima. - Laboratorijsko dobijanje kiseonika. - Reakcija H2SO4 sa metalima. - Laboratorijsko dobijanje 23

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji - Upoznaje znacaj oksi kiselina hlora i znacaj hlorisanja pijae vode. - Procjenjuje znacaj kiseonika i njegovih jedinjenja u sferama zivota. - Upoznaje zastitnu ulogu ozona i nastanak ozonske rupe. - Upoznaje S kao biogeni elemenat i SOx kao zagaivace vazduha. - Procjenjuje znacaj N i P i navodi njihov znacaj kao sastojaka vjestackih ubriva. - Procjenjuje znacaj C kao biogenog elementa i njegove alotropske modifikacije (dijamant i grafit). - Razumije vrijednost silicijuma i navodi njegovu upotrebu.

Formativni ciljevi - Analizira osobine hlora, halogenovodonika i oksi kiselina hlora. - Interpretira opste karakteristike elemenata VI grupe periodnog sistema elemenata. - Analizira kiseonik i jedinjenja kiseonika, sumpor i jedinjenja sumpora. - Interpretira opste karakteristike elemenata V grupe periodnog sistema elemenata. - Analizira N i P kao biogene elemente, njihovo dobijanje i jedinjenja. - Interpretira opste karakteristike elemenata IV grupe periodnog sistema elemenata. - Analizira strukturu atoma C. - Objasnjava sposobnost C da gradi cetiri kovalentne veze. - Nabraja najvaznija jedinjenja ugljenika. - Analizira svojstva i primjenu Si kao i njegovo dobijanje iz Si(IV)-oksida. - Razlikuje na primjerima prostu, dvostruku i trostruku vezu. - Uocava kako se grade hibridne orbitale, njihovo preklapanje sa drugim

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju azota iz NH4NO2 (zagrijavanjem). - Laboratorijsko dobijanje NH3 iz soli i uvoenje u vodu. - Laboratorijsko dobijanje CO2 i uvoenje u vodu. Seminarski rad - Vjestacka ubriva. - Ugljenicna goriva. - Primjena silikona.

9. Struktura i reaktivnost organskih jedinjenja - Ponavlja prirodu veze C atoma. - Obrazlaze pojam hibridizacije sp3, sp2 i sp. - Obrazlaze vrste hemijskih 24

- Razvija mo zapazanja. - Razvija analiticko misljenje.

- Prikazivanje prostornog rasporeda metana, etena i etina pomou crteza, modela ili kolotnog modela. - Crtanje seme podjele organskih jedinjenja.

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji reakcija organskih jedinjenja. - Navodi podjelu organskih jedinjenja prema ugljovodonicnom nizu i prema funkcionalnoj grupi.

Formativni ciljevi orbitalama, kao i prostorni raspored atoma u molekulu (tetraedarski, planarni, linearni). - Razlikuje supstituciju, adiciju, eliminaciju, homoliticko i heteroliticko raskidanje veze. - Razlikuje aciklicna i ciklicna jedinjenja. - Prepoznaje najvaznije klase organskih jedinjenja. - Uocava kako se obrazuje niz i sta su homolozi. - Razlikuje n-alkane i izoalkane iz strukturne formule. - Pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula. - Uocava zavisnost agregatnog stanja, tk i rastvorljivosti od broja C atoma i strukture niza. - Navodi uslove za odigravanje reakcije supstitucije, karakteristicne lancane reakcije kao i znacaj oksidacije i pirolize (krekovanja).

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

10. Ugljovodonici Alkani - Definise homologi niz. - Definise izomeriju niza. - Imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi. - Nabraja fizicke osobine alkana i pojasnjava njihovu reaktivnost.

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija mo zapazanja. - Razvija tacnost i preciznost. - Razvija stvaralacku mastu.

Demonstracioni ogled - Dobijanje etena dehidratacijom C2H5OH sa koncentrovanom H2SO4 i ispitivanje njegovih osobina.

Alkeni i alkini - Pojasnjava funkcionalne grupe. - Imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi.

- Prepoznaje alkene i alkine po funkcionalnoj grupi. - Pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula. 25

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji - Definise izomeriju polozaja i niza. - Navodi reaktivnost alkena i alkina.

Formativni ciljevi - Razlikuje ,,cis" i ,,trans" izomere alkena i izomeriju niza. - Analizira reakcije adicije alkena i alkina i adicije primjenom Markovnikovog pravila. - Uocava znacaj polimerizacije etena i acetilena.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

11. Aromaticna jedinjenja reda benzena Benzen i njegovi homolozi - Interpretira strukturu - Pojasnjava strukturu benzena benzena pomou orbitala i teorijom molekulskih objasnjava nacin orbitala. ostvarivanja veze. - Pojasnjava reaktivnost ovih - Uocava da se benzen ponasa jedinjenja. kao zasieno jedinjenje kroz - Primjenjuje nomenklaturu reakciju elektrofilne supstiderivata benzena. tucije i kao nezasieno jedinjenje kroz reakciju adicije. - Razlikuje monosupstitucione, disupstitucione i polisupstitucione derivate, njihove najznacajnije predstavnike i navodi njihov znacaj. 12. Prirodni izvori organskih jedinjenja - Pojasnjava znacaj prirodnih - Interpretira znacaj primjene izvora: uglja, nafte i zemnog proizvoda frakcione gasa. destilacije nafte i suve destilacije uglja. 13. Najvaznija organska jedinjenja sa kiseonikom Alkoholi i fenoli - Razlikuje alkohole i fenole - Navodi podjelu prema broju prema nacinu na koji je OH grupa i ugljovodonicnom vezana OH grupa. 26

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija mo zapazanja.

- Razvija mo zapazanja.

Seminarski rad - Znacaj prirodnih izvora organskih jedinjenja (nafte, kamenog uglja, zemnog gasa).

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija stvaralacku mastu. - Razvija mo zapazanja.

- Prikazuje crtezom prostorni raspored 2-butanola i hiralnost C atoma.

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji nizu. - Imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi. - Pojasnjava opticku izomeriju alkohola. - Pojasnjava reaktivnost ovih jedinjenja. - Navodi primjenu ovih jedinjenja.

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju Demonstracioni ogledi - Izvoenje reakcije oksidacije primarnih i sekundarnih alkohola sa K2Cr2O7. - Dokazivanje fenola sa FeCl3.

- Pravilno koristi nomenklaturu - Razvija preciznost. pri pisanju formula. - Prepoznaje hiralni C atom i ponasanje enantiomera pri prolasku polarizovane svjetlosti i njihovo obiljezavanje sa (-L) i (+D). - Razlikuje jacinu kiselosti - Razvija analiticko misljenje. fenola i alkohola. - Navodi znacaj proizvoda esterifikacije alkohola i fenola. - Razlikuje oksidaciju primarnih i sekundarnih alkohola. - Analizira procese supstitucije, halogenovanja, nitrovanja i sulfovanja na primjeru fenola. - Navodi znacaj najvaznijih monohidroksilnih i polihidroksilnih alkohola i fenola. - Razlikuje aldehide i ketone po funkcionalnoj grupi. - Pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula. - Uporeuje proces oksidacije aldehida i ketona sa istim oksidacionim sredstvom. - Analizira reakcije adicije nukleofilnim reagensima na karbonilnu grupu. - Navodi znacaj vaznijih aldehida i ketona. - Razvija mo zapazanja.

Aldehidi i ketoni - Navodi njihove funkcionalne grupe. - Imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi. - Pojasnjava reaktivnost ovih jedinjenja. - Navodi primjenu ovih jedinjenja.

Demonstracioni ogledi - Izvoenje reakcije oksidacije aldehida i ketona sa K2Cr2O7. - Izvoenje reakcije aldehida sa Felingovim reagensom i Tolensovim reagensom. - Pravljenje seme o podjeli kiselina.

27

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji Karboksilne kiseline - Navodi podjelu prema ugljovodonicnom nizu i broju karboksilnih grupa. - Imenuje jedinjenje po IUPAC nomenklaturi. - Pojasnjava reaktivnost ovih kiselina. - Navodi primjenu karboksilnih kiselina.

