Read Microsoft Word - Materni jezik za sluzbeni list.doc text version

1. NAZIV PREDMETA MATERNJI JEZIK I KNJIZEVNOST 2. KATALOG ZNANJA SRPSKI, CRNOGORSKI, BOSNJACKI I HRVATSKI JEZIK I KNJIZEVNOSTI 3. Broj casova po godinama obrazovanja i oblicima nastave 3+2 4. Opsti ciljevi nastave 1. Ucenici razvijaju vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja maternjim jezikom, birajui formu prikladnu situaciji - svjesni su da je maternji jezik najprikladniji za izrazavanje i obrazlaganje njihovog misljenja - sticu sposobnost da slusaju, pitaju i odgovore na ono sto drugi pitaju, kao i da razumiju znacenje neverbalnih poruka. 2. Vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja ucenici sticu na primjerima razlicitih tekstova koje slusaju , citaju (gledaju) i zapisuju. Pod nastavnikovim rukovoenjem uce se da ih razumiju, razlazu, analiziraju i kriticki vrednuju. Nakon toga ucenici mogu da sami sastavljaju slicne tekstove, razumljive i jezicki ispravne. 3. Ucenici ovladavaju sposobnosu sporazumijevanja knjizevnim jezikom, znaju njegove principe i normu i koriste ih u sastavljanju usmenih i pisanih tekstova. Budui da se nastava odvija na reprezentativnim knjizevnim tekstovima, kao i na neknjizevnim tekstovima, ucenici formiraju potpunu sliku fonetskih, morfoloskih, sintaksickih i leksickih struktura maternjeg jezika. Ucenik, takoe, ovladava razlicitim stilskim obrascima i stice sposobnost adekvatne upotrebe funkcionalnih stilova prilikom govora i pisanja. 4. Razvijajui vjestine komunikacije ucenik se socijalizuje, postaje svjestan mogunosti da utice na svoju sredinu i da ucestvuje u drustvenom zivotu. 5. Kroz nastavu knjizevnosti ucenici se razvijaju u slobodne, kreativne i kulturne licnosti, kritickog uma i oplemenjenog jezika. Nastava knjizevnosti osobito utice na razvoj moralnih osjeanja, na bogatstvo misli i osjeanja, na uocavanje njihovih nijansi i bogatstva. 6. Na odabranim primjerima iz nase i svjetske knjizevnosti ucenici shvataju osnovne knjzevnoteorijske pojmove i razvoj zanrovskih oblika. U okviru knjizevnog djela ucenik je u stanju da uoci i vrednuje estetske, eticke i saznajne vrijednosti. 7. Kroz nastavu knjizevnosti ojacava se samosvijest ucenika, njegov nacionalni i evropski kulturni identitet i svijest o civilizacijskom zajednistvu sa drugima. 8. Ucenici se osposobljavaju za sporazumijevanje o strucnoj problematici sa strankama i poslovnim partnerima. 9. Ucenici se podsticu da ucestvuju u svim oblicima vannastavnih aktivnosti i takmicenja te da sarauju u novinama i casopisima, radijskim i televizijskim kuama. Talentovani ucenici se podsticu da sami stvaraju knjizevno-umjetnicke tekstove. 10. Ucenici shvataju osobenost svog maternjeg jezika, cinjenicu da se njime sluzi vise razlicitih nacija , zbog cega se taj jezik razlicito imenuje, ali jednako obiljezava licni, nacionalni i drzavni identitet svake nacije. 11. Ucenici se vaspitavaju u pravcu jezicke tolerancije, uvazavanja drugih jezika i jezickih manjina u svojoj sredini. 12.Ucenici se osposobljavaju da koriste i tehnicko-informativnu pomo prilikom prikupljanja, organizovanja i saopstavanja informacija. Ucenici razumiju mo medija i sticu kriticki odnos prema njima.

5. Sadrzaji / Standardi znanja / Operativni ciljevi Razred: prvi Informativni ciljevi Uvod u knjizevno djelo i knjizevno-teorijski pojmovi Formativni ciljevi Umijee citanja, slusanja, razmisljanja, razumijevanja i osobenosti knjizevnog teksta 1.Ucenik: - zna da objasni sta je knjizevnost - razumije osobenost jezika knjizevnog djela - umije da svojim rijecima objasni konkretnost, emocionalnost, ritmicnost i punou smisla knjizevnog djela - shvata i umije da obrazlozi znacaj knjizevnosti za individualni razvoj pojedinca, kao i njen znacaj u okviru drustvenog zivota - umije da obrazlozi univerzalnost knjizevnog djela - umije da klasifikuje umjetnosti prema izrazajnim sredstvima i da ih uporedi - pronalazi elemente knjizevnog djela u drugim umjetnickim oblicima - razumije pojam stila u knjizevnosti - razumije znacaj proucavanja knjizevnosti - moze da navede problemska Socijalizacijski ciljevi Usvajanje visokih etickih i civilizacijskih vrijednosti Specificni oblici izvoenja Slusanje, citanje, pisanje, dijalog, rad u grupi na datom zadatku, ukljucivanje informativne pismenosti 1. Uporeivanje razlicitih oblika umjetnosti.

1.Knjizevnost, beletristika, literatura, poezija - denotativno i konotativno znacenje - Andri: "Aska i vuk" - slojevitost knjizevnog djela - sloj znacenja - sloj zvucanja - sloj prikazanih predmetnosti - sloj ideja

1.Kosmopolitski duh - njegovanje osjeanja za lijepo.

1.1. Tema, motiv, fabula, size, knjizevni lik, tip 1.2.Knjizevni rodovi i vrste: Lirika (pojam, odlike) - lirske vrste - ''Vila zida grad'' - ''Vece na skolju'' - ''Kari Sabanovi'' - izbor iz Antologije bosnjacko-muslimanske lirike (priredio Husein Basi) - Mekuli (izbor) 1.3. Epika: - "Banovi Strahinja" - tema, motiv, fabula, size, knjizevni lik, motivacija, pripovjedac - Jedna narodna pjesma po izboru nastavnika (Predlaze se odlomak iz spjeva koji je Milman Peri zabiljezio u Bijelom Polju 1935. od Avda Meedovia) - "Djevojka cara nadmudrila"

podrucja i nauke koje se bave knjizevnim djelima. 1.1. Umijee pronalazenja i uocavanja knjizevno-teorijskih pojmova. 1.2. Umije da nabroji lirske vrste i njihove karakteristike - uocava motive, ritam, melodiju i stilsko-izrazajna sredstva - u stanju je da iznese svoj dozivljaj pjesme - primjenjuje stecena znanja analizirajui nove pjesme. 1.3. Ucenik: - razlikuje usmenu od pisane knjizevnosti - razlikuje temu, motiv, fabulu, size - moze da kompoziciono razlozi djelo - razumije pojam motivacije - zna da upotrijebi pojmove lik (lice), licnost, junak, karakter, pripovjedac - shvata likove u bajci kao obrasce funkcija - ispravlja ucinjenu gresku u upotrebi termina i argumentacije - razumije nacine prikazivanja vremena, prostora i zbivanja u knjizevnom djelu. 1.4. Umije da odredi lirsko-epske 1.2. Razvijanje ljubavi prema zavicaju - prepoznavanje razlicitih kvaliteta i osobenosti.

1.2. Citanje, slusanje, kazivanje knjizevnih tekstova - rad u biblioteci ­ ucenik dobija zadatak da pronae knjizevno djelo. 1.3. Rad u grupama - izrazavanja svog dozivljaja teksta - ucenik opisuje lik, crte licnosti - isti dogaaj prikazuje u razlicitim vremenskim planovima.

1.3. Ravnopravnost polova - kriticnost prema stereotipima - ljubav prema porodici - prastanje - mudrost - snalazljivost

1.4.Lirsko ­ epske vrste

1.4. Ravnopravnost polova

1.4. Rad na casu sa nastavnikom

- balada, romansa, poema - "Hasanaginica" (narodna balada)

vrste i nabroji glavne odlike -moze da prepozna elemente lirskog u epskom.

- ljubav prema porodici - spremnost na pozrtvovanje i prastanje.

kao medijatorom - dramatizacija teksta - pozorisna predstava.

1.5.Drama - tragedija, komedija, drama u uzem smislu Sofokle: "Antigona" ili Jovan Sterija Popovi: ''Pokondirena tikva'' - pozoriste - film

1.5. Uocavanje osobenosti dramske radnje, struktura drame, uloga radnje, lika, jezgrovitosti - dramsko ­ dramaticno - zna da nabroji dramske vrste - zna da kompoziciono razlozi dramu - u stanju je da u ulozi reditelja koristi tekst drame (dramatizuje tekst) - uocava vaznost scenskih znakova - u stanju je da napravi mali scenski scenario, prikaz.

1.5. Njegovanje ljubavi prema bratu - stradanje u ime ljubavi - pozrtvovanost, dosljednost, hrabrost - demokratski principi.

1.5. Dramatizacija teksta - ucenici vjezbaju uloge rezisera, glumaca, scenariste... - gledanje pozorisne predstave.

2.Knjizevnost starog vijeka i antike 2.1."Ep o Gilgamesu" (odlomak) - Homer: ''Ilijada'' (VI ili XVIII pjevanje) - trojanski mit - homersko pitanje - heksametar -'' Biblija'' (odlomci ­ " Prica o Ruti", "Pjesma nad pjesmama", "Legenda o potopu" "Jevanelje po Mateju" - iz Starog i Novog zavjeta) 2.1. Ucenik: - poznaje epohe knjizevne istorije od antike do prosvjetiteljstva - prati razlike koje nastaju u okviru knjizevnog roda, vrste, odnosno zanra i sam klasifikuje - izrazava svoj dozivljaj knjizevnog djela - primjenjuje teorijska znanja u analizi - na primjerima djela umije da obrazlozi univerzalnost smisla 2.1.Uvazavanje protivnika - prastanje - znacaj porodice - rat kao drustveno i licno zlo - izbjegavanje sukoba - demokratski principi. 2.1. Citanje sazetog izdanja - nastavnikovo izrazajno citanje na casu - gledanje filmova koji olaksavaju dodir sa epohom - rasclanjivanje heksametra - opisivanje junaka - prepricavanje radnje - odbrana pojedinih pozicija.

knjizevnog djela, njegov asocijativni potencijal, humanisticke poruke - uporeuje knjizevne epohe. 3. Srednjovjekovna knjizevnost juznoslovenskih naroda 3.1.Poceci pismenosti kod Slovena (irilo i Metodije) - Miroslavljevo jevanelje - slovenski jezik, pisma i recenzije - vrste srednjovjekovne knjizevnosti -''Ljetopis popa Dukljanina'' ­ odlomak iz "Zitija Vladimira i Kosare" 3.1.Govore o svom dozivljaju knjizevnog djela. Imenuju mjesta u Crnoj Gori koja su znacajna i koja se pominju u "Ljetopisu" i drugim djelima srednjovjekovne knjizevnosti - uocavanje estetskog potencijala srednjovjekovne knjizevnosti - znaju razlike izmeu stila anticke i srednjovjekovne knjizevnosti. 3.1. Ucenik je u stanju da ideje i situacije sa kojima se sree u knjizevnim djelima prepoznaje u svom okruzenju - usvaja demokratske principe - nastoji da razumije razlike meu ljudima - razvija ljudsku i nacionalnu toleranciju - izbjegava sukobe - uvazava sagovornika - vrednuje znacaj porodice i ljubavi - vrednuje knjizevnost kao nacin postizanja samosvijesti, sigurnosti i svestranosti - ljubav iznad svih stvari. 3.1. Ucenici izrazajno citaju na casu - pronalaze opsta mjesta u knjizevnosti srednjeg vijeka - simuliraju srednjevjekovni tekst (knjizevni oblici, stil).

4. Prosvjetiteljstvo 4.1. Pojam, osobenosti, znacaj - poetika - barokne i klasicisticke crte - sentimentalizam 4.2. Petar I Petrovi Njegos: "Poslanice" - pismo 4. Ucenici se koriste znanjima iz istorije knjizevnosti i teorije knjizevnosti pri interpretaciji knjizevnih tekstova 4.1. Ucenici mogu da uoce i izdvoje osobenosti pravca i stila - umiju da prave paralele sa ranijim epohama.

4.1.Vjerska tolerancija - vrijednost jednakosti i slobode za sve - teznja ka harmonizaciji ljudskih odnosa.

4.1.Tekstove raditi na casovima uz instrukciju nastavnika - rad u grupama.

4.3. Dositej Obradovi: "Zivot i prikljucenija" (odlomak) - autobiografija - epistolarni roman

4.2. Sposobnost pronalazenja estetskih kvaliteta teksta - umijee povezivanja istorijskih pojava i literarnog razvoja. 4.3.Umije da izlaze nacela knjizevnih epoha. - u stanju je da argumentovano raspravlja o covjekovoj licnosti - postaje svjestan znacaja porodice. 5.1. Sposobnost da se uoce i izdvoje osobenosti pravca i stila - moze da rasclani mjesovite rodove i vrste u primjerima romanticarske knjizevnosti - lako se snalazi u zanrovskim odreenjima - u stanju je da izrazajno kazuje lirski tekst. 5.2. Postaje svjestan problema vezanih za razvoj skladne licnosti (sukob ideala i stvarnosti); nacelo: ''slobodu hoes samo sebi'' - uvazava razlicitosti. 5.3. Zna da objasni znacaj usmene i pisane knjizevnosti za razvoj jezika - shvata znacaj cjelokupnog Vukovog rada (razumijevajui

4.2. Nacionalni identitet - jednakost pred zakonom - razumno ureivanje ljudskih odnosa.

4.2. Citanje odabranih tekstova.

5. Romantizam (u Evropi i kod nas)

4.3.Uvazavanje znacaja porodice : "knjige, knjige, a ne zvanja i praporce".

4.3. Citanje odlomaka i razgovor o njima.

5.1. Pojam, osobenosti, znacaj - poetika - odlike stila - zanrovi

5.1.Njegovanje tradicije i proslosti. - trazenje smisla zivljenja i trajanja u narodnom blagu.

5.1. Frontalna nastava (nastavnikovo izlaganje) - rad u grupama (istrazivanje, sugerisanje, traganje za izvorima).

5.2. A. S. Puskin: "Cigani" - poema

5.2.Uvazavanje razlicitosti - ljubav mijenja nacin zivota - njegovanje ljubavi prema prirodi i zajednickom zivotu.

5.2. Izrazajno kazivanje. Konfliktna situacija u djelu - dramatizacija.

5.3. Vuk Stefanovi Karadzi (tekstovi iz svih oblasti rada)

5.3. Stvaralastvo kao oblik borbe i odrzanja - njegovanje osjeanja privrzenosti tradiciji i proslosti.

5.3. Citanje, slusanje, kazivanje.

odabrane tekstove). 5.4. Petar II Petrovi Njegos: "Gorski vijenac" ''No skuplja vijeka'' 5.4. Uvia slozenost zivotnih situacija i raspravlja o njima - uocava ljudske vrijednosti i nedostatke - prepoznaje aluzije i karakteristicne stilske figure. 5.4. Njegovanje osjeanja za proslost i tradiciju:"Junastvo je car zla svakojega" - vrednovanje ljudskih vrlina. - vaspitava se za mir i toleranciju. 5.4. Citanje odlomaka po ulogama - govorenje odlomaka.

5.5. Branko Radicevi: "Kad mlidija' umreti" - elegija ura Jaksi: "Pono" Jovan Jovanovi Zmaj: ulii, ulii uveoci

5.5. Razmislja o slozenosti knjizevnog jezika - uocava stvarno u nestvarnom, i obrnuto - koristi stecena znanja o nacelima nase versifikacije - primjenjuje poznavanje stilskih figura - uloga refrena.

5.5. Njegovanje ljubavi prema zivotu - ljubav prema prirodi - ushienost ljepotama zivljenja - njegovanje osjeanja o snazi i ljepoti poezije - njegovanje ljubavi prema dragim osobama (majci) - osjeanje povezanosti stvarnog i nestvarnog - osjeanje ljubavi prema porodici - ljubav prema zeni - njegovanje ljubavi prema svom rodu - njegovanje osjeanja za lijepo:"ljubav jaca od smrti". 5.6. Ne suditi po izgledu - prevladavanje kompleksa kroz suocavanje sa vlastitim nedostacima.

5.5. Pojedinacno govorenje stihova - glasno citanje - uz nastavnikovo posredovanje otkrivati novo u nacinu i pristupu stvarnosti - citanje po grupama - biljezenje utisaka - analiziranje teksta.

5.6. Stefan Mitrov Ljubisa: "Kanjos Macedonovi"

6. Domaa lektira

5.6. Objasnjava legendu i savremenost, humor i komiku - specificnost pripovijedanja - uocava vezu izmeu Ljubisine i narodne price.

5.6.Citanje odabranih odlomaka. - rad u grupama.

6.l. Sekspir: ''Romeo i Julija''

6.1. Odlike renesansne drame i pozorista i njihova nova uloga.

6.1. Ljubav kao pokretacki motiv - izbjegavanje sukoba - tolerancija. 6.2. Njegovanje osjeanja za pravdu i pravicnost - uvazavanje ideala stvarnosti - ideali kao pokretacki motivi.

6.1. Izdvajaju scene koje ilustruju renesansni zivot - uocavaju Sekspirov sonet u dijalogu junaka. 6.2. Citanje zadataka - raspravljaju o Servantesovoj kritici drustva -prave paralelu izmeu junaka - govore o sukobu ideala i stvarnosti.

6.2. Servantes: ''Don Kihot'' ­ odlomak po izboru nastavnika

6.2. Zna da objasni strukturne elemente: prostor, vrijeme, likove - karakterizacija likova - sta je parodija.

7. Jezik 7.1.Opsti pojmovi o jeziku - metajezik 7.1. Ucenik je moze da objasni sta je jezik, njegov znacaj za komunikaciju, njegovu mo u odnosu na druge nacine sporazumijevanja, funkcije. 7.1. Svijest o znacaju maternjeg jezika - integrativna snaga jezika - jezicka tolerancija ­ uvazavanje razlicitosti - odnos prema jezickoj tradiciji - oformljivanje licne, nacionalne i drzavne samosvijesti - sposobnost razgovora i slusanje drugih uz postovanje i kriticnost - svijest o tudjicama i izbjegavanju tudjica. 7.1. Objasnjavaju jezik kao psiholosku, biolosku i sociolosku pojavu - na izabranu temu ili pojam pokusavaju da gestikulacijom i mimikom objasne, tj. prikazu istu pojavu, a onda porede sa pisanim ili izgovorenim tekstom - porede sa drugim nacinima sporazumijevanja.

7.2. Standardizacija i norma - istorijski razvoj jezika - knjizevni jezici na srpskohrvatskom jezickom podrucju do XIX vijeka; staroslovenski, srpskoslovenski, slavenoserbski, ruskoslovenski spomenici

7.2. Zna kako se normira jedan jezik, sta je norma, a sta standardizacija - zna da navede knjizevne jezike do XIX vijeka, uoci razlike, razumije istorijske promjene.

7.2. Iz enciklopedija i drugih izvora pronalaze tekstove pisane nekim od starih knjizevnih jezika - uocavaju grafeme, ornamentiku, inicijale - prepoznaju (ukoliko mogu) rijeci bliske danasnjim oblicima, uporeuju.

7.3. Narjecja, dijalekti - standardni, nastandardni izrazi - zargon, argo, sleng - jezicko raslojavanje: individualano, teritorijalano, socijalno, funkcionalno - termini: idiolekt, sociolekt, dijalekt

7.3. Razlikuje narjecja i dijalekte - prepoznaje nestandardne jezicke varijetete i otklanja ih u govoru i pisanju - zna da objasni jezicko raslojavanje i da ga prepozna - razumije znacenje termina idiolekt, sociolekt, dijalekt... i razlikuje ih. 7.4. Poznavanje maternjeg jezika.

7.3. Pronalaze (ili im se sugerisu) tekstove sa dijalekatskim izrazima, citaju, komentarisu, normiraju, uocavaju razlike - pisu rjecnik zargonizama svoje generacije.

7.4. Knjizevni jezik - pocetak standardizacije srpskohrvatskog jezika - razvoj jezika u drugoj polovini XIX vijeka - vise imena jednog jezika 8. Jezicki sistem i nauke koje se njime bave 8.1. Fonetika i fonologija - glasovni sistem

7.4. Svijest o maternjem jeziku i njegovanje licnog i nacionalnog identiteta kroz jezik.

8.1. Ovladavanje osnovnim elementima jezika kao sistema - poznaje nauke koje se bave jezikom - poznaje i prepoznaje glasovne promjene i pravilno ih upotrebljava u govoru i pisanju.

8.1. Iz odabranog teksta prepoznaju rijeci u kojima se izvrsila glasovna promjena, objasnjavaju, daju primjere, dopunjavaju tekstove.

8.2. Akcenatski sistem

8.2. Akcentuju, ispravljaju - demonstriraju sluzenje prirucnikom. 8.3. Umijee da se u tekstu prepoznaju vrste rijeci. 8.3. Integracija kroz jezik. 8.3. Ucenici na tekstu podvlace vrste rijeci.

8.3. Morfologija Vrste rijeci:

- imenice - pridjevi -zamjenice - glagoli - brojevi - nepromjenljive rijeci

9. Pravopis 9.1. Pisanje velikog slova, pisanje skraenica, pisanje ijekavice - sastavljeno i rastavljeno pisanje rijeci 9.1. Zna da koristi pravopisne prirucnike - pravilno upotrebljava veliko slovo u pisanju - zna da pise skraenice - zna da pravilno pise ijekavicu - izbjegava najcese gramaticke greske. 9.1. Sigurnost, samopouzdanje. 9.1. Pisu po diktatu i kontrolisu, ispravljaju tekstove sa greskama, popunjavaju tekstove - prepisuju krai tekst ekavskog izgovora ijekavicom - pisu pismene zadatke - prepoznaju i vjezbaju principe komponovanja na primjerima dobrih i losih pismenih sastava (tekstovi se mogu umnoziti pa ucenici daju sugestije, vrednuju). 10. Gledaju ili slusaju emisije raznovrsnog sadrzaja (po izboru), pisu izvjestaj ili informisu o odgledanom ili odslusanom - analiziraju - vode racuna o jezickoj pravilnosti - pisu molbe, zalbe, zahvalnice, pisma, cestitke, oglase itd. - citaju po izboru reportazu, putopis, dnevnik, biografiju - pisu po izboru

10. Kultura izrazavanja

10. Ucenik je sposoban za aktivno slusanje i pisanje.

10. Kultura dijaloga.

- komentarisu - pisu narativne tekstove, komentarisu, dopunjuju, mijenjaju - samostalno biraju tekstove i komentarisu: navode temu, nacin izlaganja, ideje, namjenu... - izvjestavaju o razlicitim pojavama iz drustvenog, kulturnog i sportskog zivota - citaju konverzacioni i knjizevni tekst, obraaju paznju na tempo izgovora, intonaciju, naglasavanje rijeci ili grupe rijeci - izrazajno govore pjesmu ili prozni odlomak po izboru ili iz programa - vjezbaju razgovorni stil, simuliraju razgovor na stanici, ljetovanju, preko telefona... - razgovaraju o razgovoru - komentarisu stilske razlike, informisanost, razumljivost, izrazajnost - nalaze primjere umjetnickog dijaloga i razgovornog stila u umjetnickom djelu.

10.1. Kultura pismenog izrazavanja - tehnika pisanja sastava - principi komponovanja pismenog sastava: jedinstva, odabiranja, skladnosti, proporcije, izrazitosti, raznovrsnosti

10.2. Molba - Zalba - Zahvalnica -Pismo - Cestitka - Oglas - Reportaza - Putopis - Dnevnik - Biografija 10.3. Kultura usmenog izrazavanja - Tempo - Intonacija

10.2. Moze da napise razlicite forme potrebne u svakodnavnoj komunikaciji - prepoznaje, razumije, zna da napise i komentarise mjesovite knjizevne vrste - zna da napise narativni tekst i da prepozna naraciju.

10.3. Zna da izrazajno govori - da isprica dogaaj - prepoznaje funkcionalne stilove - moze samostalno da komentarise funkcionalne stilove.

6. Okvirni spisak literature Teorijsko-metodoloska i ostala literatura u cilju modernog pristupa realizacije nastave jezika i knjizevnosti (U pitanju je mogui izbor koji svaki nastavnik dograuje ili mijenja shodno sopstvenom izboru i opredjeljenju za nacin na koji e ostvariti postavljene operativne ciljeve.) 1. Recnik knjizevnih termina, Nolit, Beograd, 1985. 2. Kristal Dejvid: Enciklopedijski recnik moderne lingvistike, Nolit, Beograd, 1985. 3. Dejvid Kristal: Kembricka enciklopedija jezika, Nolit, Beograd. 4. Kreativno vaspitanje, casopis, 10 brojeva, Kreativni centar, Beograd. 5. Marinkovi Simeon: Metodika kreativne nastave srpskog jezika i knjizevnosti, Kreativni centar, Beograd, 1995. 6. Bugarski Ranko: Uvod u opstu lingvistiku, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995 (tree izdanje). 7. Klajn Ivan: Jezik oko nas, Nolit, Beograd, 1980. 8. Klajn Ivan: Recnik jezickih nedoumica, Nolit, Beograd, 1987 (drugo izdanje). 9. Klajn Ivan, Ivi Pavle, Pesikan Mitar, Brbori Branislav: Jezicki prirucnik, RTB Beograd, 1991. 10. Lesi Zdenko: Jezik i knjizevno djelo, Zavod za izdavanje udzbenika, Sarajevo, 1982 (cetvrto izdanje). 11. Stanojci Zivojin, Popovi Ljubomir: Gramatika srpskog jezika, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997 (peto izdanje) i druge vazee gramatike meritornih autora. 12. Stevanovi Mihailo: Savremeni srpskohrvatski jezik I i II, Naucna knjiga, Beograd, 1975 (tree izdanje). 13. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura I, Strucna knjiga, Beograd, 1998 (cetvrto izdanje). 14. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura II, Strucna knjiga, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 15. Milan Sipka: Price o rijecima, Svjetlost, Sarajevo, 1984 (sedmo izdanje). 16. Ivi Milka: O Vukovom i vukovskom jeziku, Cigoja, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 17. Selimovi Mesa: Za i protiv Vuka, 1981. 18. Recnik srpskohrvatskog knjizevnog jezika, Matica srpska, Novi Sad. 19. Vuk Stefanovi Karadzi: Srpski rjecnik. 20. Ostoji Branislav, Vujici Dragomir: Recnik (i)jekavizama srpskog jezika, CID, Podgorica, 2ooo. 21. Vukovi Novo, Putevima stilisticke ideje. 22. Danojli Milovan: Muke s recima, 1990 (cetvrto izdanje). 23. Bahtin Mihail: Napomene uz metodologiju nauke o knjizevnosti, Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 24. Bahtin Mihail: O romanu, Nolit, Beograd, 1989. 25. Radoje Simi: Morfonoloski procesi u srpskohrvatskom jeziku, njihovi uzroci i posledice; ITP ''Unireks'' ­ Niksi, MH ''Aktuel'' ­ graficki atelje, Zemun; Beograd ­ Niksi, 1994. 26. Bart Rolan: Knjizevnost, mitologija, semiologija, Nolit, Beograd, 1971. 27. Baslar Gaston: Poetika prostora, ''Kultura'', Beograd, 1969. 28. Curtijus E. R.: Evropska knjizevnost i latinsko srednjovjekovlje, Matica hrvatska, Zagreb, 1971. 29. Comski Noam: Gramatika i um, Nolit, Beograd, 1972. 30. Dubrovski Serz: Zasto nova kritika, ''SKZ'', Beograd, 1971. 31. Ejhenbaum Boris: Knjizevnost, Nolit, Beograd, 1972. 32. Epstejn Mihail: Postmodernizam, ''Zepter Book World'', Beograd, 1998. 33. Fridrih Hugo: Struktura moderne lirike. 34. Frye Northrop: Anatomija kritike, ''Naprijed'', Zagreb, 1979. 35. Gadamer Hans Georg: Istina i metoda, Logos, ''Veselin Maslesa'', Sarajevo, 1978. 36. Hirs E. D.: Nacelna tumacenja, Nolit, Beograd, 1983. 37. Istorijski roman, Institut za knjizevnost i umetnost Beograd, Institut za knjizevnost Sarajevo, 1992 ­ 1996. 38. Jaus Hans Robert: Estetika recepcije, Nolit, Beograd, 1978. 39. Jung K. G.: Covek i njegovi simboli, Narodna knjiga ­ Alfa, Beograd, 1996. 40. Kaler Dzonatan: Strukturalisticka poetika, SKZ, Beograd, 1990. 41. Kasirer Ernst: Filozofija simbolickih oblika, Dnevnik, ''Knjizevna zajednica Novog Sada'', Novi Sad, 1985.

42. ''Knjizevno delo i njegova graa'', ''Tekst i kontekstualnost'', ''Citat, montaza, kolaz'', Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 43. Lotman Jurij: Zapazanja o umetnickom prostoru, ''Knjizevna kritika'', Beograd, jul ­ avgust 1989. 44. Miocinovi Mirjana: Moderna teorija drame, Nolit, Beograd, 1981. 45. Kajzer: Jezicko knjizevno djelo, ''Knjizevna misao'', Beograd, 1973. 46. Nova kritika, Prosveta, Beograd, 1973. 47. Meletinski E. M.: Poetika mita, Nolit, Beograd. 48. Petkovi Novica: Od formalizma ka semiotici, BIGZ, Beograd, 1984. 49. Sosir Ferdinand: Opsta lingvistika, Nolit, Beograd, 1977. 50. Sklovski Viktor: Energija zablude, Prosveta, Beograd, 1981. 51. Sklovski Viktor. Graa i stil u Tolstojevom romanu ''Rar i mir'', Nolit, Beograd, 1984. 52. Teorija filma, priredio Dusan Stojanovi, Nolit, Beograd, 1978. 53. Turkovi Hrvoje: Razumijevanje filma, Graficki zavod Hrvatske, Zagreb, 1988. 54. Uspenski Boris: Poetika kompozicije, Semiotika ikone, Nolit, Beograd 1979. 55. Velek Rene, Voren Ostin: Teorija knjizevnosti, Nolit, Beograd, 1974. 56. Pravopis srpskohrvatskog jezika, skolsko izdanje, Matica srpska / Matica hrvatska, Novi Sad ­ Zagreb, Beogradski izdavacko ­ graficki zavod, Beograd 1977. 57. Mitar Pesikan, Mato Pizurica, Jovan Jerkovi: Pravopis srpskoga jezika, prirucnik za skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva ­ Beograd, Matica srpska, Novi Sad 2001. 58. R. Simi, Z. Stanojci, B. Ostoji, B. ori, M. Kovacevi: Pravopis srpskoga jezika sa recnikom, Beograd ­ Niksi, 1993. 7. Materijalni uslovi za izvoenje nastave Materijalni uslovi podrazumijevaju kvalitetne ucionice, kabinet, medijateke, biblioteku, sredstva za obuku nastavnika. Valjalo bi da postoje i saradnici, medijatori, u toku sprovoenja reforme obrazovanja. 8. Obavezni nacini provjeravanja znanja - Provjeravanje mora da bude redovno, stimulativno i javno; - Ucenik treba da ima svoj karton u koji bi se unosili rezultati svih provjera ­ numericki i opisni; - U jednom polugodistu ucenik mora da bude ocijenjen najmanje dva puta; - Ocjenjuju se: pismeni i domai zadaci ( NAPOMENA: U prvom razredu rade se cetiri pismena zadatka u toku skolske godine; u drugom razredu dva pismena zadatka). dnevnici citanja govorni nastupi recitovanje znanja i vjestine u okviru grupnog rada - Ocjenjivanje ucenika slijedilo bi taksonomske stepene na osnovu Blumove klasifikacije (prepoznavanje, razumijevanje, upotreba, analiza, sinteza, vrednovanje). 9. Uslovi za napredovanje i zavrsetak predmeta - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine koja je izvedena iz ocjena sa usmenih i pismenih provjera dobijenih tokom klasifikacionih perioda; - Izrada svih hronoloskih tabela. 10. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika Nastavu srpskog jezika i knjizevnosti mogu izvoditi diplomirani profesori srpskog jezika i knjizevnosti, knjizevnosti i srpskog jezika, komparativne i opste knjizevnosti. 11. Nacin prilagoavanja predmeta ucenicima sa posebnim potrebama - Program za izuzetno nadarene ucenike; - Individualna nastava; - Nivo poveanih zahtjeva od 30% - 100% - u zavisnosti od procjene nastavnika - Obezbijediti posebne materijalno-tehnicke uslove za rad sa ovakvim ucenicima.

12. Povezanost sa drugim predmetima - Likovna i muzicka umjetnost - Istorija - Psihologija - Sociologija - Arhitektura - Matematika (npr.: znak u matematici).

ISPITNI KATALOG NASTAVA JEZIKA Opsta znanja o jeziku U okviru opstih znanja o jeziku ucenik mora da zna: - sta je jezik, njegova svojstva i funkcije - da objasni razvoj jezika - sta je jezicka konvencija - razvoj i vrste pisama - porodicu jezika kojoj pripada maternji jezik - da odredi mjesto maternjeg jezika u porodici jezika - sta je visejezicnost, a sta vise imenovanja jednog jezika - kako se normira i standardizuje jezik - koji su vazei pravopisi, rjecnici i gramatike - da ih upotrebljava, tj. da pronae informaciju - knjizevne jezike i pisma do pojave Vuka, Vukov rad i savremenu jezicku situaciju, knjizevne dogovore - narjecja i dijalekte maternjeg jezika - vrste raslojavanja jezika i termine vezane za njih. Gramatika Ucenik iz gramatike treba da zna: - jezicku strukturu i nauke koje se bave jezikom - glasovne promjene i njihovu pravilnu upotrebu u govoru i pisanju - vrste rijeci i njihove osobine (gramaticke kategorije i sintaksicke funkcije) - da ih mijenja (deklinacija, konjugacija, komparacija) - da ih pravilno upotrebljava u govoru / pisanju - da rijesi jezicku nedoumicu analogijom ili upotrebom rjecnika, gramatike, pravopisa - kako se tvore rijeci - da pravilno pise slozenice i poluslozenice - leksikoloske termine (leksikografija, leksema) - da razlikuje rijeci po porijeklu i rijeci prema upotrebi - da ih navede - da ih adekvatno koristi - da prepozna tip i karakter teksta na osnovu leksema - sta su fraze, termini, kalkovi, klisei - da pravilno i jasno izrazi misao, tj. da sklapa recenicne djelove - da preoblikuje (izrazi misao na vise nacina) - da uoci informativnu i stilsku vrijednost recenice - da pojednostavi izraz - da ''razbija'' slozene recenice na prosirene (proste) - da usloznjava izraz (stvara slozene od prosirenih) - padezni sistem i sinonimiju padeza - da pravilno upotrijebi padezne oblike u govoru i pisanju - da pravilno koristi predlosko-padezne konstrukcije

- da pravilno izgovori i napise negaciju - pravila kongruencije - glagolska vremena i nacine - da pravilno izgovori i napise glagolske oblike - da razlikuje indikativnu, modalnu i relativnu upotrebu glagolskih vremena i nacina - da uoci njihovu stilsku funkciju - sta je pragmaticna strana jezika i da poznaje govorne cinove. Poznavanje pravopisa - da upotrijebi veliko slovo u pisanju - da pise skraenice - da pravilno pise ijekavicu - da pravilno rastavlja i sastavlja rijeci u pisanju - da rastavlja rijeci na kraju reda - da koristi interpunkciju i pravopisne znake gdje je potrebno - da prilagoava rijeci iz stranih jezika maternjem - da ih pravilno mijenja i pise (transkripcija). Kultura citanja, slusanja i govora - da primijeni gramaticka i pravopisna pravila - da normira odreeni tekst - da jasno, razumljivo i pravilno govori i pise. Slusanje i govor Ucenik: - razumije procitano (odslusano, odgledano) - umije da ponovi, preprica sadrzinu - moze da odgovori na pitanja vezana za sadrzinu (zapaza detalje) - umije da komentarise (kriticki procijeni) tekstove - moze da prepozna namjenu, stil, razumljivost, jezicku pravilnost, stav autora teksta - moze da ispravi nepravilnost i nerazumljivost - umije da isprica dogaaj - umije da ga obogati deskripcijom i emocijama - moze da prepozna funkcionalane stilove, njihove vrste i da ih kriticki dozivljava - umije samostalno da pripremi govorni nastup i da govorno nastupa - umije da koristi podsjetnik i da improvizuje - umije izrazajno da govori - umije da rezimira - sposoban je da razgovara, polemise - umije da argumentuje stavove - zna da racionalno upotrijebi vrijeme - uvazava sagovornika - na osnovu slusanja moze da prepozna biografiju, putopis, reportazu, esej. Citanje - umije da cita pravilno, tecno i izrazajno - umije pravilno da akcentuje, intonira, pravi pauze - razumije procitano - umije da cita vodei racuna o stilu i o namjeni procitanog. Pisanje - zna samostalno da napise sastav - zna da napise rezime - zna da pise biljeske, podsjetnik, zapisnik - zna da koristi naraciju, deskripciju, refleksiju i raspravu

- prepoznaje i pise razlicitim funkcionalnim stilovima i koristi njihove oblike: publicisticke vrste: vijest, informaciju administrativne: molbu, zalbu, cestitku, konkurs, oglas - zna da napise putopis, biografiju kao umjetnicki i neumjetnicki tekst. NASTAVA KNJIZEVNOSTI Opsti standardi - Ucenici su u stanju da odslusaju, procitaju i interpretiraju knjizevne tekstove od antike do kraja XX vijeka. - Nakon citanja teksta u stanju su da izraze svoj dozivljaj: osjeanja, predstave, misljenja i saznanja. - Ucenici su u stanju da rasclane knjizevni tekst koristei osnovne knjizevno-teorijske pojmove. - Sposobni su da vrednuju estetske, eticke i saznajne domete procitanog djela. - U stanju su da nastavu knjizevnosti dovedu u vezu sa sopstvenim iskustvima i znanjima iz drugih oblasti. - Ucenici su sposobni da pripreme i kazuju ono sto su pripremili (o svom dozivljaju, o procitanom djelu), da komentarise djelo, da nacini knjizevnu paralelu, da vrednuje djela prema kvalitetima. - Sposobnost dozivljavanja lijepe knjizevnosti ucenici dokazuju i izrazajnim kazivanjem i kazivanjem napamet kraih literarnih oblika. - U stanju su da napisu pismeni sastav o procitanom djelu, da tekst parafraziraju, prepricaju, prikazu, analiziraju i vrednuju. - Ucenici su u stanju da napisu tekst u kojem prikazuju junaka, odreeni problem, izvjestaj o domaem citanju, dnevnik citanja, interpretaciju, esej i, izuzetno, da sami stvaralacki pisu. - Poznaju knjizevne epohe i pravce, mogu da ih porede i vrednuju njihove domete. - Povezuju teoriju i istoriju knjizevnosti u koherentan sistem znanja. - Smisleno i samostalno upotrebljavaju teorijska znanja o knjizevnosti. Standardi prema godinama ucenja I razred Ucenik treba da: - samostalno i sa razumijevanjem, u sebi ili naglas, cita knjizevno-umjetnicki tekst (odnosno odlomak teksta) - na primjeru odreenog teksta odredi knjizevni rod (lirika, epika, drama) i knjizevnu vrstu, kao i da svoje odreenje obrazlozi - jasno formulise temu djela i razlaze ga na manje tematsko-motivne cjeline - objasni svojstva pjesnickog jezika: slikovitost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punou znacenja - u lirskom tekstu uoci i izdvoji najfrekventnije stilske figure (lirske paralelizme anaforu, epiforu, metaforu, metonimiju, eufemizam, alegoriju, simbol; asindet, polisindet, elipsu; aluziju, osimoron, ironiju) - rasclani stih prema zakonima nase silabicko-tonske versifikacije: da odredi stope, naglaske, cezuru, prepozna i razlikuje trohej, jamb, daktil, strofu i tip rime - kompozicionu organizaciju pjesme dovede u vezu sa njenim smislom (efekti ponavljanja, raspored pjesnickih slika) - sonetnu formu - prepozna i odredi baladu - sta je psalam - razliku izmeu epike u stihu i epike u prozi - uoci odlike strukturnih elemenata epskog: prostora, vremena i zbivanja - razlikuje termine: sadrzaj, fabula i size - sazeto izlozi fabulu djela i ukaze na epizode i digresije - razumije i razlikuje motiv i motivaciju - odlike epske pjesme i epa; posebno epskog stila na primjeru nase epike - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - uoci poziciju pripovjedaca: er- i ich- forma, pouzdani i nepouzdani pripovjedac

- razlikuje dramski tekst i didaskalije i u stanju je da kompoziciono razlozi dramu prema trodjelnoj / petodjelnoj shemi - uoci konfliktne linije, glavnu i sporedne i da o njima izvjestava - objasni pojam katarze - napravi knjizevnu paralelu, zasnovanu ili na kontrastnim odlikama knjizevnih epoha ili na motivsko-tematskoj i idejnoj slicnosti djela - ukaze na eticke i saznajne vrijednosti djela - pripremi i odrzi govorni nastup o knjizevno-umjetnickom tekstu - izrazajno napamet kazuje jedan krai knjizevni tekst, cime dokazuju sposobnost estetskog dozivljaja i interpretacije - napise sastav o procitanom djelu: da opisu lik, izloze radnju, komentarisu djelo i nacine osnovnu knjizevnu analizu - napise literarni tekst o svom dozivljaju knjizevnog djela, dnevnik citanja, odnosno krai prikaz procitanog djela - objasni promjene u okviru knjizevnih rodova kroz epohe i stilove zakljucno sa realizmom - u tekstu koji pripada lirici, razumije i moze da objasni promjenu senzibiliteta koji donosi romantizam (weltschmertz, spleen) i na primjerima obrazlaze odlike romanticarskog stila - nacini stilsku i versifikacijsku analizu pjesama naseg romantizma, da obrazlozi njihove estetske domete i idejne vrijednosti - analizira pjesmu kao dinamicku strukturu slojeva zvucanja, znacenja, prikazanih predmetnosti i ideja, i uocava fenomen opalizacije knjizevnog teksta - objasni formu poeme kao zanrovske transformacije romanticarskog spjeva - govori o Njegosevom djelu, o njegovim zanrovskim odlikama, odnosu fikcije i istorije, kolektivnom i pojedinacnom junaku, sukobu motivacijskih nacela koji otkriva njegov univerzalno humanisticki karakter, kao i da nacini idejnu paralelu meu Njegosevim djelima KATALOG ZNANJA U katalog znanja ulaze djela koja se obrauju u prvoj godini izucavanja maternjeg jezika i knjizevnosti: Teorija knjizevnosti: Knjizevnost kao umjetnost Pjesnicki jezik Slojevitost knjizevnog djela Knjizevni rodovi i vrste Metodoloski pristup knjizevnom djelu Knjizevnost staroga vijeka: ''Ep o Gilgamesu'' (odlomci) Sofokle: ''Antigona'' Homer: ''Ilijada'' (VI pjevanje ili XVIII pjevanje), ''Biblija'' (odlomci) ''Legenda o potopu'' ''Jevanelje po Mateju'' Srednjovjekovna knjizevnost: irilo i Metodije ''Miroslavljevo jevanelje'' ''Ljetopis popa Dukljanina'' Narodna knjizevnost: ''Zenidba kralja Vukasina'' "Zenidba Maksima Crnojevia" 'Banovi Strahinja''

Izbor iz muslimanske narodne epike ''Djevojka cara nadmudrila'', ''Vila zida grad'', ''Hasanaginica'' Humanizam i renesansa: Sekspir: ''Romeo i Julija'' Servantes: ''Don Kihot'' (odlomci) Barok, klasicizam, prosvjetiteljstvo: Dositej Obradovi: ''Zivot i prikljucenija'' Jovan Sterija Popovi: ''Pokondirena tikva'' Petar I Petrovi Njegos: ''Poslanice'' Romantizam: Puskin: ''Cigani'' Vuk Karadzi ­ znacaj i djelo Petar II Petrovi Njegos: ''Gorski vijenac'', ''No skuplja vijeka'' Branko Radicevi: ''Kad mlidija' umreti'' ura Jaksi: ''Pono'' Jovan Jovanovi Zmaj: ''ulii'' i ''ulii uveoci'' S. M. Ljubisa: ''Kanjos Macedonovi'' Katalog znanja uradila komisija u sastavu: 1. dr Miodrag Jovanovi, predsjednik 2. Zora Rudovi, clan 3. Zuvdija Hodzi, clan 4. mr Rok oljaj, clan 5. Zoja Bojani, clan

1. NAZIV PREDMETA MATERNJI JEZIK I KNJIZEVNOST 2. KATALOG ZNANJA SRPSKI, CRNOGORSKI, BOSNJACKI I HRVATSKI JEZIK I KNJIZEVNOSTI 3. Broj casova po godinama obrazovanja i oblicima nastave 3+2+2 4. Opsti ciljevi nastave 1. Ucenici razvijaju vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja maternjim jezikom, birajui formu prikladnu situaciji - svjesni su da je maternji jezik najprikladniji za izrazavanje i obrazlaganje njihovog misljenja - sticu sposobnost da slusaju, pitaju i odgovore na ono sto drugi pitaju, kao i da razumiju znacenje neverbalnih poruka. 2. Vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja ucenici sticu na primjerima razlicitih tekstova koje slusaju , citaju (gledaju) i zapisuju. Pod nastavnikovim rukovoenjem uce se da ih razumiju, razlazu, analiziraju i kriticki vrednuju. Nakon toga ucenici mogu da sami sastavljaju slicne tekstove, razumljive i jezicki ispravne. 3. Ucenici ovladavaju sposobnosu sporazumijevanja knjizevnim jezikom, znaju njegove principe i normu i koriste ih u sastavljanju usmenih i pisanih tekstova. Budui da se nastava odvija na reprezentativnim knjizevnim tekstovima, kao i na neknjizevnim tekstovima, ucenici formiraju potpunu sliku fonetskih, morfoloskih, sintaksickih i leksickih struktura maternjeg jezika. Ucenik, takoe, ovladava razlicitim stilskim obrascima i stice sposobnost adekvatne upotrebe funkcionalnih stilova prilikom govora i pisanja. 4. Razvijajui vjestine komunikacije ucenik se socijalizuje, postaje svjestan mogunosti da utice na svoju sredinu i da ucestvuje u drustvenom zivotu. 5. Kroz nastavu knjizevnosti ucenici se razvijaju u slobodne, kreativne i kulturne licnosti, kritickog uma i oplemenjenog jezika. Nastava knjizevnosti osobito utice na razvoj moralnih osjeanja, na bogatstvo misli i osjeanja, na uocavanje njihovih nijansi i bogatstva. 6. Na odabranim primjerima iz nase i svjetske knjizevnosti ucenici shvataju osnovne knjzevnoteorijske pojmove i razvoj zanrovskih oblika. U okviru knjizevnog djela ucenik je u stanju da uoci i vrednuje estetske, eticke i saznajne vrijednosti. 7. Kroz nastavu knjizevnosti ojacava se samosvijest ucenika, njegov nacionalni i evropski kulturni identitet i svijest o civilizacijskom zajednistvu sa drugima. 8. Ucenici se osposobljavaju za sporazumijevanje o strucnoj problematici sa strankama i poslovnim partnerima. 9. Ucenici se podsticu da ucestvuju u svim oblicima vannastavnih aktivnosti i takmicenja te da sarauju u novinama i casopisima, radijskim i televizijskim kuama. Talentovani ucenici se podsticu da sami stvaraju knjizevno-umjetnicke tekstove. 10. Ucenici shvataju osobenost svog maternjeg jezika, cinjenicu da se njime sluzi vise razlicitih nacija , zbog cega se taj jezik razlicito imenuje, ali jednako obiljezava licni, nacionalni i drzavni identitet svake nacije. 11. Ucenici se vaspitavaju u pravcu jezicke tolerancije, uvazavanja drugih jezika i jezickih manjina u svojoj sredini. 12.Ucenici se osposobljavaju da koriste i tehnicko-informativnu pomo prilikom prikupljanja, organizovanja i saopstavanja informacija. Ucenici razumiju mo medija i sticu kriticki odnos prema njima.

5. Sadrzaji / Standardi znanja / Operativni ciljevi Razred: prvi Informativni ciljevi Uvod u knjizevno djelo i knjizevno-teorijski pojmovi Formativni ciljevi Umijee citanja, slusanja, razmisljanja, razumijevanja i osobenosti knjizevnog teksta 1.Ucenik: - zna da objasni sta je knjizevnost - razumije osobenost jezika knjizevnog djela - umije da svojim rijecima objasni konkretnost, emocionalnost, ritmicnost i punou smisla knjizevnog djela - shvata i umije da obrazlozi znacaj knjizevnosti za individualni razvoj pojedinca, kao i njen znacaj u okviru drustvenog zivota - umije da obrazlozi univerzalnost knjizevnog djela - umije da klasifikuje umjetnosti prema izrazajnim sredstvima i da ih uporedi - pronalazi elemente knjizevnog djela u drugim umjetnickim oblicima - razumije pojam stila u knjizevnosti - razumije znacaj proucavanja knjizevnosti - moze da navede problemska Socijalizacijski ciljevi Usvajanje visokih etickih i civilizacijskih vrijednosti Specificni oblici izvoenja Slusanje, citanje, pisanje, dijalog, rad u grupi na datom zadatku, ukljucivanje informativne pismenosti 1. Uporeivanje razlicitih oblika umjetnosti.

1. Knjizevnost, beletristika, literatura, poezija - denotativno i konotativno znacenje - Andri: "Aska i vuk" - slojevitost knjizevnog djela - sloj znacenja - sloj zvucanja - sloj prikazanih predmetnosti - sloj ideja

1.Kosmopolitski duh - njegovanje osjeanja za lijepo.

1.1."Banovi Strahinja" - tema, motiv, fabula, size, knjizevni lik, motivacija, pripovjedac - "Djevojka cara nadmudrila"

podrucja i nauke koje se bave knjizevnim djelima. 1.1. Ucenik: - razlikuje usmenu od pisane knjizevnosti - razlikuje temu, motiv, fabulu, size - moze da kompoziciono razlozi djelo - razumije pojam motivacije - zna da upotrijebi pojmove lik (lice), licnost, junak, karakter, pripovjedac - shvata likove u bajci kao obrasce funkcija - ispravlja ucinjenu gresku u upotrebi termina i argumentacije - razumije nacine prikazivanja vremena, prostora i zbivanja u knjizevnom djelu. 1.2. Moze da uoci slojeve knjizevnog teksta (zvukovni, znacenjski, idejni) - umije da nabroji najcese stilske figure na radnom materijalu - zna da razlaze stih na slogove, stope, nalazi mjesto cezure, prepoznaje ritam - zna da obrazlozi oblike versifikacije i da demonstrira principe nase versifikacije na primjerima. 1.1 Ravnopravnost polova - kriticnost prema stereotipima - ljubav prema porodici - prastanje - mudrost - snalazljivost.

1.1. Rad u grupama - izrazavanja svog dozivljaja teksta - ucenik opisuje lik, crte licnosti - isti dogaaj prikazuje u razlicitim vremenskim planovima.

1.2. Pjesnicki jezik (konkretnost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punoa znacenja) - Aleksandar Ivanovi: ''Kari Sabanovi'' - Aleksa Santi: ''Vece na Skolju'' -izbor iz Antologije bosnjackomuslimanske lirike (priredio Husein Basi) - Stilske figure (dikcije, tropi, figure konstrukcije, figure misli) - Versifikacija (vrste, slog, stopa, stih, cezura)

1.2. Spremnost za rad u grupi - njegovanje osjeanja za lijepo.

1.2. Rad na casu (prvo slusanje, citanje u sebi, biljezenje asocijacija, uporeivanje dozivljaja - recitovanje.

- principi nase versifikacije 1.3. Djelo zabavne knjizevnosti po izboru ucenika. 1.3. Razlikuje umjetnicku od zabavne knjizevnosti - umije da prema takvom kriterijumu klasifikuje nova djela sa kojima se sree. 1.4. Umije da nabroji lirske vrste i njihove karakteristike - umije da iznese svoj dozivljaj pjesme - primjenjuje stecena znanja analizirajui nove pjesme. 1.5. ­ Zna da nabroji vrste i svojstva epike (u stihu i u prozi) - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - klasifikuje romane koje je procitao - prema temi i strukturi - primjenjuje stecena znanja (o temi, karakteru, pripovjedacu, motivaciji...) u analizi epskog djela. 1.6. Umije da odredi lirsko-epske vrste i nabroji glavne odlike -moze da prepozna elemente lirskog u epskom. 1.7. Uocavanje osobenosti dramske radnje, struktura drame, uloga radnje, lika, 1.6. Ravnopravnost polova - ljubav prema porodici - spremnost na pozrtvovanje i prastanje. 1.7. Njegovanje ljubavi prema bratu - stradanje u ime ljubavi

1.3. Njegovanje osjeanja za lijepo i zabavno.

1.3. Rasprava o procitanom.

1.4. Knjizevni rodovi i vrste: Lirika - lirske pjesme po izboru nastavnika (sa crnogorskog prostora: Banjevi, Zogovi, onovi, Kosti, Dubak, Basi, Brkovi, Hodzi, Mekuli, S. Perovi, V. Vulanovi ...) 1.5.Knjizevni rodovi i vrste: Epika - Danilo Kis: ''Rani jadi'' - Kadare: "Tvrava" - lirizam - transformacija grae

1.4. Razvijanje ljubavi prema zavicaju - prepoznavanje razlicitih kvaliteta i osobenosti.

1.4. Citanje, slusanje, kazivanje knjizevnih tekstova - rad u biblioteci ­ ucenik dobija zadatak da pronae knjizevno djelo.

1.5.Citanje i slusanje knjizevnog teksta - izrazavanje dozivljaja teksta - dnevnik citanja.

1.6.Lirsko ­ epske vrste - balada, romansa, poema - "Hasanaginica" (narodna balada) 1.7.Drama - tragedija, komedija, drama u uzem smislu

1.6. Rad na casu sa nastavnikom kao medijatorom - dramatizacija teksta - pozorisna predstava. 1.7. Dramatizacija teksta - ucenici vjezbaju uloge rezisera, glumaca, scenariste...

Sofokle: "Antigona" ili Jovan Sterija Popovi: ''Pokondirena tikva'' - pozoriste - film

jezgrovitosti - dramsko ­ dramaticno - zna da nabroji dramske vrste - zna da kompoziciono razlozi dramu - moze da u ulozi reditelja koristi tekst drame (dramatizuje tekst) - uocava vaznost scenskih znakova - u stanju je da napravi mali scenski scenario, prikaz. 1.8. Umije da nabroji nucnoknjizevne i publicisticke vrste - umije da napise biografiju, dnevnik, putopis, trudei se da pronae izraz slican umjetnickom (izbor detalja, slikovitost, retrospekcija, metaforicnost, kompoziciona rjesenja).

- pozrtvovanost, dosljednost, hrabrost - demokratski principi.

- gledanje pozorisne predstave.

1.8.Mjesovite knjizevne vrste (biografija, memoari, putopis, dnevnik, feljton, reportaza, esej) - tekstovi po izboru ucenika

1.8. Razvijanje kulture izrazavanja - dijalog - uvazavanje sagovornika.

1.8. Tekstovi po izboru ucenika - komentari i primjedbe - pretraga biblioteke (slicni tekstovi).

2.Knjizevnost starog vijeka i antike 2.1."Ep o Gilgamesu" - Homer: ''Ilijada'' (VI ili XVIII pjevanje) - trojanski mit - homersko pitanje - heksametar - Sofokle: ''Antigona'' - tebanski mit - tragicno - tragicni junak - katarza 2.1. Ucenik: - poznaje epohe knjizevne istorije od antike do prosvjetiteljstva - prati razlike koje nastaju u okviru knjizevnog roda, vrste, odnosno zanra i sam klasifikuje - izrazava svoj dozivljaj knjizevnog djela - primjenjuje teorijska znanja u analizi 2.1.Uvazavanje protivnika - prastanje - znacaj porodice - rat kao drustveno i licno zlo - izbjegavanje sukoba - demokratski principi. 2.1. Citanje sazetog izdanja - nastavnikovo izrazajno citanje na casu - gledanje filmova koji olaksavaju dodir sa epohom - rasclanjivanje heksametra - opisivanje junaka - prepricavanje radnje - odbrana pojedinih pozicija.

-'' Biblija'' (odlomci -"Prica o Ruti", "Pjesma nad pjesmama", "Legenda o potopu" "Jevanelje po Mateju" - iz Starog i Novog zavjeta) - polisindet - psalam - biblijski stil 3. Srednjovjekovna knjizevnost juznoslovenskih naroda 3.1. Poceci pismenosti kod Slovena (irilo i Metodije) - Miroslavljevo jevanelje - slovenski jezik, pisma i recenzije - vrste srednjovjekovne knjizevnosti -''Ljetopis popa Dukljanina'' ­ odlomak iz "Zitija Vladimira i Kosare" - Odlomak iz Zitija po izboru nastavnika - Jefimija ­ "Pohvala knezu Lazaru" - Despot Stefan Lazarevi ­ "Slovo ljubve" - akrostih 4.Narodna knjizevnost 4.1.Lirska poezija -izbor iz Antologije bosnjackomuslimanske lirike (priredio

- na primjerima djela (anticke, srednjovjekovne, narodne, renesansne knjizevnosti) umije da obrazlozi univerzalnost smisla knjizevnog djela, njegov asocijativni potencijal, humanisticke poruke - uporeuje knjizevne epohe.

3.1. Govore o svom dozivljaju knjizevnog djela. Imenuju mjesta u Crnoj Gori koja su znacajna i koja se pominju u "Ljetopisu" i drugim djelima srednjovjekovne knjizevnosti - uocavanje estetskog potencijala srednjovjekovne knjizevnosti - znaju razlike izmeu stila anticke i srednjovjekovne knjizevnosti.

3.1. Ucenik je u stanju da ideje i situacije sa kojima se sree u knjizevnim djelima prepoznaje u svom okruzenju - usvaja demokratske principe - nastoji da razumije razlike meu ljudima - razvija ljudsku i nacionalnu toleranciju - izbjegava sukobe - uvazava sagovornika - vrednuje znacaj porodice i ljubavi - vrednuje knjizevnost kao nacin postizanja samosvijesti, sigurnosti i svestranosti - ljubav iznad svih stvari.

3.1. Ucenici izrazajno citaju na casu - pronalaze opsta mjesta u knjizevnosti srednjeg vijeka - simuliraju srednjevjekovni tekst (knjizevni oblici, stil).

4.1. Uocavanje specificnog tona pohvale - stilske vrijednosti.

4.1. Njegovanje osjeanja za lijepo.

4.1. Izrazajno citanje - pronalazenje motiva - recitovanje.

Husein Basi) 4.2.Epska poezija - Zenidba kralja Vukasina -Marko Kraljevi ukida svadbarinu -Zenidba Maksima Crnojevia - Osveta Batria Perovica - Tri suznja - Bolani Dojcin - Jedna narodna pjesma po izboru nastavnika (Predlaze se odlomak iz spjeva koji je Milman Peri zabiljezio u Bijelom Polju 1935. od Avda Meedovia) 4.3.Narodna proza - vrste -izbor iz Antologije crnogorske narodne proze (biblioteka Luca) -izbor iz Antologije bosnjacke usmene umjetnosti (priredio Husein Basi) 4.2. Znaju podjelu nase narodne epike na cikluse - odlike stila nase epike - deseterac - isticu lirsko u epskom - izrazajna sredstva - biblijski elementi - primjena znanja o epici. 4.2. Buenje interesovanja za proslost - uvazavanje razlicitosti - nacionalna tolerancija - ravnopravnost polova - hrabrost, prastanje, odanost, miroljubivost - identifikacija sa karakterima. 4.2. Citanje odlomaka - govorenje odlomaka - ucenici traze opsta mjesta - analiziraju likove.

4.3.Uocavanje specificnosti pripovijedanja - funkcija stvarnog i nestvarnog.

4.3. Vrednovanje postupaka.

4.3.Citanje odabranih tekstova - izdvajanje karakteristicnih mjesta - isti dogaaj prikazuje u razlicitim vremenskim planovima.

5.Humanizam i renesansa 5.1. Bokaco: ''Dekameron'' (novela po izboru nastavnika) Epoha Crnojevia (crnogorske stamparije na kraju XV vijeka, ure Crnojevi i stampar Makarije) 5.1. Pravi se paralela izmeu anticke, srednjovjekovne i renesansne knjizevnosti - sto je humanizam, a sto renesansa

5.1.Citanje odlomaka - odlike novele - ucenici uocavaju kako motiv povezuje sva zbivanja u noveli.

5.2. Francesko Petrarka : "Kanconijer" Ljudevit Paskovi 5.2. Uocavanje motiva - petrarkizam - novi senzibilitet (u odnosu na srednjovjekovno poimanje ljubavi) - sonetna forma. 5.2. Ljubav kao petrarkisticki motiv. 5.2. Izrazajno citanje soneta - uocavaju stilske figure - recitovanje.

5.3.Marin Drzi : "Novela od Stanca"

5.3.Uloga pjesme, poslovice, zagonetke, igre rijeci - farsa - pastorala. 6. Barok i klasicizam 6.1. Ivan Gunduli: "Osman" (Prvo pjevanje) Ivan Antun Nenadi 6.1. Uocavanje istorijskog i neistorijskog - idejna i stilska obiljezja - struktura vremena i prostora. 6.2. Primjena teorijskih znanja o drami.

5.3. Njegovanje ljubavi prema covjeku i prirodi.

5.3. Kompoziciono razlazu dramu.

6.2. Molijer: "Tvrdica" ili "Tartif"

6.1. Prolaznost vlasti i sile (i pojedinca i drustva i naroda).

6.1. Citanje odlomaka.

7. Domaa lektira 7.1. Viljem Sekspir: ''Romeo i Julija''

6.2. Izbjegavanje poroka (tvrdicluk, licemjerje) - njegovanje etickih nacela u zivotu. 7.1. Odlike renesansne drame i pozorista i njihova nova uloga. 7.1. Ljubav kao pokretacki motiv

6.2.Gledanje pozorisne predstave - citanje odlomaka.

7.2. Servantes:

7.1. Izdvajaju scene koje ilustruju renesansni zivot

''Don Kihot'' (odlomak po izboru nastavnika) 7.2. Zna da objasni strukturne elemente epskog: prostor, vrijeme i likove - karakterizacija likova - sta je parodija.

- izbjegavanje sukoba - tolerancija. 7.2. Njegovanje osjeanja za pravdu i pravicnost - uvazavanje ideala stvarnosti - ideali kao pokretacki motivi.

- uocavaju Sekspirov sonet u dijalogu junaka. 7.2. Citaju odlomke - uocavaju elemente parodije - Govore o Servantesovoj kritici drustva - prave paralelu izmeu junaka - govore o sukobu ideala i stvarnosti.

8. Knjizevni jezik 8.1.Opsti pojmovi o jeziku - metajezik - standardizacija i norma - istorijski razvoj jezika - knjizevni jezici do XIX vijeka - staroslovenski - zetska redakcija ("Miroslavljevo jevanelje") - ruskoslovenski - slavenoserbski spomenici

8.1. Ucenik treba da: - zna da objasni sta je jezik, njegov znacaj za komunikaciju, njegovu mo u odnosu na druge nacine sporazumijevanja i njegove funkcije - zna kako se normira jedan jezik, sta je norma, a sta standardizacija - zna da navede knjizevne jezike do XIX vijeka, uoci razlike meu njima i razumije istorijske promjene.

8.1. Svijest o znacaju maternjeg jezika - integrativna snaga jezika - jezicka tolerancija ­ uvazavanje razlicitosti - odnos prema jezickoj tradiciji - oformljivanje licne, nacionalne i drzavne samosvijesti - sposobnost razgovora i slusanje drugih uz postovanje i kriticnost - svijest o tudjicama i izbjegavanju tudjica.

8.2. Narjecja , dijalekti (dijalekatska osnovica knjizevnog jezika) - standardni i nestandardni izrazi - zargon, argo, sleng - jezicko raslojavanje:

8.1. Povezati sa nastavom knjizevnosti - objasnjavaju jezik kao psiholosku, biolosku i sociolosku pojavu - na izabranu temu ili pojam pokusavaju da gestikulacijom i mimikom objasne, tj. prikazu istu pojavu, a onda porede sa pisanim ili izgovorenim tekstom - porede sa drugim nacinima sporazumijevanja - iz enciklopedija i drugih izvora pronalaze tekstove pisane nekim od starih knjizevnih jezika - uocavaju grafeme, ornamentiku, inicijale - prepoznaju (ukoliko mogu) rijeci bliske danasnjim oblicima, uporeuju. 8.2. Pronalaze (ili im se sugerisu) tekstove sa dijalekatskim izrazima, citaju, komentarisu, normiraju, uocavaju razlike

8.2. Razlikuje narjecja i dijalekte, prepoznaje nestandardne jezicke varijetete i izbjegava ih u govoru i pisanju

individualno teritorijalno socijalno funkcionalno - termini: idiolekt, sociolekt, dijalekt. 9. Jezicki sistem i nauke koje se njime bave 9.1. Jezik kao sistem znakova - Fonetika i fonologija - Tvorba rijeci - Sintaksa - Leksikologija 10. Fonetika - Glasovni sistem - Fonoloski sistem - Morfofonologija - Akcenatski sistem

- zna da prepozna i objasni jezicko raslojavanje - razumije znacenje termina: idiolekt, sociolekt, dijalekt... i razlikuje ih.

- pisu rjecnik zargonizama svoje generacije.

9.1.Ovladavanje osnovnim elementima jezika kao sistema - poznaje nauke koje se bave jezikom.

9.1. Integracija kroz jezik.

9.1.Vjezbanja u izradi tekstova razlicitih funkcionalnih stilova.

11. Pravopis 11.1. Osnovni principi - pisanje velikog slova, pisanje skraenica, pisanje ijekavice

10. Uocavanje distinkcije, glasfonema, rijec-morfema - poznaje i prepoznaje glasovne promjene i pravilno ih upotrebljava u govoru i pisanju - sposoban je da pravilno govori i akcentuje - poznaje akcenatski sistem.

10. Iz odabranog teksta prepoznaju rijeci u kojima se izvrsila glasovna promjena, objasnjavaju, daju primjere, dopunjavaju tekstove. Akcentuju, ispravljaju - demonstriraju sluzenje prirucnikom.

11.1.Usvojiti pravopisna rjesenja na mjestima glasovnih promjena - sluzenje pravopisnim prirucnicima - pravilno upotrebljava veliko

11.1. Sigurnost, samopouzdanje.

11.1. Pisu po diktatu i kontrolisu, ispravljaju tekstove sa greskama, popunjavaju tekstove - prepisuju krai tekst ekavskog

slovo u pisanju - zna da pise skraenice - zna da pravilno pise ijekavicu - izbjegava najcese gramaticke greske. 12. Kultura izrazavanja i pisanja 12.1. Tehnika pisanja sastava - principi komponovanja pismenog sastava: jedinstva, odabiranja, skladnosti, proporcije, izrazitosti, raznovrsnosti - Molba - Zalba - Zahvalnica - Pismo - Cestitka - Oglas - Reportaza - Putopis - Dnevnik - Biografija - Kultura usmenog izrazavanja - Tempo - Intonacija

izgovora ijekavicom - pisu pismene zadatke - prepoznaju i vjezbaju principe komponovanja na primjerima dobrih i losih pismenih sastava (tekstovi se mogu umnoziti pa ucenici daju sugestije, vrednuju).

12.1. Ucenik ovladava tehnikom pisanja sastava - sposoban je za aktivno pisanje i slusanje - sposoban je da napise razlicite forme potrebne u svakodnevnoj komunikaciji - zna da napise narativni tekst - razvija sposobnost govorenja o odslusanom ili odgledanom - jasno, pravilno i razumljivo govori - moze da izrazajno govori - da isprica dogaaj - prepoznaje funkcionalne stilove - moze samostalno da komentarise funkcionalne stilove.

12.1. Kultura dijaloga.

12.1. Slusanje i citanje strucnih tekstova - slusanje i citanje publicistickih tekstova - vjezbanja u izradi razlicitih formi potrebnih u svakodnevnoj pismenoj komunikaciji.

6. Okvirni spisak literature Teorijsko-metodoloska i ostala literatura u cilju modernog pristupa realizacije nastave jezika i knjizevnosti (U pitanju je mogui izbor koji svaki nastavnik dograuje ili mijenja shodno sopstvenom izboru i opredjeljenju za nacin na koji e ostvariti postavljene operativne ciljeve.) 1. Recnik knjizevnih termina, Nolit, Beograd, 1985. 2. Kristal Dejvid: Enciklopedijski recnik moderne lingvistike, Nolit, Beograd, 1985. 3. Dejvid Kristal: Kembricka enciklopedija jezika, Nolit, Beograd. 4. Kreativno vaspitanje, casopis, 10 brojeva, Kreativni centar, Beograd. 5. Marinkovi Simeon: Metodika kreativne nastave srpskog jezika i knjizevnosti, Kreativni centar, Beograd, 1995. 6. Bugarski Ranko: Uvod u opstu lingvistiku, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995 (tree izdanje). 7. Klajn Ivan: Jezik oko nas, Nolit, Beograd, 1980. 8. Klajn Ivan: Recnik jezickih nedoumica, Nolit, Beograd, 1987 (drugo izdanje). 9. Klajn Ivan, Ivi Pavle, Pesikan Mitar, Brbori Branislav: Jezicki prirucnik, RTB Beograd, 1991. 10. Lesi Zdenko: Jezik i knjizevno djelo, Zavod za izdavanje udzbenika, Sarajevo, 1982 (cetvrto izdanje). 11. Stanojci Zivojin, Popovi Ljubomir: Gramatika srpskog jezika, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997 (peto izdanje), i druge vazee gramatike meritornih autora. 12. Stevanovi Mihailo: Savremeni srpskohrvatski jezik I i II, Naucna knjiga, Beograd, 1975 (tree izdanje). 13. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura I, Strucna knjiga, Beograd, 1998 (cetvrto izdanje). 14. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura II, Strucna knjiga, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 15. Milan Sipka: Price o rijecima, Svjetlost, Sarajevo, 1984 (sedmo izdanje). 16. Ivi Milka: O Vukovom i vukovskom jeziku, Cigoja, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 17. Selimovi Mesa: Za i protiv Vuka, 1981. 18. Recnik srpskohrvatskog knjizevnog jezika, Matica srpska, Novi Sad. 19. Vuk Stefanovi Karadzi: Srpski rjecnik. 20. Ostoji Branislav, Vujici Dragomir: Recnik (i)jekavizama srpskog jezika, CID, Podgorica, 2ooo. 21. Vukovi Novo, Putevima stilisticke ideje. 22. Danojli Milovan: Muke s recima, 1990 (cetvrto izdanje). 23. Bahtin Mihail: Napomene uz metodologiju nauke o knjizevnosti, Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 24. Bahtin Mihail: O romanu, Nolit, Beograd, 1989. 25. Radoje Simi: Morfonoloski procesi u srpskohrvatskom jeziku, njihovi uzroci i posledice; ITP ''Unireks'' ­ Niksi, MH ''Aktuel'' ­ graficki atelje, Zemun; Beograd ­ Niksi, 1994. 26. Bart Rolan: Knjizevnost, mitologija, semiologija, Nolit, Beograd, 1971. 27. Baslar Gaston: Poetika prostora, ''Kultura'', Beograd, 1969. 28. Curtijus E. R.: Evropska knjizevnost i latinsko srednjovjekovlje, Matica hrvatska, Zagreb, 1971. 29. Comski Noam: Gramatika i um, Nolit, Beograd, 1972. 30. Dubrovski Serz: Zasto nova kritika, ''SKZ'', Beograd, 1971. 31. Ejhenbaum Boris: Knjizevnost, Nolit, Beograd, 1972. 32. Epstejn Mihail: Postmodernizam, ''Zepter Book World'', Beograd, 1998. 33. Fridrih Hugo: Struktura moderne lirike. 34. Frye Northrop: Anatomija kritike, ''Naprijed'', Zagreb, 1979. 35. Gadamer Hans Georg: Istina i metoda, Logos, ''Veselin Maslesa'', Sarajevo, 1978. 36. Hirs E. D.: Nacelna tumacenja, Nolit, Beograd, 1983. 37. Istorijski roman, Institut za knjizevnost i umetnost Beograd, Institut za knjizevnost Sarajevo, 1992 ­ 1996.

38. Jaus Hans Robert: Estetika recepcije, Nolit, Beograd, 1978. 39. Jung K. G.: Covek i njegovi simboli, Narodna knjiga ­ Alfa, Beograd, 1996. 40. Kaler Dzonatan: Strukturalisticka poetika, SKZ, Beograd, 1990. 41. Kasirer Ernst: Filozofija simbolickih oblika, Dnevnik, ''Knjizevna zajednica Novog Sada'', Novi Sad, 1985. 42. ''Knjizevno delo i njegova graa'', ''Tekst i kontekstualnost'', ''Citat, montaza, kolaz'', Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 43. Lotman Jurij: Zapazanja o umetnickom prostoru, ''Knjizevna kritika'', Beograd, jul ­ avgust 1989. 44. Miocinovi Mirjana: Moderna teorija drame, Nolit, Beograd, 1981. 45. Kajzer: Jezicko knjizevno djelo, ''Knjizevna misao'', Beograd, 1973. 46. Nova kritika, Prosveta, Beograd, 1973. 47. Meletinski E. M.: Poetika mita, Nolit, Beograd. 48. Petkovi Novica: Od formalizma ka semiotici, BIGZ, Beograd, 1984. 49. Sosir Ferdinand: Opsta lingvistika, Nolit, Beograd, 1977. 50. Sklovski Viktor: Energija zablude, Prosveta, Beograd, 1981. 51. Sklovski Viktor. Graa i stil u Tolstojevom romanu ''Rar i mir'', Nolit, Beograd, 1984. 52. Teorija filma, priredio Dusan Stojanovi, Nolit, Beograd, 1978. 53. Turkovi Hrvoje: Razumijevanje filma, Graficki zavod Hrvatske, Zagreb, 1988. 54. Uspenski Boris: Poetika kompozicije, Semiotika ikone, Nolit, Beograd 1979. 55. Velek Rene, Voren Ostin: Teorija knjizevnosti, Nolit, Beograd, 1974. 56. Pravopis srpskohrvatskog jezika, skolsko izdanje, Matica srpska / Matica hrvatska, Novi Sad ­ Zagreb, Beogradski izdavacko ­ graficki zavod, Beograd 1977. 57. Mitar Pesikan, Mato Pizurica, Jovan Jerkovi: Pravopis srpskoga jezika, prirucnik za skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva ­ Beograd, Matica srpska, Novi Sad 2001. 58. R. Simi, Z. Stanojci, B. Ostoji, B. ori, M. Kovacevi: Pravopis srpskoga jezika sa recnikom, Beograd ­ Niksi, 1993. 7. Materijalni uslovi za izvoenje nastave Materijalni uslovi podrazumijevaju kvalitetne ucionice, kabinet, medijateke, biblioteku, sredstva za obuku nastavnika. Valjalo bi da postoje i saradnici, medijatori, u toku sprovoenja reforme obrazovanja. 8. Obavezni nacini provjeravanja znanja - Provjeravanje mora da bude redovno, stimulativno i javno; - Ucenik treba da ima svoj karton u koji bi se unosili rezultati svih provjera ­ numericki i opisni; - U jednom polugodistu ucenik mora da bude ocijenjen najmanje dva puta; - Ocjenjuju se: pismeni i domai zadaci ( NAPOMENA: U prvom razredu rade se cetiri pismena zadatka u toku skolske godine u drugom i treem po dva pismena zadatka). dnevnici citanja govorni nastupi recitovanje znanja i vjestine u okviru grupnog rada - Ocjenjivanje ucenika slijedilo bi taksonomske stepene na osnovu Blumove klasifikacije (prepoznavanje, razumijevanje, upotreba, analiza, sinteza, vrednovanje).

