Read STAR insides WELSH text version

Cyflwyniad

Croeso i STAR: `Sgiliau a Thechnegau Astudio Rhwydd', Y Llawlyfr Sgiliau Astudio ar gyfer Dysgwyr yn y Gymuned. Mae amrywiaeth o resymau pam eich bod wedi penderfynu ymuno â chwrs addysg uwch. Efallai eich bod am ddiweddaru rhai sgiliau blaenorol, eich bod yn anelu i ddatblygu eich cymwysterau neu wella eich cyfleoedd gyrfaol. Beth bynnag fo'r rheswm, mae cychwyn ar gwrs astudio'n ehangu'ch gwybodaeth, yn roi dealltwriaeth o'r newydd i chi a byddwch yn buddsoddi amser ac ymdrech yn eich datblygiad personol. Gan gofio hyn mae Llawlyfr STAR yn rhoi cynghorion sut i ddatblygu strategaethau astudio effeithiol i'ch helpu i wneud y gorau o'ch profiadau dysgu uwch. Cynlluniwyd y Llawlyfr STAR i ganfod a datblygu'r sgiliau astudio penodol fydd eu hangen arnoch i lwyddo. Mae'r rhain yn cynnwys sgiliau megis rheoli amser, ysgrifennu traethodau ac adroddiadau, darparu cyflwyniad, gramadeg ac atalnodi, osgoi llên-ladrad a chyfeirnodi. Gall safonau ar gyfer ysgrifennu traethodau a chyfeirnodi fod yn ddryswch i lawer o fyfyrwyr newydd felly nid chi fydd yr unig i deimlo fel hyn. Fodd bynnag, bydd eich gwaith yn datblygu drwy ymarfer ac mae'n syndod cymaint bydd eich meddwl critigol a'ch sgiliau ysgrifennu'n gwella dros gyfnod eich astudiaeth. Amcan y llawlyfr hwn ydy'ch helpu chi ar eich taith. Bydd eich tiwtoriaid hefyd yn eich cynghori am y sgiliau y bydd disgwyl i chi eu caffael a'u harddangos yn ystod y cwrs. Mae STAR yn Ganllaw Arfer Dda Prifysgol Gymunedol y Cymoedd ac mae wedi ei ddatblygu gan ddefnyddio adborth myfyrwyr sy'n oedolion, tiwtoriaid a gweithwyr datblygu addysg o'r prifysgolion a chanolfannau dysgu cymunedol ar draws De Cymru. Gobeithio byddwch chi'n canfod bod eich Llawlyfr STAR yn un buddiol. Rydyn ni'n dymuno'n dda i chi yn ystod eich astudiaethau.

1

Cynnwys

Adran 1 Arddulliau Dysgu Adran 2 Cynllunio eich Dysgu Adran 3 Ymchwil a Rheoli Gwybodaeth Adran 4 Darllen Adran 5 Meddwl yn Feirniadol Adran 6 Gwneud Nodiadau Adran 7 Ysgrifennu Traethawd Adran 8 Ysgrifennu Adroddiad Adran 9 Dyddlyfrau Dysgu Adran 10 Adeiladu Portffolio Adran 11 Gwneud Cyflwyniadau Adran 12 Technegau Adolygu ac Arholiadau Adran 13 Cyfeirnodi Adran 14 Gramadeg ac Atalnodi Adran 15 Sgiliau TG ar gyfer Astudio Ar-lein/e-ddysgu Adran 16 Adnoddau a Gwasanaethau Cymorth yn eich Prifysgol / Canolfan Ddysgu

2

Adran 1

Arddulliau Dysgu

Unwaith byddwch chi'n dechrau meddwl am y ffordd rydych chi'n dysgu ac yn dod ymwybodol o'r ffordd honno, gallwch ddechrau canfod y dulliau neu strategaethau dysgu sydd orau ar eich cyfer chi. Mae hyn yn golygu hefyd y gallwch ddewis y dull mwyaf addas ar gyfer y traethawd, adroddiad neu gyflwyniad y byddwch chi i fod i'w ddarparu. Mae'n bwysig i edrych yn ôl ar eich profiadau dysgu'n y gorffennol. Efallai nad oedd y rhain i gyd yn rhai positif iawn ond mae bod yn ymwybodol o'r ffordd rydyn ni'n hoffi gweithio a pha feysydd rydyn ni'n gredu y gallen ni eu gwella, ai dyma'r ffordd rydyn ni'n ^ darllen neu'n rhyngweithio â gweddill y gr wp, yn mynd i'n galluogi i fonitro ein cynnydd a newid dulliau dysgu lle bo angen hynny.

ARDDULLIAU DYSGU

3

ARDDULLIAU DYSGU

4

Beth ydy Arddulliau Dysgu?