Formativni ciljevi - Uocava podjelu kiselina na primjerima. - Pravilno primjenjuje nomenklaturu pri pisanju formula. - Analizira disocijaciju kiselina i razlikuje jacinu kiselosti u zavisnosti od ugljovodonicnog niza. - Analizira reakcije sa metalima, bazama i solima. - Navodi znacaj obrazovanja estara sa alkoholima. - Navodi znacaj najvaznijih kiselina: mravlje, siretne, zasienih visih masnih kiselina, benzoeve, oleinske, linolne, linolenske, halogen i hidroksi kiselina. - Prikazuje alifaticnu i ciklicnu strukturu glukoze. - Prepoznaje ciklicnu strukturu saharoze, amilaze i amilopektina. - Analizira reakciju glukoze sa Tolensovim reagensom i Felingovim rastvorom. - Razlikuje redukujue i neredukujue disaharide. - Analizira reakciju hidrolize i saponifikacije.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju Demonstracioni ogledi - Izvoenje reakcije Zn sa HCOOH i sa CH3COOH. - Izvoenje reakcije redukcije Tolensovog reagensa. - Uporeivanje kiselosti mjerenjem pH. - Izvoenje reakcije graenja estara sa C2H5OH. Seminarski rad - Praktican znacaj visih masnih kiselina, zasienih i nezasienih.

14. Bioloski vazna jedinjenja Ugljeni hidrati - Razlikuje monosaharide, disaharide i polisaharide. - Razlikuje monosaharide prema funkcionalnoj grupi i broju C atoma. - Pojasnjava reaktivnost monosaharida i disaharida.

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija mo zapazanja

Demonstracioni ogled - Izvoenje reakcije glukoze sa Tolensovim reagensom i Felingovim rastvorom.

Masti i ulja - Pojasnjava hemijski sastav masti i ulja. - Navodi znacaj ovih jedinjenja.

- Razvija analiticko misljenje.

Demonstracioni ogled - Izvoenje taloznih i bojenih reakcija na proteine. Seminarski rad - Znacaj proteina.

28

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji Proteini - Navodi sastav i podjelu proteina. - Navodi znacaj proteina.

Formativni ciljevi - Uocava stvaranje peptidne veze.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

15. Zastita zivotne sredine - Pojasnjava izvore zagaenja i - Identifikuje zagaivace zivotne znacaj zastite zivotne sredine i izvore iz kojih oni sredine. poticu. - Nabraja nacine zastite.

- Svjestan je znacaja zastite. - Razvija analiticko misljenje. - Razvija ekolosku svijest.

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora: 1. Opsta hemija za prvi razred srednje skole, Slavoljub uki, Radivoj Nikolajevi, Milena Surjanovi, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1994. 2. Neorganska hemija, Rozalija Horvat, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997. 3. Organska hemija, Vladimir Pavlovi i Rade Markovi, Zavod za izdavanje udzbenika, Novi Sad, 1991. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave: - prostor za nastavu hemije-hemijski kabinet, koji je odgovarajue opremljen za izvoenje demonstracionih ogleda, - kompjuter sa prikljuckom za internet, - mjesto za skladistenje hemikalija koje odgovaraju vazeim standardima, - zastitna oprema, - protivpozarna oprema, - oprema za prvu pomo, - zastitna sredstva, - pribor i nastavna sredstva, - racunarska video projekcija.

29

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja: - Znanje se provjerava i ocjenjuje usmeno i pismeno (testovi poslije svake oblasti), minimum po jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu. Takoe se ocjenjuje i izrada seminarskih radova i aktivnost na casu tokom izvoenja demonstracionih ogleda. 8. Uslovi za napredovanje i zavrsetak obrazovnog programa - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine. 9. Profil strucna spreme nastavnika i strucnih saradnika: Profesor hemije moze biti: - univerzitetskog, studijskog hemijskog obrazovanja (hemijski fakultet, prirodno ­ matematicki, grupa hemija), VII stepen.

30

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

KATALOG ZNANJA ZA PREDMET HEMIJA ­ za cetvorogodisnje strucne skole - godisnji fond 72 casa 1. Naziv predmeta: HEMIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave:

Razred T I1 II III IV Ukupno 72 72 Vrste nastave V 72 72 Ukupno

T ­ teorijska nastava, seminarski radovi, demonstracioni ogledi 3. Opsti ciljevi nastave: - Povezivanje odabranih tematskih cjelina sa sadrzajima ve obraenim tokom prethodnog skolovanja. - Razvijanje razumijevanja hemijskih pojmova kroz razlicite aktivnosti koje ukljucuju casove diskusije, izvoenje demonstracionih ogleda i pisanje seminarskih radova. - Razvijanje sposobnosti hemijskog izrazavanja. - Sticanje sposobnosti upotrebe strucnih izraza, simbola i grafikona. - Razvijanje smisla za organizovan rad, tacnost, sistematicnost i urednost.

1

Katalog znanja vazi za fond casova 72, bez obzira na razred u kom se hemija izucava 31

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

-

Sticanje znanja o uticaju hemije i hemijske industrije na zivot. Naglasavanje uloge hemije na zdravlje i ocuvanje zivotne sredine. Razvijanje navika ucenika koje e doprinositi unapreivanju i zastiti prirode, zivotne i radne sredine. Razvijanje sposobnosti za posmatranje, uocavanje i zakljucivanje. Povezivanje teorijskih sadrzaja sa prakticnim radom koji se odvija u sklopu proizvodnih ciklusa u materijalnoj proizvodnji. - Sticanje sposobnosti pravilnog korisenja odgovarajue literature preko knjiga i kompjuterske pretrage. - Razvijanje stvaralacke maste, analitickog misljenja, objektivnosti i formiranja pravilnog odnosa prema radu. 4. Sadrzaji / Standardi znanja predmeta / Operativni ciljevi

Informativni ciljevi i sadrzaji 1. Osnovni zakoni i pojmovi u hemiji - Upoznaje se sa osnovnim zakonima u hemiji. - Definise osnovne zakone: - zakon o odrzanju mase i energije (Lavoazjev zakon), - zakon stalnih masenih odnosa (Prustov zakon), - zakon umnozenih masenih odnosa (Daltonov zakon i Daltonova atomska teorija), - Avogadrova molekulska teorija. - Definise pojam hemijskog simbola, formule i jednacine. - Definise Ar i Mr. - Definise mol, molarnu masu i molarnu zapreminu.

Formativni ciljevi - Primjenjuje usvojene zakone na primjerima: - oksidacije zive, - sjedinjavanja H i O u H2O i H2O2, - oksidima azota, - razlikuje molekul elementa od molekula jedinjenja. - Cita hemijske simbole elemenata iz periodnog sistema elemenata. - Pravilno pise hemijske formule (molekulske, empirijske, strukturne). - Cita Ar (X) iz periodnog sistema elemenata i izracunava Mr (X). - Izracunava pravilno mol, molarnu masu i molarnu zapreminu.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

Demonstracioni ogled - Razvija analiticko misljenje. - Sagorijevanje parafinske - Razvija sposobnost zapazanja svijee na tehnickoj vagi sa i i snalazljivost. bez staklenog zvona. - Razvija preciznost i tacnost.

32

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji 2. Stehiometrijski proracuni - Upoznaje se sa izracunavanjem procentnog sastava elemenata i jedinjenja na osnovu formula. - Obrazlaze postavljanje hemijskih formula. - Pojasnjava stehiometrijski proracun. 3. Struktura atoma - Ponavlja pojmove elementarne cestice, atoma i izotopa. - Definise energetski nivo, energetski podnivo i atomsku orbitalu. - Pojasnjava princip izgradnje elektronskog omotaca i periodni sistem elemenata.

Formativni ciljevi - Pravilno izracunava procenat elemenata u jedinjenjima na osnovu molekulskih formula. - Izracunava molekulsku i empirijsku formulu. - Izracunava masu reaktanata i produkata na osnovu pravilno napisane hemijske jednacine.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

- Odreuje N(p) i N(n) u jezgru - Razvija analiticko misljenje. atoma elementa i izotopa. - Razvija tacnost. - Izracunava maksimalan broj elektrona u energetskom nivou. - Crta oblik orbitala, oznacava orbitalu, popunjava orbitale u skladu Paulijevog principa i Hundovog pravila. - Pise elektronsku konfiguraciju elemenata i odreuje polozaj elementa u periodnom sistemu, navodi grupu i periodu i valentne elektrone. - Interpretira razloge spajanja - Razvija analiticko misljenje. atoma. - Razvija samostalnost. - Razlikuje vrste veza na primjerima. - Sastavlja primjere za razlicite tipove veza, jonsku i kovalentnu (polarnu ­ molekule jedinjenja i nepolarnu molekule elemenata) - Pravljenje crteza pomou kojih ucenik objasnjava tipove hemijskih veza.