9. Uslovi za napredovanje i zavrsetak predmeta - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine koja je izvedena iz ocjena sa usmenih i pismenih provjera dobijenih tokom klasifikacionih perioda; - Izrada svih hronoloskih tabela. 10. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika Nastavu srpskog jezika i knjizevnosti mogu izvoditi diplomirani profesori srpskog jezika i knjizevnosti, knjizevnosti i srpskog jezika, komparativne i opste knjizevnosti. 11. Nacin prilagoavanja predmeta ucenicima sa posebnim potrebama - Program za izuzetno nadarene ucenike; - Individualna nastava; - Nivo poveanih zahtjeva od 30% - 100% - u zavisnosti od procjene nastavnika - Obezbijediti posebne materijalno-tehnicke uslove za rad sa ovakvim ucenicima. 12. Povezanost sa drugim predmetima - Likovna i muzicka umjetnost - Istorija - Psihologija - Sociologija - Arhitektura - Matematika (npr.: znak u matematici). ISPITNI KATALOG NASTAVA JEZIKA Opsta znanja o jeziku U okviru opstih znanja o jeziku ucenik mora da zna: - sta je jezik, njegova svojstva i funkcije - da objasni razvoj jezika - sta je jezicka konvencija - razvoj i vrste pisama - porodicu jezika kojoj pripada maternji jezik - da odredi mjesto maternjeg jezika u porodici jezika - sta je visejezicnost, a sta vise imenovanja jednog jezika - kako se normira i standardizuje jezik - koji su vazei pravopisi, rjecnici i gramatike - da ih upotrebljava, tj. da pronae informaciju - knjizevne jezike i pisma do pojave Vuka, Vukov rad i savremenu jezicku situaciju, knjizevne dogovore - narjecja i dijalekte maternjeg jezika - vrste raslojavanja jezika i termine vezane za njih.

Gramatika Ucenik iz gramatike treba da zna: - jezicku strukturu i nauke koje se bave jezikom - glasovne promjene i njihovu pravilnu upotrebu u govoru i pisanju - vrste rijeci i njihove osobine (gramaticke kategorije i sintaksicke funkcije) - da ih mijenja (deklinacija, konjugacija, komparacija) - da ih pravilno upotrebljava u govoru / pisanju - da rijesi jezicku nedoumicu analogijom ili upotrebom rjecnika, gramatike, pravopisa - kako se tvore rijeci - da pravilno pise slozenice i poluslozenice - leksikoloske termine (leksikografija, leksema) - da razlikuje rijeci po porijeklu i rijeci prema upotrebi - da ih navede - da ih adekvatno koristi - da prepozna tip i karakter teksta na osnovu leksema - sta su fraze, termini, kalkovi, klisei - da pravilno i jasno izrazi misao, tj. da sklapa recenicne djelove - da preoblikuje (izrazi misao na vise nacina) - da uoci informativnu i stilsku vrijednost recenice - da pojednostavi izraz - da ''razbija'' slozene recenice na prosirene (proste) - da usloznjava izraz (stvara slozene od prosirenih) - padezni sistem i sinonimiju padeza - da pravilno upotrijebi padezne oblike u govoru i pisanju - da pravilno koristi predlosko-padezne konstrukcije - da pravilno izgovori i napise negaciju - pravila kongruencije - glagolska vremena i nacine - da pravilno izgovori i napise glagolske oblike - da razlikuje indikativnu, modalnu i relativnu upotrebu glagolskih vremena i nacina - da uoci njihovu stilsku funkciju - sta je pragmaticna strana jezika i da poznaje govorne cinove. Poznavanje pravopisa - da upotrijebi veliko slovo u pisanju - da pise skraenice - da pravilno pise ijekavicu - da pravilno rastavlja i sastavlja rijeci u pisanju - da rastavlja rijeci na kraju reda - da koristi interpunkciju i pravopisne znake gdje je potrebno - da prilagoava rijeci iz stranih jezika maternjem - da ih pravilno mijenja i pise (transkripcija). Kultura citanja, slusanja i govora - da primijeni gramaticka i pravopisna pravila - da normira odreeni tekst - da jasno, razumljivo i pravilno govori i pise. Slusanje i govor Ucenik: - razumije procitano (odslusano, odgledano) - umije da ponovi, preprica sadrzinu - moze da odgovori na pitanja vezana za sadrzinu (zapaza detalje) - umije da komentarise (kriticki procijeni) tekstove - moze da prepozna namjenu, stil, razumljivost, jezicku pravilnost, stav autora teksta - moze da ispravi nepravilnost i nerazumljivost

- umije da isprica dogaaj - umije da ga obogati deskripcijom i emocijama - moze da prepozna funkcionalane stilove, njihove vrste i da ih kriticki dozivljava - umije samostalno da pripremi govorni nastup i da govorno nastupa - umije da koristi podsjetnik i da improvizuje - umije izrazajno da govori - umije da rezimira - sposoban je da razgovara, polemise - umije da argumentuje stavove - zna da racionalno upotrijebi vrijeme - uvazava sagovornika - na osnovu slusanja moze da prepozna biografiju, putopis, reportazu, esej. Citanje - umije da cita pravilno, tecno i izrazajno - umije pravilno da akcentuje, intonira, pravi pauze - razumije procitano - umije da cita vodei racuna o stilu i o namjeni procitanog. Pisanje - zna samostalno da napise sastav - zna da napise rezime - zna da pise biljeske, podsjetnik, zapisnik - zna da koristi naraciju, deskripciju, refleksiju i raspravu - prepoznaje i pise razlicitim funkcionalnim stilovima i koristi njihove oblike: publicisticke vrste: vijest, informaciju administrativne: molbu, zalbu, cestitku, konkurs, oglas - zna da napise putopis, biografiju kao umjetnicki i neumjetnicki tekst - zna da lektorise tekst, koristei osnovne lektorske znake - moze da stilizuje tekst. NASTAVA KNJIZEVNOSTI Opsti standardi - Ucenici su u stanju da odslusaju, procitaju i interpretiraju knjizevne tekstove od antike do kraja XX vijeka. - Nakon citanja teksta u stanju su da izraze svoj dozivljaj: osjeanja, predstave, misljenja i saznanja. - Ucenici su u stanju da rasclane knjizevni tekst koristei osnovne knjizevno-teorijske pojmove. - Sposobni su da vrednuju estetske, eticke i saznajne domete procitanog djela. - U stanju su da nastavu knjizevnosti dovedu u vezu sa sopstvenim iskustvima i znanjima iz drugih oblasti. - Ucenici su sposobni da pripreme i kazuju ono sto su pripremili (o svom dozivljaju, o procitanom djelu), da komentarise djelo, da nacini knjizevnu paralelu, da vrednuje djela prema kvalitetima. - Sposobnost dozivljavanja lijepe knjizevnosti ucenici dokazuju i izrazajnim kazivanjem i kazivanjem napamet kraih literarnih oblika. - U stanju su da napisu pismeni sastav o procitanom djelu, da tekst parafraziraju, prepricaju, prikazu, analiziraju i vrednuju. - Ucenici su u stanju da napisu tekst u kojem prikazuju junaka, odreeni problem, izvjestaj o domaem citanju, dnevnik citanja, interpretaciju, esej i, izuzetno, da sami stvaralacki pisu. - Poznaju knjizevne epohe i pravce, mogu da ih porede i vrednuju njihove domete. - Povezuju teoriju i istoriju knjizevnosti u koherentan sistem znanja. - Smisleno i samostalno upotrebljavaju teorijska znanja o knjizevnosti.

Standardi prema godinama ucenja I razred Ucenik treba da: - samostalno i sa razumijevanjem, u sebi ili naglas, cita knjizevno-umjetnicki tekst (odnosno odlomak teksta) iz savremene knjizevnosti kao i tekstove od antike zakljucno sa renesansom - umije da izrazi svoj dozivljaj, osjeanja, predstave, misljenja i spoznaje izazvane knjizevno-umjetnickim tekstom - na primjeru odreenog teksta odredi knjizevni rod (lirika, epika, drama) i knjizevnu vrstu, kao i da svoje odreenje obrazlozi - jasno formulise temu djela i razlaze ga na manje tematsko-motivne cjeline - objasni svojstva pjesnickog jezika: slikovitost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punou znacenja - u lirskom tekstu uoci i izdvoji najfrekventnije stilske figure (lirske paralelizme anaforu, epiforu, metaforu, metonimiju, eufemizam, alegoriju, simbol; asindet, polisindet, elipsu; aluziju, osimoron, ironiju) - rasclani stih prema zakonima nase silabicko-tonske versifikacije - kompozicionu organizaciju pjesme dovede u vezu sa njenim smislom (efekti ponavljanja, raspored pjesnickih slika) - sonetnu formu - prepozna i odredi baladu - sta je psalam - razliku izmeu epike u stihu i epike u prozi - uoci odlike strukturnih elemenata epskog: prostora, vremena i zbivanja - razlikuje termine: sadrzaj, fabula i size - sazeto izlozi fabulu djela i ukaze na epizode i digresije - razumije i razlikuje motiv i motivaciju - odlike epske pjesme i epa; posebno epskog stila na primjeru nase epike - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - razlikuje dramski tekst i didaskalije i u stanju je da kompoziciono razlozi dramu prema trodjelnoj / petodjelnoj shemi - uoci konfliktne linije, glavnu i sporedne i da o njima izvjestava - objasni pojam katarze - napravi knjizevnu paralelu, zasnovanu ili na kontrastnim odlikama knjizevnih epoha ili na motivsko-tematskoj i idejnoj slicnosti djela - ukaze na eticke i saznajne vrijednosti djela - pripremi i odrzi govorni nastup o knjizevno-umjetnickom tekstu - izrazajno napamet kazuje jedan krai knjizevni tekst, cime dokazuju sposobnost estetskog dozivljaja i interpretacije - napise sastav o procitanom djelu: da opisu lik, izloze radnju, komentarisu djelo i nacine osnovnu knjizevnu analizu - napise literarni tekst o svom dozivljaju knjizevnog djela, dnevnik citanja, odnosno krai prikaz procitanog djela KATALOG ZNANJA U katalogu znanja nalaze se djela koja se obrauju u prvoj godini izucavanja maternjeg jezika i knjizevnosti: Teorija knjizevnosti: Knjizevnost kao umjetnost Pjesnicki jezik Slojevitost knjizevnog djela Knjizevni rodovi i vrste Metodoloski pristup knjizevnom djelu

Knjizevnost staroga vijeka: ''Ep o Gilgamesu'' Sofokle: ''Antigona'' Homer: ''Ilijada'' (VI ili XVIII pjevanje), ''Biblija'' (odlomci) ''Legenda o potopu'' ''Jevanelje po Mateju'' Srednjovjekovna knjizevnost: ''Ljetopis popa Dukljanina'' Odabrano zitije Jefimija: ''Pohvala knezu Lazaru'' Stefan Lazarevi: ''Slovo ljubve'' Narodna knjizevnost: ''Zenidba kralja Vukasina'' "Zenidba Maksima Crnojevia" ''Bolani Dojcin'' ''Banovi Strahinja'' ''Osveta Batria Perovia'' ''Tri suznja'' Izbor iz muslimanske narodne epike ''Visa je gora od gore'', ''Ljubavni rastanak'', ''Djevojka cara nadmudrila'', ''Hasanaginica'' Humanizam i renesansa: Petrarka: ''Kanconijer'' Sekspir: ''Romeo i Julija'', ''Hamlet'' Bokaco: ''Dekameron'' Servantes: ''Don Kihot'' (odlomci) Marin Drzi: ''Novela od Stanca'' Barok, klasicizam, prosvjetiteljstvo: Ivan Gunduli: ''Osman'' (prvo pjevanje) Molijer: ''Tartif'' Dositej Obradovi: ''Zivot i prikljucenija'' Jovan Sterija Popovi: ''Tvrdica'' Petar I Petrovi Njegos: ''Poslanice'', ''Kuluk''

1. NAZIV PREDMETA MATERNJI JEZIK I KNJIZEVNOST 2. KATALOG ZNANJA SRPSKI, CRNOGORSKI, BOSNJACKI I HRVATSKI JEZIK I KNJIZEVNOSTI 3. Broj casova po godinama obrazovanja i oblicima nastave 3+3+3+3 4. Opsti ciljevi nastave 1. Ucenici razvijaju vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja maternjim jezikom, birajui formu prikladnu situaciji - svjesni su da je maternji jezik najprikladniji za izrazavanje i obrazlaganje njihovog misljenja - sticu sposobnost da slusaju, pitaju i odgovore na ono sto drugi pitaju, kao i da razumiju znacenje neverbalnih poruka. 2. Vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja ucenici sticu na primjerima razlicitih tekstova koje slusaju , citaju (gledaju) i zapisuju. Pod nastavnikovim rukovoenjem uce se da ih razumiju, razlazu, analiziraju i kriticki vrednuju. Nakon toga ucenici mogu da sami sastavljaju slicne tekstove, razumljive i jezicki ispravne. 3. Ucenici ovladavaju sposobnosu sporazumijevanja knjizevnim jezikom, znaju njegove principe i normu i koriste ih u sastavljanju usmenih i pisanih tekstova. Budui da se nastava odvija na reprezentativnim knjizevnim tekstovima, kao i na neknjizevnim tekstovima, ucenici formiraju potpunu sliku fonetskih, morfoloskih, sintaksickih i leksickih struktura maternjeg jezika. Ucenik, takoe, ovladava razlicitim stilskim obrascima i stice sposobnost adekvatne upotrebe funkcionalnih stilova prilikom govora i pisanja. 4. Razvijajui vjestine komunikacije ucenik se socijalizuje, postaje svjestan mogunosti da utice na svoju sredinu i da ucestvuje u drustvenom zivotu. 5. Kroz nastavu knjizevnosti ucenici se razvijaju u slobodne, kreativne i kulturne licnosti, kritickog uma i oplemenjenog jezika. Nastava knjizevnosti osobito utice na razvoj moralnih osjeanja, na bogatstvo misli i osjeanja, na uocavanje njihovih nijansi i bogatstva. 6. Na odabranim primjerima iz nase i svjetske knjizevnosti ucenici shvataju osnovne knjzevnoteorijske pojmove i razvoj zanrovskih oblika. U okviru knjizevnog djela ucenik je u stanju da uoci i vrednuje estetske, eticke i saznajne vrijednosti. 7. Kroz nastavu knjizevnosti ojacava se samosvijest ucenika, njegov nacionalni i evropski kulturni identitet i svijest o civilizacijskom zajednistvu sa drugima. 8. Ucenici se osposobljavaju za sporazumijevanje o strucnoj problematici sa strankama i poslovnim partnerima. 9. Ucenici se podsticu da ucestvuju u svim oblicima vannastavnih aktivnosti i takmicenja te da sarauju u novinama i casopisima, radijskim i televizijskim kuama. Talentovani ucenici se podsticu da sami stvaraju knjizevno-umjetnicke tekstove. 10. Ucenici shvataju osobenost svog maternjeg jezika, cinjenicu da se njime sluzi vise razlicitih nacija , zbog cega se taj jezik razlicito imenuje, ali jednako obiljezava licni, nacionalni i drzavni identitet svake nacije. 11. Ucenici se vaspitavaju u pravcu jezicke tolerancije, uvazavanja drugih jezika i jezickih manjina u svojoj sredini. 12.Ucenici se osposobljavaju da koriste i tehnicko-informativnu pomo prilikom prikupljanja, organizovanja i saopstavanja informacija. Ucenici razumiju mo medija i sticu kriticki odnos prema njima.

5. Sadrzaji / Standardi znanja / Operativni ciljevi Razred: prvi Informativni ciljevi Uvod u knjizevno djelo i knjizevno-teorijski pojmovi Formativni ciljevi Umijee citanja, slusanja, razmisljanja, razumijevanja i osobenosti knjizevnog teksta 1. Ucenik: - zna da objasni sta je knjizevnost - razumije osobenost jezika knjizevnog djela - umije da svojim rijecima objasni konkretnost, emocionalnost, ritmicnost i punou smisla knjizevnog djela - shvata i umije da obrazlozi znacaj knjizevnosti za individualni razvoj pojedinca, kao i njen znacaj u okviru drustvenog zivota umije da obrazlozi univerzalnost knjizevnog djela - umije da klasifikuje umjetnosti prema izrazajnim sredstvima i da ih uporedi - pronalazi elemente knjizevnog djela u drugim umjetnickim oblicima - razumije pojam stila u knjizevnosti - razumije znacaj proucavanja knjizevnosti - moze da navede problemska Socijalizacijski ciljevi Usvajanje visokih etickih civilizacijskih vrijednosti i Specificni oblici izvoenja Slusanje, citanje, pisanje, dijalog, rad u grupi na datom zadatku, ukljucivanje informativne pismenosti 1. Uporeivanje razlicitih oblika umjetnosti.

1. Knjizevnost, beletristika, literatura, poezija. - denotativno i konotativno znacenje - Andri: "Aska i vuk" - slojevitost knjizevnog djela - sloj znacenja - sloj zvucanja - sloj prikazanih predmetnosti - sloj ideja

1. Kosmopolitski duh - njegovanje osjeanja za lijepo.

podrucja i nauke koje se bave knjizevnim djelima. 1.1."Banovi Strahinja" - tema, motiv, fabula, size, knjizevni lik, motivacija, pripovjedac - "Djevojka cara nadmudrila". 1.1. Ucenik: - razlikuje usmenu od pisane knjizevnosti - razlikuje temu, motiv, fabulu, size - moze da kompoziciono razlozi djelo - razumije pojam motivacije - zna da upotrijebi pojmove lik (lice), licnost, junak, karakter, pripovjedac - shvata likove u bajci kao obrasce funkcija - ispravlja ucinjenu gresku u upotrebi termina i argumentacije - razumije nacine prikazivanja vremena, prostora i zbivanja u knjizevnom djelu. 1.2. Moze da uoci slojeve knjizevnog teksta (zvukovni, znacenjski, idejni) - umije da nabroji najcese stilske figure na radnom materijalu - zna da razlaze stih na slogove, stope, nalazi mjesto cezure, prepoznaje ritam - zna da obrazlozi oblike versifikacije i da demonstrira principe nase versifikacije na primjerima. 1.1 Ravnopravnost polova - kriticnost prema stereotipima - ljubav prema porodici - prastanje - mudrost - snalazljivost.

1.1. Rad u grupama - izrazavanja svog dozivljaja teksta - ucenik opisuje lik, crte licnosti - isti dogaaj prikazuje u razlicitim vremenskim planovima.

1.2. Pjesnicki jezik (konkretnost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punoa znacenja) - Aleksandar Ivanovi: ''Kari Sabanovi'' - Aleksa Santi: ''Vece na Skolju'' izbor iz Antologije bosnjacko-muslimanske lirike (priredio Husein Basi) - Stilske figure (dikcije, tropi, figure konstrukcije, figure misli) - Versifikacija (vrste, slog, stopa, stih, cezura)

1.2. Spremnost za rad u grupi - njegovanje osjeanja za lijepo.

1.2. Rad na casu (prvo slusanje, citanje u sebi, biljezenje asocijacija, uporeivanje dozivljaja - recitovanje.

- principi nase versifikacije. 1.3. Djelo knjizevnosti po ucenika. zabavne izboru 1.3. Razlikuje umjetnicku od zabavne knjizevnosti - umije da prema takvom kriterijumu klasifikuje nova djela sa kojima se sree. 1.4. Knjizevni rodovi i vrste: Lirika - lirske pjesme po izboru nastavnika (sa crnogorskog prostora: Banjevi, Zogovi, onovi, Kosti, Dubak, Hodzi, Brkovi, Basi, Mekuli, S. Perovi, V. Vulanovi ...) 1.5. Knjizevni rodovi i vrste: Epika - Danilo Kis: ''Rani jadi'' - lirizam - transformacija grae. - Ismail Kadare: "Tvrava" 1.3. Njegovanje osjeanja za lijepo i zabavno. 1.3. Rasprava o procitanom.

1.4. Umije da nabroji lirske vrste i njihove karakteristike - moze da iznese svoj dozivljaj pjesme - primjenjuje stecena znanja analizirajui nove pjesme.

1.4. Razvijanje ljubavi prema zavicaju prepoznavanje razlicitih kvaliteta i osobenosti.

1.4. Citanje, slusanje, kazivanje knjizevnih tekstova - rad u biblioteci ­ ucenik dobija zadatak da pronae knjizevno djelo.

1.6. Lirsko ­ epske vrste - balada, romansa, poema "Hasanaginica" (narodna

1.5. Zna da nabroji vrste i svojstva epike (u stihu i u prozi) - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - klasifikuje romane koje je procitao - prema temi i strukturi - primjenjuje stecena znanja (o temi, karakteru, pripovjedacu, motivaciji...) u analizi epskog djela razumije ''rastegljivost'' romanesknog zanra. 1.6. Umije da odredi lirsko-epske vrste i nabroji glavne odlike

1.5. Citanje i slusanje knjizevnog teksta - izrazavanje dozivljaja teksta - dnevnik citanja.

1.6. Ravnopravnost polova

1.6. Rad na casu sa nastavnikom

balada) 1.7. Drama - tragedija, komedija, drama u uzem smislu Sofokle: "Antigona" ili Jovan Sterija Popovi: ''Pokondirena tikva'' - pozoriste - film

- moze da prepozna elemente lirskog u epskom. 1.7. Uocavanje osobenosti dramske radnje, struktura drame, uloga radnje, lika, jezgrovitosti - dramsko ­ dramaticno - zna da nabroji dramske vrste - zna da kompoziciono razlozi dramu - moze da u ulozi reditelja koristi tekst drame (dramatizuje tekst) uocava vaznost scenskih znakova - moze da napravi mali scenski prikaz.

- ljubav prema porodici - spremnost na pozrtvovanje i prastanje. 1.7. Njegovanje ljubavi prema bratu - stradanje u ime ljubavi - pozrtvovanost, dosljednost, hrabrost - demokratski principi.

kao medijatorom - dramatizacija teksta - pozorisna predstava. 1.7. Dramatizacija teksta - ucenici vjezbaju uloge rezisera, glumaca, scenariste... - gledanje pozorisne predstave.

1.8. Mjesovite knjizevne vrste (biografija, memoari, putopis, dnevnik, feljton, reportaza, esej) - tekstovi po izboru ucenika

1.8. Umije da nabroji nucnoknjizevne i publicisticke vrste - zna da napise biografiju, dnevnik, putopis, trudei se da pronae izraz slican umjetnickom (izbor detalja, slikovitost, retrospekcija, metaforicnost, kompoziciona rjesenja).

1.8. Razvijanje kulture izrazavanja - dijalog - uvazavanje sagovornika.

1.8. Tekstovi po izboru ucenika - komentari i primjedbe - pretraga biblioteke (slicni tekstovi).

2. Knjizevnost starog vijeka i antike 2.1."Ep o Gilgamesu" - Homer: ''Ilijada'' (VI ili XVIII pjevanje) - trojanski mit - homersko pitanje - heksametar

2.1. Ucenik: - poznaje epohe knjizevne istorije od antike do prosvjetiteljstva - prati razlike koje nastaju u

2.1. Uvazavanje protivnika - prastanje - znacaj porodice - rat kao drustveno i licno zlo - izbjegavanje sukoba

2.1. Citanje sazetog izdanja - nastavnikovo izrazajno citanje na casu gledanje filmova koji olaksavaju dodir sa epohom

- Sofokle: ''Antigona'' - tebanski mit - tragicno - tragicni junak - katarza -'' Biblija'' (odlomci -"Prica o Ruti", "Pjesma nad pjesmama", "Legenda o potopu" "Jevanelje po Mateju" - iz Starog i Novog zavjeta) - polisindet - psalam - biblijski stil - Kuran: 103. poglavlje El' Asr

okviru knjizevnog roda, vrste, odnosno zanra i sam klasifikuje izrazava svoj dozivljaj knjizevnog djela - primjenjuje teorijska znanja u analizi - na primjerima djela (anticke, srednjovjekovne, narodne, renesansne knjizevnosti) umije da obrazlozi univerzalnost smisla knjizevnog djela, njegov asocijativni potencijal, humanisticke poruke - uporeuje knjizevne epohe.

- demokratski principi.

- rasclanjivanje heksametra - opisivanje junaka - prepricavanje radnje - odbrana pojedinih pozicija.

3.Srednjovjekovna knjizevnost juznoslovenskih naroda 3.1. Poceci pismenosti kod Slovena (irilo i Metodije) - Miroslavljevo jevanelje - slovenski jezik, pisma i recenzije vrste srednjovjekovne knjizevnosti -''Ljetopis popa Dukljanina'' - odlomak iz "Zitija Vladimira i Kosare" - Odlomak iz Zitija po izboru nastavnika - Jefimija: "Pohvala knezu Lazaru" - Despot Stefan Lazarevi ­ 3.1. Govore o svom dozivljaju knjizevnog djela. Imenuju mjesta u Crnoj Gori koja su znacajna i koja se pominju u "Ljetopisu" i drugim djelima srednjovjekovne knjizevnosti uocavanje estetskog potencijala srednjovjekovne knjizevnosti - znaju razlike izmeu stila anticke i srednjovjekovne knjizevnosti. 3.1. Ucenik je u stanju da ideje i situacije sa kojima se sree u knjizevnim djelima prepoznaje u svom okruzenju - usvaja demokratske principe - nastoji da razumije razlike meu ljudima - razvija ljudsku i nacionalnu toleranciju - izbjegava sukobe - uvazava sagovornika - vrednuje znacaj porodice i ljubavi - vrednuje knjizevnost kao nacin 3.1. Ucenici izrazajno citaju na casu - pronalaze opsta mjesta u knjizevnosti srednjeg vijeka - simuliraju srednjevjekovni tekst (knjizevni oblici, stil) - Ukoliko za to postoje neophodni preduslovi, ucenici bi tokom skolovanja trebalo da upoznaju mjesta od knjizevno-istorijskog i kulturnog znacaja za Crnu Goru. Trebalo bi da posjete Obod, manastire i crkve oko Skadarskog jezera, Zabljak, Sas, Savinu,

"Slovo ljubve" - akrostih 4. Narodna knjizevnost 4.1. Lirska poezija -izbor iz Antologije bosnjackomuslimanske lirike (priredio Husein Basi) 4.1. Uocavanje specificnosti tona pohvale. - Stilske vrijednosti.

postizanja samosvijesti, sigurnosti i svestranosti - ljubav iznad svih stvari.

Medun, Dajbabe, Ostrog, Muzej na Cetinju, Cetinjski manastir...

4.1. Njegovanje osjeanja za lijepo.

4.1. Izrazajno citanje - pronalazenje motiva - recitovanje.

4.2. Epska poezija - Zenidba kralja Vukasina - Marko Kraljevi ukida svadbarinu - Zenidba Maksima Crnojevia - Osveta Batria Perovica - Tri suznja - Bolani Dojcin - Jedna narodna pjesma po izboru nastavnika (Predlaze se odlomak iz spjeva koji je Milman Peri zabiljezio u Bijelom Polju 1935. od Avda Meedovia) 4.3. Narodna proza - vrste - izbor iz Antologije crnogorske narodne proze (biblioteka Luca) -izbor iz Antologije bosnjacke usmene umjetnosti (priredio Husein Basi)

4.2. Znaju podjelu nase narodne epike na cikluse - odlike stila nase epike - deseterac - isticu lirsko u epskom - izrazajna sredstva - biblijski elementi - primjena znanja o epici.

4.2. Buenje osjeanja prema proslosti - uvazavanje razlicitosti - nacionalna tolerancija - ravnopravnost polova - hrabrost, prastanje, odanost, miroljubivost - identifikacija sa karakterima.

4.2. Citanje odlomaka - govorenje odlomaka - ucenici traze opsta mjesta - analiziraju likove.

4.3. Uocavanje specificnosti pripovijedanja - funkcija stvarnog i nestvarnog.

4.3. Vrednovanje postupaka.

4.3. Citanje odabranih tekstova izdvajanje karakteristicnih mjesta - isti dogaaj prikazuje u razlicitim vremenskim planovima.

5.1. Pravi se paralela izmeu anticke, srednjovjekovne

5.1. Citanje odlomaka

5. Humanizam i renesansa 5.1. Bokaco: ''Dekameron'' (novela po izboru nastavnika) Epoha Crnojevia (crnogorske stamparije na kraju XV vijeka, ure Crnojevi i stampar Makarije) 5.2. Francesko Petrarka "Kanconijer" Ljudevit Paskovi :

knjizevnosti i renesanse - sto je humanizam, renesansa

a

sto

- uocavaju odlike novele - ucenici uocavaju kako motiv povezuje sva zbivanja u noveli.

5.2. Izrazajno citanje soneta - uocavaju stilske figure - recitovanje. 5.2. Uocavanje motiva - petrarkizam - novi senzibilitet (u odnosu na srednjovjekovno poimanje ljubavi) - sonetna forma. 5.3. Uloga pjesme, poslovice, zagonetke, igre rijeci - farsa - pastorala. 5.2. Ljubav kao petrarkisticki motiv.

5.3.Marin Drzi: "Novela od Stanca"

5.3. Njegovanje ljubavi prema covjeku i prirodi.

5.3. Kompoziciono dramu.

razlazu

6. Barok i klasicizam 6.1. Ivan Gunduli: "Osman" (Prvo pjevanje) Ivan Antun Nenadi 6.2. Molijer: "Tartif" "Tvrdica" ili 6.1. Uocavanje istorijskog neistorijskog - idejna i stilska obiljezja - struktura vremena i prostora i 6.1. Prolaznost vlasti i sile (i pojedinca i drustva i naroda). 6.1. Citanje odlomaka

6.2. Primjena teorijskih znanja o drami.

6.2. Izbjegavanje poroka (tvrdicluk, licemjerje) - njegovanje etickih nacela u zivotu sa drugima.

6.2.Gledanje predstave - citanje odlomaka.

pozorisne

7. Domaa lektira 7.1. Viljem Sekspir: ''Romeo i Julija'' 7.1. Odlike renesansne drame i pozorista i njihova nova uloga. 7.1. Ljubav kao pokretacki motiv - izbjegavanje sukoba - tolerancija. 7.2. Njegovanje osjeanja za pravdu i pravicnost - uvazavanje ideala stvarnosti - ideali kao pokretacki motivi. 7.1. Izdvajaju scene koje ilustruju renesansni zivot - uocavaju Sekspirov sonet u dijalogu junaka. 7.2. Citaju odlomke - uocavaju elemente parodije - Govore o Servantesovoj kritici drustva - prave paralelu izmeu junaka - govore o sukobu ideala i stvarnosti.

7.2. Servantes: ''Don Kihot'' (odlomak izboru nastavnika)

po

7.2. Zna da objasni strukturne elemente epskog: prostor, vrijeme i likove - karakterizacija likova - sta je parodija.

8 .Knjizevni jezik 8.1. Opsti pojmovi o jeziku - metajezik - standardizacija i norma Istorijski razvoj jezika - knjizevni jezici do XIX vijeka - staroslovenski zetska redakcija ("Miroslavljevo jevanelje") - ruskoslovenski - slavenoserbski spomenici 8.1. Ucenik treba da: - zna da objasni sta je jezik, njegov znacaj za komunikaciju, njegovu mo u odnosu na druge nacine sporazumijevanja i njegove funkcije - zna kako se normira jedan jezik, sta je norma, a sta standardizacija - zna da navede knjizevne jezike do XIX vijeka, uoci razlike meu njima i razumije istorijske promjene. 8.1. Svijest o znacaju maternjeg jezika - integrativna snaga jezika - jezicka tolerancija ­ uvazavanje razlicitosti - odnos prema jezickoj tradiciji - oformljivanje licne, nacionalne i drzavne samosvijesti - sposobnost razgovora i slusanje drugih uz postovanje i kriticnost svijest o tudjicama i izbjegavanju tudjica.

8.1.Povezati sa nastavom knjizevnosti objasnjavaju jezik kao psiholosku, biolosku i sociolosku pojavu - na izabranu temu ili pojam pokusavaju da gestikulacijom i mimikom objasne, tj. prikazu istu pojavu, a onda porede sa pisanim ili izgovorenim tekstom - porede sa drugim nacinima sporazumijevanja - iz enciklopedija i drugih izvora pronalaze tekstove pisane nekim od starih knjizevnih jezika uocavaju grafeme, ornamentiku, inicijale - prepoznaju (ukoliko mogu) rijeci bliske danasnjim oblicima, uporeuju.

8.2. Narjecja , dijalekti (dijalekatska osnovica knjizevnog jezika) - standardni, nestandardni izrazi - zargon, argo, sleng - jezicko raslojavanje - individualno - teritorijalno - socijalno - funkcionalno - termini: idiolekt, sociolekt, dijalekt. 9. Jezicki sistem i nauke koje se njime bave 9.1. Jezik kao sistem znakova - Fonetika i fonologija - Tvorba rijeci - Sintaksa - Leksikologija 10. Fonetika - Glasovni sistem - Fonoloski sistem - Morfofonologija - Akcenatski sistem

8.2. Razlikuje narjecja i dijalekte, prepoznaje nestandardne jezicke varijetete i izbjegava ih u govoru i pisanju - zna da prepozna i objasni jezicko raslojavanje - razumije znacenje termina: idiolekt, sociolekt, dijalekt... i razlikuje ih.

8.2. Pronalaze (ili im se sugerisu) tekstove sa dijalekatskim izrazima, citaju, komentarisu, normiraju, uocavaju razlike - pisu rjecnik zargonizama svoje generacije.

9.1. Ovladavanje osnovnim elementima jezika kao sistema - poznaje nauke koje se bave jezikom

9.1. Integracija kroz jezik.

9.1.Vjezbanja u izradi tekstova razlicitih funkcionalnih stilova.

10. Uocavanje distinkcije, glasfonema, rijec-morfema - poznaje i prepoznaje glasovne promjene i pravilno ih upotrebljava u govoru i pisanju - sposoban je da pravilno govori i akcentuje - poznaje akcenatski sistem.

10. Iz odabranog teksta prepoznaju rijeci u kojima se izvrsila glasovna promjena, objasnjavaju, daju primjere, dopunjavaju tekstove. Akcentuju, ispravljaju demonstriraju prirucnikom.

sluzenje

11. Pravopis 11.1. Osnovni principi - pisanje velikog slova, pisanje skraenica, pisanje ijekavice

11.1. Usvojiti pravopisna rjesenja na mjestima glasovnih promjena sluzenje pravopisnim prirucnicima - zna da koristi pravopisne prirucnike - pravilno upotrebljava veliko slovo u pisanju - zna da pise skraenice - zna da pravilno pise ijekavicu - izbjegava najcese gramaticke greske. 12.1. Ucenik ovladava tehnikom pisanja sastava - sposoban je za aktivno pisanje i slusanje - sposoban je da napise razlicite forme potrebne u svakodnevnoj komunikaciji - zna da napise narativni tekst - razvija sposobnost govorenja o odslusanom ili odgledanom - jasno, pravilno i razumljivo govori - moze da izrazajno govori - da isprica dogaaj - prepoznaje funkcionalne stilove moze samostalno da komentarise funkcionalne stilove.

11.1. Sigurnost, samopouzdanje.

11.1. Pisu po diktatu i kontrolisu, ispravljaju tekstove sa greskama, popunjavaju tekstove - prepisuju krai tekst ekavskog izgovora ijekavicom - pisu pismene zadatke - prepoznaju i vjezbaju principe komponovanja na primjerima dobrih i losih pismenih sastava (tekstovi se mogu umnoziti pa ucenici daju sugestije, vrednuju).

12. Kultura izrazavanja i pisanja 12.1. Tehnika pisanja sastava principi komponovanja pismenog sastava: jedinstva, odabiranja, skladnosti, proporcije, izrazitosti, raznovrsnosti - Molba - Zalba - Zahvalnica - Pismo - Cestitka - Oglas - Reportaza - Putopis - Dnevnik - Biografija - Kultura usmenog izrazavanja - Tempo - Intonacija

12.1. Kultura dijaloga.

12.1. Slusanje i citanje strucnih tekstova Slusanje i citanje publicistickih tekstova Vjezbanja u izradi razlicitih formi potrebnih u svakodnevnoj pismenoj komunikaciji.

6. Okvirni spisak literature Teorijsko-metodoloska i ostala literatura u cilju modernog pristupa realizacije nastave jezika i knjizevnosti (U pitanju je mogui izbor koji svaki nastavnik dograuje ili mijenja shodno sopstvenom izboru i opredjeljenju za nacin na koji e ostvariti postavljene operativne ciljeve.) 1. Recnik knjizevnih termina, Nolit, Beograd, 1985. 2. Kristal Dejvid: Enciklopedijski recnik moderne lingvistike, Nolit, Beograd, 1985. 3. Dejvid Kristal: Kembricka enciklopedija jezika, Nolit, Beograd. 4. Kreativno vaspitanje, casopis, 10 brojeva, Kreativni centar, Beograd. 5. Marinkovi Simeon: Metodika kreativne nastave srpskog jezika i knjizevnosti, Kreativni centar, Beograd, 1995. 6. Bugarski Ranko: Uvod u opstu lingvistiku, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995 (tree izdanje). 7. Klajn Ivan: Jezik oko nas, Nolit, Beograd, 1980. 8. Klajn Ivan: Recnik jezickih nedoumica, Nolit, Beograd, 1987 (drugo izdanje). 9. Klajn Ivan, Ivi Pavle, Pesikan Mitar, Brbori Branislav: Jezicki prirucnik, RTB Beograd, 1991. 10. Lesi Zdenko: Jezik i knjizevno djelo, Zavod za izdavanje udzbenika, Sarajevo, 1982 (cetvrto izdanje). 11. Stanojci Zivojin, Popovi Ljubomir: Gramatika srpskog jezika, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997 (peto izdanje) i druge vazee gramatike meritornih autora.. 12. Stevanovi Mihailo: Savremeni srpskohrvatski jezik I i II, Naucna knjiga, Beograd, 1975 (tree izdanje). 13. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura I, Strucna knjiga, Beograd, 1998 (cetvrto izdanje). 14. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura II, Strucna knjiga, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 15. Milan Sipka: Price o rijecima, Svjetlost, Sarajevo, 1984 (sedmo izdanje). 16. Ivi Milka: O Vukovom i vukovskom jeziku, Cigoja, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 17. Selimovi Mesa: Za i protiv Vuka, 1981. 18. Recnik srpskohrvatskog knjizevnog jezika, Matica srpska, Novi Sad. 19. Vuk Stefanovi Karadzi: Srpski rjecnik. 20. Ostoji Branislav, Vujici Dragomir: Recnik (i)jekavizama srpskog jezika, CID, Podgorica, 2ooo. 21. Vukovi Novo, Putevima stilisticke ideje. 22. Danojli Milovan: Muke s recima, 1990 (cetvrto izdanje). 23. Bahtin Mihail: Napomene uz metodologiju nauke o knjizevnosti, Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 24. Bahtin Mihail: O romanu, Nolit, Beograd, 1989. 25. Radoje Simi: Morfonoloski procesi u srpskohrvatskom jeziku, njihovi uzroci i posledice; ITP ''Unireks'' ­ Niksi, MH ''Aktuel'' ­ graficki atelje, Zemun; Beograd ­ Niksi, 1994. 26. Bart Rolan: Knjizevnost, mitologija, semiologija, Nolit, Beograd, 1971. 27. Baslar Gaston: Poetika prostora, ''Kultura'', Beograd, 1969. 28. Curtijus E. R.: Evropska knjizevnost i latinsko srednjovjekovlje, Matica hrvatska, Zagreb, 1971. 29. Comski Noam: Gramatika i um, Nolit, Beograd, 1972. 30. Dubrovski Serz: Zasto nova kritika, ''SKZ'', Beograd, 1971. 31. Ejhenbaum Boris: Knjizevnost, Nolit, Beograd, 1972. 32. Epstejn Mihail: Postmodernizam, ''Zepter Book World'', Beograd, 1998. 33. Fridrih Hugo: Struktura moderne lirike. 34. Frye Northrop: Anatomija kritike, ''Naprijed'', Zagreb, 1979. 35. Gadamer Hans Georg: Istina i metoda, Logos, ''Veselin Maslesa'', Sarajevo, 1978. 36. Hirs E. D.: Nacelna tumacenja, Nolit, Beograd, 1983. 37. Istorijski roman, Institut za knjizevnost i umetnost Beograd, Institut za knjizevnost Sarajevo, 1992 ­ 1996. 38. Jaus Hans Robert: Estetika recepcije, Nolit, Beograd, 1978. 39. Jung K. G.: Covek i njegovi simboli, Narodna knjiga ­ Alfa, Beograd, 1996. 40. Kaler Dzonatan: Strukturalisticka poetika, SKZ, Beograd, 1990. 41. Kasirer Ernst: Filozofija simbolickih oblika, Dnevnik, ''Knjizevna zajednica Novog Sada'', Novi Sad, 1985.

42. ''Knjizevno delo i njegova graa'', ''Tekst i kontekstualnost'', ''Citat, montaza, kolaz'', Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 43. Lotman Jurij: Zapazanja o umetnickom prostoru, ''Knjizevna kritika'', Beograd, jul ­ avgust 1989. 44. Miocinovi Mirjana: Moderna teorija drame, Nolit, Beograd, 1981. 45. Kajzer: Jezicko knjizevno djelo, ''Knjizevna misao'', Beograd, 1973. 46. Nova kritika, Prosveta, Beograd, 1973. 47. Meletinski E. M.: Poetika mita, Nolit, Beograd. 48. Petkovi Novica: Od formalizma ka semiotici, BIGZ, Beograd, 1984. 49. Sosir Ferdinand: Opsta lingvistika, Nolit, Beograd, 1977. 50. Sklovski Viktor: Energija zablude, Prosveta, Beograd, 1981. 51. Sklovski Viktor. Graa i stil u Tolstojevom romanu ''Rar i mir'', Nolit, Beograd, 1984. 52. Teorija filma, priredio Dusan Stojanovi, Nolit, Beograd, 1978. 53. Turkovi Hrvoje: Razumijevanje filma, Graficki zavod Hrvatske, Zagreb, 1988. 54. Uspenski Boris: Poetika kompozicije, Semiotika ikone, Nolit, Beograd 1979. 55. Velek Rene, Voren Ostin: Teorija knjizevnosti, Nolit, Beograd, 1974. 56. Pravopis srpskohrvatskog jezika, skolsko izdanje, Matica srpska / Matica hrvatska, Novi Sad ­ Zagreb, Beogradski izdavacko ­ graficki zavod, Beograd 1977. 57. Mitar Pesikan, Mato Pizurica, Jovan Jerkovi: Pravopis srpskoga jezika, prirucnik za skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva ­ Beograd, Matica srpska, Novi Sad 2001. 58. R. Simi, Z. Stanojci, B. Ostoji, B. ori, M. Kovacevi: Pravopis srpskoga jezika sa recnikom, Beograd ­ Niksi, 1993. 7. Materijalni uslovi za izvoenje nastave Materijalni uslovi podrazumijevaju kvalitetne ucionice, kabinet, medijateke, biblioteku, sredstva za obuku nastavnika. Valjalo bi da postoje i saradnici, medijatori, u toku sprovoenja reforme obrazovanja. 8. Obavezni nacini provjeravanja znanja - Provjeravanje mora da bude redovno, stimulativno i javno; - Ucenik treba da ima svoj karton u koji bi se unosili rezultati svih provjera ­ numericki i opisni; - U jednom polugodistu ucenik mora da bude ocijenjen najmanje dva puta; - Ocjenjuju se: pismeni i domai zadaci (NAPOMENA:Rade se po cetiri pismena zadatka u toku skolske godine). dnevnici citanja govorni nastupi recitovanje znanja i vjestine u okviru grupnog rada - Ocjenjivanje ucenika slijedilo bi taksonomske stepene na osnovu Blumove klasifikacije (prepoznavanje, razumijevanje, upotreba, analiza, sinteza, vrednovanje). 9. Uslovi za napredovanje i zavrsetak predmeta - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine koja je izvedena iz ocjena sa usmenih i pismenih provjera dobijenih tokom klasifikacionih perioda; - Izrada svih hronoloskih tabela. 10. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika Nastavu srpskog jezika i knjizevnosti mogu izvoditi diplomirani profesori knjizevnosti, knjizevnosti i srpskog jezika, komparativne i opste knjizevnosti.

srpskog jezika i

11. Nacin prilagoavanja predmeta ucenicima sa posebnim potrebama - Program za izuzetno nadarene ucenike; - Individualna nastava; - Nivo poveanih zahtjeva od 30% - 100% - u zavisnosti od procjene nastavnika - Obezbijediti posebne materijalno-tehnicke uslove za rad sa ovakvim ucenicima. 12. Povezanost sa drugim predmetima - Likovna i muzicka umjetnost - Istorija - Psihologija - Sociologija - Arhitektura - Matematika (npr.: znak u matematici). ISPITNI KATALOG NASTAVA JEZIKA Opsta znanja o jeziku U okviru opstih znanja o jeziku ucenik mora da zna: - sta je jezik, njegova svojstva i funkcije - da objasni razvoj jezika - sta je jezicka konvencija - razvoj i vrste pisama - porodicu jezika kojoj pripada maternji jezik - da odredi mjesto maternjeg jezika u porodici jezika - sta je visejezicnost, a sta vise imenovanja jednog jezika - kako se normira i standardizuje jezik - koji su vazei pravopisi, rjecnici i gramatike - da ih upotrebljava, tj. da pronae informaciju - knjizevne jezike i pisma do pojave Vuka, Vukov rad i savremenu jezicku situaciju, knjizevne dogovore - narjecja i dijalekte maternjeg jezika - vrste raslojavanja jezika i termine vezane za njih. Gramatika Ucenik iz gramatike treba da zna: - jezicku strukturu i nauke koje se bave jezikom - glasovne promjene i njihovu pravilnu upotrebu u govoru i pisanju - da pravilno akcentuje (kvantitet i mjesto akcenta) - vrste rijeci i njihove osobine (gramaticke kategorije i sintaksicke funkcije) - da ih mijenja (deklinacija, konjugacija, komparacija) - da ih pravilno upotrebljava u govoru / pisanju - da rijesi jezicku nedoumicu analogijom ili upotrebom rjecnika, gramatike, pravopisa - kako se tvore rijeci - da pravilno pise slozenice i poluslozenice - leksikoloske termine (leksikografija, leksema) - da razlikuje rijeci po porijeklu i rijeci prema upotrebi - da ih navede - da ih adekvatno koristi - da prepozna tip i karakter teksta na osnovu leksema - sta su fraze, termini, kalkovi, klisei - da pravilno i jasno izrazi misao, tj. da sklapa recenicne djelove - da preoblikuje (izrazi misao na vise nacina) - da uoci informativnu i stilsku vrijednost recenice - da pojednostavi izraz - da ''razbija'' slozene recenice na prosirene (proste) - da usloznjava izraz (stvara slozene od prosirenih) - padezni sistem i sinonimiju padeza - da pravilno upotrijebi padezne oblike u govoru i pisanju

- da pravilno koristi predlosko-padezne konstrukcije - da pravilno izgovori i napise negaciju - pravila kongruencije - glagolska vremena i nacine - da pravilno izgovori i napise glagolske oblike - da razlikuje indikativnu, modalnu i relativnu upotrebu glagolskih vremena i nacina - da uoci njihovu stilsku funkciju - sta je pragmaticna strana jezika i da poznaje govorne cinove. Poznavanje pravopisa - da upotrijebi veliko slovo u pisanju - da pise skraenice - da pravilno pise ijekavicu - da pravilno rastavlja i sastavlja rijeci u pisanju - da rastavlja rijeci na kraju reda - da koristi interpunkciju i pravopisne znake gdje je potrebno - da prilagoava rijeci iz stranih jezika maternjem - da ih pravilno mijenja i pise (transkripcija). Kultura citanja, slusanja i govora - da primijeni gramaticka i pravopisna pravila - da normira odreeni tekst - da jasno, razumljivo i pravilno govori i pise. Slusanje i govor Ucenik: - razumije procitano (odslusano, odgledano) - umije da ponovi, preprica sadrzinu - moze da odgovori na pitanja vezana za sadrzinu (zapaza detalje) - umije da komentarise (kriticki procijeni) tekstove - moze da prepozna namjenu, stil, razumljivost, jezicku pravilnost, stav autora teksta - moze da ispravi nepravilnost i nerazumljivost - umije da isprica dogaaj - umije da ga obogati deskripcijom i emocijama - moze da prepozna funkcionalane stilove, njihove vrste i da ih kriticki dozivljava - umije samostalno da pripremi govorni nastup i da govorno nastupa - umije da koristi podsjetnik i da improvizuje - umije izrazajno da govori - umije da rezimira - sposoban je da razgovara, polemise - umije da argumentuje stavove - zna da racionalno upotrijebi vrijeme - uvazava sagovornika - na osnovu slusanja moze da prepozna biografiju, putopis, reportazu, esej. Citanje - umije da cita pravilno, tecno i izrazajno - umije pravilno da akcentuje, intonira, pravi pauze - razumije procitano - umije da cita vodei racuna o stilu i o namjeni procitanog. Pisanje - zna samostalno da napise sastav - zna da napise esej - zna da napise rezime - zna da pise biljeske, podsjetnik, zapisnik - zna da koristi naraciju, deskripciju, refleksiju i raspravu

- prepoznaje i pise razlicitim funkcionalnim stilovima i koristi njihove oblike: krai tekst naucnog stila (strucni) publicisticke vrste: vijest, informaciju, intervju, reportazu administrativne: molbu, zalbu, cestitku, konkurs, oglas - zna da napise putopis, biografiju kao umjetnicki i neumjetnicki tekst - zna da lektorise tekst, koristei osnovne lektorske znake - moze da stilizuje tekst. NASTAVA KNJIZEVNOSTI Opsti standardi - Ucenici su u stanju da odslusaju, procitaju i interpretiraju knjizevne tekstove od antike do kraja XX vijeka. - Nakon citanja teksta u stanju su da izraze svoj dozivljaj: osjeanja, predstave, misljenja i saznanja. - Ucenici su u stanju da rasclane knjizevni tekst koristei osnovne knjizevno-teorijske pojmove. - Sposobni su da vrednuju estetske, eticke i saznajne domete procitanog djela. - U stanju su da nastavu knjizevnosti dovedu u vezu sa sopstvenim iskustvima i znanjima iz drugih oblasti. - Ucenici su sposobni da pripreme i kazuju ono sto su pripremili (o svom dozivljaju, o procitanom djelu), da komentarise djelo, da nacini knjizevnu paralelu, da vrednuje djela prema kvalitetima. - Sposobnost dozivljavanja lijepe knjizevnosti ucenici dokazuju i izrazajnim kazivanjem i kazivanjem napamet kraih literarnih oblika. - U stanju su da napisu pismeni sastav o procitanom djelu, da tekst parafraziraju, prepricaju, prikazu, analiziraju i vrednuju. - Ucenici su u stanju da napisu tekst u kojem prikazuju junaka, odreeni problem, izvjestaj o domaem citanju, dnevnik citanja, interpretaciju, esej i, izuzetno, da sami stvaralacki pisu. - Poznaju knjizevne epohe i pravce, mogu da ih porede i vrednuju njihove domete. - Povezuju teoriju i istoriju knjizevnosti u koherentan sistem znanja. - Smisleno i samostalno upotrebljavaju teorijska znanja o knjizevnosti. Standardi prema godinama ucenja I razred Ucenik treba da: - samostalno i sa razumijevanjem, u sebi ili naglas, cita knjizevno-umjetnicki tekst (odnosno odlomak teksta) iz savremene knjizevnosti kao i tekstove od antike zakljucno sa renesansom - umije da izrazi svoj dozivljaj, osjeanja, predstave, misljenja i spoznaje izazvane knjizevnoumjetnickim tekstom - na primjeru odreenog teksta odredi knjizevni rod (lirika, epika, drama) i knjizevnu vrstu, kao i da svoje odreenje obrazlozi - jasno formulise temu djela i razlaze ga na manje tematsko-motivne cjeline - objasni svojstva pjesnickog jezika: slikovitost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punou znacenja - u lirskom tekstu uoci i izdvoji najfrekventnije stilske figure (lirske paralelizme anaforu, epiforu, metaforu, metonimiju, eufemizam, alegoriju, simbol; asindet, polisindet, elipsu; aluziju, osimoron, ironiju) - rasclani stih prema zakonima nase silabicko-tonske versifikacije: da odredi stope, naglaske, cezuru, prepozna i razlikuje trohej, jamb, daktil, strofu i tip rime - kompozicionu organizaciju pjesme dovede u vezu sa njenim smislom (efekti ponavljanja, raspored pjesnickih slika) - sonetnu formu - prepozna i odredi baladu - sta je psalam

- razliku izmeu epike u stihu i epike u prozi - uoci odlike strukturnih elemenata epskog: prostora, vremena i zbivanja - razlikuje termine: sadrzaj, fabula i size - sazeto izlozi fabulu djela i ukaze na epizode i digresije - razumije i razlikuje motiv i motivaciju - odlike epske pjesme i epa; posebno epskog stila na primjeru nase epike - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - uoci poziciju pripovjedaca: er- i ich- forma, pouzdani i nepouzdani pripovjedac - razlikuje dramski tekst i didaskalije i u stanju je da kompoziciono razlozi dramu prema trodjelnoj / petodjelnoj shemi - uoci konfliktne linije, glavnu i sporedne i da o njima izvjestava - objasni pojam katarze - napravi knjizevnu paralelu, zasnovanu ili na kontrastnim odlikama knjizevnih epoha ili na motivsko-tematskoj i idejnoj slicnosti djela - ukaze na eticke i saznajne vrijednosti djela - pripremi i odrzi govorni nastup o knjizevno-umjetnickom tekstu - izrazajno napamet kazuje jedan krai knjizevni tekst, cime dokazuju sposobnost estetskog dozivljaja i interpretacije - napise sastav o procitanom djelu: da opisu lik, izloze radnju, komentarisu djelo i nacine osnovnu knjizevnu analizu - napise literarni tekst o svom dozivljaju knjizevnog djela, dnevnik citanja, odnosno krai prikaz procitanog djela KATALOG ZNANJA U katalogu znanja nalaze se djela koja se obrauju u prvoj godini izucavanja maternjeg jezika i knjizevnosti: Teorija knjizevnosti: Knjizevnost kao umjetnost Pjesnicki jezik Stil, versifikacija Slojevitost knjizevnog djela Knjizevni rodovi i vrste Metodoloski pristup knjizevnom djelu Knjizevnost staroga vijeka: ''Ep o Gilgamesu'' Sofokle: ''Antigona'' Homer: ''Ilijada'' ili ''Biblija'' ''Legenda o potopu'' ''Jevanelje po Mateju'' Kuran: 103 poglavlje ''El' Asr'' Srednjovjekovna knjizevnost: ''Ljetopis popa Dukljanina'' Odabrano zitije Jefimija: ''Pohvala knezu Lazaru'' Stefan Lazarevi: ''Slovo ljubve'' Narodna knjizevnost: ''Zenidba kralja Vukasina'' "Zenidba Maksima Crnojevia"

''Bolani Dojcin'' ''Banovi Strahinja'' ''Osveta Batria Perovia'' ''Tri suznja'' Izbor iz muslimanske narodne epike ''Visa je gora od gore'', ''Ljubavni rastanak'', ''Djevojka cara nadmudrila'', ''Hasanaginica'' Humanizam i renesansa: Petrarka: ''Kanconijer'' Sekspir: ''Romeo i Julija'', ''Hamlet'' Bokaco: ''Dekameron'' Servantes: ''Don Kihot'' (odlomci) Marin Drzi: ''Novela od Stanca'' Barok, klasicizam, prosvetiteljstvo: Ivan Gunduli: ''Osman'' (prvo pjevanje) Molijer: ''Tartif'' Dositej Obradovi: ''Zivot i prikljucenija'' Jovan Sterija Popovi: ''Tvrdica'' Petar I Petrovi Njegos: ''Poslanice'', ''Kuluk''

1. NAZIV PREDMETA MATERNJI JEZIK I KNJIZEVNOST 2. KATALOG ZNANJA SRPSKI, CRNOGORSKI, BOSNJACKI I HRVATSKI JEZIK I KNJIZEVNOSTI 3. Broj casova po godinama obrazovanja i oblicima nastave 4+2+2+2 4. Opsti ciljevi nastave 1. Ucenici razvijaju vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja maternjim jezikom, birajui formu prikladnu situaciji - svjesni su da je maternji jezik najprikladniji za izrazavanje i obrazlaganje njihovog misljenja - sticu sposobnost da slusaju, pitaju i odgovore na ono sto drugi pitaju, kao i da razumiju znacenje neverbalnih poruka. 2. Vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja ucenici sticu na primjerima razlicitih tekstova koje slusaju , citaju (gledaju) i zapisuju. Pod nastavnikovim rukovoenjem uce se da ih razumiju, razlazu, analiziraju i kriticki vrednuju. Nakon toga ucenici mogu da sami sastavljaju slicne tekstove, razumljive i jezicki ispravne. 3. Ucenici ovladavaju sposobnosu sporazumijevanja knjizevnim jezikom, znaju njegove principe i normu i koriste ih u sastavljanju usmenih i pisanih tekstova. Budui da se nastava odvija na reprezentativnim knjizevnim tekstovima, kao i na neknjizevnim tekstovima, ucenici formiraju potpunu sliku fonetskih, morfoloskih, sintaksickih i leksickih struktura maternjeg jezika. Ucenik, takoe, ovladava razlicitim stilskim obrascima i stice sposobnost adekvatne upotrebe funkcionalnih stilova prilikom govora i pisanja. 4. Razvijajui vjestine komunikacije ucenik se socijalizuje, postaje svjestan mogunosti da utice na svoju sredinu i da ucestvuje u drustvenom zivotu. 5. Kroz nastavu knjizevnosti ucenici se razvijaju u slobodne, kreativne i kulturne licnosti, kritickog uma i oplemenjenog jezika. Nastava knjizevnosti osobito utice na razvoj moralnih osjeanja, na bogatstvo misli i osjeanja, na uocavanje njihovih nijansi i bogatstva. 6. Na odabranim primjerima iz nase i svjetske knjizevnosti ucenici shvataju osnovne knjzevnoteorijske pojmove i razvoj zanrovskih oblika. U okviru knjizevnog djela ucenik je u stanju da uoci i vrednuje estetske, eticke i saznajne vrijednosti. 7. Kroz nastavu knjizevnosti ojacava se samosvijest ucenika, njegov nacionalni i evropski kulturni identitet i svijest o civilizacijskom zajednistvu sa drugima. 8. Ucenici se osposobljavaju za sporazumijevanje o strucnoj problematici sa strankama i poslovnim partnerima. 9. Ucenici se podsticu da ucestvuju u svim oblicima vannastavnih aktivnosti i takmicenja te da sarauju u novinama i casopisima, radijskim i televizijskim kuama. Talentovani ucenici se podsticu da sami stvaraju knjizevno-umjetnicke tekstove. 10. Ucenici shvataju osobenost svog maternjeg jezika, cinjenicu da se njime sluzi vise razlicitih nacija , zbog cega se taj jezik razlicito imenuje, ali jednako obiljezava licni, nacionalni i drzavni identitet svake nacije. 11. Ucenici se vaspitavaju u pravcu jezicke tolerancije, uvazavanja drugih jezika i jezickih manjina u svojoj sredini. 12.Ucenici se osposobljavaju da koriste i tehnicko-informativnu pomo prilikom prikupljanja, organizovanja i saopstavanja informacija. Ucenici razumiju mo medija i sticu kriticki odnos prema njima.

5. Sadrzaji / Standardi znanja / Operativni ciljevi Razred: prvi Informativni ciljevi Uvod u knjizevno djelo i knjizevno-teorijski pojmovi Formativni ciljevi Umijee citanja, slusanja, razmisljanja, razumijevanja i osobenosti knjizevnog teksta 1. Ucenik: - zna da objasni sta je knjizevnost - razumije osobenost jezika knjizevnog djela - umije da svojim rijecima objasni konkretnost, emocionalnost, ritmicnost i punou smisla knjizevnog djela - shvata i umije da obrazlozi znacaj knjizevnosti za individualni razvoj pojedinca, kao i njen znacaj u okviru drustvenog zivota - umije da obrazlozi univerzalnost knjizevnog djela - umije da klasifikuje umjetnosti prema izrazajnim sredstvima i da ih uporedi - pronalazi elemente knjizevnog djela u drugim umjetnickim oblicima - razumije pojam stila u knjizevnosti - razumije znacaj proucavanja knjizevnosti - moze da navede problemska podrucja i nauke koje se bave Socijalizacijski ciljevi Usvajanje visokih etickih i civilizacijskih vrijednosti Specificni oblici izvoenja Slusanje, citanje, pisanje, dijalog, rad u grupi na datom zadatku, ukljucivanje informativne pismenosti 1. Uporeivanje razlicitih oblika umjetnosti.

1. Knjizevnost, beletristika, literatura, poezija. - denotativno i konotativno znacenje - Andri: "Aska i vuk" ''Most na Zepi'' (po izboru ili oba djela) - slojevitost knjizevnog djela - sloj znacenja - sloj zvucanja - sloj prikazanih predmetnosti - sloj ideja

1. Kosmopolitski duh - njegovanje osjeanja za lijepo.

knjizevnim djelima. 1.1."Banovi Strahinja" - tema, motiv, fabula, size, knjizevni lik, motivacija, pripovjedac - "Djevojka cara nadmudrila" - V. Prop: ''Morfologija bajke'' (odlomak) - Gogolj: ''Sinjel'' - ''Nemusti jezik'' (izborni sadrzaj). 1.1. Ucenik: - razlikuje usmenu od pisane knjizevnosti - razlikuje temu, motiv, fabulu, size - moze da kompoziciono razlozi djelo - razumije pojam motivacije - zna da upotrijebi pojmove lik (lice), licnost, junak, karakter, pripovjedac - shvata likove u bajci kao obrasce funkcija - ispravlja ucinjenu gresku u upotrebi termina i argumentacije - razumije nacine prikazivanja vremena, prostora i zbivanja u knjizevnom djelu.

1.1 Ravnopravnost polova - kriticnost prema stereotipima - ljubav prema porodici - prastanje - mudrost - snalazljivost.

1.1. Rad u grupama - izrazavanja svog dozivljaja teksta - ucenik opisuje lik, crte licnosti - isti dogaaj prikazuje u razlicitim vremenskim planovima.

1.2. Pjesnicki jezik (konkretnost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punoa znacenja) - Aleksandar Ivanovi: ''Kari Sabanovi'' - Aleksa Santi: ''Vece na Skolju'' - Dobrisa Cesari: ''Balada iz predgraa'' -izbor iz Antologije bosnjackomuslimanske lirike (priredio Husein Basi) - ''Visa je gora od gore'' - Stilske figure (dikcije, tropi,

1.2. Moze da uoci slojeve knjizevnog teksta (zvukovni, znacenjski, idejni) - umije da nabroji najcese stilske figure na radnom materijalu - zna da razlaze stih na slogove, stope, nalazi mjesto cezure, prepoznaje ritam - zna da obrazlozi oblike versifikacije i da demonstrira principe nase versifikacije na primjerima.

1.2. Spremnost za rad u grupi - njegovanje osjeanja za lijepo.

1.2. Rad na casu (prvo slusanje, citanje u sebi, biljezenje asocijacija, uporeivanje dozivljaja - recitovanje.

figure konstrukcije, figure misli) - Versifikacija (vrste, slog, stopa, stih, cezura) - principi nase versifikacije. 1.3. Djelo zabavne knjizevnosti po izboru ucenika. 1.3. Njegovanje osjeanja za lijepo i zabavno.

1.3. Razlikuje umjetnicku od zabavne knjizevnosti - umije da prema takvom kriterijumu klasifikuje nova djela sa kojima se sree.

1.3. Rasprava o procitanom.

1.4. Knjizevni rodovi i vrste: Lirika - lirske pjesme po izboru nastavnika (sa crnogorskog prostora: Banjevi, Zogovi, onovi, Dubak, Kosti, Brkovi, Hozi, Basi, Mekuli, S. Perovi, V. Vulanovi ...) 1.5. Knjizevni rodovi i vrste: Epika - Danilo Kis: ''Rani jadi'' (obavezna lektira) - lirizam - transformacija grae - roman: prostor, vrijeme, zbivanja - Ismail Kadare: "Tvrava" - Mihailo Lali: ''Zlo proljee''

1.4. ­ Umije da nabroji lirske vrste i njihove karakteristike - moze da iznese svoj dozivljaj pjesme - primjenjuje stecena znanja analizirajui nove pjesme.

1.4. Razvijanje ljubavi prema zavicaju - prepoznavanje razlicitih kvaliteta i osobenosti.

1.4. Citanje, slusanje, kazivanje knjizevnih tekstova - rad u biblioteci ­ ucenik dobija zadatak da pronae knjizevno djelo.

1.5. Zna da nabroji vrste i svojstva epike (u stihu i u prozi) - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - klasifikuje romanekoje je procitao - prema temi i strukturi - primjenjuje stecena znanja (o temi, karakteru, pripovjedacu, motivaciji...) u analizi epskog

1.5. Citanje i slusanje knjizevnog teksta - izrazavanje dozivljaja teksta - dnevnik citanja.

- Markes: ''Hronika najavljene smrti'' - poliperspektivizam - pouzdani / nepouzdani pripovjedac 1.6. Lirsko ­ epske vrste - balada, romansa, poema - "Hasanaginica" (narodna balada)

djela.

1.6. Umije da odredi lirsko-epske vrste i nabroji glavne odlike -moze da prepozna elemente lirskog u epskom. 1.7. Uocavanje osobenosti dramske radnje, struktura drame, uloga radnje, lika, jezgrovitosti - dramsko ­ dramaticno - zna da nabroji dramske vrste - zna da kompoziciono razlozi dramu - moze da u ulozi reditelja koristi tekst drame (dramatizuje tekst) - uocava vaznost scenskih znakova - zna da napravi mali scenski scenario, prikaz. 1.8. Umije da nabroji nucnoknjizevne i publicisticke vrste - zna da napise biografiju, dnevnik, putopis, trudei se da pronae izraz slican umjetnickom (izbor detalja, slikovitost, retrospekcija, metaforicnost, kompoziciona

1.7. Drama - tragedija, komedija, drama u uzem smislu Sofokle: "Antigona" ili Jovan Sterija Popovi: ''Pokondirena tikva'' - pozoriste - film - Didro: ''O glumcu'' (odlomak ­ izborni sadrzaj)

1.6. Ravnopravnost polova - ljubav prema porodici - spremnost na pozrtvovanje i prastanje.

1.6. Rad na casu sa nastavnikom kao medijatorom - dramatizacija teksta - pozorisna predstava.

1.7. Njegovanje ljubavi prema bratu - stradanje u ime ljubavi - pozrtvovanost, dosljednost, hrabrost - demokratski principi.

1.7. Dramatizacija teksta - ucenici vjezbaju uloge rezisera, glumaca, scenariste... - gledanje pozorisne predstave.

1.8. Mjesovite knjizevne vrste (biografija, memoari, putopis, dnevnik, feljton, reportaza, esej) - tekstovi po izboru ucenika

1.8. Razvijanje kulture izrazavanja - dijalog - uvazavanje sagovornika.

1.8. Tekstovi po izboru ucenika - komentari i primjedbe - pretraga biblioteke (slicni tekstovi).

rjesenja).

2. Knjizevnost starog vijeka i antike 2.1."Ep o Gilgamesu" - Homer: ''Ilijada'' (VI ili XVIII pjevanje) - trojanski mit - homersko pitanje - heksametar - Sofokle: ''Antigona'' - tebanski mit - tragicno - tragicni junak - katarza -'' Biblija'' (odlomci -"Prica o Ruti", "Pjesma nad pjesmama", "Legenda o potopu" "Jevanelje po Mateju" - iz Starog i Novog zavjeta) - polisindet - psalam - biblijski stil - Kuran: 103. poglavlje El' Asr 2.1. Ucenik: - poznaje epohe knjizevne istorije od antike do prosvjetiteljstva - prati razlike koje nastaju u okviru knjizevnog roda, vrste, odnosno zanra i sam klasifikuje - izrazava svoj dozivljaj knjizevnog djela - primjenjuje teorijska znanja u analizi - na primjerima djela (anticke, srednjovjekovne, narodne, renesansne knjizevnosti) umije da obrazlozi univerzalnost smisla knjizevnog djela, njegov asocijativni potencijal, humanisticke poruke - uporeuje knjizevne epohe.

2.1. Uvazavanje protivnika - prastanje - znacaj porodice - rat kao drustveno i licno zlo - izbjegavanje sukoba - demokratski principi.

2.1. Citanje sazetog izdanja - nastavnikovo izrazajno citanje na casu - gledanje filmova koji olaksavaju dodir sa epohom - rasclanjivanje heksametra - opisivanje junaka - prepricavanje radnje - odbrana pojedinih pozicija.

3. Srednjovjekovna knjizevnost juznoslovenskih naroda 3.1. Poceci pismenosti kod Slovena (irilo i Metodije) - Miroslavljevo jevanelje - slovenski jezik, pisma i recenzije - vrste srednjovjekovne knjizevnosti -''Ljetopis popa Dukljanina'' ­ odlomak iz "Zitija Vladimira i Kosare" - Odlomak iz Zitija po izboru nastavnika - Jefimija: "Pohvala knezu Lazaru" - Jelena Balsi: ''Otpisanije bogoljubno'' Despot Stefan Lazarevi: "Slovo ljubve" - akrostih 3.1. Govore o svom dozivljaju knjizevnog djela. Imenuju mjesta u Crnoj Gori koja su znacajna i koja se pominju u "Ljetopisu" i drugim djelima srednjovjekovne knjizevnosti - uocavanje estetskog potencijala srednjovjekovne knjizevnosti - znaju razlike izmeu stila anticke i srednjovjekovne knjizevnosti - uocava razliku izmeu izmeu vizantijskog i latinskog srednjovjekovlja (knjizevni oblici i stil).

3.1. Ucenik je u stanju da ideje i situacije sa kojima se sree u knjizevnim djelima prepoznaje u svom okruzenju - usvaja demokratske principe - nastoji da razumije razlike meu ljudima - razvija ljudsku i nacionalnu toleranciju - izbjegava sukobe - uvazava sagovornika - vrednuje znacaj porodice i ljubavi - vrednuje knjizevnost kao nacin postizanja samosvijesti, sigurnosti i svestranosti - ljubav iznad svih stvari.

3.1. Ucenici izrazajno citaju na casu - pronalaze opsta mjesta u knjizevnosti srednjeg vijeka - simuliraju srednjevjekovni tekst (knjizevni oblici, stil).

4. Narodna knjizevnost

4.1. Lirska poezija -izbor iz Antologije bosnjackomuslimanske lirike (priredio Husein Basi) 4.2. Epska poezija - Zenidba kralja Vukasina -Marko Kraljevi ukida svadbarinu -Zenidba Maksima Crnojevia - Osveta Batria Perovica - Tri suznja - Bolani Dojcin - Jedna narodna pjesma po izboru nastavnika 4.3. Narodna proza - vrste -izbor iz Antologije crnogorske narodne proze (biblioteka Luca) -izbor iz Antologije bosnjacke usmene umjetnosti (priredio Husein Basi)

4.1. Uocavanje specificnosti tona pohvale. - Stilske vrijednosti. 4.1. Njegovanje osjeanja za lijepo. 4.2. Znaju podjelu nase narodne epike na cikluse - odlike stila nase epike - deseterac - isticu lirsko u epskom - izrazajna sredstva - biblijski elementi - primjena znanja o epici. 4.1. Izrazajno citanje - pronalazenje motiva - recitovanje.

4.3. Uocavanje specificnosti pripovijedanja - funkcija stvarnog i nestvarnog.

4.2. Buenje osjeanja prema proslosti - uvazavanje razlicitosti - nacionalna tolerancija - ravnopravnost polova - hrabrost, prastanje, odanost, miroljubivost - identifikacija sa karakterima.

4.2. Citanje odlomaka - govorenje odlomaka - ucenici traze opsta mjesta - analiziraju likove.

4.3. Vrednovanje postupaka. 5.1.Pravi se paralela izmeu anticke, srednjovjekovne knjizevnosti i renesanse - sto je humanizam, a sto renesansa.

4.3. Citanje odabranih tekstova - izdvajanje karakteristicnih mjesta - isti dogaaj prikazuje u razlicitim vremenskim planovima. 5.1. Citanje odlomaka - uocavaju odlike novele - ucenici uocavaju kako motiv povezuje sva zbivanja u noveli.

5. Humanizam i renesansa 5.1. Bokaco: ''Dekameron'' (novela po izboru nastavnika) Epoha Crnojevia (crnogorske stamparije na kraju XV vijeka, ure Crnojevi i stampar

5.2. Uocavanje motiva - petrarkizam - novi senzibilitet (u odnosu na

Makarije)

srednjovjekovno poimanje ljubavi) - sonetna forma.

5.2. Francesko Petrarka : "Kanconijer" Ljudevit Paskovi 5.3. Uloga pjesme, poslovice, zagonetke, igre rijeci - farsa - pastorala. 5.3.Marin Drzi : "Novela od Stanca"

5.2. Ljubav kao petrarkisticki motiv.

5.2. Izrazajno citanje soneta - uocavaju stilske figure - recitovanje.

5.3. Njegovanje ljubavi prema covjeku i prirodi.

5.3. Kompoziciono razlazu dramu.

5.4. Humanizam i renesansa na prostoru Crne Gore. 6. Barok i klasicizam 6.1. Ivan Gunduli: "Osman" (Prvo pjevanje) Ivan Antun Nenadi 6.2. Molijer: "Tvrdica" ili "Tartif" 6.1. Uocavanje istorijskog i neistorijskog - idejna i stilska obiljezja - struktura vremena i prostora. 6.2. Primjena teorijskih znanja o drami. 6.1. Prolaznost vlasti i sile (i pojedinca i drustva i naroda). 6.1.Citanje odlomaka

7. Domaa lektira

7.1. Viljem Sekspir: ''Romeo i Julija'' 7.1. Odlike renesansne drame i pozorista i njihova nova uloga. 7.2. Servantes: ''Don Kihot'' (odlomak po izboru nastavnika) 7.2. Zna da objasni strukturne elemente epskog: prostor, vrijeme i likove - karakterizacija likova - sta je parodija. 8. Knjizevni jezik 8.1. Opsti pojmovi o jeziku - metajezik - standardizacija i norma Istorijski razvoj jezika - knjizevni jezici do XIX vijeka - staroslovenski - zetska redakcija ("Miroslavljevo jevanelje") - ruskoslovenski - slavenoserbski spomenici 8.1. Ucenik treba da: - zna da objasni sta je jezik, njegov znacaj za komunikaciju, njegovu mo u odnosu na druge nacine sporazumijevanja i njegove funkcije - zna kako se normira jedan jezik, sta je norma, a sta standardizacija - zna da navede knjizevne jezike do XIX vijeka, uoci razlike meu njima i razumije istorijske promjene.

6.2. Izbjegavanje poroka (tvrdicluk, licemjerje) - njegovanje etickih nacela u zivotu sa drugima.

6.2. Gledanje pozorisne predstave - citanje odlomaka.

7.1. Ljubav kao pokretacki motiv - izbjegavanje sukoba - tolerancija.

7.1. Izdvajaju scene koje ilustruju renesansni zivot - uocavaju Sekspirov sonet u dijalogu junaka.

7.2. Njegovanje osjeanja za pravdu i pravicnost - uvazavanje ideala stvarnosti - ideali kao pokretacki motivi.

7.2. Citaju odlomke - uocavaju elemente parodije - Govore o Servantesovoj kritici drustva - prave paralelu izmeu junaka - govore o sukobu ideala i stvarnosti.