Mae nifer o theorïau allweddol am y modd y mae pobl yn dysgu a cheir nifer o wefannau lle gallwch chi asesu eich arddull dysgu naturiol eich hunan. Mae'r theorïau yn gyffredinol yn dynodi tair agwedd o'r modd mae pobl yn astudio: · Canfod gwybodaeth · Prosesu gwybodaeth · Trefnu a chyflwyno gwybodaeth Mae arddulliau dysgu'n dylanwadu ar bob myfyriwr mewn prifysgol. Mae pobl yn dewis dulliau gwahanol o ddysgu, rhai'n hoff o fod yn ymarferol tra bod eraill yn dysgu drwy wylio eraill. Bydd rhaid i chi wneud y gorau o'ch cryfderau fel dysgwr a gweithredu strategaethau fydd yn eich caniatáu i gryfhau'r mannau gwan. Efallai bod gennych chi hefyd arddulliau gwahanol ar gyfer mathau gwahanol o ddysgu. Bydd angen i chi fabwysiadau'r strategaethau dysgu sy'n fwyaf addas ar gyfer tasg benodol. Mae system VARK (Fleming, 2001) yn asesu faint mae pobl yn ei ddibynnu ar y canlynol: · Gweledol (y golwg) · Clywol (y clyw) · Darllen · Cinesthetig (yn cynnwys teimlad a thymheredd yn ogystal â symudiad) Cynghorion i ddysgwyr gweledol · Defnyddiwch ddeunyddiau gweledol megis lluniau, siartiau a mapiau · Defnyddiwch liwiau i amlygu'r testun a'ch nodiadau eich hunain · Gwnewch nodiadau neu defnyddiwch y nodiadau a ddosberthir; edrychwch yn fanwl ar benawdau a phatrwm y pynciau · Trafodwch syniadau gan ddefnyddio darluniau, mapiau meddwl a modelau · Defnyddiwch amlgyfryngau os yn bosibl (cyfrifiaduron; mapiau meddwl) · Astudiwch mewn man tawel ymhell o ymyrraeth weledol · Delweddwch wybodaeth ar ffurf darlun Cynghorion i ddysgwyr clywol · Cymerwch ran yn aml mewn trafodaethau a dadleuon · Cyflwynwch sgyrsiau a chyflwyniadau · Defnyddiwch recordydd tâp, os yn bosibl, yn ogystal â gwneud nodiadau · Darllenwch y geiriau (testun) yn uchel · Ffurfiwch eiriau mnemonig (cofyddiaeth) i brocio'r cof Mae'r mnemonigion isod yn frawddegau neu ddywediadau o lythrennau cyntaf geiriau sydd efallai anodd i'w sillafu. ANIFEILIAID ­ Anodd Nofio I Fyny Everest I Le Iach Ac Ifanc Delfrydol CANEUON - Catrin A Neidiodd, Enillodd Uffach O Naid PENDERFYNU ­ Penderfynodd Elen Naddu Dau Ewig - Roedd Fel Ymgais (i) Naddu Uncorn Rhestru yn eu trefn Trefn lliwiau'r enfys, neu'r sbectrwm gweledol: (Coch, Oren, Melyn, Gwyrdd, Glas, Indigo, Fioled) Cododd O'r Mynyddoedd, Gwibiodd Glyndwr I'r Frwydr Trefn y planedau yn ôl eu pellter oddi wrth yr Haul: (Mercher, Fenws, Y Ddaear, Mawrth, Iau, Sadwrn, Wranws, Neifion, Plwton Mor Fach Ydy'r Ddaear ­ Mae'n Iawn Sylwi Wrth Nodi'r Planedau i'w cael ar wefan: www.fun-with-words.com/mnemonics.html

· Trafodwch eich syniadau ar lafar · Siaradwch ar dâp awdio a gwrando ar eich syniadau am yr eildro ar y tâp Cynghorion i rai sy'n dysgu drwy Ddarllen · Ail ysgrifennwch theorïau ac egwyddorion yn eich geiriau eich hunan · Gwnewch restrau i'ch helpu gael gafael ar wybodaeth · Aildrefnwch fapiau a diagramau i fod yn eiriau · Gweithiwch ar hen bapurau arholiad · Defnyddiwch bapurau lle mae cwestiynau amlddewis Cynghorion i ddysgwyr Cinesthetig · Os ydych chi'n defnyddio arddull corfforol, gan ddefnyddio'r teimlad, gweithredoedd, symudiadau a gwaith ymarferol ar gyfer eich gweithgareddau dysgu · Gweithiwch ag astudiaethau achos a chymwysiadau i helpu â theorïau penodol · Defnyddiwch luniau neu ffotograffau yn eich astudiaethau · Cymerwch ran mewn trafodaethau · Ysgrifennwch bapurau ymarfer · Defnyddiwch liwiau llachar i amlygu'ch nodiadau

Arddulliau Dysgu

Mae Peter Honey ac Alan Mumford (1994) wedi dynodi pedair prif arddull o ddewis dysgu: · Actifydd · Pragmatydd · Adlewyrchydd · Damcaniaethydd Os ydych chi'n gallu defnyddio unrhyw un o'r arddulliau dysgu hyn yn eich astudiaethau, rydych chi'n debygol o gael gafael ar wybodaeth yn ystod darlithoedd ac ar gyfer eich ymchwil mewn ffordd sy'n llawer haws a hwylusach.