4. Tipovi hemijskih veza - Nabraja i objasnjava tipove hemijskih veza. - Objasnjava i obrazlaze energiju jonizacije, afinitet prema elektronu i elektronegativnost.

33

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji 5. Hemijske reakcije - Pojasnjava uslove nastanka hemijskih reakcija. - Objasnjava primjenu postupnog sastavljanja jednacine hemijske reakcije. - Upoznaje tipove hemijskih reakcija (analizu, sintezu, oksido-redukciju, termohemijske reakcije). - Definise brzinu hemijske reakcije, hemijsku ravnotezu i konstantu ravnoteze. - Objasnjava uticaje faktora na brzinu hemijske reakcije i pojavu toplotnog efekta. - Definise povratne i nepovratne reakcije.

Formativni ciljevi - Identifikuje uslove za nastanak hemijske reakcije. - Sastavlja hemijsku jednacinu. - Izracunava masu i kolicinu reaktanata i proizvoda u reakciji. - Pravilno pise termohemijske reakcije. - Razlikuje egzotermne i endotermne hemijske reakcije. - Uocava uticaj faktora na brzinu hemijske reakcije (koncentracija, temperatura, katalizator). - Navodi znacaj katalizatora u laboratoriji, industriji i zivim organizmima. - Zna kad se uspostavlja hemijska ravnoteza i koji faktori uticu na hemijsku ravnotezu (koncentracija, temperatura, pritisak). - Razlikuje svojstva pravih i koloidnih rastvora. - Interpretira vaznost rastvora u svakidasnjem zivotu. - Izracunava kolicinsku koncentraciju rastvorene supstance. - Izracunava masenu koncentraciju rastvorene supstance.

Socijalizacijski ciljevi - Razvija analiticko misljenje. - Razvija tacnost i preciznost. - Razvija mo zapazanja. - Razvija logiku misljenja.

Specificnosti u izvoenju Demonstracioni ogledi - Izrada sematskog prikaza za sudar cestica. - Prikazivanje uticaja svakog faktora na brzinu reakcije. - Rastvaranje razlicitih supstanci (NaOH, NaCl, NH4NO3) u istoj zapremini vode (50 cm3) uz praenje temperaturnih promjena rastvora.

6. Rastvori - Definise pojmove: rastvor, rastvarac, rastvorljiva supstanca i rastvorljivost. - Definise pojam disperzne faze i disperznog sredstva. - Pojasnjava vrste rastvora. - Obrazlaze kvantitativni sastav rastvora. - Definise elektrolite, elektroliticku disocijaciju i stepen disocijacije.

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija mo zapazanja. - Razvija logiku misljenja. - Razvija sistematicnost.

Seminarski rad - Uloga rastvora u svakidasnjem zivotu. Demonstracioni ogledi - Priprema pravih i koloidnih rastvora, objasniti Tindalov efekat i prolazak kroz filter papir. - Priprema rastvora razlicitih procentnih i molarnih koncentracija.

34

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji

Formativni ciljevi - Razlikuje jake i slabe elektrolite na osnovu stepena disocijacije.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

7. Vrste neorganskih jedinjenja - Definise okside, kiseline, baze i soli po Arenijusovoj teoriji. - Pojasnjava hemijska svojstva oksida, kiselina, baza i soli. - Navodi elemente periodnog sistema koji grade kisele, bazne, amfoterne i neutralne okside. - Definise hidrolizu soli. - Objasnjava oksido-redukcioni proces. - Pojasnjava oksidacioni broj. - Pojasnjava proces elektrolize. 8. Metali - Pojasnjava pojam metala i navodi njihove osobine. - Navodi najvaznija jedinjenja metala. - Obrazlaze posebnost prelaznih metala.

- Interpretira nomenklaturu - Razvija analiticko misljenje. oksida, baza i soli. - Razvija logiku misljenja. - Analizira reakcije oksida nemetala i oksida metala sa vodom. - Analizira reakcije kiselina i baza. - Nabraja soli koje podlijezu hidrolizi i pise hemijske reakcije. - Razlikuje procese oksidacije i redukcije na primjerima. - Odreuje oksidacioni broj na primjerima. - Odreuje oksidaciono i redukciono sredstvo. - Interpretira opste karakteristike elemenata I, II i III grupe periodnog sistema elemenata. - Analizira ponasanje Na, Mg, Al i njihovih oksida sa vodom, kiselinama i bazama. - Uocava opste karakteristike prelaznih metala, kao i postojanje vise valenci jednog metala. - Interpretira opste karakteristike elemenata VII, - Razvija analiticko misljenje. - Razvija mo zapazanja.

Demonstracioni ogledi - Odreivanje reakcije (kisela, bazna, neutralna) vodenih rastvora sljedeih soli NaCl, Na2CO3, NH4Cl. - Izvoenje oksido-redukcione reakcije. Seminarski rad - Primjena elektrolitickih procesa u industriji.

Demonstracioni ogled - Izvoenje reakcija Na, Mg i Al sa vodom i uporeivanje reaktivnosti ovih metala.

9. Nemetali - Pojasnjava pojam nemetala i navodi njihove osobine.

- Razvija analiticko misljenje.

35

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji - Navodi najvaznija jedinjenja nemetala.

Formativni ciljevi VI, V i IV grupe periodnog sistema elemenata. - Analizira ponasanje Cl, S, P i C u dodiru sa vodom, kiselinama i bazama. - Razlikuje aciklicna i ciklicna jedinjenja. - Prepoznaje najvaznije klase organskih jedinjenja.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

10. Struktura organskih jedinjenja - Navodi podjelu organskih jedinjenja prema ugljovodonicnom nizu i prema funkcionalnoj grupi. 11. Ugljovodonici Alkani - Definise homologi niz. - Imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi. - Nabraja fizicke osobine alkana i pojasnjava njihovu reaktivnost.

- Razvija mo zapazanja. - Razvija analiticko misljenje.

- Crtanje seme podjele organskih jedinjenja.

- Uocava kako se obrazuje niz i sta su homolozi. - Pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula. - Uocava zavisnost agregatnog stanja, tk i rastvorljivosti od broja C atoma i strukture niza. - Navodi uslove za odigravanje reakcije supstitucije, karakteristicne lancane reakcije kao i znacaj oksidacije i pirolize (krekovanja).

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija mo zapazanja. - Razvija tacnost i preciznost. - Razvija stvaralacku mastu.

Demonstracioni ogledi - Dobijanje etena dehidratacijom C2H5OH sa koncentrovanom H2SO4 i ispitivanje njegovih osobina.

Alkeni i alkini - Pojasnjava funkcionalne grupe. - Imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi. - Navodi reaktivnost alkena i alkina.

- Prepoznaje alkene i alkine po - Razvija analiticko misljenje. funkcionalnoj grupi. - Razvija mo zapazanja. - Pravilno koristi nomenklaturu - Razvija tacnost i preciznost. pri pisanju formula. - Analizira reakcije adicije alkena i alkina i adicije primjenom Markovnikovog pravila. - Uocava znacaj polimerizacije etena i acetilena.

36

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

12. Aromaticna jedinjenja reda benzena Benzen i njegovi homolozi - Interpretira strukturu - Pojasnjava strukturu benzena benzena. teorijom molekulskih - Uocava da se benzen ponasa orbitala. kao zasieno jedinjenje kroz - Pojasnjava reaktivnost ovih reakciju elektrofilne jedinjenja. supstitucije i kao nezasieno - Primjenjuje nomenklaturu jedinjenje kroz reakciju derivata benzena. adicije. - Razlikuje monosupstitucione, disupstitucione i polisupstitucione derivate, njihove najznacajnije predstavnike i navodi njihov znacaj. 13. Prirodni izvori organskih jedinjenja - Interpretira znacaj primjene - Pojasnjava znacaj prirodnih proizvoda frakcione izvora: uglja, nafte i zemnog destilacije nafte i suve gasa. destilacije uglja. 14. Najvaznija organska jedinjenja sa kiseonikom Alkoholi i fenoli - Razlikuje alkohole i fenole - Navodi podjelu prema broju prema nacinu na koji je OH grupa i ugljovodonicnom vezana OH grupa. nizu. - Pravilno koristi nomenklaturu - Imenuje jedinjenja po IUPAC pri pisanju formula. nomenklaturi. - Navodi znacaj proizvoda - Pojasnjava reaktivnost ovih esterifikacije alkohola i jedinjenja. fenola. - Navodi primjenu ovih - Razlikuje oksidaciju jedinjenja. primarnih i sekundarnih alkohola. - Analizira procese supstitucije, halogenovanja,

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija mo zapazanja.