8.1. Svijest o znacaju maternjeg jezika - integrativna snaga jezika - jezicka tolerancija ­ uvazavanje razlicitosti - odnos prema jezickoj tradiciji - oformljivanje licne, nacionalne i drzavne samosvijesti - sposobnost razgovora i slusanje

8.1. Povezati sa nastavom knjizevnosti - objasnjavaju jezik kao psiholosku, biolosku i sociolosku pojavu - na izabranu temu ili pojam pokusavaju da gestikulacijom i mimikom objasne, tj. prikazu

drugih uz postovanje i kriticnost - svijest o tudjicama i izbjegavanju tudjica.

8.2. Narjecja , dijalekti (dijalekatska osnovica knjizevnog jezika) - standardni, nestandardni izrazi - zargon, argo, sleng - jezicko raslojavanje - individualno - teritorijalno - socijalno - funkcionalno - termini: idiolekt, sociolekt, dijalekt. 8.2. Razlikuje narjecja i dijalekte, prepoznaje nestandardne jezicke varijetete i izbjegava ih u govoru i pisanju - zna da prepozna i objasni jezicko raslojavanje - razumije znacenje termina: idiolekt, sociolekt, dijalekt... i razlikuje ih.

istu pojavu, a onda porede sa pisanim ili izgovorenim tekstom - porede sa drugim nacinima sporazumijevanja - iz enciklopedija i drugih izvora pronalaze tekstove pisane nekim od starih knjizevnih jezika - uocavaju grafeme, ornamentiku, inicijale - prepoznaju (ukoliko mogu) rijeci bliske danasnjim oblicima, uporeuju. 8.2. Pronalaze (ili im se sugerisu) tekstove sa dijalekatskim izrazima, citaju, komentarisu, normiraju, uocavaju razlike - pisu rjecnik zargonizama svoje generacije.

9. Jezicki sistem i nauke koje se njime bave 9.1. Jezik kao sistem znakova - Fonetika i fonologija - Tvorba rijeci - Sintaksa - Leksikologija 9.1.Ovladavanje osnovnim elementima jezika kao sistema - poznaje nauke koje se bave jezikom. 9.1. Integracija kroz jezik. 9.1.Vjezbanja u izradi tekstova razlicitih funkcionalnih stilova.

10. Fonetika - Glasovni sistem - Fonoloski sistem - Morfofonologija - Akcenatski sistem 10. Uocavanje distinkcije, glasfonema, rijec-morfema - poznaje i prepoznaje glasovne promjene i pravilno ih upotrebljava u govoru i pisanju - sposoban je da pravilno govori i akcentuje - poznaje akcenatski sistem.

11. Pravopis 11.1. Osnovni principi - pisanje velikog slova, pisanje skraenica, pisanje ijekavice

10. Iz odabranog teksta prepoznaju rijeci u kojima se izvrsila glasovna promjena, objasnjavaju, daju primjere, dopunjavaju tekstove.

12. Kultura izrazavanja i pisanja 12.1. Tehnika pisanja sastava - principi komponovanja pismenog sastava: jedinstva, odabiranja, skladnosti, proporcije, izrazitosti, raznovrsnosti - Molba - Zalba

11.1. Usvojiti pravopisna rjesenja na mjestima glasovnih promjena - sluzenje pravopisnim prirucnicima - pravilno upotrebljava veliko slovo u pisanju - zna da pise skraenice - zna da pravilno pise ijekavicu - izbjegava najcese gramaticke greske.

Akcentuju, ispravljaju - demonstriraju sluzenje prirucnikom.

11.1. Sigurnost, samopouzdanje

12.1. Ucenik ovladava tehnikom pisanja sastava - sposoban je za aktivno pisanje i slusanje

11.1. Pisu po diktatu i kontrolisu, ispravljaju tekstove sa greskama, popunjavaju tekstove - prepisuju krai tekst ekavskog izgovora ijekavicom - pisu pismene zadatke - prepoznaju i vjezbaju principe komponovanja na primjerima dobrih i losih pismenih sastava (tekstovi se mogu umnoziti pa ucenici daju sugestije, vrednuju).

- Zahvalnica - Pismo - Cestitka - Oglas - Reportaza - Putopis - Dnevnik - Biografija - Kultura usmenog izrazavanja - Tempo - Intonacija.

- sposoban je da napise razlicite forme potrebne u svakodnevnoj komunikaciji - zna da napise narativni tekst - razvija sposobnost govorenja o odslusanom ili odgledanom - jasno, pravilno i razumljivo govori - moze da izrazajno govori - da isprica dogaaj - prepoznaje funkcionalne stilove - moze samostalno da komentarise funkcionalne stilove.

12.1. Kultura dijaloga.

12.1. Slusanje i citanje strucnih tekstova Slusanje i citanje publicistickih tekstova Vjezbanja u izradi razlicitih formi potrebnih u svakodnevnoj pismenoj komunikaciji.

6. Okvirni spisak literature Teorijsko-metodoloska i ostala literatura u cilju modernog pristupa realizacije nastave jezika i knjizevnosti (U pitanju je mogui izbor koji svaki nastavnik dograuje ili mijenja shodno sopstvenom izboru i opredjeljenju za nacin na koji e ostvariti postavljene operativne ciljeve.) 1. Recnik knjizevnih termina, Nolit, Beograd, 1985. 2. Kristal Dejvid: Enciklopedijski recnik moderne lingvistike, Nolit, Beograd, 1985. 3. Dejvid Kristal: Kembricka enciklopedija jezika, Nolit, Beograd. 4. Kreativno vaspitanje, casopis, 10 brojeva, Kreativni centar, Beograd. 5. Marinkovi Simeon: Metodika kreativne nastave srpskog jezika i knjizevnosti, Kreativni centar, Beograd, 1995. 6. Bugarski Ranko: Uvod u opstu lingvistiku, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995 (tree izdanje). 7. Klajn Ivan: Jezik oko nas, Nolit, Beograd, 1980. 8. Klajn Ivan: Recnik jezickih nedoumica, Nolit, Beograd, 1987 (drugo izdanje). 9. Klajn Ivan, Ivi Pavle, Pesikan Mitar, Brbori Branislav: Jezicki prirucnik, RTB Beograd, 1991. 10. Lesi Zdenko: Jezik i knjizevno djelo, Zavod za izdavanje udzbenika, Sarajevo, 1982 (cetvrto izdanje). 11. Stanojci Zivojin, Popovi Ljubomir: Gramatika srpskog jezika, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997 (peto izdanje), i druge vazee gramatike meritornih autora. 12. Stevanovi Mihailo: Savremeni srpskohrvatski jezik I i II, Naucna knjiga, Beograd, 1975 (tree izdanje). 13. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura I, Strucna knjiga, Beograd, 1998 (cetvrto izdanje). 14. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura II, Strucna knjiga, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 15. Milan Sipka: Price o rijecima, Svjetlost, Sarajevo, 1984 (sedmo izdanje). 16. Ivi Milka: O Vukovom i vukovskom jeziku, Cigoja, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 17. Selimovi Mesa: Za i protiv Vuka, 1981. 18. Recnik srpskohrvatskog knjizevnog jezika, Matica srpska, Novi Sad. 19. Vuk Stefanovi Karadzi: Srpski rjecnik. 20. Ostoji Branislav, Vujici Dragomir: Recnik (i)jekavizama srpskog jezika, CID, Podgorica, 2ooo. 21. Vukovi Novo, Putevima stilisticke ideje. 22. Danojli Milovan: Muke s recima, 1990 (cetvrto izdanje). 23. Bahtin Mihail: Napomene uz metodologiju nauke o knjizevnosti, Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 24. Bahtin Mihail: O romanu, Nolit, Beograd, 1989. 25. Radoje Simi: Morfonoloski procesi u srpskohrvatskom jeziku, njihovi uzroci i posledice; ITP ''Unireks'' ­ Niksi, MH ''Aktuel'' ­ graficki atelje, Zemun; Beograd ­ Niksi, 1994. 26. Bart Rolan: Knjizevnost, mitologija, semiologija, Nolit, Beograd, 1971. 27. Baslar Gaston: Poetika prostora, ''Kultura'', Beograd, 1969. 28. Curtijus E. R.: Evropska knjizevnost i latinsko srednjovjekovlje, Matica hrvatska, Zagreb, 1971. 29. Comski Noam: Gramatika i um, Nolit, Beograd, 1972. 30. Dubrovski Serz: Zasto nova kritika, ''SKZ'', Beograd, 1971. 31. Ejhenbaum Boris: Knjizevnost, Nolit, Beograd, 1972. 32. Epstejn Mihail: Postmodernizam, ''Zepter Book World'', Beograd, 1998. 33. Fridrih Hugo: Struktura moderne lirike. 34. Frye Northrop: Anatomija kritike, ''Naprijed'', Zagreb, 1979. 35. Gadamer Hans Georg: Istina i metoda, Logos, ''Veselin Maslesa'', Sarajevo, 1978. 36. Hirs E. D.: Nacelna tumacenja, Nolit, Beograd, 1983. 37. Istorijski roman, Institut za knjizevnost i umetnost Beograd, Institut za knjizevnost Sarajevo, 1992 ­ 1996.

38. Jaus Hans Robert: Estetika recepcije, Nolit, Beograd, 1978. 39. Jung K. G.: Covek i njegovi simboli, Narodna knjiga ­ Alfa, Beograd, 1996. 40. Kaler Dzonatan: Strukturalisticka poetika, SKZ, Beograd, 1990. 41. Kasirer Ernst: Filozofija simbolickih oblika, Dnevnik, ''Knjizevna zajednica Novog Sada'', Novi Sad, 1985. 42. ''Knjizevno delo i njegova graa'', ''Tekst i kontekstualnost'', ''Citat, montaza, kolaz'', Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 43. Lotman Jurij: Zapazanja o umetnickom prostoru, ''Knjizevna kritika'', Beograd, jul ­ avgust 1989. 44. Miocinovi Mirjana: Moderna teorija drame, Nolit, Beograd, 1981. 45. Kajzer: Jezicko knjizevno djelo, ''Knjizevna misao'', Beograd, 1973. 46. Nova kritika, Prosveta, Beograd, 1973. 47. Meletinski E. M.: Poetika mita, Nolit, Beograd. 48. Petkovi Novica: Od formalizma ka semiotici, BIGZ, Beograd, 1984. 49. Sosir Ferdinand: Opsta lingvistika, Nolit, Beograd, 1977. 50. Sklovski Viktor: Energija zablude, Prosveta, Beograd, 1981. 51. Sklovski Viktor. Graa i stil u Tolstojevom romanu ''Rar i mir'', Nolit, Beograd, 1984. 52. Teorija filma, priredio Dusan Stojanovi, Nolit, Beograd, 1978. 53. Turkovi Hrvoje: Razumijevanje filma, Graficki zavod Hrvatske, Zagreb, 1988. 54. Uspenski Boris: Poetika kompozicije, Semiotika ikone, Nolit, Beograd 1979. 55. Velek Rene, Voren Ostin: Teorija knjizevnosti, Nolit, Beograd, 1974. 56. Pravopis srpskohrvatskog jezika, skolsko izdanje, Matica srpska / Matica hrvatska, Novi Sad ­ Zagreb, Beogradski izdavacko ­ graficki zavod, Beograd 1977. 57. Mitar Pesikan, Mato Pizurica, Jovan Jerkovi: Pravopis srpskoga jezika, prirucnik za skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva ­ Beograd, Matica srpska, Novi Sad 2001. 58. R. Simi, Z. Stanojci, B. Ostoji, B. ori, M. Kovacevi: Pravopis srpskoga jezika sa recnikom, Beograd ­ Niksi, 1993. 7. Materijalni uslovi za izvoenje nastave Materijalni uslovi podrazumijevaju kvalitetne ucionice, kabinet, medijateke, biblioteku, sredstva za obuku nastavnika. Valjalo bi da postoje i saradnici, medijatori, u toku sprovoenja reforme obrazovanja. 8. Obavezni nacini provjeravanja znanja - Provjeravanje mora da bude redovno, stimulativno i javno; - Ucenik treba da ima svoj karton u koji bi se unosili rezultati svih provjera ­ numericki i opisni; - U jednom polugodistu ucenik mora da bude ocijenjen najmanje dva puta; - Ocjenjuju se: pismeni i domai zadaci ( NAPOMENA: U prvom razredu rade se cetiri pismena; u drugom, treem i cetvrtom po dva pismena zadatka u toku skolske godine). dnevnici citanja govorni nastupi recitovanje znanja i vjestine u okviru grupnog rada - Ocjenjivanje ucenika slijedilo bi taksonomske stepene na osnovu Blumove klasifikacije (prepoznavanje, razumijevanje, upotreba, analiza, sinteza, vrednovanje). 9. Uslovi za napredovanje i zavrsetak predmeta

- Pozitivna ocjena na kraju skolske godine koja je izvedena iz ocjena sa usmenih i pismenih provjera dobijenih tokom klasifikacionih perioda; - Izrada svih hronoloskih tabela. 10. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika Nastavu srpskog jezika i knjizevnosti mogu izvoditi diplomirani profesori srpskog jezika i knjizevnosti, knjizevnosti i srpskog jezika, komparativne i opste knjizevnosti. 11. Nacin prilagoavanja predmeta ucenicima sa posebnim potrebama - Program za izuzetno nadarene ucenike; - Individualna nastava; - Nivo poveanih zahtjeva od 30% - 100% - u zavisnosti od procjene nastavnika - Obezbijediti posebne materijalno-tehnicke uslove za rad sa ovakvim ucenicima. 12. Povezanost sa drugim predmetima - Likovna i muzicka umjetnost - Istorija - Psihologija - Sociologija - Arhitektura - Matematika (npr.: znak u matematici). ISPITNI KATALOG NASTAVA JEZIKA Opsta znanja o jeziku U okviru opstih znanja o jeziku ucenik mora da zna: - sta je jezik, njegova svojstva i funkcije - da objasni razvoj jezika - sta je jezicka konvencija - razvoj i vrste pisama - porodicu jezika kojoj pripada maternji jezik - da odredi mjesto maternjeg jezika u porodici jezika - sta je visejezicnost, a sta vise imenovanja jednog jezika - kako se normira i standardizuje jezik - koji su vazei pravopisi, rjecnici i gramatike - da ih upotrebljava, tj. da pronae informaciju - knjizevne jezike i pisma do pojave Vuka, Vukov rad i savremenu jezicku situaciju, knjizevne dogovore - narjecja i dijalekte maternjeg jezika - vrste raslojavanja jezika i termine vezane za njih.

Gramatika Ucenik iz gramatike treba da zna: - jezicku strukturu i nauke koje se bave jezikom - glasovne promjene i njihovu pravilnu upotrebu u govoru i pisanju - da pravilno akcentuje (kvantitet i mjesto akcenta) - vrste rijeci i njihove osobine (gramaticke kategorije i sintaksicke funkcije) - da ih mijenja (deklinacija, konjugacija, komparacija) - da ih pravilno upotrebljava u govoru / pisanju - da rijesi jezicku nedoumicu analogijom ili upotrebom rjecnika, gramatike, pravopisa - kako se tvore rijeci - da pravilno pise slozenice i poluslozenice - leksikoloske termine (leksikografija, leksema) - da razlikuje rijeci po porijeklu i rijeci prema upotrebi - da ih navede - da ih adekvatno koristi - da prepozna tip i karakter teksta na osnovu leksema - sta su fraze, termini, kalkovi, klisei - da pravilno i jasno izrazi misao, tj. da sklapa recenicne djelove - da preoblikuje (izrazi misao na vise nacina) - da uoci informativnu i stilsku vrijednost recenice - da pojednostavi izraz - da ''razbija'' slozene recenice na prosirene (proste) - da usloznjava izraz (stvara slozene od prosirenih) - padezni sistem i sinonimiju padeza - da pravilno upotrijebi padezne oblike u govoru i pisanju - da pravilno koristi predlosko-padezne konstrukcije - da pravilno izgovori i napise negaciju - pravila kongruencije - glagolska vremena i nacine - da pravilno izgovori i napise glagolske oblike - da razlikuje indikativnu, modalnu i relativnu upotrebu glagolskih vremena i nacina - da uoci njihovu stilsku funkciju - sta je pragmaticna strana jezika i da poznaje govorne cinove. Poznavanje pravopisa - da upotrijebi veliko slovo u pisanju - da pise skraenice - da pravilno pise ijekavicu - da pravilno rastavlja i sastavlja rijeci u pisanju - da rastavlja rijeci na kraju reda - da koristi interpunkciju i pravopisne znake gdje je potrebno - da prilagoava rijeci iz stranih jezika maternjem - da ih pravilno mijenja i pise (transkripcija). Kultura citanja, slusanja i govora - da primijeni gramaticka i pravopisna pravila - da normira odreeni tekst - da jasno, razumljivo i pravilno govori i pise. Slusanje i govor Ucenik: - razumije procitano (odslusano, odgledano) - umije da ponovi, preprica sadrzinu - moze da odgovori na pitanja vezana za sadrzinu (zapaza detalje) - umije da komentarise (kriticki procijeni) tekstove

- moze da prepozna namjenu, stil, razumljivost, jezicku pravilnost, stav autora teksta - moze da ispravi nepravilnost i nerazumljivost - umije da isprica dogaaj - umije da ga obogati deskripcijom i emocijama - moze da prepozna funkcionalane stilove, njihove vrste i da ih kriticki dozivljava - umije samostalno da pripremi govorni nastup i da govorno nastupa - umije da koristi podsjetnik i da improvizuje - umije izrazajno da govori - umije da rezimira - sposoban je da razgovara, polemise - umije da argumentuje stavove - zna da racionalno upotrijebi vrijeme - uvazava sagovornika - na osnovu slusanja moze da prepozna biografiju, putopis, reportazu, esej. Citanje - umije da cita pravilno, tecno i izrazajno - umije pravilno da akcentuje, intonira, pravi pauze - razumije procitano - umije da cita vodei racuna o stilu i o namjeni procitanog. Pisanje - zna samostalno da napise sastav - zna da napise esej - zna da napise rezime - zna da pise biljeske, podsjetnik, zapisnik - zna da koristi naraciju, deskripciju, refleksiju i raspravu - prepoznaje i pise razlicitim funkcionalnim stilovima i koristi njihove oblike: krai tekst naucnog stila (strucni) publicisticke vrste: vijest, informaciju, intervju, reportazu administrativne: molbu, zalbu, cestitku, konkurs, oglas - zna da napise putopis, biografiju kao umjetnicki i neumjetnicki tekst - zna da lektorise tekst, koristei osnovne lektorske znake - moze da stilizuje tekst. NASTAVA KNJIZEVNOSTI Opsti standardi - Ucenici su u stanju da odslusaju, procitaju i interpretiraju knjizevne tekstove od antike do kraja XX vijeka. - Nakon citanja teksta u stanju su da izraze svoj dozivljaj: osjeanja, predstave, misljenja i saznanja. - Ucenici su u stanju da rasclane knjizevni tekst koristei osnovne knjizevno-teorijske pojmove. - Sposobni su da vrednuju estetske, eticke i saznajne domete procitanog djela. - U stanju su da nastavu knjizevnosti dovedu u vezu sa sopstvenim iskustvima i znanjima iz drugih oblasti. - Ucenici su sposobni da pripreme i kazuju ono sto su pripremili (o svom dozivljaju, o procitanom djelu), da komentarise djelo, da nacini knjizevnu paralelu, da vrednuje djela prema kvalitetima. - Sposobnost dozivljavanja lijepe knjizevnosti ucenici dokazuju i izrazajnim kazivanjem i kazivanjem napamet kraih literarnih oblika.

- U stanju su da napisu pismeni sastav o procitanom djelu, da tekst parafraziraju, prepricaju, prikazu, analiziraju i vrednuju. - Ucenici su u stanju da napisu tekst u kojem prikazuju junaka, odreeni problem, izvjestaj o domaem citanju, dnevnik citanja, interpretaciju, esej i, izuzetno, da sami stvaralacki pisu. - Poznaju knjizevne epohe i pravce, mogu da ih porede i vrednuju njihove domete. - Povezuju teoriju i istoriju knjizevnosti u koherentan sistem znanja. - Smisleno i samostalno upotrebljavaju teorijska znanja o knjizevnosti.

Standardi prema godinama ucenja I razred Ucenik treba da: - samostalno i sa razumijevanjem, u sebi ili naglas, cita knjizevno-umjetnicki tekst (odnosno odlomak teksta) iz savremene knjizevnosti kao i tekstove od antike zakljucno sa renesansom - umije da izrazi svoj dozivljaj, osjeanja, predstave, misljenja i spoznaje izazvane knjizevno-umjetnickim tekstom - na primjeru odreenog teksta odredi knjizevni rod (lirika, epika, drama) i knjizevnu vrstu, kao i da svoje odreenje obrazlozi - jasno formulise temu djela i razlaze ga na manje tematsko-motivne cjeline - objasni svojstva pjesnickog jezika: slikovitost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punou znacenja - u lirskom tekstu uoci i izdvoji najfrekventnije stilske figure (lirske paralelizme anaforu, epiforu, metaforu, metonimiju, eufemizam, alegoriju, simbol; asindet, polisindet, elipsu; aluziju, osimoron, ironiju) - rasclani stih prema zakonima nase silabicko-tonske versifikacije: da odredi stope, naglaske, cezuru, prepozna i razlikuje trohej, jamb, daktil, strofu i tip rime - kompozicionu organizaciju pjesme dovede u vezu sa njenim smislom (efekti ponavljanja, raspored pjesnickih slika) - sonetnu formu - prepozna i odredi baladu - sta je psalam - razliku izmeu epike u stihu i epike u prozi - uoci odlike strukturnih elemenata epskog: prostora, vremena i zbivanja - razlikuje termine: sadrzaj, fabula i size - sazeto izlozi fabulu djela i ukaze na epizode i digresije - razumije i razlikuje motiv i motivaciju - odlike epske pjesme i epa; posebno epskog stila na primjeru nase epike - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - uoci poziciju pripovjedaca: er- i ich- forma, pouzdani i nepouzdani pripovjedac - razlikuje dramski tekst i didaskalije i u stanju je da kompoziciono razlozi dramu prema trodjelnoj / petodjelnoj shemi - uoci konfliktne linije, glavnu i sporedne i da o njima izvjestava - objasni pojam katarze - napravi knjizevnu paralelu, zasnovanu ili na kontrastnim odlikama knjizevnih epoha ili na motivsko-tematskoj i idejnoj slicnosti djela - ukaze na eticke i saznajne vrijednosti djela - pripremi i odrzi govorni nastup o knjizevno-umjetnickom tekstu - izrazajno napamet kazuje jedan krai knjizevni tekst, cime dokazuju sposobnost estetskog dozivljaja i interpretacije - napise sastav o procitanom djelu: da opisu lik, izloze radnju, komentarisu djelo i nacine osnovnu knjizevnu analizu - napise literarni tekst o svom dozivljaju knjizevnog djela, dnevnik citanja, odnosno krai prikaz procitanog djela

KATALOG ZNANJA U katalogu znanja nalaze se djela koja se obrauju u prvoj godini izucavanja maternjeg jezika i knjizevnosti: Teorija knjizevnosti: Knjizevnost kao umjetnost Pjesnicki jezik Stil, versifikacija Slojevitost knjizevnog djela Knjizevni rodovi i vrste Metodoloski pristup knjizevnom djelu Knjizevnost staroga vijeka: ''Ep o Gilgamesu'' Sofokle: ''Antigona'' Homer: ''Ilijada'' ili ''Biblija'' ''Legenda o potopu'' ''Jevanelje po Mateju'' Kuran: 103 poglavlje ''El' Asr'' Srednjovjekovna knjizevnost: ''Ljetopis popa Dukljanina'' Odabrano zitije Jelena Balsi: ''Otpisanije bogoljubno'' Jefimija: ''Pohvala knezu Lazaru'' Stefan Lazarevi: ''Slovo ljubve'' Narodna knjizevnost: ''Zenidba kralja Vukasina'' "Zenidba Maksima Crnojevia" ''Bolani Dojcin'' ''Banovi Strahinja''' ''Osveta Batria Perovia'' ''Tri suznja'' Izbor iz muslimanske narodne epike ''Visa je gora od gore'', ''Ljubavni rastanak'', ''Djevojka cara nadmudrila'', 'Hasanaginica'' Humanizam i renesansa: Petrarka: ''Kanconijer'' Sekspir: ''Romeo i Julija'', ''Hamlet'' Bokaco: ''Dekameron'' Servantes: ''Don Kihot'' (odlomci) Marin Drzi: ''Novela od Stanca'' Barok, klasicizam, prosvetiteljstvo: Ivan Gunduli: ''Osman'' (prvo pjevanje) Molijer: ''Tartif'' Dositej Obradovi: ''Zivot i prikljucenija'' Jovan Sterija Popovi: ''Tvrdica'' Petar I Petrovi Njegos: ''Poslanice'', ''Kuluk''

1. NAZIV PREDMETA MATERNJI JEZIK I KNJIZEVNOST 2. KATALOG ZNANJA SRPSKI, CRNOGORSKI, BOSNJACKI I HRVATSKI JEZIK I KNJIZEVNOSTI 3. Broj casova po godinama obrazovanja i oblicima nastave 4+3+3+3 3. Opsti ciljevi nastave 1. Ucenici razvijaju vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja maternjim jezikom, birajui formu prikladnu situaciji - svjesni su da je maternji jezik najprikladniji za izrazavanje i obrazlaganje njihovog misljenja - sticu sposobnost da slusaju, pitaju i odgovore na ono sto drugi pitaju, kao i da razumiju znacenje neverbalnih poruka. 2. Vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja ucenici sticu na primjerima razlicitih tekstova koje slusaju , citaju (gledaju) i zapisuju. Pod nastavnikovim rukovoenjem uce se da ih razumiju, razlazu, analiziraju i kriticki vrednuju. Nakon toga ucenici mogu da sami sastavljaju slicne tekstove, razumljive i jezicki ispravne. 3. Ucenici ovladavaju sposobnosu sporazumijevanja knjizevnim jezikom, znaju njegove principe i normu i koriste ih u sastavljanju usmenih i pisanih tekstova. Budui da se nastava odvija na reprezentativnim knjizevnim tekstovima, kao i na neknjizevnim tekstovima, ucenici formiraju potpunu sliku fonetskih, morfoloskih, sintaksickih i leksickih struktura maternjeg jezika. Ucenik, takoe, ovladava razlicitim stilskim obrascima i stice sposobnost adekvatne upotrebe funkcionalnih stilova prilikom govora i pisanja. 4. Razvijajui vjestine komunikacije ucenik se socijalizuje, postaje svjestan mogunosti da utice na svoju sredinu i da ucestvuje u drustvenom zivotu. 5. Kroz nastavu knjizevnosti ucenici se razvijaju u slobodne, kreativne i kulturne licnosti, kritickog uma i oplemenjenog jezika. Nastava knjizevnosti osobito utice na razvoj moralnih osjeanja, na bogatstvo misli i osjeanja, na uocavanje njihovih nijansi i bogatstva. 6. Na odabranim primjerima iz nase i svjetske knjizevnosti ucenici shvataju osnovne knjzevno-teorijske pojmove i razvoj zanrovskih oblika. U okviru knjizevnog djela ucenik je u stanju da uoci i vrednuje estetske, eticke i saznajne vrijednosti. 7. Kroz nastavu knjizevnosti ojacava se samosvijest ucenika, njegov nacionalni i evropski kulturni identitet i svijest o civilizacijskom zajednistvu sa drugima. 8. Ucenici se osposobljavaju za sporazumijevanje o strucnoj problematici sa strankama i poslovnim partnerima. 9. Ucenici se podsticu da ucestvuju u svim oblicima vannastavnih aktivnosti i takmicenja te da sarauju u novinama i casopisima, radijskim i televizijskim kuama. Talentovani ucenici se podsticu da sami stvaraju knjizevno-umjetnicke tekstove. 10. Ucenici shvataju osobenost svog maternjeg jezika, cinjenicu da se njime sluzi vise razlicitih nacija , zbog cega se taj jezik razlicito imenuje, ali jednako obiljezava licni, nacionalni i drzavni identitet svake nacije. 11. Ucenici se vaspitavaju u pravcu jezicke tolerancije, uvazavanja drugih jezika i jezickih manjina u svojoj sredini. 12.Ucenici se osposobljavaju da koriste i tehnicko-informativnu pomo prilikom prikupljanja, organizovanja i saopstavanja informacija. Ucenici razumiju mo medija i sticu kriticki odnos prema njima.

5. Sadrzaji / Standardi znanja predmeta / Operativni ciljevi Razred: prvi Informativni ciljevi Uvod u knjizevno djelo i knjizevno-teorijski pojmovi Formativni ciljevi Umijee citanja, slusanja, razmisljanja, razumijevanja i osobenosti knjizevnog teksta 1.Ucenik: - zna da objasni sta je knjizevnost - razumije osobenost jezika knjizevnog djela - umije da svojim rijecima objasni konkretnost, emocionalnost, ritmicnost i punou smisla knjizevnog djela - shvata i umije da obrazlozi znacaj knjizevnosti za individualni razvoj pojedinca, kao i njen znacaj u okviru drustvenog zivota - umije da obrazlozi univerzalnost knjizevnog djela - umije da klasifikuje umjetnosti prema izrazajnim sredstvima i da ih uporedi - pronalazi elemente knjizevnog djela u drugim umjetnickim oblicima - razumije pojam stila u knjizevnosti - razumije znacaj proucavanja knjizevnosti - moze da navede problemska Socijalizacijski ciljevi Usvajanje visokih etickih i civilizacijskih vrijednosti Specificni oblici izvoenja Slusanje, citanje, pisanje, dijalog, rad u grupi na datom zadatku, ukljucivanje informativne pismenosti 1. Uporeivanje razlicitih oblika umjetnosti.

1. Knjizevnost, beletristika, literatura, poezija. - denotativno i konotativno znacenje - Andri: "Aska i vuk" ''Most na Zepi'' (po izboru ili oba djela) - slojevitost knjizevnog djela - sloj znacenja - sloj zvucanja - sloj prikazanih predmetnosti - sloj ideja

1. Kosmopolitski duh - njegovanje osjeanja za lijepo.

podrucja i nauke koje se bave knjizevnim djelima. 1.1."Banovi Strahinja" - tema, motiv, fabula, size, knjizevni lik, motivacija, pripovjedac - "Djevojka cara nadmudrila" - V. Prop: ''Morfologija bajke'' (odlomak) - Gogolj: ''Sinjel'' - ''Nemusti jezik'' (izborni sadrzaj). 1.1. Ucenik: - razlikuje usmenu od pisane knjizevnosti - razlikuje temu, motiv, fabulu, size - moze da kompoziciono razlozi djelo - razumije pojam motivacije - zna da upotrijebi pojmove lik (lice), licnost, junak, karakter, pripovjedac - shvata likove u bajci kao obrasce funkcija - ispravlja ucinjenu gresku u upotrebi termina i argumentacije - razumije nacine prikazivanja vremena, prostora i zbivanja u knjizevnom djelu.

1.1 Ravnopravnost polova - kriticnost prema stereotipima - ljubav prema porodici - prastanje - mudrost - snalazljivost.

1.1. Rad u grupama - izrazavanja svog dozivljaja teksta - ucenik opisuje lik, crte licnosti - isti dogaaj prikazuje u razlicitim vremenskim planovima.

1.2. Pjesnicki jezik (konkretnost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punoa znacenja) - Aleksandar Ivanovi: ''Kari Sabanovi'' - Aleksa Santi: ''Vece na Skolju'' - Dobrisa Cesari: ''Balada iz predgraa'' -izbor iz Antologije bosnjackomuslimanske lirike (priredio Husein Basi)

1.2. Moze da uoci slojeve knjizevnog teksta (zvukovni, znacenjski, idejni) - umije da nabroji najcese stilske figure na radnom materijalu - zna da razlaze stih na slogove, stope, nalazi mjesto cezure, prepoznaje ritam - zna da obrazlozi oblike versifikacije i da demonstrira principe nase versifikacije na primjerima.

1.2. Spremnost za rad u grupi - njegovanje osjeanja za lijepo.

1.2. Rad na casu (prvo slusanje, citanje u sebi, biljezenje asocijacija, uporeivanje dozivljaja - recitovanje.

- Stilske figure (dikcije, tropi, figure konstrukcije, figure misli) - Versifikacija (vrste, slog, stopa, stih, cezura) - principi nase versifikacije. 1.3. Djelo zabavne knjizevnosti po izboru ucenika.

1.4.Knjizevni rodovi i vrste: Lirika - lirske pjesme po izboru nastavnika (sa crnogorskog prostora: Banjevi, Zogovi, onovi, Kosti, Dubak, Hodzi, Brkovi, Basi, Mekuli, S. Perovi, V. Vulanovi...) 1.5. Knjizevni rodovi i vrste: Epika - Danilo Kis: ''Rani jadi'' - lirizam - transformacija grae - roman: prostor, vrijeme, zbivanja Ismail Kadare; "Tvrava" - Mihailo Lali: ''Zlo proljee'' - Markes: ''Hronika najavljene smrti'' - poliperspektivizam - pouzdani / nepouzdani

1.3. Razlikuje umjetnicku od zabavne knjizevnosti - umije da prema takvom kriterijumu klasifikuje nova djela sa kojima se sree. 1.4. Umije da nabroji lirske vrste i njihove karakteristike - moze da iznese svoj dozivljaj pjesme - primjenjuje stecena znanja analizirajui nove pjesme.

1.3. Njegovanje osjeanja za lijepo i zabavno.

1.3. Rasprava o procitanom.

1.4. Razvijanje ljubavi prema zavicaju - prepoznavanje razlicitih kvaliteta i osobenosti.

1.4. Citanje, slusanje, kazivanje knjizevnih tekstova - rad u biblioteci ­ ucenik dobija zadatak da pronae knjizevno djelo.

1.5. Zna da nabroji vrste i svojstva epike (u stihu i u prozi) - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - klasifikuje romane koje je procitao - prema temi i strukturi - primjenjuje stecena znanja (o temi, karakteru, pripovjedacu, motivaciji...) u analizi epskog djela.

1.5. Citanje i slusanje knjizevnog teksta - izrazavanje dozivljaja teksta - dnevnik citanja.

pripovjedac

1.6. Lirsko ­ epske vrste - balada, romansa, poema - "Hasanaginica" (narodna balada)

1.6. Umije da odredi lirsko-epske vrste i nabroji glavne odlike - moze da prepozna elemente lirskog u epskom.

1.6. Ravnopravnost polova - ljubav prema porodici - spremnost na pozrtvovanje i prastanje.

1.6. Rad na casu sa nastavnikom kao medijatorom - dramatizacija teksta - pozorisna predstava.

1.7. Drama - tragedija, komedija, drama u uzem smislu Sofokle: "Antigona" ili Jovan Sterija Popovi: ''Pokondirena tikva'' - pozoriste - film - Didro: ''O glumcu'' (odlomak ­ izborni sadrzaj)

1.7. Uocavanje osobenosti dramske radnje, struktura drame, uloga radnje, lika, jezgrovitosti - dramsko ­ dramaticno - zna da nabroji dramske vrste - zna da kompoziciono razlozi dramu - moze da u ulozi reditelja koristi tekst drame (dramatizuje tekst) - uocava vaznost scenskih znakova - zna da napravi mali scenski prikaz. 1.8. Umije da nabroji nucnoknjizevne i publicisticke vrste - zna da napise biografiju, dnevnik, putopis, trudei se da pronae izraz slican umjetnickom (izbor detalja, slikovitost, retrospekcija,

1.7. Njegovanje ljubavi prema bratu - stradanje u ime ljubavi - pozrtvovanost, dosljednost, hrabrost - demokratski principi.

1.7. Dramatizacija teksta - ucenici vjezbaju uloge rezisera, glumaca, scenariste... - gledanje pozorisne predstave.

1.8. Mjesovite knjizevne vrste (biografija, memoari, putopis, dnevnik, feljton, reportaza, esej) - tekstovi po izboru ucenika

1.8. Razvijanje kulture izrazavanja

1.8. Tekstovi po izboru ucenika

metaforicnost, kompoziciona rjesenja).

- dijalog - uvazavanje sagovornika.

- komentari i primjedbe - pretraga biblioteke (slicni tekstovi).

2. Knjizevnost starog vijeka i antike 2.1."Ep o Gilgamesu" - Homer: ''Ilijada'' (VI ili XVIII pjevanje) - trojanski mit - homersko pitanje - heksametar - Sofokle: ''Antigona'' - tebanski mit - tragicno - tragicni junak - katarza -'' Biblija'' (odlomci ­ "Prica o Ruti", "Pjesma nad pjesmama", "Legenda o potopu" "Jevanelje po Mateju" - iz Starog i Novog zavjeta) - polisindet - psalam - biblijski stil - Kuran: 103. poglavlje El' Asr 2.1. Ucenik: - poznaje epohe knjizevne istorije od antike do prosvjetiteljstva - prati razlike koje nastaju u okviru knjizevnog roda, vrste, odnosno zanra i sam klasifikuje - izrazava svoj dozivljaj knjizevnog djela - primjenjuje teorijska znanja u analizi - na primjerima djela (anticke, srednjovjekovne, narodne, renesansne knjizevnosti) umije da obrazlozi univerzalnost smisla knjizevnog djela, njegov asocijativni potencijal, humanisticke poruke - uporeuje knjizevne epohe.

2.1.Uvazavanje protivnika - prastanje - znacaj porodice - rat kao drustveno i licno zlo - izbjegavanje sukoba - demokratski principi.

2.1. Citanje sazetog izdanja - nastavnikovo izrazajno citanje na casu - gledanje filmova koji olaksavaju dodir sa epohom - rasclanjivanje heksametra - opisivanje junaka - prepricavanje radnje - odbrana pojedinih pozicija.

3. Srednjovjekovna knjizevnost juznoslovenskih naroda 3.1. Poceci pismenosti kod Slovena (irilo i Metodije) - Miroslavljevo jevanelje - slovenski jezik, pisma i recenzije - vrste srednjovjekovne knjizevnosti -''Ljetopis popa Dukljanina'' ­ odlomak iz "Zitija Vladimira i Kosare"- Odlomak iz Zitija po izboru nastavnika - Jefimija: "Pohvala knezu Lazaru" - Jelena Balsi: ''Otpisanije bogoljubno'' Despot Stefan Lazarevi: "Slovo ljubve" - akrostih 4. Narodna knjizevnost 4.1. Lirska poezija -izbor iz Antologije bosnjackomuslimanske lirike (priredio Husein Basi) 4.1. Uocavanje specificnosti tona pohvale. - Stilske vrijednosti. 3.1. Govore o svom dozivljaju knjizevnog djela. Imenuju mjesta u Crnoj Gori koja su znacajna i koja se pominju u "Ljetopisu" i drugim djelima srednjovjekovne knjizevnosti - uocavanje estetskog potencijala srednjovjekovne knjizevnosti - znaju razlike izmeu stila anticke i srednjovjekovne knjizevnosti - uocava razliku izmeu izmeu vizantijskog i latinskog srednjovjekovlja (knjizevni oblici i stil).

3.1. Ucenik je u stanju da ideje i situacije sa kojima se sree u knjizevnim djelima prepoznaje u svom okruzenju - usvaja demokratske principe - nastoji da razumije razlike meu ljudima - razvija ljudsku i nacionalnu toleranciju - izbjegava sukobe - uvazava sagovornika - vrednuje znacaj porodice i ljubavi - vrednuje knjizevnost kao nacin postizanja samosvijesti, sigurnosti i svestranosti - ljubav iznad svih stvari.

3.1. Ucenici izrazajno citaju na casu - pronalaze opsta mjesta u knjizevnosti srednjeg vijeka - simuliraju srednjevjekovni tekst (knjizevni oblici, stil). Ukoliko za to postoje neophodni preduslovi, ucenici bi tokom srednjoskolskog skolovanja trebalo da upoznaju mjesta od knjizevno-istorijskog i kulturnog znacaja za Crnu Goru. Trebalo bi da posjete Obod, manastire i crkve oko Skadarskog jezera, Savinu, Medun, Dajbabe, Ostrog, Muzej na Cetinju, Cetinjski manastir...

4.2. Epska poezija - Zenidba kralja Vukasina - Marko Kraljevi ukida svadbarinu -Zenidba Maksima Crnojevia - Osveta Batria Perovica - Tri suznja - Bolani Dojcin - Jedna narodna pjesma po izboru nastavnika (Predlaze se odlomak iz spjeva koji je Milman Peri zabiljezio u Bijelom Polju 1935. od Avda Meedovia) 4.3. Narodna proza - vrste -izbor iz Antologije crnogorske narodne proze (biblioteka Luca) -izbor iz Antologije bosnjacke usmene umjetnosti (priredio Husein Basi)

4.2. Znaju podjelu nase narodne epike na cikluse - odlike stila nase epike - deseterac - isticu lirsko u epskom - izrazajna sredstva - biblijski elementi - primjena znanja o epici.

4.1. Njegovanje osjeanja za lijepo.

4.1. Izrazajno citanje - pronalazenje motiva - recitovanje. 4.2. Citanje odlomaka - govorenje odlomaka - ucenici traze opsta mjesta - analiziraju likove.

4.2. Buenje osjeanja prema proslosti - uvazavanje razlicitosti - nacionalna tolerancija - ravnopravnost polova - hrabrost, prastanje, odanost, miroljubivost - identifikacija sa karakterima.

4.3. Uocavanje specificnosti pripovijedanja - funkcija stvarnog i nestvarnog. 4.3. Citanje odabranih tekstova - izdvajanje karakteristicnih mjesta - isti dogaaj prikazuje u razlicitim vremenskim planovima.

4.3. Vrednovanje postupaka.

5. Humanizam i renesansa 5.1. Bokaco: ''Dekameron'' (novela po izboru nastavnika) Epoha Crnojevia (crnogorske stamparije na kraju XV vijeka,

5.1. Pravi se paralela izmeu

ure Crnojevi i stampar Makarije) 5.2. Francesko Petrarka : "Kanconijer" Ljudevit Paskovi

anticke, srednjovjekovne knjizevnosti i renesanse - sto je humanizam, a sto renesansa. 5.1. Citanje odlomaka - uocavaju odlike novele - ucenici uocavaju kako motiv povezuje sva zbivanja u noveli.

5.3. Marin Drzi : "Novela od Stanca"

5.2. Uocavanje motiva - petrarkizam - novi senzibilitet (u odnosu na srednjovjekovno poimanje ljubavi) - sonetna forma. 5.3. Uloga pjesme, poslovice, zagonetke, igre rijeci - farsa - pastorala. 5.2. Ljubav kao petrarkisticki motiv.

5.4. Humanizam i renesansa na prostoru Crne Gore

5.2. Izrazajno citanje soneta - uocavaju stilske figure - recitovanje.

5.3. Njegovanje ljubavi prema covjeku i prirodi. 6. Barok i klasicizam 6.1. Ivan Gunduli: "Osman" (Prvo pjevanje), Ivan Antun Nenadi 6.2. Molijer: "Tvrdica" ili "Tartif" 6.1. Uocavanje istorijskog i neistorijskog - idejna i stilska obiljezja - struktura vremena i prostora

5.3. Kompoziciono razlazu dramu.

7. Domaa lektira 7.1. Viljem Sekspir: ''Romeo i Julija''

6.2. Primjena teorijskih znanja o drami. 6.1. Prolaznost vlasti i sile (i pojedinca i drustva i naroda).

6.1. Citanje odlomaka.

7.2. Servantes: ''Don Kihot'' (odlomak po izboru nastavnika)

7.1. Odlike renesansne drame i pozorista i njihova nova uloga.

6.2. Izbjegavanje poroka (tvrdicluk, licemjerje) - njegovanje etickih nacela u zivotu sa drugima.

6.2. Gledanje pozorisne predstave - citanje odlomaka.

7.2. Zna da objasni strukturne elemente epskog: prostor, vrijeme i likove - karakterizacija likova - sta je parodija. 8. Knjizevni jezik 8.1. Opsti pojmovi o jeziku - metajezik - standardizacija i norma Istorijski razvoj jezika - knjizevni jezici do XIX vijeka - staroslovenski - zetska redakcija ("Miroslavljevo jevanelje") - ruskoslovenski - slavenoserbski spomenici 8.1. Ucenik treba da: - zna da objasni sta je jezik, njegov znacaj za komunikaciju, njegovu mo u odnosu na druge nacine sporazumijevanja i njegove funkcije - zna kako se normira jedan jezik, sta je norma, a sta standardizacija

7.1. Ljubav kao pokretacki motiv - izbjegavanje sukoba - tolerancija. 7.2. Njegovanje osjeanja za pravdu i pravicnost - uvazavanje ideala stvarnosti - ideali kao pokretacki motivi.

7.1. Izdvajaju scene koje ilustruju renesansni zivot - uocavaju Sekspirov sonet u dijalogu junaka. 7.2. Citaju odlomke - uocavaju elemente parodije - Govore o Servantesovoj kritici drustva - prave paralelu izmeu junaka - govore o sukobu ideala i stvarnosti.

8.1. Svijest o znacaju maternjeg jezika - integrativna snaga jezika

8.1. Povezati sa nastavom knjizevnosti - objasnjavaju jezik kao

- zna da navede knjizevne jezike do XIX vijeka, uoci razlike meu njima i razumije istorijske promjene.

8.2. Narjecja , dijalekti (dijalekatska osnovica knjizevnog jezika) - standardni, nestandardni izrazi - zargon, argo, sleng - jezicko raslojavanje - individualno - teritorijalno - socijalno - funkcionalno - termini: idiolekt, sociolekt, dijalekt.

- jezicka tolerancija ­ uvazavanje razlicitosti - odnos prema jezickoj tradiciji - oformljivanje licne, nacionalne i drzavne samosvijesti - sposobnost razgovora i slusanje drugih uz postovanje i kriticnost - svijest o tudjicama i izbjegavanju tudjica.

8.2. Razlikuje narjecja i dijalekte, prepoznaje nestandardne jezicke varijetete i izbjegava ih u govoru i pisanju - zna da prepozna i objasni jezicko raslojavanje - razumije znacenje termina: idiolekt, sociolekt, dijalekt... i razlikuje ih.

psiholosku, biolosku i sociolosku pojavu - na izabranu temu ili pojam pokusavaju da gestikulacijom i mimikom objasne, tj. prikazu istu pojavu, a onda porede sa pisanim ili izgovorenim tekstom - porede sa drugim nacinima sporazumijevanja. - iz enciklopedija i drugih izvora pronalaze tekstove pisane nekim od starih knjizevnih jezika - uocavaju grafeme, ornamentiku, inicijale - prepoznaju (ukoliko mogu) rijeci bliske danasnjim oblicima, uporeuju. 8.2. Pronalaze (ili im se sugerisu) tekstove sa dijalekatskim izrazima, citaju, komentarisu, normiraju, uocavaju razlike - pisu rjecnik zargonizama svoje generacije.

9. Jezicki sistem i nauke koje se njime bave 9.1. Jezik kao sistem znakova - Fonetika i fonologija - Tvorba rijeci - Sintaksa - Leksikologija 9.1. Ovladavanje osnovnim elementima jezika kao sistema - poznaje nauke koje se bave jezikom

9.1. Vjezbanja u izradi tekstova

9.1. Integracija kroz jezike. 10. Fonetika - Glasovni sistem - Fonoloski sistem - Morfofonologija - Akcenatski sistem 10. Uocavanje distinkcije, glasfonema, rijec-morfema - poznaje i prepoznaje glasovne promjene i pravilno ih upotrebljava u govoru i pisanju - sposoban je da pravilno govori i akcentuje - poznaje akcenatski sistem.

razlicitih funkcionalnih stilova.

11. Pravopis 11.1. Osnovni principi - pisanje velikog slova, pisanje skraenica, pisanje ijekavice

10. Iz odabranog teksta prepoznaju rijeci u kojima se izvrsila glasovna promjena, objasnjavaju, daju primjere, dopunjavaju tekstove.

12. Kultura izrazavanja i pisanja 12.1. Tehnika pisanja sastava - principi komponovanja pismenog sastava: jedinstva, odabiranja, skladnosti, proporcije, izrazitosti, raznovrsnosti - Molba

11.1. Usvojiti pravopisna rjesenja na mjestima glasovnih promjena - sluzenje pravopisnim prirucnicima - pravilno upotrebljava veliko slovo u pisanju - zna da pise skraenice - zna da pravilno pise ijekavicu - izbjegava najcese gramaticke greske.

11.1. Sigurnost, samopouzdanje.

12.1. Ucenik ovladava tehnikom pisanja sastava

11.1. Pisu po diktatu i kontrolisu, ispravljaju tekstove sa greskama, popunjavaju tekstove - prepisuju krai tekst ekavskog izgovora ijekavicom - pisu pismene zadatke - prepoznaju i vjezbaju principe komponovanja na primjerima dobrih i losih pismenih sastava (tekstovi se mogu umnoziti pa ucenici daju sugestije, vrednuju).

- Zalba - Zahvalnica - Pismo - Cestitka - Oglas - Reportaza - Putopis - Dnevnik - Biografija - Kultura usmenog izrazavanja - Tempo - Intonacija.

- sposoban je za aktivno pisanje i slusanje - sposoban je da napise razlicite forme potrebne u svakodnevnoj komunikaciji - zna da napise narativni tekst - razvija sposobnost govorenja o odslusanom ili odgledanom - jasno, pravilno i razumljivo govori - moze da izrazajno govori - da isprica dogaaj - prepoznaje funkcionalne stilove - moze samostalno da komentarise funkcionalne stilove.

12.1. Kultura dijaloga.

12.1. Slusanje i citanje strucnih tekstova Slusanje i citanje publicistickih tekstova Vjezbanja u izradi razlicitih formi potrebnih u svakodnevnoj pismenoj komunikaciji.

6. Okvirni spisak literature Teorijsko-metodoloska i ostala literatura u cilju modernog pristupa realizacije nastave jezika i knjizevnosti (U pitanju je mogui izbor koji svaki nastavnik dograuje ili mijenja shodno sopstvenom izboru i opredjeljenju za nacin na koji e ostvariti postavljene operativne ciljeve.) 1. Recnik knjizevnih termina, Nolit, Beograd, 1985. 2. Kristal Dejvid: Enciklopedijski recnik moderne lingvistike, Nolit, Beograd, 1985. 3. Dejvid Kristal: Kembricka enciklopedija jezika, Nolit, Beograd. 4. Kreativno vaspitanje, casopis, 10 brojeva, Kreativni centar, Beograd. 5. Marinkovi Simeon: Metodika kreativne nastave srpskog jezika i knjizevnosti, Kreativni centar, Beograd, 1995. 6. Bugarski Ranko: Uvod u opstu lingvistiku, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995 (tree izdanje). 7. Klajn Ivan: Jezik oko nas, Nolit, Beograd, 1980. 8. Klajn Ivan: Recnik jezickih nedoumica, Nolit, Beograd, 1987 (drugo izdanje). 9. Klajn Ivan, Ivi Pavle, Pesikan Mitar, Brbori Branislav: Jezicki prirucnik, RTB Beograd, 1991. 10. Lesi Zdenko: Jezik i knjizevno djelo, Zavod za izdavanje udzbenika, Sarajevo, 1982 (cetvrto izdanje). 11. Stanojci Zivojin, Popovi Ljubomir: Gramatika srpskog jezika, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997 (peto izdanje) i druge vazee gramatike meritornih autora. 12. Stevanovi Mihailo: Savremeni srpskohrvatski jezik I i II, Naucna knjiga, Beograd, 1975 (tree izdanje). 13. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura I, Strucna knjiga, Beograd, 1998 (cetvrto izdanje). 14. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura II, Strucna knjiga, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 15. Milan Sipka: Price o rijecima, Svjetlost, Sarajevo, 1984 (sedmo izdanje). 16. Ivi Milka: O Vukovom i vukovskom jeziku, Cigoja, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 17. Selimovi Mesa: Za i protiv Vuka, 1981. 18. Recnik srpskohrvatskog knjizevnog jezika, Matica srpska, Novi Sad. 19. Vuk Stefanovi Karadzi: Srpski rjecnik. 20. Ostoji Branislav, Vujici Dragomir: Recnik (i)jekavizama srpskog jezika, CID, Podgorica, 2ooo. 21. Vukovi Novo, Putevima stilisticke ideje. 22. Danojli Milovan: Muke s recima, 1990 (cetvrto izdanje). 23. Bahtin Mihail: Napomene uz metodologiju nauke o knjizevnosti, Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 24. Bahtin Mihail: O romanu, Nolit, Beograd, 1989. 25. Radoje Simi: Morfonoloski procesi u srpskohrvatskom jeziku, njihovi uzroci i posledice; ITP ''Unireks'' ­ Niksi, MH ''Aktuel'' ­ graficki atelje, Zemun; Beograd ­ Niksi, 1994. 26. Bart Rolan: Knjizevnost, mitologija, semiologija, Nolit, Beograd, 1971. 27. Baslar Gaston: Poetika prostora, ''Kultura'', Beograd, 1969. 28. Curtijus E. R.: Evropska knjizevnost i latinsko srednjovjekovlje, Matica hrvatska, Zagreb, 1971. 29. Comski Noam: Gramatika i um, Nolit, Beograd, 1972. 30. Dubrovski Serz: Zasto nova kritika, ''SKZ'', Beograd, 1971. 31. Ejhenbaum Boris: Knjizevnost, Nolit, Beograd, 1972. 32. Epstejn Mihail: Postmodernizam, ''Zepter Book World'', Beograd, 1998. 33. Fridrih Hugo: Struktura moderne lirike. 34. Frye Northrop: Anatomija kritike, ''Naprijed'', Zagreb, 1979. 35. Gadamer Hans Georg: Istina i metoda, Logos, ''Veselin Maslesa'', Sarajevo, 1978. 36. Hirs E. D.: Nacelna tumacenja, Nolit, Beograd, 1983. 37. Istorijski roman, Institut za knjizevnost i umetnost Beograd, Institut za knjizevnost Sarajevo, 1992 ­ 1996.

38. Jaus Hans Robert: Estetika recepcije, Nolit, Beograd, 1978. 39. Jung K. G.: Covek i njegovi simboli, Narodna knjiga ­ Alfa, Beograd, 1996. 40. Kaler Dzonatan: Strukturalisticka poetika, SKZ, Beograd, 1990. 41. Kasirer Ernst: Filozofija simbolickih oblika, Dnevnik, ''Knjizevna zajednica Novog Sada'', Novi Sad, 1985. 42. ''Knjizevno delo i njegova graa'', ''Tekst i kontekstualnost'', ''Citat, montaza, kolaz'', Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 43. Lotman Jurij: Zapazanja o umetnickom prostoru, ''Knjizevna kritika'', Beograd, jul ­ avgust 1989. 44. Miocinovi Mirjana: Moderna teorija drame, Nolit, Beograd, 1981. 45. Kajzer: Jezicko knjizevno djelo, ''Knjizevna misao'', Beograd, 1973. 46. Nova kritika, Prosveta, Beograd, 1973. 47. Meletinski E. M.: Poetika mita, Nolit, Beograd. 48. Petkovi Novica: Od formalizma ka semiotici, BIGZ, Beograd, 1984. 49. Sosir Ferdinand: Opsta lingvistika, Nolit, Beograd, 1977. 50. Sklovski Viktor: Energija zablude, Prosveta, Beograd, 1981. 51. Sklovski Viktor. Graa i stil u Tolstojevom romanu ''Rar i mir'', Nolit, Beograd, 1984. 52. Teorija filma, priredio Dusan Stojanovi, Nolit, Beograd, 1978. 53. Turkovi Hrvoje: Razumijevanje filma, Graficki zavod Hrvatske, Zagreb, 1988. 54. Uspenski Boris: Poetika kompozicije, Semiotika ikone, Nolit, Beograd 1979. 55. Velek Rene, Voren Ostin: Teorija knjizevnosti, Nolit, Beograd, 1974. 56. Pravopis srpskohrvatskog jezika, skolsko izdanje, Matica srpska / Matica hrvatska, Novi Sad ­ Zagreb, Beogradski izdavacko ­ graficki zavod, Beograd 1977. 57. Mitar Pesikan, Mato Pizurica, Jovan Jerkovi: Pravopis srpskoga jezika, prirucnik za skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva ­ Beograd, Matica srpska, Novi Sad 2001. 58. R. Simi, Z. Stanojci, B. Ostoji, B. ori, M. Kovacevi: Pravopis srpskoga jezika sa recnikom, Beograd ­ Niksi, 1993. 7. Materijalni uslovi za izvoenje nastave Materijalni uslovi podrazumijevaju kvalitetne ucionice, kabinet, medijateke, biblioteku, sredstva za obuku nastavnika. Valjalo bi da postoje i saradnici, medijatori, u toku sprovoenja reforme obrazovanja. 8. Obavezni nacini provjeravanja znanja - Provjeravanje mora da bude redovno, stimulativno i javno; - Ucenik treba da ima svoj karton u koji bi se unosili rezultati svih provjera ­ numericki i opisni; - U jednom polugodistu ucenik mora da bude ocijenjen najmanje dva puta; - Ocjenjuju se: pismeni i domai zadaci ( NAPOMENA: Rade se cetiri pismena zadatka u toku skolske godine). dnevnici citanja govorni nastupi recitovanje znanja i vjestine u okviru grupnog rada - Ocjenjivanje ucenika slijedilo bi taksonomske stepene na osnovu Blumove klasifikacije (prepoznavanje, razumijevanje, upotreba, analiza, sinteza, vrednovanje). 9. Uslovi za napredovanje i zavrsetak predmeta - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine koja je izvedena iz ocjena sa usmenih i pismenih provjera dobijenih tokom klasifikacionih perioda; - Izrada svih hronoloskih tabela.

10. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika Nastavu srpskog jezika i knjizevnosti mogu izvoditi diplomirani profesori srpskog jezika i knjizevnosti, knjizevnosti i srpskog jezika, komparativne i opste knjizevnosti. 11. Nacin prilagoavanja predmeta ucenicima sa posebnim potrebama - Program za izuzetno nadarene ucenike; - Individualna nastava; - Nivo poveanih zahtjeva od 30% - 100% - u zavisnosti od procjene nastavnika - Obezbijediti posebne materijalno-tehnicke uslove za rad sa ovakvim ucenicima. 12. Povezanost sa drugim predmetima - Likovna i muzicka umjetnost - Istorija - Psihologija - Sociologija - Arhitektura - Matematika (npr.: znak u matematici). ISPITNI KATALOG NASTAVA JEZIKA Opsta znanja o jeziku U okviru opstih znanja o jeziku ucenik mora da zna: - sta je jezik, njegova svojstva i funkcije - da objasni razvoj jezika - sta je jezicka konvencija - razvoj i vrste pisama - porodicu jezika kojoj pripada maternji jezik - da odredi mjesto maternjeg jezika u porodici jezika - sta je visejezicnost, a sta vise imenovanja jednog jezika - kako se normira i standardizuje jezik - koji su vazei pravopisi, rjecnici i gramatike - da ih upotrebljava, tj. da pronae informaciju - knjizevne jezike i pisma do pojave Vuka, Vukov rad i savremenu jezicku situaciju, knjizevne dogovore - narjecja i dijalekte maternjeg jezika - vrste raslojavanja jezika i termine vezane za njih. Gramatika Ucenik iz gramatike treba da zna: - jezicku strukturu i nauke koje se bave jezikom - glasovne promjene i njihovu pravilnu upotrebu u govoru i pisanju - da pravilno akcentuje (kvantitet i mjesto akcenta) - vrste rijeci i njihove osobine (gramaticke kategorije i sintaksicke funkcije) - da ih mijenja (deklinacija, konjugacija, komparacija) - da ih pravilno upotrebljava u govoru / pisanju - da rijesi jezicku nedoumicu analogijom ili upotrebom rjecnika, gramatike, pravopisa

- kako se tvore rijeci - da pravilno pise slozenice i poluslozenice - leksikoloske termine (leksikografija, leksema) - da razlikuje rijeci po porijeklu i rijeci prema upotrebi - da ih navede - da ih adekvatno koristi - da prepozna tip i karakter teksta na osnovu leksema - sta su fraze, termini, kalkovi, klisei - da pravilno i jasno izrazi misao, tj. da sklapa recenicne djelove - da preoblikuje (izrazi misao na vise nacina) - da uoci informativnu i stilsku vrijednost recenice - da pojednostavi izraz - da ''razbija'' slozene recenice na prosirene (proste) - da usloznjava izraz (stvara slozene od prosirenih) - padezni sistem i sinonimiju padeza - da pravilno upotrijebi padezne oblike u govoru i pisanju - da pravilno koristi predlosko-padezne konstrukcije - da pravilno izgovori i napise negaciju - pravila kongruencije - glagolska vremena i nacine - da pravilno izgovori i napise glagolske oblike - da razlikuje indikativnu, modalnu i relativnu upotrebu glagolskih vremena i nacina - da uoci njihovu stilsku funkciju - sta je pragmaticna strana jezika i da poznaje govorne cinove. Poznavanje pravopisa - da upotrijebi veliko slovo u pisanju - da pise skraenice - da pravilno pise ijekavicu - da pravilno rastavlja i sastavlja rijeci u pisanju - da rastavlja rijeci na kraju reda - da koristi interpunkciju i pravopisne znake gdje je potrebno - da prilagoava rijeci iz stranih jezika maternjem - da ih pravilno mijenja i pise (transkripcija). Kultura citanja, slusanja i govora - da primijeni gramaticka i pravopisna pravila - da normira odreeni tekst - da jasno, razumljivo i pravilno govori i pise. Slusanje i govor Ucenik: - razumije procitano (odslusano, odgledano) - umije da ponovi, preprica sadrzinu - moze da odgovori na pitanja vezana za sadrzinu (zapaza detalje) - umije da komentarise (kriticki procijeni) tekstove - moze da prepozna namjenu, stil, razumljivost, jezicku pravilnost, stav autora teksta - moze da ispravi nepravilnost i nerazumljivost - umije da isprica dogaaj - umije da ga obogati deskripcijom i emocijama - moze da prepozna funkcionalane stilove, njihove vrste i da ih kriticki dozivljava - umije samostalno da pripremi govorni nastup i da govorno nastupa - umije da koristi podsjetnik i da improvizuje - umije izrazajno da govori - umije da rezimira - sposoban je da razgovara, polemise

- umije da argumentuje stavove - zna da racionalno upotrijebi vrijeme - uvazava sagovornika - na osnovu slusanja moze da prepozna biografiju, putopis, reportazu, esej. Citanje - umije da cita pravilno, tecno i izrazajno - umije pravilno da akcentuje, intonira, pravi pauze - razumije procitano - umije da cita vodei racuna o stilu i o namjeni procitanog. Pisanje - zna samostalno da napise sastav - zna da napise esej - zna da napise rezime - zna da pise biljeske, podsjetnik, zapisnik - zna da koristi naraciju, deskripciju, refleksiju i raspravu - prepoznaje i pise razlicitim funkcionalnim stilovima i koristi njihove oblike: krai tekst naucnog stila (strucni) publicisticke vrste: vijest, informaciju, intervju, reportazu administrativne: molbu, zalbu, cestitku, konkurs, oglas - zna da napise putopis, biografiju kao umjetnicki i neumjetnicki tekst - zna da lektorise tekst, koristei osnovne lektorske znake - moze da stilizuje tekst. NASTAVA KNJIZEVNOSTI Opsti standardi - Ucenici su u stanju da odslusaju, procitaju i interpretiraju knjizevne tekstove od antike do kraja XX vijeka. - Nakon citanja teksta u stanju su da izraze svoj dozivljaj: osjeanja, predstave, misljenja i saznanja. - Ucenici su u stanju da rasclane knjizevni tekst koristei osnovne knjizevno-teorijske pojmove. - Sposobni su da vrednuju estetske, eticke i saznajne domete procitanog djela. - U stanju su da nastavu knjizevnosti dovedu u vezu sa sopstvenim iskustvima i znanjima iz drugih oblasti. - Ucenici su sposobni da pripreme i kazuju ono sto su pripremili (o svom dozivljaju, o procitanom djelu), da komentarise djelo, da nacini knjizevnu paralelu, da vrednuje djela prema kvalitetima. - Sposobnost dozivljavanja lijepe knjizevnosti ucenici dokazuju i izrazajnim kazivanjem i kazivanjem napamet kraih literarnih oblika. - U stanju su da napisu pismeni sastav o procitanom djelu, da tekst parafraziraju, prepricaju, prikazu, analiziraju i vrednuju. - Ucenici su u stanju da napisu tekst u kojem prikazuju junaka, odreeni problem, izvjestaj o domaem citanju, dnevnik citanja, interpretaciju, esej i, izuzetno, da sami stvaralacki pisu. - Poznaju knjizevne epohe i pravce, mogu da ih porede i vrednuju njihove domete. - Povezuju teoriju i istoriju knjizevnosti u koherentan sistem znanja. - Smisleno i samostalno upotrebljavaju teorijska znanja o knjizevnosti.

Standardi prema godinama ucenja I razred Ucenik treba da: - samostalno i sa razumijevanjem, u sebi ili naglas, cita knjizevno-umjetnicki tekst (odnosno odlomak teksta) iz savremene knjizevnosti kao i tekstove od antike zakljucno sa renesansom - umije da izrazi svoj dozivljaj, osjeanja, predstave, misljenja i spoznaje izazvane knjizevno-umjetnickim tekstom - na primjeru odreenog teksta odredi knjizevni rod (lirika, epika, drama) i knjizevnu vrstu, kao i da svoje odreenje obrazlozi - jasno formulise temu djela i razlaze ga na manje tematsko-motivne cjeline - objasni svojstva pjesnickog jezika: slikovitost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punou znacenja - u lirskom tekstu uoci i izdvoji najfrekventnije stilske figure (lirske paralelizme anaforu, epiforu, metaforu, metonimiju, eufemizam, alegoriju, simbol; asindet, polisindet, elipsu; aluziju, osimoron, ironiju) - rasclani stih prema zakonima nase silabicko-tonske versifikacije: da odredi stope, naglaske, cezuru, prepozna i razlikuje trohej, jamb, daktil, strofu i tip rime - kompozicionu organizaciju pjesme dovede u vezu sa njenim smislom (efekti ponavljanja, raspored pjesnickih slika) - sonetnu formu - prepozna i odredi baladu - sta je psalam - razliku izmeu epike u stihu i epike u prozi - uoci odlike strukturnih elemenata epskog: prostora, vremena i zbivanja - razlikuje termine: sadrzaj, fabula i size - sazeto izlozi fabulu djela i ukaze na epizode i digresije - razumije i razlikuje motiv i motivaciju - odlike epske pjesme i epa; posebno epskog stila na primjeru nase epike - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - uoci poziciju pripovjedaca: er- i ich- forma, pouzdani i nepouzdani pripovjedac - razlikuje dramski tekst i didaskalije i u stanju je da kompoziciono razlozi dramu prema trodjelnoj / petodjelnoj shemi - uoci konfliktne linije, glavnu i sporedne i da o njima izvjestava - objasni pojam katarze - napravi knjizevnu paralelu, zasnovanu ili na kontrastnim odlikama knjizevnih epoha ili na motivsko-tematskoj i idejnoj slicnosti djela - ukaze na eticke i saznajne vrijednosti djela - pripremi i odrzi govorni nastup o knjizevno-umjetnickom tekstu - izrazajno napamet kazuje jedan krai knjizevni tekst, cime dokazuju sposobnost estetskog dozivljaja i interpretacije - napise sastav o procitanom djelu: da opisu lik, izloze radnju, komentarisu djelo i nacine osnovnu knjizevnu analizu - napise literarni tekst o svom dozivljaju knjizevnog djela, dnevnik citanja, odnosno krai prikaz procitanog djela KATALOG ZNANJA U katalogu znanja nalaze se djela koja se obrauju u prvoj godini izucavanja maternjeg jezika i knjizevnosti: Teorija knjizevnosti: Knjizevnost kao umjetnost Pjesnicki jezik

Stil, versifikacija Slojevitost knjizevnog djela Knjizevni rodovi i vrste Metodoloski pristup knjizevnom djelu Knjizevnost staroga vijeka: ''Ep o Gilgamesu'' Sofokle: ''Antigona'' Homer: ''Ilijada'' ili ''Biblija'' ''Legenda o potopu'' ''Jevanelje po Mateju'' Kuran: 103 poglavlje ''El' Asr'' Srednjovjekovna knjizevnost: ''Ljetopis popa Dukljanina'' Odabrano zitije Jelena Balsi: ''Otpisanije bogoljubno'' Jefimija: ''Pohvala knezu Lazaru'' Stefan Lazarevi: ''Slovo ljubve'' Narodna knjizevnost: ''Zenidba kralja Vukasina'' "Zenidba Maksima Crnojevia" ''Bolani Dojcin'' ''Banovi Strahinja'' ''Osveta Batria Perovia'' ''Tri suznja'' Izbor iz muslimanske narodne epike ''Visa je gora od gore'', ''Ljubavni rastanak'', ''Djevojka cara nadmudrila'', ''Hasanaginica'' Humanizam i renesansa: Petrarka: ''Kanconijer'' Sekspir: ''Romeo i Julija'', ''Hamlet'' Bokaco: ''Dekameron'' Servantes: ''Don Kihot'' (odlomci) Marin Drzi: ''Novela od Stanca'' Barok, klasicizam, prosvetiteljstvo: Ivan Gunduli: ''Osman'' (prvo pjevanje) Molijer: ''Tartif'' Crnogorska primorska knjizevnost Dositej Obradovi: ''Zivot i prikljucenija'' Jovan Sterija Popovi: ''Tvrdica'' Petar I Petrovi Njegos: ''Poslanice'', ''Kuluk''

1. NAZIV PREDMETA MATERNJI JEZIK I KNJIZEVNOST 2. KATALOG ZNANJA SRPSKI, CRNOGORSKI, BOSNJACKI I HRVATSKI JEZIK I KNJIZEVNOSTI 3. Broj casova po godinama obrazovanja i oblicima nastave 3+2 4. Opsti ciljevi nastave

1. Ucenici razvijaju vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja maternjim jezikom, birajui formu prikladnu situaciji - svjesni su da je maternji jezik najprikladniji za izrazavanje i obrazlaganje njihovog misljenja - sticu sposobnost da slusaju, pitaju i odgovore na ono sto drugi pitaju, kao i da razumiju znacenje neverbalnih poruka. 2. Vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja ucenici sticu na primjerima razlicitih tekstova koje slusaju, citaju i zapisuju. Pod nastavnikovim rukovoenjem uce se da ih razumiju, razlazu, analiziraju i kriticki vrednuju. Nakon toga ucenici mogu da sami sastavljaju slicne tekstove, razumljive, smislene i jezicki ispravne. 3. Ucenici ovladavaju knjizevnim jezikom, znaju njegove principe i normu i koriste ih u sastavljanju usmenih i pisanih tekstova. Budui da se nastava zasniva na reprezentativnim knjizevnim tekstovima, kao i na neknjizevnim tekstovima, ucenici formiraju potpunu sliku fonetskih, morfoloskih, sintaksickih i leksickih struktura svog maternjeg jezika. Ucenik, takoe, ovladava razlicitim stilskim obrascima i stice sposobnost adekvatne upotrebe funkcionalnih stilova prilikom govora i pisanja. 4. Razvijajui vjestine komunikacije ucenik se socijalizuje, postaje svjestan mogunosti da utice na svoju sredinu i da ucestvuje u drustvenom zivotu. 5. Kroz nastavu knjizevnosti ucenici se razvijaju u slobodne, kreativne i kulturne licnosti, kritickog uma i oplemenjenog jezika. Nastava knjizevnosti posebno utice na formiranje etickih principa, razvijanje misaonih procesa, kao i na bogaenje i nijansiranje emotivnog sklopa ucenika. 6. Na odabranim primjerima iz nase i svjetske knjizevnosti ucenici shvataju osnovne knjzevno-teorijske pojmove i razvoj zanrovskih oblika. Osposobljeni su da u knjizevnom djelu prepoznaju estetske, eticke i saznajne vrijednosti. 7. Kroz nastavu knjizevnosti ojacava se samosvijest ucenika, njegov nacionalni i evropski kulturni identitet i svijest o civilizacijskom zajednistvu sa drugima. 8. Ucenici se osposobljavaju da koriste strucnu terminologiju, sto e im u buduem zanimanju omoguiti uspjesnu komunikaciju sa strankama i poslovnim partnerima. 9. Ucenici se podsticu da ucestvuju, uzmu ucesa? u svim oblicima vannastavnih aktivnosti i takmicenja, da sarauju u novinama i casopisima, radijskim i televizijskim kuama. Talentovani ucenici se podsticu da sami stvaraju knjizevno-umjetnicke tekstove. 10. Ucenici shvataju osobenost svog maternjeg jezika, cinjenicu da se njime sluzi vise razlicitih nacija , zbog cega se taj jezik razlicito imenuje, ali jednako obiljezava licni, nacionalni i drzavni identitet. 11. Ucenici se vaspitavaju u pravcu jezicke tolerancije, uvazavanja drugih jezika i jezickih manjina u svojoj sredini. 12.Ucenici se osposobljavaju da koriste i tehnicko-informativnu pomo prilikom prikupljanja, organizovanja i saopstavanja informacija, razumiju mo medija i sticu kriticki odnos prema njima.

5. Sadrzaji / Standardi znanja predmeta / Operativni ciljevi Razred: drugi Informativni ciljevi .

1. Realizam (u Evropi i kod nas)

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi

Specificni oblici izvoenja

1.1. Pojam, osobenosti, znacaj - poetika realizma (odnos prema stvarnosti, tipovi, zanrovi) Svetozar Markovi: "Pevanje i misljenje" (odlomci)

1.1.Ucenik prepoznaje nova poeticka nacela i uporedjuje ih sa romanticarskom poetikom. Ucenik razumije razliku izmedju relaizma kao metode i umjetnicke epohe. Shvata razloge drugaijeg knjizevnog transponovanja stvarnosti. 1.2. Ucenik prepoznaje elemente realisticke poetike: sklonost ka detaljnom opisu i dominaciju scena iz drustvenog zivota. Zna da analizira i uocava tipicnost

1.1. Razvijenje svijesti o potrebi promjena uz aktivno ucese pojedinca.

1.1. Predavanje , tumacenje i obrazlaganje poetike realizma.

1.2. Onore de Balzak: "Cica Gorio" - realisticki roman - motivacija - tipizacija likova i situacija - sveznajui pripovjedac

1.2. Njegovanje osjeaja za individualno i opste; - znacaj porodice i porodicnog sklada; - izgradjivanje moralnog stava o potrebi drustvenog angazmana kroz knjizevne forme.

1.2. Citanje ilustrativnih odlomaka; razgovor o znacenjima detalja u okviru cjeline. (Rad sa grupamareferat)

1.3. Nikolaj V. Gogolj: "Revizor" - dramska struktura - zanrovska transformacija - komedija situacije i drustvena komedija - dramski junaci 1.4. Radoje Domanovi: ''Voa''

situacija i likova. Umije da sintetizuje znacenjske slojeve romana u jedinstvenu knjizevnu strukturu.

1.5. Laza Lazarevi: "Sve e to narod pozlatiti" ili "Prvi put s ocem na jutrenje" -psiholoski realizam -psiholoska motivacija

1.6. Simo Matavulj: ''Pilipenda'' ili "Povareta"

1.3.Razvijanje kritickog stava prema negativnim pojavama u drustvu. Sagledavanje umjetnosti 1.3. Ucenik uocava sazetost kao aktivnog kriticara drustvenih i moralnih dramske radnje. Zna da izvrsi karakterizaciju likova devijacija. Prepoznaje vaznost pojedinacnih scena i piscevu sposobnost da na 1.4. Izgraivanje kritickog vise nacina izgradi stava prema psihologiji karakter. mase i podcinjenosti pojedinca. 1.4. Ucenik zna da argumentuje primjerima ironije, groteske, satire i crnog humora stetnost izgraivanja `'kulta licnosti i drustvenih anahronizama. 1.5. Razvijanje sposobnosti da se prepozna porok (drustveni ili pojedinacni);. -spremnost da se pomogne 1.5. Ucenik prepoznaje i ugrozenom ljudskom biu. argumentuje funkcije knjizevnih postupaka : deskripcije, naracije, oblika govorenja u 1.6. Trazenje smisla u transponovanju realiteta u malim stvarima; knjizevne cinjenice. - razvijanje privrzenosti

1.3.Citanje po ulogama ilustrativnih scena i otkrivanje relevantnih "podataka" kroz razgovor. (Mogunost gledanja predstave "Revizor").