Actifydd

Mae Actifydd yn hoff o fod yn rhan o brofiadau newydd. Maen nhw'n frwd iawn dros syniadau newydd, ond yn diflasu ar waith manwl a thasgau sy'n ailadrodd yr un drefn ac maen nhw'n tueddu i weithredu'n gyntaf ac ystyried y goblygiadau wedi hynny.

Adlewyrchydd

Mae'n well gan Adlewyrchydd weithio yn ôl ei amserlen ei hun a pheidio â chael ei ruthro i wneud unrhyw benderfyniad byrbwyll. Maen nhw'n dadansoddi theorïau'n fanwl cyn eu Mae Actifyddion yn dysgu orau pan fyddan nhw yn: · Cael eu cynnwys mewn profiadau a phroblemau newydd · Gweithio â rhai eraill ac yn trafod syniadau · Cael eu taflu i'r pen dwfn mewn tasg anodd · Cadeirio cyfarfodydd, yn arwain trafodaethau Mae Actifyddion yn dysgu llai pan fyddan nhw yn: · Gwrando ar ddarlith neu eglurhad maith · Darllen, ysgrifennu neu'n meddwl ar eu pennau eu hunain · Amsugno neu'n ceisio deall data · Dilyn cyfarwyddiadau manwl i'r llythyren

ARDDULLIAU DYSGU

5

ARDDULLIAU DYSGU

6

defnyddio ac maen nhw'n arbennig o dda am gasglu deunydd ar gyfer ymchwil. Mae Adlewyrchwyr yn dysgu orau pan fyddan nhw yn: · Arsylwi unigolion neu grwpiau wrth eu gwaith · Adolygu gweithgaredd pobl eraill ac ystyried yr hyn maen nhw wedi ei ddysgu · Peidio gweithio i ddedlein Mae Adlewyrchwyr yn dysgu llai pan fyddan nhw yn: · Gweithredu fel arweinydd neu'n chwarae rôl o flaen eraill · Gorfod gwneud rhai tasgau'n fyrfyfyr · Gweithio heb amser o gwbl i baratoi

Damcaniaethydd

Dyma rai sy'n ystyried problemau gam wrth gam mewn ffordd drylwyr. Mae nhw'n tueddu i fod yn berffeithwyr sy'n hoff o ffitio pethau mewn cynllun synhwyrol. Wrth fod yn meddwl, maen nhw'n tueddu i fod yn rhai sy'n ddatgysylltiedig a dadansoddol yn hytrach na goddrychol neu emosiynol. Mae Damcaniaethwyr yn dysgu orau pan fyddan nhw: · Mewn sefyllfaoedd cymhleth lle bydd galw arnyn nhw i ddefnyddio'u sgiliau/gwybodaeth · Mewn sefyllfaoedd strwythuredig â phwrpas eglur iddyn nhw · Yn cael cynnig syniadau neu gysyniadau difyr · Yn cael cyfle i gwestiynu ac archwilio syniadau a barn Mae Damcaniaethwyr yn dysgu llai pan fyddan nhw: · Mewn sefyllfaoedd sy'n pwysleisio emosiwn a theimladau · Mewn sefyllfaoedd di-strwythur a lle mae'r briffio'n wael · Yn cael eu gwahodd i weithredu heb wybod beth ydy egwyddorion y cysyniadau dan sylw · Yn teimlo nad ydyn nhw mewn cytgord â'r rhai eraill sydd yn cymryd rhan

Pragmatydd

Mae Pragmatyddion bob amser yn fodlon rhoi cynnig ar rywbeth newydd. Fel arfer maen nhw'n rhai ymarferol iawn ac y maen well ganddyn nhw wneud rhywbeth yn hytrach na'i drafod. Mae Pragmatyddion yn dysgu orau pan fyddan nhw yn: · Cael gweld model o rywbeth · Cael gweld dulliau o arbed amser · Cael tasgau ymarferol Mae Pragmatyddion yn dysgu llai pan fydd: · Y dysgu i gyd yn theori heb unrhyw drafodaeth · Dim canllawiau ar sut i gyflawni rhywbeth · Dim canlyniad amlwg i'r dysgu

(Addaswyd oddi ar wefan: www.campaign-for-learning.org.uk) I ganfod mwy am eich arddull dysgu, ewch at y dolenni sydd ar Dudalen 16.