- Razvija mo zapazanja.

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija stvaralacku mastu. - Razvija mo zapazanja. - Razvija preciznost.

Seminarski rad - Znacaj prirodnih izvora organskih jedinjenja (nafte, kamenog uglja, zemnog gasa). Demonstracioni ogledi - Izvoenje reakcije oksidacije primarnih i sekundarnih alkohola sa K2Cr2O7. - Dokazivanje fenola sa FeCl3.

37

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji

Formativni ciljevi nitrovanja i sulfovanja na primjeru fenola. - Navodi znacaj najvaznijih monohidroksilnih i polihidroksilnih alkohola i fenola.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

Aldehidi i ketoni - Navodi njihove funkcionalne grupe. - Imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi. - Pojasnjava reaktivnost ovih jedinjenja. - Navodi primjenu ovih jedinjenja.

- Razlikuje aldehide i ketone - Razvija analiticko misljenje. po funkcionalnoj grupi. - Razvija tacnost i preciznost. - Pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula. - Uporeuje proces oksidacije aldehida i ketona - Analizira reakcije adicije nukleofilnim reagensima na karbonilnu grupu. - Navodi znacaj vaznijih aldehida i ketona.

Demonstracioni ogledi - Izvoenje reakcije oksidacije aldehida i ketona sa K2Cr2O7. - Izvoenje reakcije aldehida sa Felingovim reagensom i Tolensovim reagensom. - Pravljenje seme o podjeli kiselina.

Karboksilne kiseline - Navodi podjelu prema ugljovodonicnom nizu i broju karboksilnih grupa. - Imenuje jedinjenje po IUPAC nomenklaturi. - Pojasnjava reaktivnost ovih kiselina. - Navodi primjenu karboksilnih kiselina.

- Uocava podjelu kiselina na primjerima. - Pravilno primjenjuje nomenklaturu pri pisanju formula. - Analizira disocijaciju kiselina. - Navodi znacaj obrazovanja estara sa alkoholima. - Navodi znacaj najvaznijih kiselina: mravlje, siretne, zasienih visih masnih kiselina i nezasienih visih masnih kiselina.

- Razvija analiticko misljenje.

Demonstracioni ogledi - Izvoenje reakcije Zn sa HCOOH i sa CH3COOH. - Izvoenje reakcije redukcije Tolensovog reagensa. - Uporeivanje kisjelosti mjerenjem pH. - Izvoenje reakcije graenja estara sa C2H5OH. Seminarski rad - Praktican znacaj visih masnih kiselina, zasienih i nezasienih.

38

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji 15. Bioloski vazna jedinjenja Ugljeni hidrati - Razlikuje monosaharide, disaharide i polisaharide. - Razlikuje monosaharide prema funkcionalnoj grupi i broju C atoma. - Pojasnjava reaktivnost monosaharida i disaharida.

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju Demonstracioni ogled - Izvoenje reakcije glukoze sa Tolensovim reagensom i Felingovim rastvorom.

- Prikazuje alifaticnu i ciklicnu - Razvija analiticko misljenje. strukturu glukoze. - Razvija mo zapazanja. - Prepoznaje ciklicnu strukturu saharoze, amilaze i amilopektina. - Analizira reakciju glukoze sa Tolensovim reagensom i Felingovim rastvorom. - Razlikuje redukujue i neredukujue disaharide. - Razvija analiticko misljenje.

Masti i ulja - Pojasnjava hemijski sastav - Analizira reakciju hidrolize i masti i ulja. saponifikacije. - Navodi znacaj ovih jedinjenja. Proteini - Navodi sastav i podjelu - Uocava stvaranje peptidne proteina. veze. - Navodi znacaj proteina. 16. Zastita zivotne sredine - Pojasnjava izvore zagaenja i - Identifikuje zagaivace znacaj zastite zivotne zivotne sredine i izvore iz sredine. kojih oni poticu. - Nabraja nacine zastite.

Demonstracioni ogled - Izvoenje taloznih i bojenih reakcija na proteine.

- Razvija mo zapazanja.

Seminarski rad - Znacaj proteina.

- Svjestan je znacaja zastite. - Razvija analiticko misljenje. - Razvija ekolosku svijest.

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora: 1. Opsta i neorganska hemija za prvi razred srednje skole, Gordana Isakovi, Ljiljana Luki, Miloje Isakovi, Natasa Panajotovi, Zavod za izdavanje udzbenika, Novi Sad, 1992. 2. Neorganska hemija za prvi i drugi razred srednje skole, Momcili Joveti, Zavod za izdavanje udzbenika, Novi Sad, 1992. 3. Organska hemija, Vladimir Pavlovi i Rade Markovi, Zavod za izdavanje udzbenika, Novi Sad, 1991.

39

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave: - prostor za nastavu hemije-hemijski kabinet koji je odgovarajue opremljen za izvoenje demonstracionih ogleda, - kompjuter sa prikljuckom za internet, - mjesto za skladistenje hemikalija koje odgovaraju vazeim standardima, - zastitna oprema, - protivpozarna oprema, - oprema za prvu pomo, - zastitna sredstva, - pribor i nastavna sredstva, - racunarska video projekcija. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja: - Znanje se provjerava i ocjenjuje usmeno i pismeno (testovi poslije svake oblasti), minimum po jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu. Takoe se ocjenjuje i izrada seminarskih radova i aktivnost na casu tokom izvoenja demonstracionih ogleda. 8. Uslovi za napredovanje i zavrsetak obrazovnog programa - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine. 9. Profil strucna spreme nastavnika i strucnih saradnika: - Profesor hemije moze biti univerzitetskog, studijskog hemijskog obrazovanja (hemijski fakultet, prirodno ­ matematicki, grupa hemija).

40

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

KATALOG ZNANJA ZA PREDMET HEMIJA ­ za cetvorogodisnje strucne skole ­ ukupan fond casova 144 (po 72 casa godisnje) 1. Naziv predmeta: HEMIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave:

Razred T I II III IV Ukupno 72 72 144 Vrste nastave V 72 72 144 Ukupno

T ­ teorijska nastava, seminarski radovi, demonstracioni ogledi 3. Opsti ciljevi nastave: - Povezivanje odabranih tematskih cjelina sa sadrzajima ve obraenim tokom prethodnog skolovanja. - Razvijanje razumijevanja hemijskih pojmova kroz razlicite aktivnosti koje ukljucuju casove diskusije, izvoenje demonstracionih ogleda i pisanje seminarskih radova. - Razvijanje sposobnosti hemijskog izrazavanja. - Sticanje sposobnosti upotrebe strucnih izraza, simbola i grafikona. - Razvijanje smisla za organizovan rad, tacnost, sistematicnost i urednost. - Sticanje znanja o uticaju hemije i hemijske industrije na zivot.

41

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

-

Naglasavanje uloge hemije na zdravlje i ocuvanje zivotne sredine. Razvijanje navika ucenika koje e doprinositi unapreivanju i zastiti prirode, zivotne i radne sredine. Razvijanje sposobnosti za posmatranje, uocavanje i zakljucivanje. Povezivanje teorijskih sadrzaja sa prakticnim radom koji se odvija u sklopu proizvodnih ciklusa u materijalnoj proizvodnji. - Sticanje sposobnosti pravilnog korisenja odgovarajue literature preko knjiga i kompjuterske pretrage. - Razvijanje stvaralacke maste, analitickog misljenja, objektivnosti i formiranja pravilnog odnosa prema radu. 4. Sadrzaji (Standardi znanja predmeta) i operativni ciljevi

RAZRED: DRUGI

Informativni ciljevi i sadrzaji 1. Hemija i njeno mjesto u sistemu prirodnih nauka - Pojasnjava i obrazlaze mjesto hemije u sistemu prirodnih nauka. - Shvata znacaj hemije za zivot savremenog covjeka. Formativni ciljevi - Interpretira kratak istorijat hemije kao prirodne nauke. Socijalizacijski ciljevi - Razvija analiticko misljenje. Specificnosti u izvoenju

2. Osnovni zakoni i pojmovi u hemiji - Upoznaje se sa osnovnim - Primjenjuje usvojene zakone zakonima u hemiji. na primjerima: oksidacije - Definise osnovne zakone: zive, sjedinjavanja H i O u zakon o odrzanju mase i H2O i H2O2, oksidima azota, razlikuje molekul elementa energije (Lavoazjev zakon), zakon stalnih masenih odnosa od molekula jedinjenja. - Cita hemijske simbole (Prustov zakon), zakon elemenata iz periodnog umnozenih masenih odnosa sistema elemenata. (Daltonov zakon i Daltonova atomska teorija), Avogadrova - Pravilno pise hemijske formule (molekulske, molekulska teorija. empirijske, strukturne). - Definise pojam hemijskog 42

Demonstracioni ogledi - Razvija analiticko misljenje. - Sagorijevanje parafinske - Razvija sposobnost zapazanja svijee na tehnickoj vagi sa i i snalazljivost. bez staklenog zvona. - Razvija preciznost i tacnost.