1.4. Citanje, analiza i komentarisanje ilistrativnih odlomaka satiricne pripovijetke.

1.5. Citanje i analiza ilustrativnih odlomaka propovijetke. Ucese ucenika u razgovoru o oblicima savremenih devijantnih pojava. 1.6. Analiza cjeline; ucenici

1.7. Vojislav Ili: "Sivo sumorno nebo" - deskriptivna poezija - opis koji usloznjava znacenje i priroda u funkciji prikazivanja unutrasnjih stanja. 1.8. Marko Miljanov: ''Primjeri cojstva i junastva''

1.6. Ucenik razumije i argumentuje umjetnicku jednostavnost u prikazivanju slika iz zivota pucke primorske porodice. Prepoznaje ulogu dijalekta u izgradjivanju frazeologije lika. 1.7. Ucenik prepoznaje funkciju pejzaza . Uocava prosirivanje i usloznjavanje njegovih znacenja. Primjenjuje znanja o stihu, stilu i stilskim figurama. Primjeuje modernizaciju pjesnickog izraza. 1.8. Ucenici znaju da vrednuju moralne kategorije cojstva i junastva. Tumace `'primjere'' i uspostavljaju analogije sa slicnim obicajnim kodeksima.

prema sopstvenom identitetu.

izdvajaju dijalektizme, klasifikuju ih i diskutuju o njihovoj upotrebi i funkcionalnosti.

1.7. Prevazilazenje melanholije i sumornih raspolozenja.

1.7. Razgovor o stilski valentnim sredstvima, koja su posluzila za formiranje pjesnickih slika.

1.8. Izgraivanje uvjerenja o univerzalnosti moralnih nacela; -razvijanje stava o prvenstvu etickog nad etnickim i potrebe za tolerancijom svake vrste.

1.8. Pojedinacno citanje odabranih "primjera", tumacenje, komentarisanje i aktuelizacija.

2. Knjizevnost moderne u Evropi i kod nas

2.1. Poeticki postulati, knjizevni pravci, pokreti 2.1. Ucenici uocavaju

2.1. Izgraivanje svijesti o uticaju drustvanih tokova na kulturu i umjetnost.

2.1. Predavanje i objasnjavanje poetike moderne.

2.2. Sarl Bodler: "Albatros" i "Saglasja" - larpurlartizam kao poeticki stav - sinestezija - univerzalna analogija - simbol

promjene stvaralacke paradigme, razlikuju knjizevne pravce, pokrete i skole i uocavaju slozenost stilske formacije moderne. 2.2.Ucenik razumije i moze da objasni izmjenu senzibiliteta i pjesnickog jezika. Prosiruje asocijativne moi i sposobnosti pronalazenja analogija. Sposoban je da govori o simbolickim potencijalima pjesme i pjesnicke slike. Moze da pravi paralelu sa tradicionalnim pjesnickim postupkom. 2.3. Ucenik umije da objasni osobenost i ''zaostajanje'' nase moderne u odnosu na evropsku Uocava spoljasnju organizaciju pjesme i sklonost modernistickih tekstova ka formalnom savrsenstvu. Umije da izdvaja elemente tradicionalnog i modernog.

2.2. Njegovanje potrebe za licnom slobodom i iskazivanjem individualnosti -bogaenje iskustva i senzibiliteta; -njegovanje smisla za lijepo

2.2. Izrazajno citanje pjesme; -stilska analiza uz aktivno ucesce ucenika u prepoznavanju modernistickih sredstava i postupaka.

2.3. Moderna u nasim knjizevnostima -uticaj i osobenosti A. Santi: "Pretpraznicko vece" Jovan Duci: "Jablanovi", ''Zalazak sunca'' Milan Raki: "Iskrena pesma", ''Dolap''

2.3. Razvijanje potrebe da se bude ukorak s vremenom; -pronalazenje smisla u stvaranju i kreativnosti - vjera u zivot uprkos sumornim tonovima - njegovanje osjeanja licne sigurnosti -prevazilazenje straha od smrti - otkrivanje slozenosti emotivnog svijeta u odnosima prema ljubavi, zivotu, prirodi.

2.3. Izrazajno citanje i stilska analiza pjesnickih tekstova; -korelacija motiva u modernistickim tekstovima; - primjena znanja o versifikaciji.

2.4. Lirski realizam Bora Stankovi: "Kostana"

U stanju je da izvrsi paralelu sa tekstovima koje je ranije citao. Otkriva slozenost modernistickog postupka u obradi tradicionalnih motiva ­ ljubav, zena ,zivot, piroda, bog, umjetnost. U stanju je da prepozna sinesteziju.

2.4..Razvijanje kritickog odnosa prema fenomenu slobode, konvencijama i tabuima. Ostvarivanje emancipacije u cilju razrjesavanja konflikata.

2.4. Citanje i analiza ilustrativnih konfliktnih scena. Gledanje predstave ili ekranizacije drame.

3. Knjizevnost prve polovine XX vijeka u Evropi i kod nas 3.1. Milos Crnjanski: ''Sumatra'' - sumatraizam

2.4. Ucenik uocava moderni pjesnicki senzibilitet u drami. Uocava mogunost korisenja folklornih motiva 3.1. Obogaivanje spoznaje u tekstu. Prepoznaje i analizira ulogu o univerzalnoj povezanosti. lokalnog kolorita i jezika. 3.1.Izrazajno citanje, analiza; konkretizacija "Objasnjenjem Sumatre".

Milos Crnjanski: ''Seobe'' (prva knjiga) - kolektivni junak

3.1. Ucenik moze da objasni i ukaze na moderni pjesnicki postupak. Objasnjava viseznacnost

- Njegovanje osjeaja za pripadnost kolektivu; -izgraivanje stava o licnoj egzistenciji; - razvijanje sposobnosti za

Citanje i komentarisanje ilustrativnih odlomaka uz

pjesnickog jezika i slojevitost znacenja na asocijativnim vezama. 3.2.Risto Ratkovi: "Bivsi aneli " i ''Pono mene'' Ucenik razumije paralelne tokove radnje i promjenu tacke gledista. Prepoznaje lirske elemente. Komentarise slozenost stvaralackog postupka, znacaj i originalnost stila i jezika. 3.2. Ucenik zna da pokaze i objasni odlike nadrealizma na tekstu. Uocava ukidanje konvencionalne logike u nadrealnoj imaginaciji. 3.3. Ucenik uocava elemente socijalne literature i znacaj odreenih stilskih figura. Razumije umjetnicku transpoziciju zbilje i pjesnicki angazman. Uocava i izdvaja kompozicione cjeline, apstrahuje kontraste.

uputstva za rad po grupama:demarkacija paralenog toka radnji; 3.2. Njegovanje sjeanja na karakterizacija pojednicnih likova; analiza kolektivnog voljene osobe, kao junaka. nastavak zivljenja. Smislenost traganja za 3.2. Izrazajno citanje prevazilazenjem stihova, iznosenje asocijacije egzistencijalne nesree u vezi sa pjesnickim tekstom. kroz duhovnu kreativnost. percepciju knjizevne rijeci. 3.3. Njegovanje osjeaja za socijalnu pravdu. 3.3. Iscitavanje pjesme po cjelinama i motivima.

3.3. Janko onovi: "Crnci i Crnogorci" - socijalna poezija - kontrast

3.4. Nikola Lopici: "Imanje" ili pripovijetka po izboru - socijalna pripovijetka

3.4. Formiranje svijesti o ulozi sociokulturnog miljea na nacin zivota i misljenja; - umijee ocuvanja egzistencije.

3.4. Citanje odlomaka na casu; - biranje karakteristicnih mjesta.

3.5. Mihailo Lali "Prvi

3.5. Izgradjivanje stava o aktivnom suprotstavljanju

snijeg" 3.4. Ucenik uocava i povezuje elemente socijalnog i psiholoskog. Sagledava strukturu price i istice kontrastne situacije i dramske elemente. 3.5.Ucenik uocava lajtmotivsku kompoziciju zbirke i vezivnu funkciju motiva prvog snijega. 3.7. Ivan Goran Kovaci: "Jama" ili Mirko Banjevi: "Sutjeska - poema 3.6. Ucenik razumije stilizovanu pjesnicku refleksiju o smislu poezije i rijeci u njoj. Uocava formu soneta, dotjeranost stiha i smirenost izraza. Otkriva funkcionalnost stilskih sredstava. 3.7. Ucenik uocava funkcionalnost stilskih figura, kompozicije, strofe, stiha, simbola, rime u oblikovanju smisla poeme argumentuje sklad pripovjedackog lirskog i dramskog na tekstu

zlu.

3.6. Enver ereku: ''Rijec''

3.6 Izgraivanje samopouzdanja u traganju za sopstvenom licnosu.

3.5. Citanje pojedninacnih prica; - analiza i povezivanje sa lajtmotivom.

3.6. Izrazajno citanje, analiza kroz razgovor na casu. 3.7. Ucvrsivanje svijesti o ratu kao drustvenom zlu.

3.7. Citanje odlomaka na casu i stilska analiza

3.8. Zuvdija Hodzi: Izbor iz pripovjedacke proze

3.8. Bogaenje umjetnicke percepcije I razvijanje multikulturalne svijesti.

3.8. Analiza pripovijetke na casu uz aktivno ucese ucenika.

4. Domaa lektira 4.1. Mihail Solohov: "Covjekova sudbina"

- razumije kazivanje u prvom licu. 3.8. Ucenik zna da izvrsi sadrzanu I strukturnu analizu, da opise postupak graenja likova na primjeru odabrane pripovijetke. 4.1. Uocena je struktura pripovijesti sa okvirnom pricom i potkrijepljena detaljima o realnoj ljudskoj egzistenciji. Argumentovana je simbolicnost "zivotopisa". Prepoznata je ironija sudbine. 4.2. Ucenik prezentuje sadrzajne i strukturne elemente pripovijetke. Uocio je specificnosti sociokulturnog miljea. 4.3. Ucenik izdvaja kompozicione cjeline i uocava razuenost narativne strukture. Prepoznaje tehniku `'price u prici''.

4.1. Izgraivanje stavova na istinama o covjeku u ratu i zivotu uopste; intregracija kroz samostalnu pismenu analizu knjizevnog djela. 4.2. Razvijanje nacionalne i vjerske tolerancije.

4.1. Citanje odlomaka na casu; - razgovor o sadrzajima i uputstva o tehnici samostalne analize; -provjera, analiza i verifikacija radova. 4.2. Citanje odlomaka na casu i upuivanje na samostalnu analizu. Provjera i verifikacija radova. 4.3. Citanje odlomaka, upuivanje na odreene tehnike obrade sizea.

4.2. amil Sijari: `'Bunar''

4.3. Ivo Andri: `'Prokleta avlija''

4.3. Razvijanje kritickog stava prema totalitarizmu; izgraivanje sposobnosti stvaralackog nadigravanja konacnosti.

Informativni ciljevi 5. Jezik 5.1. Tvorba rijeci (osnovni pojmovi o izvoenju rijeci) - vazniji modeli za izvoenje imenica, pridjeva i glagola

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi

Specificni oblici izvoenja

5.1. Ucenik zna da objasni tvorbu rijeci. Umije da je izvrsi na primjerima Pravilno pise slozenice i poluslozenice.

5.1. Integracija kroz izgraivanje jezicke kulture; sticanje znanja i usvajanje jezickih pravila i normi.

5.2. Ucenik razumije slojevitost knjizevnog jezika. Uocava poetsku i varijantsku leksiku, arhaizme, varvarizme, dijalektizme i dr. Poznaje leksikoloske termine i - znacenjski (semanticki) i formalni odnosi meu leksicke jedinice. Moze da ilustruje leksicku leksemama raznovrsnost. - stilska vrijednost lekseme Umije da stilski dotjera tekst i funkcionalni stilovi koristei stilske figure. Zna se sluziti rjecnicima. Zna da vrednuje tip i karakter - rijeci iz stranih jezika i teksta na osnovu leksema. kalkovi Zna da objasni termin purizam - rjecnici stranih rijeci (jezicko cistunstvo). Ucenik zna sta su termini, a sta - razumijevanje najvaznijih kalkovi. prefiksa i sufiksa porijeklom Umije da vrednuje stilsku 5.2. Leksikologija (sa elementima terminologije i frazeologije)

5.1.Vjezbanje na odabranim primjerima; - ucenici objasnjavaju tvorbu; - daju primjere (po analogiji); - vjezbaju pravilno pisanje, - ispravljaju greske (samokorekcija). 5.2. Pronalazenje raznih elemenata leksikologije po primjerima; - pretraga biblioteke. - ucenici prave rjecnike sinonima, antonima, koriste biblioteku, pretrazuju po rjecnicima; - mijenjaju rijeci u tekstu, ukazuju na stilske i semanticke razlike; - biraju rijeci, stilski dotjeruju tekst izabranim leksemama; - saznaju bogatstvo znacenja - prave akcelerativni

5.2.Razvijanje jezickog senzibiliteta, kulture pismenosti i komunikacije.

iz klasicnih jezika - osnovni pojmovi o terminologiji i terminima

valentnost teksta.

5.3.Sintaksa - padezni sistem -predlosko-padezne konstrukcije i njihove osnovne vrijednosti - kongruencija: definicija, osnovni pojmovi; gramaticka i semanticka kongruencija - sistem zavisnih recenica - vrste zavisnih recenica i njihove funkcije - veznicki izrazi

5.3. Ucenik poznaje i pravilno primjenjuje stecena znanja o padeznom sistemu.

5.3. Njegovanje sigurnosti, tacnosti, logicnog misljenja, imenovanja pojmova.

rjecnik; - traze i objasnjavaju znacenja rijeci pribliznih oblika tipa: lazan ­ lazljiv, strasan ­ strasljiv, interes ­ interesovanje itd.; - prepoznaju lekseme u tekstu; - navode primjere, uocavaju njihovu stilsku vrijednost, preoblikuju; - prepoznaju rijeci po porijeklu (iz kojeg su jezika), traze odgovarajue iz maternjeg; - razgovaraju o stilskoj vrijednosti tekstova; - navode primjere iz neposrednog iskustva itd. 5.3. Na tekstovima traziti, podvlaciti, uocavati, biljeziti i obrazlagati sintaksicne jedinice.

Ucenik razumije slaganje recenicnih djelova i mogunosti kongruiranja. Ucenik poznaje i analizira vrste zavisnih recenica na primjerima.

- sistem nezavisnih recenica - glavni tipovi naporednih konstrukcija - rasporeivanje sintaksickih jedinica - komunikativna kohezija - glagolska vremena i glagolski nacini - glagolski vid i glagolski rod - vremenska i modalna znacenja licnih glagolskih oblika - naporedne konstrukcije

Ucenik poznaje i analizira vrste nezavisnih recenica na primjerima.

Ucenik poznaje glagolske kategorije vida, roda, vremena, nacina; razlikuje vremenska i modalna znacenja glagolskih oblika.

6. Pravopis - interpunkcija - pravopisni znaci

6. Ucenik poznaje i pravilno primjenjuje interpunkciju i pravopisne znake.

6. Razvijanje samopouzdanja kroz jezicku kulturu.

6. Objasnjavanje na primjerima i provjera na pravopisnim vjezbama.

7. Kultura izrazavanja 7.1. Pismeno izrazavanje - publicisticki stil - vrste: vijest, izvjestaj, 7.1. Ucenik poznaje funkcionalne stilove, poznaje karakteristike

7.1. Integracija kroz

komentar, intervju, reportaza, opis predmeta, opis postupka, radni dnevnik. 7.2. Usmeno izrazavanje - zvanicni I nezvanicni tekstovi - strucni tekstovi -publicisticki tekstovi

publicistickog stila i njegovih vrsta; sposoban je da pise neke od formi tog stila.

7.2. Ucenik umije govorno da nastupa; da argumentije stavove i polemise. Razlikuje funkcionalne stilove i sposoban je da ih komentarise.

razvijanje samopuzdanja i 7.1. Objasnjavanje na takmicarskog duha u primjerima, vjezbanje, pismenom izrazavanju i primjeni adekvatnog stila. prepoznavnje ponuenih publicistickih vrsta; - samostalno pisanje po uputstvima nastavnika ili po 7. 2. Jacanje sigurnosti u izboru. usmenoj komunikaciji; -njegovanje jezicke 7.2. Objasnjavanje na kulture. primjerima. Radni zadaci: ucenici citaju po izboru zvanicne i nezvanicne, strucne i publicisticke tekstove. Ucenici obraaju paznju na tempo izgovora, intonaciju, naglasavanje rijeci ili grupe rijeci.

6. Didakticke preporuke Zbog brojnosti i raznovrsnosti programa pojedinacne didakticke preporuke bile bi nefunkcionalne, pa su ponuene kao jedinstven prilog svakom pojedinacnom programu. Clanovi komisije su pokusali da program i nastavne ciljeve Maternjeg jezika i knjizevnosti usklade sa savremenim izucavanjem knjizevnih tekstova i jezika, te da ih prilagode aktuelnim didaktickim normama, cime bi se modernizovala nastava ovog predmeta u srednjim strucnim skolama. Zbog predocene neophodnosti pisanja zajednickih udzbenika za gimnazije i srednje strucne skole, autori ovog programa su u najveoj mjeri ispostovali sadrzaje gimnazijskog programa za predmet Maternji jezik i knjizevnost. Radi kontinuiteta u izucavanju crnogorske knjizevnosti, u najobimnijim programima (4+3+3+3) i (3+3+3+3), ponudili smo dramu Nikole I Petrovia Njegosa ''Balkanska carica'', kao izborni sadrzaj, i prvi crnogorski roman ''Nevidbog'' Rista Ratkovia, kao obavezni sadrzaj. Kako je u strucnoj skoli ovaj predmet od opsteg a ne uze strucnog znacaja, zastupljen sa najvise tri casa sedmicno, bila je neophodna redukcija sadrzaja, informativnih ciljeva i formativnih zahtjeva. U nastavnom procesu ne treba zanemariti darovitije ucenike, kao ni one koji otezano prate predmetne sadrzaje, pa je zadatak nastavnika da organizuje dodatnu i/ili dopunsku nastavu. Uz predlozene programe, predvieni su i prezentovani izborni, koji se mogu realizovati po strucnoj procjeni nastavnika. Jezicki sadrzaji su sitematski rasporeeni. U dijelu usmene kulture izrazavanja obogaeni su proucavanjem i primenom funkcionalnih jezickih stilova, cime je nastava maternjeg jezika znatno inovirana a ucenicima je omogueno da steknu, do sada zapostavljenu, funkcionalnu pismenost. Jezik se izucava sistematski, a usvajanje jezicke norme se kontrolise i proverava u svakom razredu putem pismenih i govornih vjezbi. Ucenicima se stavlja do znanja da su govor, citanje, pisanje i slusanje slozeni misaoni i radni procesi koji zahtevaju stalno usavrsavanje i nadogradnju. Dakle, posebnu paznju treba pokloniti kulturi izrazavanja. Rad na casu treba da razvija kooperativnost ucenika, da ih podstice na timski i istrazivacki rad, kreativnost i originalnost u resavanju zadataka. Koncept aktivne nastave treba da bude osnovno didakticko nacelo po kojem e se organizovati rad na casu. Budui da ucenici u prvom razredu savladavaju pristup knjizevnom djelu, to jest osnovna knjizevnoteorijska znanja, nastavu knjizevnosti u kasnijim razredima treba utemeljiti na primjeni tih znanja u obradi konkretnih tekstova, koji pripadaju razlicitim poetikama i knjizevnim pravcima. Nastavu knjizevnosti, gdje god to uslovi dozvoljavaju, treba povezati sa pozorisnom i filmskom umjetnosu, sto e ucenicima pribliziti knjizevne sadrzaje i istovremeno ukazati na razlicita modelativna sredstva pomenutih umjetnosti. Trebalo bi ravnomjerno rasporediti i unaprijed predvidjeti broj stranica koje ucenici u toku godine citaju. Pri tom treba izbjei pretjerano optereivanje ucenika i nefunkcionalno gomilanje zadataka, a akcenat staviti na kvalitet ne na kvantitet citanja. Bilo bi pozeljno da se ucenici osposobe i za prireivanje teksta (eseja, domaeg zadatka) na racunaru. Kod zanatskih zanimanja (tri ili dva razreda, sa dva casa sedmicno) neophodna su prilagoavanja kako u izboru jednostavnijih knjizevnih tekstova i kraih formi, tako i u pogledu redukcije jezickih sadrzaja. Nastavniku je prepusteno da na osnovu uvida u kvalitet znanja ucenika adekvatnim izborom oblika izvoenja nastave postigne neophodne formativne ciljeve. Budui da zivimo u informatickom dobu, neophodno je da se ucenici osposobe za adekvatno korisenje izvora informacija: recnika, enciklopedija, interneta. Opsti cilj nastave Maternjeg jezika i knjizevnosti jeste svestran razvoj ucenikove licnosti i njegova socijalizacija, to jest konstruktivno ukljucivanje u drustveni zivot. Smatramo da je nastava knjizevnosti u tom smislu veoma inspirativna jer, izucavajui knjizevnu, fiktivnu stvarnost, ucenici se upoznaju sa razlicitim sociokulturnim kodovima i etickim kodeksima. Na taj nacin oni prevladavaju eventualnu ksenofobiju i razvijaju toleranciju prema razlicitim kulturnim modelima. Dakle, sadrzaji koji se izucavaju u okviru ovog predmeta mogu posluziti za ostvarivanje brojnih socijalizacijskih ciljeva: razvijanje verske i

nacionalne tolerancije, usvajanje demokratskih principa, uocavanje znacaja porodice i njene podrske, uvazavanje sagovornika i razvijanje kulture dijaloga. Bilo bi pozeljno da ucenici tokom srednjoskolskog obrazovanja upoznaju geografske lokalitete od knjizevnoistorijskog i kulturnog znacaja, kao i najvaznije kulturne spomenike i institucije u Crnoj Gori. U tu svrhu trebalo bi organizovati ekskurzije. Nastavnik po mogunosti na pocetku skolske godine zajedno sa ucenicima odreuje radne zadatke koje e oni u toku godine realizovati. Pri tom bi bilo pozeljno ravnomjerno rasporediti gradivo da pojedini ucenici ne bi bili zapostavljeni a drugi preoptereeni. Da bi se znanje iz knizevnosti formiralo kao funkciolani sistem, neophodno je uspostavljati stalne paralele meu djelima i epohama, sto e ucenicima omoguiti i savladavanje osnovnih principa komparativnog izucavanja knjizevnosti. Predvidjeno je da izrada skolskih pismenih zadataka traje dva skolska casa.

7. Okvirni spisak literature Teorijsko-metodoloska i ostala literatura ponuena je u cilju modernizacije nastave maternjeg jezika i knjizevnosti. U pitanju je mogui izbor koji svaki nastavnik dograuje ili mijenja shodno sopstvenoj metodologiji, koju e koristiti u ostvarivanju postavljenih operativnih ciljeva. 1. Recnik knjizevnih termina, Nolit, Beograd, 1985. 2. Kristal Dejvid: Enciklopedijski recnik moderne lingvistike, Nolit, Beograd, 1985. 3. Marinkovi Simeon: Metodika kreativne nastave srpskog jezika i knjizevnosti, Kreativni centar, Beograd, 1995. 4. Bugarski Ranko: Uvod u opstu lingvistiku, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995 (tree izdanje). 5. Klajn Ivan: Jezik oko nas, Nolit, Beograd, 1980. 6. Klajn Ivan: Recnik jezickih nedoumica, Nolit, Beograd, 1987 (drugo izdanje). 7. Klajn Ivan, Ivi Pavle, Pesikan Mitar, Brbori Branislav: Jezicki prirucnik, RTB Beograd, 1991. 8. Stanojci Zivojin, Popovi Ljubomir: Gramatika srpskog jezika, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997 (peto izdanje). 9. Stevanovi Mihailo: Savremeni srpskohrvatski jezik I i II, Naucna knjiga, Beograd, 1975 (tree izdanje). 10. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura I, Strucna knjiga, Beograd, 1998 (cetvrto izdanje). 11. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura II, Strucna knjiga, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 12. Ivi Milka: O Vukovom i vukovskom jeziku, Cigoja, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 13. Selimovi Mesa: Za i protiv Vuka, Beograd, Bigz, 1981. 14. Recnik srpskohrvatskog knjizevnog jezika, Matica srpska, Novi Sad. 15. Vuk Stefanovi Karadzi: Srpski rjecnik. 16. Ostoji Branislav, Vujici Dragomir: Recnik (i)jekavizama srpskog jezika, CID, Podgorica, 2ooo. 17. Vukovi Novo, Putevi stilisticke ideje, Podgorica ­ Niksi, Jasen, 2000. 18. Bahtin Mihail: O romanu, Nolit, Beograd, 1989. 19. Radoje Simi: Morfofonoloski procesi u srpskohrvatskom jeziku, njihovi uzroci i posledice; ITP ''Unireks'' ­ Niksi, MH ''Aktuel'' ­ graficki atelje, Zemun; Beograd ­ Niksi, 1994. 20. Bart Rolan: Knjizevnost, mitologija, semiologija, Nolit, Beograd, 1971. 21. Baslar Gaston: Poetika prostora, ''Kultura'', Beograd, 1969. 22. Curtijus E. R.: Evropska knjizevnost i latinsko srednjovjekovlje, Matica hrvatska, Zagreb, 1971. 23. Comski Noam: Gramatika i um, Nolit, Beograd, 1972. 24. Dubrovski Serz: Zasto nova kritika, ''SKZ'', Beograd, 1971. 25. Ejhenbaum Boris: Knjizevnost, Nolit, Beograd, 1972. 26. Epstejn Mihail: Postmodernizam, ''Zepter Book World'', Beograd, 1998. 27. Fraj Nortrop: Anatomija kritike, ''Naprijed'', Zagreb, 1979.

28. Istorijski roman, Institut za knjizevnost i umetnost Beograd, Institut za knjizevnost Sarajevo, 1992 ­ 1996. 29. Jaus Hans Robert: Estetika recepcije, Nolit, Beograd, 1978. 30. Jung K. G.: Covek i njegovi simboli, Narodna knjiga ­ Alfa, Beograd, 1996. 31. Kaler Dzonatan: Strukturalisticka poetika, SKZ, Beograd, 1990. 32. Kasirer Ernst: Filozofija simbolickih oblika, Dnevnik, ''Knjizevna zajednica Novog Sada'', Novi Sad, 1985. 33. ''Knjizevno delo i njegova graa'', ''Tekst i kontekstualnost'', ''Citat, montaza, kolaz'', Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 34. Lotman Jurij: Zapazanja o umetnickom prostoru, ''Knjizevna kritika'', Beograd, jul ­ avgust 1989. 35. Miocinovi Mirjana: Moderna teorija drame, Nolit, Beograd, 1981. 36. Kajzer: Jezicko knjizevno djelo, ''Knjizevna misao'', Beograd, 1973. 37. Nova kritika, Prosveta, Beograd, 1973. 38. Meletinski E. M, Poetika mita, Nolit, Beograd. 39. Petkovi Novica: Od formalizma ka semiotici, BIGZ, Beograd, 1984., «Dva srpska romana» (Studije o Necistoj krvi i Seobama), Beograd, Narodna knjiga, 1988. 40. Sosir Ferdinand: Opsta lingvistika, Nolit, Beograd, 1977. 41. Sklovski Viktor: Energija zablude, Prosveta, Beograd, 1981. 42. Teorija filma, priredio Dusan Stojanovi, Nolit, Beograd, 1978. 43. Turkovi Hrvoje: Razumijevanje filma, Graficki zavod Hrvatske, Zagreb, 1988. 44. Uspenski Boris: Poetika kompozicije, Semiotika ikone, Nolit, Beograd 1979. 45. Velek Rene, Voren Ostin: Teorija knjizevnosti, Nolit, Beograd, 1974. 46. Pravopis srpskohrvatskog jezika, skolsko izdanje, Matica srpska / Matica hrvatska, Novi Sad ­ Zagreb, Beogradski izdavacko ­ graficki zavod, Beograd 1977. 47. Mitar Pesikan, Mato Pizurica, Jovan Jerkovi: Pravopis srpskoga jezika, prirucnik za skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva ­ Beograd, Matica srpska, Novi Sad 2001. 48. R. Simi, Z. Stanojci, B. Ostoji, B. ori, M. Kovacevi: Pravopis srpskoga jezika sa recnikom, Beograd ­ Niksi, 1993. 49. Milivoj Solar, Teorija knjizevnosti, Zagreb, Skolska knjiga, 1984. 50. Petar Milosavljevi, Teorija knjizevnosti, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 1997. 51. D. Vucenov, Domanovieva satira kao pripovetka, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 52. Miroslav Egeri, Dervis i smrt Mese Selimovia, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 53. Branko Popovi, Lelejska gora Mihaila Lalia, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 54. V. Vuleti, Revizor Nikolaja Gogolja, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 8. Materijalni uslovi za izvoenje nastave Materijalni uslovi podrazumijevaju: kvalitetne ucionice, kabinet, medijateke, biblioteku, sredstva za obuku nastavnika. Valjalo bi da postoje i saradnici, medijatori, u toku sprovoenja reforme obrazovanja. 9. Obavezni nacini provjeravanja znanja - Provjeravanje mora da bude redovno, stimulativno i javno; - Ucenik treba da ima svoj karton u koji bi se unosili rezultati svih provjera ­ numericki i opisni; - U jednom polugodistu ucenik mora da bude ocijenjen najmanje dva puta; - Ocjenjuju se: pismeni i domai zadaci ( NAPOMENA: Rade se dva ili cetiri pismena zadatka u toku skolske godine). dnevnici citanja govorni nastupi recitovanje

znanja i vjestine u okviru grupnog rada - Ocjenjivanje ucenika slijedilo bi taksonomske stepene na osnovu Blumove klasifikacije (prepoznavanje, razumijevanje, upotreba, analiza, sinteza, vrednovanje). 10. Uslovi za napredovanje i zavrsetak predmeta - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine koja je izvedena iz ocjena sa usmenih i pismenih provjera dobijenih tokom klasifikacionih perioda; - Izrada svih hronoloskih tabela. 11. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika Nastavu maternjeg jezika i knjizevnosti mogu izvoditi diplomirani profesori srpskohrvatskog jezika i knjizevnosti, srpskog jezika i knjizevnopsti , hrvatskog jezika i knjizevnosti, bosanskog jezika i knjizevnosti, knjizevnosti i srpskog jezika, komparativne i opste knjizevnosti. 12. Nacin prilagoavanja predmeta ucenicima sa posebnim potrebama - Program za izuzetno nadarene ucenike; - Individualna nastava; - Nivo poveanih zahtjeva od 30% - 100% - u zavisnosti od procjene nastavnika - Obezbijediti posebne materijalno-tehnicke uslove za rad sa ovakvim ucenicima. 13. Povezanost sa drugim predmetima - Likovna i muzicka umjetnost - Istorija - Psihologija - Sociologija - Arhitektura -Matematika (npr.: znak u matematici) Racunarstvo i informatika ISPITNI KATALOG NASTAVA JEZIKA Opsta znanja o jeziku U okviru opstih znanja o jeziku ucenik mora da zna: - sta je jezik, njegova svojstva i funkcije - da objasni razvoj jezika - sta je jezicka konvencija - razvoj i vrste pisama - porodicu jezika kojoj pripada njegov maternji jezik - da odredi mjesto maternjeg jezika u porodici jezika - sta je visejezicnost, a sta vise imenovanja jednog jezika - kako se normira i standardizuje jezik - koji su vazei pravopisi, rjecnici i gramatike maternjih jezika - da ih upotrebljava, tj. da pronae informaciju - knjizevne jezike i pisma do Vuka, Vukov rad i savremenu jezicku situaciju, knjizevne dogovore - narjecja i dijalekte naseg jezika - vrste raslojavanja jezika i termine vezane za njih (idiolekt, sociolekt...).

Gramatika Ucenik iz gramatike treba da zna: - jezicku strukturu i nauke koje se bave jezikom - glasovne promjene i njihovu pravilnu upotrebu u govoru i pisanju - da pravilno akcentuje (kvantitet i kvalitet, mjesto akcenta) - vrste rijeci i njihove osobine (gramaticke kategorije i sintaksicke funkcije) - da ih mijenja (deklinacija, konjugacija, komparacija) - da ih pravilno upotrebljava u govoru / pisanju - da rijesi jezicku nedoumicu upotrebom rjecnika, gramatike, pravopisa - kako se tvore rijeci - da pravilno pise slozenice i poluslozenice - leksikoloske termine (leksikografija, leksema) - da razlikuje rijeci po porijeklu i rijeci prema upotrebi - da prepozna tip i karakter teksta na osnovu leksema - sta su fraze, termini, kalkovi, klisei - da pravilno i jasno izrazi misao, tj. da sklapa recenicne djelove - da preoblikuje (izrazi misao na vise nacina) - da uoci informativnu i stilsku vrijednost recenice - da pojednostavi izraz - da razlaze slozene recenice na prosirene (proste) - da usloznjava recenicu (stvara slozene od prosirenih) - padezni sistem i sinonimiju padeza - da pravilno upotrijebi padezne oblike u govoru i pisanju - da pravilno koristi predlosko-padezne konstrukcije - da pravilno izgovori i napise negaciju - pravila kongruencije - glagolska vremena i nacine - da pravilno izgovara i napise glagolske oblike - da razlikuje indikativnu, modalnu i relativnu upotrebu glagolskih vremena i nacina - da uoci njihovu stilsku funkciju. Poznavanje pravopisa - da upotrijebi veliko slovo u pisanju - da pise skraenice - da pravilno pise ijekavicu - da pravilno rastavlja i sastavlja rijeci u pisanju - da rastavlja rijeci na kraju reda - da koristi interpunkciju i pravopisne znake gdje je potrebno. Kultura citanja, slusanja i govora - da primijeni gramaticka i pravopisna pravila - da normira odreeni tekst - da jasno, razumljivo i pravilno govori i pise. Slusanje i govor Ucenik: - razumije procitano (odslusano, odgledano) - moze da odgovori na pitanja vezana za sadrzinu (zapaza detalje) - umije da komentarise (kriticki procijeni) tekstove - moze da prepozna namjenu, stil, razumljivost, jezicku pravilnost, stav autora teksta - moze da ispravi nepravilnost i nerazumljivost - umije da isprica dogaaj - umije da ga obogati deskripcijom i emocijama - moze da prepozna funkcionalane stilove, njihove vrste i da ih kriticki dozivljava - umije samostalno da pripremi govorni nastup i da govorno nastupa

- umije da koristi podsjetnik i da improvizuje - umije izrazajno da govori - umije da rezimira - sposoban je da razgovara, polemise - umije da argumentuje stavove - uvazava sagovornika - na osnovu slusanja moze da prepozna biografiju, putopis, reportazu, esej. Citanje - umije da cita pravilno, tecno i izrazajno - umije pravilno da akcentuje, intonira, pravi pauze - razumije procitano - umije da cita vodei racuna o stilu i o namjeni procitanog. Pisanje - zna samostalno da napise sastav - zna da napise rezime - zna da pise biljeske, podsjetnik, zapisnik - zna da koristi naraciju, deskripciju, refleksiju i raspravu - prepoznaje i pise razlicitim funkcionalnim stilovima i koristi njihove oblike: krai tekst naucnog stila (strucni) publicisticke vrste: vijest, informaciju, intervju, reportazu administrativne: molbu, zalbu, cestitku, konkurs, oglas - zna da napise putopis, biografiju kao umjetnicki i neumjetnicki tekst. NASTAVA KNJIZEVNOSTI Opsti standardi -Ucenici su u stanju da procitaju i interpretiraju knjizevne tekstove -Nakon citanja ucenici su u u stanju da analiziraju tekst uz primjenu knjizevno teorijskih znanja - Sposobni su da vrednuju estetske, eticke i saznajne domete procitanog djela. - U stanju su da nastavu knjizevnosti dovedu u vezu sa sopstvenim iskustvima i znanjima iz drugih oblasti. -Ucenici su sposobni da komentarisu djelo, da nacine knjizevnu paralelu i da vrednuju djela (u pismenoj i usmenoj formi) -Ucenici su u stanju da napisu tekst u kojem prikazuju odreenu knjizevnu problematiku, dnevnik citanja, interpretacije, esej i, izuzetno, da sami stvaralacki pisu - Poznaju knjizevne epohe i pravce, mogu da ih porede i vrednuju njihove domete. - Povezuju teoriju i istoriju knjizevnosti u koherentan sistem znanja. - Smisleno i samostalno upotrebljavaju teorijska znanja o knjizevnosti. Standardi prema godinama ucenja I razred Ucenik treba da: - samostalno i sa razumijevanjem, u sebi ili naglas, cita knjizevno-umjetnicki tekst (odnosno odlomak teksta) iz savremene knjizevnosti, kao i tekstove od antike zakljucno sa klasicizmom - umije da izrazi svoj dozivljaj, osjeanja, predstave, misljenja i spoznaje izazvane knjizevno-umjetnickim tekstom - na primjeru odreenog teksta odredi knjizevni rod (lirika, epika, drama) i knjizevnu vrstu, kao i da svoje odreenje obrazlozi - jasno formulise temu djela i razlaze ga na manje tematsko-motivne cjeline

- objasni svojstva pjesnickog jezika: slikovitost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punou znacenja - u lirskom tekstu uoci i izdvoji najfrekventnije stilske figure (lirske paralelizme anaforu, epiforu, metaforu, metonimiju, eufemizam, alegoriju, simbol; asindet, polisindet, elipsu; aluziju, osimoron, ironiju) - rasclani stih prema zakonima nase silabicko-tonske versifikacije: da odredi stope, naglaske, cezuru, prepozna i razlikuje trohej, jamb, daktil, strofu i tip rime - kompozicionu organizaciju pjesme dovede u vezu sa njenim smislom (efekti ponavljanja, raspored pjesnickih slika) - sonetnu formu - prepozna i odredi baladu - sta je psalam - razliku izmeu epike u stihu i epike u prozi - uoci odlike strukturnih elemenata epskog: prostora, vremena i zbivanja - razlikuje termine: sadrzaj, fabula i size - sazeto izlozi fabulu djela i ukaze na epizode i digresije - razumije i razlikuje motiv i motivaciju - odlike epske pjesme i epa; posebno epskog stila na primjeru nase epike - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - uoci poziciju pripovjedaca: er- i ich- forma, pouzdani i nepouzdani pripovjedac - razlikuje dramski tekst i didaskalije i u stanju je da kompoziciono razlozi dramu prema trodjelnoj / petodjelnoj shemi - uoci konfliktne linije, glavnu i sporedne i da o njima izvjestava - objasni pojam katarze - napravi knjizevnu paralelu, zasnovanu ili na kontrastnim odlikama knjizevnih epoha ili na motivsko-tematskoj i idejnoj slicnosti djela - ukaze na eticke i saznajne vrijednosti djela - pripremi i odrzi govorni nastup o knjizevno-umjetnickom tekstu - izrazajno napamet kazuje jedan krai knjizevni tekst, cime dokazuju sposobnost estetskog dozivljaja i interpretacije - napise sastav o procitanom djelu: da opisu lik, izloze radnju, komentarisu djelo i nacine osnovnu knjizevnu analizu - napise literarni tekst o svom dozivljaju knjizevnog djela, dnevnik citanja, odnosno krai prikaz procitanog djela II razred - objasni promjene u okviru knjizevnih rodova kroz epohe i stilove od realizma da kraja XX vijeka - razlikuje realizam kao metod i kao pravac - u tekstu koji pripada lirici, razumije i moze da objasni promjenu senzibiliteta koji donosi moderna - objasni simbol, univerzalnu analogiju, sinesteziju, estetiku ruznog - da ostvari stilsku i versifikacijsku analizu modernistickog stihovanog teksta, da rezultate poveze sa smislom pjesme, pri cemu koristi znanja stecena u prethodnom razredu - objasni postupak ocuenja na primjeru knjizevnog teksta - analizira roman kao cjelinu i u stanju je da razlikuje osnovne strukturne elemente - poznaje istorijski razvoj romana i navede njegove osnovne vrste - izrazajno kazuju napamet jedan knjizevni tekst - da govori o odabranom knjizevnom djelu - napise komentar djela zasnovan na samostalnom uocavanju , promisljanju i upotrebi stecenih knjizevno teorijskih znanja i strucne literature - uoci avangardna svojstva tekstova, novu leksiku i njene estetske domete - obrazlozi smjenjivanje tacaka gledista i obrazlozi estetske i saznajne domete tog postupka - razumiju dramski postupak: psiholoski i socijalno motivisan dramski sukob - napise reportazu, izvjestaj, intervju, komentar.

KATALOG ZNANJA U katalog znanja ulaze djela koja se obrauju kroz dvogodisnje skolovanje: Teorija knjizevnosti: Knjizevnost kao umjetnost Pjesnicki jezik Stil, versifikacija Slojevitost knjizevnog djela Knjizevni rodovi i vrste Metodoloski pristup knjizevnom djelu Knjizevnost staroga vijeka: ''Ep o Gilgamesu'' Sofokle: ''Antigona'' Homer: ''Ilijada'' ili ''Biblija'' ''Legenda o potopu'' ''Jevanelje po Mateju'' Kuran: 103 poglavlje ''El' Asr'' Srednjovjekovna knjizevnost: ''Ljetopis popa Dukljanina'' Odabrano zitije Jefimija: ''Pohvala knezu Lazaru'' Stefan Lazarevi: ''Slovo ljubve'' Jelena Balsi: ''Otpisanije bogoljubno'' Narodna knjizevnost: ''Zenidba kralja Vukasina'' ''Bolani Dojcin'' ''Banovi Strahinja'' ''Hasanaginica'' ''Marko Kraljevi ukida svadbarinu'' ''Osveta Batria Perovia'' ''Tri suznja'' Izbor iz bosnjacke narodne epike ''Visa je gora od gore'', ''Ljubavni rastanak'', ''Djevojka cara nadmudrila'' Humanizam i renesansa: Petrarka: ''Kanconijer'' Sekspir: ''Romeo i Julija'', ''Hamlet'' Bokaco: ''Dekameron'' Servantes: ''Don Kihot'' (odlomci) Marin Drzi: ''Novela od Stanca'' Barok, klasicizam: Ivan Gunduli: ''Osman'' (prvo pjevanje) Molijer: ''Tartif'' Prosvjetiteljstvo: Petar I Petrovi Njegos: ''Poslanice'', ''Kuluk'' Dositej Obradovi: ''Zivot i prikljucenija'' Jovan Sterija Popovi: ''Tvrdica''

Romantizam: E.A.Po «Gavran» Puskin: ''Cigani'' Gete: ''Bauk'' Vuk Karadzi ­ znacaj i djelo Petar II Petrovi Njegos: ''Gorski vijenac'', ''No skuplja vijeka'' Branko Radicevi: ''Kad mlidija' umreti'' ura Jaksi: ''Pono'' Laza Kosti: ''Santa Maria della Salute'' ili «Meu javom I med snom" F.Presern: ''Sonetni vijenac'' Ivan Mazurani: ''Smrt Smail-age Cengijia'' S. M. Ljubisa: ''Kanjos Macedonovi'' Realizam: Balzak: ''Cica Gorio'' Gogolj: ''Revizor'' Marko Miljanov: ''Primjeri cojstva i junastva'' Radoje Domanovi: ''Voa'' (izbor) Laza Lazarevi: ''Sve e to narod pozlatiti'' ili ''Prvi put s ocem na jutrenje'' S. Matavulj: ''Pilipenda'' ili "Povareta" V. Ili: ''Sivo sumorno nebo'' Moderna: S. Bodler: ''Albatros'' i ''Saglasja'' Aleksa Santi: ''Vece na skolju'', ''Pretpraznicko vece'' Jovan Duci: ''Jablanovi'', ''Zalazak sunca'' Milan Raki: ''Iskrena pjesma'', ''Dolap'' B. Stankovi: ''Kostana'' Knjizevnost prve polovine XX vijeka: M. Crnjanski: ''Sumatra'', ''Seobe'' Risto Ratkovi: ''Pono mene'', ''Bivsi aneli'' Janko onovi: ''Crnci i Crnogorci'' Nikola Lopici: ''Imanje'' Enver ereku: ''Rijec'' Ivo Andri: ''Prokleta avlija'', ''Most na Zepi'', ''Aska i vuk'' Ivan Goran Kovaci: ''Jama'' Mirko Banjevi: ''Sutjeska'' Dobrisa Cesari ­ pjesma po izboru amil Sijari: ''Bunar'' Mihail Solohov: ''Covjekova sudbina'' Knjizevnost druge polovine XX vijeka: Mihailo Lali: ''Prvi snijeg'' Zuvdija Hodzi: ''Neko zove'' (izbor) Danilo Kis: ''Rani jadi''. IZBORNI PROGRAM: Drugi razred: K. Racin: ''Beraci duhana'' P. Koci: ''Mracajski proto'' B. Nusi: ''Gospoa ministarka'' R.Zogovi: ''Instrukcija maslini'' V. Popa: ''Kora'' (izbor)

1. NAZIV PREDMETA MATERNJI JEZIK I KNJIZEVNOST 2. KATALOG ZNANJA SRPSKI, CRNOGORSKI, BOSNJACKI I HRVATSKI JEZIK I KNJIZEVNOSTI 3. Broj casova po godinama obrazovanja i oblicima nastave 3 + 2+2 4. Opsti ciljevi nastave

1. Ucenici razvijaju vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja maternjim jezikom, birajui formu prikladnu situaciji - svjesni su da je maternji jezik najprikladniji za izrazavanje i obrazlaganje njihovog misljenja - sticu sposobnost da slusaju, pitaju i odgovore na ono sto drugi pitaju, kao i da razumiju znacenje neverbalnih poruka. 2. Vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja ucenici sticu na primjerima razlicitih tekstova koje slusaju, citaju i zapisuju. Pod nastavnikovim rukovoenjem uce se da ih razumiju, razlazu, analiziraju i kriticki vrednuju. Nakon toga ucenici mogu da sami sastavljaju slicne tekstove, razumljive, smislene i jezicki ispravne. 3. Ucenici ovladavaju knjizevnim jezikom, znaju njegove principe i normu i koriste ih u sastavljanju usmenih i pisanih tekstova. Budui da se nastava zasniva na reprezentativnim knjizevnim tekstovima, kao i na neknjizevnim tekstovima, ucenici formiraju potpunu sliku fonetskih, morfoloskih, sintaksickih i leksickih struktura svog maternjeg jezika. Ucenik, takoe, ovladava razlicitim stilskim obrascima i stice sposobnost adekvatne upotrebe funkcionalnih stilova prilikom govora i pisanja. 4. Razvijajui vjestine komunikacije ucenik se socijalizuje, postaje svjestan mogunosti da utice na svoju sredinu i da ucestvuje u drustvenom zivotu. 5. Kroz nastavu knjizevnosti ucenici se razvijaju u slobodne, kreativne i kulturne licnosti, kritickog uma i oplemenjenog jezika. Nastava knjizevnosti posebno utice na formiranje etickih principa, razvijanje misaonih procesa, kao i na bogaenje i nijansiranje emotivnog sklopa ucenika. 6. Na odabranim primjerima iz nase i svjetske knjizevnosti ucenici shvataju osnovne knjzevno-teorijske pojmove i razvoj zanrovskih oblika. Osposobljeni su da u knjizevnom djelu prepoznaju estetske, eticke i saznajne vrijednosti. 7. Kroz nastavu knjizevnosti ojacava se samosvijest ucenika, njegov nacionalni i evropski kulturni identitet i svijest o civilizacijskom zajednistvu sa drugima. 8. Ucenici se osposobljavaju da koriste strucnu terminologiju, sto e im u buduem zanimanju omoguiti uspjesnu komunikaciju sa strankama i poslovnim partnerima. 9. Ucenici se podsticu da ucestvuju, uzmu ucesa? u svim oblicima vannastavnih aktivnosti i takmicenja, da sarauju u novinama i casopisima, radijskim i televizijskim kuama. Talentovani ucenici se podsticu da sami stvaraju knjizevno-umjetnicke tekstove. 10. Ucenici shvataju osobenost svog maternjeg jezika, cinjenicu da se njime sluzi vise razlicitih nacija , zbog cega se taj jezik razlicito imenuje, ali jednako obiljezava licni, nacionalni i drzavni identitet. 11. Ucenici se vaspitavaju u pravcu jezicke tolerancije, uvazavanja drugih jezika i jezickih manjina u svojoj sredini. 12.Ucenici se osposobljavaju da koriste i tehnicko-informativnu pomo prilikom prikupljanja, organizovanja i saopstavanja informacija, razumiju mo medija i sticu kriticki odnos prema njima.

5. Sadrzaji / Standardi znanja predmeta / Operativni ciljevi Razred: drugi Informativni ciljevi 1. Prosvjetiteljstvo Formativni ciljevi 1. Ucenici se koriste znanjima iz istorije knjizevnosti i teorije knjizevnosti pri interpretaciji knjizevnih tekstova. 1.1. Ucenici mogu da uoce i izdvoje osobenosti pravca i stila. Razumiju odraz racionalizma na kulturu i knjizevnost u cilju drustvenog prosvjeivanja 1.2. Ucenici prepoznaju estetske kvalitete tekstova i zivu upotrebu narodnog jezika Znaju povezati istorijske pojave i literarni razvoj. 1.3. Ucenici umiju da izlazu nacela knjizevne epohe. U stanju su da argumentovano raspravljaju Socijalizacijski ciljevi 1. Razvijanje svijesti o znanju kao uslovu formiranja slobodne licnosti. 1.1. Razvijanje svijesti o vjerskoj toleranciji - vrijednost jednakosti i slobode za sve - teznja ka harmonizaciji ljudskih odnosa. 1.2. Izgraivanje svijesti o nacionalnom identitetu - jednakost pred zakonom - racionalno ureivanje ljudskih odnosa. 1.3. Uvazavanje znacaja porodice, razvijanje ljubavi prema knjizi i svestranom obrazovanju. Specificni oblici izvoenja 1. Predavanje, objasnjavanje, upuivanje na knjizevno-teorijsku literaturu. 1.1.Tekstove raditi na casovima uz instrukciju nastavnika; - rad u grupama.

1.1. Pojam, osobenosti, znacaj, poetika i veze sa racionalizmom

1.2. Petar I Petrovi Njegos: "Poslanice" - pismo - ''Kuluk'' (izborni sadrzaj) 1.3. Dositej Obradovi: "Pismo ljubeznom Haralampiju" (poetika) "Zivot i prikljucenija" (odlomci) - autobiografija - epistolarni roman

1.2. Citanje odabranih tekstova, analiza sadrzaja, stila i jezika

1.3. Citanje odlomaka i razgovor o njima.

1.4. Jovan Sterija Popovi: "Tvrdica" - komedija karaktera

o potrebi uvoenja narodnog jezika u knjizevnost. Prepoznaju zanrovske elemente u "autobiografiji".

1.4. Razvijanje svijesti o kontrolisanju i uvianju sopstvenih nedostataka. Razvijanje osjeaja za humor i shvatanje njegove drustvene funkcije.

2. Romantizam (u Evropi i kod nas) 2.1. Pojam, osobenosti, znacaj - poetika - odlike stila - zanrovi

1.4. Ucenici primjenjuju teorijska znanja o drami i scenskom jeziku. Komentarisu likove, njihove 2.1. Njegovanje tradicije i postupke, psihologiju i ideala slobode; frazeologiju. -obogaivanje licnosti u estetskom i emotivnom smislu. 2.1. Ucenik zna da uoci i izdvoji osobenosti romantizma, prepoznaje elemente romanticarske poetike: masta, pjesnicka sloboda, suvisnost, bjekstvo 2.2 Razvijanje estetskih kriterijuma i zelje za od stvarnosti. otkrivanjem nepoznatog. Snalazi se u zanrovskim odreenjima. U stanju je da izrazajno kazuje lirski tekst. 2.2 Ucenik analizira tekst 2.3. Uvazavanje razlicitih

1.4. Analiza odlomaka, gledanje predstave - dramatizacija (grupe dobijaju razlicite zadatke), sinteza.

2.1. Nastavnikovo izlaganje o poetici romantizma. - rad u grupama (istrazivanje, sugerisanje, traganje za izvorima), poreenje sa prethodnom stilskom formacijom.

2.2 Edgar Alan Po "Gavran"

2.3. A. S. Puskin:

2.2. Izrazajno citanje poeme u prepjevu V. Kosutia. Aktivno ucese ucenika u razgovoru o poemi (ucenje stihova po izboru uenika)

"Cigani" - poema

poeme: izdvaja elemente pripovjednog, lirskog, misticnog, asocijativnog, sintetizuje utiske i znanja.

sociokulturnih okolnosti i postovanje slobode izbora.

2.3. Izrazajno kazivanje odlomaka poeme, analiza onfliktnih situacija u djelu - dramatizacija.

2.3. Ucenik prepoznaje u poemi motiv "bjekstva od stvarnosti". Uocava nesklad izmeu zelja i mogucnosti u ostvarivanju slobode. 2.4.Vuk Stefanovi Karadzi Razlikuje elemente: (tekstovi iz svih oblasti rada) epskog, dramskog, lirskog i uocava pjesnikovu naklonost prema prirodi i slobodi.

2.4. Shvatanje stvaralastva kao vida borbe za odrzanje samobitnosti narod; privrzenost tradiciji; potkrepljivanje uvjerenja da uporan rad daje valjane rezultate.

2.4. Citanje odabranih odlomaka iz Vukovih tekstova, aktivno ucese ucenika u analizi znaajnih elemenata.

2.4. Ucenik zna da objasni znacaj usmene i pisane knjizevnosti za razvoj jezika, - shvata znacaj cjelokupnog 2.5. Petar II Petrovi Njegos: Vukovog rada (razumijevajui odabrane "Gorski vijenac" tekstove). ''No skuplja vijeka'' Zna da nabroji zbirke i vrste narodnih umotvorina; shvata njihovo vrednovanje u Evropi i znacaj za uvoenje narodnog jezika u

2.5. Razumijevanje "Gorskog vijenca" u kontekstu vremena nastanka sa ciljem razvijanja nacionalne i vjerske tolerancije.

2.5. Citanje i tumacenja stihova pojedinacno i po cjelinama.(Mogunost scenskog prikaza).

2.6. Branko Radicevi: "Kad mlidija' umreti" - elegija

kjizevnost. 2.5. Ucenici poznaju lirske, epske i dramske elemente u tekstu; prepoznaju sukob motivacijskih nacela, uocavaju originalnost pjesnikovog stila , analiziraju pjesnicki jezik. 2.6. Ucenici razumiju elegiju kao posebnu pjesnicku vrstu, analiziraju pjesnicki jezik i stil. 2.6. Razvijanje potrebe da se djelom i ljepotom nadzivi fizicka smrt.

Upuivanja na knjizevnonaucnu literaturu.

2.6. Izrazajno citanje, strukturna i stilska analiza pjesme.

2.7. Laza Kosti: "Santa Maria della Salute" ili "Meu javom i med snom"

2.7 Gajenje postovanja prema univerzalnim duhovnim vrijednostima. Shvatanje snage i ljepote poezije. 2.7. Izrazajno citanje i aktivno ucese u analizi svih segmenata pjesme.

2.8. Ivan Mazurani: "Smrt Smail-age Cengia"

2.9. Stefan Mitrov Ljubisa:

2.8. Osuda tiranije; gajenje 2.7. Ucenik razumije ideala slobode preplitanje emocije i - postovanje refleksije u pjesmi. Uocava individualne i specificnost strofe (stanca). zajednicke egzistencije Ucenici shvataju poeziju - razumijevanje kao stvaralacki cin izmeu poezije u sna i jave; uocavaju vremenskom viseznacnost rijeci. kontekstu.

2.8. Citanje i analiza po odlomcima, rad po grupama (forma referata), analiza jezickih i stilskih sredstava.

"Kanjos Macedonovi" 2.8. Ucenici razumiju transponovanje istorijskog dogaaja u umjetnicko djelo; razlikuju fakta i fikciju; uocavaju i argumentuju: epske i lirske elemente, dramske etape u razvoju radnje, umjetnicke i stilske vrijednosti djela i psihologiju likova. 2.9. Ucenici u djelu uocavaju veze izmeu istorije, predanja i umjetnicke price; analiziraju specificnost pripovijedanja obojenog humorom. 2.9. Prevladavanje kompleksa kroz suocavanje sa vlastitim nedostacima; - sposobnost razlikovanja prava i pravde.

2.9. Citanje , komentarisanje i razgovor o formalnom i stilskom gradjenju lika.

3. Realizam (u Evropi i kod nas) 3.1. Pojam, osobenosti, znacaj - poetika realizma (odnos prema stvarnosti, tipovi, zanrovi) Svetozar Markovi: "Pevanje i misljenje" (odlomci)

3.1. Razvijenje svijesti o potrebi promjena uz aktivno ucese pojedinca.

3.1. Predavanje, tumacenje i obrazlaganje poetike realizma.

3.2. Onore de Balzak: "Cica Gorio" - realisticki roman - motivacija - tipizacija likova i situacija - sveznajui pripovjedac

3.1.Ucenik prepoznaje nova poeticka nacela i uporedjuje ih sa romanticarskom poetikom.

3.2. Njegovanje osjeaja za individualno i opste; - znacaj porodice i porodicnog sklada; - izgraivanje moralnog stava o potrebi drustvenog

3.2. Citanje ilustrativnih odlomaka; razgovor o znacenjima detalja u okviru

3.3. Nikolaj V. Gogolj: "Revizor" - dramska struktura - zanrovska transformacija - komedija situacije i drustvena komedija - dramski junaci

Ucenik razumije razliku izmedju realizma kao metode i umjetnicke epohe. Shvata razloge drugacijeg knjizevnog transponovanja stvarnosti.

angazmana kroz knjizevne forme.

cjeline. (Rad sa grupamareferat)

3.4. Marko Miljanov: ''Primjeri cojstva i junastva''

3.2. Ucenik prepoznaje elemente realisticke poetike: sklonost ka detaljnom opisu i dominaciju scena iz drustvenog zivota. Zna da analizira i uocava tipicnost situacija i likova. Umije da sintetizuje znacenjske slojeve romana u jedinstvenu knjizevnu strukturu.

3.3.Razvijanje kritickog stava prema negativnim pojavama u drustvu. Sagledavanje umjetnosti kao aktivnog kriticara drustvenih i moralnih devijacija.

3.3.Citanje po ulogama ilustrativnih scena i otkrivanje relevantnih "podataka" kroz razgovor. (Mogunost gledanja predstave "Revizor").

3.4. Izgraivanje uvjerenja o univerzalnosti moralnih nacela; -razvijanje stava o prvenstvu etickog nad etnickim i potrebe za tolerancijom svake vrste.

3.5. Radoje Domanovi: "Voa" -satira -alegorija

3.3. Ucenik uocava sazetost dramske radnje. Zna da izvrsi karakterizaciju likova. Prepoznaje vaznost pojedinacnih scena i 3.5.Izgraivanje kritickog piscevu sposobnost da na stava prema psihologiji vise nacina izgradi mase; podcinjenosti karakter. pojedinca.

3.4. Pojedinacno citanje odabranih "primjera", tumacenje, komentarisanje i aktuelizacija.

3.5. Citanje, analiza i

3.6. Laza Lazarevi: "Sve e to narod pozlatiti" ili "Prvi put s ocem na jutrenje" -psiholoski realizam -psiholoska motivacija

3.4. Ucenici znaju da vrednuju moralne kategorije cojstva i junastva.Tumace "primjere", razumiju funkciju aforistickog, gnomskog i anegdotskog prikazivanja stvarnosti. Uspostavljaju analogije sa slicnim obicajnim kodeksima. 3.5. Ucenik razumije i objasnjava visesmislenost knjizevne strukture. Zna da argumentuje primjerima ironije, groteske, satire i crnog humora stetnost izgraivanja "kulta licnosti" i drustvenih anahronizama.

komentarisanje motiva, ilustrativnih epizoda satiricne pripovjetke.

3.6. Razvijanje sposobnosti da se prepozna porok (drustveni ili pojedinacni); - spremnost da se pomogne ugrozenom ljudskom biu.

3.7. Simo Matavulj: ''Pilipenda'' ili "Povareta"

3.6. Citanje i analiza ilustrativnih odlomaka propovijetke. Ucesce ucenika u razgovoru o oblicima savremenih devijantnih pojava.

3.7. Trazenje smisla u malim stvarima; - razvijanje privrzenosti prema sopstvenom identitetu.

3.7. Analiza cjeline; ucenici izdvajaju dijalektizme, klasifikuju ih i diskutuju o njihovoj upotrebi i funkcionalnosti.

3.8.Vojislav Ili: "Sivo sumorno nebo" - deskriptivna poezija - opis koji usloznjava znacenje i priroda u

3.6. Ucenik prepoznaje i argumentuje funkcije knjizevnih postupaka : deskripcije, naracije,

3.8. Prevazilazenje

funkciji prikazivanja unutrasnjih stanja.

oblika govorenja u transponovanju realiteta u knjizevne cinjenice.

melanholije i sumornih raspolozenja.

3.8. Razgovor o stilski valentnim sredstvima, koja su posluzila za formiranje pjesnickih slika.

4. Domaa lektira 3.7. Ucenik razumije i argumentuje umjetnicku jednostavnost u prikazivanju slika iz zivota pucke primorske porodice. Prepoznaje ulogu dijalekta u izgradjivanju frazeologije lika.

4.1. Ivo Andri: "Most na Zepi" i esej "Mostovi"

4.1.Njegovanje osjeanja prema neprolaznim vrijednostima.

4.1. Citanje radova; -diskusije i komentari o procitanom.

4.2. amil Sijari: "Bunar"

3.8. Ucenik prepoznaje funkciju pejzaza . Uocava prosirivanje i usloznjavanje njegovih znacenja. Primjenjuje znanja o stihu, stilu i stilskim figurama. Primjeuje modernizaciju pjesnickog izraza.

4.2.Izgraivanje stava o potrebi uspostavljanja socijalne pravde.

5. Jezik 5.1. Evolucija jezika - tipovi jezika

4.2. Citanje odlomaka; -diskusije i komentari o procitanom.

- jezicke srodnosti - razvoj pisma - bilingvizam - multilingvizam - diglosija Istorijski razvoj naseg jezika od XIX vijeka - Vukov rad; - usavrsavanje pisma, pravopisa, gramatike; - knjizevni dogovori.

4.1.Ucenik je uocio jednostavnost stila i smirenost naracije. Razumio je i argumentovao simboliku mostova u Andrievom stvaralastvu.

5.1. Razvijanje svijesti o znacaju maternjeg jezika kao mogucnosti integracije u svoju i srodne kulture

5.1. Predavanja, objasnjavanja na primjerima, ilustaracije na tekstovima, upuivanja na udzbenike, prirucnike i lingvisticku literaturu; obnavljanje i prosirivanje znanja

4.2. Ucenik je uocio specificnosti sociokulturnog miljea koji je prikazan u pripovijeci. Istakao je ulogu frazeologije likova u njihovom modelovanju.

5.2. Morfologija Vrste rijeci: Imenice - podjela po znacenju - gramaticke kategorije - sintaksicke funkcije - deklinacija

5.1. Ucenik umije da objasni razvoj jezika i razumije pojam jezicke konvencije - zna da nabroji vrste pisama i da objasni karakteristike istih - zna da navede jezicke srodnosti i porodice jezika - zna da odredi mjesto maternjeg jezika u

Ostvarivanje integracije

Glagoli - gramaticke kategorije - sintaksicke funkcije - glagolska vremena i nacini - konjugacija Pridjevi Zamjenice Brojevi, prilozi Nepromjenjive rijeci (predlozi,veznici, recce, uzvici) 5.3. Pravopis Sastavljeno i rastavljeno pisanje rijeci - podjela rijeci na kraju reda - interpunkcija i pravopisni znaci

porodicama jezika - poznaje sadasnju situaciju na nekadasnjem srpskohrvatskom jezickom podrucju - shvata i u stanju je da poveze istorijski razvoj jezika do XIX vijeka sa Vukovim radom i savremenom situacijom - razlikuje pojmove knjizevni i standardni jezik.

kroz jezicku kulturu; -formiranje stava o korisnosti znanja maternjeg jezika u razumijevanju i ucenju stranih jezika.

Obnavljanje, prosirivanje i nadgradnja stecenih znanja na primjerima iz tekstova. -Funkcionalizacija nastave pomou testova.

5.4. Kultura izrazavanja Pismeno izrazavanje - naucni stil - strucni tekstovi - zvanicni i nezvanicni tekstovi

Ucenici znaju, razumiju i analiziraju u okviru recenice: znacenja, oblike, vrste rijeci, promjene i funkcije. Odredjuju gramaticke kategorije lica roda broja, vida. Umiju pravilno da koriste i funkcionalizuju rijeci u

5.3.Razivjanje samopouzdanja u komunikaciji na osnovu poznavanja jezicke norme.

5.3.Objasnjavanje na primjerima; -provjera na pravopisnim vjezbama i svim vrstama pismenih zadataka.

5.4. Sposobnost da ucenik

govornoj i pisanoj komunikaciji.

sam sastavi tekst i osjeti zadovoljstvo zbog toga..

5.4.Sistematsko upuivanje, praenje i vrednovanje u svakom segmentu nastave maternjeg jezika i knjizevnosti ­ svakog ucenika pojedinacno.

Usmeno izrazavanje -citanje -govorenje -reprodukovanje sadrzaja -razgovor

5.3. Ucenik zna da ispravno pise rijeci i oblike:sastavljeno , rastavljeno; da pravilno prenosi dio rijeci u novi red; korektno upotrebljava interpunkcijske i pravopisne znake.

5.4. Ucenik moze da prepozna tekst pisan naucnim stilom i odredi njegove osobine - razlikuje pisane tekstove razlicitog tipa (sadrzine, stila) - sposoban je da ih kriticki

Razvijanje kulture dijaloga; -integracija kroz aktivno ucese u usmenoj komunikkaciji -izgraivanje licnog integriteta kroz sposobnost iznosenja stavova i uvjerenja, - uvazavanje sagovornika i njegovog misljenja.

procijeni - da izvrsi jezicko-stilsku analizu - da odredi namjenu - da napise slican tekst - moze da prepozna izrazito deskriptivni tekst - umije da koristi deskripciju, naraciju, govor - zna samostalno da odabere tekstove pogodne za: dopunjavanje, vrednovanje i utemeljivanje stavova. Ucenik priprema govorni nastup i govorno nastupa - govori i cita: jasno, pravilno i razumljivo; - zna izrazajno da govori; - razumije procitano (ili odslusano ili odgledano) - sposoban je da vodi dijalog - zna da argumentuje.

Razred: trei Informativni ciljevi 1. Knjizevnost moderne 1.1. Knjizevnost moderne u Evropi -poeticki postulati -knjizevni pravci -pokreti 1.1. Ucenici uocavaju promjene stvaralacke paradigme, razlikuju knjizevne pravce, pokrete i skole i uocavaju slozenost stilske formacije moderne. 1.1.Izgraivanje svijesti o uticaju drustvenih tokova na kulturu i umjetnost; -razvijanje svijesti prema individualitetu 1.1. Objasnjavanje osnovnih poetickih nacela moderne: uocavanje razlika i slicnosti knjizevnih pravaca koji ulaze u njen sastav: upucivanje na knjizevno-teorijsku literaturu. Formativni ciljevi Socijalizacijski ciljevi Specificni oblici izvoenja

1.2. Sarl Bodler: "Albatros" i "Saglasja" - larpurlartizam kao poeticki stav - sinestezija - univerzalna analogija - simbol

1.2. Ucenik razumije i moze da objasni izmjenu senzibiliteta i pjesnickog jezika. Prosiruje asocijativne moi i sposobnosti pronalazenja analogija. Sposoban je da govori o simbolickim potencijalima pjesme i pjesnicke slike. Moze da pravi paralelu sa tradicionalnim pjesnickim postupkom. Umije da koristi simbol u prosirivanju smisla iskaza.

1.2. Njegovanje potrebe za licnom slobodom i iskazivanjem individualnosti -bogaenje iskustva i senzibiliteta; -njegovanje smisla za lijepo.

1.2. Izrazajno citanje pjesme; - stilska analiza uz aktivno ucesce ucenika u prepoznavanju modernistickih sredstava i postupaka.

. 1.4. Moderna u nasim knjizevnostima -uticaj i osobenosti A. Santi: "Pretpraznicko vece" Jovan Duci: "Jablanovi", ''Zalazak sunca'' Milan Raki: "Iskrena pesma", ''Dolap''

1.4. Ucenik umije da objasni osobenost i ''zaostajanje'' nase moderne u odnosu na evropsku. Uocava spoljasnju organizaciju pjesme i sklonost modernistickih tekstova ka formalnom savrsenstvu. Umije da izdvaja elemente tradicionalnog i modernog. U stanju je da izvrsi paralelu sa tekstovima koje je ranije citao. Otkriva slozenost modernistickog postupka u obradi tradicionalnih motiva ­ ljubav, zena, zivot, priroda, bog, umjetnost. U stanju je da prepozna sinesteziju.

1.4. Razvijanje potrebe da se bude ukorak s vremenom; -pronalazenje smisla u stvaranju i kreativnosti - vjera u zivot uprkos sumornim tonovima - njegovanje osjeanja licne sigurnosti -prevazilazenje straha od smrti. - otkrivanje slozenosti emotivnog svijeta u odnosima prema ljubavi, zivotu, prirodi.

1.4. Izrazajno citanje i stilska analiza pjesnickih tekstova; -korelacija motiva u modernistickim tekstovima; - primjena znanja o versifikaciji.

1.5. Lirski realizam 1.5.1.Bora Stankovi: "Kostana" Jovan Skerli: ''O Kostani'' 1.5.1Ucenik uocava moderni pjesnicki senzibilitet u drami Uocava mogunost korisenja folklornih motiva u tekstu. Prepoznaje i analizira ulogu 1.5.1.Razvijanje kritickog odnosa prema fenomenu slobode, konvencijama i tabuima. Ostvarivanje emancipacije u cilju 1.5.1. Citanje i analiza ilustrativnih konfliktnih scena. Gledanje predstave ili ekranizacije drame.

lokalnog kolorita i jezika. Uocava jezicko-stilske idiome u funkciji osvjetljavanja psihologije likova. 1.5.2. Petar Koci: "Mracajski proto" 1.5.2. Ucenik obrazlaze i tumaci psihologiju lika. Prepoznaje uzroke i uocava posljedice njegovog djelovanja: asocijalnost, mizantropija. Definise ulogu stilskih sredstava u modelovanju lika. 2. Knjizevnost prve polovine XX vijeka u Evropi i kod nas

razrjesavanja konflikata.

. 1.5.2. Shvatanje o postojanju devijantnog ponasanja, porodicnih problema i njihovih posljedica; - zadovoljavanje estetske radoznalosti prema neuobicajenom.

1.5.2. Citanje i analiza odlomaka, razgovor; -prepoznavanje pripovjedackih postupaka.

2.1. Manifesti - ekspresionizam (sumatraizam, zenitizam) - futurizam

2.1. Ucenik poznaje osnovna poeticka nacela"izama"; razlikuje pokrete u knjizevnosti i njihove zahtjeve, manifeste.

2.1. Gajenje kosmopolitizma kroz uvazavanje razlicitosti; -osvajanje vlastite slobode duha.

2.1.Predavanje, tumacenja i objasnjavanja na odlomcima iz manifesta.

- nadrealizam

3. Knjizevnost izmeu dva svjetska rata 3.1. Milos Crnjanski: ''Sumatra'' - sumatraizam Milos Crnjanski: ''Seobe'' (prva knjiga) - kolektivni junak

3.1. Ucenik moze da objasni i ukaze na moderni pjesnicki postupak. Objasnjava viseznacnost pjesnickog jezika i slojevitost znacenja na asocijativnim vezama.

3.1. Obogaivanje spoznaje o univerzalnoj povezanosti.

3.1.Izrazajno citanje, analiza; konkretizacija "Objasnjenjem Sumatre".

Ucenik razumije paralelne tokove radnje i promjenu tacke gledista. Prepoznaje lirske elemente. Komentarise slozenost stvaralackog postupka, znacaj i originalnost stila i jezika.

- Njegovanje osjeaja za pripadnost kolektivu; -izgraivanje stava o licnoj egzistenciji; - razvijanje sposobnosti za percepciju knjizevne rijeci.

Citanje i komentarisanje ilustrativnih odlomaka uz uputstva za rad po grupama:demarkacija paralenog toka radnji; karakterizacija pojednicnih likova; analiza kolektivnog junaka 3.2. Izrazajno citanje stihova, iznosenje asocijacije u vezi sa pjesnickim tekstom.

3.2.Risto Ratkovi: "Bivsi aneli " i ''Pono mene''

3.2. Ucenik zna da pokaze i objasni odlike nadrealizma na

3.2. Njegovanje sjeanja na voljene osobe, kao

tekstu. Uocava ukidanje konvencionalne logike u nadrealnoj imaginaciji. 3.3. Janko onovi: "Crnci i Crnogorci" - socijalna poezija - kontrast

nastavak zivljenja. Smislenost traganja za prevazilazenjem egzistencijalne nesree kroz duhovnu kreativnost. 3.3. Iscitavanje pjesme po cjelinama i motivima.

3.3. Njegovanje osjeaja za socijalnu pravdu. 3.3. Ucenik uocava elemente socijalne literature i znacaj odreenih stilskih figura. Razumije umjetnicku transpoziciju zbilje i pjesnicki angazman. Uocava i izdvaja kompozicione cjeline, apstrahuje kontraste.

3.4. Nikola Lopici: "Imanje" ili pripovijetka po izboru - socijalna pripovijetka

3.5. Mihailo Lali "Prvi snijeg"

3.4. Ucenik uocava i povezuje elemente socijalnog i psiholoskog. Sagledava strukturu price. Istice kontrastne situacije i dramske elemente. 3.5.Ucenik uocava lajtmotivcsku kompoziciju zbirke i vezivnu funkciju motiva prvog snijega. 3.6. Ucenik razumije stilizovanu

3.4. Formiranje svijesti o ulozi sociokulturnog miljea na nacin zivota i misljenja; - umijee ocuvanja egzistencije. 3.5. Izgradjivanje stava o aktivnom suprotstavljanju zlu. 3.6 Izgraivanje

3.4. Citanje odlomaka na casu; - biranje karakteristicnih mjesta.

3.5. Citanje pojedninacnih prica, analiza I povezivanje sa lajtmotivom 3.6. Izrazajno citanje, analiza kroz razgovor na

3.6. Enver ereku: ''Rijec''

3.7. Ivo Andri: "Na Drini uprija" - roman hronika - lajtmotiv

pjesnicku refleksiju o smislu poezije i rijeci u njoj. Uocava formu soneta, dotjeranost stiha i smirenost izraza. Otkriva funkcionalnost stilskih sredstava. 3.7. Ucenik razumije sveobuhvatnost romana-hronike. Razlikuje knjizevna znacenja vremena i prostora u romanu. Uocava funkcije lajtmotiva kao osnovnih vezivnih cinilaca razuenog narativnog materijala. Otkriva viseznacnost i simboliku jezika. Uocava slojevitost knjizevnoumjetnicke kreacije.

samopouzdanja u traganju za sopstvenom licnosu.

casu.

3.7. Njegovanje kosmopolitskog duha i nacionalne tolerancije; -razvijanje svijesti o neprolaznosti univerzalnih vrijednosti.

3.7. Analiza odlomaka ilustarativnih za: istorijsko, legendarno, umjetnicko; - upuivanje u interpretaciju romana; - preporuke pojedinacnih radnih zadataka.