Cyflwr Corfforol

Gall eich cyflwr corfforol gael dylanwad dramatig ar eich astudio. Yn amlwg fyddwch chi ddim yn gweithio cystal os byddwch chi'n flinedig, llwglyd, sychedig, dan straen neu'n gofidio. Mae'n bwysig gofalu, yn arbennig o gwmpas adeg aseiniad, bod eich diet yn iachus a chytbwys. Gall gormod o siwgr roi rhuthr sydyn o ynni i chi, ond fe fyddwch chi'n teimlo'n llipa o fewn dim. Gall alcohol leihau gallu'ch cof tymor byr i weithio am o leiaf 24 awr. Mae ystod canolbwyntio pobl fel arfer yn 45 munud, felly, ar ôl hynny, bydd rhaid i chi gael egwyl neu fyddwch chi ddim yn gallu gweithio'n effeithiol o gwbl.

Cyflwr Emosiynol

Gall emosiynau, positif a negyddol, effeithio ar eich dysgu felly mae'n bwysig i geisio cadw agwedd bositif tuag at eich dysgu. Fodd bynnag, weithiau rhaid i ni dderbyn y modd rydyn ni'n teimlo, ac os byddwch chi'n teimlo'n flinedig neu'n bryderus, yna mae'n syniad da i gael egwyl ac adolygu â meddwl clir. Os ydych chi'n dal i fod yn anniddig, maen help i chi adlewyrchu ychydig a chofnodi'ch teimladau ac yn ailafael yn eich astudiaethau. Mae'n help hefyd i gadw rhestr o'ch nodau, teimladau positif a gweithredoedd a'u hadolygu'n rheolaidd. Cofiwch bod sialensiau newydd yn hyrwyddo hunan-barch a meddwl yn bositif.

Yr Amgylchedd

Mae'n bwysig bob amser penderfynu ar y man rydych chi'n gallu astudio orau a'r man sydd fwyaf dymunol ar gyfer dysgu. Gallai hyn fod yr ystafell ddosbarth, y llyfrgell, neu ystafell dawel o'ch t?. Dylech roi ystyriaeth i'r pethau sy'n tynnu eich sylw: ydych chi'n dueddol o edrych allan drwy'r ffenestr? Os felly, symudwch eich bwrdd a'r gadair i wynebu'r ffordd arall. Ceisiwch hefyd glirio unrhyw sbwriel sy'n casglu, fel tameidiau o bapur a hen nodiadau sydd ddim eu hangen bellach. Bydd man heb annibendod yn gadael i chi weithio mewn dull llawer mwy positif. Mae'n werth i hefyd ystyried pa adeg o'r dydd rydych chi'n gweithio ar eich gorau.

Materion Seicolegol a'ch rhwydwaith gymorth

Gall problemau personol, tu allan i fywyd academaidd, effeithio ar eich gallu i wneud eich gorau yn eich gwaith. Gall bywyd colegol fod yn her ac yn straen, ac mae'n bwysig i chi felly gydnabod a mofyn help ar faterion megis stres, gofalon teuluol, ysgogiad a chanolbwyntio. Mae dulliau o liniaru rhai o'r gofidiau, er enghraifft drwy drafod â ffrind, eich tiwtor personol neu gynghorydd neu gwnsler. Mae nifer fawr o wasanaethau ar gael i fyfyrwyr, a gall eich ymgynghorwyr prifysgol, canolfan neu goleg eich cysylltu â grwpiau cymorth i fyfyrwyr sy'n cynnig cyngor a chefnogaeth ymarferol. Bydd gan eich sefydliad ganolfan ddysgu neu ddolen gyswllt ag un fydd yn gallu cynnig cyngor proffesiynol ac adeiladol ar aseiniadau pwnc.

ARDDULLIAU DYSGU

7

Cadw Trefn ar eich Dysgu

ARDDULLIAU DYSGU

8

Ymarfer

Asesu eich Sgiliau Astudio

Pam ydych chi wedi dewis y cwrs hwn? Beth ydy'ch prif gryfderau chi? Beth ydy'ch gwendidau? Beth oedd yn anodd i chi pan oeddech chi'n astudio'r tro diwethaf? Beth oedd yn fwynhad i chi pan oeddech chi'n astudio'r tro diwethaf? Oes unrhyw amgylchiadau cyfredol fydd yn effeithio ar eich astudiaethau? Oes rhai agweddau o'r cwrs byddwch chi angen help gyda nhw? Ar ba rannau o'r cwrs fyddwch chi'n disgwyl gallu gwneud yn dda? I ganfod mwy am eich Arddull Dysgu, ewch ar y gwefannau isod: http://www.open.ac.uk/skillsforstudy

Dyma Wefannau Buddiol Eraill:

www.busnessballs.com www.vark-learn.com www.learningassistance.com www.peterhoney.com