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

simbola, formule i jednacine. - Cita Ar (X) iz periodnog - Definise Ar i Mr. sistema elemenata i - Definise mol, molarnu masu i izracunava Mr (X). molarnu zapreminu. - Izracunava pravilno mol, molarnu masu i molarnu zapreminu. 3. Stehiometrijski proracuni - Upoznaje se sa izracunavanjem procentnog sastava elemenata I jedinjenja na osnovu formula. - Obrazlaze postavljanje hemijskih formula. - Pojasnjava stehiometrijski proracun. - Pravilno izracunava procenat elemenata u jedinjenjima na osnovu molekulskih formula. - Izracunava molekulsku i empirijsku formulu. - Izracunava masu reaktanata i produkata na osnovu pravilno napisane hemijske jednacine.

4. Struktura atoma - Ponavlja pojmove - Odreuje N(p) i N(n) u jezgru - Razvija analiticko misljenje. elementarne cestice, atoma i atoma elementa i izotopa. - Razvija tacnost. izotopa. - Izracunava maksimalan broj - Definise energetski nivo, elektrona u energetskom energetski podnivo i atomsku nivou. orbitalu. - Crta oblik orbitala, oznacava - Pojasnjava princip izgradnje orbitalu, popunjava orbitale elektronskog omotaca i u skladu Paulijevog principa i periodni sistem elemenata. Hundovog pravila. - Pise elektronsku konfiguraciju elemenata i odreuje polozaj elementa u periodnom sistemu (navodi grupu i periodu) i valentne elektrone.

43

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji 5. Tipovi hemijskih veza - Pojasnjava pojmove energija jonizacije, afinitet prema elektronu i elektronegativnost. - Definise jonsku i kovalentnu vezu. - Definise molekulske orbitale. - Pojasnjava geometrijski oblik molekula-hibridizacija atomskih orbitala. - Definise sile meu molekulima. - Upoznaje dipolni momenat kao mjerilo za polarnost molekula. - Definise vodonicnu vezu.

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju - Pravljenje crteza pomou kojih ucenik objasnjava tipove hemijskih veza. - Crtanje dijagrama sp3, sp2 i sp hibridizacije C-atoma.

- Interpretira razloge spajanja - Razvija analiticko misljenje. - Razvija samostalnost. atoma. - Razlikuje vrste veza na primjerima. - Sastavlja primjere za razlicite tipove veza, jonsku i kovalentnu (polarnu molekule jedinjenja i nepolarnu - molekule elemenata). - Primjenjuje: - sp3 hibridizaciju na primjeru metana, - sp2 hibridizaciju na primjeru etena, - sp hibridizaciju na primjeru etina. - Povezuje meumolekulske sile sa fizickim osobinama supstanci. - Pravilno objasnjava vodonicnu vezu na primjeru (H2O, HF, NH3).

6. Hemijske reakcije - Pojasnjava uslove nastanka hemijskih reakcija. - Objasnjava primjenu postupnog sastavljanja jednacine hemijske reakcije. - Upoznaje tipove hemijskih reakcija (analizu, sintezu, oksido- redukciju). - Definise brzinu hemijske reakcije. 44

- Identifikuje uslove za nastanak hemijske reakcije. - Primjenjuje pravilno postupak sastavljanja jednacine hemijske reakcije. - Izracunava masu i kolicinu reaktanata i proizvoda u reakciji. - Razlikuje egzotermne i endotermne hemijske

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija tacnost i preciznost. - Razvija opservaciju. - Razvija logiku misljenja.

Demonstracioni ogledi - Izrada sematskog prikaza za sudar cestica. - Prikazivanje uticaja svakog faktora na brzinu reakcije. - Rastvaranje razlicitih supstanci (NaOH, NaCl, NH4NO3) u istoj zapremini vode (50 cm3) uz praenje temperaturnih promjena rastvora.

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji - Objasnjava uticaje faktora na brzinu hemijske reakcije i pojavu toplotnog efekta. - Definise povratne i nepovratne reakcije.

Formativni ciljevi reakcije. - Izracunava brzinu hemijske reakcije, hemijsku ravnotezu i konstantu ravnoteze na primjeru sinteze jodovodonika. - Uocava uticaj faktora na brzinu hemijske reakcije (koncentracija, temperatura, katalizator). - Navodi znacaj katalizatora u laboratoriji, industriji i zivim organizmima. - Zna kad se uspostavlja hemijska ravnoteza i koji faktori uticu na hemijsku ravnotezu (koncentracija, temperatura, pritisak).

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

7. Rastvori - Definise pojmove: rastvor, rastvarac, rastvorljiva supstanca i rastvorljivost. - Definise pojam disperzne faze i disperznog sredstva. - Pojasnjava vrste rastvora. - Obrazlaze kvantitativni sastav rastvora. - Definise elektrolite, elektroliticku disocijaciju i stepen disocijacije.

- Razlikuje svojstva pravih i koloidnih rastvora. - Interpretira vaznost rastvora u svakidasnjem zivotu. - Izracunava kolicinsku koncentraciju rastvorene supstance. - Izracunava masenu koncentraciju rastvorene supstance. - Razlikuje jake i slabe elektrolite na osnovu stepena disocijacije.

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija opservaciju. - Razvija logiku misljenja. - Razvija sistematicnost.

Demonstracioni ogledi - Priprema pravih i koloidnih rastvora, objasniti Tindalov efekat i prolazak kroz filter papir. - Priprema rastvora razlicitih procentnih i molarnih koncentracija.

45

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji 8. Vrste neorganskih jedinjenja - Definise okside, kiseline, baze i soli. - Pojasnjava hemijska svojstva oksida, kiselina, baza i soli. - Navodi elemente periodnog sistema koji grade kisele, bazne, amfoterne i neutralne okside. - Definise hidrolizu soli. - Objasnjava oksido-redukcioni proces. - Pojasnjava oksidacioni broj. - Pojasnjava proces elektrolize. - Definise jonski proizvod vode i pH.

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju Demonstracioni ogledi - Odreivanje reakcije (kisela, bazna, neutralna) vodenih rastvora sledeih soli NaCl, Na2CO3, NH4Cl. - Izvoenje oksido-redukcione reakcije. Seminarski rad - Primjena elektrolitickih procesa u industriji

- Razvija analiticko misljenje. - Interpretira nomenklaturu - Razvija logiku misljenja. oksida, baza i soli. - Analizira reakcije oksida nemetala i oksida metala sa vodom. - Analizira reakcije kiselina i baza. - Nabraja soli koje podlijezu hidrolizi. - Razlikuje procese oksidacije i redukcije na primjerima. - Odreuje oksidacioni broj na primjerima. - Odreuje oksidaciono i redukciono sredstvo. - Razlikuje katodne i anodne reakcije, prikaz na primjeru elektrolize rastopa CaCl2. - Izracunava pH i pOH rastvora.

9. Metali - Pojasnjava pojam metala, navodi njihove osobine i obrazlaze posebnost. - Navodi najvaznija jedinjenja alkalnih metala i nabraja nacine njihovog dobijanja. - Ocjenjuje znacaj jedinjenja elemenata druge - Upoznaje znacaj upotrebe aluminijuma.

- Interpretira opste karakteristike elemenata I grupe periodnog sistema elemenata (alkalni metali). - Analizira ponasanje Na i K i njihovo dobijanje procesom elektrolize. - Interpretira opste karakteristike elemenata II grupe periodnog sistema elemenata (zemnoalkalni metali). - Analizira ponasanje Ca i Mg

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija opservaciju.