4.1. Ivan Goran Kovaci: "Jama" ili Mirko Banjevi:"Sutjeska - poema

5. Domaa lektira 5.1. Mihail Solohov: "Covjekova sudbina"

4.1. Ucenik uocava 4.1. Ucvrsivanje svijesti funkcionalnost stilskih figura, o ratu kao licnom I kompozicije, strofe, stiha, simbola, rime u oblikovanju smisla drustvenom zlu. poeme. Argumentuje sklad pripovjedackog lirskog i dramskog na tekstu. Razumije kazivanje u prvom licu.

4.1. Citanje odlomakaa na casu i stilska analiza.

5.1. Citanje odlomaka na

5.2. Cedo Vukovi: "Mrtvo Duboko"

5.1. Uocena je struktura pripovijesti sa okvirnom pricom i potkrijepljena detaljima o realnoj ljudskoj egzistenciji. Argumentovana je simbolicnost "zivotopisa". Prepoznata je ironija sudbine. 5.2 Ucenik prezentuje tematiku o zivotu "malog covjeka" u pozadini rata. Uocena je dramaticnost radnje, primjeri za naporedno prisustvo arhetipskog, mitoloskog i realnog. Istaknuta je neobicna pripovjedna forma.

5.1. Izgradjivanje stavova na istinama o covjeku u ratu i zivotu uopste; - integracija kroz samostalnu pismenu analizu knjizevnog djela. 5.2. Izgradjivanje stavova na istinama o covjeku u ratu i zivotu uopste; - integracija kroz samostalnu pismenu analizu knjizevnog djela.

casu, razgovor o sadrzajima i uputstva o tehnici samostalne analize; -provjera, analiza i verifikacija radova. 5.2. Citanje odlomaka na casu, razgovor o sadrzajima i uputstva o tehnici samostalne analize; -provjera, analiza i verifikacija radova.

6. Jezik Sintaksa 6.1. Rijeci i recenice 6.1. Na tekstovima traziti, podvlaciti, uocavati, biljeziti.

6.2. Sintagme (imenicke, pridjevske, glagolske, priloske) 6.3. Predikatska recenica

6.1. Ucenik zna sta je recenica u uzem, a sta recenica u sirem smislu. 6.2. Zna sta su sintagme i moze da

6.1. Razvijanje sigurnosti, preciznosti, tacnosti logickog misljenja, imenovanja pojmova.

6.4. Bezlicne recenice - recenice s logickim subjektom - recenice sa pasivnom konstrukcijom - recenice s bezlicnom konstrukcijom 6.5. Atribut i apozicija 6.6. Padezni sistem - padezna sinonimija - polivalentnost padeza

ih prepozna. 6.3. Poznaje osnovne konstrukcije predikatske recenice. 6.4. Poznaje i prepoznaje druge konstrukcije recenica.

6.7. Kongruencija - gramaticka - semanticka

6.6. Prepoznaje padezne oblike i pravilno ih upotrebljava u govoru i pisanju Zna da primijeni sinonimne glagolske oblike. Prepoznaje predlosko-padezne konstrukcije. Pravilno ih koristi. Umije da samostalno koriguje tekst. 6.7. Ucenik je savladao vjestinu pravilnog slaganja recenicnih djelova Poznaje osnovna pravila kongruencije. Razlikuje gramaticku i semanticku

6.6. Istrazivacki duh; - sigurnost u jezickom nastupu.

6.6. Izrada grafikona sa padezima i pitanjima na koja se dobijaju padezi.

6.7. Ucenici citaju, slusaju, govore i pisu tekstove sa razlicitom informativnom vrijednosu.

6.8. Zavisne i nezavisne recenice - naporedne konstrukcije

6.8. Senzibilnost - kreativnost.

6.8. Zadati tekstovi ­ uspostavljanje veze meu

6.9. Negacija

kongruenciju. Umije da se pravilno izrazava. 6.8. Poznaje sistem zavisnih, nezavisnih recenica i naporednih konstrukcija Umije da pravilno i jasno izrazi misao. Siguran je u svoje jezicko izrazavanje. 6.9. Zna pravilno da upotrijebi i pise negaciju. Pravilno primjenjuje dvostruku negaciju. 6.10. Poznaje glagolska vremena i nacine Razlikuje indikativnu, relativnu i modalnu upotrebu. Zapaza stilske vrijednosti. 6.11. Ucenik moze da uspjesno komunicira Moze da izrazi misao na vise nacina. 7.1. Razvijanje samopouzdanja I sigurnosti u pismenom izrazavanju.

djelovima.

6.10. Glagolska vremena i nacini

6.10. Rad na tekstovima.

6.11. Rasporeivanje sintaksickih jedinica - informativna aktuelizacija recenice - komunikativna kohezija - specijalni tipovi nezavisnih recenica

7. Pravopis 7.1. Interpunkcija i pravopisni znaci

8. Kultura izrazavanja 8.1. Pismeno izrazavanje

- publicisticki stil - vrste: vijest, izvjestaj, komentar, intervju, reportaza - administrativni stil - zvanicni i nezvanicni tekst - rasprava - prikaz - referat 8.2. Usmeno izrazavanje 8.1. Ucenik poznaje funkcionalne stilove. Poznaje karakteristike publicistickog stila i njegovih vrsta. Lako ih razlikuje. Umije sam da odabere teme i adekvatno ih obradi. 7.1. Gdje je potrebno zna da pravilno upotrijebi pravopisne i interpunkcijske znake. 8.1. Ucvrsivanje snalazljivosti i inventivnost.

8.1. Ucenici vjezbaju pisanjem odgovarajuih tekstova.

8.2. Njegovanje jezicke kulture.

8.2. Ucenici na odgovarajuim tekstovima, prikazima vjezbaju i pripremaju odgovarajue nastupe.

8.2. Samostalno govorno nastupa i pri govornom nastupu koristi podsjetnik.

6. Didakticke preporuke Zbog brojnosti i raznovrsnosti programa pojedinacne didakticke preporuke bile bi nefunkcionalne, pa su ponuene kao jedinstven prilog svakom pojedinacnom programu. Clanovi komisije su pokusali da program i nastavne ciljeve Maternjeg jezika i knjizevnosti usklade sa savremenim izucavanjem knjizevnih tekstova i jezika, te da ih prilagode aktuelnim didaktickim normama, cime bi se modernizovala nastava ovog predmeta u srednjim strucnim skolama. Zbog predocene neophodnosti pisanja zajednickih udzbenika za gimnazije i srednje strucne skole, autori ovog programa su u najveoj mjeri ispostovali sadrzaje gimnazijskog programa za predmet Maternji jezik i knjizevnost. Radi kontinuiteta u izucavanju crnogorske knjizevnosti, u najobimnijim programima (4+3+3+3) i (3+3+3+3), ponudili smo dramu Nikole I Petrovia Njegosa ''Balkanska carica'', kao izborni sadrzaj, i prvi crnogorski roman ''Nevidbog'' Rista Ratkovia, kao obavezni sadrzaj. Kako je u strucnoj skoli ovaj predmet od opsteg a ne uze strucnog znacaja, zastupljen sa najvise tri casa sedmicno, bila je neophodna redukcija sadrzaja, informativnih ciljeva i formativnih zahtjeva. U nastavnom procesu ne treba zanemariti darovitije ucenike, kao ni one koji otezano prate predmetne sadrzaje, pa je zadatak nastavnika da organizuje dodatnu i/ili dopunsku nastavu. Uz predlozene programe, predvieni su i prezentovani izborni, koji se mogu realizovati po strucnoj procjeni nastavnika. Jezicki sadrzaji su sitematski rasporeeni. U dijelu usmene kulture izrazavanja obogaeni su proucavanjem i primenom funkcionalnih jezickih stilova, cime je nastava maternjeg jezika znatno inovirana a ucenicima je omogueno da steknu, do sada zapostavljenu, funkcionalnu pismenost. Jezik se izucava sistematski, a usvajanje jezicke norme se kontrolise i proverava u svakom razredu putem pismenih i govornih vjezbi. Ucenicima se stavlja do znanja da su govor, citanje, pisanje i slusanje slozeni misaoni i radni procesi koji zahtevaju stalno usavrsavanje i nadogradnju. Dakle, posebnu paznju treba pokloniti kulturi izrazavanja. Rad na casu treba da razvija kooperativnost ucenika, da ih podstice na timski i istrazivacki rad, kreativnost i originalnost u resavanju zadataka. Koncept aktivne nastave treba da bude osnovno didakticko nacelo po kojem e se organizovati rad na casu. Budui da ucenici u prvom razredu savladavaju pristup knjizevnom djelu, to jest osnovna knjizevnoteorijska znanja, nastavu knjizevnosti u kasnijim razredima treba utemeljiti na primjeni tih znanja u obradi konkretnih tekstova, koji pripadaju razlicitim poetikama i knjizevnim pravcima. Nastavu knjizevnosti, gdje god to uslovi dozvoljavaju, treba povezati sa pozorisnom i filmskom umjetnosu, sto e ucenicima pribliziti knjizevne sadrzaje i istovremeno ukazati na razlicita modelativna sredstva pomenutih umjetnosti. Trebalo bi ravnomjerno rasporediti i unaprijed predvidjeti broj stranica koje ucenici u toku godine citaju. Pri tom treba izbjei pretjerano optereivanje ucenika i nefunkcionalno gomilanje zadataka, a akcenat staviti na kvalitet ne na kvantitet citanja. Bilo bi pozeljno da se ucenici osposobe i za prireivanje teksta (eseja, domaeg zadatka) na racunaru. Kod zanatskih zanimanja (tri ili dva razreda, sa dva casa sedmicno) neophodna su prilagoavanja kako u izboru jednostavnijih knjizevnih tekstova i kraih formi, tako i u pogledu redukcije jezickih sadrzaja. Nastavniku je prepusteno da na osnovu uvida u kvalitet znanja ucenika adekvatnim izborom oblika izvoenja nastave postigne neophodne formativne ciljeve. Budui da zivimo u informatickom dobu, neophodno je da se ucenici osposobe za adekvatno korisenje izvora informacija: recnika, enciklopedija, interneta. Opsti cilj nastave Maternjeg jezika i knjizevnosti jeste svestran razvoj ucenikove licnosti i njegova socijalizacija, to jest konstruktivno ukljucivanje u drustveni zivot. Smatramo da je nastava knjizevnosti u tom smislu veoma inspirativna jer, izucavajui knjizevnu, fiktivnu stvarnost, ucenici se upoznaju sa razlicitim sociokulturnim kodovima i etickim kodeksima. Na taj nacin oni prevladavaju eventualnu ksenofobiju i razvijaju toleranciju prema razlicitim kulturnim modelima. Dakle, sadrzaji koji se izucavaju u okviru ovog predmeta mogu posluziti za ostvarivanje brojnih socijalizacijskih ciljeva: razvijanje verske i nacionalne tolerancije, usvajanje demokratskih principa, uocavanje znacaja porodice i njene podrske, uvazavanje sagovornika i razvijanje kulture dijaloga. Bilo bi pozeljno da ucenici tokom srednjoskolskog obrazovanja upoznaju geografske lokalitete od knjizevnoistorijskog i kulturnog znacaja, kao i najvaznije kulturne spomenike i institucije u Crnoj Gori. U tu svrhu trebalo bi organizovati ekskurzije. Nastavnik po mogunosti na pocetku skolske godine zajedno sa ucenicima odreuje radne zadatke koje e oni u toku godine realizovati. Pri tom bi bilo pozeljno ravnomjerno rasporediti gradivo da pojedini ucenici ne bi bili zapostavljeni a drugi preoptereeni.

Da bi se znanje iz knizevnosti formiralo kao funkciolani sistem, neophodno je uspostavljati stalne paralele meu djelima i epohama, sto e ucenicima omoguiti i savladavanje osnovnih principa komparativnog izucavanja knjizevnosti. Predvidjeno je da izrada skolskih pismenih zadataka traje dva skolska casa.

7. Okvirni spisak literature Teorijsko-metodoloska i ostala literatura ponuena je u cilju modernizacije nastave maternjeg jezika i knjizevnosti. U pitanju je mogui izbor koji svaki nastavnik dograuje ili mijenja shodno sopstvenoj metodologiji, koju e koristiti u ostvarivanju postavljenih operativnih ciljeva. 1. Recnik knjizevnih termina, Nolit, Beograd, 1985. 2. Kristal Dejvid: Enciklopedijski recnik moderne lingvistike, Nolit, Beograd, 1985. 3. Marinkovi Simeon: Metodika kreativne nastave srpskog jezika i knjizevnosti, Kreativni centar, Beograd, 1995. 4. Bugarski Ranko: Uvod u opstu lingvistiku, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995 (tree izdanje). 5. Klajn Ivan: Jezik oko nas, Nolit, Beograd, 1980. 6. Klajn Ivan: Recnik jezickih nedoumica, Nolit, Beograd, 1987 (drugo izdanje). 7. Klajn Ivan, Ivi Pavle, Pesikan Mitar, Brbori Branislav: Jezicki prirucnik, RTB Beograd, 1991. 8. Stanojci Zivojin, Popovi Ljubomir: Gramatika srpskog jezika, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997 (peto izdanje). 9. Stevanovi Mihailo: Savremeni srpskohrvatski jezik I i II, Naucna knjiga, Beograd, 1975 (tree izdanje). 10. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura I, Strucna knjiga, Beograd, 1998 (cetvrto izdanje). 11. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura II, Strucna knjiga, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 12. Ivi Milka: O Vukovom i vukovskom jeziku, Cigoja, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 13. Selimovi Mesa: Za i protiv Vuka, Beograd, Bigz, 1981. 14. Recnik srpskohrvatskog knjizevnog jezika, Matica srpska, Novi Sad. 15. Vuk Stefanovi Karadzi: Srpski rjecnik. 16. Ostoji Branislav, Vujici Dragomir: Recnik (i)jekavizama srpskog jezika, CID, Podgorica, 2ooo. 17. Vukovi Novo, Putevi stilisticke ideje, Podgorica ­ Niksi, Jasen, 2000. 18. Bahtin Mihail: O romanu, Nolit, Beograd, 1989. 19. Radoje Simi: Morfofonoloski procesi u srpskohrvatskom jeziku, njihovi uzroci i posledice; ITP ''Unireks'' ­ Niksi, MH ''Aktuel'' ­ graficki atelje, Zemun; Beograd ­ Niksi, 1994. 20. Bart Rolan: Knjizevnost, mitologija, semiologija, Nolit, Beograd, 1971. 21. Baslar Gaston: Poetika prostora, ''Kultura'', Beograd, 1969. 22. Curtijus E. R.: Evropska knjizevnost i latinsko srednjovjekovlje, Matica hrvatska, Zagreb, 1971. 23. Comski Noam: Gramatika i um, Nolit, Beograd, 1972. 24. Dubrovski Serz: Zasto nova kritika, ''SKZ'', Beograd, 1971. 25. Ejhenbaum Boris: Knjizevnost, Nolit, Beograd, 1972. 26. Epstejn Mihail: Postmodernizam, ''Zepter Book World'', Beograd, 1998. 27. Fraj Nortrop: Anatomija kritike, ''Naprijed'', Zagreb, 1979. 28. Istorijski roman, Institut za knjizevnost i umetnost Beograd, Institut za knjizevnost Sarajevo, 1992 ­ 1996. 29. Jaus Hans Robert: Estetika recepcije, Nolit, Beograd, 1978. 30. Jung K. G.: Covek i njegovi simboli, Narodna knjiga ­ Alfa, Beograd, 1996. 31. Kaler Dzonatan: Strukturalisticka poetika, SKZ, Beograd, 1990. 32. Kasirer Ernst: Filozofija simbolickih oblika, Dnevnik, ''Knjizevna zajednica Novog Sada'', Novi Sad, 1985. 33. ''Knjizevno delo i njegova graa'', ''Tekst i kontekstualnost'', ''Citat, montaza, kolaz'', Trei program, br. 39, Beograd, 1978.

34. Lotman Jurij: Zapazanja o umetnickom prostoru, ''Knjizevna kritika'', Beograd, jul ­ avgust 1989. 35. Miocinovi Mirjana: Moderna teorija drame, Nolit, Beograd, 1981. 36. Kajzer: Jezicko knjizevno djelo, ''Knjizevna misao'', Beograd, 1973. 37. Nova kritika, Prosveta, Beograd, 1973. 38. Meletinski E. M, Poetika mita, Nolit, Beograd. 39. Petkovi Novica: Od formalizma ka semiotici, BIGZ, Beograd, 1984., «Dva srpska romana» (Studije o Necistoj krvi i Seobama), Beograd, Narodna knjiga, 1988. 40. Sosir Ferdinand: Opsta lingvistika, Nolit, Beograd, 1977. 41. Sklovski Viktor: Energija zablude, Prosveta, Beograd, 1981. 42. Teorija filma, priredio Dusan Stojanovi, Nolit, Beograd, 1978. 43. Turkovi Hrvoje: Razumijevanje filma, Graficki zavod Hrvatske, Zagreb, 1988. 44. Uspenski Boris: Poetika kompozicije, Semiotika ikone, Nolit, Beograd 1979. 45. Velek Rene, Voren Ostin: Teorija knjizevnosti, Nolit, Beograd, 1974. 46. Pravopis srpskohrvatskog jezika, skolsko izdanje, Matica srpska / Matica hrvatska, Novi Sad ­ Zagreb, Beogradski izdavacko ­ graficki zavod, Beograd 1977. 47. Mitar Pesikan, Mato Pizurica, Jovan Jerkovi: Pravopis srpskoga jezika, prirucnik za skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva ­ Beograd, Matica srpska, Novi Sad 2001. 48. R. Simi, Z. Stanojci, B. Ostoji, B. ori, M. Kovacevi: Pravopis srpskoga jezika sa recnikom, Beograd ­ Niksi, 1993. 49. Milivoj Solar, Teorija knjizevnosti, Zagreb, Skolska knjiga, 1984. 50. Petar Milosavljevi, Teorija knjizevnosti, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 1997. 51. D. Vucenov, Domanovieva satira kao pripovetka, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 52. Miroslav Egeri, Dervis i smrt Mese Selimovia, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 53. Branko Popovi, Lelejska gora Mihaila Lalia, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 54. V. Vuleti, Revizor Nikolaja Gogolja, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004.

8. Materijalni uslovi za izvoenje nastave Materijalni uslovi podrazumijevaju: kvalitetne ucionice, kabinet, medijateke, biblioteku, sredstva za obuku nastavnika. Valjalo bi da postoje i saradnici, medijatori, u toku sprovoenja reforme obrazovanja. 9. Obavezni nacini provjeravanja znanja - Provjeravanje mora da bude redovno, stimulativno i javno; - Ucenik treba da ima svoj karton u koji bi se unosili rezultati svih provjera ­ numericki i opisni; - U jednom polugodistu ucenik mora da bude ocijenjen najmanje dva puta; - Ocjenjuju se: pismeni i domai zadaci ( NAPOMENA: Rade se dva ili cetiri pismena zadatka u toku skolske godine). dnevnici citanja govorni nastupi recitovanje znanja i vjestine u okviru grupnog rada - Ocjenjivanje ucenika slijedilo bi taksonomske stepene na osnovu Blumove klasifikacije (prepoznavanje, razumijevanje, upotreba, analiza, sinteza, vrednovanje). 10. Uslovi za napredovanje i zavrsetak predmeta - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine koja je izvedena iz ocjena sa usmenih i pismenih provjera dobijenih tokom klasifikacionih perioda; - Izrada svih hronoloskih tabela.

11. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika Nastavu maternjeg jezika i knjizevnosti mogu izvoditi diplomirani profesori srpskohrvatskog jezika i knjizevnosti, srpskog jezika i knjizevnopsti , hrvatskog jezika i knjizevnosti, bosanskog jezika i knjizevnosti, knjizevnosti i srpskog jezika, komparativne i opste knjizevnosti. 12. Nacin prilagoavanja predmeta ucenicima sa posebnim potrebama - Program za izuzetno nadarene ucenike; - Individualna nastava; - Nivo poveanih zahtjeva od 30% - 100% - u zavisnosti od procjene nastavnika - Obezbijediti posebne materijalno-tehnicke uslove za rad sa ovakvim ucenicima. 13. Povezanost sa drugim predmetima - Likovna i muzicka umjetnost - Istorija - Psihologija - Sociologija - Arhitektura -Matematika (npr.: znak u matematici) Racunarstvo i informatika ISPITNI KATALOG NASTAVA JEZIKA Opsta znanja o jeziku U okviru opstih znanja o jeziku ucenik mora da zna: - sta je jezik, njegova svojstva i funkcije - da objasni razvoj jezika - sta je jezicka konvencija - razvoj i vrste pisama - porodicu jezika kojoj pripada njegov maternji jezik - da odredi mjesto maternjeg jezika u porodici jezika - sta je visejezicnost, a sta vise imenovanja jednog jezika - kako se normira i standardizuje jezik - koji su vazei pravopisi, rjecnici i gramatike maternjih jezika - da ih upotrebljava, tj. da pronae informaciju - knjizevne jezike i pisma do Vuka, Vukov rad i savremenu jezicku situaciju, knjizevne dogovore - narjecja i dijalekte naseg jezika - vrste raslojavanja jezika i termine vezane za njih (idiolekt, sociolekt...). Gramatika Ucenik iz gramatike treba da zna: - jezicku strukturu i nauke koje se bave jezikom - glasovne promjene i njihovu pravilnu upotrebu u govoru i pisanju - da pravilno akcentuje (kvantitet i kvalitet, mjesto akcenta) - vrste rijeci i njihove osobine (gramaticke kategorije i sintaksicke funkcije) - da ih mijenja (deklinacija, konjugacija, komparacija) - da ih pravilno upotrebljava u govoru / pisanju

- da rijesi jezicku nedoumicu upotrebom rjecnika, gramatike, pravopisa - kako se tvore rijeci - da pravilno pise slozenice i poluslozenice - leksikoloske termine (leksikografija, leksema) - da razlikuje rijeci po porijeklu i rijeci prema upotrebi - da ih navede - da ih adekvatno koristi - da prepozna tip i karakter teksta na osnovu leksema - sta su fraze, termini, kalkovi, klisei - da pravilno i jasno izrazi misao, tj. da sklapa recenicne djelove - da preoblikuje (izrazi misao na vise nacina) - da uoci informativnu i stilsku vrijednost recenice - da pojednostavi izraz - da razlaze slozene recenice na prosirene (proste) - da usloznjava recenicu (stvara slozene od prosirenih) - padezni sistem i sinonimiju padeza - da pravilno upotrijebi padezne oblike u govoru i pisanju - da pravilno koristi predlosko-padezne konstrukcije - da pravilno izgovori i napise negaciju - pravila kongruencije - glagolska vremena i nacine - da pravilno izgovara i napise glagolske oblike - da razlikuje indikativnu, modalnu i relativnu upotrebu glagolskih vremena i nacina - da uoci njihovu stilsku funkciju - sta je pragmaticna strana jezika i da poznaje govorne cinove.

Poznavanje pravopisa - da upotrijebi veliko slovo u pisanju - da pise skraenice - da pravilno pise ijekavicu - da pravilno rastavlja i sastavlja rijeci u pisanju - da rastavlja rijeci na kraju reda - da koristi interpunkciju i pravopisne znake gdje je potrebno - da prilagoava rijeci iz stranih jezika maternjem - da ih pravilno mijenja i pise (transkripcija). Kultura citanja, slusanja i govora - da primijeni gramaticka i pravopisna pravila - da normira odreeni tekst - da jasno, razumljivo i pravilno govori i pise. Slusanje i govor Ucenik: - razumije procitano (odslusano, odgledano) - moze da odgovori na pitanja vezana za sadrzinu (zapaza detalje) - umije da komentarise (kriticki procijeni) tekstove - moze da prepozna namjenu, stil, razumljivost, jezicku pravilnost, stav autora teksta - moze da ispravi nepravilnost i nerazumljivost - umije da isprica dogaaj - umije da ga obogati deskripcijom i emocijama - moze da prepozna funkcionalane stilove, njihove vrste i da ih kriticki dozivljava - umije samostalno da pripremi govorni nastup i da govorno nastupa - umije da koristi podsjetnik i da improvizuje - umije izrazajno da govori - umije da rezimira

- sposoban je da razgovara, polemise - umije da argumentuje stavove - zna da racionalno upotrijebi vrijeme - uvazava sagovornika - na osnovu slusanja moze da prepozna biografiju, putopis, reportazu, esej. Citanje - umije da cita pravilno, tecno i izrazajno - umije pravilno da akcentuje, intonira, pravi pauze - razumije procitano - umije da cita vodei racuna o stilu i o namjeni procitanog. Pisanje - zna samostalno da napise sastav - zna da napise esej - zna da napise rezime - zna da pise biljeske, podsjetnik, zapisnik - zna da koristi naraciju, deskripciju, refleksiju i raspravu - prepoznaje i pise razlicitim funkcionalnim stilovima i koristi njihove oblike: krai tekst naucnog stila (strucni) publicisticke vrste: vijest, informaciju, intervju, reportazu administrativne: molbu, zalbu, cestitku, konkurs, oglas - zna da napise putopis, biografiju kao umjetnicki i neumjetnicki tekst - zna da lektorise tekst, koristei osnovne lektorske znake - moze da stilizuje tekst. NASTAVA KNJIZEVNOSTI Opsti standardi -Ucenici su u stanju da procitaju i interpretiraju knjizevne tekstove -Nakon citanja ucenici su u u stanju da analiziraju tekst uz primjenu knjizevno teorijskih znanja - Sposobni su da vrednuju estetske, eticke i saznajne domete procitanog djela. - U stanju su da nastavu knjizevnosti dovedu u vezu sa sopstvenim iskustvima i znanjima iz drugih oblasti. -Ucenici su sposobni da komentarisu djelo, da nacine knjizevnu paralelu i da vrednuju djela ( u pismenoj i usmenoj formi) -Ucenici su u stanju da napisu tekst u kojem prikazuju odreenu knjizevnu problematiku, dnevnik citanja, interpretacije, esej i, izuzetno, da sami stvaralacki pisu - Poznaju knjizevne epohe i pravce, mogu da ih porede i vrednuju njihove domete. - Povezuju teoriju i istoriju knjizevnosti u koherentan sistem znanja. - Smisleno i samostalno upotrebljavaju teorijska znanja o knjizevnosti.

Standardi prema godinama ucenja I razred Ucenik treba da: - samostalno i sa razumijevanjem, u sebi ili naglas, cita knjizevno-umjetnicki tekst (odnosno odlomak teksta) iz savremene knjizevnosti, kao i tekstove od antike zakljucno sa klasicizmom - umije da izrazi svoj dozivljaj, osjeanja, predstave, misljenja i spoznaje izazvane knjizevnoumjetnickim tekstom

- na primjeru odreenog teksta odredi knjizevni rod (lirika, epika, drama) i knjizevnu vrstu, kao i da svoje odreenje obrazlozi - jasno formulise temu djela i razlaze ga na manje tematsko-motivne cjeline - objasni svojstva pjesnickog jezika: slikovitost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punou znacenja - u lirskom tekstu uoci i izdvoji najfrekventnije stilske figure (lirske paralelizme anaforu, epiforu, metaforu, metonimiju, eufemizam, alegoriju, simbol; asindet, polisindet, elipsu; aluziju, osimoron, ironiju) - rasclani stih prema zakonima nase silabicko-tonske versifikacije: da odredi stope, naglaske, cezuru, prepozna i razlikuje trohej, jamb, daktil, strofu i tip rime - kompozicionu organizaciju pjesme dovede u vezu sa njenim smislom (efekti ponavljanja, raspored pjesnickih slika) - sonetnu formu - prepozna i odredi baladu - sta je psalam - razliku izmeu epike u stihu i epike u prozi - uoci odlike strukturnih elemenata epskog: prostora, vremena i zbivanja - razlikuje termine: sadrzaj, fabula i size - sazeto izlozi fabulu djela i ukaze na epizode i digresije - razumije i razlikuje motiv i motivaciju - odlike epske pjesme i epa; posebno epskog stila na primjeru nase epike - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - uoci poziciju pripovjedaca: er- i ich- forma, pouzdani i nepouzdani pripovjedac - razlikuje dramski tekst i didaskalije i u stanju je da kompoziciono razlozi dramu prema trodjelnoj / petodjelnoj shemi - uoci konfliktne linije, glavnu i sporedne i da o njima izvjestava - objasni pojam katarze - napravi knjizevnu paralelu, zasnovanu ili na kontrastnim odlikama knjizevnih epoha ili na motivskotematskoj i idejnoj slicnosti djela - ukaze na eticke i saznajne vrijednosti djela - pripremi i odrzi govorni nastup o knjizevno-umjetnickom tekstu - izrazajno napamet kazuje jedan krai knjizevni tekst, cime dokazuju sposobnost estetskog dozivljaja i interpretacije - napise sastav o procitanom djelu: da opisu lik, izloze radnju, komentarisu djelo i nacine osnovnu knjizevnu analizu - napise literarni tekst o svom dozivljaju knjizevnog djela, dnevnik citanja, odnosno krai prikaz procitanog djela II razred - objasni promjene u okviru knjizevnih rodova kroz epohe i stilove od prosvjetiteljstva zakljucno sa realizmom -da odredi odlike prosvjetiteljstva, razlikuje klasicizam i romantizam, romantizam i realizam; - u tekstu koji pripada lirici, razumije i moze da objasni promjenu senzibiliteta koji donosi romantizam (weltschmertz, spleen) i na primjerima obrazlaze odlike romanticarskog stila - nacini stilsku i versifikacijsku analizu pjesama naseg romantizma, da obrazlozi njihove estetske domete i idejne vrijednosti - analizira pjesmu kao dinamicku strukturu slojeva zvucanja, znacenja, prikazanih predmetnosti i ideja, i uocava fenomen opalizacije knjizevnog teksta - objasni formu poeme kao zanrovske transformacije romanticarskog spjeva - odlike univerzalnih likova epohe romantizma - govori o Njegosevom djelu, o njegovim zanrovskim odlikama, odnosu fikcije i istorije, kolektivnom i pojedinacnom junaku, sukobu motivacijskih nacela koji otkriva njegov univerzalno humanisticki karakter. - objasni postupak ocuenja na primjeru knjizevnog teksta - razlikuje realizam kao metod i kao pravac - analizira roman kao cjelinu i u stanju je da izvrsi fenomenolosko raslojavanje teksta - poznaje istorijski razvoj romana i navede njegove vrste, posebno roman u stihu, drustveni roman, paralelni roman, roman iskaz...

- objasni zanrovsku transformaciju od klasicne do Gogoljeve drame koja ukida tradicionalne likove, zaplete i dramska rjesenja - izrazajno kazuju napamet jedan knjizevni tekst - da govori o odabranom knjizevnom djelu - napise prikaz djela, knjizevnu paralelu, komentar djela zasnovan na samostalnom uocavanju i promisljanju i upotrebi stecenih knjizevno teorijskih znanja i strucne literature III razred - sa razumijevanjem cita knjizevne tekstove epohe moderne, pravaca s pocetka XX vijeka i meuratne knjizevnosti - kada je u pitanju lirika objasni izmjenu pjesnickog senzibiliteta i tradicionalnog pjesnickog jezika u modernoj knjizevnosti - objasni simbol, univerzalnu analogiju, sinesteziju, estetiku ruznog, kao i liriku velegrada - da ostvari stilsku i versifikacijsku analizu modernistickog stihovanog teksta, da rezultate poveze sa smislom pjesme, pri cemu koristi znanja stecena u prethodnim razredima - uoci avangardna svojstva tekstova, novu leksiku i njene estetske domete - obrazlozi smjenjivanje tacaka gledista i obrazlozi estetske i saznajne domete tog postupka - izlozi razvoj romana, posebno psiholoski roman, lirski roman, roman-parabolu, roman-hroniku i u stanju je da na primjerima obrazlozi transformacije strukturnih elemenata epskog - moderni dramski postupak: psiholoski i socijalno motivisan dramski sukob - izrazajno kazuje jedan knjizevni tekst - napise esej o procitanom djelu KATALOG ZNANJA U katalog znanja ulaze djela koja se obrauju kroz cetvorogodisnje skolovanje: Teorija knjizevnosti: Knjizevnost kao umjetnost Pjesnicki jezik Stil, versifikacija Slojevitost knjizevnog djela Knjizevni rodovi i vrste Metodoloski pristup knjizevnom djelu Knjizevnost staroga vijeka: ''Ep o Gilgamesu'' Sofokle: ''Antigona'' Homer: ''Ilijada'' ili ''Biblija'' ''Legenda o potopu'' ''Jevanelje po Mateju'' Kuran: 103 poglavlje ''El' Asr'' Srednjovjekovna knjizevnost: ''Ljetopis popa Dukljanina'' Odabrano zitije Jefimija: ''Pohvala knezu Lazaru'' Stefan Lazarevi: ''Slovo ljubve'' Jelena Balsi: ''Otpisanije bogoljubno'' Narodna knjizevnost: ''Zenidba kralja Vukasina''

''Bolani Dojcin'' ''Banovi Strahinja'' ''Hasanaginica'' ''Marko Kraljevi ukida svadbarinu'' ''Osveta Batria Perovia'' ''Tri suznja'' Izbor iz bosnjacke narodne epike ''Visa je gora od gore'', ''Ljubavni rastanak'', ''Djevojka cara nadmudrila'' Humanizam i renesansa: Petrarka: ''Kanconijer'' Sekspir: ''Romeo i Julija'', ''Hamlet'' Bokaco: ''Dekameron'' Servantes: ''Don Kihot'' (odlomci) Marin Drzi: ''Novela od Stanca'' Barok, klasicizam: Ivan Gunduli: ''Osman'' (prvo pjevanje) Molijer: ''Tartif'' Prosvjetiteljstvo: Petar I Petrovi Njegos: ''Poslanice'', ''Kuluk'' Dositej Obradovi: ''Zivot i prikljucenija'' Jovan Sterija Popovi: ''Tvrdica''

Romantizam: E.A.Po «Gavran» Puskin: ''Cigani'' Gete: ''Bauk'' Vuk Karadzi ­ znacaj i djelo Petar II Petrovi Njegos: ''Gorski vijenac'', ''No skuplja vijeka'' Branko Radicevi: ''Kad mlidija' umreti'' ura Jaksi: ''Pono'' Laza Kosti: ''Santa Maria della Salute'' ili «Meu javom I med snom" F.Presern: ''Sonetni vijenac'' Ivan Mazurani: ''Smrt Smail-age Cengijia'' S. M. Ljubisa: ''Kanjos Macedonovi'' Realizam: Balzak: ''Cica Gorio'' Gogolj: ''Revizor'', ''Sinjel'' Marko Miljanov: ''Primjeri cojstva i junastva'' Radoje Domanovi: ''Voa'' (izbor) Laza Lazarevi: ''Sve e to narod pozlatiti'' ili «Prvi put s ocem na jutrenje» S. Matavulj: ''Pilipenda'' ili "Povareta" V. Ili: ''Sivo sumorno nebo'' Moderna: S. Bodler: ''Albatros'' i «Saglasja»

Aleksa Santi: ''Vece na skolju'', ''Pretpraznicko vece'' Jovan Duci: ''Jablanovi'', ''Zalazak sunca'' Milan Raki: ''Iskrena pjesma'', ''Dolap'' B. Stankovi: ''Necista krv'', ''Kostana'' Petar Koci: ''Mracajski proto'' Knjizevnost XX vijeka: M. Crnjanski: ''Sumatra'', ''Seobe'' Risto Ratkovi: ''Pono mene'', ''Bivsi aneli'' i ''Nevidbog'' Janko onovi: ''Crnci i Crnogorci'' Nikola Lopici: ''Imanje'' Enver ereku: ''Rijec'' Miroslav Krleza: ''Gospoda Glembajevi'' Ivo Andri: ''Na Drini uprija'', , ''Most na Zepi'', ''Aska i vuk'' Ivan Goran Kovaci: ''Jama'' Mirko Banjevi: ''Sutjeska'' amil Sijari: ''Bunar'' Mihail Solohov: ''Covjekova sudbina'' Mihailo Lali: ''Prvi snijeg'' ­ domaca lektira Cedo Vukovi: ''Mrtvo Duboko'' Danilo Kis: ''Rani jadi'' IZBORNI PROGRAM: Drugi razred: D. Miladinov-«Tuga za jug» Nikola I Petrovi Njegos-«Balkanska carica» J.J.Zmaj «Jututunska juhahaha» i «ulici uveoci» Trei razred: K.Racin «Beraci duhana» I.Samokovlija «Rafina avlija» R.Zogovi- «Dosljaci- pjesme Ali Binaka» (izbor) S.Mitrovi: ''Pjesma o Andriji Jablanu'' F.Kafka «Preobrazaj» S. Beket: ''Cekajui Godoa'' B. opi: ''Basta sljezove boje'' (domaa lektira)

1. NAZIV PREDMETA MATERNJI JEZIK I KNJIZEVNOST 2. KATALOG ZNANJA SRPSKI, CRNOGORSKI, BOSNJACKI I HRVATSKI JEZIK I KNJIZEVNOSTI 3. Broj casova po godinama obrazovanja i oblicima nastave 3+3+3+3 4. Opsti ciljevi nastave

1. Ucenici razvijaju vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja maternjim jezikom, birajui formu prikladnu situaciji - svjesni su da je maternji jezik najprikladniji za izrazavanje i obrazlaganje njihovog misljenja - sticu sposobnost da slusaju, pitaju i odgovore na ono sto drugi pitaju, kao i da razumiju znacenje neverbalnih poruka. 2. Vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja ucenici sticu na primjerima razlicitih tekstova koje slusaju, citaju i zapisuju. Pod nastavnikovim rukovoenjem uce se da ih razumiju, razlazu, analiziraju i kriticki vrednuju. Nakon toga ucenici mogu da sami sastavljaju slicne tekstove, razumljive, smislene i jezicki ispravne. 3. Ucenici ovladavaju knjizevnim jezikom, znaju njegove principe i normu i koriste ih u sastavljanju usmenih i pisanih tekstova. Budui da se nastava zasniva na reprezentativnim knjizevnim tekstovima, kao i na neknjizevnim tekstovima, ucenici formiraju potpunu sliku fonetskih, morfoloskih, sintaksickih i leksickih struktura svog maternjeg jezika. Ucenik, takoe, ovladava razlicitim stilskim obrascima i stice sposobnost adekvatne upotrebe funkcionalnih stilova prilikom govora i pisanja. 4. Razvijajui vjestine komunikacije ucenik se socijalizuje, postaje svjestan mogunosti da utice na svoju sredinu i da ucestvuje u drustvenom zivotu. 5. Kroz nastavu knjizevnosti ucenici se razvijaju u slobodne, kreativne i kulturne licnosti, kritickog uma i oplemenjenog jezika. Nastava knjizevnosti posebno utice na formiranje etickih principa, razvijanje misaonih procesa, kao i na bogaenje i nijansiranje emotivnog sklopa ucenika. 6. Na odabranim primjerima iz nase i svjetske knjizevnosti ucenici shvataju osnovne knjzevno-teorijske pojmove i razvoj zanrovskih oblika. Osposobljeni su da u knjizevnom djelu prepoznaju estetske, eticke i saznajne vrijednosti. 7. Kroz nastavu knjizevnosti ojacava se samosvijest ucenika, njegov nacionalni i evropski kulturni identitet i svijest o civilizacijskom zajednistvu sa drugima. 8. Ucenici se osposobljavaju da koriste strucnu terminologiju, sto e im u buduem zanimanju omoguiti uspjesnu komunikaciju sa strankama i poslovnim partnerima. 9. Ucenici se podsticu da ucestvuju, uzmu ucese u svim oblicima vannastavnih aktivnosti i takmicenja, da sarauju u novinama i casopisima, radijskim i televizijskim kuama. Talentovani ucenici se podsticu da sami stvaraju knjizevno-umjetnicke tekstove. 10. Ucenici shvataju osobenost svog maternjeg jezika, cinjenicu da se njime sluzi vise razlicitih nacija , zbog cega se taj jezik razlicito imenuje, ali jednako obiljezava licni, nacionalni i drzavni identitet. 11. Ucenici se vaspitavaju u pravcu jezicke tolerancije, uvazavanja drugih jezika i jezickih manjina u svojoj sredini. 12.Ucenici se osposobljavaju da koriste i tehnicko-informativnu pomo prilikom prikupljanja, organizovanja i saopstavanja informacija, razumiju mo medija i sticu kriticki odnos prema njima.

5. Sadrzaji / Standardi znanja predmeta / Operativni ciljevi Razred: drugi Informativni ciljevi 1. Prosvjetiteljstvo Formativni ciljevi 1. Ucenici se koriste znanjima iz istorije knjizevnosti i teorije knjizevnosti pri interpretaciji knjizevnih tekstova. 1.1. Ucenici mogu da uoce i izdvoje osobenosti pravca i stila. Razumiju odraz racionalizma na kulturu i knjizevnost u cilju drustvenog prosvjeivanja. 1.2. Ucenici prepoznaju estetske kvalitete tekstova i zivu upotrebu narodnog jezika Znaju povezati istorijske pojave i literarni razvoj. 1.3. Ucenici umiju da izlazu nacela knjizevne epohe U stanju su da argumentovano raspravljaju Socijalizacijski ciljevi 2. Razvijanje svijesti o znanju kao uslovu formiranja slobodne licnosti. 1.1. Razvijanje svijesti o vjerskoj toleranciji - vrijednost jednakosti i slobode za sve - teznja ka harmonizaciji ljudskih odnosa. 1.2. Izgraivanje svijesti o nacionalnom identitetu - jednakost pred zakonom - racionalno ureivanje ljudskih odnosa. 1.3. Uvazavanje znacaja porodice, razvijanje ljubavi prema knjizi i svestranom obrazovanju. Specificni oblici izvoenja 1. Predavanje, objasnjavanje, upuivanje na knjizevnu-teorijsku literaturu. 1.1.Tekstove raditi na casovima uz instrukcije nastavnika; - rad u grupama.

1.1. Pojam, osobenosti, znacaj, poetika i veze sa racionalizmom

1.2. Petar I Petrovi Njegos: "Poslanice" - pismo - ''Kuluk'' (izborni sadrzaj) 1.3. Dositej Obradovi: "Pismo ljubeznom Haralampiju" (poetika) "Zivot i prikljucenija" (odlomci) - autobiografija - epistolarni roman

1.2. Citanje odabranih tekstova, analiza sadrzaja, stila i jezika

1.3. Citanje odlomaka i razgovor o njima.

1.4. Jovan Sterija Popovi: "Tvrdica" - komedija karaktera

o potrebi uvoenja narodnog jezika u knjizevnost. Prepoznaju zanrovske elemente u "autobiografiji".

1.4. Razvijanje svijesti o kontrolisanju i uvianju sopstvenih nedostataka. Razvijanje osjeaja za humor i shvatanje njegove drustvene funkcije.

2. Romantizam (u Evropi i kod nas) 2.1. Pojam, osobenosti, znacaj - poetika - odlike stila - zanrovi

1.4. Ucenici primjenjuju teorijska znanja o drami i scenskom jeziku. Komentarisu likove, njihove 2.1. Njegovanje tradicije i postupke, psihologiju i ideala slobode. frazeologiju. Obogaivanje licnosti u estetskom i emotivnom smislu. 2.1. Ucenik zna da uoci i izdvoji osobenosti romantizma, prepoznaje elemente romanticarske poetike: masta, pjesnicka sloboda, suvisnost, bjekstvo 2.2 Razvijanje estetskih kriterijuma i zelje za od stvarnosti. otkrivanjem nepoznatog. Snalazi se u zanrovskim odreenjima. U stanju je da izrazajno kazuje lirski tekst. 2.2 Ucenik analizira tekst

1.4. Analiza odlomaka, gledanje predstave - dramatizacija (grupe dobijaju razlicite zadatke), sinteza.

2.1. Nastavnikovo izlaganje o poetici romantizma; - rad u grupama (istrazivanje, sugerisanje, traganje za izvorima), poreenje sa prethodnom stilskom formacijom.

2.2 Edgar Alan Po "Gavran"

2.2. Izrazajno citanje poeme u prepjevu V. Kosutia. Aktivno ucese ucenika u razgovoru o poemi (ucenje stihova po izboru uenika)

2.3. A. S. Puskin: "Cigani" - poema

poeme: - izdvaja elemente pripovjednog, lirskog, misticnog, - asocijativnog, sintetizuje utiske i znanja. 2.3. Ucenik prepoznaje u poemi motiv "bjekstva od stvarnosti". Uocava nesklad izmeu zelja i mogucnosti u ostvarivanju slobode. Razlikuje elemente: epskog, dramskog, lirskog i uocava pjesnikovu naklonost prema prirodi i slobodi.

2.3. Uvazavanje razlicitih sociokulturnih okolnosti i postovanje slobode izbora.

2.3. Izrazajno kazivanje odlomaka poeme, analiza onfliktnih situacija u djelu - dramatizacija.

2.4. J. V. Gete: "Bauk" - balada

2.4. Otkrivanje umjetnickog transponovanja borbe za zivot.

2.4. Izrazajno citanje balade, analiza na casu.

2.4. Ucenik poznaje 2.5.Vuk Stefanovi Karadzi specificnu strukturu balade (tekstovi iz svih oblasti rada) i culne projekcije. Uocava atmosferu situacije, slozenost pjesnicke slike, figure dikcije i funkcije dijaloga. Otkriva i suprotstavlja realne i halucinantne elemente pejzaza 2.5. Ucenik zna da objasni znacaj usmene i pisane 2.6. Petar II Petrovi Njegos: knjizevnosti za razvoj

2.5. Shvatanje stvaralastva kao vida borbe za odrzanje samobitnosti narod; - privrzenost tradiciji; -potkrepljivanje uvjerenja da uporan rad daje valjane rezultate.

2.5. Citanje odabranih odlomaka iz Vukovih tekstova, aktivno ucese uenika u analizi znacajnih elemenata.

"Gorski vijenac" ''No skuplja vijeka''

2.7. Branko Radicevi: "Kad mlidija' umreti" - elegija 2.8. ura Jaksi: "Pono"

jezika; - shvata znacaj cjelokupnog Vukovog rada (razumijevajui odabrane tekstove). Zna da nabroji zbirke i vrste narodnih umotvorina; shvata njihovo vrednovanje u Evropi i znacaj za uvoenje narodnog jezika u kjizevnost. 2.6. Ucenici poznaju lirske, epske i dramske elemente u tekstu; prepoznaju sukob motivacijskih nacela, uocavaju originalnost pjesnikovog stila , analiziraju pjesnicki jezik. 2.7. Ucenici razumiju elegiju kao posebnu pjesnicku vrstu, analiziraju pjesnicki jezik i stil. 2.8. Ucenici razumiju osnovno i preneseno znacenje pjesme i prepoznaje elemente romanticarske poetike; uocavaju iracionalno i

2.6. Razumijevanje "Gorskog vijenca" u kontekstu vremena nastanka sa ciljem razvijanja nacionalne i vjerske tolerancije.

2.6. Citanje i tumacenja stihova pojedinacno i po cjelinama.(Mogunost scenskog prikaza). Upuivanja na knjizevnonaucnu literaturu.

2.7. Razvijanje potrebe da se djelom i ljepotom nadzivi fizicka smrt. 2.8. Shvatanje poezije kao vida "bjekstva od nepodnosljive stvarnosti", ali i kao nacina da se stvaralacki uzdigne iznad nje. 2.9 Gajenje postovanja prema univerzalnim duhovnim vrijednostima. Shvatanje snage i ljepote poezije.

2.7. Izrazajno citanje, strukturna i stilska analiza pjesme. 2.8. Izrazajno citanje, razgovor o pjesmi i pojedinacna misljenja ucenika.

2.9. Laza Kosti: "Santa Maria della Salute" ili "Meu javom i med snom"

2.9. Izrazajno citanje i aktivno ucese u analizi svih segmenata pjesme.

2.10. France Presern: "Sonetni vijenac" (odlomci) - sonet - sonetni vijenac

misticno. 2.9. Ucenik razumije preplitanje emocije i refleksije u pjesmi. Uocava specificnost strofe (stanca). Ucenici shvataju poeziju kao stvaralacki cin izmeu sna i jave; uocavaju viseznacnost rijeci. 2.10. Ucenici znaju svojstva soneta, sonetnog vijenca, akrostiha, ulogu refrena; uocavaju preplitanje motiva ljubavi prema zeni i otadzbini. Shvataju sklad umjetnicke forme i sadrzine. 2.11. Ucenici razumiju transponovanje istorijskog dogaaja u umjetnicko djelo; - razlikuju fakta i fikciju; - uocavaju i argumentuju: epske i lirske elemente, dramske etape u razvoju radnje, umjetnicke i stilske vrijednosti djela i

2.10.Razvijanje smisla za lijepo i korisno, gajenje nacionalne i kulturne tolerancije.

2.11. Ivan Mazurani: "Smrt Smail-age Cengia"

2.10. Citanje i analiza pojedinacnih soneta, kao i djela u cjelini.

2.12. Stefan Mitrov Ljubisa: "Kanjos Macedonovi"

2.11. Osuda tiranije; gajenje ideala slobode - postovanje individualne i zajednicke egzistencije - razumijevanje poezije u vremenskom kontekstu.

2.11. Citanje i analiza po odlomcima, rad po grupama (forma referata), analiza jezickih i stilskih sredstava.

3. Realizam (u Evropi i kod nas) 3.1. Pojam, osobenosti, znacaj - poetika realizma (odnos prema stvarnosti, tipovi, zanrovi) Onore de Balzak: Predgovor

2.12. Prevladavanje kompleksa kroz suocavanje sa vlastitim nedostacima; - sposobnost razlikovanja prava i pravde.

2.12. Citanje , komentarisanje i razgovor o formalnom i stilskom gradjenju lika.

ljudskoj komediji (odlomci) Svetozar Markovi: "Pevanje i misljenje" (odlomci) 3.2. Onore de Balzak: "Cica Gorio" - realisticki roman - motivacija - tipizacija likova i situacija - sveznajui pripovjedac

psihologiju likova. 2.12. Ucenici u djelu uocavaju veze izmeu istorije, predanja i umjetnicke price; analiziraju specificnost pripovijedanja obojenog humorom.

3.1. Razvijenje svijesti o potrebi promjena uz aktivno ucese pojedinca.

3.1. Predavanje , tumacenje i obrazlaganje poetike realizma.

3.3. Nikolaj V. Gogolj: "Revizor" - dramska struktura - zanrovska transformacija - komedija situacije i drustvena komedija - dramski junaci 3.4. Marko Miljanov: ''Primjeri cojstva i junastva''

3.1.Ucenik prepoznaje nova poeticka nacela i uporedjuje ih sa romanticarskom poetikom. Ucenik razumije razliku izmedju relaizma kao metode i umjetnicke epohe. Shvata razloge drugaijeg knjizevnog transponovanja stvarnosti.

3.2. Njegovanje osjeaja za individualno i opste; - znacaj porodice i porodicnog sklada; - izgradjivanje moralnog stava o potrebi drustvenog angazmana kroz knjizevne forme.

3.2. Citanje ilustrativnih odlomaka; razgovor o znacenjima detalja u okviru cjeline. (Rad sa grupamareferat)

3.2. Ucenik prepoznaje elemente realisticke poetike: sklonost ka detaljnom opisu i dominaciju scena iz

3.3.Razvijanje kritickog stava prema negativnim pojavama u drustvu; - sagledavanje umjetnosti kao aktivnog kriticara drustvenih i moralnih devijacija. 3.4. Izgraivanje uvjerenja

3.3.Citanje po ulogama ilustrativnih scena i otkrivanje relevantnih "podataka" kroz razgovor. (Mogunost gledanja predstave "Revizor").

3.5. Radoje Domanovi: "Voa" -satira -alegorija

drustvenog zivota. Zna da analizira i uocava tipicnost situacija i likova. Umije da sintetizuje znacenjske slojeve romana u jedinstvenu knjizevnu strukturu. 3.3. Ucenik uocava sazetost dramske radnje. Zna da izvrsi karakterizaciju likova. Prepoznaje vaznost pojedinacnih scena i piscevu sposobnost da na vise nacina izgradi karakter. 3.4. Ucenici znaju da vrednuju moralne kategorije cojstva i junastva.Tumace "primjere", razumiju funkciju aforistickog, gnomskog i anegdotskog prikazivanja stvarnosti. Uspostavljaju analogije sa slicnim obicajnim kodeksima. 3.5. Ucenik razumije i objasnjava visesmislenost

o univerzalnosti moralnih nacela; -razvijanje stava o prvenstvu etickog nad etnickim i potrebe za tolerancijom svake vrste.

3.4. Pojedinacno citanje odabranih "primjera", tumacenje, komentarisanje i aktuelizacija.

3.6. Laza Lazarevi: "Sve e to narod pozlatiti" ili "Prvi put s ocem na jutrenje" -psiholoski realizam -psiholoska motivacija 3.7. Simo Matavulj: ''Pilipenda'' ili "Povareta"

3.5.Izgraivanje kritickog stava prema psihologiji mase i podcinjenosti pojedinca.

3.5. Citanje, analiza i komentarisanje motiva, ilustrativnih epizoda satiricne pripovjetke.

3.6. Razvijanje sposobnosti da se prepozna porok (drustveni ili pojedinacni). -Spremnost da se pomogne ugrozenom ljudskom biu. 3.7. Trazenje smisla u malim stvarima. - Razvijanje privrzenosti prema sopstvenom identitetu.

3.6. Citanje i analiza ilustrativnih odlomaka propovijetke. Ucesce ucenika u razgovoru o oblicima savremenih devijantnih pojava. 3.7. Analiza cjeline; ucenici izdvajaju dijalektizme, klasifikuju ih i diskutuju o njihovoj upotrebi i funkcionalnosti.

3.8. B. Nusi: "Narodni poslanik" - humor i satira

3.9.Vojislav Ili: "Sivo sumorno nebo" - deskriptivna poezija - opis koji usloznjava znacenje i priroda u funkciji prikazivanja unutrasnjih stanja. 4. Domaa lektira 4.1. L. N. Tolstoj: "Ana Karenjina" - paralelni roman - visoki realizam (lik, opis, strukturni elementi romana) 4.2. Ivo Andri: "Most na Zepi" i esej "Mostovi"

knjizevne strukture. Zna da argumentuje primjerima ironije, groteske, satire i crnog humora stetnost izgraivanja "kulta licnosti" i drustvenih anahronizama. 3.6. Ucenik prepoznaje i argumentuje funkcije knjizevnih postupaka : deskripcije, naracije, oblika govorenja u transponovanju realiteta u knjizevne cinjenice. 3.7. Ucenik razumije i argumentuje umjetnicku jednostavnost u prikazivanju slika iz zivota pucke primorske porodice. Prepoznaje ulogu dijalekta u izgradjivanju frazeologije lika.

3.8. Izgradjivanje kritickog stava prema drustvenoj i licnoj patologiji.

3.8. Analiza teksta, gledanje predstave - dramatizacija - scenska postavka izabranog odlomka.

3.9. Prevazilazenje melanholije i sumornih raspolozenja

3.9. Razgovor o stilski valentnim sredstvima, koja su posluzila za formiranje pjesnickih slika.

4.3. amil Sijari:

3.8. Ucenik uocava aktuelnost dramskog teksta. Analizira autorove postupke u modelovanju likova. Zna da uspostavlja paralele sa dramskim tekstovima 4.2.Njegovanje osjeanja slicne tematike. prema neprolaznim

4.1.Uocavanje prednosti i nedostataka drustvenih konvencija; - savjest kao licni i drustveni korektiv.

4.1. Citanje zadataka; - razgovor o procitanom - gledanje filma radi uocavanja razlika izmeu dva umjetnicka oblika izrazavanja.

4.2. Citanje radova;

"Bunar"

5. Jezik 5.1. Evolucija jezika - tipovi jezika - jezicke srodnosti - razvoj pisma - bilingvizam - multilingvizam - diglosija Istorijski razvoj naseg jezika od XIX vijeka - Vukov rad; - usavrsavanje pisma, pravopisa, gramatike; - knjizevni dogovori.

3.9. Ucenik prepoznaje funkciju pejzaza . Uocava prosirivanje i usloznjavanje njegovih znacenja. Primjenjuje znanja o stihu, stilu i stilskim figurama. Primjeuje modernizaciju pjesnickog izraza.

vrijednostima.

-diskusije i komentari o procitanom.

4.3.Izgraivanje stava o potrebi uspostavljanja socijalne pravde.

4.3. Citanje odlomaka; -diskusije i komentari o procitanom.

4.1. Ucenik prezentuje paralelne fabularne tokove. Izvrsio je analizu relevantnih motivacijskih elemenata. Apstrahovao je i argumentovao umjetnicku kreaciju junaka i romana. 4.2.Ucenik je uocio jednostavnost stila i smirenost naracije. Razumio je i argumentovao simboliku mostova u Andrievom stvaralastvu. 4.3. Ucenik je uocio specificnosti sociokulturnog miljea koji je prikazan u pripovijeci. Istakao je ulogu frazeologije likova u

5.1. Razvijanje svijesti o znacaju maternjeg jezika kao mogucnosti integracije u svoju i srodne kulture

5.1. Predavanja, objasnjavanja na primjerima, ilustaracije na tekstovima, upuivanja na udzbenike, prirucnike i lingvisticku literaturu; obnavljanje i prosirivanje znanja

5.2. Morfologija Vrste rijeci: Imenice - podjela po znacenju

- gramaticke kategorije - sintaksicke funkcije - deklinacija Glagoli - gramaticke kategorije - sintaksicke funkcije - glagolska vremena i nacini - konjugacija

njihovom modelovanju.

5.1. Ucenik umije da objasni razvoj jezika i razumije pojam jezicke konvencije - zna da nabroji vrste pisama i da objasni karakteristike istih Pridjevi - zna da navede jezicke Zamjenice srodnosti i porodice jezika Brojevi, prilozi - zna da odredi mjesto Nepromjenjive rijeci maternjeg jezika u (predlozi,veznici, recce, porodicama jezika uzvici) - poznaje sadasnju situaciju na nekadasnjem srpskohrvatskom jezickom 5.3. Pravopis podrucju - shvata i u stanju je da Sastavljeno i rastavljeno poveze istorijski razvoj pisanje rijeci jezika do XIX vijeka sa - podjela rijeci na kraju reda Vukovim radom i savremenom situacijom - interpunkcija i pravopisni - razlikuje pojmove znaci knjizevni i standardni jezik. 5.4. Kultura izrazavanja Pismeno izrazavanje - naucni stil - strucni tekstovi - zvanicni i nezvanicni

Ostvarivanje integracije kroz jezicku kulturu; -formiranje stava o korisnosti znanja maternjeg jezika u razumijevanju i ucenju stranih jezika.

Obnavljanje, prosirivanje i nadgradnja stecenih znanja na primjerima iz tekstova. -Funkcionalizacija nastave pomou testova.

5.3.Razivjanje samopouzdanja u komunikaciji na osnovu poznavanja jezicke norme.

Ucenici znaju, razumiju i analiziraju u okviru

5.3.Objasnjavanje na primjerima; - provjera na pravopisnim vjezbama i svim vrstama pismenih zadataka.

tekstovi

recenice: znacenja, oblike, vrste rijeci, promjene i funkcije. Odredjuju gramaticke kategorije lica roda broja, vida. Umiju pravilno da koriste i funkcionalizuju rijeci u govornoj i pisanoj komunikaciji.

5.4. Razvijanje sposobnosti da ucenik sam sastavi tekst i osjeti zadovoljstvo zbog toga..

5.4. Sistematsko upuivanje, praenje i vrednovanje u svakom segmentu nastave maternjeg jezika i knjizevnosti ­ svakog ucenika pojedinacno.

Usmeno izrazavanje -citanje -govorenje -reprodukovanje sadrzaja -razgovor

5.3. Ucenik zna da ispravno pise rijeci i oblike:sastavljeno , rastavljeno; da pravilno prenosi dio rijeci u novi red: korektno upotrebljava interpunkcijske i pravopisne znake. 5.4. Ucenik moze da prepozna tekst pisan naucnim stilom i odredi njegove osobine

Razvijanje kulture dijaloga. -Integracija kroz aktivno ucese u usmenoj komunikaciji; -izgraivanje licnog integriteta kroz sposobnost iznosenja stavova i uvjerenja, - uvazavanje sagovornika i njegovog misljenja.

- razlikuje pisane tekstove razlicitog tipa (sadrzine, stila) - sposoban je da ih kriticki procijeni - da izvrsi jezicko-stilsku analizu - da odredi namjenu - da napise slican tekst - moze da prepozna izrazito deskriptivni tekst - umije da koristi deskripciju, naraciju, govor - zna samostalno da odabere tekstove pogodne za: dopunjavanje, vrednovanje i utemeljivanje stavova. Ucenik priprema govorni nastup i govorno nastupa - govori i cita: jasno, pravilno i razumljivo; - zna izrazajno da govori; - razumije procitano (ili odslusano ili odgledano) - sposoban je da vodi dijalog - zna da argumentuje.

Razred: trei Informativni ciljevi 1. Knjizevnost moderne 1.1. Knjizevnost moderne u Evropi -poeticki postulati -knjizevni pravci -pokreti 1.2. Sarl Bodler: "Albatros" i "Saglasja" - larpurlartizam kao poeticki stav - sinestezija - univerzalna analogija - simbol 1.1. Ucenici uocavaju promjene stvaralacke paradigme, razlikuju knjizevne pravce, pokrete i skole i uocavaju slozenost stilske formacije moderne. 1.2. Ucenik razumije i moze da objasni izmjenu senzibiliteta i pjesnickog jezika. Prosiruje asocijativne moi i sposobnosti pronalazenja analogija. Sposoban je da govori o simbolickim potencijalima pjesme i pjesnicke slike. Moze da pravi paralelu sa tradicionalnim pjesnickim postupkom. Umije da koristi simbol u prosirivanju smisla iskaza. 1.3. Ucenik uocava funkcionalnost scenskog jezika; - u stanju je da govori o razlicitim problemima epohe (''bolest 1.1.Izgraivanje svijesti o uticaju drustvenih tokova na kulturu i umjetnost. -Razvijanje svijesti prema individualitetu. 1.2. Njegovanje potrebe za licnom slobodom i iskazivanjem individualnosti; -bogaenje iskustva i senzibiliteta; -njegovanje smisla za lijepo. 1.1. Objasnjavanje osnovnih poetickih nacela moderne : uocavanje razlika i slicnosti knjizevnih pravaca koji ulaze u njen sastav: upuivanje na knjizevnoteorijsku literaturu. 1.2. Izrazajno citanje pjesme; -stilska analiza uz aktivno ucesce ucenika u prepoznavanju modernistickih sredstava i postupaka. Formativni ciljevi Socijalizacijski ciljevi Specificni oblici izvoenja

1.3. A. P. Cehov: ''Ujka Vanja'' -impresionizam -lirsko-psiholoska drama -likovi -psiholosko nijansiranje

1.3. Sticanje svijesti o brojnim oblicima zivotne promasenosti i borbi protiv njih;

1.3. Citanje ilustrativnih odlomaka po ulogama; -prepoznavanje cinilaca

1.4. Moderna u nasim knjizevnostima -uticaj i osobenosti - B. Popovi ­ kriticki stavovi A. Santi: "Pretpraznicko vece" Jovan Duci: "Jablanovi", ''Zalazak sunca'' Milan Raki: "Iskrena pesma", ''Dolap'' Vladislav Petkovi Dis: "Mozda spava" - A. G. Matos: ''Jesenje vece'' 1.5. Lirski realizam 1.5.1.Bora Stankovi: "Kostana" Jovan Skerli: ''O Kostani''

vijeka'', dekadencija, nezadovoljstvo postojeim); -razumije hipersenzibilnost odreenog lika I karaktera -uocava polemicnost dramskog teksta sa poetikom larpurlartizma. 1.4. Ucenik umije da objasni osobenost i ''zaostajanje'' nase moderne u odnosu na evropsku. Uocava spoljasnju organizaciju pjesme I sklonost modernistickih tekstova ka formalnom savrsenstvu. Umije da izdvaja elemente tradicionalnog i modernog. U stanju je da izvrsi paralelu sa tekstovima koje je ranije citao. Otkriva slozenost modernistickog postupka u obradi tradicionalnih motiva ­ ljubav, zena ,zivot, piroda, bog, umjetnost. U stanju je da prepozna sinesteziju.

- uvianje znacaja ljepote, prirode, rada za druge i sa drugima kao nacina osmisljavanja zivota -razvijanje kritickog i stava o kompleksnosti i irelativnosti estetskog ideala. 1.4. Razvijanje potrebe da se bude ukorak s vremenom -pronalazenje smisla u stvaranju I kreativnosti - vjera u zivot uprkos sumornim tonovima - njegovanje osjeanja licne sigurnosti -prevazilazenje straha od smrti. - otkrivanje slozenosti emotivnog svijeta u odnosima prema ljubavi, zivotu, prirodi.

relevantnih za analizu drame; -mogunost pozorisne predstave ili ekranizacije.

1.4. Izrazajno citanje i stilska analiza pjesnickih tekstova; -korelacija motiva u modernistickim tekstovima; - primjena znanja o versifikaciji.

Bora Stankovi: ''Necista krv'' -motiv genealogije -tacka gledista

1.5.1Ucenik uocava moderni pjesnicki senzibilitet u drami. Uocava mogunost korisenja folklornih motiva u tekstu. Prepoznaje i analizira ulogu lokalnog kolorita i jezika. Uocava jezicko-stilske idiome u funkciji osvjetljavanja psihologije likova. Ucenik razlikuje istorijski , drustveni i socijalni kontekst kao okvir za eticku i psiholosku karakterizaciju likova. Analizira fenomen "neciste krvi". Zna da uoci izmjenu tacke gledista, (spoljasnje i unutrasnje). 1.5.2. Ucenik obrazlaze i tumaci psihologiju lika. Prepoznaje uzroke i uocava posljedice njegovog djelovanja: asocijalnost, mizantropija. Definise ulogu stilskih sredstava u modelovanju lika. 1.5.3. Ucenik analizira socijalnu problematiku krize moralnih normi. Prati i argumentuje usloznjavanje dramskog sukoba i nemogunost pozitivnog

1.5.1.Razvijanje kritickog odnosa prema fenomenu slobode, konvencijama i tabuima. Ostvarivanje emancipacije u cilju razrjesavanja konflikata. Razvijanje stava o nemirenju sa nametnutim ili naslijedjenim konvencijama.

1.5.1. Citanje i analiza ilustrativnih konfliktnih scena. Gledanje predstave ili ekranizacije drame.

1.5.2. Petar Koci: "Mracajski proto"

Kontekstualizacija i analiza ilustrativnih odlomaka; -diskusija i komentari; -gledanje filma snimljenog po romanu; -uporeivanje i objedinjavanje naucenoga. 1.5.2. Citanje i analiza odlomaka, razgovor; -prepoznavanje pripovjedackih postupaka.

1.5.3. Ivan Cankar: "Kralj Betajnove" ili pripovijetka po izboru

1.5.2. Shvatanje o postojanju devijantnog ponasanja, porodicnih problema i njihovih posljedica; zadovoljavanje estetske radoznalosti prema neuobicajenom. 1.5.3. Njegovanje pojedinacne odvaznosti u borbi za istinu i pravdu. Sticanje vjestine

2. Knjizevnost prve

1.5.3. Kontekstualizacija i analiza konfliktnih scena, uz mogunost gledanja pozorisne predstave.

polovine XX vijeka u Evropi i kod nas

razrjesenja. Uocava scenske postupke u graenju "uslovljenih likova".

umjetnickog angazmana.

2.1. Manifesti ekspresionizam (sumatraizam, zenitizam) futurizam fadrealizam 2.2. Vladimir Majakovski: ''Oblak u pantalonama'' - poema 2.1. Ucenik poznaje osnovna poeticka nacela"izama"; razlikuje pokrete u knjizevnosti i njihove zahtjeve, manifeste. 2.1. Gajenje kosmopolitizma kroz uvazavanje razlicitosti; - osvajanje vlastite slobode duha. 2.1. Predavanje, tumacenja i objasnjavanja na odlomcima iz manifesta.

3. Knjizevnost izmeu dva svjetska rata 3.1. Milos Crnjanski: ''Sumatra'' - sumatraizam

2.2. Ucenik koristi stecena teorijska znanja o poemi. Uocava drugacije shvatanje umjetnosti i antitradicionalisticki stav; prepoznaje antiestetizme; analizira stih, ritam i stilske figure.

2.2. Razgovor o stilu i jeziku. 2.2. Razvijanje kriticnosti prema malogradjanskom duhu; - kreativni angazman u formiranju personaliteta.

Milos Crnjanski:

3.1. Ucenik moze da objasni i ukaze na moderni pjesnicki postupak.

3.1. Obogaivanje spoznaje o univerzalnoj povezanosti.

3.1.Izrazajno citanje, analiza; konkretizacija "Objasnjenjem Sumatre"

''Seobe'' (prva knjiga) - kolektivni junak

Objasnjava viseznacnost pjesnickog jezika i slojevitost znacenja na asocijativnim vezama. Ucenik razumije paralelne tokove radnje i promjenu tacke gledista. Prepoznaje lirske elemente. Komentarise slozenost stvaralackog postupka, znacaj i originalnost stila i jezika. Njegovanje osjeaja za pripadnost kolektivu; -izgraivanje stava o licnoj egzistenciji; - razvijanje sposobnosti za percepciju knjizevne rijeci.

3.2.Risto Ratkovi: "Bivsi aneli " i ''Pono mene'' "Nevidbog"

Citanje i komentarisanje ilustrativnih odlomaka uz uputstva za rad po grupama:demarkacija paralenog toka radnji; karakterizacija pojednicnih likova; analiza kolektivnog junaka 3.2. Izrazajno citanje stihova, iznosenje asocijacije u vezi sa pjesnickim tekstom. Analiza romana po kompoziconim cjelinama

3.2. Ucenik zna da pokaze i objasni odlike nadrealizma na tekstu. Uocava ukidanje konvencionalne logike u nadrealnoj imaginaciji. Ucenik prepoznaje nadrealisticke elemente u romanu i ukrstanje narativne i lirske paradigme. Uvia znacaj socijalnih motiva u organizaciji sizea. 3.3.Ucenik uocava specificno rasclanjivanje govornog niza i stroficnu organizaciju teksta. Prepoznaje stilski valentne iskaze.

3.2. Njegovanje sjeanja na voljene osobe, kao nastavak zivljenja. Smislenost traganja za prevazilazenjem egzistencijalne nesree kroz duhovnu kreativnost. 3.3. Razvijanje svijesti o postojanju sumnje u vjecite istine. Sticanje stava o prevazilazenju pesimizma.

3.3. Tin Ujevi: "Svakidasnja jadikovka" - tercet

3.4. Janko onovi: "Crnci i Crnogorci" - socijalna poezija - kontrast

3.3. Izrazajno citanje i analiza teksta kroz razgovor.

3.4. Iscitavanje pjesme po cjelinama i motivima.

3.5. Nikola Lopici: "Imanje" ili pripovijetka po izboru - socijalna pripovijetka 3.6. Enver ereku: ''Rijec''

3.4. Njegovanje osjeaja 3.4. Ucenik uocava elemente za socijalnu pravdu. socijalne literature i znacaj odreenih stilskih figura. Razumije umjetnicku transpoziciju zbilje i pjesnicki angazman. Uocava i izdvaja kompozicione cjeline, apstrahuje kontraste. 3.5. Ucenik uocava i povezuje elemente socijalnog i psiholoskog; - sagledava strukturu price i istice kontrastne situacije i dramske elemente. 3.6 Ucenik razumije stilizovanu pjesnicku refleksiju o smislu poezije i rijeci u njoj. Uocava formu soneta, dotjeranost stiha i smirenost izraza. Otkriva funkcionalnost stilskih sredstava. 3.7. Ucenik shvata funkciju razuenosti sizea. Prepoznaje i argumentuje retrospektivni i hronicarski postupak. Analizira kompozicionu strukturu. 3.8.Ucenik uocava elemente pjesnickog jezika, prepoznaje jednostavnost izraza i 3.5. Formiranje svijesti o ulozi sociokulturnog miljea na nacin zivota i misljenja; - umijee ocuvanja egzistencije. 3.6 Izgraivanje samopouzdanja u traganju za sopstvenom licnosu.

3.5. Citanje odlomaka na casu - biranje karakteristicnih mjesta, (dramatizacija)

3.7. Isidora Sekuli: "Gospa Nola" - novela

3.6. Izrazajno citanje, analiza kroz razgovor na casu.

3.8. Desanka Maksimovi: "Strepnja" - ljubavna lirika 3.9. Miroslav Krleza: "Gospoda Glembajevi" - motiv genealogije - ciklus o Glembajevima - psiholoska motivacija - socijalni motivi

3.7. Njegovanje ljubavi prema covjeku i zajednickom zivotu.

3.7. Citanje odlomaka odabranih uz pomo nastavnika .Izdvajanje karakteristicnih elemenata novelisticke strukture.

3.8. Izrazajno citanje na casu. Analiza specificnih 3.8. Njegovanje osjeanja o uzvisenosti ili elemenata ljubavne lirske

besprekornost stiha. 3.9. Ucenik zna da primijeni dosadasnja znanja o drami. Samostalno analizira postupke, konflikte i frustracije likova. Zna da obrazlozi motiv genealogije u drami. Uvia funkcionalnost scenskih znakova i dijaloskih pasaza.

nedodirljivosti ideala. 3.9. Izgraivanje svijesti o zlu, zlocinu, laznim vrijednostima; humanosti, savjesti. Razvijanje potrebe za satisfakcijom u inspirativnoj knjizevnoj kreaciji.

pjesme. 3.9. Citanje odlomaka; analiziranje postuapaka licnosti u drami; - karakterizacija likova i postupaka; - upuivanja na tumacenja drame; - gledanje pozorisne predstave ili ekranizacije; - korelacija saznanja. 3.10. Analiza odlomaka ilustarativnih za: istorijsko, legendarno, umjetnicko. Upuivanje u interpretaciju romana. Preporuke pojedinacnih radnih zadataka.

3.10. Ivo Andri: "Na Drini uprija" - roman hronika - lajtmotiv

4. Knjizevnost NOB ­ a Osnovne odlike 4.1. Ivan Goran Kovaci: "Jama" ili Mirko Banjevi:"Sutjeska - poema

3.10. Ucenik razumije sveobuhvatnost romana-hronike. Razlikuje knjizevna znacenja vremena i prostora u romanu. Uocava funkcije lajtmotiva kao osnovnih vezivnih cinilaca razuenog narativnog materijala. Otkriva viseznacnost i simboliku jezika. Uocava slojevitost knjizevnoumjetnicke kreacije.

3.10. Njegovanje kosmopolitskog duha i nacionalne tolerancije; -razvijanje svijesti o neprolaznosti univerzalnih vrijednosti.

5. Domaa lektira

4.1. Ucenik uocava funkcionalnost stilskih figura, kompozicije, strofe, stiha,

4.1. Ucvrsivanje svijesti o ratu kao drustvenom i

4.1. Citanje odlomakaa na casu i stilska analiza.

5.1. Cedo Vukovi: "Mrtvo Duboko"

simbola, rime u oblikovanju smisla poeme. Argumentuje sklad pripovjedackog, lirskog i dramskog na tekstu. Razumije kazivanje u prvom licu.

licnom zlu; -razvijanje svijesti o znacaju optimizma.

5.2. Mihail Solohov: "Covjekova sudbina"

6. Jezik 6.1. Tvorba rijeci (osnovni pojmovi o izvoenju rijeci) - vazniji modeli za izvoenje imenica, pridjeva i glagola

5.1 Ucenik prezentuje tematiku o zivotu "malog covjeka" u pozadini rata. Uocena je dramaticnost radnje, primjeri za naporedno prisustvo arhetipskog, mitoloskog i realnog. Istaknuta je neobicna pripovjedna forma. 5.2. Uocena je struktura pripovijesti sa okvirnom pricom i potkrijepljena detaljima o realnoj ljudskoj egzistenciji. Argumentovana je simbolicnost "zivotopisa". Prepoznata je ironija sudbine.