Mnemonigion (http://www.learningassistance.com/2206/january/mnemonics.html

Cyfeirnodau

Cottrell, S (1999) The Study Skills Handbook, Macmillan, Basingstoke Fleming, N.D, (2001) Teaching and Learning Styles: VARK Strategies, Honolulu Community College, Seland Newydd Honey, P & Mumford, A (1994) The Manual of Learning Styles, Peter Honey, Maidenhead

Adran 2

Cynllunio eich dysgu

Bod yn Ddysgwr Annibynnol

Mae dysgwyr annibynnol wedi hysgogi i ddysgu, ac yn gallu rheoli eu hamser eu hunain a chanfod amser i adlewyrchu ar eu dysgu. Wedi eu hysgogi i ddysgu: · Meddwl yn bositif a datblygu strategaethau ar eu cyflawniad · Bod yn gyfrifol am eu dysgu eu hunain · Gosod nodau llawn sialens ond sydd o fewn cyrraedd · Delio ag oedi drwy ansicrwydd Yn gallu rheoli eu hamser eu hunain: · Dynodi'r hyn sy'n bwysig wrth gynllunio'r astudio · Cydbwyso astudio â bywyd cymdeithasol · Defnyddio'u hamser yn effeithiol · Gwybod lle mae eu hadnoddau ar gael · Deall y dull gorau o ddysgu iddyn nhw eu hunain

9

CYNLLUNIO EICH DYSGU

CYNLLUNIO EICH DYSGU

10

Adlewyrchu ar eu dysgu: · Adlewyrchu'n rheolaidd ar eu cynnydd · Cofnodi'r modd mae eu sgiliau'n datblygu · Deall yr adborth sydd ei angen oddi wrth diwtoriaid a'r modd i'w ddefnyddio.

Rheoli Amser

Mae llawer ohonon ni'n teimlo nad oes digon o oriau ar gael yn y dydd i wneud popeth sydd angen ei gyflawni ac y mae pawb, ar ryw adeg, yn rheoli'u hamser yn wael. Gall hyn arwain i golli dyddiadau cau, cynhyrchu gwaith heb fod ar ei orau, a theimlo'n rhwystredig a llawn stres. Ond mae'n bosibl canfod strategaethau fydd yn eich helpu i ymdopi'n well a'ch galluogi i reoli eich amser a'r astudiaethau.

Dadansoddi'r Trafferthion

Gall pawb ohonon ni fanteisio drwy gwestiynu ac efallai adolygu ein hagwedd a'n hen arferion am ein defnydd o amser. Mae rhai arferion ynghlwm wrth arferion personol ac fe allai hynny effeithio ar ein synnwyr o gyflawniad. Er enghraifft, mae rhai pobl yn teimlo eu bod ar ruthr ac yn euog, tra bod eraill yn rhwystredig am nad ydyn nhw byth yn cyflawni'r hyn ddylen nhw. Gall y pwyntiau isod eich helpu i ganfod y gofidiau a helpu i sefydlu'r strategaethau. · Adlewyrchwch a ffocysu pam eich bod yn caniatáu i chi eich hun wastraffu amser neu adael i'ch sylw i grwydro: oes tuedd ynoch chi i fod braidd yn ddiog, ydych chi'n gadael pethau hyd y funud olaf neu oes rhywbeth arall amgenach i'w wneud bob amser? Unwaith byddwch chi wedi dynodi eich nodweddion eich hunan, gallwch ddechrau meddwl sut i sefydlu strategaethau, fydd yn eich helpu i oresgyn unrhyw ddarpar rwystrau. · Dynodwch feysydd o'ch gwaith/bywyd lle hoffech chi allu rheoli eich amser yn well. · Ystyriwch: beth fydd canlyniad peidio â rheoli eich amser cystal ag yr hoffech chi? · Ym mha fodd byddech chi'n ystyried bod gennych chi eisoes sgiliau da i reoli amser?

Defnyddio Amser yn Effeithiol

Os ydych chi'n un sy'n gwastraffu amser neu adael i'ch sylw grwydro'n rhwydd, yna gall y technegau a ganlyn eich helpu: · Rhannwch dasg fawr yn rhannau gweddol hawdd eu trafod a thaclo pob un o'r rhain yn unigol. Cychwynnwch ar dasgau bach gan weithio i fyny i rai mwy anodd. · Ceisiwch wneud rhestr o 'bethau i'w gwneud' lle gallwch chi ychwanegu tasgau fel maen nhw'n codi ac yna eu croesi i ffwrdd. · Gosodwch ddyddiadau cau i chi eich hunan. Gall rhain fod naill ai'n hir dymor neu dymor byr ar ffurf rhestr 'pethau i'w gwneud' ddyddiol. Mae'n bwysig iawn i osod nodau cyflawnadwy ac adolygu'r rhestr yn gyson i wneud yn sicr eu bod nhw'n realistig.