- Razvija analiticko misljenje.

Demonstracioni ogledi - Izvoenje reakcija Na i K sa vodom i uporeivanje reaktivnosti ovih metala. - Bojenje plamena katjonima elemenata I i II grupe. - Dokazivanje amfoternosti Al. Seminarski rad - Tvrde i meke vode. Demonstracioni ogledi - Dokazivanje amfoternosti Zn.

46

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji Prelazni metali - Pojasnjava opste karakteristike prelaznih metala.

Formativni ciljevi kao i njihovo dobijanje procesom elektrolize. - Interpretira opste karakteristike elemenata III grupe periodnog sistema elemenata. - Analizira proces dobijanja Al i jedinjenja Al. - Interpretira znacaj prelaznih metala (Fe, Zn i Cu) i navodi znacaj njihovih jedinjenja. - Uocava postojanje vise valenci jednog metala.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju Seminarski rad - Dobijanje Fe u visokoj pei.

10. Nemetali - Procjenjuje i navodi znacaj nemetala u svakodnevnom zivotu. - Pojasnjava osobine vodonika: strukturu , najprostiju elektronsku konfiguraciju, izotope vodonika i dobijanje u industriji i laboratoriji. - Uporeuje reaktivnost halogenih elemenata. - Procjenjuje znacaj kiseonika i njegovih jedinjenja u sferama zivota. - Upoznaje zastitnu ulogu ozona i nastanak ozonske rupe. - Upoznaje S kao biogeni elemenat i SOx kao zagaivace vazduha. - Procjenjuje znacaj N i P i navodi njihov znacaj kao

- Interpretira opste karakteristike elemenata nemetala. - Analizira fizicka i hemijska svojstva vodonika i navodi znacaj jedinjenja vodonika. - Interpretira opste karakteristike elemenata VII grupe periodnog sistema elemenata (halogene elemente). - Analizira osobine hlora, dobijanje hlora (industrijsko i laboratorijsko). - Interpretira opste karakteristike elemenata VI grupe periodnog sistema elemenata. - Analizira kiseonik i jedinjenja kiseonika, sumpor i jedinjenja sumpora.

- Razvija analiticko misljenje.

Demonstracioni ogledi - Dobijanje vodonika u Kipovom aparatu. - Elektroliza vode u Hofmanovom aparatu. - Reakcije HCl sa metalima. - Laboratorijsko dobijanje kiseonika. - Laboratorijsko dobijanje NH4NO2. - Laboratorijsko dobijanje azota iz NH4NO2 (zagrijavanjem). - Laboratorijsko dobijanje NH3 iz soli i uvoenje u vodu. - Laboratorijsko dobijanje CO2 i uvoenje u vodu.

47

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji sastojaka vjestackih ubriva. - Procjenjuje znacaj C kao biogenog elementa i njegove alotropske modifikacije (dijamant i grafit). - Razumije vrijednost silicijuma i navodi njegovu upotrebu.

Formativni ciljevi - Interpretira opste karakteristike elemenata V grupe periodnog sistema elemenata. - Analizira N i P kao biogene elemente, njihovo dobijanje i jedinjenja. - Interpretira opste karakteristike elemenata IV grupe periodnog sistema elemenata. - Analizira strukturu atoma C. - Objasnjava sposobnost C da gradi cetiri kovalentne veze. - Nabraja najvaznija jedinjenja ugljenika. - Analizira svojstva i primjenu Si kao i njegovo dobijanje iz Si(IV)-oksida.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju Seminarski rad - Vjestacka ubriva. - Ugljenicna goriva. - Primjena silikona.

48

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

RAZRED: DRUGI

Informativni ciljevi i sadrzaji 11. Struktura i reaktivnost organskih jedinjenja - Ponavlja prirodu veze C atoma. - Obrazlaze pojam hibridizacije sp3, sp2 i sp. - Obrazlaze vrste hemijskih reakcija organskih jedinjenja. - Navodi podjelu organskih jedinjenja prema ugljovodonicnom nizu i prema funkcionalnoj grupi. Formativni ciljevi Socijalizacijski ciljevi Specificnosti u izvoenju

- Razlikuje na primjerima prostu, dvostruku i trostruku vezu. - Uocava kako se grade hibridne orbitale, njihovo preklapanje sa drugim orbitalama, kao i prostorni raspored atoma u molekulu (tetraedarski, planarni, linearni). - Razlikuje supstituciju, adiciju, eliminaciju, kao i homoliticko i heteroliticko raskidanje veze. - Razlikuje aciklicna i ciklicna jedinjenja. - Prepoznaje najvaznije klase organskih jedinjenja. - Uocava kako se obrazuje niz i sta su homolozi. - Razlikuje n-alkane i izoalkane iz strukturne formule. - Pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula jedinjenja. - Analizira reakcije adicije ili supstitucije za sintezu alkana. - Analizira reakcije supstitucije (lancane

- Razvija mo zapazanja. - Razvija analiticko misljenje.

- Prikazivanje prostornog rasporeda metana, etena i etina pomou crteza, modela ili kolotnog modela. - Crtanje seme podjele organskih jedinjenja.

12. Ugljovodonici Alkani - Definise homologi niz i izomeriju niza. - Imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi. - Navodi fizicke osobine alkana. - Navodi nacine dobijanja alkana. - Obrazlaze slabu reaktivnost alkana.

- Razvija analiticko misljenje. - Razvija opservaciju. - Razvija tacnost i preciznost. - Razvija stvaralacku mastu.

Demonstracioni ogledi - Ponasanje n-heksana prema oksidacionom sredstvu (2% KMnO4). - Bromovanje n-heksana na sobnoj temperaturi i u prisustvu svjetlosti (sa 5% rastvorom Br2 u CCl4). - Izvesti zakljucke.

49

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji

Formativni ciljevi reakcije), kao i znacaj reakcije oksidacije i reakcije pirolize (krekovanja).

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

Alkeni i alkini - Navodi funkcionalne grupe. - Imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi. - Navodi nacine sintetickog dobijanja alkena i alkina. - Obrazlaze reaktivnost jedinjenja. - Navodi vrste polimerizacije i primjenu.

Dieni - Definise diene. - Navodi primjere jedinjenja i njihov znacaj.

- Razlikuje alkene i alkine po funkcionalnoj grupi. - Pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula jedinjenja. - Primjenjuje reakciju eliminacije atoma ili atomskih grupa zasienih jedinjenja za sintezu alkena i alkina. - Analizira reakcije adicije alkena i alkina i adicije primjenom Markovnikovog pravila. - Uporeuje brzinu oksidacije alkena i alkina sa istim oksidacionim sredstvom. - Razlikuje adicionu i kondenzacionu polimerizaciju. - Interpretira znacaj etena i acetilena u industriji. - Interpretira znacaj plasticnih masa u proizvodnji sintetickih vlakana.

- Razvija mo zapazanja. - Razvija preciznost.

Demonstracioni ogledi - Ponasanje n-heksena i nheksina prema oksidacionom sredstvu (2% KMnO4). - Bromovanje n-heksena i nheksina na sobnoj temperaturi i u prisustvu svjetlosti (sa 5% rastvorom Br2 u CCl4). - Izvesti zakljucke. Seminarski rad - Praktican znacaj proizvoda na bazi etena i acetilena. - Poliakrilna vlakna (orlon, dralon). - Polivinil-hlorid (PVC).

- Razvija mo zapazanja. - Razvija analiticko misljenje. Demonstracioni ogledi - Ponasanje benzena i toluena prema rastvoru broma u CCl4. - Ponasanje benzena i toluena prema oksidacionom sredstvu (5% KMnO4).

Aromaticna jedinjenja reda benzena - Navodi molekulsku i strukturnu formulu benzena. - Imenuje derivate benzena po IUPAC-u. - Pojasnjava reaktivnost ovih jedinjenja. 50

- Razlikuje konjugovane, kumulovane i izolovane diene. - Pise strukturnu formulu izoprena i 1,3 butadiena. - Interpretira znacaj kaucuka i njegove osobine.

- Razvija tacnost. - Razvija mo zapazanja. - Razvija analiticko misljenje.