5.1. Izgradjivanje stavova na istinama o covjeku u ratu i zivotu uopste; - integracija kroz samostalnu pismenu analizu knjizevnog djela.

5.1. Citanje odlomaka na casu, razgovor o sadrzajima i uputstva o tehnici samostalne analize; -provjera, analiza i verifikacija radova.

5.2. Izgradjivanje stavova na istinama o covjeku u ratu i zivotu uopste; -integracija kroz samostalnu pismenu analizu knjizevnog djela.

5.2. Citanje odlomaka na casu, razgovor o sadrzajima i uputstva o tehnici samostalne analize; -provjera, analiza i verifikacija radova.

6.2. Leksikologija (sa elementima terminologije i frazeologije)

6.1. Ucenik zna da objasni tvorbu

6.1. Integracija kroz izgraivanje jezicke kulture, sticanje znanja i

6.1.Vjezbanje na odabranim primjerima, ucenici:

- znacenjski (semanticki) i formalni odnosi meu leksemama - stilska vrijednost lekseme i funkcionalni stilovi - rijeci iz stranih jezika i kalkovi

rijeci. Umije da je izvrsi na primjerima. Pravilno pise slozenice i poluslozenice.

usvajanje; jezickih pravila i normi.

6.2. Ucenik razumije slojevitost knjizevnog jezika; -uocava poetsku i varijantsku leksiku, arhaizme, varvarizme, dijalektizme i dr. - rjecnici stranih rijeci -poznaje leksikoloske termine i - razumijevanje najvaznijih leksicke jedinice prefiksa i sufiksa porijeklom -moze da ilustruje leksicku raznovrsnost iz klasicnih jezika -umije da stilski dotjera tekst koristei stilske figure - osnovni pojmovi o -zna se sluziti rjecnicima terminologiji i terminima - zna da vrednuje tip i karakter teksta na osnovu leksema - zna da objasni termin purizam (jezicko cistunstvo) - ucenik zna sta su termini, a sta kalkovi - umije da vrednuje stilsku valentnost teksta.

6.2.Razvijanje jezickog senzibiliteta, kulture pismenosti i komunikacije

- objasnjavaju tvorbu; - daju primjere (po analogiji); - vjezbaju pravilno pisanje; - ispravljaju greske (samokorekcija). 6.2. Pronalazenje raznih elemenata leksikologije na primjerima; - pretraga biblioteke; - ucenici prave rjecnike sinonima, antonima, koriste biblioteku, pretrazuju po rjecnicima; - mijenjaju rijeci u tekstu, ukazuju na stilske i semanticke razlike; - biraju rijeci, stilski dotjeruju tekst izabranim leksemama; -saznaju bogatstvo znacenja; - prave akcelerativni rjecnik; - traze i objasnjavaju znacenja rijeci pribliznih oblika tipa: lazan ­ lazljiv, strasan ­ strasljiv, interes ­ interesovanje itd. - prepoznaju lekseme u

6.3.Sintaksa

Sintaksicke jedinice: - recenice u sirem smislu (komunikativne) - recenice u uzem smislu (predikatske) - rijeci (lekseme i morfosintaksicke rijeci) - sintagme (imenicke, pridjevske, priloske, glagolske) - osnovne konstrukcije recenica - imenicke sintagme - tipovi atributa - apozitiv i apozicija 7. Pravopis Transkripcija rijeci iz stranih jezika (osnovni principi)

6.3 Ucenik ovladava recenicom, prepoznaje razlicite sklopove i odnose meu recenicama. Zna razlicite oblike rijeci i njihovo kombinovanje Zna sto su sintagme i moze da ih prepozna. Poznaje osnovne konstrukcije predikatske recenice. Poznaje i prepoznaje druge konstrukcije recenica.

6.3. Njegovanje sigurnosti, tacnosti, logicnog misljenja, imenovanja pojmova.

tekstu, navode primjere, uocavaju njihovu stilsku vrijednost, preoblikuju; - prepoznaju rijeci po porijeklu (iz kojeg su jezika), traze odgovarajue iz maternjeg; - razgovaraju o stilskoj vrijednosti tekstova; - navode primjere iz neposrednog iskustva itd.

6.3. Na tekstovima traziti, podvlaciti, uocavati, biljeziti i obrazlagati sintaksicne jedinice.

8. Kultura izrazavanja Kazivanje i recitovanje napamet naucenih knjizevno-umjetnickih tekstova

7. Ucenik zna da uoci veze izmeu stranih i domaih rijeci.

7. Meujezicka preplitanja kao razlog integracija naroda. 7. Objasnjavanje na

- pismene vjezbe (novinarska vijest, clanak, izvjestaj, intervju, komentar)

8. Ucenik razvija sposobnost kazivanja teksta.

Ucenik se osposobljava za stvaranje razlicitih tipova teksta uz korisenje ranijih iskustava.

primjerima i provjera na pravopisnim vjezbama. 8. Integracija kroz razvijanje samopuzdanja i takmicarskog duha u usmenom i pismenom izrazavanju. 8. Izrazajno govore pjesmu ili prozni odlomak po izboru ili iz programa; - vode racuna o jezickoj pravilnosti - pisu izvjestaj, clanak, vijest... - citaju po izboru reportazu, putopis, dnevnik, biografiju - citaju konverzacioni i knjizevni tekst, obraaju paznju na tempo izgovora, intonaciju, naglasavanje rijeci ili grupe rijeci.

Razred: cetvrti

Informativni ciljevi 1. Metodologija proucavanja knjizevnosti 1.1. Ucenik stice teorijska znanja i formira pravilan pristup knjizevnom tekstu zasnovan na upotrebi i orkestraciji razlicitih metoda. 1.1. Razvijanje licnosti koja umije da koristi stecena iskustva i samostalno proucava knjizevno djelo. 1.1. Nastavnikovo izlaganje uz razgovor sa ucenicima. Formativni ciljevi Socijalizacijski ciljevi Specificni oblici izvoenja

1.1. Metode zasnovane na spoljasnjem pristupu: - pozitivisticka -psiholoska -arhetipska -teorija recepcije 1.2. Metode zasnovane na unutrasnjem pristupu -formalisticka (ruski formalizam) - strukturalisticka -fenomenoloska -semioticka - pluralizam metoda - knjizevna kritika 1.3. Alber Kami: ''Stranac'' - egzistencijalizam - ''Mit o Sizifu''

1.2. Ucenik razlikuje metode spoljasnjeg i unutrasnjeg pristupa knjizevnom djelu

1.3.Ucenik je sposoban da jednu od obraenih metoda primjeni u analizi teksta U stanju je da razumije i objasni

1.3. Razvijanje kritickog stava prema drustvenim ogranicenjima -njegovanje tolerancije - uvazavanje licnosti koje

1.3.Komentarisanje postupaka glavnog junaka; -povezivanje metateksta i prototeksta.

- roman parabola i njegova motivaciona nacela

parabolu. Uocava filozofiju apsurda na primjeru junaka. 1.4 Ucenik razumije scenski jezik antidrame. Uocava usloznjavanje jezickog i scenskog znaka.

odstupaju od konvencija.

1.4. Semjuel Beket: ''Cekajui Godoa'' - kratak osvrt na istoriju drame - antidrama - kompozicija i njene tehnike (inovacije). 2.5. Danilo Kis: "Grobnica za Borisa Davidovica" - poetika postmodernizma - dokumentaristicki postupak - citat, montaza, kolaz.

1.4. Razivjanje sposobnosti uocavanja razlicitih egzistencijalnih situacija; -razvijanje kritickog stava prema uzaludnom cekanju ( zivjeti sada i ovdje). 1.5. Izgraivanje pogleda na svijet iz postmodernisticke perspektive.

1.4. Citanje i analiza na casu; -mogunost scenskog prikaza.

1.5. Ucenik zna da razlozi knjizevno djelo i nalazi kompozicione "savove". Sposoban je da fragmentarnost povezuje u cjelovitost. Prepoznaje principe organizacije narativnog vremena i prostora (hronotop). 1.6. Ucenik uocava specificnosti kompozicije. Prepoznaje tehniku "price u prici". Uocava simbolicko usloznjavanje strukturnih elemenata i knjizevnog jezika Primjenjuje znanje o tackama gledista na ovom tekstu.

1.5. Citanje, analiza, komentarisanje, diskusija.

1.6. Ivo Andri: ''Prokleta avlija'' - kompozicija koncentricnih krugova - sistem tacaka gledista

1.6. Uspostavljanje kritickog stava prema totalitarizmu i razvijanje sposobnosti stvaralackog nadigravanja konacnosti.

1.6. Citanje odlomaka; - rasprava o simbolici teksta "Proklete avlije". Ucenici pisu prikaze o knjizevnim likovima (gledanje filma).

2. Lirika 2.1. Vasko Popa: ''Kora'' - slojevita struktura knjizevnog djela - postmodernizam u lirici Stevan Raickovi: 2.1. Ucenik uocava specificnu formu obraanja; -prepoznaje hermeticnost pjesnickog izraza; -pravi razliku izmedju denotativnog I konativnog

2.1. Njegovanje osjeajnog dozivljaja svijeta; -obogaivanje senzibiliteta u osmisljavanju svakodnevice.

2.1..Izrazajno citanje pjesme; -uocavanje funkcije sloja zvucanja i ritimicko­metricke sheme.

''Kamena uspavanka'' Mak Dizdar: "Modra rijeka" Branko Miljkovi: ''Balada'' ili "Uzalud je budim" Dobrisa Cesari: Pjesma po izboru Radovan Zogovi: ''Instrukcija maslini'' Mladen Lompar ''Triptihon iz nacionalne biblioteke''

znacenja rijeci; -u stanju je da izdvoji sloj zvucanja, sloj znacenja, sloj shmetazovanih aspekata i sloj prikazanih predmetnosti (primjena fenomenoloske metode); - razumije i vrednuje konvencije lirske pjesme (dvosmislenost, asocijacije); -uvia znacaj zavicajnih motiva u modernoj lirici; -razlikuje vizuelnu I auditivnu dimenziju slike; -uocava funkcionalnost naizmjenicne upotrebe proznog i stihovanog rasclanjivanja govornog niza.

3. Kratka prica 3.1. Ranko Marinkovi: ''Ruke'' Sreten Asanovi "Igra" Zuvdija Hodzi: "Neko zove" (izbor)

3.1.Ucenik uocava specificnosti pripovijedanja, jezgrovitost pricanja i dramske elemente u narativnoj podlozi. Umije da objasni ekonomicnost izraza.

3.1. Razvijanje sposobnosti za prihvatanje razlicitih sociokulturnih modela.

3.1. Citanje i analiza prica; -korisenje razlicitih pristupa u analizi; -prosirivanje "horizonta ocekivanja"; -pisanje eseja.

4. Moderni roman 4.1. Mesa Selimovi: ''Dervis i smrt'' - meditativna proza -psiholoska ili arhetipska metoda 4.1. Ucenik uocava specificnosti pripovijedanja u prvom licu. Prepoznaje psiholoske momente i motive. Koristi razlicite modela tumacenja. Koristi znanja o arhetipskom pristupu. Uocava da je narativna struktura podreena modelovanju lika. 4.2. Ucenik umije da objasni strukturu romana u prvom licu. Uocava slozena znacenja prostornih struktura u romanu. Prepoznaje elemente arhetipskog i shvata ulogu avola. Razumije postupak udvajanja lika. Razlikuje realni od iracionalnog hronotopa. 4.3. Ucenik umije da obrazlozi specificnu obradu teme i motiva. Uocava ironijsku tacku gledista. 4. 4. Ucenik shvata umjetnicke razloge svoenja fabule. Uocava naglasenu esejizaciju narativne osnove. 4.5. Ucenik razumije ulogu infantilne tacke gledista u procesu oneobicavanja i

4.1. Uocavanje univerzalnih problema ljudske sudbine; -shvatanje znacaja zivotnog oslonca.

4.1. Analiziranje odabranih odlomaka; -ucenike upoznati sa djelovima iz autobiografije "Sjeanja"; -rad po grupama ( prikaz).

4.2. Mihailo Lali: ''Lelejska gora'' -semioticka metoda -narativne tehnike unutrasnjeg monologa i solilokvija -subjektivno vrijeme -subjektivna projekcija prostora

4.2. Razvijanje svijesti o znacaju samokontrole; -izgraivanje saznanja o slojevitosti ljudske psihe.

. 4.2 Citanje odlomaka i rasprava o njima; - analiza situacija lika; - rasprava o dramskoj funkciji avola u romanu.

4.3. Borislav Peki "Vreme cuda" -prototekst -metatekst -dekanonizacija 4.4. Vladan Desnica: ''Proljea Ivana Galeba'' (odlomci) -roman-esej

4.3. Razvijanje sposobnosti drugacijeg sagledavanja kanonizovanih vrijednosti.

4.3 Citanje odlomaka po izboru; - analiza parodijske paradigme lika. 4.4. Analiza odabranih odlomaka; - ucenici sami pisu esej (temu daje nastavnik).

4.4. Izgraivanje vjestine umjetnickog sagledavanja i osmisljavanja svakodnevice.

4.5. Zuvdija Hodzi: "Davidova zvijezda"

fragmentarnost narativne strukture.

4.5. Izgradjivanje tolerancije prema razlicitim kulturnim modelima

5. Domaa lektira 5.1. V. Sekspir: Hamlet - psihoanaliticki pristup - recepcijski pristup(moderna recepcija renesansne drame)

5.1. Ucenik je primjenio znanja o drami na primjeru "Hamleta". Izvrsena je analiza etapa u razvitku dramske radnje. Ucenik je obrazlozio pokretacku ulogu motiva oklijevanja. 5.2. Ucenik je uocio tematske slojeve kriminalistickog, filozofskog i melodramskog. Shvatio je pojam "karamazovstine". Primjenio je vise metoda u obradi teksta. Izvrsio je analizu psihopatoloskih stanja junaka.

4.5. Analiza odabranih odlomaka - ucenici sami pisu esej (temu daje nastavnik).

5.1. Njegovanje osjeaja za pravdu, ljepotu i sklad; - trazenje satisfakcije u katarzi na izuzetnim umjetnickim ostvarenjima.

5.1.Citanje radova; - komentari i rasprava o procitanom; - odgledati film ili predstavu "Hamlet".

5.2. F. M. Dostojevski: ''Braa Karamazovi'' - psiholoski roman - polifonijska struktura - motivacijska nacela i njihov sukob 6. Jezik 6.1. Sintaksa - padezni sistem (pojam padeznog sistema i predlosko ­ padeznih konstrukcija) - osnovne imenicke, pridjevske i priloske vrijednosti padeznih,

5.2. Razvijanje zdravog odnosa prema egzistenciji; - ucenje na tuim ili umjetnickim primjerima.

5.2. Dnevnik citanja; - citanje radova; -komentari i rasprava o procitanom; -mogucnost gledanja filma.

6.1.Ucenik prepoznaje padeze. Uocava greske (namjerno napravljene) u upotrebi padeza u pojedinim tekstovima. 6.1. Njegovanje sigurnosti, preciznosti, tacnosti, logickog misljenja, imenovanja pojmova - razvijanje istrazivackog duha, i - formiranje sigurnosti u jezickom nastupu. 6.1.Izrada grafikona sa padezima i pitanjima na koja se dobijaju padezi. Na tekstovima traziti, podvlaciti, uocavati, biljeziti.

Ucenik je savladao vjestinu

odnosno predlosko ­ padeznih konstrukcija - kongruencija: definicija i osnovni pojmovi; gramaticka i semanticka kongruencija

pravilnog slaganja recenicnih djelova. Poznaje osnovna pravila kongruencije. Razlikuje gramaticku i semanticku kongruenciju. Umije da se pravilno izrazava. Ucenik poznaje sistem zavisnih, nezavisnih recenica i naporednih konstrukcija. Umije da pravilno i jasno izrazi misao. Siguran je u svoje jezicko izrazavanje. Bogaenje senzibilnosti I jezicke kreativnosti.

Ucenici sami pisu recenice (po grupama, u parovima, pojedinacno).

- sistem zavisnih recenica (imenicke, pridjevske i priloske zavisne recenice) - glavne vrste zavisnih recenica: izricne (sa upravnim i neupravnim govorom), odnosne, mjesne, vremenske, uzrocne, uslovne, dopusne, namjerne, poredbene i posljedicne - veznicki izrazi - sistem nezavisnih recenica (obavjestajne, upitne, zapovjedne, zeljne, uzvicne) - naporedne konstrukcije glavni tipovi naporednih konstrukcija: sastavne, rastavne, suprotne, iskljucne, zakljucne i gradacione - rasporeivanje sintaksickih jedinica - komunikativna kohezija

Zadati tekstovi ­ uspostavljanje veze meu djelovima.

Ucenik moze da uspjesno komunicira. Moze da izrazi misao na vise nacina.

Ucenik zna pravilno da upotrijebi i pise negaciju.

glagolski vid i rod - negacija - glagolska vremena i glagolski nacini (osnovni pojmovi) - vremenska i modalna znacenja licnih glagolskih oblika: prezent, perfekat, aorist, imperfekat, pluskvamperfekat, futur prvi , futur drugi, kondicional, imperativ 7. Pravopis Interpunkcija pravopisni znaci

Pravilno primjenjuje dvostruku negaciju. Poznaje glagolska vremena i nacine. Razlikuje indikativnu, relativnu i modalnu upotrebu. Zapaza stilske vrijednosti.

7. Ucenik pravilno upotrebljava interpunkcijske I pravopisne znake u pismenom izrazavanju. 7. Pravopisne vjezbe.

Kultura izrazavanja 7.1. Usmeno izrazavanje - retorika; razgovor; kratak monolog - odnos izmeu govornika i auditorija - vjezbe javnog govorenja pred auditorijem (upotreba podsjetnika, improvizovano izlaganje, korisenje mikrofona) 7.2.Pismeno izrazavanje

7.1. Ucenik sam govorno nastupa; - pri govornom nastupu koristi podsjetnik, razvija sposobnost improvizacije.

7. Razvijanje samopouzdanja i sigurnosti prilikom pisanja.

7.2. Ucenik poznaje funkcionalne stilove. Zna karakteristike publicistickog stila i njegovih vrsta. Lako ih razlikuje. Umije sam da odabere teme i adekvatno ih obradi.

7.1. Njegovanje jezicke kulture.

7.1 Na odgovarajuim tekstovima, nastupima, prikazima ucenici prepoznaju, vjezbaju, pripremaju odgovarajue govorne nastupe.

- stilistika - funkcionalni stilovi: administrativno ­ poslovni; molba, zalba, poslovno pismo - oblici pismenog izrazavanja: prikaz, osvrt, rasprava, knjizevne paralele, esej

7.2. Stvaralacko pisanje.

7.2.Ucenici vjezbaju pisanje odgovarajuih tekstova.

6. Didakticke preporuke Zbog brojnosti i raznovrsnosti programa pojedinacne didakticke preporuke bile bi nefunkcionalne, pa su ponuene kao jedinstven prilog svakom pojedinacnom programu. Clanovi komisije su pokusali da program i nastavne ciljeve Maternjeg jezika i knjizevnosti usklade sa savremenim izucavanjem knjizevnih tekstova i jezika, te da ih prilagode aktuelnim didaktickim normama, cime bi se modernizovala nastava ovog predmeta u srednjim strucnim skolama. Zbog predocene neophodnosti pisanja zajednickih udzbenika za gimnazije i srednje strucne skole, autori ovog programa su u najveoj mjeri ispostovali sadrzaje gimnazijskog programa za predmet Maternji jezik i knjizevnost. Radi kontinuiteta u izucavanju crnogorske knjizevnosti, u najobimnijim programima (4+3+3+3) i (3+3+3+3), ponudili smo dramu Nikole I Petrovia Njegosa ''Balkanska carica'', kao izborni sadrzaj, i prvi crnogorski roman ''Nevidbog'' Rista Ratkovia, kao obavezni sadrzaj. Kako je u strucnoj skoli ovaj predmet od opsteg a ne uze strucnog znacaja, zastupljen sa najvise tri casa sedmicno, bila je neophodna redukcija sadrzaja, informativnih ciljeva i formativnih zahtjeva. U nastavnom procesu ne treba zanemariti darovitije ucenike, kao ni one koji otezano prate predmetne sadrzaje, pa je zadatak nastavnika da organizuje dodatnu i/ili dopunsku nastavu. Uz predlozene programe, predvieni su i prezentovani izborni, koji se mogu realizovati po strucnoj procjeni nastavnika. Jezicki sadrzaji su sitematski rasporeeni. U dijelu usmene kulture izrazavanja obogaeni su proucavanjem i primenom funkcionalnih jezickih stilova, cime je nastava maternjeg jezika znatno inovirana a ucenicima je omogueno da steknu, do sada zapostavljenu, funkcionalnu pismenost. Jezik se izucava sistematski, a usvajanje jezicke norme se kontrolise i proverava u svakom razredu putem pismenih i govornih vjezbi. Ucenicima se stavlja do znanja da su govor, citanje, pisanje i slusanje slozeni misaoni i radni procesi koji zahtevaju stalno usavrsavanje i nadogradnju. Dakle, posebnu paznju treba pokloniti kulturi izrazavanja. Rad na casu treba da razvija kooperativnost ucenika, da ih podstice na timski i istrazivacki rad, kreativnost i originalnost u resavanju zadataka. Koncept aktivne nastave treba da bude osnovno didakticko nacelo po kojem e se organizovati rad na casu. Budui da ucenici u prvom razredu savladavaju pristup knjizevnom djelu, to jest osnovna knjizevnoteorijska znanja, nastavu knjizevnosti u kasnijim razredima treba utemeljiti na primjeni tih znanja u obradi konkretnih tekstova, koji pripadaju razlicitim poetikama i knjizevnim pravcima. Nastavu knjizevnosti, gdje god to uslovi dozvoljavaju, treba povezati sa pozorisnom i filmskom umjetnosu, sto e ucenicima pribliziti knjizevne sadrzaje i istovremeno ukazati na razlicita modelativna sredstva pomenutih umjetnosti. Trebalo bi ravnomjerno rasporediti i unaprijed predvidjeti broj stranica koje ucenici u toku godine citaju. Pri tom treba izbjei pretjerano optereivanje ucenika i nefunkcionalno gomilanje zadataka, a akcenat staviti na kvalitet ne na kvantitet citanja. Bilo bi pozeljno da se ucenici osposobe i za prireivanje teksta (eseja, domaeg zadatka) na racunaru. Kod zanatskih zanimanja (tri ili dva razreda, sa dva casa sedmicno) neophodna su prilagoavanja kako u izboru jednostavnijih knjizevnih tekstova i kraih formi, tako i u pogledu redukcije jezickih sadrzaja. Nastavniku je prepusteno da na osnovu uvida u kvalitet znanja ucenika adekvatnim izborom oblika izvoenja nastave postigne neophodne formativne ciljeve. Budui da zivimo u informatickom dobu, neophodno je da se ucenici osposobe za adekvatno korisenje izvora informacija: recnika, enciklopedija, interneta. Opsti cilj nastave Maternjeg jezika i knjizevnosti jeste svestran razvoj ucenikove licnosti i njegova socijalizacija, to jest konstruktivno ukljucivanje u drustveni zivot. Smatramo da je nastava knjizevnosti u tom smislu veoma inspirativna jer, izucavajui knjizevnu, fiktivnu stvarnost, ucenici se upoznaju sa razlicitim sociokulturnim kodovima i etickim kodeksima. Na taj nacin oni prevladavaju eventualnu ksenofobiju i razvijaju toleranciju prema razlicitim kulturnim modelima. Dakle, sadrzaji koji se izucavaju u okviru ovog predmeta mogu posluziti za ostvarivanje brojnih socijalizacijskih ciljeva: razvijanje verske i nacionalne tolerancije, usvajanje demokratskih principa, uocavanje znacaja porodice i njene podrske, uvazavanje sagovornika i razvijanje kulture dijaloga. Bilo bi pozeljno da ucenici tokom srednjoskolskog obrazovanja upoznaju geografske lokalitete od knjizevnoistorijskog i kulturnog znacaja, kao i najvaznije kulturne spomenike i institucije u Crnoj Gori. U tu svrhu trebalo bi organizovati ekskurzije.

Nastavnik po mogunosti na pocetku skolske godine zajedno sa ucenicima odreuje radne zadatke koje e oni u toku godine realizovati. Pri tom bi bilo pozeljno ravnomjerno rasporediti gradivo da pojedini ucenici ne bi bili zapostavljeni a drugi preoptereeni. Da bi se znanje iz knizevnosti formiralo kao funkciolani sistem, neophodno je uspostavljati stalne paralele meu djelima i epohama, sto e ucenicima omoguiti i savladavanje osnovnih principa komparativnog izucavanja knjizevnosti. Predvidjeno je da izrada skolskih pismenih zadataka traje dva skolska casa.

7. Okvirni spisak literature Teorijsko-metodoloska i ostala literatura ponuena je u cilju modernizacije nastave maternjeg jezika i knjizevnosti. U pitanju je mogui izbor koji svaki nastavnik dograuje ili mijenja shodno sopstvenoj metodologiji, koju e koristiti u ostvarivanju postavljenih operativnih ciljeva. 1. Recnik knjizevnih termina, Nolit, Beograd, 1985. 2. Kristal Dejvid: Enciklopedijski recnik moderne lingvistike, Nolit, Beograd, 1985. 3. Marinkovi Simeon: Metodika kreativne nastave srpskog jezika i knjizevnosti, Kreativni centar, Beograd, 1995. 4. Bugarski Ranko: Uvod u opstu lingvistiku, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995 (tree izdanje). 5. Klajn Ivan: Jezik oko nas, Nolit, Beograd, 1980. 6. Klajn Ivan: Recnik jezickih nedoumica, Nolit, Beograd, 1987 (drugo izdanje). 7. Klajn Ivan, Ivi Pavle, Pesikan Mitar, Brbori Branislav: Jezicki prirucnik, RTB Beograd, 1991. 8. Stanojci Zivojin, Popovi Ljubomir: Gramatika srpskog jezika, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997 (peto izdanje). 9. Stevanovi Mihailo: Savremeni srpskohrvatski jezik I i II, Naucna knjiga, Beograd, 1975 (tree izdanje). 10. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura I, Strucna knjiga, Beograd, 1998 (cetvrto izdanje). 11. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura II, Strucna knjiga, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 12. Ivi Milka: O Vukovom i vukovskom jeziku, Cigoja, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 13. Selimovi Mesa: Za i protiv Vuka, Beograd, Bigz, 1981. 14. Recnik srpskohrvatskog knjizevnog jezika, Matica srpska, Novi Sad. 15. Vuk Stefanovi Karadzi: Srpski rjecnik. 16. Ostoji Branislav, Vujici Dragomir: Recnik (i)jekavizama srpskog jezika, CID, Podgorica, 2ooo. 17. Vukovi Novo, Putevi stilisticke ideje, Podgorica ­ Niksi, Jasen, 2000. 18. Bahtin Mihail: O romanu, Nolit, Beograd, 1989. 19. Radoje Simi: Morfofonoloski procesi u srpskohrvatskom jeziku, njihovi uzroci i posledice; ITP ''Unireks'' ­ Niksi, MH ''Aktuel'' ­ graficki atelje, Zemun; Beograd ­ Niksi, 1994. 20. Bart Rolan: Knjizevnost, mitologija, semiologija, Nolit, Beograd, 1971. 21. Baslar Gaston: Poetika prostora, ''Kultura'', Beograd, 1969. 22. Curtijus E. R.: Evropska knjizevnost i latinsko srednjovjekovlje, Matica hrvatska, Zagreb, 1971. 23. Comski Noam: Gramatika i um, Nolit, Beograd, 1972. 24. Dubrovski Serz: Zasto nova kritika, ''SKZ'', Beograd, 1971. 25. Ejhenbaum Boris: Knjizevnost, Nolit, Beograd, 1972. 26. Epstejn Mihail: Postmodernizam, ''Zepter Book World'', Beograd, 1998. 27. Fraj Nortrop: Anatomija kritike, ''Naprijed'', Zagreb, 1979. 28. Istorijski roman, Institut za knjizevnost i umetnost Beograd, Institut za knjizevnost Sarajevo, 1992 ­ 1996. 29. Jaus Hans Robert: Estetika recepcije, Nolit, Beograd, 1978. 30. Jung K. G.: Covek i njegovi simboli, Narodna knjiga ­ Alfa, Beograd, 1996.

31. Kaler Dzonatan: Strukturalisticka poetika, SKZ, Beograd, 1990. 32. Kasirer Ernst: Filozofija simbolickih oblika, Dnevnik, ''Knjizevna zajednica Novog Sada'', Novi Sad, 1985. 33. ''Knjizevno delo i njegova graa'', ''Tekst i kontekstualnost'', ''Citat, montaza, kolaz'', Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 34. Lotman Jurij: Zapazanja o umetnickom prostoru, ''Knjizevna kritika'', Beograd, jul ­ avgust 1989. 35. Miocinovi Mirjana: Moderna teorija drame, Nolit, Beograd, 1981. 36. Kajzer: Jezicko knjizevno djelo, ''Knjizevna misao'', Beograd, 1973. 37. Nova kritika, Prosveta, Beograd, 1973. 38. Meletinski E. M, Poetika mita, Nolit, Beograd. 39. Petkovi Novica: Od formalizma ka semiotici, BIGZ, Beograd, 1984., «Dva srpska romana» (Studije o Necistoj krvi i Seobama), Beograd, Narodna knjiga, 1988. 40. Sosir Ferdinand: Opsta lingvistika, Nolit, Beograd, 1977. 41. Sklovski Viktor: Energija zablude, Prosveta, Beograd, 1981. 42. Teorija filma, priredio Dusan Stojanovi, Nolit, Beograd, 1978. 43. Turkovi Hrvoje: Razumijevanje filma, Graficki zavod Hrvatske, Zagreb, 1988. 44. Uspenski Boris: Poetika kompozicije, Semiotika ikone, Nolit, Beograd 1979. 45. Velek Rene, Voren Ostin: Teorija knjizevnosti, Nolit, Beograd, 1974. 46. Pravopis srpskohrvatskog jezika, skolsko izdanje, Matica srpska / Matica hrvatska, Novi Sad ­ Zagreb, Beogradski izdavacko ­ graficki zavod, Beograd 1977. 47. Mitar Pesikan, Mato Pizurica, Jovan Jerkovi: Pravopis srpskoga jezika, prirucnik za skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva ­ Beograd, Matica srpska, Novi Sad 2001. 48. R. Simi, Z. Stanojci, B. Ostoji, B. ori, M. Kovacevi: Pravopis srpskoga jezika sa recnikom, Beograd ­ Niksi, 1993. 49. Milivoj Solar, Teorija knjizevnosti, Zagreb, Skolska knjiga, 1984. 50. Petar Milosavljevi, Teorija knjizevnosti, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 1997. 51. D. Vucenov, Domanovieva satira kao pripovetka, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 52. Miroslav Egeri, Dervis i smrt Mese Selimovia, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 53. Branko Popovi, Lelejska gora Mihaila Lalia, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 54. V. Vuleti, Revizor Nikolaja Gogolja, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004.

8. Materijalni uslovi za izvoenje nastave Materijalni uslovi podrazumijevaju: kvalitetne ucionice, kabinet, medijateke, biblioteku, sredstva za obuku nastavnika. Valjalo bi da postoje i saradnici, medijatori, u toku sprovoenja reforme obrazovanja. 9. Obavezni nacini provjeravanja znanja - Provjeravanje mora da bude redovno, stimulativno i javno; - Ucenik treba da ima svoj karton u koji bi se unosili rezultati svih provjera ­ numericki i opisni; - U jednom polugodistu ucenik mora da bude ocijenjen najmanje dva puta; - Ocjenjuju se: pismeni i domai zadaci ( NAPOMENA: Rade se cetiri pismena zadatka u toku skolske godine). dnevnici citanja govorni nastupi recitovanje znanja i vjestine u okviru grupnog rada - Ocjenjivanje ucenika slijedilo bi taksonomske stepene na osnovu Blumove klasifikacije (prepoznavanje, razumijevanje, upotreba, analiza, sinteza, vrednovanje).

10. Uslovi za napredovanje i zavrsetak predmeta - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine koja je izvedena iz ocjena sa usmenih i pismenih provjera dobijenih tokom klasifikacionih perioda; - Izrada svih hronoloskih tabela. 11. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika Nastavu maternjeg jezika i knjizevnosti mogu izvoditi diplomirani profesori srpskohrvatskog jezika i knjizevnosti, srpskog jezika i knjizevnopsti , hrvatskog jezika i knjizevnosti, bosanskog jezika i knjizevnosti, knjizevnosti i srpskog jezika, komparativne i opste knjizevnosti. 12. Nacin prilagoavanja predmeta ucenicima sa posebnim potrebama - Program za izuzetno nadarene ucenike; - Individualna nastava; - Nivo poveanih zahtjeva od 30% - 100% - u zavisnosti od procjene nastavnika - Obezbijediti posebne materijalno-tehnicke uslove za rad sa ovakvim ucenicima. 13. Povezanost sa drugim predmetima - Likovna i muzicka umjetnost - Istorija - Psihologija - Sociologija - Arhitektura -Matematika (npr.: znak u matematici) Racunarstvo i informatika ISPITNI KATALOG NASTAVA JEZIKA Opsta znanja o jeziku U okviru opstih znanja o jeziku ucenik mora da zna: - sta je jezik, njegova svojstva i funkcije - da objasni razvoj jezika - sta je jezicka konvencija - razvoj i vrste pisama - porodicu jezika kojoj pripada njegov maternji jezik - da odredi mjesto maternjeg jezika u porodici jezika - sta je visejezicnost, a sta vise imenovanja jednog jezika - kako se normira i standardizuje jezik - koji su vazei pravopisi, rjecnici i gramatike maternjih jezika - da ih upotrebljava, tj. da pronae informaciju - knjizevne jezike i pisma do Vuka, Vukov rad i savremenu jezicku situaciju, knjizevne dogovore - narjecja i dijalekte naseg jezika - vrste raslojavanja jezika i termine vezane za njih (idiolekt, sociolekt...).

Gramatika Ucenik iz gramatike treba da zna: - jezicku strukturu i nauke koje se bave jezikom - glasovne promjene i njihovu pravilnu upotrebu u govoru i pisanju - da pravilno akcentuje (kvantitet i kvalitet, mjesto akcenta) - vrste rijeci i njihove osobine (gramaticke kategorije i sintaksicke funkcije) - da ih mijenja (deklinacija, konjugacija, komparacija) - da ih pravilno upotrebljava u govoru / pisanju - da rijesi jezicku nedoumicu upotrebom rjecnika, gramatike, pravopisa - kako se tvore rijeci - da pravilno pise slozenice i poluslozenice - leksikoloske termine (leksikografija, leksema) - da razlikuje rijeci po porijeklu i rijeci prema upotrebi - da ih navede - da ih adekvatno koristi - da prepozna tip i karakter teksta na osnovu leksema - sta su fraze, termini, kalkovi, klisei - da pravilno i jasno izrazi misao, tj. da sklapa recenicne djelove - da preoblikuje (izrazi misao na vise nacina) - da uoci informativnu i stilsku vrijednost recenice - da pojednostavi izraz - da razlaze slozene recenice na prosirene (proste) - da usloznjava recenicu (stvara slozene od prosirenih) - padezni sistem i sinonimiju padeza - da pravilno upotrijebi padezne oblike u govoru i pisanju - da pravilno koristi predlosko-padezne konstrukcije - da pravilno izgovori i napise negaciju - pravila kongruencije - glagolska vremena i nacine - da pravilno izgovara i napise glagolske oblike - da razlikuje indikativnu, modalnu i relativnu upotrebu glagolskih vremena i nacina - da uoci njihovu stilsku funkciju - sta je pragmaticna strana jezika i da poznaje govorne cinove.

Poznavanje pravopisa - da upotrijebi veliko slovo u pisanju - da pise skraenice - da pravilno pise ijekavicu - da pravilno rastavlja i sastavlja rijeci u pisanju - da rastavlja rijeci na kraju reda - da koristi interpunkciju i pravopisne znake gdje je potrebno - da prilagoava rijeci iz stranih jezika maternjem - da ih pravilno mijenja i pise (transkripcija). Kultura citanja, slusanja i govora - da primijeni gramaticka i pravopisna pravila - da normira odreeni tekst - da jasno, razumljivo i pravilno govori i pise. Slusanje i govor Ucenik: - razumije procitano (odslusano, odgledano) - moze da odgovori na pitanja vezana za sadrzinu (zapaza detalje)

- umije da komentarise (kriticki procijeni) tekstove - moze da prepozna namjenu, stil, razumljivost, jezicku pravilnost, stav autora teksta - moze da ispravi nepravilnost i nerazumljivost - umije da isprica dogaaj - umije da ga obogati deskripcijom i emocijama - moze da prepozna funkcionalane stilove, njihove vrste i da ih kriticki dozivljava - umije samostalno da pripremi govorni nastup i da govorno nastupa - umije da koristi podsjetnik i da improvizuje - umije izrazajno da govori - umije da rezimira - sposoban je da razgovara, polemise - umije da argumentuje stavove - uvazava sagovornika - na osnovu slusanja moze da prepozna biografiju, putopis, reportazu, esej. Citanje - umije da cita pravilno, tecno i izrazajno - umije pravilno da akcentuje, intonira, pravi pauze - razumije procitano - umije da cita vodei racuna o stilu i o namjeni procitanog. Pisanje - zna samostalno da napise sastav - zna da napise esej - zna da napise rezime - zna da pise biljeske, podsjetnik, zapisnik - zna da koristi naraciju, deskripciju, refleksiju i raspravu - prepoznaje i pise razlicitim funkcionalnim stilovima i koristi njihove oblike: krai tekst naucnog stila (strucni) publicisticke vrste: vijest, informaciju, intervju, reportazu administrativne: molbu, zalbu, cestitku, konkurs, oglas - zna da napise putopis, biografiju kao umjetnicki i neumjetnicki tekst - zna da lektorise tekst, koristei osnovne lektorske znake - moze da stilizuje tekst. NASTAVA KNJIZEVNOSTI Opsti standardi -Ucenici su u stanju da procitaju i interpretiraju knjizevne tekstove -Nakon citanja ucenici su u u stanju da analiziraju tekst uz primjenu knjizevno teorijskih znanja - Sposobni su da vrednuju estetske, eticke i saznajne domete procitanog djela. - U stanju su da nastavu knjizevnosti dovedu u vezu sa sopstvenim iskustvima i znanjima iz drugih oblasti. -Ucenici su sposobni da komentarisu djelo, da nacine knjizevnu paralelu i da vrednuju djela ( u pismenoj i usmenoj formi) -Ucenici su u stanju da napisu tekst u kojem prikazuju odreenu knjizevnu problematiku, dnevnik citanja, interpretacije, esej i, izuzetno, da sami stvaralacki pisu - Poznaju knjizevne epohe i pravce, mogu da ih porede i vrednuju njihove domete. - Povezuju teoriju i istoriju knjizevnosti u koherentan sistem znanja. - Smisleno i samostalno upotrebljavaju teorijska znanja o knjizevnosti.

Standardi prema godinama ucenja I razred Ucenik treba da: - samostalno i sa razumijevanjem, u sebi ili naglas, cita knjizevno-umjetnicki tekst (odnosno odlomak teksta) iz savremene knjizevnosti, kao i tekstove od antike zakljucno sa klasicizmom - umije da izrazi svoj dozivljaj, osjeanja, predstave, misljenja i spoznaje izazvane knjizevnoumjetnickim tekstom - na primjeru odreenog teksta odredi knjizevni rod (lirika, epika, drama) i knjizevnu vrstu, kao i da svoje odreenje obrazlozi - jasno formulise temu djela i razlaze ga na manje tematsko-motivne cjeline - objasni svojstva pjesnickog jezika: slikovitost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punou znacenja - u lirskom tekstu uoci i izdvoji najfrekventnije stilske figure (lirske paralelizme anaforu, epiforu, metaforu, metonimiju, eufemizam, alegoriju, simbol; asindet, polisindet, elipsu; aluziju, osimoron, ironiju) - rasclani stih prema zakonima nase silabicko-tonske versifikacije: da odredi stope, naglaske, cezuru, prepozna i razlikuje trohej, jamb, daktil, strofu i tip rime - kompozicionu organizaciju pjesme dovede u vezu sa njenim smislom (efekti ponavljanja, raspored pjesnickih slika) - sonetnu formu - prepozna i odredi baladu - sta je psalam - razliku izmeu epike u stihu i epike u prozi - uoci odlike strukturnih elemenata epskog: prostora, vremena i zbivanja - razlikuje termine: sadrzaj, fabula i size - sazeto izlozi fabulu djela i ukaze na epizode i digresije - razumije i razlikuje motiv i motivaciju - odlike epske pjesme i epa; posebno epskog stila na primjeru nase epike - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - uoci poziciju pripovjedaca: er- i ich- forma, pouzdani i nepouzdani pripovjedac - razlikuje dramski tekst i didaskalije i u stanju je da kompoziciono razlozi dramu prema trodjelnoj / petodjelnoj shemi - uoci konfliktne linije, glavnu i sporedne i da o njima izvjestava - objasni pojam katarze - napravi knjizevnu paralelu, zasnovanu ili na kontrastnim odlikama knjizevnih epoha ili na motivsko-tematskoj i idejnoj slicnosti djela - ukaze na eticke i saznajne vrijednosti djela - pripremi i odrzi govorni nastup o knjizevno-umjetnickom tekstu - izrazajno napamet kazuje jedan krai knjizevni tekst, cime dokazuju sposobnost estetskog dozivljaja i interpretacije - napise sastav o procitanom djelu: da opisu lik, izloze radnju, komentarisu djelo i nacine osnovnu knjizevnu analizu - napise literarni tekst o svom dozivljaju knjizevnog djela, dnevnik citanja, odnosno krai prikaz procitanog djela II razred - objasni promjene u okviru knjizevnih rodova kroz epohe i stilove od prosvjetiteljstva zakljucno sa realizmom -da odredi odlike prosvjetiteljstva, razlikuje klasicizam i romantizam, romantizam i realizam; - u tekstu koji pripada lirici, razumije i moze da objasni promjenu senzibiliteta koji donosi romantizam (weltschmertz, spleen) i na primjerima obrazlaze odlike romanticarskog stila - nacini stilsku i versifikacijsku analizu pjesama naseg romantizma, da obrazlozi njihove estetske domete i idejne vrijednosti - analizira pjesmu kao dinamicku strukturu slojeva zvucanja, znacenja, prikazanih predmetnosti i ideja, i uocava fenomen opalizacije knjizevnog teksta - objasni formu poeme kao zanrovske transformacije romanticarskog spjeva - odlike univerzalnih likova epohe romantizma

- govori o Njegosevom djelu, o njegovim zanrovskim odlikama, odnosu fikcije i istorije, kolektivnom i pojedinacnom junaku, sukobu motivacijskih nacela koji otkriva njegov univerzalno humanisticki karakter. - objasni postupak ocuenja na primjeru knjizevnog teksta - razlikuje realizam kao metod i kao pravac - analizira roman kao cjelinu i u stanju je da izvrsi fenomenolosko raslojavanje teksta - poznaje istorijski razvoj romana i navede njegove vrste, posebno roman u stihu, drustveni roman, paralelni roman, roman iskaz... - objasni zanrovsku transformaciju od klasicne do Gogoljeve drame koja ukida tradicionalne likove, zaplete i dramska rjesenja - izrazajno kazuju napamet jedan knjizevni tekst - da govori o odabranom knjizevnom djelu - napise prikaz djela, knjizevnu paralelu, komentar djela zasnovan na samostalnom uocavanju i promisljanju i upotrebi stecenih knjizevno teorijskih znanja i strucne literature III razred - sa razumijevanjem cita knjizevne tekstove epohe moderne, pravaca s pocetka XX vijeka i meuratne knjizevnosti - kada je u pitanju lirika objasni izmjenu pjesnickog senzibiliteta i tradicionalnog pjesnickog jezika u modernoj knjizevnosti - objasni simbol, univerzalnu analogiju, sinesteziju, estetiku ruznog, kao i liriku velegrada - da ostvari stilsku i versifikacijsku analizu modernistickog stihovanog teksta, da rezultate poveze sa smislom pjesme, pri cemu koristi znanja stecena u prethodnim razredima - uoci avangardna svojstva tekstova, novu leksiku i njene estetske domete - obrazlozi smjenjivanje tacaka gledista i obrazlozi estetske i saznajne domete tog postupka - izlozi razvoj romana, posebno psiholoski roman, lirski roman, roman-parabolu, roman-hroniku i u stanju je da na primjerima obrazlozi transformacije strukturnih elemenata epskog - moderni dramski postupak: psiholoski i socijalno motivisan dramski sukob - izrazajno kazuje jedan knjizevni tekst - napise esej o procitanom djelu IV razred - poznaje termine prototekst i metatekst - sa razumijevanjem cita knjizevne tekstove iz savremene knjizevnosti - razrjesava hermeticnost lirike XX vijeka, koristei stecena znanja iz versifikacije - uoci i izlozi slozene osnove tradicionalnog i modernog senzibiliteta - prepozna intertekstualne veze pjesama sa drugim knjizevnim djelima, mitologijom, istorijom, filozofijom - transformacije romanesknog zanra: roman ­ filozofska parabola, polifonijski roman, roman toka svijesti, monolosko-asocijativni roman, roman zasnovan na poetici mitologizovanja, filozofskorealisticki roman, roman-rjecnik, roman-inventar, postmodernisticki roman... - razumije antidramu i poznaje njen scenski jezik - obrazlozi postmodernisticki postupak: pastis, palimpsest, montazu, citatnost, metatekstualnost - razliku izmeu spoljasnjeg i unutrasnjeg pristupa knjizevnom djelu - osnovne principe savremenih knjizevnih teorija i primjenjuje njihove modele analize: formalizam, semiotiku, strukturalizam, fenomenoloski pristup, arhetipski pristup - pokaze da ima opsti uvid u knjizevnu istoriju - pokaze da u okviru datog zanra razumije knjizevno-istorijske transformacije i razvoj - kazuje izrazajno tekst po izboru - napise duzi esej o djelu ili o vise djela izmeu kojih se moze uspostaviti knjizevna paralela. KATALOG ZNANJA U katalog znanja ulaze djela koja se obrauju kroz cetvorogodisnje skolovanje: Teorija knjizevnosti: Knjizevnost kao umjetnost Pjesnicki jezik

Stil, versifikacija Slojevitost knjizevnog djela Knjizevni rodovi i vrste Metodoloski pristup knjizevnom djelu Knjizevnost staroga vijeka: ''Ep o Gilgamesu'' Sofokle: ''Antigona'' Homer: ''Ilijada'' ili ''Biblija'' ''Legenda o potopu'' ''Jevanelje po Mateju'' Kuran: 103 poglavlje ''El' Asr'' Srednjovjekovna knjizevnost: ''Ljetopis popa Dukljanina'' Odabrano zitije Jefimija: ''Pohvala knezu Lazaru'' Stefan Lazarevi: ''Slovo ljubve'' Jelena Balsi: ''Otpisanije bogoljubno'' Narodna knjizevnost: ''Zenidba kralja Vukasina'' ''Bolani Dojcin'' ''Banovi Strahinja'' ''Hasanaginica'' ''Marko Kraljevi ukida svadbarinu'' ''Osveta Batria Perovia'' ''Tri suznja'' Izbor iz bosnjacke narodne epike ''Visa je gora od gore'', ''Ljubavni rastanak'', ''Djevojka cara nadmudrila'' Humanizam i renesansa: Petrarka: ''Kanconijer'' Sekspir: ''Romeo i Julija'', ''Hamlet'' Bokaco: ''Dekameron'' Servantes: ''Don Kihot'' (odlomci) Marin Drzi: ''Novela od Stanca'' Barok, klasicizam: Ivan Gunduli: ''Osman'' (prvo pjevanje) Molijer: ''Tartif'' Prosvjetiteljstvo: Petar I Petrovi Njegos: ''Poslanice'', ''Kuluk'' Dositej Obradovi: ''Zivot i prikljucenija'' Jovan Sterija Popovi: ''Tvrdica'' Romantizam: E.A.Po «Gavran» Puskin: ''Cigani'' Gete: ''Bauk'' Vuk Karadzi ­ znacaj i djelo Petar II Petrovi Njegos: ''Gorski vijenac'', ''No skuplja vijeka''

Branko Radicevi: ''Kad mlidija' umreti'' ura Jaksi: ''Pono'' Laza Kosti: ''Santa Maria della Salute'' ili «Meu javom I med snom" F.Presern: ''Sonetni vijenac'' Ivan Mazurani: ''Smrt Smail-age Cengijia'' S. M. Ljubisa: ''Kanjos Macedonovi'' Realizam: Balzak: ''Cica Gorio'' Gogolj: ''Revizor'', ''Sinjel'' Tolstoj: ''Ana Karenjina'' Dostojevski: ''Braa Karamazovi'' Marko Miljanov: ''Primjeri cojstva i junastva'' Radoje Domanovi: ''Voa'' (izbor) Laza Lazarevi: ''Sve e to narod pozlatiti'' ili «Prvi put s ocem na jutrenje» S. Matavulj: ''Pilipenda'' ili "Povareta" Nusi: ''Narodni poslanik'' V. Ili: ''Sivo sumorno nebo'' Moderna: S. Bodler: ''Albatros'' i «Saglasja» Cehov: ''Ujka Vanja'' Aleksa Santi: ''Vece na skolju'', ''Pretpraznicko vece'' Jovan Duci: ''Jablanovi'', ''Zalazak sunca'' Milan Raki: ''Iskrena pjesma'', ''Dolap'' Vladislav Petkovi Dis: ''Mozda spava'' Matos: «Jesenje vece'' B. Stankovi: ''Necista krv'', ''Kostana'' Petar Koci: ''Mracajski proto'' Ivan Cankar: ''Kralj Betajnove'' Knjizevnost prve polovine XX vijeka: V. Majakovski: ''Oblak u pantalonama'' M. Crnjanski: ''Sumatra'', ''Seobe'' Risto Ratkovi: ''Pono mene'', ''Bivsi aneli'' i ''Nevidbog'' Tin Ujevi: ''Svakidasnja jadikovka'' Janko onovi: ''Crnci i Crnogorci'' Nikola Lopici: ''Imanje'' Enver ereku: ''Rijec'' Isidora Sekuli: ''Gospa Nola'' Desanka Maksimovi: ''Strepnja'' Miroslav Krleza: ''Gospoda Glembajevi'' Ivo Andri: ''Aska i vuk'', '''Most na Zepi'', 'Na Drini uprija'', ''Prokleta avlija'', Ivan Goran Kovaci: ''Jama'' Mirko Banjevi: ''Sutjeska'' Dobrisa Cesari-pjesma po izboru amil Sijari: ''Bunar'' Mihail Solohov: ''Covjekova sudbina'' Knjizevnost druge polovine XX vijeka: A. Kami: ''Stranac'' S. Beket: ''Cekajui Godoa'' V. Popa: ''Kora'' S. Raickovi: ''Kamena uspavanka'' Mak Dizdar-«Modra rijeka» Radovan Zogovi: ''Instrukcija maslini''

Husein Basi: «Tue gnijezdo» Mesa Selimovi: ''Dervis i smrt'' Mihailo Lali: ''Lelejska gora'', ''Zlo proljee'' Cedo Vukovi: ''Mrtvo Duboko'' Vladan Desnica: ''Proljea Ivana Galeba'' Ranko Marinkovi: ''Ruke'' Zuvdija Hodzi: «Neko zove» (izbor) Danilo Kis: ''Grobnica za Borisa Davidovica'', ''Rani jadi''. Mladen Lompar, ''Triptihon iz nacionalne biblioteke'' Borislav Peki, ''Vreme cuda''

IZBORNI PROGRAM: Drugi razred: D. Miladinov: ''Tuga za jugom'' Nikola I Petrovi Njegos: ''Balkanska carica'' J.J.Zmaj: ''Jututunska juhahaha'' i ''ulii uveoci'' Trei razred: K.Racin: ''Beraci duhana'' I.Samokovlija: ''Rafina avlija'' R.Zogovi: ''Dosljaci ­ pjesme Ali Binaka'' (izbor) S.Mitrovi: ''Pjesma o Andriji Jablanu'' F.Kafka: ''Preobrazaj'' Cetvrti razred: B.Koneski «Vezilja» B.opi «Basta sljezove boje» L.Pirandelo «Sest lica trazi pisca» D.osi «Koreni'' M. Bulatovi: ''Crveni petao leti prema nebu'' M.Kovac: «Gubiliste» B. Sepanovi: ''Usta puna zemlje'' M. Bekovi: «Rece mi jedan coek» H. Basi: «Tue gnijezdo» A. Podrimlja (izbor iz poezije)

1. NAZIV PREDMETA MATERNJI JEZIK I KNJIZEVNOST 2. KATALOG ZNANJA SRPSKI, CRNOGORSKI, BOSNJACKI I HRVATSKI JEZIK I KNJIZEVNOSTI 3. Broj casova po godinama obrazovanja i oblicima nastave 4 + 2+2+2 4. Opsti ciljevi nastave

1. Ucenici razvijaju vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja maternjim jezikom, birajui formu prikladnu situaciji - svjesni su da je maternji jezik najprikladniji za izrazavanje i obrazlaganje njihovog misljenja - sticu sposobnost da slusaju, pitaju i odgovore na ono sto drugi pitaju, kao i da razumiju znacenje neverbalnih poruka. 2. Vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja ucenici sticu na primjerima razlicitih tekstova koje slusaju, citaju i zapisuju. Pod nastavnikovim rukovoenjem uce se da ih razumiju, razlazu, analiziraju i kriticki vrednuju. Nakon toga ucenici mogu da sami sastavljaju slicne tekstove, razumljive, smislene i jezicki ispravne. 3. Ucenici ovladavaju knjizevnim jezikom, znaju njegove principe i normu i koriste ih u sastavljanju usmenih i pisanih tekstova. Budui da se nastava zasniva na reprezentativnim knjizevnim tekstovima, kao i na neknjizevnim tekstovima, ucenici formiraju potpunu sliku fonetskih, morfoloskih, sintaksickih i leksickih struktura svog maternjeg jezika. Ucenik, takoe, ovladava razlicitim stilskim obrascima i stice sposobnost adekvatne upotrebe funkcionalnih stilova prilikom govora i pisanja. 4. Razvijajui vjestine komunikacije ucenik se socijalizuje, postaje svjestan mogunosti da utice na svoju sredinu i da ucestvuje u drustvenom zivotu. 5. Kroz nastavu knjizevnosti ucenici se razvijaju u slobodne, kreativne i kulturne licnosti, kritickog uma i oplemenjenog jezika. Nastava knjizevnosti posebno utice na formiranje etickih principa, razvijanje misaonih procesa, kao i na bogaenje i nijansiranje emotivnog sklopa ucenika. 6. Na odabranim primjerima iz nase i svjetske knjizevnosti ucenici shvataju osnovne knjzevno-teorijske pojmove i razvoj zanrovskih oblika. Osposobljeni su da u knjizevnom djelu prepoznaju estetske, eticke i saznajne vrijednosti. 7. Kroz nastavu knjizevnosti ojacava se samosvijest ucenika, njegov nacionalni i evropski kulturni identitet i svijest o civilizacijskom zajednistvu sa drugima. 8. Ucenici se osposobljavaju da koriste strucnu terminologiju, sto e im u buduem zanimanju omoguiti uspjesnu komunikaciju sa strankama i poslovnim partnerima. 9. Ucenici se podsticu da ucestvuju, uzmu ucesa? u svim oblicima vannastavnih aktivnosti i takmicenja, da sarauju u novinama i casopisima, radijskim i televizijskim kuama. Talentovani ucenici se podsticu da sami stvaraju knjizevno-umjetnicke tekstove. 10. Ucenici shvataju osobenost svog maternjeg jezika, cinjenicu da se njime sluzi vise razlicitih nacija , zbog cega se taj jezik razlicito imenuje, ali jednako obiljezava licni, nacionalni i drzavni identitet. 11. Ucenici se vaspitavaju u pravcu jezicke tolerancije, uvazavanja drugih jezika i jezickih manjina u svojoj sredini. 12.Ucenici se osposobljavaju da koriste i tehnicko-informativnu pomo prilikom prikupljanja, organizovanja i saopstavanja informacija, razumiju mo medija i sticu kriticki odnos prema njima.

5. Sadrzaji / Standardi znanja predmeta / Operativni ciljevi Razred: drugi Informativni ciljevi 1. Prosvjetiteljstvo Formativni ciljevi 1. Ucenici se koriste znanjima iz istorije knjizevnosti i teorije knjizevnosti pri interpretaciji knjizevnih tekstova 1.1. Ucenici mogu da uoce i izdvoje osobenosti pravca i stila. Razumiju odraz racionalizma na kulturu i knjizevnost u cilju drustvenog prosvjeivanja 1.2. Ucenici prepoznaju estetske kvalitete tekstova i zivu upotrebu narodnog jezika. Znaju povezati istorijske pojave i literarni razvoj. 1.3. Ucenici umiju da izlazu nacela knjizevne epohe U stanju su da argumentovano raspravljaju Socijalizacijski ciljevi 3. Razvijanje svijesti o znanju kao uslovu formiranja slobodne licnosti. 1.1. Razvijanje svijesti o vjerskoj toleranciji - vrijednost jednakosti i slobode za sve - teznja ka harmonizaciji ljudskih odnosa. 1.2. Izgraivanje svijesti o nacionalnom identitetu - jednakost pred zakonom - racionalno ureivanje ljudskih odnosa. 1.3. Uvazavanje znacaja porodice, razvijanje ljubavi prema knjizi i svestranom obrazovanju. Specificni oblici izvoenja 1. Predavanje, objasnjavanje, upuivanje na knjizevno-teorijsku literaturu. 1.1.Tekstove raditi na casovima uz instrukciju nastavnika; - rad u grupama.

1.1. Pojam, osobenosti, znacaj, poetika i veze sa racionalizmom

1.2. Petar I Petrovi Njegos: "Poslanice" - pismo - ''Kuluk'' (izborni sadrzaj) 1.3. Dositej Obradovi: "Pismo ljubeznom Haralampiju" (poetika) "Zivot i prikljucenija" (odlomci) - autobiografija - epistolarni roman

1.2. Citanje odabranih tekstova, analiza sadrzaja, stila i jezika

1.3. Citanje odlomaka i razgovor o njima.

1.4. Jovan Sterija Popovi: "Tvrdica" - komedija karaktera

o potrebi uvoenja narodnog jezika u knjizevnost. Prepoznaju zanrovske elemente u "autobiografiji".

1.4. Razvijanje svijesti o kontrolisanju i uvianju sopstvenih nedostataka. Razvijanje osjeaja za humor i shvatanje njegove drustvene funkcije.

2. Romantizam (u Evropi i kod nas) 2.1. Pojam, osobenosti, znacaj - poetika - odlike stila - zanrovi

1.4. Ucenici primjenjuju teorijska znanja o drami i scenskom jeziku. Komentarisu likove, njihove 2.1. Njegovanje tradicije i postupke, psihologiju i ideala slobode; frazeologiju. - obogaivanje licnosti u estetskom i emotivnom smislu. 2.1. Ucenik zna da uoci i izdvoji osobenosti romantizma, prepoznaje elemente romanticarske poetike: masta, pjesnicka sloboda, suvisnost. bjekstvo 2.2 Razvijanje estetskih kriterijuma i zelje za od stvarnosti. otkrivanjem nepoznatog. Snalazi se u zanrovskim odreenjima. U stanju je da izrazajno kazuje lirski tekst. 2.2 Ucenik analizira tekst 2.3. Uvazavanje razlicitih

1.4. Analiza odlomaka, gledanje predstave - dramatizacija (grupe dobijaju razlicite zadatke), sinteza.

2.1. Nastavnikovo izlaganje o poetici romantizma. - rad u grupama (istrazivanje, sugerisanje, traganje za izvorima), poreenje sa prethodnom stilskom formacijom.

2.2 Edgar Alan Po "Gavran"

2.3. A. S. Puskin:

2.2. Izrazajno citanje poeme u prepjevu V. Kosutia. Aktivno ucese ucenika u razgovoru o poemi (ucenje stihova po izboru uenika)

"Cigani" - poema

poeme: izdvaja elemente pripovjednog, lirskog, misticnog, asocijativnog, sintetizuje utiske i znanja.

sociokulturnih okolnosti i postovanje slobode izbora.

2.3. Izrazajno kazivanje odlomaka poeme, analiza onfliktnih situacija u djelu - dramatizacija.

2.3. Ucenik prepoznaje u poemi motiv "bjekstva od stvarnosti". Uocava nesklad izmeu zelja i mogucnosti u ostvarivanju slobode. 2.4.Vuk Stefanovi Karadzi Razlikuje elemente: (tekstovi iz svih oblasti rada) epskog, dramskog, lirskog i uocava pjesnikovu naklonost prema prirodi i slobodi.

2.4. Shvatanje stvaralastva kao vida borbe za odrzanje samobitnosti narod; privrzenost tradiciji; potkrepljivanje uvjerenja da uporan rad daje valjane rezultate.

2.4. Citanje odabranih odlomaka iz Vukovih tekstova, aktivno ucese ucenika u analizi znacajnih elemenata.

2.4. Uenik zna da objasni znacaj usmene i pisane knjizevnosti za razvoj jezika - shvata znacaj cjelokupnog 2.5. Petar II Petrovi Njegos: Vukovog rada (razumijevajui odabrane "Gorski vijenac" tekstove). ''No skuplja vijeka'' Zna da nabroji zbirke i vrste narodnih umotvorina; shvata njihovo vrednovanje u Evropi i znacaj za uvoenje narodnog jezika u

2.5. Razumijevanje "Gorskog vijenca" u kontekstu vremena nastanka sa ciljem razvijanja nacionalne i vjerske tolerancije.

2.5. Citanje i tumacenja stihova pojedinacno i po cjelinama.(Mogunost scenskog prikaza).

2.6. Branko Radicevi: "Kad mlidija' umreti" - elegija

kjizevnost. 2.5. Ucenici poznaju lirske, epske i dramske elemente u tekstu; prepoznaju sukob motivacijskih nacela, uocavaju originalnost pjesnikovog stila , analiziraju pjesnicki jezik. 2.6. Ucenici razumiju elegiju kao posebnu pjesnicku vrstu, analiziraju pjesnicki jezik i stil. 2.6. Razvijanje potrebe da se djelom i ljepotom nadzivi fizicka smrt.

Upuivanja na knjizevnonaucnu literaturu.

2.6. Izrazajno citanje, strukturna i stilska analiza pjesme.

2.7. Laza Kosti: "Santa Maria della Salute" ili "Meu javom i med snom"

2.7 Gajenje postovanja prema univerzalnim duhovnim vrijednostima. Shvatanje snage i ljepote poezije. 2.7. Izrazajno citanje i aktivno ucese u analizi svih segmenata pjesme.

2.8. Ivan Mazurani: "Smrt Smail-age Cengia"

2.9. Stefan Mitrov Ljubisa:

2.8. Osuda tiranije; gajenje 2.7. Ucenik razumije ideala slobode preplitanje emocije i - postovanje refleksije u pjesmi. Uocava individualne i specificnost strofe (stanca). zajednicke egzistencije Ucenici shvataju poeziju - razumijevanje kao stvaralacki cin izmeu poezije u sna i jave; uocavaju vremenskom viseznacnost rijeci. kontekstu.

2.8. Citanje i analiza po odlomcima, rad po grupama (forma referata), analiza jezickih i stilskih sredstava.

"Kanjos Macedonovi" 2.8. Ucenici razumiju transponovanje istorijskog dogaaja u umjetnicko djelo; razlikuju fakta i fikciju; uocavaju i argumentuju: epske i lirske elemente, dramske etape u razvoju radnje, umjetnicke i stilske vrijednosti djela i psihologiju likova. 2.9. Ucenici u djelu uocavaju veze izmeu istorije, predanja i umjetnicke price; analiziraju specificnost pripovijedanja obojenog humorom. 2.9. Prevladavanje kompleksa kroz suocavanje sa vlastitim nedostacima; - sposobnost razlikovanja prava i pravde.

2.9. Citanje , komentarisanje i razgovor o formalnom i stilskom gradjenju lika.

3. Realizam (u Evropi i kod nas) 3.1. Pojam, osobenosti, znacaj - poetika realizma (odnos prema stvarnosti, tipovi, zanrovi) Svetozar Markovi: "Pevanje i misljenje" (odlomci)

3.1. Razvijenje svijesti o potrebi promjena uz aktivno ucese pojedinca.

3.1. Predavanje , tumacenje i obrazlaganje poetike realizma.

3.2. Onore de Balzak: "Cica Gorio" - realisticki roman - motivacija - tipizacija likova i situacija - sveznajui pripovjedac

3.1.Ucenik prepoznaje nova poeticka nacela i

3.2. Njegovanje osjeaja za individualno i opste: - znacaj porodice i porodicnog sklada; - izgradjivanje moralnog

3.2. Citanje ilustrativnih odlomaka; razgovor o

3.3. Nikolaj V. Gogolj: "Revizor" - dramska struktura - zanrovska transformacija - komedija situacije i drustvena komedija - dramski junaci 3.4. Marko Miljanov: ''Primjeri cojstva i junastva''

uporedjuje ih sa romanticarskom poetikom. Ucenik razumije razliku izmedju relaizma kao metode i umjetnicke epohe. Shvata razloge drugaijeg knjizevnog transponovanja stvarnosti. 3.2. Ucenik prepoznaje elemente realisticke poetike: sklonost ka detaljnom opisu i dominaciju scena iz drustvenog zivota. Zna da analizira i uocava tipicnost situacija i likova. Umije da sintetizuje znacenjske slojeve romana u jedinstvenu knjizevnu strukturu. 3.3. Ucenik uocava sazetost dramske radnje. Zna da izvrsi karakterizaciju likova. Prepoznaje vaznost pojedinacnih scena i piscevu sposobnost da na vise nacina izgradi karakter.

stava o potrebi drustvenog angazmana kroz knjizevne forme.

znacenjima detalja u okviru cjeline. (Rad sa grupamareferat)

3.3.Razvijanje kritickog stava prema negativnim pojavama u drustvu. Sagledavanje umjetnosti kao aktivnog kriticara drustvenih i moralnih devijacija.

3.3.Citanje po ulogama ilustrativnih scena i otkrivanje relevantnih "podataka" kroz razgovor. (Mogunost gledanja predstave "Revizor").

3.4. Izgraivanje uvjerenja o univerzalnosti moralnih nacela; - razvijanje stava o prvenstvu etickog nad etnickim i potrebe za tolerancijom svake vrste.

3.4. Pojedinacno citanje odabranih "primjera", tumacenje, komentarisanje i aktuelizacija.

3.5. Radoje Domanovi: "Voa" -satira -alegorija

3.5.Izgraivanje kritickog stava prema psihologiji mase i podcinjenosti pojedinca.

3.5. Citanje, analiza i komentarisanje motiva,

3.6. Laza Lazarevi: "Sve e to narod pozlatiti" ili "Prvi put s ocem na jutrenje" -psiholoski realizam -psiholoska motivacija 3.7. Simo Matavulj: ''Pilipenda'' ili "Povareta"

ilustrativnih epizoda satiricne pripovjetke. 3.4. Ucenici znaju da vrednuju moralne kategorije cojstva i junastva.Tumace "primjere", razumiju funkciju aforistickog, gnomskog i anegdotskog prikazivanja stvarnosti. Uspostavljaju analogije sa slicnim obicajnim kodeksima. 3.5. Ucenik razumije i objasnjava visesmislenost knjizevne strukture. Zna da argumentuje primjerima ironije, groteske, satire i crnog humora stetnost izgraivanja "kulta licnosti" i drustvenih anahronizama. 3.6. Ucenik prepoznaje i argumentuje funkcije knjizevnih postupaka : deskripcije, naracije, oblika govorenja u transponovanju realiteta u knjizevne cinjenice.

3.6. Razvijanje sposobnosti da se prepozna porok (drustveni ili pojedinacni). -Spremnost da se pomogne ugrozenom ljudskom biu. 3.7. Trazenje smisla u malim stvarima. - Razvijanje privrzenosti prema sopstvenom identitetu.

3.6. Citanje i analiza ilustrativnih odlomaka propovijetke. Ucesce ucenika u razgovoru o oblicima savremenih devijantnih pojava. 3.7. Analiza cjeline; ucenici izdvajaju dijalektizme, klasifikuju ih i diskutuju o njihovoj upotrebi i funkcionalnosti.

3.8.Vojislav Ili: "Sivo sumorno nebo" - deskriptivna poezija - opis koji usloznjava znacenje i priroda u funkciji prikazivanja unutrasnjih stanja.

3.8. Prevazilazenje melanholije i sumornih raspolozenja

3.8. Razgovor o stilski valentnim sredstvima, koja su posluzila za formiranje pjesnickih slika.

4. Domaa lektira

4.1. Ivo Andri: "Most na Zepi" i esej "Mostovi"

3.7. Ucenik razumije i argumentuje umjetnicku jednostavnost u prikazivanju slika iz zivota pucke primorske porodice. Prepoznaje ulogu dijalekta u izgradjivanju frazeologije lika. 3.8. Ucenik prepoznaje funkciju pejzaza . Uocava prosirivanje i usloznjavanje njegovih znacenja. Primjenjuje znanja o stihu, stilu i stilskim figurama. Primjeuje modernizaciju pjesnickog izraza.

. 4.1.Njegovanje osjeanja prema neprolaznim vrijednostima. 4.1. Citanje radova -diskusije i komentari o procitanom

4.2. amil Sijari: "Bunar"

4.2.Izgraivanje stava o potrebi uspostavljanja socijalne pravde.

4.2. Citanje odlomaka; -diskusije i komentari o procitanom.

5. Jezik 5.1. Evolucija jezika - tipovi jezika - jezicke srodnosti - razvoj pisma - bilingvizam - multilingvizam - diglosija Istorijski razvoj naseg

4.1.Ucenik je uocio jednostavnost stila i smirenost naracije. Razumio je i argumentovao simboliku mostova u Andrievom stvaralastvu.

5.1. Razvijanje svijesti o znacaju maternjeg jezika kao mogucnosti integracije u svoju i srodne kulture

5.1. Predavanja, objasnjavanja na primjerima, ilustaracije na tekstovima, upuivanja na

jezika od XIX vijeka - Vukov rad; - usavrsavanje pisma, pravopisa, gramatike; - knjizevni dogovori.

4.2. Ucenik je uocio specificnosti sociokulturnog miljea koji je prikazan u pripovijeci. Istakao je ulogu frazeologije likova u njihovom modelovanju.

udzbenike, prirucnike i lingvisticku literaturu; obnavljanje i prosirivanje znanja

5.2. Morfologija Vrste rijeci: Imenice - podjela po znacenju - gramaticke kategorije - sintaksicke funkcije - deklinacija Glagoli - gramaticke kategorije - sintaksicke funkcije - glagolska vremena i nacini - konjugacija Pridjevi Zamjenice Brojevi, prilozi Nepromjenjive rijeci (predlozi,veznici, recce, 5.1. Ucenik umije da objasni razvoj jezika i razumije pojam jezicke konvencije - zna da nabroji vrste pisama i da objasni karakteristike istih - zna da navede jezicke srodnosti i porodice jezika - zna da odredi mjesto maternjeg jezika u porodicama jezika - poznaje sadasnju situaciju na nekadasnjem srpskohrvatskom jezickom podrucju - shvata i u stanju je da poveze istorijski razvoj

-Ostvarivanje integracije kroz jezicku kulturu -Formiranje stava o korisnosti znanja maternjeg jezika u razumijevanju i ucenju stranih jezika.

Obnavljanje, prosirivanje i nadgradnja stecenih znanja na primjerima iz tekstova. -Funkcionalizacija nastave pomou testova.

uzvici) 5.3. Pravopis Sastavljeno i rastavljeno pisanje rijeci - podjela rijeci na kraju reda - interpunkcija i pravopisni znaci

jezika do XIX vijeka sa Vukovim radom i savremenom situacijom - razlikuje pojmove knjizevni i standardni jezik. 5.3.Razivjanje samopouzdanja u komunikaciji na osnovu poznavanja jezicke norme.

5.4. Kultura izrazavanja Pismeno izrazavanje - naucni stil - strucni tekstovi - zvanicni i nezvanicni tekstovi

Ucenici znaju, razumiju i analiziraju u okviru recenice: znacenja, oblike, vrste rijeci, promjene i funkcije. Odreuju gramaticke kategorije lica roda broja, vida. Umiju pravilno da koriste i funkcionalizuju rijeci u govornoj i pisanoj komunikaciji. 5.3. Ucenik zna da ispravno pise rijeci i oblike:sastavljeno , rastavljeno; da pravilno prenosi dio rijeci u novi red; korektno upotrebljava interpunkcijske i pravopisne znake. 5.4. Ucenik moze da

5.3.Objasnjavanje na primjerima; ­ provjera na pravopisnim vjezbama i svim vrstama pismenih zadataka.

5.4. Sposobnost da ucenik sam sastavi tekst i osjeti zadovoljstvo zbog toga..

5.4.Sistematsko upuivanje, praenje i vrednovanje u svakom segmentu nastave maternjeg jezika i knjizevnosti ­ svakog ucenika pojedinacno.

Usmeno izrazavanje -citanje -govorenje -reprodukovanje sadrzaja -razgovor

prepozna tekst pisan naucnim stilom i odredi njegove osobine - razlikuje pisane tekstove razlicitog tipa (sadrzine, stila) - sposoban je da ih kriticki procijeni - da izvrsi jezicko-stilsku analizu - da odredi namjenu - da napise slican tekst - moze da prepozna izrazito deskriptivni tekst - umije da koristi deskripciju, naraciju, govor - zna samostalno da odabere tekstove pogodne za: dopunjavanje, vrednovanje i utemeljivanje stavova. Ucenik priprema govorni nastup i govorno nastupa - govori i cita: jasno, pravilno i razumljivo; - zna izrazajno da govori; - razumije procitano (ili odslusano ili odgledano) - sposoban je da vodi dijalog - zna da argumentuje.

Razvijanje kulture dijaloga; -integracija kroz aktivno ucese u usmenoj komunikkaciji -izgraivanje licnog integriteta kroz sposobnost iznosenja stavova i uvjerenja; - uvazavanje sagovornika i njegovog misljenja.

Razred: trei

Informativni ciljevi 1. Knjizevnost moderne 1.1. Knjizevnost moderne u Evropi -poeticki postulati -knjizevni pravci -pokreti 1.1. Ucenici uocavaju promjene stvaralacke paradigme, razlikuju knjizevne pravce, pokrete i skole i uocavaju slozenost stilske formacije moderne. 1.1.Izgraivanje svijesti o uticaju drustvenih tokova na kulturu i umjetnost; -razvijanje svijesti prema individualitetu. 1.1. Objasnjavanje osnovnih poetickih nacela moderne : uocavanje razlika i slicnosti knjizevnih pravaca koji ulaze u njen sastav: upucivanje na knjizevno teorijsku literaturu. Formativni ciljevi Socijalizacijski ciljevi Specificni oblici izvoenja

1.2. Sarl Bodler: "Albatros" i "Saglasja" - larpurlartizam kao poeticki stav - sinestezija - univerzalna analogija - simbol

1.2. Ucenik razumije i moze da objasni izmjenu senzibiliteta i pjesnickog jezika. Prosiruje asocijativne moi i sposobnosti pronalazenja analogija. Sposoban je da govori o simbolickim potencijalima pjesme i pjesnicke slike. Moze da pravi paralelu sa tradicionalnim pjesnickim postupkom. Umije da koristi simbol u prosirivanju smisla iskaza.

1.2. Njegovanje potrebe za licnom slobodom i iskazivanjem individualnosti -bogaenje iskustva i senzibiliteta; -njegovanje smisla za lijepo.