· Blaenoriaethwch! Mae rhai tasgau'n fwy pwysig na'i gilydd. Osgowch dreulio gormod o amser ar bethau dibwys. Ysgrifennwch restr o dasgau sydd rhaid eu cyflawni, doed a ddelo, rhai sydd angen eu gwneud a rhai hoffech chi eu cyflawni. Taclwch nhw yn y drefn yna. · Ysgrifennwch amserlen neu cadwch ddyddiadur, gan osod amser penodol bob dydd ar gyfer pob tasg. Nodwch y galwadau allanol sydd ar eich amser, er enghraifft cyfrifoldebau teuluol a chymdeithasol. Mae'n bwysig canfod pa fformat sy'n eich siwtio chi. · Wrth gynllunio eich gwaith academaidd, mae'n bwysig iawn eich bod yn nodi cyfnodau yn eich amserlen ar gyfer cynllunio, ymchwilio, drafftio, ysgrifennu ac ailysgrifennu eich traethawd.

^ Gwnewch yn si wr bod eich amserlen yn realistig neu diwedd y gân fydd eich bod chi'n mynd i fod yn llawn stres!

Rhan o'r gyfrinach o ddefnyddio'ch amser yn effeithiol ydy gweithio'n ôl eich cloc corff eich hunan. Hwyrach y gwelwch chi y gallwch chi daclo'r tasgau mwyaf anodd ar adegau arbennig o'r dydd. Fe ddylech allu ateb y cwestiynau canlynol. · Ydych chi'n gweithio'n well yn y bore neu'n hwyr yn y nos? · Am faint fwyaf o amser rydych chi'n gallu gweithio'n gynhyrchiol?

Monitrwch eich Cynnydd

· Os ydych chi'n teimlo'ch bod chi'n gweithio'n rhy araf ac heb fod yn cyrraedd unman, ceisiwch newid eich ffordd o astudio, er enghraifft, gweithio gyda ffrind, achos os ydych chi'n teimlo fel hyn, yna mae'n bosibl nad chi ydy'r unig un. · Ceisiwch daclo rhywbeth arall am gyfnod byr i symud eich meddwl oddi wrh y dasg. Os ydych chi'n dal i gael trafferth ar ôl cyfnod hir, mae'n bwysig i chi gysylltu â'ch tiwtor neu berson yn eich canolfan ddysgu fydd â gwybodaeth am wasanaethau cyngor a chymorth.

Rhoi Cychwyn arni

· Os ydych chi'n cael trafferth i gychwyn, ceisiwch wneud rhestr ar ddiwedd pob sesiwn astudio o'r hyn sydd angen ei gyflawni'r tro nesaf. Drwy hynny, byddwch yn gallu mynd ymlaen â'ch gwaith a hynny'n gyflymach. · Efallai byddwch chi'n gweld ei fod o help i chi ganfod gweithgaredd byr a hawdd i ddechrau, i'ch twymo ar y cychwyn, ac yna mynd at y dasg fwyaf a mwyaf anodd yn ail.

CYNLLUNIO EICH DYSGU

11

CYNLLUNIO EICH DYSGU

12

Ymarferion

Esiampl o restr `pethau i'w gwneud' Tasg Dyddiad Targed Wedi gorffen

Amserlen Astudio Esiampl 1

ION LLUN MAW MER IAU GWEN SAD SUL Wythnos 1 Wythnos 2 Wythnos 3 Wythnos 4

Gwefan Fuddiol

http://www.open.ac.uk/skillsforstudy

Adran 3

Ymchwil a Rheoli Gwybodaeth

Bydd angen i chi wneud ymchwil am wybodaeth i'ch helpu yn eich astudiaethau academaidd am nifer o resymau: · · · · Cael dealltwriaeth o'r sefyllfa Canfod beth mae'r arbenigwyr wedi ei ysgrifennu am y pwnc Cael cefnogaeth i'ch syniadau Cael rhagor o farciau am eich aseiniad drwy ddarparu tystiolaeth eich bod wedi ymchwilio i'r pwnc

YMCHWIL A RHEOLI GWYBODAETH

13

YMCHWIL A RHEOLI GWYBODAETH

14

Chwilota'r We

Dydy gweld rhywbeth ar y We ddim yn golygu ei fod yn wir. Mae'n hanfodol felly eich bod yn gyfarwydd â defnyddio Pyrth Gwybodaeth (Information Gateways) a Chyfeiriadur Pwnc (Subject Directories). Bydd rhain yn rhoi adnoddau o ansawdd da i chi ar y we ar gyfer eich gwaith, a'r cyfan wedi eu gwerthuso gan arbenigwyr pwnc. Gall llyfrgellydd eich sefydliad roi cyngor i chi ar sut i gael gafael ar yr adnodd hwn.