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

Halogeni derivati ugljovodonika Alkil-halogenidi i aril- Interpretira strukturu - Razvija analiticko misljenje. halogenidi benzena. - Imenuje jedinjenja po IUPAC - Uocava da se benzen ponasa -u. kao zasieno jedinjenje kroz - Navodi uticaj polarnog reakciju elektrofilne karaktera C - X veze na supstitucije i kao nezasieno reaktivnost. jedinjenje kroz reakciju adicije. - Uporeuje oksidaciju i supstituciju benzena i njegovih derivata. - Razlikuje monosupstitucione, disupstitucione i polisupstitucione derivate i navodi znacaj najvaznijih predstavnika. - Pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula jedinjenja. - Analizira reakcije nukleofilne supstitucije. 13. Prirodni izvori organskih jedinjenja - Pojasnjava znacaj prirodnih - Interpretira znacaj primjene - Razvija opservaciju. izvora: uglja, nafte i zemnog proizvoda frakcione gasa. destilacije nafte i suve destilacije uglja. 14. Organska jedinjenja sa kiseonikom Alkoholi - Navodi podjelu prema broju OH grupa i ugljovodonicnom nizu. - Imenuje jedinjenja po IUPAC

Seminarski rad - Znacaj prirodnih izvora organskih jedinjenja (nafte, kamenog uglja, zemnog gasa).

- Razlikuje monohidroksilne, dihidroksilne i polihidroksilne, alifaticne i aromaticne alkohole. - Pravilno koristi nomenklaturu

- Razvija tacnost. - Razvija mo zapazanja. - Razvija analiticko misljenje. - Razvija logiku misljenja.

- Prikazuje crtezom prostorni raspored 2-butanola i hiralnost C atoma.

51

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji nomenklaturi. - Navodi fizicke osobine. - Definise opticku izomeriju alkohola. - Pojasnjava reaktivnost. - Navodi primjenu alkohola.

Formativni ciljevi pri pisanju formula jedinjenja. - Analizira rastvorljivost u vodi i t kljucanja u zavisnosti od broja C atoma u jedinjenju. - Prepoznaje hiralni C atom i ponasanje enantiomera pri prolasku polarizovane svjetlosti i njihovo obiljezavanje sa (-L) i (+D). - Analizira kiselost alkohola pri graenju alkoholata. - Navodi znacaj esterifikacije sa organskim i neorganskim kiselinama. - Razlikuje oksidaciju primarnih i sekundarnih alkohola. - Interpretira znacaj najvaznijih monohidroksilnih i polihidroksilnih alkohola. - Razlikuje monohidroksilne i polihidroksilne fenole. - Analizira kiselost, esterifikaciju fenola i supstituciju u prstenu. - Interpretira znacaj fenola i polihidroksilnih fenola za proizvodnju plasticnih masa. - Razlikuje proste i mjesovite etre. - Pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula jedinjenja. - Interpretira praktican znacaj kao rastvaraca (dietil-etra).

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju Demonstracioni ogledi - Uporediti reakcije oksidacije primarnog, sekundarnog i tercijarnog butanola sa K2Cr2O7.

Fenoli - Definise jedinjenja. - Obrazlaze reaktivnost. - Navodi primjenu fenola.

- Razvija mo zapazanja.

Demonstracioni ogledi - Ponasanje fenola sa NaOH. - Dokazivanje fenola sa FeCl3.

Etri - Navodi podjelu i fizicke osobine. - Imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi. - Navodi primjenu ovih jedinjenja. 52

- Razvija tacnost. - Razvija mo zapazanja. - Razvija analiticko misljenje. - Razvija logiku misljenja.

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji Aldehidi i ketoni - Navodi njihove funkcionalne grupe. - Imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi. - Navodi fizicke osobine i nacine dobijanja jedinjenja. - Obrazlaze reaktivnost ovih jedinjenja. - Navodi primjenu ovih jedinjenja.

Formativni ciljevi - Razlikuje aldehide i ketone po funkcionalnoj grupi. - Pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula. - Analizira reakcije oksidacije primarnih i sekundarnih alkohola i za dobijanje aldehida i ketona. - Uporeuje proces oksidacije aldehida i ketona sa istim oksidacionim sredstvom (sa KMnO4 i Tolensovim reagensom. - Analizira reakcije adicije nukleofilnim reagensima na karbonilnu grupu. - Navodi znacaj vaznijih aldehida i ketona.

Socijalizacijski ciljevi - Razvija tacnost. - Razvija mo zapazanja. - Razvija analiticko misljenje.

Specificnosti u izvoenju Demonstracioni ogledi - Izvoenje reakcije oksidacije aldehida i ketona (formaldehida) i acetona sa KMnO4 i Tolensovim reagensom. - Ispitati adenin kao rastvarac.

Karboksilne kiseline - Navodi podjelu prema ugljovodonicnom nizu i broju karboksilnih grupa. - Imenuje jedinjenje po IUPAC nomenklaturi. - Pojasnjava reaktivnost ovih kiselina. - Navodi primjenu karboksilnih kiselina.

- Uocava podjelu kiselina na - Razvija mo zapazanja. primjerima. - Razvija analiticko misljenje. - Pravilno primjenjuje nomenklaturu pri pisanju formula kiselina. - Analizira disocijaciju kiselina i razlikuje jacinu kiselosti u zavisnosti od ugljovodonicnog niza. - Navodi znacaj obrazovanja estara sa alkoholima. - Navodi praktican znacaj najvaznijih monokarbonskih zasienih kiselina (mravlje, siretne), visih masnih kiselina (zasiene i nezasiene), halogen i hidroksi kiselina.

Demonstracioni ogledi - Izvoenje reakcije Zn sa HCOOH i sa CH3COOH. - Uporeivanje kisjelosti mjerenjem pH pomou univerzalnog indikatora. - Izvoenje reakcije redukcije Tolensovog reagensa. - Izvoenje reakcije graenja estara sa C2H5OH.

53

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji Derivati karboksilnih kiselina - Definise derivate. - Obrazlaze reaktivnost derivata.

Formativni ciljevi - Razlikuje hloride, estre, anhidride i amide. - Analizira reakcije hidrolize, amonolize, alkoholize i stvaranja polipeptida.

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju Seminarski rad - Praktican znacaj visih masnih kiselina, zasienih i nezasienih.

15. Organska jedinjenja sa azotom Amini i nitro jedinjenja - Navodi njihove funkcionalne grupe i podjelu prema ugljovodonicnom nizu. - Obrazlaze reaktivnost jedinjenja. - Navodi primjenu ovih jedinjenja.

- Razlikuje amine i nitro jedinjenja po funkcionalnoj grupi. - Interpretira podjelu na alifaticna i aromaticna, primarna, sekundarna i tercijarna jedinjenja. - Analizira redukciju alifaticnih i aromaticnih nitrojedinjenja. - Analizira graenje soli (diazonijum i kvaternarne) i interpretira znacaj reakcije supstitucije - Interpretira znacaj anilina u industriji boja i 1,6 heksidiamina u tekstilnoj industriji.

- Razvija mo zapazanja. - Razvija analiticko misljenje.

Seminarski rad - Sinteza najlona (6-6) (heksametilendiamina i adipinske kiseline) i njegova prerada u vlakna.

16. Heterociklicna jedinjenja Alkaloidi, antibiotici - Definise jedinjenja. - Navodi znacaj najvaznijih predstavnika alkaloida i antibiotika.

- Razvija mo zapazanja. - Razlikuje tipicna heterociklicna jedinjenja. - Interpretira fiziolosko dejstvo jedinjenja (nikotina, kodeina, heroina, penicilina).

Seminarski rad - Fiziolosko dejstvo nikotina, kodeina, heroina, LSD.

54

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji 17. Bioloski vazna jedinjenja Masti i ulja - Definise jedinjenja i navodi njihov sastav i strukturu. - Obrazlaze baznu hidrolizu masti. - Navodi znacaj sapuna kao sredstva za pranje. - Navodi zajednicke karakteristike i razliku sapuna i deterdzenata.

Formativni ciljevi - Interpretira sta su trigliceridi. - Razlikuje proste i mjesovite trigliceride i razlikuje koje kiseline ulaze u sastav masti a koje u sastav ulja. - Analizira reakciju saponifikacije. - Interpretira mehanicko i hemijsko dejstvo sapuna. - Poredi hidrofobni i hidrofilni dio molekula sapuna i deterdzenata i njihovo ponasanje i pranje u tvrdoj vodi.

Socijalizacijski ciljevi - Razvija analiticko misljenje.