1.2. Izrazajno citanje pjesme; -stilska analiza uz aktivno ucesce ucenika u prepoznavanju modernistickih sredstava i postupaka.

1.3. Moderna u nasim knjizevnostima -uticaj i osobenosti A. Santi: "Pretpraznicko vece" Jovan Duci: "Jablanovi", ''Zalazak sunca'' Milan Raki: "Iskrena pesma", ''Dolap''

1.4. Lirski realizam 1.4.1.Bora Stankovi: "Kostana" Jovan Skerli: ''O Kostani''

1.3. Ucenik umije da objasni osobenost i ''zaostajanje'' nase moderne u odnosu na evropsku. Uocava spoljasnju organizaciju pjesme I sklonost modernistickih tekstova ka formalnom savrsenstvu. Umije da izdvaja elemente tradicionalnog i modernog. U stanju je da izvrsi paralelu sa tekstovima koje je ranije citao. Otkriva slozenost modernistickog postupka u obradi tradicionalnih motiva ­ ljubav, zena ,zivot, piroda, bog, umjetnost. U stanju je da prepozna sinesteziju.

1.3. Razvijanje potrebe da se bude ukorak s vremenom; -pronalazenje smisla u stvaranju i kreativnosti - vjera u zivot uprkos sumornim tonovima - njegovanje osjeanja licne sigurnosti -prevazilazenje straha od smrti. - otkrivanje slozenosti emotivnog svijeta u odnosima prema ljubavi, zivotu, prirodi.

1.3. Izrazajno citanje i stilska analiza pjesnickih tekstova; -korelacija motiva u modernistickim tekstovima; - primjena znanja o versifikaciji.

1.4.1Ucenik uocava moderni pjesnicki senzibilitet u drami Uocava mogunost korisenja folklornih motiva u tekstu.

1.4.1.Razvijanje kritickog odnosa prema fenomenu slobode, konvencijama i tabuima. Ostvarivanje

1.4.1. Citanje i analiza ilustrativnih konfliktnih scena. Gledanje predstave ili

1.4.2. Petar Koci: "Mracajski proto"

Prepoznaje i analizira ulogu lokalnog kolorita i jezika. Uocava jezicko-stilske idiome u funkciji osvjetljavanja psihologije likova.

emancipacije u cilju razrjesavanja konflikata.

ekranizacije drame.

2. Knjizevnost prve polovine XX vijeka u Evropi i kod nas

1.4.2. Ucenik obrazlaze i tumaci psihologiju lika. Prepoznaje uzroke i uocava posljedice njegovog djelovanja: asocijalnost, mizantropija. Definise ulogu stilskih sredstava u modelovanju lika.

1.4.2. Shvatanje o postojanju devijantnog ponasanja, porodicnih problema i njihovih posljedica; - zadovoljavanje estetske radoznalosti prema neuobicajenom.

1.4.2. Citanje i analiza odlomaka, razgovor; - prepoznavanje pripovjedackih postupaka.

2.1. Manifesti ekspresionizam (sumatraizam, zenitizam) futurizam nadrealizam 3. Knjizevnost izmeu dva svjetska rata 3.1. Milos Crnjanski:

2.1. Ucenik poznaje osnovna poeticka nacela"izama"; razlikuje pokrete u knjizevnosti i njihove zahtjeve, manifeste.

2.1. Gajenje kosmopolitizma kroz uvazavanje razlicitosti; -osvajanje vlastite slobode duha.

2.1.Predavanje, tumacenja i objasnjavanja na odlomcima iz manifesta.

3.1. Ucenik moze da objasni i

3.1. Obogaivanje

3.1.Izrazajno citanje,

''Sumatra'' - sumatraizam

Milos Crnjanski: ''Seobe'' (prva knjiga) - kolektivni junak

ukaze na moderni pjesnicki postupak. Objasnjava viseznacnost pjesnickog jezika i slojevitost znacenja na asocijativnim vezama. Ucenik razumije paralelne tokove radnje i promjenu tacke gledista. Prepoznaje lirske elemente. Komentarise slozenost stvaralackog postupka, znacaj i originalnost stila i jezika. 3.2. Ucenik zna da pokaze i objasni odlike nadrealizma na tekstu. Uocava ukidanje konvencionalne logike u nadrealnoj imaginaciji.

spoznaje o univerzalnoj povezanosti.

analiza; konkretizacija "Objasnjenjem Sumatre".

3.2.Risto Ratkovi: "Bivsi aneli " i ''Pono mene''

Njegovanje osjeaja za pripadnost kolektivu; -izgraivanje stava o licnoj egzistenciji; - razvijanje sposobnosti za percepciju knjizevne rijeci. 3.2. Njegovanje sjeanja na voljene osobe, kao nastavak zivljenja. Smislenost traganja za prevazilazenjem egzistencijalne nesree kroz duhovnu kreativnost.

Citanje i komentarisanje ilustrativnih odlomaka uz uputstva za rad po grupama: demarkacija paralenog toka radnji; karakterizacija pojednicnih likova; analiza kolektivnog junaka. 3.2. Izrazajno citanje stihova, iznosenje asocijacije u vezi sa pjesnickim tekstom.

3.3. Janko onovi: "Crnci i Crnogorci" - socijalna poezija - kontrast

3.4. Nikola Lopici: "Imanje" ili pripovijetka po

3.3. Njegovanje osjeaja za socijalnu pravdu. 3.3. Ucenik uocava elemente socijalne literature i znacaj odreenih stilskih figura. Razumije umjetnicku transpoziciju zbilje i pjesnicki angazman. Uocava i izdvaja kompozicione cjeline, apstrahuje kontraste.

3.3. Iscitavanje pjesme po cjelinama i motivima.

izboru - socijalna pripovijetka

3.5. Enver ereku: ''Rijec''

3.4. Ucenik uocava i povezuje elemente socijalnog i psiholoskog. Sagledava strukturu price. Istice kontrastne situacije i dramske elemente.

3.4. Formiranje svijesti o ulozi sociokulturnog miljea na nacin zivota i misljenja; - umijee ocuvanja egzistencije.

3.4. Citanje odlomaka na casu; - biranje karakteristicnih mjesta.

3.6. Desanka Maksimovi: "Strepnja" - ljubavna lirika

3.5. Ucenik razumije stilizovanu pjesnicku refleksiju o smislu poezije i rijeci u njoj. Uocava formu soneta, dotjeranost stiha i smirenost izraza. Otkriva funkcionalnost stilskih sredstava. 3.6.Ucenik uocava elemente pjesnickog jezika, prepoznaje jednostavnost izraza i besprekornost stiha.

3.5 Izgraivanje samopouzdanja u traganju za sopstvenom licnosu.

3.5. Izrazajno citanje, analiza kroz razgovor na casu.

3.7. Ivo Andri: "Na Drini uprija" - roman hronika - lajtmotiv

3.6. Izrazajno citanje na 3.6. Njegovanje osjeanja o uzvisenosti ili casu. Analiza specificnih nedodirljivosti ideala. elemenata ljubavne lirske pjesme. 3.7. Njegovanje kosmopolitskog duha i nacionalne tolerancije; -razvijanje svijesti o neprolaznosti univerzalnih vrijednosti.

3.7. Ucenik razumije sveobuhvatnost romana-hronike. Razlikuje knjizevna znacenja vremena i prostora u romanu. Uocava funkcije lajtmotiva kao osnovnih vezivnih cinilaca razuenog narativnog materijala.

3.7. Analiza odlomaka ilustarativnih za: istorijsko, legendarno, umjetnicko; - upuivanje u

3.8. Ivan Goran Kovaci: "Jama" ili Mirko Banjevi:"Sutjeska - poema

Otkriva viseznacnost i simboliku jezika. Uocava slojevitost knjizevnoumjetnicke kreacije. 3.8. Ucenik uocava funkcionalnost stilskih figura, kompozicije, strofe, stiha, simbola, rime u oblikovanju smisla poeme. Argumentuje sklad pripovjedackog lirskog i dramskog na tekstu. Razumije kazivanje u prvom licu.

interpretacije romana; -preporuke pojedinacnih radnih zadataka.

3.8. Ucvrsivanje svijesti o ratu kao drustvenom i licno zlu -Razvijanje svijesti o znacaju optimizma

3.8. Citanje odlomakaa na casu I stilska analiza

4. Domaa lektira 4.1. Cedo Vukovi: "Mrtvo Duboko"

4.2. Mihail Solohov: "Covjekova sudbina"

4.1 Ucenik prezentuje tematiku o zivotu "malog covjeka" u pozadini rata. Uocena je dramaticnost radnje, primjeri za naporedno prisustvo arhetipskog, mitoloskog i realnog. Istaknuta je neobicna pripovjedna forma.

4.1. Izgradjivanje stavova na istinama o covjeku u ratu i zivotu uopste; -integracija kroz samostalnu pismenu analizu knjizevnog djela.

4.1. Citanje odlomaka na casu, razgovor o sadrzajima i uputstva o tehnici samostalne analize; -provjera, analiza i verifikacija radova.

5. Jezik 5.1. Tvorba rijeci (osnovni pojmovi o izvoenju rijeci) - vazniji modeli za izvoenje imenica, pridjeva i glagola

4.2. Uocena je struktura pripovijesti sa okvirnom pricom i potkrijepljena detaljima o realnoj ljudskoj egzistenciji. Argumentovana je simbolicnost "zivotopisa". Prepoznata je ironija sudbine.

4.2. Izgraivanje stavova na istinama o covjeku u ratu i zivotu uopste; -integracija kroz samostalnu pismenu analizu knjizevnog djela.

4.2. Citanje odlomaka na casu, razgovor o sadrzajima i uputstva o tehnici samostalne analize; -provjera, analiza i verifikacija radova.

5.1. Ucenik zna da objasni tvorbu rijeci - Umije da je izvrsi na primjerima - Pravilno pise slozenice i poluslozenice. 5.2. Leksikologija (sa elementima terminologije i frazeologije) - znacenjski (semanticki) i formalni odnosi meu leksemama - stilska vrijednost lekseme i funkcionalni stilovi - rijeci iz stranih jezika i kalkovi 5.2. Ucenik razumije slojevitost knjizevnog jezika; -uocava poetsku i varijantsku leksiku, arhaizme, varvarizme, dijalektizme i dr. -poznaje leksikoloske termine i leksicke jedinice -moze da ilustruje leksicku raznovrsnost

5.1. Integracija kroz izgraivanje jezicke kulture; - sticanje znanja i usvajanje jezickih pravila i normi.

5.2.Razvijanje jezickog senzibiliteta, kulture pismenosti i komunikacije

5.1.Vjezbanje na odabranim primjerima, ucenici - objasnjavaju tvorbu; - daju primjere (po analogiji); - vjezbaju pravilno pisanje, - ispravljaju greske (samokorekcija).

5.2. Pronalazenje raznih elemenata leksikologije po primjerima - pretraga biblioteke. - prave rjecnike sinonima,

- umije da stilski dotjera tekst koristei stilske figure - razumijevanje najvaznijih -zna se sluziti rjecnicima prefiksa i sufiksa porijeklom - zna da vrednuje tip i karakter teksta na osnovu leksema iz klasicnih jezika - zna da objasni termin purizam (jezicko cistunstvo) - osnovni pojmovi o - ucenik zna sta su termini, a sta terminologiji i terminima kalkovi - umije da vrednuje stilsku valentnost teksta. - rjecnici stranih rijeci

5.3.Sintaksa Sintaksicke jedinice: - recenice u sirem smislu (komunikativne) - recenice u uzem smislu (predikatske) - rijeci (lekseme i morfosintaksicke rijeci) - sintagme (imenicke, pridjevske, priloske, glagolske)

5.3 Ucenik ovladava recenicom, prepoznaje razlicite sklopove i odnose meu recenicama. Zna razlicite oblike rijeci i njihovo kombinovanje. Zna sto su sintagme i moze da ih prepozna.

5.3. Njegovanje sigurnosti, tacnosti, logicnog misljenja, imenovanja pojmova.

antonima, koriste biblioteku, pretrazuju po rjecnicima - mijenjaju rijeci u tekstu, ukazuju na stilske i semanticke razlike - biraju rijeci, stilski dotjeruju tekst izabranim leksemama; saznaju bogatstvo znacenja - prave akcelerativni rjecnik - traze i objasnjavaju znacenja rijeci pribliznih oblika tipa: lazan ­ lazljiv, strasan ­ strasljiv, interes ­ interesovanje itd. - prepoznaju lekseme u tekstu, navode primjere, uocavaju njihovu stilsku vrijednost, preoblikuju - prepoznaju rijeci po porijeklu (iz kojeg su jezika), traze odgovarajue iz maternjeg - razgovaraju o stilskoj vrijednosti tekstova - navode primjere iz neposrednog iskustva itd.

- osnovne konstrukcije recenica - imenicke sintagme - tipovi atributa - apozitiv i apozicija 6. Pravopis Transkripcija rijeci iz stranih jezika (osnovni principi) 8. Kultura izrazavanja Kazivanje i recitovanje napamet naucenih knjizevno-umjetnickih tekstova - pismene vjezbe (novinarska vijest, clanak, izvjestaj, intervju, komentar)

Poznaje osnovne konstrukcije predikatske recenice. Poznaje i prepoznaje druge konstrukcije recenica.

5.3. Na tekstovima traziti, podvlaciti, uocavati, biljeziti I obrazlagati sintaksicne jedinice.

6. Ucenik zna da uoci veze izmeu stranih i domaih rijeci. 8. Ucenik razvija sposobnost kazivanja teksta.

6. Meujezicka preplitanja kao razlog integracija naroda. 8. Integracija kroz razvijanje samopuzdanja i 6. Objasnjavanje na takmicarskog duha u primjerima I provjera na usmenom i pismenom pravopisnim vjezbama. izrazavanju. 8. Izrazajno govore pjesmu ili prozni odlomak po izboru ili iz programa: - vode racuna o jezickoj pravilnosti - pisu izvjestaj, clanak, vijest... - citaju po izboru reportazu, putopis, dnevnik, biografiju

Ucenik se osposobljava za stvaranje razlicitih tipova teksta uz korisenje ranijih iskustava.

- citaju konverzacioni i knjizevni tekst, obraaju paznju na tempo izgovora, intonaciju, naglasavanje rijeci ili grupe rijeci. Razred: cetvrti Informativni ciljevi 1. Metodologija proucavanja knjizevnosti 1.1. Ucenik stice teorijska znanja i formira pravilan pristup knjizevnom tekstu zasnovan na upotrebi i orkestraciji razlicitih metoda. 1.1. Stvaranje licnosti koja umije da koristi stecena iskustva i samostalno proucava knjizevno djelo. 1.1. Nastavnikovo izlaganje uz razgovor sa ucenicima. Formativni ciljevi Socijalizacijski ciljevi Specificni oblici izvoenja

1.1. Metode zasnovane na spoljasnjem pristupu: - pozitivisticka -psiholoska -arhetipska -teorija recepcije 1.2. Metode zasnovane na unutrasnjem pristupu -formalisticka (ruski formalizam)

1.2. Ucenik razlikuje metode spoljasnjeg i unutrasnjeg pristupa knjizevnom djelu

- strukturalisticka -fenomenoloska -semioticka - pluralizam metoda - knjizevna kritika 1.3. Alber Kami: ''Stranac'' - egzistencijalizam - ''Mit o Sizifu'' - roman parabola i njegova motivaciona nacela 1.3.Ucenik je sposoban da jednu od obraenih metoda primjeni u analizi teksta U stanju je da razumije i objasni parabolu. Uocava filozofiju apsurda na primjeru junaka. 1.3. Razvijanje kritickog stava prema drustvenim ogranicenjima -njegovanje tolerancije -uvazavanje licnosti koje odstupaju od konvencija. 1.3.Komentarisanje postupaka glavnog junaka; -povezivanje metateksta i prototeksta.

1.4. Semjuel Beket: ''Cekajui Godoa'' - kratak osvrt na istoriju drame - antidrama - kompozicija i njene tehnike (inovacije).

1.4 Ucenik razumije scenski jezik antidrame Uocava usloznjavanje jezickog i scenskog znaka.

1.4. Razivjanje sposobnosti uocavanja razlicitih egzistencijalnih situacija; - razvijanje kritickog stava prema uzaludnom cekanju (zivjeti sada i ovdje).

1.4. Citanje i analiza na casu; -mogunost scenskog prikaza.

1.5. Ivo Andri:

1.5. Ucenik uocava specificnosti kompozicije Prepoznaje tehniku "price u

1.5. Uspostavljanje kritickog stava prema totalitarizmu i razvijanje sposobnosti stvaralackog nadigravanja

1.5. Citanje odlomaka; - rasprava o simbolici teksta "Proklete avlije".

''Prokleta avlija'' - kompozicija koncentricnih krugova - sistem tacaka gledista

prici". Uocava simbolicko usloznjavanje strukturnih elemenata i knjizevnog jezika. Primjenjuje znanje o tackama gledista na ovom tekstu.

konacnosti.

Ucenici pisu prikaze o knjizevnim likovima (gledanje filma).

2. Lirika 2.1. Vasko Popa: ''Kora'' - slojevita struktura knjizevnog djela - postmodernizam u lirici Mak Dizdar: "Modra rijeka" Dobrisa Cesari: Pjesma po izboru Radovan Zogovi: ''Instrukcija maslini'' Husein Basic "Molitva" 2.1. Ucenik uocava specificnu formu obraanja; -prepoznaje hermeticnost pjesnickog izraza; -pravi razliku izmedju denotativnog i konativnog znacenja rijeci; -u stanju je da izdvoji sloj zvucanja, sloj znacenja, sloj shmetazovanih aspekata i sloj prikazanih predmetnosti(primjena fenomenoloske metode). Razumije i vrednuje konvencije lirske pjesme (dvosmislenost, asocijacije); -uvia znacaj zavicajnih motiva u modernoj lirici; -razlikuje vizuelnu i

2.1. Njegovanje osjeajnog dozivljaja svijeta; -obogaivanje senzibiliteta u osmisljavanju svakodnevice.

2.1..Izrazajno citanje pjesme; -uocavanje funkcije sloja zvucanja i ritimicko­ metricke sheme.

auditivnu dimenziju slike.

3. Kratka prica 3.1. Ranko Marinkovi: ''Ruke'' Sreten Asanovi "Igra" Zuvdija Hodzi: "Neko zove" (izbor) 4. Moderni roman 4.1. Mesa Selimovi: ''Dervis i smrt'' - meditativna proza -psiholoska ili arhetipska metoda 4.1. Ucenik uocava specificnosti pripovijedanja u prvom licu Prepoznaje psiholoske 3.1.Ucenik uocava specificnosti pripovijedanja, jezgrovitost pricanja I dramske elemente u narativnoj podlozi Umije da objasni ekonomicnost izraza.

3.1. Razvijanje sposobnosti za prihvatanje razlicitih sociokulturnih modela.

3.1. Citanje i analiza prica -korisenje razlicitih pristupa u analizi; -prosirivanje "horizonta ocekivanja"; -pisanje eseja.

4.1. Uocavanje univerzalnih problema ljudske sudbine; -shvatanje znacaja zivotnog oslonca.

4.1. Analiziranje odabranih odlomaka; -ucenike upoznati sa djelovima iz autobiografije "Sjeanja"; -rad po grupama (prikaz).

momente i motive. Koristi razlicite modele tumacenja. Koristi znanja o arhetipskom pristupu. Uocava da je narativna struktura podreena modelovanju lika. 4.2. Mihailo Lali: ''Lelejska gora'' -semioticka metoda -narativne tehnike unutrasnjeg monologa i solilokvija -subjektivno vrijeme -subjektivna projekcija prostora

4.2. Razvijanje svijesti o znacaju samokontrole; -izgraivanje saznanja o slojevitosti ljudske psihe.

5. Domaa lektira 5.1. V. Sekspir: Hamlet - psihoanaliticki pristup - recepcijski pristup(moderna recepcija renesansne drame)

4.2. Ucenik umije da objasni strukturu romana u prvom licu. Uocava slozena znacenja prostornih struktura u romanu Prepoznaje elemente arhetipskog i shvata ulogu avola. Razumije postupak udvajanja lika. Razlikuje realni od 5.1. Njegovanje osjeaja za iracionalnog hronotopa. pravdu, ljepotu i sklad; - trazenje satisfakcije u katarzi na izuzetnim umjetnickim ostvarenjima. 5.1. Ucenik je primjenio znanja o drami na primjeru "Hamleta". Izvrsena je analiza etapa u razvoju dramske radnje.

. 4.2 Citanje odlomaka i rasprava o njima; - analiza situacija lika - rasprava o dramskoj funkciji avola u romanu.

5.1.Citanje radova; - komentari i rasprava o procitanom; - odgledati film ili predstavu "Hamlet".

Ucenik je obrazlozio pokretacku ulogu motiva oklijevanja.

5.2. Razvijanje zdravog odnosa prema egzistenciji; - ucenje na tuim ili umjetnickim primjerima.

5.2. F. M. Dostojevski: ''Braa Karamazovi'' - psiholoski roman - polifonijska struktura - motivacijska nacela i njihov sukob

5.2. Ucenik je uocio tematske slojeve, kriminalistickog, filozofskog i melodramskog. Shvatio je pojam "karamazovstine". Primjenio je vise metoda u obradi teksta. Izvrsio je analizu psihopatoloskih stanja junaka. 6.1. Njegovanje sigurnosti, preciznosti, tacnosti, logickog misljenja, imenovanja pojmova; - razvijanje istrazivackog duha; - formiranje sigurnosti u jezickom nastupu.

5.2. Dnevnik citanja; - citanje radova; -komentari i rasprava o procitanom; -mogucnost gledanja filma.

6. Jezik 6.1. Sintaksa - padezni sistem (pojam padeznog sistema i predlosko ­ padeznih konstrukcija) - osnovne imenicke,

6.1.Ucenik prepoznaje padeze. Uocava greske (namjerno napravljene) u upotrebi

6.1.Izrada grafikona sa padezima i pitanjima na koja se dobijaju padezi. Na tekstovima traziti, podvlaciti, uocavati, biljeziti.

pridjevske i priloske vrijednosti padeznih, odnosno predlosko ­ padeznih konstrukcija - kongruencija: definicija i osnovni pojmovi; gramaticka i semanticka kongruencija

padeza u pojedinim tekstovima.

Ucenici sami pisu recenice (po grupama, u parovima, pojedinacno) Ucenik je savladao vjestinu pravilnog slaganja recenicnih djelova. Poznaje osnovna pravila kongruencije. Razlikuje gramaticku i semanticku kongruenciju. Umije da se pravilno izrazava. Poznaje sistem zavisnih, nezavisnih recenica i naporednih konstrukcija Umije da pravilno i jasno izrazi misao. Siguran je u svoje jezicko izrazavanje.

Bogaenje enzibilnosti i jezicke kreativnosti.

- sistem zavisnih recenica (imenicke, pridjevske i priloske zavisne recenice) - glavne vrste zavisnih recenica: izricne (sa upravnim i neupravnim govorom), odnosne, mjesne, vremenske, uzrocne, uslovne, dopusne, namjerne, poredbene i posljedicne - veznicki izrazi - sistem nezavisnih recenica (obavjestajne, upitne, zapovjedne, zeljne, uzvicne) - - naporedne konstrukcije

Zadati tekstovi ­ uspostavljanje veze meu djelovima.

glavni tipovi naporednih konstrukcija: sastavne, rastavne, suprotne, iskljucne, zakljucne i gradacione - rasporeivanje sintaksickih jedinica - komunikativna kohezija Ucenik moze da uspjesno komunicira. Moze da izrazi misao na vise nacina.

glagolski vid i rod - negacija Zna pravilno da upotrijebi i pise negaciju. Pravilno primjenjuje dvostruku negaciju. Poznaje glagolska vremena i nacine Razlikuje indikativnu, relativnu i modalnu upotrebu. Zapaza stilske vrijednosti.

- glagolska vremena i glagolski nacini (osnovni pojmovi) - vremenska i modalna znacenja licnih glagolskih oblika: prezent, perfekat, aorist, imperfekat, pluskvamperfekat, futur prvi , futur drugi, kondicional, imperativ

7. Razvijanje samopouzdanja i sigurnosti prilikom pisanja.

7. Pravopisne vjezbe.

7. Pravopis Interpunkcija pravopisni znaci Kultura izrazavanja 7.1. Usmeno izrazavanje - retorika; razgovor; kratak monolog - odnos izmeu govornika i auditorija - vjezbe javnog govorenja pred auditorijem (upotreba podsjetnika, improvizovano izlaganje, korisenje mikrofona) 7.2.Pismeno izrazavanje

7.1. Njegovanje jezicke kulture. 7. Ucenik pravilno upotrebljava pravopisne i interpunkcijske znake.

7.1 Na odgovarajuim tekstovima, nastupima, prikazima ucenici prepoznaju, vjezbaju, pripremaju odgovarajue govorne nastupe.

7.1. Ucenik govorno nastupa. Pri govornom nastupu koristi podsjetnik, razvija sposobnost improvizacije.

7.2.Stvaralacko pisanje 7.2.Ucenici vjezbaju pisanje odgovarajuih tekstova.

7.2. Ucenik poznaje funkcionalne stilove. Poznaje karakteristike - funkcionalni stilovi: publicistickog stila i administrativno ­ poslovni; molba, zalba, poslovno pismo njegovih vrsta. Lako ih razlikuje. - oblici pismenog izrazavanja: Umije sam da odabere teme i adekvatno ih obradi. prikaz, osvrt, rasprava, knjizevne paralele, esej - stilistika

6. Didakticke preporuke

Zbog brojnosti i raznovrsnosti programa pojedinacne didakticke preporuke bile bi nefunkcionalne, pa su ponuene kao jedinstven prilog svakom pojedinacnom programu. Clanovi komisije su pokusali da program i nastavne ciljeve Maternjeg jezika i knjizevnosti usklade sa savremenim izucavanjem knjizevnih tekstova i jezika, te da ih prilagode aktuelnim didaktickim normama, cime bi se modernizovala nastava ovog predmeta u srednjim strucnim skolama. Zbog predocene neophodnosti pisanja zajednickih udzbenika za gimnazije i srednje strucne skole, autori ovog programa su u najveoj mjeri ispostovali sadrzaje gimnazijskog programa za predmet Maternji jezik i knjizevnost. Radi kontinuiteta u izucavanju crnogorske knjizevnosti, u najobimnijim programima (4+3+3+3) i (3+3+3+3), ponudili smo dramu Nikole I Petrovia Njegosa ''Balkanska carica'', kao izborni sadrzaj, i prvi crnogorski roman ''Nevidbog'' Rista Ratkovia, kao obavezni sadrzaj. Kako je u strucnoj skoli ovaj predmet od opsteg a ne uze strucnog znacaja, zastupljen sa najvise tri casa sedmicno, bila je neophodna redukcija sadrzaja, informativnih ciljeva i formativnih zahtjeva. U nastavnom procesu ne treba zanemariti darovitije ucenike, kao ni one koji otezano prate predmetne sadrzaje, pa je zadatak nastavnika da organizuje dodatnu i/ili dopunsku nastavu. Uz predlozene programe, predvieni su i prezentovani izborni, koji se mogu realizovati po strucnoj procjeni nastavnika. Jezicki sadrzaji su sitematski rasporeeni. U dijelu usmene kulture izrazavanja obogaeni su proucavanjem i primenom funkcionalnih jezickih stilova, cime je nastava maternjeg jezika znatno inovirana a ucenicima je omogueno da steknu, do sada zapostavljenu, funkcionalnu pismenost. Jezik se izucava sistematski, a usvajanje jezicke norme se kontrolise i proverava u svakom razredu putem pismenih i govornih vjezbi. Ucenicima se stavlja do znanja da su govor, citanje, pisanje i slusanje slozeni misaoni i radni procesi koji zahtevaju stalno usavrsavanje i nadogradnju. Dakle, posebnu paznju treba pokloniti kulturi izrazavanja. Rad na casu treba da razvija kooperativnost ucenika, da ih podstice na timski i istrazivacki rad, kreativnost i originalnost u resavanju zadataka. Koncept aktivne nastave treba da bude osnovno didakticko nacelo po kojem e se organizovati rad na casu. Budui da ucenici u prvom razredu savladavaju pristup knjizevnom djelu, to jest osnovna knjizevnoteorijska znanja, nastavu knjizevnosti u kasnijim razredima treba utemeljiti na primjeni tih znanja u obradi konkretnih tekstova, koji pripadaju razlicitim poetikama i knjizevnim pravcima. Nastavu knjizevnosti, gdje god to uslovi dozvoljavaju, treba povezati sa pozorisnom i filmskom umjetnosu, sto e ucenicima pribliziti knjizevne sadrzaje i istovremeno ukazati na razlicita modelativna sredstva pomenutih umjetnosti. Trebalo bi ravnomjerno rasporediti i unaprijed predvidjeti broj stranica koje ucenici u toku godine citaju. Pri tom treba izbjei pretjerano optereivanje ucenika i nefunkcionalno gomilanje zadataka, a akcenat staviti na kvalitet ne na kvantitet citanja.

Bilo bi pozeljno da se ucenici osposobe i za prireivanje teksta (eseja, domaeg zadatka) na racunaru. Kod zanatskih zanimanja (tri ili dva razreda, sa dva casa sedmicno) neophodna su prilagoavanja kako u izboru jednostavnijih knjizevnih tekstova i kraih formi, tako i u pogledu redukcije jezickih sadrzaja. Nastavniku je prepusteno da na osnovu uvida u kvalitet znanja ucenika adekvatnim izborom oblika izvoenja nastave postigne neophodne formativne ciljeve. Budui da zivimo u informatickom dobu, neophodno je da se ucenici osposobe za adekvatno korisenje izvora informacija: recnika, enciklopedija, interneta. Opsti cilj nastave Maternjeg jezika i knjizevnosti jeste svestran razvoj ucenikove licnosti i njegova socijalizacija, to jest konstruktivno ukljucivanje u drustveni zivot. Smatramo da je nastava knjizevnosti u tom smislu veoma inspirativna jer, izucavajui knjizevnu, fiktivnu stvarnost, ucenici se upoznaju sa razlicitim sociokulturnim kodovima i etickim kodeksima. Na taj nacin oni prevladavaju eventualnu ksenofobiju i razvijaju toleranciju prema razlicitim kulturnim modelima. Dakle, sadrzaji koji se izucavaju u okviru ovog predmeta mogu posluziti za ostvarivanje brojnih socijalizacijskih ciljeva: razvijanje verske i nacionalne tolerancije, usvajanje demokratskih principa, uocavanje znacaja porodice i njene podrske, uvazavanje sagovornika i razvijanje kulture dijaloga. Bilo bi pozeljno da ucenici tokom srednjoskolskog obrazovanja upoznaju geografske lokalitete od knjizevnoistorijskog i kulturnog znacaja, kao i najvaznije kulturne spomenike i institucije u Crnoj Gori. U tu svrhu trebalo bi organizovati ekskurzije. Nastavnik po mogunosti na pocetku skolske godine zajedno sa ucenicima odreuje radne zadatke koje e oni u toku godine realizovati. Pri tom bi bilo pozeljno ravnomjerno rasporediti gradivo da pojedini ucenici ne bi bili zapostavljeni a drugi preoptereeni. Da bi se znanje iz knizevnosti formiralo kao funkciolani sistem, neophodno je uspostavljati stalne paralele meu djelima i epohama, sto e ucenicima omoguiti i savladavanje osnovnih principa komparativnog izucavanja knjizevnosti. Predvidjeno je da izrada skolskih pismenih zadataka traje dva skolska casa. 7. Okvirni spisak literature Teorijsko-metodoloska i ostala literatura ponuena je u cilju modernizacije nastave maternjeg jezika i knjizevnosti. U pitanju je mogui izbor koji svaki nastavnik dograuje ili mijenja shodno sopstvenoj metodologiji, koju e koristiti u ostvarivanju postavljenih operativnih ciljeva. 1. Recnik knjizevnih termina, Nolit, Beograd, 1985. 2. Kristal Dejvid: Enciklopedijski recnik moderne lingvistike, Nolit, Beograd, 1985. 3. Marinkovi Simeon: Metodika kreativne nastave srpskog jezika i knjizevnosti, Kreativni centar, Beograd, 1995. 4. Bugarski Ranko: Uvod u opstu lingvistiku, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995 (tree izdanje). 5. Klajn Ivan: Jezik oko nas, Nolit, Beograd, 1980. 6. Klajn Ivan: Recnik jezickih nedoumica, Nolit, Beograd, 1987 (drugo izdanje). 7. Klajn Ivan, Ivi Pavle, Pesikan Mitar, Brbori Branislav: Jezicki prirucnik, RTB Beograd, 1991.

8. Stanojci Zivojin, Popovi Ljubomir: Gramatika srpskog jezika, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997 (peto izdanje). 9. Stevanovi Mihailo: Savremeni srpskohrvatski jezik I i II, Naucna knjiga, Beograd, 1975 (tree izdanje). 10. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura I, Strucna knjiga, Beograd, 1998 (cetvrto izdanje). 11. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura II, Strucna knjiga, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 12. Ivi Milka: O Vukovom i vukovskom jeziku, Cigoja, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 13. Selimovi Mesa: Za i protiv Vuka, Beograd, Bigz, 1981. 14. Recnik srpskohrvatskog knjizevnog jezika, Matica srpska, Novi Sad. 15. Vuk Stefanovi Karadzi: Srpski rjecnik. 16. Ostoji Branislav, Vujici Dragomir: Recnik (i)jekavizama srpskog jezika, CID, Podgorica, 2ooo. 17. Vukovi Novo, Putevi stilisticke ideje, Podgorica ­ Niksi, Jasen, 2000. 18. Bahtin Mihail: O romanu, Nolit, Beograd, 1989. 19. Radoje Simi: Morfofonoloski procesi u srpskohrvatskom jeziku, njihovi uzroci i posledice; ITP ''Unireks'' ­ Niksi, MH ''Aktuel'' ­ graficki atelje, Zemun; Beograd ­ Niksi, 1994. 20. Bart Rolan: Knjizevnost, mitologija, semiologija, Nolit, Beograd, 1971. 21. Baslar Gaston: Poetika prostora, ''Kultura'', Beograd, 1969. 22. Curtijus E. R.: Evropska knjizevnost i latinsko srednjovjekovlje, Matica hrvatska, Zagreb, 1971. 23. Comski Noam: Gramatika i um, Nolit, Beograd, 1972. 24. Dubrovski Serz: Zasto nova kritika, ''SKZ'', Beograd, 1971. 25. Ejhenbaum Boris: Knjizevnost, Nolit, Beograd, 1972. 26. Epstejn Mihail: Postmodernizam, ''Zepter Book World'', Beograd, 1998. 27. Fraj Nortrop: Anatomija kritike, ''Naprijed'', Zagreb, 1979. 28. Istorijski roman, Institut za knjizevnost i umetnost Beograd, Institut za knjizevnost Sarajevo, 1992 ­ 1996. 29. Jaus Hans Robert: Estetika recepcije, Nolit, Beograd, 1978. 30. Jung K. G.: Covek i njegovi simboli, Narodna knjiga ­ Alfa, Beograd, 1996. 31. Kaler Dzonatan: Strukturalisticka poetika, SKZ, Beograd, 1990. 32. Kasirer Ernst: Filozofija simbolickih oblika, Dnevnik, ''Knjizevna zajednica Novog Sada'', Novi Sad, 1985. 33. ''Knjizevno delo i njegova graa'', ''Tekst i kontekstualnost'', ''Citat, montaza, kolaz'', Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 34. Lotman Jurij: Zapazanja o umetnickom prostoru, ''Knjizevna kritika'', Beograd, jul ­ avgust 1989. 35. Miocinovi Mirjana: Moderna teorija drame, Nolit, Beograd, 1981. 36. Kajzer: Jezicko knjizevno djelo, ''Knjizevna misao'', Beograd, 1973. 37. Nova kritika, Prosveta, Beograd, 1973. 38. Meletinski E. M, Poetika mita, Nolit, Beograd. 39. Petkovi Novica: Od formalizma ka semiotici, BIGZ, Beograd, 1984., «Dva srpska romana» (Studije o Necistoj krvi i Seobama), Beograd, Narodna knjiga, 1988. 40. Sosir Ferdinand: Opsta lingvistika, Nolit, Beograd, 1977. 41. Sklovski Viktor: Energija zablude, Prosveta, Beograd, 1981. 42. Teorija filma, priredio Dusan Stojanovi, Nolit, Beograd, 1978. 43. Turkovi Hrvoje: Razumijevanje filma, Graficki zavod Hrvatske, Zagreb, 1988.

44. Uspenski Boris: Poetika kompozicije, Semiotika ikone, Nolit, Beograd 1979. 45. Velek Rene, Voren Ostin: Teorija knjizevnosti, Nolit, Beograd, 1974. 46. Pravopis srpskohrvatskog jezika, skolsko izdanje, Matica srpska / Matica hrvatska, Novi Sad ­ Zagreb, Beogradski izdavacko ­ graficki zavod, Beograd 1977. 47. Mitar Pesikan, Mato Pizurica, Jovan Jerkovi: Pravopis srpskoga jezika, prirucnik za skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva ­ Beograd, Matica srpska, Novi Sad 2001. 48. R. Simi, Z. Stanojci, B. Ostoji, B. ori, M. Kovacevi: Pravopis srpskoga jezika sa recnikom, Beograd ­ Niksi, 1993. 49. Milivoj Solar, Teorija knjizevnosti, Zagreb, Skolska knjiga, 1984. 50. Petar Milosavljevi, Teorija knjizevnosti, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 1997. 51. D. Vucenov, Domanovieva satira kao pripovetka, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 52. Miroslav Egeri, Dervis i smrt Mese Selimovia, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 53. Branko Popovi, Lelejska gora Mihaila Lalia, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 54. V. Vuleti, Revizor Nikolaja Gogolja, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 8. Materijalni uslovi za izvoenje nastave Materijalni uslovi podrazumijevaju: kvalitetne ucionice, kabinet, medijateke, biblioteku, sredstva za obuku nastavnika. Valjalo bi da postoje i saradnici, medijatori, u toku sprovoenja reforme obrazovanja. 9. Obavezni nacini provjeravanja znanja - Provjeravanje mora da bude redovno, stimulativno i javno; - Ucenik treba da ima svoj karton u koji bi se unosili rezultati svih provjera ­ numericki i opisni; - U jednom polugodistu ucenik mora da bude ocijenjen najmanje dva puta; - Ocjenjuju se: pismeni i domai zadaci ( NAPOMENA: Rade se dva ili cetiri pismena zadatka u toku skolske godine). dnevnici citanja govorni nastupi recitovanje znanja i vjestine u okviru grupnog rada - Ocjenjivanje ucenika slijedilo bi taksonomske stepene na osnovu Blumove klasifikacije (prepoznavanje, razumijevanje, upotreba, analiza, sinteza, vrednovanje). 10. Uslovi za napredovanje i zavrsetak predmeta - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine koja je izvedena iz ocjena sa usmenih i pismenih provjera dobijenih tokom klasifikacionih perioda; - Izrada svih hronoloskih tabela.

11. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika Nastavu maternjeg jezika i knjizevnosti mogu izvoditi diplomirani profesori srpskohrvatskog jezika i knjizevnosti, srpskog jezika i knjizevnopsti , hrvatskog jezika i knjizevnosti, bosanskog jezika i knjizevnosti, knjizevnosti i srpskog jezika, komparativne i opste knjizevnosti. 12. Nacin prilagoavanja predmeta ucenicima sa posebnim potrebama - Program za izuzetno nadarene ucenike; - Individualna nastava; - Nivo poveanih zahtjeva od 30% - 100% - u zavisnosti od procjene nastavnika - Obezbijediti posebne materijalno-tehnicke uslove za rad sa ovakvim ucenicima. 13. Povezanost sa drugim predmetima - Likovna i muzicka umjetnost - Istorija - Psihologija - Sociologija - Arhitektura -Matematika (npr.: znak u matematici) Racunarstvo i informatika ISPITNI KATALOG NASTAVA JEZIKA Opsta znanja o jeziku U okviru opstih znanja o jeziku ucenik mora da zna: - sta je jezik, njegova svojstva i funkcije - da objasni razvoj jezika - sta je jezicka konvencija - razvoj i vrste pisama - porodicu jezika kojoj pripada njegov maternji jezik - da odredi mjesto maternjeg jezika u porodici jezika - sta je visejezicnost, a sta vise imenovanja jednog jezika - kako se normira i standardizuje jezik - koji su vazei pravopisi, rjecnici i gramatike maternjih jezika - da ih upotrebljava, tj. da pronae informaciju - knjizevne jezike i pisma do Vuka, Vukov rad i savremenu jezicku situaciju, knjizevne dogovore - narjecja i dijalekte naseg jezika - vrste raslojavanja jezika i termine vezane za njih (idiolekt, sociolekt...).

Gramatika Ucenik iz gramatike treba da zna: - jezicku strukturu i nauke koje se bave jezikom - glasovne promjene i njihovu pravilnu upotrebu u govoru i pisanju - da pravilno akcentuje (kvantitet i kvalitet, mjesto akcenta) - vrste rijeci i njihove osobine (gramaticke kategorije i sintaksicke funkcije) - da ih mijenja (deklinacija, konjugacija, komparacija) - da ih pravilno upotrebljava u govoru / pisanju - da rijesi jezicku nedoumicu upotrebom rjecnika, gramatike, pravopisa - kako se tvore rijeci - da pravilno pise slozenice i poluslozenice - leksikoloske termine (leksikografija, leksema) - da razlikuje rijeci po porijeklu i rijeci prema upotrebi - da ih navede - da ih adekvatno koristi - da prepozna tip i karakter teksta na osnovu leksema - sta su fraze, termini, kalkovi, klisei - da pravilno i jasno izrazi misao, tj. da sklapa recenicne djelove - da preoblikuje (izrazi misao na vise nacina) - da uoci informativnu i stilsku vrijednost recenice - da pojednostavi izraz - da razlaze slozene recenice na prosirene (proste) - da usloznjava recenicu (stvara slozene od prosirenih) - padezni sistem i sinonimiju padeza - da pravilno upotrijebi padezne oblike u govoru i pisanju - da pravilno koristi predlosko-padezne konstrukcije - da pravilno izgovori i napise negaciju - pravila kongruencije - glagolska vremena i nacine - da pravilno izgovara i napise glagolske oblike - da razlikuje indikativnu, modalnu i relativnu upotrebu glagolskih vremena i nacina - da uoci njihovu stilsku funkciju - sta je pragmaticna strana jezika i da poznaje govorne cinove. Poznavanje pravopisa - da upotrijebi veliko slovo u pisanju - da pise skraenice - da pravilno pise ijekavicu - da pravilno rastavlja i sastavlja rijeci u pisanju - da rastavlja rijeci na kraju reda - da koristi interpunkciju i pravopisne znake gdje je potrebno - da prilagoava rijeci iz stranih jezika maternjem - da ih pravilno mijenja i pise (transkripcija). Kultura citanja, slusanja i govora - da primijeni gramaticka i pravopisna pravila - da normira odreeni tekst - da jasno, razumljivo i pravilno govori i pise.

Slusanje i govor Ucenik: - razumije procitano (odslusano, odgledano) - moze da odgovori na pitanja vezana za sadrzinu (zapaza detalje) - umije da komentarise (kriticki procijeni) tekstove - moze da prepozna namjenu, stil, razumljivost, jezicku pravilnost, stav autora teksta - moze da ispravi nepravilnost i nerazumljivost - umije da isprica dogaaj - umije da ga obogati deskripcijom i emocijama - moze da prepozna funkcionalane stilove, njihove vrste i da ih kriticki dozivljava - umije samostalno da pripremi govorni nastup i da govorno nastupa - umije da koristi podsjetnik i da improvizuje - umije izrazajno da govori - umije da rezimira - sposoban je da razgovara, polemise - umije da argumentuje stavove - uvazava sagovornika - na osnovu slusanja moze da prepozna biografiju, putopis, reportazu, esej. Citanje - umije da cita pravilno, tecno i izrazajno - umije pravilno da akcentuje, intonira, pravi pauze - razumije procitano - umije da cita vodei racuna o stilu i o namjeni procitanog. Pisanje - zna samostalno da napise sastav - zna da napise esej - zna da napise rezime - zna da pise biljeske, podsjetnik, zapisnik - zna da koristi naraciju, deskripciju, refleksiju i raspravu - prepoznaje i pise razlicitim funkcionalnim stilovima i koristi njihove oblike: krai tekst naucnog stila (strucni) publicisticke vrste: vijest, informaciju, intervju, reportazu administrativne: molbu, zalbu, cestitku, konkurs, oglas - zna da napise putopis, biografiju kao umjetnicki i neumjetnicki tekst - zna da lektorise tekst, koristei osnovne lektorske znake - moze da stilizuje tekst. NASTAVA KNJIZEVNOSTI Opsti standardi -Ucenici su u stanju da procitaju i interpretiraju knjizevne tekstove -Nakon citanja ucenici su u u stanju da analiziraju tekst uz primjenu knjizevno teorijskih znanja - Sposobni su da vrednuju estetske, eticke i saznajne domete procitanog djela. - U stanju su da nastavu knjizevnosti dovedu u vezu sa sopstvenim iskustvima i znanjima iz drugih oblasti.

-Ucenici su sposobni da komentarisu djelo, da nacine knjizevnu paralelu i da vrednuju djela ( u pismenoj i usmenoj formi) -Ucenici su u stanju da napisu tekst u kojem prikazuju odreenu knjizevnu problematiku, dnevnik citanja, interpretacije, esej i, izuzetno, da sami stvaralacki pisu - Poznaju knjizevne epohe i pravce, mogu da ih porede i vrednuju njihove domete. - Povezuju teoriju i istoriju knjizevnosti u koherentan sistem znanja. - Smisleno i samostalno upotrebljavaju teorijska znanja o knjizevnosti. Standardi prema godinama ucenja I razred Ucenik treba da: - samostalno i sa razumijevanjem, u sebi ili naglas, cita knjizevno-umjetnicki tekst (odnosno odlomak teksta) iz savremene knjizevnosti, kao i tekstove od antike zakljucno sa klasicizmom - umije da izrazi svoj dozivljaj, osjeanja, predstave, misljenja i spoznaje izazvane knjizevno-umjetnickim tekstom - na primjeru odreenog teksta odredi knjizevni rod (lirika, epika, drama) i knjizevnu vrstu, kao i da svoje odreenje obrazlozi - jasno formulise temu djela i razlaze ga na manje tematsko-motivne cjeline - objasni svojstva pjesnickog jezika: slikovitost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punou znacenja - u lirskom tekstu uoci i izdvoji najfrekventnije stilske figure (lirske paralelizme anaforu, epiforu, metaforu, metonimiju, eufemizam, alegoriju, simbol; asindet, polisindet, elipsu; aluziju, osimoron, ironiju) - rasclani stih prema zakonima nase silabicko-tonske versifikacije: da odredi stope, naglaske, cezuru, prepozna i razlikuje trohej, jamb, daktil, strofu i tip rime - kompozicionu organizaciju pjesme dovede u vezu sa njenim smislom (efekti ponavljanja, raspored pjesnickih slika) - sonetnu formu - prepozna i odredi baladu - sta je psalam - razliku izmeu epike u stihu i epike u prozi - uoci odlike strukturnih elemenata epskog: prostora, vremena i zbivanja - razlikuje termine: sadrzaj, fabula i size - sazeto izlozi fabulu djela i ukaze na epizode i digresije - razumije i razlikuje motiv i motivaciju - odlike epske pjesme i epa; posebno epskog stila na primjeru nase epike - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - uoci poziciju pripovjedaca: er- i ich- forma, pouzdani i nepouzdani pripovjedac - razlikuje dramski tekst i didaskalije i u stanju je da kompoziciono razlozi dramu prema trodjelnoj / petodjelnoj shemi - uoci konfliktne linije, glavnu i sporedne i da o njima izvjestava - objasni pojam katarze - napravi knjizevnu paralelu, zasnovanu ili na kontrastnim odlikama knjizevnih epoha ili na motivsko-tematskoj i idejnoj slicnosti djela - ukaze na eticke i saznajne vrijednosti djela - pripremi i odrzi govorni nastup o knjizevno-umjetnickom tekstu

- izrazajno napamet kazuje jedan krai knjizevni tekst, cime dokazuju sposobnost estetskog dozivljaja i interpretacije - napise sastav o procitanom djelu: da opisu lik, izloze radnju, komentarisu djelo i nacine osnovnu knjizevnu analizu - napise literarni tekst o svom dozivljaju knjizevnog djela, dnevnik citanja, odnosno krai prikaz procitanog djela II razred - objasni promjene u okviru knjizevnih rodova kroz epohe i stilove od prosvjetiteljstva zakljucno sa realizmom -da odredi odlike prosvjetiteljstva, razlikuje klasicizam i romantizam, romantizam i realizam; - u tekstu koji pripada lirici, razumije i moze da objasni promjenu senzibiliteta koji donosi romantizam (weltschmertz, spleen) i na primjerima obrazlaze odlike romanticarskog stila - nacini stilsku i versifikacijsku analizu pjesama naseg romantizma, da obrazlozi njihove estetske domete i idejne vrijednosti - analizira pjesmu kao dinamicku strukturu slojeva zvucanja, znacenja, prikazanih predmetnosti i ideja, i uocava fenomen opalizacije knjizevnog teksta - objasni formu poeme kao zanrovske transformacije romanticarskog spjeva - odlike univerzalnih likova epohe romantizma - govori o Njegosevom djelu, o njegovim zanrovskim odlikama, odnosu fikcije i istorije, kolektivnom i pojedinacnom junaku, sukobu motivacijskih nacela koji otkriva njegov univerzalno humanisticki karakter. - objasni postupak ocuenja na primjeru knjizevnog teksta - razlikuje realizam kao metod i kao pravac - analizira roman kao cjelinu i u stanju je da izvrsi fenomenolosko raslojavanje teksta - poznaje istorijski razvoj romana i navede njegove vrste, posebno roman u stihu, drustveni roman, paralelni roman, roman iskaz... - objasni zanrovsku transformaciju od klasicne do Gogoljeve drame koja ukida tradicionalne likove, zaplete i dramska rjesenja - izrazajno kazuju napamet jedan knjizevni tekst - da govori o odabranom knjizevnom djelu - napise prikaz djela, knjizevnu paralelu, komentar djela zasnovan na samostalnom uocavanju i promisljanju i upotrebi stecenih knjizevno teorijskih znanja i strucne literature III razred - sa razumijevanjem cita knjizevne tekstove epohe moderne, pravaca s pocetka XX vijeka i meuratne knjizevnosti - kada je u pitanju lirika objasni izmjenu pjesnickog senzibiliteta i tradicionalnog pjesnickog jezika u modernoj knjizevnosti - objasni simbol, univerzalnu analogiju, sinesteziju, estetiku ruznog, kao i liriku velegrada - da ostvari stilsku i versifikacijsku analizu modernistickog stihovanog teksta, da rezultate poveze sa smislom pjesme, pri cemu koristi znanja stecena u prethodnim razredima - uoci avangardna svojstva tekstova, novu leksiku i njene estetske domete

- obrazlozi smjenjivanje tacaka gledista i obrazlozi estetske i saznajne domete tog postupka - izlozi razvoj romana, posebno psiholoski roman, lirski roman, roman-parabolu, roman-hroniku i u stanju je da na primjerima obrazlozi transformacije strukturnih elemenata epskog - moderni dramski postupak: psiholoski i socijalno motivisan dramski sukob - izrazajno kazuje jedan knjizevni tekst - napise esej o procitanom djelu IV razred - poznaje termine prototekst i metatekst - sa razumijevanjem cita knjizevne tekstove iz savremene knjizevnosti - razrjesava hermeticnost lirike XX vijeka, koristei stecena znanja iz versifikacije - uoci i izlozi slozene osnove tradicionalnog i modernog senzibiliteta - prepozna intertekstualne veze pjesama sa drugim knjizevnim djelima, mitologijom, istorijom, filozofijom - transformacije romanesknog zanra: roman ­ filozofska parabola, polifonijski roman, roman toka svijesti, monolosko-asocijativni roman, roman zasnovan na poetici mitologizovanja, filozofsko- realisticki roman, roman-rjecnik, romaninventar, postmodernisticki roman... - razumije antidramu i poznaje njen scenski jezik - obrazlozi postmodernisticki postupak: pastis, palimpsest, montazu, citatnost, metatekstualnost - razliku izmeu spoljasnjeg i unutrasnjeg pristupa knjizevnom djelu - osnovne principe savremenih knjizevnih teorija i primjenjuje njihove modele analize: formalizam, semiotiku, strukturalizam, fenomenoloski pristup, arhetipski pristup - pokaze da ima opsti uvid u knjizevnu istoriju - pokaze da u okviru datog zanra razumije knjizevno-istorijske transformacije i razvoj - kazuje izrazajno tekst po izboru - napise duzi esej o djelu ili o vise djela izmeu kojih se moze uspostaviti knjizevna paralela. KATALOG ZNANJA U katalog znanja ulaze djela koja se obrauju kroz cetvorogodisnje skolovanje: Teorija knjizevnosti: Knjizevnost kao umjetnost Pjesnicki jezik Stil, versifikacija Slojevitost knjizevnog djela Knjizevni rodovi i vrste Metodoloski pristup knjizevnom djelu Knjizevnost staroga vijeka: ''Ep o Gilgamesu'' Sofokle: ''Antigona'' Homer: ''Ilijada'' ili ''Biblija''

''Legenda o potopu'' ''Jevanelje po Mateju'' Kuran: 103 poglavlje ''El' Asr'' Srednjovjekovna knjizevnost: ''Ljetopis popa Dukljanina'' Odabrano zitije Jefimija: ''Pohvala knezu Lazaru'' Stefan Lazarevi: ''Slovo ljubve'' Jelena Balsi: ''Otpisanije bogoljubno'' Narodna knjizevnost: ''Zenidba kralja Vukasina'' ''Bolani Dojcin'' ''Banovi Strahinja'' ''Hasanaginica'' ''Marko Kraljevi ukida svadbarinu'' ''Osveta Batria Perovia'' ''Tri suznja'' Izbor iz bosnjacke narodne epike ''Visa je gora od gore'', ''Ljubavni rastanak'', ''Djevojka cara nadmudrila'' Humanizam i renesansa: Petrarka: ''Kanconijer'' Sekspir: ''Romeo i Julija'', ''Hamlet'' Bokaco: ''Dekameron'' Servantes: ''Don Kihot'' (odlomci) Marin Drzi: ''Novela od Stanca'' Barok, klasicizam: Ivan Gunduli: ''Osman'' (prvo pjevanje) Molijer: ''Tartif'' Prosvjetiteljstvo: Petar I Petrovi Njegos: ''Poslanice'', ''Kuluk'' Dositej Obradovi: ''Zivot i prikljucenija'' Jovan Sterija Popovi: ''Tvrdica'' Romantizam: E.A.Po «Gavran» Puskin: ''Cigani'' Gete: ''Bauk'' Vuk Karadzi ­ znacaj i djelo Petar II Petrovi Njegos: ''Gorski vijenac'', ''No skuplja vijeka'' Branko Radicevi: ''Kad mlidija' umreti'' ura Jaksi: ''Pono'' Laza Kosti: ''Santa Maria della Salute'' ili «Meu javom I med snom" F.Presern: ''Sonetni vijenac'' Ivan Mazurani: ''Smrt Smail-age Cengijia'' S. M. Ljubisa: ''Kanjos Macedonovi''

Realizam: Balzak: ''Cica Gorio'' Gogolj: ''Revizor'', ''Sinjel'' Tolstoj: ''Ana Karenjina'' Dostojevski: ''Braa Karamazovi'' Marko Miljanov: ''Primjeri cojstva i junastva'' Radoje Domanovi: ''Voa'' (izbor) Laza Lazarevi: ''Sve e to narod pozlatiti'' ili «Prvi put s ocem na jutrenje» S. Matavulj: ''Pilipenda'' ili "Povareta" Nusi: ''Narodni poslanik'' V. Ili: ''Sivo sumorno nebo'' Moderna: S. Bodler: ''Albatros'' i «Saglasja» Cehov: ''Ujka Vanja'' Aleksa Santi: ''Vece na skolju'', ''Pretpraznicko vece'' Jovan Duci: ''Jablanovi'', ''Zalazak sunca'' Milan Raki: ''Iskrena pjesma'', ''Dolap'' Vladislav Petkovi Dis: ''Mozda spava'' Matos: «Jesenje vece'' B. Stankovi: ''Necista krv'', ''Kostana'' Petar Koci: ''Mracajski proto'' Ivan Cankar: ''Kralj Betajnove'' Knjizevnost prve polovine XX vijeka: V. Majakovski: ''Oblak u pantalonama'' M. Crnjanski: ''Sumatra'', ''Seobe'' Risto Ratkovi: ''Pono mene'', ''Bivsi aneli'' i ''Nevidbog'' Tin Ujevi: ''Svakidasnja jadikovka'' Janko onovi: ''Crnci i Crnogorci'' Nikola Lopici: ''Imanje'' Enver ereku: ''Rijec'' Isidora Sekuli: ''Gospa Nola'' Desanka Maksimovi: ''Strepnja'' Miroslav Krleza: ''Gospoda Glembajevi'' Ivo Andri: ''Aska i vuk'', ''Most na Zepi'', ''Na Drini uprija'', ''Prokleta avlija'', Ivan Goran Kovaci: ''Jama'' Mirko Banjevi: ''Sutjeska'' Dobrisa Cesari-pjesma po izboru amil Sijari: ''Bunar'' Mihail Solohov: ''Covjekova sudbina'' Knjizevnost druge polovine XX vijeka: A. Kami: ''Stranac'' S. Beket: ''Cekajui Godoa'' V. Popa: ''Kora'' S. Raickovi: ''Kamena uspavanka'' Mak Dizdar-«Modra rijeka»

Radovan Zogovi: ''Instrukcija maslini'' Husein Basi: «Tue gnijezdo» Mesa Selimovi: ''Dervis i smrt'' Mihailo Lali: ''Lelejska gora'', ''Zlo proljee'' Cedo Vukovi: ''Mrtvo Duboko'' Vladan Desnica: ''Proljea Ivana Galeba'' Ranko Marinkovi: ''Ruke'' Zuvdija Hodzi: «Neko zove» (izbor) Danilo Kis: ''Grobnica za Borisa Davidovica'', ''Rani jadi''. Mladen Lompar, ''Triptihon iz nacionalne biblioteke'' Borislav Peki, ''Vreme cuda'' IZBORNI PROGRAM: Drugi razred: D. Miladinov-«Tuga za jug» Nikola I Petrovi Njegos-«Balkanska carica» J.J.Zmaj «Jututunska juhahaha» i «ulici uveoci» Trei razred: K.Racin «Beraci duhana» I.Samokovlija «Rafina avlija» R.Zogovi- «Dosljaci- pjesme Ali Binaka» (izbor) S.Mitrovi « Pjesma o Andriji Jablanu» F.Kafka «Preobrazaj» Cetvrti razred: B.Koneski «Vezilja» B.opi «Basta sljezove boje» L.Pirandelo «Sest lica trazi pisca» D. osi «Koreni» M. Bulatovi: ''Crveni petao leti prema nebu'' B. Sepanovi: ''Usta puna zamlje'' M.Kovac: ''Gubiliste'' M. Bekovi: «Rece mi jedan coek»

1. NAZIV PREDMETA MATERNJI JEZIK I KNJIZEVNOST 2. KATALOG ZNANJA SRPSKI, CRNOGORSKI, BOSNJACKI I HRVATSKI JEZIK I KNJIZEVNOSTI 3. Broj casova po godinama obrazovanja i oblicima nastave 4+3+3+3 4. Opsti ciljevi nastave

1. Ucenici razvijaju vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja maternjim jezikom, birajui formu prikladnu situaciji - svjesni su da je maternji jezik najprikladniji za izrazavanje i obrazlaganje njihovog misljenja - sticu sposobnost da slusaju, pitaju i odgovore na ono sto drugi pitaju, kao i da razumiju znacenje neverbalnih poruka. 2. Vjestinu izrazavanja i sporazumijevanja ucenici sticu na primjerima razlicitih tekstova koje slusaju, citaju i zapisuju. Pod nastavnikovim rukovoenjem uce se da ih razumiju, razlazu, analiziraju i kriticki vrednuju. Nakon toga ucenici mogu da sami sastavljaju slicne tekstove, razumljive, smislene i jezicki ispravne. 3. Ucenici ovladavaju knjizevnim jezikom, znaju njegove principe i normu i koriste ih u sastavljanju usmenih i pisanih tekstova. Budui da se nastava zasniva na reprezentativnim knjizevnim tekstovima, kao i na neknjizevnim tekstovima, ucenici formiraju potpunu sliku fonetskih, morfoloskih, sintaksickih i leksickih struktura svog maternjeg jezika. Ucenik, takoe, ovladava razlicitim stilskim obrascima i stice sposobnost adekvatne upotrebe funkcionalnih stilova prilikom govora i pisanja. 4. Razvijajui vjestine komunikacije ucenik se socijalizuje, postaje svjestan mogunosti da utice na svoju sredinu i da ucestvuje u drustvenom zivotu. 5. Kroz nastavu knjizevnosti ucenici se razvijaju u slobodne, kreativne i kulturne licnosti, kritickog uma i oplemenjenog jezika. Nastava knjizevnosti posebno utice na formiranje etickih principa, razvijanje misaonih procesa, kao i na bogaenje i nijansiranje emotivnog sklopa ucenika. 6. Na odabranim primjerima iz nase i svjetske knjizevnosti ucenici shvataju osnovne knjzevno-teorijske pojmove i razvoj zanrovskih oblika. Osposobljeni su da u knjizevnom djelu prepoznaju estetske, eticke i saznajne vrijednosti. 7. Kroz nastavu knjizevnosti ojacava se samosvijest ucenika, njegov nacionalni i evropski kulturni identitet i svijest o civilizacijskom zajednistvu sa drugima. 8. Ucenici se osposobljavaju da koriste strucnu terminologiju, sto e im u buduem zanimanju omoguiti uspjesnu komunikaciju sa strankama i poslovnim partnerima. 9. Ucenici se podsticu da ucestvuju, uzmu ucese u svim oblicima vannastavnih aktivnosti i takmicenja, da sarauju u novinama i casopisima, radijskim i televizijskim kuama. Talentovani ucenici se podsticu da sami stvaraju knjizevno-umjetnicke tekstove. 10. Ucenici shvataju osobenost svog maternjeg jezika, cinjenicu da se njime sluzi vise razlicitih nacija , zbog cega se taj jezik razlicito imenuje, ali jednako obiljezava licni, nacionalni i drzavni identitet. 11. Ucenici se vaspitavaju u pravcu jezicke tolerancije, uvazavanja drugih jezika i jezickih manjina u svojoj sredini. 12.Ucenici se osposobljavaju da koriste i tehnicko-informativnu pomo prilikom prikupljanja, organizovanja i saopstavanja informacija, razumiju mo medija i sticu kriticki odnos prema njima

5. Sadrzaji / Standardi znanja predmeta / Operativni ciljevi Razred: drugi Informativni ciljevi 1. Prosvjetiteljstvo Formativni ciljevi 1. Ucenici se koriste znanjima iz istorije knjizevnosti i teorije knjizevnosti pri interpretaciji knjizevnih tekstova. 1.1. Ucenici mogu da uoce i izdvoje osobenosti pravca i stila. Razumiju odraz racionalizma na kulturu i knjizevnost u cilju drustvenog prosvjeivanja. 1.2. Ucenici prepoznaju estetske kvalitete tekstova i zivu upotrebu narodnog jezika Znaju povezati istorijske pojave i literarni razvoj. 1.3. Ucenici umiju da izlazu nacela knjizevne epohe U stanju su da argumentovano raspravljaju Socijalizacijski ciljevi 4. Razvijanje svijesti o znanju kao uslovu formiranja slobodne licnosti. 1.1. Razvijanje svijesti o vjerskoj toleranciji - vrijednost jednakosti i slobode za sve - teznja ka harmonizaciji ljudskih odnosa. 1.2. Izgraivanje svijesti o nacionalnom identitetu - jednakost pred zakonom - racionalno ureivanje ljudskih odnosa. 1.3. Uvazavanje znacaja porodice, razvijanje ljubavi prema knjizi i svestranom obrazovanju. Specificni oblici izvoenja 1. Predavanje, objasnjavanje, upuivanje na knjizevnu-teorijsku literaturu. 1.1.Tekstove raditi na casovima uz instrukcije nastavnika; - rad u grupama.

1.1. Pojam, osobenosti, znacaj, poetika i veze sa racionalizmom

1.2. Petar I Petrovi Njegos: "Poslanice" - pismo - ''Kuluk'' (izborni sadrzaj) 1.3. Dositej Obradovi: "Pismo ljubeznom Haralampiju" (poetika) "Zivot i prikljucenija" (odlomci) - autobiografija - epistolarni roman

1.2. Citanje odabranih tekstova, analiza sadrzaja, stila i jezika

1.3. Citanje odlomaka i razgovor o njima.

1.4. Jovan Sterija Popovi: "Tvrdica" - komedija karaktera

o potrebi uvoenja narodnog jezika u knjizevnost. Prepoznaju zanrovske elemente u "autobiografiji".

1.4. Razvijanje svijesti o kontrolisanju i uvianju sopstvenih nedostataka. Razvijanje osjeaja za humor i shvatanje njegove drustvene funkcije.

2. Romantizam (u Evropi i kod nas) 2.1. Pojam, osobenosti, znacaj - poetika - odlike stila - zanrovi

1.4. Ucenici primjenjuju teorijska znanja o drami i scenskom jeziku. Komentarisu likove, njihove 2.1. Njegovanje tradicije i postupke, psihologiju i ideala slobode. frazeologiju. Obogaivanje licnosti u estetskom i emotivnom smislu. 2.1. Ucenik zna da uoci i izdvoji osobenosti romantizma, prepoznaje elemente romanticarske poetike: masta, pjesnicka sloboda, suvisnost, bjekstvo 2.2 Razvijanje estetskih kriterijuma i zelje za od stvarnosti. otkrivanjem nepoznatog. Snalazi se u zanrovskim odreenjima. U stanju je da izrazajno kazuje lirski tekst. 2.2 Ucenik analizira tekst

1.4. Analiza odlomaka, gledanje predstave - dramatizacija (grupe dobijaju razlicite zadatke), sinteza.

2.1. Nastavnikovo izlaganje o poetici romantizma; - rad u grupama (istrazivanje, sugerisanje, traganje za izvorima), poreenje sa prethodnom stilskom formacijom.

2.2 Edgar Alan Po "Gavran"

2.2. Izrazajno citanje poeme u prepjevu V. Kosutia. Aktivno ucese ucenika u razgovoru o poemi (ucenje stihova po izboru uenika)

2.3. A. S. Puskin: "Cigani" - poema

poeme: - izdvaja elemente pripovjednog, lirskog, misticnog, - asocijativnog, sintetizuje utiske i znanja. 2.3. Ucenik prepoznaje u poemi motiv "bjekstva od stvarnosti". Uocava nesklad izmeu zelja i mogucnosti u ostvarivanju slobode. Razlikuje elemente: epskog, dramskog, lirskog i uocava pjesnikovu naklonost prema prirodi i slobodi.

2.3. Uvazavanje razlicitih sociokulturnih okolnosti i postovanje slobode izbora.

2.3. Izrazajno kazivanje odlomaka poeme, analiza onfliktnih situacija u djelu - dramatizacija.

2.4. J. V. Gete: "Bauk" - balada

2.4. Otkrivanje umjetnickog transponovanja borbe za zivot.

2.4. Izrazajno citanje balade, analiza na casu.

2.4. Ucenik poznaje 2.5.Vuk Stefanovi Karadzi specificnu strukturu balade (tekstovi iz svih oblasti rada) i culne projekcije. Uocava atmosferu situacije, slozenost pjesnicke slike, figure dikcije i funkcije dijaloga. Otkriva i suprotstavlja realne i halucinantne elemente pejzaza 2.5. Ucenik zna da objasni znacaj usmene i pisane 2.6. Petar II Petrovi Njegos: knjizevnosti za razvoj

2.5. Shvatanje stvaralastva kao vida borbe za odrzanje samobitnosti narod; - privrzenost tradiciji; -potkrepljivanje uvjerenja da uporan rad daje valjane rezultate.

2.5. Citanje odabranih odlomaka iz Vukovih tekstova, aktivno ucese uenika u analizi znacajnih elemenata.

"Gorski vijenac" ''No skuplja vijeka''

2.7. Branko Radicevi: "Kad mlidija' umreti" - elegija 2.8. ura Jaksi: "Pono"

jezika; - shvata znacaj cjelokupnog Vukovog rada (razumijevajui odabrane tekstove). Zna da nabroji zbirke i vrste narodnih umotvorina; shvata njihovo vrednovanje u Evropi i znacaj za uvoenje narodnog jezika u kjizevnost. 2.6. Ucenici poznaju lirske, epske i dramske elemente u tekstu; prepoznaju sukob motivacijskih nacela, uocavaju originalnost pjesnikovog stila , analiziraju pjesnicki jezik. 2.7. Ucenici razumiju elegiju kao posebnu pjesnicku vrstu, analiziraju pjesnicki jezik i stil. 2.8. Ucenici razumiju osnovno i preneseno znacenje pjesme i prepoznaje elemente romanticarske poetike; uocavaju iracionalno i

2.6. Razumijevanje "Gorskog vijenca" u kontekstu vremena nastanka sa ciljem razvijanja nacionalne i vjerske tolerancije.

2.6. Citanje i tumacenja stihova pojedinacno i po cjelinama.(Mogunost scenskog prikaza). Upuivanja na knjizevnonaucnu literaturu.

2.7. Razvijanje potrebe da se djelom i ljepotom nadzivi fizicka smrt. 2.8. Shvatanje poezije kao vida "bjekstva od nepodnosljive stvarnosti", ali i kao nacina da se stvaralacki uzdigne iznad nje. 2.9 Gajenje postovanja prema univerzalnim duhovnim vrijednostima. Shvatanje snage i ljepote poezije.

2.7. Izrazajno citanje, strukturna i stilska analiza pjesme. 2.8. Izrazajno citanje, razgovor o pjesmi i pojedinacna misljenja ucenika.

2.9. Laza Kosti: "Santa Maria della Salute" ili "Meu javom i med snom"

2.9. Izrazajno citanje i aktivno ucese u analizi svih segmenata pjesme.

2.10. France Presern: "Sonetni vijenac" (odlomci) - sonet - sonetni vijenac

misticno. 2.9. Ucenik razumije preplitanje emocije i refleksije u pjesmi. Uocava specificnost strofe (stanca). Ucenici shvataju poeziju kao stvaralacki cin izmeu sna i jave; uocavaju viseznacnost rijeci. 2.10. Ucenici znaju svojstva soneta, sonetnog vijenca, akrostiha, ulogu refrena; uocavaju preplitanje motiva ljubavi prema zeni i otadzbini. Shvataju sklad umjetnicke forme i sadrzine. 2.11. Ucenici razumiju transponovanje istorijskog dogaaja u umjetnicko djelo; - razlikuju fakta i fikciju; - uocavaju i argumentuju: epske i lirske elemente, dramske etape u razvoju radnje, umjetnicke i stilske vrijednosti djela i

2.10.Razvijanje smisla za lijepo i korisno, gajenje nacionalne i kulturne tolerancije.

2.11. Ivan Mazurani: "Smrt Smail-age Cengia"

2.10. Citanje i analiza pojedinacnih soneta, kao i djela u cjelini.

2.12. Stefan Mitrov Ljubisa: "Kanjos Macedonovi"

2.11. Osuda tiranije; gajenje ideala slobode - postovanje individualne i zajednicke egzistencije - razumijevanje poezije u vremenskom kontekstu.

2.11. Citanje i analiza po odlomcima, rad po grupama (forma referata), analiza jezickih i stilskih sredstava.

3. Realizam (u Evropi i kod nas) 3.1. Pojam, osobenosti, znacaj - poetika realizma (odnos prema stvarnosti, tipovi, zanrovi) Onore de Balzak: Predgovor

2.12. Prevladavanje kompleksa kroz suocavanje sa vlastitim nedostacima; - sposobnost razlikovanja prava i pravde.

2.12. Citanje , komentarisanje i razgovor o formalnom i stilskom gradjenju lika.

ljudskoj komediji (odlomci) Svetozar Markovi: "Pevanje i misljenje" (odlomci) 3.2. Onore de Balzak: "Cica Gorio" - realisticki roman - motivacija - tipizacija likova i situacija - sveznajui pripovjedac

psihologiju likova. 2.12. Ucenici u djelu uocavaju veze izmeu istorije, predanja i umjetnicke price; analiziraju specificnost pripovijedanja obojenog humorom.

3.1. Razvijenje svijesti o potrebi promjena uz aktivno ucese pojedinca.

3.1. Predavanje , tumacenje i obrazlaganje poetike realizma.

3.3. Nikolaj V. Gogolj: "Revizor" - dramska struktura - zanrovska transformacija - komedija situacije i drustvena komedija - dramski junaci 3.4. Marko Miljanov: ''Primjeri cojstva i junastva''

3.1.Ucenik prepoznaje nova poeticka nacela i uporedjuje ih sa romanticarskom poetikom. Ucenik razumije razliku izmedju relaizma kao metode i umjetnicke epohe. Shvata razloge drugaijeg knjizevnog transponovanja stvarnosti.

3.2. Njegovanje osjeaja za individualno i opste; - znacaj porodice i porodicnog sklada; - izgradjivanje moralnog stava o potrebi drustvenog angazmana kroz knjizevne forme.

3.2. Citanje ilustrativnih odlomaka; razgovor o znacenjima detalja u okviru cjeline. (Rad sa grupamareferat)

3.2. Ucenik prepoznaje elemente realisticke poetike: sklonost ka detaljnom opisu i dominaciju scena iz

3.3.Razvijanje kritickog stava prema negativnim pojavama u drustvu; - sagledavanje umjetnosti kao aktivnog kriticara drustvenih i moralnih devijacija. 3.4. Izgraivanje uvjerenja

3.3.Citanje po ulogama ilustrativnih scena i otkrivanje relevantnih "podataka" kroz razgovor. (Mogunost gledanja predstave "Revizor").

3.5. Radoje Domanovi: "Voa" -satira -alegorija

drustvenog zivota. Zna da analizira i uocava tipicnost situacija i likova. Umije da sintetizuje znacenjske slojeve romana u jedinstvenu knjizevnu strukturu. 3.3. Ucenik uocava sazetost dramske radnje. Zna da izvrsi karakterizaciju likova. Prepoznaje vaznost pojedinacnih scena i piscevu sposobnost da na vise nacina izgradi karakter. 3.4. Ucenici znaju da vrednuju moralne kategorije cojstva i junastva.Tumace "primjere", razumiju funkciju aforistickog, gnomskog i anegdotskog prikazivanja stvarnosti. Uspostavljaju analogije sa slicnim obicajnim kodeksima. 3.5. Ucenik razumije i objasnjava visesmislenost

o univerzalnosti moralnih nacela; -razvijanje stava o prvenstvu etickog nad etnickim i potrebe za tolerancijom svake vrste.

3.4. Pojedinacno citanje odabranih "primjera", tumacenje, komentarisanje i aktuelizacija.

3.6. Laza Lazarevi: "Sve e to narod pozlatiti" ili "Prvi put s ocem na jutrenje" -psiholoski realizam -psiholoska motivacija 3.7. Simo Matavulj: ''Pilipenda'' ili "Povareta"

3.5.Izgraivanje kritickog stava prema psihologiji mase i podcinjenosti pojedinca.

3.5. Citanje, analiza i komentarisanje motiva, ilustrativnih epizoda satiricne pripovjetke.

3.6. Razvijanje sposobnosti da se prepozna porok (drustveni ili pojedinacni). -Spremnost da se pomogne ugrozenom ljudskom biu. 3.7. Trazenje smisla u malim stvarima. - Razvijanje privrzenosti prema sopstvenom identitetu.