Sefydlu Strategaeth Chwilota

Cyn i chi gychwyn chwilota am wybodaeth rhaid i chi fod yn glir am yr hyn rydych chi'n chwilio amdano. Rhaid i chi ganfod y geiriau arwyddocaol neu gymal fydd yn eich helpu i ganfod y wybodaeth berthnasol drwy'r peiriant chwilio. "Allweddeiriau/keywords" ydy'r enw am y geiriau neu'r cymalau hyn. Pe byddai'n rhaid i chi ymchwilio ar gyfer traethawd ar Lenyddiaeth Saesneg gyda'r teitl `Discuss the influence of Raymond Chandler on `hardboiled' American crime fiction'. Yna'r allweddeiriau ddylech chi ddefnyddio ydy `hardboiled crime fiction', `crime fiction', `American crime fiction' a `Raymond Chandler'.

Gwerslyfrau

Mewn gwerslyfrau fe gewch chi wybodaeth hanfodol fydd yn caniatáu i chi adeiladu ar eich gwybodaeth gyfredol. Drwy rhain fe allwch chi gael: · Gwybodaeth drylwyr i gau unrhyw fylchau yn eich dealltwriaeth · Cynghorion ymarferol i'ch helpu i wneud penderfyniadau · Barn arbenigol i'w ddyfynnu yn eich gwaith

Canfod Gwerslyfrau

Bydd gwybodaeth ar gael yn llyfrgell eich sefydliad am yr holl werslyfrau sydd ar gael i'w benthyg. Mae llawer o gatalogau llyfrgell bellach ar gyfrifiadur. Yn ogystal â'r wybodaeth am lyfrau, mae catalogau'n cynnwys manylion am fathau eraill o adnoddau yn y llyfrgell, er enghraifft cylchgronau, e-gylchgronau ac e-lyfrau. Mae'n bwysig eich bod yn dod yn gyfarwydd â'ch catalogau llyfrgell. Ar gyfer pob modiwl rydych chi'n ei astudio, fe fyddwch yn derbyn rhestr ddarllen. Bydd y rhestr yn cynnwys manylion o'r gwerslyfrau sy'n cael eu hargymell ar gyfer eich astudiaethau.

Sut i werthuso gwybodaeth

Er y bydd eich tiwtor wedi rhoi rhestr gynhwysfawr i chi o ddeunyddiau darllen efallai y byddwch yn dal i ddod ar draws llyfrau sydd heb eu cynnwys ond eu bod yn ymddangos yn rhai buddiol. Mae rhai technegau dylech chi fod yn ymwybodol ohonyn nhw i'ch galluogi benderfynu ydyn nhw'n addas ai peidio.

· Ai dyma'r rhifyn diweddaraf? · Pa bryd cafodd y gyfrol ei chyhoeddi? · Ydy fy nhiwtor wedi cyfeirio at yr awdur neu'r teitl mewn darlith neu diwtorial? · Ydy'r teitl yn rhoi cliw i mi am gynnwys y llyfr? · Ydy hwn yn gyflwyniad neu ganllaw i'r pwnc? Pan fyddwch chi wedi dod o hyd i'r llyfr, mae'n fuddiol i chi edrych ar y canlynol: · Tudalen y Teitl · Tudalen Cynnwys · Indecs

Erthygl mewn Cylchgronau

Mae cylchgronau yn ffynhonnell effeithiol o syniadau er mwyn datblygu eich dadleuon neu ddarlunio pwyntiau yn eich aseiniad. Mae rhai cylchgronau'n ymdrin â meysydd eang o'r pwnc, mae rhai'n ysgolheigaidd tra bod rhai'n darparu ar gyfer cynulleidfa fwy cyffredinol. Mae cronfeydd data rhai cylchgronau'n cynnwys manylion am bapurau cynhadledd a phenodau llyfrau.

Chwilota Cronfeydd Data Cylchgronau

Os ydych chi'n chwilio am erthygl perthnasol mewn cylchgrawn bydd yn arbed amser i chi chwilio bas data'r cylchgrawn. Mae bas data cylchgrawn yn cynnwys manylion am erthyglau o fewn set o gylchgronau. Fel arfer, ar gyfer pob erthygl, bydd y cronfeydd data'n cynnwys y manylion canlynol: · Enw'r awdur · Teitl yr erthygl · Teitl y Cylchgrawn · Blwyddyn ei gyhoeddi · Rhif y Gyfrol · Rhif y rhan · Rhif y Tudalen · Weithiau bydd dyfyniad neu grynodeb Os bydd dyfyniad ar gael, gall fod yn fuddiol ei ddarllen i'ch helpu i benderfynu os ydy'r erthygl yn mynd i fod yn berthnasol a'i peidio. Mae rhai cronfeydd data cylchgronau'n rhoi dolenni i fersiynau llawn o'r testun yn yr erthyglau.

YMCHWIL A RHEOLI GWYBODAETH

15

Technegau

YMCHWIL A RHEOLI GWYBODAETH

16

Llên-ladrad

Beth ydy Llên-ladrad?