Specificnosti u izvoenju Demonstracioni ogledi - Ispitati vodeni rastvor sapuna u prisustvu HCl i krecne vode. - Lakmusom utvrditi pH vrijednost sredine vodenog rastvora sapuna.

Ugljeni hidrati - Navodi podjelu monosaharida i strukturu. - Obrazlaze reaktivnost monosaharida. - Navodi primjenu glukoze. - Definise disaharide. - Obrazlaze aktivnost disaharida. - Definise polisaharide. - Obrazlaze aktivnost polisaharida. - Navodi najvaznije proizvode na bazi celuloze.

- Razlikuje aldoze i ketoze, alifaticnu i ciklicnu strukturu. - Prikazuje ciklicnu strukturu Hejvortovim formulama. - Analizira reakcije sa Felingovim rastvorom, Tolensovim reagensom i vrenje glukoze. - Interpretira znacaj glukoze kao hranljive supstance. - Razlikuje redukujue i neredukujue disaharide. - Razlikuje skrob i celulozu po mnomernim jedinicama i nacin kako se vezuju u ciklicnu strukturu.

- Razvija mo zapazanja. - Razvija analiticko misljenje.

Seminarski rad - Ugljeni hidrati kao sirovine savremene biotehnologije. Demonstracioni ogledi - Oksidacija monosaharida Felinfovim i Tolensovim reagensom. - Hidroliza saharoze. - Reakcije skroba sa jodom. - Dobijanje acetatne celuloze.

55

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji

Formativni ciljevi - Analizira hidrolizu skroba i celuloze i reakciju esterifikacije celuloze sa CH3COOH i HNO3. - Interpretira znacaj dobijanja acetatne svile, bakarne svile i latersa (ciste celuloze).

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

Amino kiseline, proteini i enzimi - Definise amino kiseline. - Imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi. - Navodi njihove fizicke osobine. - Obrazlaze reaktivnost amino kiselina. - Definise proteine i navodi podjelu prema sastavu, rastvorljivosti i funkciji. - Navodi karakteristicne reakcije proteina. - Navodi primjenu proteina. - Navodi podjelu, osobine i mehanizme djelovanja enzima.

- Pise opstu formulu amino - Razvija mo zapazanja. kiselina. - Razvija analiticko misljenje. - Pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula jedinjenja. - Uocava slicnosti sa neorganskim jedinjenjima u pogledu rastvorljivosti, temperature topljenja, obrazovanja cviter jona i shvata pojam esencijalnih amino kiselina. - Analizira reakciju amino kiselina sa kiselinama i bazama i raenj peptidne (amidne ) veze. - Razlikuje proste i slozene (konjugovane) proteine. - Interpretira znacaj fibroznih (strukturalni) proteina i globularnih proteina koji se u vodi koloidno rastvaraju. - Interpretira bioloske funkcije proteina (enzimi, hormoni kontraktilni, toksini itd.). - Analizira bojene reakcije i talozne reakcije.

Demonstracioni ogledi - Biuretanska i santoproteinska reakcija. - Talozne reakcije. Seminarski rad - Prirodna i sinteticka vlakna na bazi proteina. - Kataliticka svojstva enzima.

56

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Informativni ciljevi i sadrzaji

Formativni ciljevi - Interpretira fizioloski i prakticni znacaj prirodnih vlakana (vune na bazi keratinske strukture, svile na bazi fibrilarne strukture i vlakana na bazi kazeina. - Razlikuje enzime prema vrsti reakcije i prema hemijskom sastavu (koenzim, apoenzim, holoenzim). - Analizira kataliticko svojstvo enzima, vezivanje supstrata za enzim (vezivni i kataliticki centri enzima).

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

--------------------------------------Seminarski rad - Fizioloski znacaj vitamina i hormona.

--------------------------------------Vitamini i hormoni - Definise jedinjenja. - Razlikuje vitamine i hormone - Navodi primjenu. po mjestu nalazenja. - Interpretira fizioloski znacaj hormona i vitamina koji su rastvorni u vodi. 18. Boje Sinteticke boje - Navodi sastav i osnovne karakteristike boja. - Navodi podjelu boja i njihov prakticni znacaj.

- Interpretira hemijski sastav i grau atomskih grupa (hromofore) i znacaj auksohromnih grupa. - Razlikuje boje po hemijskom sastavu (trifenilmetanske, azo, indigo, sumporne). - Vrsi podjelu na boje rastvorljive u vodi (direktne ili supstantivne (kisele, bazne) ) i boje nerastvorne u

- Razvija mo zapazanja.

Seminarski rad - Postojanost i ekonomicnost dobijanja i postupak bojenja vlakana sa antrahinonskim i indigo bojama.

57

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Informativni ciljevi i sadrzaji

Formativni ciljevi vodi: redukcione, mocilske i boje koje se grade na vlaknima. - Interpretira prakticni znacaj bojenja tekstilnih vlakana (pamuka, svile, vune).

Socijalizacijski ciljevi

Specificnosti u izvoenju

19. Hemijski zagaivaci zivotne sredine - Navodi zagaivace zivotne sredine.

- Interpretira izvore i vrste zagaivaca vazduha i vode.

- Razvija ekolosku svijest.

Seminarski rad - Tipicne i specificne zagaujue materije u atmosferi. - Precisavanje komunalnih otpadnih voda.

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora: 1. Opsta i neorganska hemija za prvi razred srednje skole, Gordana Isakovi, Ljiljana Luki, Miloje Isakovi, Natasa Panajotovi, Zavod za izdavanje udzbenika, Novi Sad, 1992. 2. Opsta hemija za prvi razred srednje skole, Slavoljub uki, Radivoj Nikolajevi, Milena Surjanovi, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1994. 3. Neorganska hemija za prvi i drugi razred srednje skole, Momcilo Joveti, Zavod za izdavanje udzbenika, Novi Sad, 1992. 4. Organska hemija za drugi i trei razred srednje skole, Vladimir Pavlovi, Rade Mardovi, Zavod za izdavanje udzbenika, Novi Sad, 1991. 5. Organska hemija sa praktikumom za vjezbe za prvi i drugi razred srednje skole, Aleksandar Milovanovi, Vladimir Pavlovi, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1996. 6. Primjenjena hemija, Dragomir Vitorovi, Petar Pfendt, Vojin Krsmanovi, Naucna knjiga, Beograd, 1985. 7. Hemija za cetvrti razred gimnazije, Julijana Petrovi, Smiljana Velimirovi, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997. 8. Organska hemija za trei razred usmjerenog srednjeg obrazovanja, Dragoljub Rondovi, Novak Plamenac, Republicki zavod za unapreivanje vaspitanja i obrazovanja,Titograd, 1988. 9. Hemija za trei razred, Dr Aleksandra Stojiljkovi, Beograd, 1996.

58

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave: - prostor za nastavu hemije-hemijski kabinet koji je odgovarajue opremljen za izvoenje demonstracionih ogleda, - kompjuter sa prikljuckom za internet, - mjesto za skladistenje hemikalija koje odgovaraju vazeim standardima, - zastitna oprema, zastitna sredstva, - protivpozarna oprema, oprema za prvu pomo, - pribor i nastavna sredstva. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja: - Znanje se provjerava i ocjenjuje usmeno i pismeno (testovi poslije svake oblasti), minimum po jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu. Takoe se ocjenjuje i izrada seminarskih radova i aktivnost na casu tokom izvoenja demonstracionih ogleda. 8. Uslovi za napredovanje i zavrsetak obrazovnog programa - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine. 9. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika: Profesor hemije moze biti: - univerzitetskog, studijskog hemijskog obrazovanja (hemijski fakultet, prirodno ­ matematicki, grupa hemija).

59

_______________________________________________________________________________ Katalog znanja ­ HEMIJA _________

Katalog znanja uradile:

- Vera Ramovi, JU Srednja strucna skola "Spasoje Raspopovi", Podgorica - Milunka Jokovi, JU Srednja strucna skola "Spasoje Raspopovi", Podgorica - mr Vesna Vukasinovi, Univerzitet Crne Gore

60

_________ Katalog znanja ­ HEMIJA _______________________________________________________________________________

Kataloge znanja za predmet Hemija usvojio je Savjet za opste obrazovanje, na XVI sjednici odrzanoj dana 1. jula 2004. godine

61

Information

Microsoft Word - Hemija-v2 lektorisana 6.09.04..doc

61 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

473229