3.6. Citanje i analiza ilustrativnih odlomaka propovijetke. Ucesce ucenika u razgovoru o oblicima savremenih devijantnih pojava. 3.7. Analiza cjeline; ucenici izdvajaju dijalektizme, klasifikuju ih i diskutuju o njihovoj upotrebi i funkcionalnosti.

3.8. B. Nusi: "Narodni poslanik" - humor i satira

3.9.Vojislav Ili: "Sivo sumorno nebo" - deskriptivna poezija - opis koji usloznjava znacenje i priroda u funkciji prikazivanja unutrasnjih stanja. 4. Domaa lektira 4.1. L. N. Tolstoj: "Ana Karenjina" - paralelni roman - visoki realizam (lik, opis, strukturni elementi romana) 4.2. Ivo Andri: "Most na Zepi" i esej "Mostovi"

knjizevne strukture. Zna da argumentuje primjerima ironije, groteske, satire i crnog humora stetnost izgraivanja "kulta licnosti" i drustvenih anahronizama. 3.6. Ucenik prepoznaje i argumentuje funkcije knjizevnih postupaka : deskripcije, naracije, oblika govorenja u transponovanju realiteta u knjizevne cinjenice. 3.7. Ucenik razumije i argumentuje umjetnicku jednostavnost u prikazivanju slika iz zivota pucke primorske porodice. Prepoznaje ulogu dijalekta u izgradjivanju frazeologije lika.

3.8. Izgradjivanje kritickog stava prema drustvenoj i licnoj patologiji.

3.8. Analiza teksta, gledanje predstave - dramatizacija - scenska postavka izabranog odlomka.

3.9. Prevazilazenje melanholije i sumornih raspolozenja

3.9. Razgovor o stilski valentnim sredstvima, koja su posluzila za formiranje pjesnickih slika.

4.3. amil Sijari:

3.8. Ucenik uocava aktuelnost dramskog teksta. Analizira autorove postupke u modelovanju likova. Zna da uspostavlja paralele sa dramskim tekstovima 4.2.Njegovanje osjeanja slicne tematike. prema neprolaznim

4.1.Uocavanje prednosti i nedostataka drustvenih konvencija; - savjest kao licni i drustveni korektiv.

4.1. Citanje zadataka; - razgovor o procitanom - gledanje filma radi uocavanja razlika izmeu dva umjetnicka oblika izrazavanja.

4.2. Citanje radova;

"Bunar"

5. Jezik 5.1. Evolucija jezika - tipovi jezika - jezicke srodnosti - razvoj pisma - bilingvizam - multilingvizam - diglosija Istorijski razvoj naseg jezika od XIX vijeka - Vukov rad; - usavrsavanje pisma, pravopisa, gramatike; - knjizevni dogovori.

3.9. Ucenik prepoznaje funkciju pejzaza . Uocava prosirivanje i usloznjavanje njegovih znacenja. Primjenjuje znanja o stihu, stilu i stilskim figurama. Primjeuje modernizaciju pjesnickog izraza.

vrijednostima.

-diskusije i komentari o procitanom.

4.3.Izgraivanje stava o potrebi uspostavljanja socijalne pravde.

4.3. Citanje odlomaka; -diskusije i komentari o procitanom.

4.1. Ucenik prezentuje paralelne fabularne tokove. Izvrsio je analizu relevantnih motivacijskih elemenata. Apstrahovao je i argumentovao umjetnicku kreaciju junaka i romana. 4.2.Ucenik je uocio jednostavnost stila i smirenost naracije. Razumio je i argumentovao simboliku mostova u Andrievom stvaralastvu. 4.3. Ucenik je uocio specificnosti sociokulturnog miljea koji je prikazan u pripovijeci. Istakao je ulogu frazeologije likova u

5.1. Razvijanje svijesti o znacaju maternjeg jezika kao mogucnosti integracije u svoju i srodne kulture

5.1. Predavanja, objasnjavanja na primjerima, ilustaracije na tekstovima, upuivanja na udzbenike, prirucnike i lingvisticku literaturu; obnavljanje i prosirivanje znanja

5.2. Morfologija Vrste rijeci: Imenice - podjela po znacenju

- gramaticke kategorije - sintaksicke funkcije - deklinacija Glagoli - gramaticke kategorije - sintaksicke funkcije - glagolska vremena i nacini - konjugacija

njihovom modelovanju.

5.1. Ucenik umije da objasni razvoj jezika i razumije pojam jezicke konvencije - zna da nabroji vrste pisama i da objasni karakteristike istih Pridjevi - zna da navede jezicke Zamjenice srodnosti i porodice jezika Brojevi, prilozi - zna da odredi mjesto Nepromjenjive rijeci maternjeg jezika u (predlozi,veznici, recce, porodicama jezika uzvici) - poznaje sadasnju situaciju na nekadasnjem srpskohrvatskom jezickom 5.3. Pravopis podrucju - shvata i u stanju je da Sastavljeno i rastavljeno poveze istorijski razvoj pisanje rijeci jezika do XIX vijeka sa - podjela rijeci na kraju reda Vukovim radom i savremenom situacijom - interpunkcija i pravopisni - razlikuje pojmove znaci knjizevni i standardni jezik. 5.4. Kultura izrazavanja Pismeno izrazavanje - naucni stil - strucni tekstovi - zvanicni i nezvanicni

Ostvarivanje integracije kroz jezicku kulturu; -formiranje stava o korisnosti znanja maternjeg jezika u razumijevanju i ucenju stranih jezika.

Obnavljanje, prosirivanje i nadgradnja stecenih znanja na primjerima iz tekstova. -Funkcionalizacija nastave pomou testova.

5.3.Razivjanje samopouzdanja u komunikaciji na osnovu poznavanja jezicke norme.

Ucenici znaju, razumiju i analiziraju u okviru

5.3.Objasnjavanje na primjerima; - provjera na pravopisnim vjezbama i svim vrstama pismenih zadataka.

tekstovi

recenice: znacenja, oblike, vrste rijeci, promjene i funkcije. Odredjuju gramaticke kategorije lica roda broja, vida. Umiju pravilno da koriste i funkcionalizuju rijeci u govornoj i pisanoj komunikaciji.

5.4. Razvijanje sposobnosti da ucenik sam sastavi tekst i osjeti zadovoljstvo zbog toga..

5.4. Sistematsko upuivanje, praenje i vrednovanje u svakom segmentu nastave maternjeg jezika i knjizevnosti ­ svakog ucenika pojedinacno.

Usmeno izrazavanje -citanje -govorenje -reprodukovanje sadrzaja -razgovor

5.3. Ucenik zna da ispravno pise rijeci i oblike:sastavljeno , rastavljeno; da pravilno prenosi dio rijeci u novi red: korektno upotrebljava interpunkcijske i pravopisne znake. 5.4. Ucenik moze da prepozna tekst pisan naucnim stilom i odredi njegove osobine

Razvijanje kulture dijaloga. -Integracija kroz aktivno ucese u usmenoj komunikaciji; -izgraivanje licnog integriteta kroz sposobnost iznosenja stavova i uvjerenja, - uvazavanje sagovornika i njegovog misljenja.

- razlikuje pisane tekstove razlicitog tipa (sadrzine, stila) - sposoban je da ih kriticki procijeni - da izvrsi jezicko-stilsku analizu - da odredi namjenu - da napise slican tekst - moze da prepozna izrazito deskriptivni tekst - umije da koristi deskripciju, naraciju, govor - zna samostalno da odabere tekstove pogodne za: dopunjavanje, vrednovanje i utemeljivanje stavova. Ucenik priprema govorni nastup i govorno nastupa - govori i cita: jasno, pravilno i razumljivo; - zna izrazajno da govori; - razumije procitano (ili odslusano ili odgledano) - sposoban je da vodi dijalog - zna da argumentuje.

Razred: trei Informativni ciljevi 1. Knjizevnost moderne 1.1. Knjizevnost moderne u Evropi -poeticki postulati -knjizevni pravci -pokreti 1.2. Sarl Bodler: "Albatros" i "Saglasja" - larpurlartizam kao poeticki stav - sinestezija - univerzalna analogija - simbol 1.1. Ucenici uocavaju promjene stvaralacke paradigme, razlikuju knjizevne pravce, pokrete i skole i uocavaju slozenost stilske formacije moderne. 1.2. Ucenik razumije i moze da objasni izmjenu senzibiliteta i pjesnickog jezika. Prosiruje asocijativne moi i sposobnosti pronalazenja analogija. Sposoban je da govori o simbolickim potencijalima pjesme i pjesnicke slike. Moze da pravi paralelu sa tradicionalnim pjesnickim postupkom. Umije da koristi simbol u prosirivanju smisla iskaza. 1.3. Ucenik uocava funkcionalnost scenskog jezika; - u stanju je da govori o razlicitim problemima epohe (''bolest 1.1.Izgraivanje svijesti o uticaju drustvenih tokova na kulturu i umjetnost. -Razvijanje svijesti prema individualitetu. 1.2. Njegovanje potrebe za licnom slobodom i iskazivanjem individualnosti; -bogaenje iskustva i senzibiliteta; -njegovanje smisla za lijepo. 1.1. Objasnjavanje osnovnih poetickih nacela moderne : uocavanje razlika i slicnosti knjizevnih pravaca koji ulaze u njen sastav: upuivanje na knjizevnoteorijsku literaturu. 1.2. Izrazajno citanje pjesme; -stilska analiza uz aktivno ucesce ucenika u prepoznavanju modernistickih sredstava i postupaka. Formativni ciljevi Socijalizacijski ciljevi Specificni oblici izvoenja

1.3. A. P. Cehov: ''Ujka Vanja'' -impresionizam -lirsko-psiholoska drama -likovi -psiholosko nijansiranje

1.3. Sticanje svijesti o brojnim oblicima zivotne promasenosti i borbi protiv njih;

1.3. Citanje ilustrativnih odlomaka po ulogama; -prepoznavanje cinilaca

1.4. Moderna u nasim knjizevnostima -uticaj i osobenosti - B. Popovi ­ kriticki stavovi A. Santi: "Pretpraznicko vece" Jovan Duci: "Jablanovi", ''Zalazak sunca'' Milan Raki: "Iskrena pesma", ''Dolap'' Vladislav Petkovi Dis: "Mozda spava" - A. G. Matos: ''Jesenje vece'' 1.5. Lirski realizam 1.5.1.Bora Stankovi: "Kostana" Jovan Skerli: ''O Kostani''

vijeka'', dekadencija, nezadovoljstvo postojeim); -razumije hipersenzibilnost odreenog lika I karaktera -uocava polemicnost dramskog teksta sa poetikom larpurlartizma. 1.4. Ucenik umije da objasni osobenost i ''zaostajanje'' nase moderne u odnosu na evropsku. Uocava spoljasnju organizaciju pjesme I sklonost modernistickih tekstova ka formalnom savrsenstvu. Umije da izdvaja elemente tradicionalnog i modernog. U stanju je da izvrsi paralelu sa tekstovima koje je ranije citao. Otkriva slozenost modernistickog postupka u obradi tradicionalnih motiva ­ ljubav, zena ,zivot, piroda, bog, umjetnost. U stanju je da prepozna sinesteziju.

- uvianje znacaja ljepote, prirode, rada za druge i sa drugima kao nacina osmisljavanja zivota -razvijanje kritickog i stava o kompleksnosti i irelativnosti estetskog ideala. 1.4. Razvijanje potrebe da se bude ukorak s vremenom -pronalazenje smisla u stvaranju I kreativnosti - vjera u zivot uprkos sumornim tonovima - njegovanje osjeanja licne sigurnosti -prevazilazenje straha od smrti. - otkrivanje slozenosti emotivnog svijeta u odnosima prema ljubavi, zivotu, prirodi.

relevantnih za analizu drame; -mogunost pozorisne predstave ili ekranizacije.

1.4. Izrazajno citanje i stilska analiza pjesnickih tekstova; -korelacija motiva u modernistickim tekstovima; - primjena znanja o versifikaciji.

Bora Stankovi: ''Necista krv'' -motiv genealogije -tacka gledista

1.5.1Ucenik uocava moderni pjesnicki senzibilitet u drami. Uocava mogunost korisenja folklornih motiva u tekstu. Prepoznaje i analizira ulogu lokalnog kolorita i jezika. Uocava jezicko-stilske idiome u funkciji osvjetljavanja psihologije likova. Ucenik razlikuje istorijski , drustveni i socijalni kontekst kao okvir za eticku i psiholosku karakterizaciju likova. Analizira fenomen "neciste krvi". Zna da uoci izmjenu tacke gledista, (spoljasnje i unutrasnje). 1.5.2. Ucenik obrazlaze i tumaci psihologiju lika. Prepoznaje uzroke i uocava posljedice njegovog djelovanja: asocijalnost, mizantropija. Definise ulogu stilskih sredstava u modelovanju lika. 1.5.3. Ucenik analizira socijalnu problematiku krize moralnih normi. Prati i argumentuje usloznjavanje dramskog sukoba i nemogunost pozitivnog

1.5.1.Razvijanje kritickog odnosa prema fenomenu slobode, konvencijama i tabuima. Ostvarivanje emancipacije u cilju razrjesavanja konflikata. Razvijanje stava o nemirenju sa nametnutim ili naslijedjenim konvencijama.

1.5.1. Citanje i analiza ilustrativnih konfliktnih scena. Gledanje predstave ili ekranizacije drame.

1.5.2. Petar Koci: "Mracajski proto"

Kontekstualizacija i analiza ilustrativnih odlomaka; -diskusija i komentari; -gledanje filma snimljenog po romanu; -uporeivanje i objedinjavanje naucenoga. 1.5.2. Citanje i analiza odlomaka, razgovor; -prepoznavanje pripovjedackih postupaka.

1.5.3. Ivan Cankar: "Kralj Betajnove" ili pripovijetka po izboru

1.5.2. Shvatanje o postojanju devijantnog ponasanja, porodicnih problema i njihovih posljedica; zadovoljavanje estetske radoznalosti prema neuobicajenom. 1.5.3. Njegovanje pojedinacne odvaznosti u borbi za istinu i pravdu. Sticanje vjestine

2. Knjizevnost prve

1.5.3. Kontekstualizacija i analiza konfliktnih scena, uz mogunost gledanja pozorisne predstave.

polovine XX vijeka u Evropi i kod nas

razrjesenja. Uocava scenske postupke u graenju "uslovljenih likova".

umjetnickog angazmana.

2.1. Manifesti ekspresionizam (sumatraizam, zenitizam) futurizam fadrealizam 2.2. Vladimir Majakovski: ''Oblak u pantalonama'' - poema 2.1. Ucenik poznaje osnovna poeticka nacela"izama"; razlikuje pokrete u knjizevnosti i njihove zahtjeve, manifeste. 2.1. Gajenje kosmopolitizma kroz uvazavanje razlicitosti; - osvajanje vlastite slobode duha. 2.1. Predavanje, tumacenja i objasnjavanja na odlomcima iz manifesta.

3. Knjizevnost izmeu dva svjetska rata 3.1. Milos Crnjanski: ''Sumatra'' - sumatraizam

2.2. Ucenik koristi stecena teorijska znanja o poemi. Uocava drugacije shvatanje umjetnosti i antitradicionalisticki stav; prepoznaje antiestetizme; analizira stih, ritam i stilske figure.

2.2. Razgovor o stilu i jeziku. 2.2. Razvijanje kriticnosti prema malogradjanskom duhu; - kreativni angazman u formiranju personaliteta.

Milos Crnjanski:

3.1. Ucenik moze da objasni i ukaze na moderni pjesnicki postupak.

3.1. Obogaivanje spoznaje o univerzalnoj povezanosti.

3.1.Izrazajno citanje, analiza; konkretizacija "Objasnjenjem Sumatre"

''Seobe'' (prva knjiga) - kolektivni junak

Objasnjava viseznacnost pjesnickog jezika i slojevitost znacenja na asocijativnim vezama. Ucenik razumije paralelne tokove radnje i promjenu tacke gledista. Prepoznaje lirske elemente. Komentarise slozenost stvaralackog postupka, znacaj i originalnost stila i jezika. Njegovanje osjeaja za pripadnost kolektivu; -izgraivanje stava o licnoj egzistenciji; - razvijanje sposobnosti za percepciju knjizevne rijeci.

3.2.Risto Ratkovi: "Bivsi aneli " i ''Pono mene'' "Nevidbog"

Citanje i komentarisanje ilustrativnih odlomaka uz uputstva za rad po grupama:demarkacija paralenog toka radnji; karakterizacija pojednicnih likova; analiza kolektivnog junaka 3.2. Izrazajno citanje stihova, iznosenje asocijacije u vezi sa pjesnickim tekstom. Analiza romana po kompoziconim cjelinama

3.2. Ucenik zna da pokaze i objasni odlike nadrealizma na tekstu. Uocava ukidanje konvencionalne logike u nadrealnoj imaginaciji. Ucenik prepoznaje nadrealisticke elemente u romanu i ukrstanje narativne i lirske paradigme. Uvia znacaj socijalnih motiva u organizaciji sizea. 3.3.Ucenik uocava specificno rasclanjivanje govornog niza i stroficnu organizaciju teksta. Prepoznaje stilski valentne iskaze.

3.2. Njegovanje sjeanja na voljene osobe, kao nastavak zivljenja. Smislenost traganja za prevazilazenjem egzistencijalne nesree kroz duhovnu kreativnost. 3.3. Razvijanje svijesti o postojanju sumnje u vjecite istine. Sticanje stava o prevazilazenju pesimizma.

3.3. Tin Ujevi: "Svakidasnja jadikovka" - tercet

3.4. Janko onovi: "Crnci i Crnogorci" - socijalna poezija - kontrast

3.3. Izrazajno citanje i analiza teksta kroz razgovor.

3.4. Iscitavanje pjesme po cjelinama i motivima.

3.5. Nikola Lopici: "Imanje" ili pripovijetka po izboru - socijalna pripovijetka 3.6. Enver ereku: ''Rijec''

3.4. Njegovanje osjeaja 3.4. Ucenik uocava elemente za socijalnu pravdu. socijalne literature i znacaj odreenih stilskih figura. Razumije umjetnicku transpoziciju zbilje i pjesnicki angazman. Uocava i izdvaja kompozicione cjeline, apstrahuje kontraste. 3.5. Ucenik uocava i povezuje elemente socijalnog i psiholoskog; - sagledava strukturu price i istice kontrastne situacije i dramske elemente. 3.6 Ucenik razumije stilizovanu pjesnicku refleksiju o smislu poezije i rijeci u njoj. Uocava formu soneta, dotjeranost stiha i smirenost izraza. Otkriva funkcionalnost stilskih sredstava. 3.7. Ucenik shvata funkciju razuenosti sizea. Prepoznaje i argumentuje retrospektivni i hronicarski postupak. Analizira kompozicionu strukturu. 3.8.Ucenik uocava elemente pjesnickog jezika, prepoznaje jednostavnost izraza i 3.5. Formiranje svijesti o ulozi sociokulturnog miljea na nacin zivota i misljenja; - umijee ocuvanja egzistencije. 3.6 Izgraivanje samopouzdanja u traganju za sopstvenom licnosu.

3.5. Citanje odlomaka na casu - biranje karakteristicnih mjesta, (dramatizacija)

3.7. Isidora Sekuli: "Gospa Nola" - novela

3.6. Izrazajno citanje, analiza kroz razgovor na casu.

3.8. Desanka Maksimovi: "Strepnja" - ljubavna lirika 3.9. Miroslav Krleza: "Gospoda Glembajevi" - motiv genealogije - ciklus o Glembajevima - psiholoska motivacija - socijalni motivi

3.7. Njegovanje ljubavi prema covjeku i zajednickom zivotu.

3.7. Citanje odlomaka odabranih uz pomo nastavnika .Izdvajanje karakteristicnih elemenata novelisticke strukture.

3.8. Izrazajno citanje na casu. Analiza specificnih 3.8. Njegovanje osjeanja o uzvisenosti ili elemenata ljubavne lirske

besprekornost stiha. 3.9. Ucenik zna da primijeni dosadasnja znanja o drami. Samostalno analizira postupke, konflikte i frustracije likova. Zna da obrazlozi motiv genealogije u drami. Uvia funkcionalnost scenskih znakova i dijaloskih pasaza.

nedodirljivosti ideala. 3.9. Izgraivanje svijesti o zlu, zlocinu, laznim vrijednostima; humanosti, savjesti. Razvijanje potrebe za satisfakcijom u inspirativnoj knjizevnoj kreaciji.

pjesme. 3.9. Citanje odlomaka; analiziranje postuapaka licnosti u drami; - karakterizacija likova i postupaka; - upuivanja na tumacenja drame; - gledanje pozorisne predstave ili ekranizacije; - korelacija saznanja. 3.10. Analiza odlomaka ilustarativnih za: istorijsko, legendarno, umjetnicko. Upuivanje u interpretaciju romana. Preporuke pojedinacnih radnih zadataka.

3.10. Ivo Andri: "Na Drini uprija" - roman hronika - lajtmotiv

4. Knjizevnost NOB ­ a Osnovne odlike 4.1. Ivan Goran Kovaci: "Jama" ili Mirko Banjevi:"Sutjeska - poema

3.10. Ucenik razumije sveobuhvatnost romana-hronike. Razlikuje knjizevna znacenja vremena i prostora u romanu. Uocava funkcije lajtmotiva kao osnovnih vezivnih cinilaca razuenog narativnog materijala. Otkriva viseznacnost i simboliku jezika. Uocava slojevitost knjizevnoumjetnicke kreacije.

3.10. Njegovanje kosmopolitskog duha i nacionalne tolerancije; -razvijanje svijesti o neprolaznosti univerzalnih vrijednosti.

5. Domaa lektira

4.1. Ucenik uocava funkcionalnost stilskih figura, kompozicije, strofe, stiha,

4.1. Ucvrsivanje svijesti o ratu kao drustvenom i

4.1. Citanje odlomakaa na casu i stilska analiza.

5.1. Cedo Vukovi: "Mrtvo Duboko"

simbola, rime u oblikovanju smisla poeme. Argumentuje sklad pripovjedackog, lirskog i dramskog na tekstu. Razumije kazivanje u prvom licu.

licnom zlu; -razvijanje svijesti o znacaju optimizma.

5.2. Mihail Solohov: "Covjekova sudbina"

6. Jezik 6.1. Tvorba rijeci (osnovni pojmovi o izvoenju rijeci) - vazniji modeli za izvoenje imenica, pridjeva i glagola

5.1 Ucenik prezentuje tematiku o zivotu "malog covjeka" u pozadini rata. Uocena je dramaticnost radnje, primjeri za naporedno prisustvo arhetipskog, mitoloskog i realnog. Istaknuta je neobicna pripovjedna forma. 5.2. Uocena je struktura pripovijesti sa okvirnom pricom i potkrijepljena detaljima o realnoj ljudskoj egzistenciji. Argumentovana je simbolicnost "zivotopisa". Prepoznata je ironija sudbine.

5.1. Izgradjivanje stavova na istinama o covjeku u ratu i zivotu uopste; - integracija kroz samostalnu pismenu analizu knjizevnog djela.

5.1. Citanje odlomaka na casu, razgovor o sadrzajima i uputstva o tehnici samostalne analize; -provjera, analiza i verifikacija radova.

5.2. Izgradjivanje stavova na istinama o covjeku u ratu i zivotu uopste; -integracija kroz samostalnu pismenu analizu knjizevnog djela.

5.2. Citanje odlomaka na casu, razgovor o sadrzajima i uputstva o tehnici samostalne analize; -provjera, analiza i verifikacija radova.

6.2. Leksikologija (sa elementima terminologije i frazeologije)

6.1. Ucenik zna da objasni tvorbu

6.1. Integracija kroz izgraivanje jezicke kulture, sticanje znanja i

6.1.Vjezbanje na odabranim primjerima, ucenici:

- znacenjski (semanticki) i formalni odnosi meu leksemama - stilska vrijednost lekseme i funkcionalni stilovi - rijeci iz stranih jezika i kalkovi

rijeci. Umije da je izvrsi na primjerima. Pravilno pise slozenice i poluslozenice.

usvajanje; jezickih pravila i normi.

6.2. Ucenik razumije slojevitost knjizevnog jezika; -uocava poetsku i varijantsku leksiku, arhaizme, varvarizme, dijalektizme i dr. - rjecnici stranih rijeci -poznaje leksikoloske termine i - razumijevanje najvaznijih leksicke jedinice prefiksa i sufiksa porijeklom -moze da ilustruje leksicku raznovrsnost iz klasicnih jezika -umije da stilski dotjera tekst koristei stilske figure - osnovni pojmovi o -zna se sluziti rjecnicima terminologiji i terminima - zna da vrednuje tip i karakter teksta na osnovu leksema - zna da objasni termin purizam (jezicko cistunstvo) - ucenik zna sta su termini, a sta kalkovi - umije da vrednuje stilsku valentnost teksta.

6.2.Razvijanje jezickog senzibiliteta, kulture pismenosti i komunikacije

- objasnjavaju tvorbu; - daju primjere (po analogiji); - vjezbaju pravilno pisanje; - ispravljaju greske (samokorekcija). 6.2. Pronalazenje raznih elemenata leksikologije na primjerima; - pretraga biblioteke; - ucenici prave rjecnike sinonima, antonima, koriste biblioteku, pretrazuju po rjecnicima; - mijenjaju rijeci u tekstu, ukazuju na stilske i semanticke razlike; - biraju rijeci, stilski dotjeruju tekst izabranim leksemama; -saznaju bogatstvo znacenja; - prave akcelerativni rjecnik; - traze i objasnjavaju znacenja rijeci pribliznih oblika tipa: lazan ­ lazljiv, strasan ­ strasljiv, interes ­ interesovanje itd. - prepoznaju lekseme u

6.3.Sintaksa

Sintaksicke jedinice: - recenice u sirem smislu (komunikativne) - recenice u uzem smislu (predikatske) - rijeci (lekseme i morfosintaksicke rijeci) - sintagme (imenicke, pridjevske, priloske, glagolske) - osnovne konstrukcije recenica - imenicke sintagme - tipovi atributa - apozitiv i apozicija 7. Pravopis Transkripcija rijeci iz stranih jezika (osnovni principi)

6.3 Ucenik ovladava recenicom, prepoznaje razlicite sklopove i odnose meu recenicama. Zna razlicite oblike rijeci i njihovo kombinovanje Zna sto su sintagme i moze da ih prepozna. Poznaje osnovne konstrukcije predikatske recenice. Poznaje i prepoznaje druge konstrukcije recenica.

6.3. Njegovanje sigurnosti, tacnosti, logicnog misljenja, imenovanja pojmova.

tekstu, navode primjere, uocavaju njihovu stilsku vrijednost, preoblikuju; - prepoznaju rijeci po porijeklu (iz kojeg su jezika), traze odgovarajue iz maternjeg; - razgovaraju o stilskoj vrijednosti tekstova; - navode primjere iz neposrednog iskustva itd.

6.3. Na tekstovima traziti, podvlaciti, uocavati, biljeziti i obrazlagati sintaksicne jedinice.

8. Kultura izrazavanja Kazivanje i recitovanje napamet naucenih knjizevno-umjetnickih tekstova

7. Ucenik zna da uoci veze izmeu stranih i domaih rijeci.

7. Meujezicka preplitanja kao razlog integracija naroda. 7. Objasnjavanje na

- pismene vjezbe (novinarska vijest, clanak, izvjestaj, intervju, komentar)

8. Ucenik razvija sposobnost kazivanja teksta.

Ucenik se osposobljava za stvaranje razlicitih tipova teksta uz korisenje ranijih iskustava.

primjerima i provjera na pravopisnim vjezbama. 8. Integracija kroz razvijanje samopuzdanja i takmicarskog duha u usmenom i pismenom izrazavanju. 8. Izrazajno govore pjesmu ili prozni odlomak po izboru ili iz programa; - vode racuna o jezickoj pravilnosti - pisu izvjestaj, clanak, vijest... - citaju po izboru reportazu, putopis, dnevnik, biografiju - citaju konverzacioni i knjizevni tekst, obraaju paznju na tempo izgovora, intonaciju, naglasavanje rijeci ili grupe rijeci.

Razred: cetvrti Informativni ciljevi 1. Metodologija proucavanja knjizevnosti 1.1. Ucenik stice teorijska znanja i formira pravilan pristup knjizevnom tekstu zasnovan na upotrebi i orkestraciji razlicitih metoda. 1.1. Razvijanje licnosti koja umije da koristi stecena iskustva i samostalno proucava knjizevno djelo. 1.1. Nastavnikovo izlaganje uz razgovor sa ucenicima. Formativni ciljevi Socijalizacijski ciljevi Specificni oblici izvoenja

1.1. Metode zasnovane na spoljasnjem pristupu: - pozitivisticka -psiholoska -arhetipska -teorija recepcije 1.2. Metode zasnovane na unutrasnjem pristupu -formalisticka (ruski formalizam) - strukturalisticka -fenomenoloska -semioticka

1.2. Ucenik razlikuje metode spoljasnjeg i unutrasnjeg pristupa knjizevnom djelu

- pluralizam metoda - knjizevna kritika 1.3. Alber Kami: ''Stranac'' - egzistencijalizam - ''Mit o Sizifu'' - roman parabola i njegova motivaciona nacela 1.3.Ucenik je sposoban da jednu od obraenih metoda primjeni u analizi teksta U stanju je da razumije i objasni parabolu. Uocava filozofiju apsurda na primjeru junaka. 1.4 Ucenik razumije scenski jezik antidrame. Uocava usloznjavanje jezickog i scenskog znaka. 1.3. Razvijanje kritickog stava prema drustvenim ogranicenjima -njegovanje tolerancije - uvazavanje licnosti koje odstupaju od konvencija. 1.3.Komentarisanje postupaka glavnog junaka; -povezivanje metateksta i prototeksta.

1.5. Ucenik zna da razlozi knjizevno djelo i nalazi kompozicione "savove". 4.5. Danilo Kis: Sposoban je da "Grobnica za Borisa fragmentarnost povezuje u Davidovica" cjelovitost. - poetika postmodernizma - dokumentaristicki postupak Prepoznaje principe organizacije narativnog - citat, montaza, kolaz. vremena i prostora (hronotop). 1.6. Ivo Andri: 1.6. Ucenik uocava specificnosti kompozicije.

1.4. Semjuel Beket: ''Cekajui Godoa'' - kratak osvrt na istoriju drame - antidrama - kompozicija i njene tehnike (inovacije).

1.4. Razivjanje sposobnosti uocavanja razlicitih egzistencijalnih situacija; -razvijanje kritickog stava prema uzaludnom cekanju ( zivjeti sada i ovdje). 1.5. Izgraivanje pogleda na svijet iz postmodernisticke perspektive.

1.4. Citanje i analiza na casu; -mogunost scenskog prikaza.

1.5. Citanje, analiza, komentarisanje, diskusija.

1.6. Uspostavljanje kritickog stava prema totalitarizmu i razvijanje sposobnosti stvaralackog nadigravanja konacnosti.

1.6. Citanje odlomaka; - rasprava o simbolici teksta "Proklete avlije". Ucenici pisu prikaze o

''Prokleta avlija'' - kompozicija koncentricnih krugova - sistem tacaka gledista

2. Lirika 2.1. Vasko Popa: ''Kora'' - slojevita struktura knjizevnog djela - postmodernizam u lirici Stevan Raickovi: ''Kamena uspavanka'' Mak Dizdar: "Modra rijeka" Branko Miljkovi: ''Balada'' ili "Uzalud je budim" Dobrisa Cesari: Pjesma po izboru Radovan Zogovi: ''Instrukcija maslini''

Prepoznaje tehniku "price u prici". Uocava simbolicko usloznjavanje strukturnih elemenata i knjizevnog jezika Primjenjuje znanje o tackama gledista na ovom tekstu.

knjizevnim likovima (gledanje filma).

2.1. Njegovanje osjeajnog dozivljaja svijeta; -obogaivanje senzibiliteta u osmisljavanju svakodnevice.

2.1. Ucenik uocava specificnu formu obraanja; -prepoznaje hermeticnost pjesnickog izraza; -pravi razliku izmedju denotativnog I konativnog znacenja rijeci; -u stanju je da izdvoji sloj zvucanja, sloj znacenja, sloj shmetazovanih aspekata i sloj prikazanih predmetnosti (primjena fenomenoloske metode); - razumije i vrednuje konvencije lirske pjesme (dvosmislenost, asocijacije); -uvia znacaj zavicajnih motiva u modernoj lirici;

2.1..Izrazajno citanje pjesme; -uocavanje funkcije sloja zvucanja i ritimicko­ metricke sheme.

Mladen Lompar ''Triptihon iz nacionalne biblioteke''

-razlikuje vizuelnu I auditivnu dimenziju slike; -uocava funkcionalnost naizmjenicne upotrebe proznog i stihovanog rasclanjivanja govornog niza.

3.1. Razvijanje sposobnosti za prihvatanje razlicitih sociokulturnih modela.

3. Kratka prica 3.1. Ranko Marinkovi: ''Ruke'' Sreten Asanovi "Igra" Zuvdija Hodzi: "Neko zove" (izbor) 4. Moderni roman 4.1. Mesa Selimovi: ''Dervis i smrt'' - meditativna proza -psiholoska ili arhetipska metoda 4.1. Ucenik uocava

3.1. Citanje i analiza prica; -korisenje razlicitih pristupa u analizi; -prosirivanje "horizonta ocekivanja"; -pisanje eseja.

3.1.Ucenik uocava specificnosti pripovijedanja, jezgrovitost pricanja i dramske elemente u narativnoj podlozi. 4.1. Uocavanje univerzalnih Umije da objasni problema ljudske sudbine; ekonomicnost izraza. -shvatanje znacaja zivotnog oslonca.

4.1. Analiziranje odabranih odlomaka; -ucenike upoznati sa djelovima iz autobiografije "Sjeanja"; -rad po grupama ( prikaz).

4.2. Mihailo Lali: ''Lelejska gora'' -semioticka metoda -narativne tehnike unutrasnjeg monologa i solilokvija -subjektivno vrijeme -subjektivna projekcija prostora

specificnosti pripovijedanja u prvom licu. Prepoznaje psiholoske momente i motive. Koristi razlicite modela tumacenja. Koristi znanja o arhetipskom pristupu. Uocava da je narativna struktura podreena modelovanju lika. 4.2. Ucenik umije da objasni strukturu romana u prvom licu. Uocava slozena znacenja prostornih struktura u romanu. Prepoznaje elemente arhetipskog i shvata ulogu avola. Razumije postupak udvajanja lika. Razlikuje realni od iracionalnog hronotopa. 4.3. Ucenik umije da obrazlozi specificnu obradu teme i motiva. Uocava ironijsku tacku gledista.

4.2. Razvijanje svijesti o znacaju samokontrole; -izgraivanje saznanja o slojevitosti ljudske psihe.

. 4.2 Citanje odlomaka i rasprava o njima; - analiza situacija lika; - rasprava o dramskoj funkciji avola u romanu.

4.3. Razvijanje sposobnosti drugacijeg sagledavanja kanonizovanih vrijednosti.

4.3. Borislav Peki "Vreme cuda" -prototekst -metatekst -dekanonizacija 4.4. Vladan Desnica: ''Proljea Ivana Galeba'' (odlomci) -roman-esej

4.4. Izgraivanje vjestine umjetnickog sagledavanja i osmisljavanja svakodnevice.

4.3 Citanje odlomaka po izboru; - analiza parodijske paradigme lika. 4.4. Analiza odabranih odlomaka; - ucenici sami pisu esej (temu daje nastavnik). 4.5. Analiza odabranih

4.5. Izgradjivanje tolerancije prema razlicitim kulturnim modelima

4.5. Zuvdija Hodzi: "Davidova zvijezda"

4. 4. Ucenik shvata umjetnicke razloge svoenja fabule. Uocava naglasenu esejizaciju narativne osnove. 4.5. Ucenik razumije ulogu infantilne tacke gledista u procesu oneobicavanja i fragmentarnost narativne strukture.

5.1. Njegovanje osjeaja za pravdu, ljepotu i sklad; - trazenje satisfakcije u katarzi na izuzetnim umjetnickim ostvarenjima.

odlomaka - ucenici sami pisu esej (temu daje nastavnik).

5. Domaa lektira 5.1. V. Sekspir: Hamlet - psihoanaliticki pristup - recepcijski pristup(moderna recepcija renesansne drame)

5.1.Citanje radova; - komentari i rasprava o procitanom; - odgledati film ili predstavu "Hamlet".

5.2. F. M. Dostojevski: ''Braa Karamazovi'' - psiholoski roman - polifonijska struktura - motivacijska nacela i njihov sukob

5.1. Ucenik je primjenio znanja o drami na primjeru "Hamleta". Izvrsena je analiza etapa u razvitku dramske radnje. Ucenik je obrazlozio pokretacku ulogu motiva oklijevanja. 5.2. Ucenik je uocio tematske slojeve kriminalistickog, filozofskog i melodramskog. Shvatio je pojam "karamazovstine". Primjenio je vise metoda u obradi teksta.

5.2. Razvijanje zdravog odnosa prema egzistenciji; - ucenje na tuim ili umjetnickim primjerima.

5.2. Dnevnik citanja; - citanje radova; -komentari i rasprava o procitanom; -mogucnost gledanja filma.

6. Jezik

6.1. Njegovanje sigurnosti, preciznosti, tacnosti, logickog misljenja, imenovanja pojmova - razvijanje istrazivackog duha, i - formiranje sigurnosti u jezickom nastupu.

6.1.Izrada grafikona sa padezima i pitanjima na koja se dobijaju padezi. Na tekstovima traziti,

6.1. Sintaksa - padezni sistem (pojam padeznog sistema i predlosko ­ padeznih konstrukcija) - osnovne imenicke, pridjevske i priloske vrijednosti padeznih, odnosno predlosko ­ padeznih konstrukcija - kongruencija: definicija i osnovni pojmovi; gramaticka i semanticka kongruencija - sistem zavisnih recenica (imenicke, pridjevske i priloske zavisne recenice) - glavne vrste zavisnih recenica: izricne (sa upravnim i neupravnim govorom), odnosne, mjesne, vremenske, uzrocne, uslovne, dopusne, namjerne, poredbene i posljedicne - veznicki izrazi - sistem nezavisnih recenica

Izvrsio je analizu psihopatoloskih stanja junaka.

podvlaciti, uocavati, biljeziti.

6.1.Ucenik prepoznaje padeze. Uocava greske (namjerno napravljene) u upotrebi padeza u pojedinim tekstovima.

Ucenici sami pisu recenice (po grupama, u parovima, pojedinacno).

Bogaenje senzibilnosti I jezicke kreativnosti.

Zadati tekstovi ­ uspostavljanje veze meu djelovima.

Ucenik je savladao vjestinu pravilnog slaganja recenicnih djelova. Poznaje osnovna pravila kongruencije. Razlikuje gramaticku i semanticku kongruenciju. Umije da se pravilno izrazava. Ucenik poznaje sistem

zavisnih, nezavisnih (obavjestajne, upitne, zapovjedne, zeljne, uzvicne) recenica i naporednih konstrukcija. - naporedne konstrukcije Umije da pravilno i jasno glavni tipovi naporednih izrazi misao. konstrukcija: sastavne, Siguran je u svoje jezicko rastavne, suprotne, izrazavanje. iskljucne, zakljucne i gradacione - rasporeivanje sintaksickih jedinica - komunikativna kohezija glagolski vid i rod - negacija - glagolska vremena i glagolski nacini (osnovni pojmovi) - vremenska i modalna znacenja licnih glagolskih oblika: prezent, perfekat, aorist, imperfekat, pluskvamperfekat, futur prvi , futur drugi, kondicional, imperativ 7. Pravopis Ucenik moze da uspjesno komunicira. Moze da izrazi misao na vise nacina.

Ucenik zna pravilno da upotrijebi i pise negaciju. Pravilno primjenjuje dvostruku negaciju.

7. Razvijanje samopouzdanja i sigurnosti prilikom pisanja. 7. Pravopisne vjezbe.

Interpunkcija pravopisni znaci Kultura izrazavanja 7.1. Usmeno izrazavanje - retorika; razgovor; kratak monolog - odnos izmeu govornika i auditorija - vjezbe javnog govorenja pred auditorijem (upotreba podsjetnika, improvizovano izlaganje, korisenje mikrofona) 7.2.Pismeno izrazavanje - stilistika - funkcionalni stilovi: administrativno ­ poslovni; molba, zalba, poslovno pismo - oblici pismenog izrazavanja: prikaz, osvrt, rasprava, knjizevne paralele, esej

Poznaje glagolska vremena i nacine. Razlikuje indikativnu, relativnu i modalnu upotrebu. Zapaza stilske vrijednosti.

7.1. Njegovanje jezicke kulture. 7.1 Na odgovarajuim tekstovima, nastupima, prikazima ucenici prepoznaju, vjezbaju, pripremaju odgovarajue govorne nastupe.

7. Ucenik pravilno upotrebljava interpunkcijske I pravopisne znake u pismenom izrazavanju. 7.1. Ucenik sam govorno nastupa; - pri govornom nastupu koristi podsjetnik, razvija sposobnost improvizacije. 7.2. Ucenik poznaje funkcionalne stilove. Zna karakteristike publicistickog stila i njegovih vrsta. Lako ih razlikuje. Umije sam da odabere teme i adekvatno ih obradi.

7.2. Stvaralacko pisanje. 7.2.Ucenici vjezbaju pisanje odgovarajuih tekstova.

6, Didakticke preporuke Zbog brojnosti i raznovrsnosti programa pojedinacne didakticke preporuke bile bi nefunkcionalne, pa su ponuene kao jedinstven prilog svakom pojedinacnom programu. Clanovi komisije su pokusali da program i nastavne ciljeve Maternjeg jezika i knjizevnosti usklade sa savremenim izucavanjem knjizevnih tekstova i jezika, te da ih prilagode aktuelnim didaktickim normama, cime bi se modernizovala nastava ovog predmeta u srednjim strucnim skolama. Zbog predocene neophodnosti pisanja zajednickih udzbenika za gimnazije i srednje strucne skole, autori ovog programa su u najveoj mjeri ispostovali sadrzaje gimnazijskog programa za predmet Maternji jezik i knjizevnost. Radi kontinuiteta u izucavanju crnogorske knjizevnosti, u najobimnijim programima (4+3+3+3) i (3+3+3+3), ponudili smo dramu Nikole I Petrovia Njegosa ''Balkanska carica'', kao izborni sadrzaj, i prvi crnogorski roman ''Nevidbog'' Rista Ratkovia, kao obavezni sadrzaj. Kako je u strucnoj skoli ovaj predmet od opsteg a ne uze strucnog znacaja, zastupljen sa najvise tri casa sedmicno, bila je neophodna redukcija sadrzaja, informativnih ciljeva i formativnih zahtjeva. U nastavnom procesu ne treba zanemariti darovitije ucenike, kao ni one koji otezano prate predmetne sadrzaje, pa je zadatak nastavnika da organizuje dodatnu i/ili dopunsku nastavu. Uz predlozene programe, predvieni su i prezentovani izborni, koji se mogu realizovati po strucnoj procjeni nastavnika. Jezicki sadrzaji su sitematski rasporeeni. U dijelu usmene kulture izrazavanja obogaeni su proucavanjem i primenom funkcionalnih jezickih stilova, cime je nastava maternjeg jezika znatno inovirana a ucenicima je omogueno da steknu, do sada zapostavljenu, funkcionalnu pismenost. Jezik se izucava sistematski, a usvajanje jezicke norme se kontrolise i proverava u svakom razredu putem pismenih i govornih vjezbi. Ucenicima se stavlja do znanja da su govor, citanje, pisanje i slusanje slozeni misaoni i radni procesi koji zahtevaju stalno usavrsavanje i nadogradnju. Dakle, posebnu paznju treba pokloniti kulturi izrazavanja. Rad na casu treba da razvija kooperativnost ucenika, da ih podstice na timski i istrazivacki rad, kreativnost i originalnost u resavanju zadataka. Koncept aktivne nastave treba da bude osnovno didakticko nacelo po kojem e se organizovati rad na casu. Budui da ucenici u prvom razredu savladavaju pristup knjizevnom djelu, to jest osnovna knjizevnoteorijska znanja, nastavu knjizevnosti u kasnijim razredima treba utemeljiti na primjeni tih znanja u obradi konkretnih tekstova, koji pripadaju razlicitim poetikama i knjizevnim pravcima. Nastavu knjizevnosti, gdje god to uslovi dozvoljavaju, treba povezati sa pozorisnom i filmskom umjetnosu, sto e ucenicima pribliziti knjizevne sadrzaje i istovremeno ukazati na razlicita modelativna sredstva pomenutih umjetnosti. Trebalo bi ravnomjerno rasporediti i unaprijed predvidjeti broj stranica koje ucenici u toku godine citaju. Pri tom treba izbjei pretjerano optereivanje ucenika i nefunkcionalno gomilanje zadataka, a akcenat staviti na kvalitet ne na kvantitet citanja. Bilo bi pozeljno da se ucenici osposobe i za prireivanje teksta (eseja, domaeg zadatka) na racunaru. Kod zanatskih zanimanja (tri ili dva razreda, sa dva casa sedmicno) neophodna su prilagoavanja kako u izboru jednostavnijih knjizevnih tekstova i kraih formi, tako i u pogledu redukcije jezickih sadrzaja. Nastavniku je prepusteno da na osnovu uvida u kvalitet znanja ucenika adekvatnim izborom oblika izvoenja nastave postigne neophodne formativne ciljeve. Budui da zivimo u informatickom dobu, neophodno je da se ucenici osposobe za adekvatno korisenje izvora informacija: recnika, enciklopedija, interneta. Opsti cilj nastave Maternjeg jezika i knjizevnosti jeste svestran razvoj ucenikove licnosti i njegova socijalizacija, to jest konstruktivno ukljucivanje u drustveni zivot. Smatramo da je nastava knjizevnosti u tom smislu veoma inspirativna jer, izucavajui knjizevnu, fiktivnu stvarnost, ucenici se upoznaju sa razlicitim sociokulturnim kodovima i etickim kodeksima. Na taj nacin oni prevladavaju eventualnu ksenofobiju i razvijaju toleranciju prema razlicitim kulturnim modelima. Dakle, sadrzaji koji se izucavaju u okviru ovog predmeta

mogu posluziti za ostvarivanje brojnih socijalizacijskih ciljeva: razvijanje verske i nacionalne tolerancije, usvajanje demokratskih principa, uocavanje znacaja porodice i njene podrske, uvazavanje sagovornika i razvijanje kulture dijaloga. Bilo bi pozeljno da ucenici tokom srednjoskolskog obrazovanja upoznaju geografske lokalitete od knjizevnoistorijskog i kulturnog znacaja, kao i najvaznije kulturne spomenike i institucije u Crnoj Gori. U tu svrhu trebalo bi organizovati ekskurzije. Nastavnik po mogunosti na pocetku skolske godine zajedno sa ucenicima odreuje radne zadatke koje e oni u toku godine realizovati. Pri tom bi bilo pozeljno ravnomjerno rasporediti gradivo da pojedini ucenici ne bi bili zapostavljeni a drugi preoptereeni. Da bi se znanje iz knizevnosti formiralo kao funkciolani sistem, neophodno je uspostavljati stalne paralele meu djelima i epohama, sto e ucenicima omoguiti i savladavanje osnovnih principa komparativnog izucavanja knjizevnosti. Predvidjeno je da izrada skolskih pismenih zadataka traje dva skolska casa. 7. Okvirni spisak literature Teorijsko-metodoloska i ostala literatura ponuena je u cilju modernizacije nastave maternjeg jezika i knjizevnosti. U pitanju je mogui izbor koji svaki nastavnik dograuje ili mijenja shodno sopstvenoj metodologiji, koju e koristiti u ostvarivanju postavljenih operativnih ciljeva. 1. Recnik knjizevnih termina, Nolit, Beograd, 1985. 2. Kristal Dejvid: Enciklopedijski recnik moderne lingvistike, Nolit, Beograd, 1985. 3. Marinkovi Simeon: Metodika kreativne nastave srpskog jezika i knjizevnosti, Kreativni centar, Beograd, 1995. 4. Bugarski Ranko: Uvod u opstu lingvistiku, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995 (tree izdanje). 5. Klajn Ivan: Jezik oko nas, Nolit, Beograd, 1980. 6. Klajn Ivan: Recnik jezickih nedoumica, Nolit, Beograd, 1987 (drugo izdanje). 7. Klajn Ivan, Ivi Pavle, Pesikan Mitar, Brbori Branislav: Jezicki prirucnik, RTB Beograd, 1991. 8. Stanojci Zivojin, Popovi Ljubomir: Gramatika srpskog jezika, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997 (peto izdanje). 9. Stevanovi Mihailo: Savremeni srpskohrvatski jezik I i II, Naucna knjiga, Beograd, 1975 (tree izdanje). 10. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura I, Strucna knjiga, Beograd, 1998 (cetvrto izdanje). 11. Nikoli Ljiljana, Stanojci Zivojin, Klikovac Duska: Jezik i jezicka kultura II, Strucna knjiga, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 12. Ivi Milka: O Vukovom i vukovskom jeziku, Cigoja, Beograd, 1997 (drugo izdanje). 13. Selimovi Mesa: Za i protiv Vuka, Beograd, Bigz, 1981. 14. Recnik srpskohrvatskog knjizevnog jezika, Matica srpska, Novi Sad. 15. Vuk Stefanovi Karadzi: Srpski rjecnik. 16. Ostoji Branislav, Vujici Dragomir: Recnik (i)jekavizama srpskog jezika, CID, Podgorica, 2ooo. 17. Vukovi Novo, Putevi stilisticke ideje, Podgorica ­ Niksi, Jasen, 2000. 18. Bahtin Mihail: O romanu, Nolit, Beograd, 1989. 19. Radoje Simi: Morfofonoloski procesi u srpskohrvatskom jeziku, njihovi uzroci i posledice; ITP ''Unireks'' ­ Niksi, MH ''Aktuel'' ­ graficki atelje, Zemun; Beograd ­ Niksi, 1994. 20. Bart Rolan: Knjizevnost, mitologija, semiologija, Nolit, Beograd, 1971. 21. Baslar Gaston: Poetika prostora, ''Kultura'', Beograd, 1969. 22. Curtijus E. R.: Evropska knjizevnost i latinsko srednjovjekovlje, Matica hrvatska, Zagreb, 1971. 23. Comski Noam: Gramatika i um, Nolit, Beograd, 1972. 24. Dubrovski Serz: Zasto nova kritika, ''SKZ'', Beograd, 1971. 25. Ejhenbaum Boris: Knjizevnost, Nolit, Beograd, 1972.

26. Epstejn Mihail: Postmodernizam, ''Zepter Book World'', Beograd, 1998. 27. Fraj Nortrop: Anatomija kritike, ''Naprijed'', Zagreb, 1979. 28. Istorijski roman, Institut za knjizevnost i umetnost Beograd, Institut za knjizevnost Sarajevo, 1992 ­ 1996. 29. Jaus Hans Robert: Estetika recepcije, Nolit, Beograd, 1978. 30. Jung K. G.: Covek i njegovi simboli, Narodna knjiga ­ Alfa, Beograd, 1996. 31. Kaler Dzonatan: Strukturalisticka poetika, SKZ, Beograd, 1990. 32. Kasirer Ernst: Filozofija simbolickih oblika, Dnevnik, ''Knjizevna zajednica Novog Sada'', Novi Sad, 1985. 33. ''Knjizevno delo i njegova graa'', ''Tekst i kontekstualnost'', ''Citat, montaza, kolaz'', Trei program, br. 39, Beograd, 1978. 34. Lotman Jurij: Zapazanja o umetnickom prostoru, ''Knjizevna kritika'', Beograd, jul ­ avgust 1989. 35. Miocinovi Mirjana: Moderna teorija drame, Nolit, Beograd, 1981. 36. Kajzer: Jezicko knjizevno djelo, ''Knjizevna misao'', Beograd, 1973. 37. Nova kritika, Prosveta, Beograd, 1973. 38. Meletinski E. M, Poetika mita, Nolit, Beograd. 39. Petkovi Novica: Od formalizma ka semiotici, BIGZ, Beograd, 1984., «Dva srpska romana» (Studije o Necistoj krvi i Seobama), Beograd, Narodna knjiga, 1988. 40. Sosir Ferdinand: Opsta lingvistika, Nolit, Beograd, 1977. 41. Sklovski Viktor: Energija zablude, Prosveta, Beograd, 1981. 42. Teorija filma, priredio Dusan Stojanovi, Nolit, Beograd, 1978. 43. Turkovi Hrvoje: Razumijevanje filma, Graficki zavod Hrvatske, Zagreb, 1988. 44. Uspenski Boris: Poetika kompozicije, Semiotika ikone, Nolit, Beograd 1979. 45. Velek Rene, Voren Ostin: Teorija knjizevnosti, Nolit, Beograd, 1974. 46. Pravopis srpskohrvatskog jezika, skolsko izdanje, Matica srpska / Matica hrvatska, Novi Sad ­ Zagreb, Beogradski izdavacko ­ graficki zavod, Beograd 1977. 47. Mitar Pesikan, Mato Pizurica, Jovan Jerkovi: Pravopis srpskoga jezika, prirucnik za skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva ­ Beograd, Matica srpska, Novi Sad 2001. 48. R. Simi, Z. Stanojci, B. Ostoji, B. ori, M. Kovacevi: Pravopis srpskoga jezika sa recnikom, Beograd ­ Niksi, 1993. 49. Milivoj Solar, Teorija knjizevnosti, Zagreb, Skolska knjiga, 1984. 50. Petar Milosavljevi, Teorija knjizevnosti, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 1997. 51. D. Vucenov, Domanovieva satira kao pripovetka, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 52. Miroslav Egeri, Dervis i smrt Mese Selimovia, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 53. Branko Popovi, Lelejska gora Mihaila Lalia, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004. 54. V. Vuleti, Revizor Nikolaja Gogolja, Beograd, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, 2004.

8. Materijalni uslovi za izvoenje nastave Materijalni uslovi podrazumijevaju: kvalitetne ucionice, kabinet, medijateke, biblioteku, sredstva za obuku nastavnika. Valjalo bi da postoje i saradnici, medijatori, u toku sprovoenja reforme obrazovanja. 9. Obavezni nacini provjeravanja znanja - Provjeravanje mora da bude redovno, stimulativno i javno; - Ucenik treba da ima svoj karton u koji bi se unosili rezultati svih provjera ­ numericki i opisni; - U jednom polugodistu ucenik mora da bude ocijenjen najmanje dva puta; - Ocjenjuju se:

pismeni i domai zadaci ( NAPOMENA: Rade se cetiri pismena zadatka u toku skolske godine). dnevnici citanja govorni nastupi recitovanje znanja i vjestine u okviru grupnog rada - Ocjenjivanje ucenika slijedilo bi taksonomske stepene na osnovu Blumove klasifikacije (prepoznavanje, razumijevanje, upotreba, analiza, sinteza, vrednovanje). 10. Uslovi za napredovanje i zavrsetak predmeta - Pozitivna ocjena na kraju skolske godine koja je izvedena iz ocjena sa usmenih i pismenih provjera dobijenih tokom klasifikacionih perioda; - Izrada svih hronoloskih tabela. 11. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika Nastavu maternjeg jezika i knjizevnosti mogu izvoditi diplomirani profesori srpskohrvatskog jezika i knjizevnosti, srpskog jezika i knjizevnopsti , hrvatskog jezika i knjizevnosti, bosanskog jezika i knjizevnosti, knjizevnosti i srpskog jezika, komparativne i opste knjizevnosti. 12. Nacin prilagoavanja predmeta ucenicima sa posebnim potrebama - Program za izuzetno nadarene ucenike; - Individualna nastava; - Nivo poveanih zahtjeva od 30% - 100% - u zavisnosti od procjene nastavnika - Obezbijediti posebne materijalno-tehnicke uslove za rad sa ovakvim ucenicima. 13. Povezanost sa drugim predmetima - Likovna i muzicka umjetnost - Istorija - Psihologija - Sociologija - Arhitektura -Matematika (npr.: znak u matematici) Racunarstvo i informatika ISPITNI KATALOG NASTAVA JEZIKA Opsta znanja o jeziku U okviru opstih znanja o jeziku ucenik mora da zna: - sta je jezik, njegova svojstva i funkcije - da objasni razvoj jezika - sta je jezicka konvencija - razvoj i vrste pisama - porodicu jezika kojoj pripada njegov maternji jezik

- da odredi mjesto maternjeg jezika u porodici jezika - sta je visejezicnost, a sta vise imenovanja jednog jezika - kako se normira i standardizuje jezik - koji su vazei pravopisi, rjecnici i gramatike maternjih jezika - da ih upotrebljava, tj. da pronae informaciju - knjizevne jezike i pisma do Vuka, Vukov rad i savremenu jezicku situaciju, knjizevne dogovore - narjecja i dijalekte naseg jezika - vrste raslojavanja jezika i termine vezane za njih (idiolekt, sociolekt...). Gramatika Ucenik iz gramatike treba da zna: - jezicku strukturu i nauke koje se bave jezikom - glasovne promjene i njihovu pravilnu upotrebu u govoru i pisanju - da pravilno akcentuje (kvantitet i kvalitet, mjesto akcenta) - vrste rijeci i njihove osobine (gramaticke kategorije i sintaksicke funkcije) - da ih mijenja (deklinacija, konjugacija, komparacija) - da ih pravilno upotrebljava u govoru / pisanju - da rijesi jezicku nedoumicu upotrebom rjecnika, gramatike, pravopisa - kako se tvore rijeci - da pravilno pise slozenice i poluslozenice - leksikoloske termine (leksikografija, leksema) - da razlikuje rijeci po porijeklu i rijeci prema upotrebi - da ih navede - da ih adekvatno koristi - da prepozna tip i karakter teksta na osnovu leksema - sta su fraze, termini, kalkovi, klisei - da pravilno i jasno izrazi misao, tj. da sklapa recenicne djelove - da preoblikuje (izrazi misao na vise nacina) - da uoci informativnu i stilsku vrijednost recenice - da pojednostavi izraz - da razlaze slozene recenice na prosirene (proste) - da usloznjava recenicu (stvara slozene od prosirenih) - padezni sistem i sinonimiju padeza - da pravilno upotrijebi padezne oblike u govoru i pisanju - da pravilno koristi predlosko-padezne konstrukcije - da pravilno izgovori i napise negaciju - pravila kongruencije - glagolska vremena i nacine - da pravilno izgovara i napise glagolske oblike - da razlikuje indikativnu, modalnu i relativnu upotrebu glagolskih vremena i nacina - da uoci njihovu stilsku funkciju - sta je pragmaticna strana jezika i da poznaje govorne cinove. Poznavanje pravopisa - da upotrijebi veliko slovo u pisanju - da pise skraenice - da pravilno pise ijekavicu - da pravilno rastavlja i sastavlja rijeci u pisanju - da rastavlja rijeci na kraju reda - da koristi interpunkciju i pravopisne znake gdje je potrebno - da prilagoava rijeci iz stranih jezika maternjem - da ih pravilno mijenja i pise (transkripcija). Kultura citanja, slusanja i govora

- da primijeni gramaticka i pravopisna pravila - da normira odreeni tekst - da jasno, razumljivo i pravilno govori i pise. Slusanje i govor Ucenik: - razumije procitano (odslusano, odgledano) - moze da odgovori na pitanja vezana za sadrzinu (zapaza detalje) - umije da komentarise (kriticki procijeni) tekstove - moze da prepozna namjenu, stil, razumljivost, jezicku pravilnost, stav autora teksta - moze da ispravi nepravilnost i nerazumljivost - umije da isprica dogaaj - umije da ga obogati deskripcijom i emocijama - moze da prepozna funkcionalane stilove, njihove vrste i da ih kriticki dozivljava - umije samostalno da pripremi govorni nastup i da govorno nastupa - umije da koristi podsjetnik i da improvizuje - umije izrazajno da govori - umije da rezimira - sposoban je da razgovara, polemise - umije da argumentuje stavove - uvazava sagovornika - na osnovu slusanja moze da prepozna biografiju, putopis, reportazu, esej. Citanje - umije da cita pravilno, tecno i izrazajno - umije pravilno da akcentuje, intonira, pravi pauze - razumije procitano - umije da cita vodei racuna o stilu i o namjeni procitanog. Pisanje - zna samostalno da napise sastav - zna da napise esej - zna da napise rezime - zna da pise biljeske, podsjetnik, zapisnik - zna da koristi naraciju, deskripciju, refleksiju i raspravu - prepoznaje i pise razlicitim funkcionalnim stilovima i koristi njihove oblike: krai tekst naucnog stila (strucni) publicisticke vrste: vijest, informaciju, intervju, reportazu administrativne: molbu, zalbu, cestitku, konkurs, oglas - zna da napise putopis, biografiju kao umjetnicki i neumjetnicki tekst - zna da lektorise tekst, koristei osnovne lektorske znake - moze da stilizuje tekst. NASTAVA KNJIZEVNOSTI Opsti standardi -Ucenici su u stanju da procitaju i interpretiraju knjizevne tekstove -Nakon citanja ucenici su u u stanju da analiziraju tekst uz primjenu knjizevno teorijskih znanja - Sposobni su da vrednuju estetske, eticke i saznajne domete procitanog djela. - U stanju su da nastavu knjizevnosti dovedu u vezu sa sopstvenim iskustvima i znanjima iz drugih oblasti. -Ucenici su sposobni da komentarisu djelo, da nacine knjizevnu paralelu i da vrednuju djela ( u pismenoj i usmenoj formi)

-Ucenici su u stanju da napisu tekst u kojem prikazuju odreenu knjizevnu problematiku, dnevnik citanja, interpretacije, esej i, izuzetno, da sami stvaralacki pisu - Poznaju knjizevne epohe i pravce, mogu da ih porede i vrednuju njihove domete. - Povezuju teoriju i istoriju knjizevnosti u koherentan sistem znanja. - Smisleno i samostalno upotrebljavaju teorijska znanja o knjizevnosti.

Standardi prema godinama ucenja I razred Ucenik treba da: - samostalno i sa razumijevanjem, u sebi ili naglas, cita knjizevno-umjetnicki tekst (odnosno odlomak teksta) iz savremene knjizevnosti, kao i tekstove od antike zakljucno sa klasicizmom - umije da izrazi svoj dozivljaj, osjeanja, predstave, misljenja i spoznaje izazvane knjizevno-umjetnickim tekstom - na primjeru odreenog teksta odredi knjizevni rod (lirika, epika, drama) i knjizevnu vrstu, kao i da svoje odreenje obrazlozi - jasno formulise temu djela i razlaze ga na manje tematsko-motivne cjeline - objasni svojstva pjesnickog jezika: slikovitost, emocionalnost, ritmicnost, preobrazaj i punou znacenja - u lirskom tekstu uoci i izdvoji najfrekventnije stilske figure (lirske paralelizme anaforu, epiforu, metaforu, metonimiju, eufemizam, alegoriju, simbol; asindet, polisindet, elipsu; aluziju, osimoron, ironiju) - rasclani stih prema zakonima nase silabicko-tonske versifikacije: da odredi stope, naglaske, cezuru, prepozna i razlikuje trohej, jamb, daktil, strofu i tip rime - kompozicionu organizaciju pjesme dovede u vezu sa njenim smislom (efekti ponavljanja, raspored pjesnickih slika) - sonetnu formu - prepozna i odredi baladu - sta je psalam - razliku izmeu epike u stihu i epike u prozi - uoci odlike strukturnih elemenata epskog: prostora, vremena i zbivanja - razlikuje termine: sadrzaj, fabula i size - sazeto izlozi fabulu djela i ukaze na epizode i digresije - razumije i razlikuje motiv i motivaciju - odlike epske pjesme i epa; posebno epskog stila na primjeru nase epike - razlikuje pripovijetku, novelu i roman - uoci poziciju pripovjedaca: er- i ich- forma, pouzdani i nepouzdani pripovjedac - razlikuje dramski tekst i didaskalije i u stanju je da kompoziciono razlozi dramu prema trodjelnoj / petodjelnoj shemi - uoci konfliktne linije, glavnu i sporedne i da o njima izvjestava - objasni pojam katarze - napravi knjizevnu paralelu, zasnovanu ili na kontrastnim odlikama knjizevnih epoha ili na motivsko-tematskoj i idejnoj slicnosti djela - ukaze na eticke i saznajne vrijednosti djela - pripremi i odrzi govorni nastup o knjizevno-umjetnickom tekstu - izrazajno napamet kazuje jedan krai knjizevni tekst, cime dokazuju sposobnost estetskog dozivljaja i interpretacije - napise sastav o procitanom djelu: da opisu lik, izloze radnju, komentarisu djelo i nacine osnovnu knjizevnu analizu

- napise literarni tekst o svom dozivljaju knjizevnog djela, dnevnik citanja, odnosno krai prikaz procitanog djela II razred - objasni promjene u okviru knjizevnih rodova kroz epohe i stilove od prosvjetiteljstva zakljucno sa realizmom -da odredi odlike prosvjetiteljstva, razlikuje klasicizam i romantizam, romantizam i realizam; - u tekstu koji pripada lirici, razumije i moze da objasni promjenu senzibiliteta koji donosi romantizam (weltschmertz, spleen) i na primjerima obrazlaze odlike romanticarskog stila - nacini stilsku i versifikacijsku analizu pjesama naseg romantizma, da obrazlozi njihove estetske domete i idejne vrijednosti - analizira pjesmu kao dinamicku strukturu slojeva zvucanja, znacenja, prikazanih predmetnosti i ideja, i uocava fenomen opalizacije knjizevnog teksta - objasni formu poeme kao zanrovske transformacije romanticarskog spjeva - odlike univerzalnih likova epohe romantizma - govori o Njegosevom djelu, o njegovim zanrovskim odlikama, odnosu fikcije i istorije, kolektivnom i pojedinacnom junaku, sukobu motivacijskih nacela koji otkriva njegov univerzalno humanisticki karakter. - objasni postupak ocuenja na primjeru knjizevnog teksta - razlikuje realizam kao metod i kao pravac - analizira roman kao cjelinu i u stanju je da izvrsi fenomenolosko raslojavanje teksta - poznaje istorijski razvoj romana i navede njegove vrste, posebno roman u stihu, drustveni roman, paralelni roman, roman iskaz... - objasni zanrovsku transformaciju od klasicne do Gogoljeve drame koja ukida tradicionalne likove, zaplete i dramska rjesenja - izrazajno kazuju napamet jedan knjizevni tekst - da govori o odabranom knjizevnom djelu - napise prikaz djela, knjizevnu paralelu, komentar djela zasnovan na samostalnom uocavanju i promisljanju i upotrebi stecenih knjizevno teorijskih znanja i strucne literature III razred - sa razumijevanjem cita knjizevne tekstove epohe moderne, pravaca s pocetka XX vijeka i meuratne knjizevnosti - kada je u pitanju lirika objasni izmjenu pjesnickog senzibiliteta i tradicionalnog pjesnickog jezika u modernoj knjizevnosti - objasni simbol, univerzalnu analogiju, sinesteziju, estetiku ruznog, kao i liriku velegrada - da ostvari stilsku i versifikacijsku analizu modernistickog stihovanog teksta, da rezultate poveze sa smislom pjesme, pri cemu koristi znanja stecena u prethodnim razredima - uoci avangardna svojstva tekstova, novu leksiku i njene estetske domete - obrazlozi smjenjivanje tacaka gledista i obrazlozi estetske i saznajne domete tog postupka - izlozi razvoj romana, posebno psiholoski roman, lirski roman, roman-parabolu, romanhroniku i u stanju je da na primjerima obrazlozi transformacije strukturnih elemenata epskog - moderni dramski postupak: psiholoski i socijalno motivisan dramski sukob - izrazajno kazuje jedan knjizevni tekst - napise esej o procitanom djelu IV razred - poznaje termine prototekst i metatekst - sa razumijevanjem cita knjizevne tekstove iz savremene knjizevnosti - razrjesava hermeticnost lirike XX vijeka, koristei stecena znanja iz versifikacije - uoci i izlozi slozene osnove tradicionalnog i modernog senzibiliteta - prepozna intertekstualne veze pjesama sa drugim knjizevnim djelima, mitologijom, istorijom, filozofijom - transformacije romanesknog zanra: roman ­ filozofska parabola, polifonijski roman, roman toka svijesti, monolosko-asocijativni roman, roman zasnovan na poetici mitologizovanja, filozofsko- realisticki roman, roman-rjecnik, roman-inventar, postmodernisticki roman...

- razumije antidramu i poznaje njen scenski jezik - obrazlozi postmodernisticki postupak: pastis, palimpsest, montazu, citatnost, metatekstualnost - razliku izmeu spoljasnjeg i unutrasnjeg pristupa knjizevnom djelu - osnovne principe savremenih knjizevnih teorija i primjenjuje njihove modele analize: formalizam, semiotiku, strukturalizam, fenomenoloski pristup, arhetipski pristup - pokaze da ima opsti uvid u knjizevnu istoriju - pokaze da u okviru datog zanra razumije knjizevno-istorijske transformacije i razvoj - kazuje izrazajno tekst po izboru - napise duzi esej o djelu ili o vise djela izmeu kojih se moze uspostaviti knjizevna paralela. KATALOG ZNANJA U katalog znanja ulaze djela koja se obrauju kroz cetvorogodisnje skolovanje: Teorija knjizevnosti: Knjizevnost kao umjetnost Pjesnicki jezik Stil, versifikacija Slojevitost knjizevnog djela Knjizevni rodovi i vrste Metodoloski pristup knjizevnom djelu Knjizevnost staroga vijeka: ''Ep o Gilgamesu'' Sofokle: ''Antigona'' Homer: ''Ilijada'' ili ''Biblija'' ''Legenda o potopu'' ''Jevanelje po Mateju'' Kuran: 103 poglavlje ''El' Asr'' Srednjovjekovna knjizevnost: ''Ljetopis popa Dukljanina'' Odabrano zitije Jefimija: ''Pohvala knezu Lazaru'' Stefan Lazarevi: ''Slovo ljubve'' Jelena Balsi: ''Otpisanije bogoljubno'' Narodna knjizevnost: ''Zenidba kralja Vukasina'' ''Bolani Dojcin'' ''Banovi Strahinja'' ''Hasanaginica'' ''Marko Kraljevi ukida svadbarinu'' ''Osveta Batria Perovia'' ''Tri suznja'' Izbor iz bosnjacke narodne epike ''Visa je gora od gore'', ''Ljubavni rastanak'', ''Djevojka cara nadmudrila'' Humanizam i renesansa: Petrarka: ''Kanconijer'' Sekspir: ''Romeo i Julija'', ''Hamlet'' Bokaco: ''Dekameron'' Servantes: ''Don Kihot'' (odlomci) Marin Drzi: ''Novela od Stanca'' Barok, klasicizam: Ivan Gunduli: ''Osman'' (prvo pjevanje) Molijer: ''Tartif''

Prosvjetiteljstvo: Petar I Petrovi Njegos: ''Poslanice'', ''Kuluk'' Dositej Obradovi: ''Zivot i prikljucenija'' Jovan Sterija Popovi: ''Tvrdica'' Romantizam: E.A.Po «Gavran» Puskin: ''Cigani'' Gete: ''Bauk'' Vuk Karadzi ­ znacaj i djelo Petar II Petrovi Njegos: ''Gorski vijenac'', ''No skuplja vijeka'' Branko Radicevi: ''Kad mlidija' umreti'' ura Jaksi: ''Pono'' Laza Kosti: ''Santa Maria della Salute'' ili «Meu javom I med snom" F.Presern: ''Sonetni vijenac'' Ivan Mazurani: ''Smrt Smail-age Cengijia'' S. M. Ljubisa: ''Kanjos Macedonovi'' Realizam: Balzak: ''Cica Gorio'' Gogolj: ''Revizor'', ''Sinjel'' Tolstoj: ''Ana Karenjina'' Dostojevski: ''Braa Karamazovi'' Marko Miljanov: ''Primjeri cojstva i junastva'' Radoje Domanovi: ''Voa'' (izbor) Laza Lazarevi: ''Sve e to narod pozlatiti'' ili «Prvi put s ocem na jutrenje» S. Matavulj: ''Pilipenda'' ili "Povareta" Nusi: ''Narodni poslanik'' V. Ili: ''Sivo sumorno nebo'' Moderna: S. Bodler: ''Albatros'' i «Saglasja» Cehov: ''Ujka Vanja'' Aleksa Santi: ''Vece na skolju'', ''Pretpraznicko vece'' Jovan Duci: ''Jablanovi'', ''Zalazak sunca'' Milan Raki: ''Iskrena pjesma'', ''Dolap'' Vladislav Petkovi Dis: ''Mozda spava'' Matos: «Jesenje vece'' B. Stankovi: ''Necista krv'', ''Kostana'' Petar Koci: ''Mracajski proto'' Ivan Cankar: ''Kralj Betajnove'' Knjizevnost prve polovine XX vijeka: V. Majakovski: ''Oblak u pantalonama'' M. Crnjanski: ''Sumatra'', ''Seobe'' Risto Ratkovi: ''Pono mene'', ''Bivsi aneli'' i ''Nevidbog'' Tin Ujevi: ''Svakidasnja jadikovka'' Janko onovi: ''Crnci i Crnogorci'' Nikola Lopici: ''Imanje'' Enver ereku: ''Rijec'' Isidora Sekuli: ''Gospa Nola'' Desanka Maksimovi: ''Strepnja'' Miroslav Krleza: ''Gospoda Glembajevi'' Ivo Andri: ''Aska i vuk'', '''Most na Zepi'', 'Na Drini uprija'', ''Prokleta avlija'', Ivan Goran Kovaci: ''Jama'' Mirko Banjevi: ''Sutjeska'' Dobrisa Cesari-pjesma po izboru amil Sijari: ''Bunar'' Mihail Solohov: ''Covjekova sudbina''

Knjizevnost druge polovine XX vijeka: A. Kami: ''Stranac'' S. Beket: ''Cekajui Godoa'' V. Popa: ''Kora'' S. Raickovi: ''Kamena uspavanka'' Mak Dizdar-«Modra rijeka» Radovan Zogovi: ''Instrukcija maslini'' Husein Basi: «Tue gnijezdo» Mesa Selimovi: ''Dervis i smrt'' Mihailo Lali: ''Lelejska gora'', ''Zlo proljee'' Cedo Vukovi: ''Mrtvo Duboko'' Vladan Desnica: ''Proljea Ivana Galeba'' Ranko Marinkovi: ''Ruke'' Zuvdija Hodzi: «Neko zove» (izbor) Danilo Kis: ''Grobnica za Borisa Davidovica'', ''Rani jadi''. Mladen Lompar, ''Triptihon iz nacionalne biblioteke'' Borislav Peki, ''Vreme cuda'' IZBORNI PROGRAM: Drugi razred: D. Miladinov: ''Tuga za jugom'' Nikola I Petrovi Njegos: ''Balkanska carica'' J.J.Zmaj: ''Jututunska juhahaha'' i ''ulii uveoci'' Trei razred: K.Racin: ''Beraci duhana'' I.Samokovlija: ''Rafina avlija'' R.Zogovi: ''Dosljaci ­ pjesme Ali Binaka'' (izbor) S.Mitrovi: ''Pjesma o Andriji Jablanu'' F.Kafka: ''Preobrazaj'' Cetvrti razred: B.Koneski «Vezilja» B.opi «Basta sljezove boje» L.Pirandelo «Sest lica trazi pisca» D.osi «Koreni'' M. Bulatovi: ''Crveni petao leti prema nebu'' M.Kovac: «Gubiliste» B. Sepanovi: ''Usta puna zemlje'' M. Bekovi: «Rece mi jedan coek» H. Basi: «Tue gnijezdo» A. Podrimlja (izbor iz poezije)

Information

Microsoft Word - Materni jezik za sluzbeni list.doc

280 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

116959


You might also be interested in

BETA
Microsoft Word - Materni jezik za sluzbeni list.doc
ggjkkklkllllll
Microsoft Word - Materni jezik za sluzbeni list.doc