Os na fyddwch chi'n rhoi gwybodaeth eglur eich bod wedi cyfeirio at waith rhywun arall, naill ai o lyfr, y rhyngrwyd, rhaglen radio neu deledu, fe'i hystyrir yn lladrad academaidd a'r enw ar hyn ydy llên-ladrad. Mae llên-ladrad yn digwydd pan fyddwch chi'n defnyddio geiriau, meddyliau neu syniadau pobl eraill a'u cyflwyno fel eich rhai chi eich hun. Mae hyn yn golygu nad ydych chi wedi cydnabod y person rydych chi wedi cyfeirio at ei waith yn eich traethawd.

Dyma rai esiamplau o lên-ladrata y mae'n rhaid i chi ei osgoi:

· Copïo'n uniongyrchol o destun air am air (os na fyddwch chi wedi ei gyfeirnodi) · Copïo ambell gymal allan o lyfrau · Lawrlwytho testun oddi ar y rhyngrwyd · Aralleirio darn o destun yn eithriadol o debyg i'r gwreiddiol · Lawrlwytho neu gopïo delweddau a lluniau heb gydnabod y ffynhonnell I osgoi cael eich cyhuddo o lên-ladrad rhaid i chi sicrhau eich bod yn gyfarwydd â'r system cyfeirnodi y disgwylir i chi ei defnyddio yn eich pwnc. Bydd eich darlithydd yn eich cynghori am y system briodol ac yn treulio amser yn dangos i chi sut i'w defnyddio. Addaswyd oddi ar "Llên-ladrad a Chwilota am Wybodaeth www.glam.ac.uk/blackboard Am ragor o wybodaeth ewch i Adran 7: Ysgrifennu Traethodau

Gwefan Fuddiol

www.open.ac.uk/safari

Adran 4

Darllen

Mae meithrin y sgil o ddatblygu technegau darllen sy'n effeithlon a dewisol yn hanfodol i danategu pob math o waith academaidd. Mae'n angenrheidiol i allu casglu gwybodaeth yn effeithlon o'r hyn fyddwch chi'n ddarllen, ond hefyd i ddysgu sut i ryngweithio'n greadigol a beirniadol â'r wybodaeth. Mae'n rhaid i fyfyrwyr fod yn ddarllenwyr disgybledig sy'n ffurfio a chynnal arfer dda mewn darllen, gan ddefnyddio eu hamser yn effeithlon i gasglu, gwerthuso a defnyddio deunydd darllen.

Pa ddulliau darllen ddylwn i ddefnyddio?

Darllen Gweithredol

· Mae'r broses o ddarllen yn golygu mwy na'r weithred o ddarllen; mae'n golygu pum maes gweithgaredd cyflenwol.

DARLLEN

17

DARLLEN

18

Arolygu, Cwestiynu, Darllen, Atgofio, Adolygu

1 2 3 4 5 Arolygu Cwestiynu Darllen Atgofio Adolygu Sgimio dros y testun Nodi cwestiynau hoffech chi gael ateb iddyn nhw Darllen drwy'r testun Mynd dros yr hyn rydych chi newydd ei ddarllen Cofnodi'r wybodaeth

Cyfeirnodau:

www.clpd.bbk.ac.uk/students/readingtextss3qr www.accd.edu/sac/history/Keller/ACCditg/SSSQ3r.htm · Mae sgimio'n golygu darllen i gael golwg cyffredinol ar yr hyn rydych chi'n ddarllen. Rydych chi'n sgim-ddarllen drwy edrych ar benawdau ac is-benawdau'r adrannau mewn llyfrau ac erthyglau hir mewn cylchgronau i benderfynu os ydyn nhw'n werth eu darllen ai peidio. · Mae sganio'n golygu chwilio ar wybodaeth benodol. Er enghraifft, fe fyddwch chi'n gwneud hyn pan fyddwch yn chwilio am enw awdur ar dudalen, neu ddyddiad, pwnc mewn indecs ayb gan ddiystyru gweddill y testun. · Mae darllen yn feirniadol yn golygu dadansoddi a chwestiynu'r hyn rydych chi'n ei ddarllen, gan herio'r rhagdybiaethau ynddo. Am ragor o wybodaeth am hyn ewch i'r Adran Dadansoddi a Dadansoddi Beirniadol ar dudalen 21.

Beth ddylwn i wneud cyn darllen gwerslyfr neu erthygl cylchgrawn?

· Rhaid i chi fod yn eitha' craff wrth ddarllen gan na fydd ganddoch chi ddigon o amser i ddarllen popeth ar eich rhestr ddarllen ac yn wir does dim angen darllen popeth. I ganfod pa destunau sy'n berthnasol i'ch pwnc neu os ydych am gael eglurhad o'ch nodiadau darlith, cychwynnwch drwy edrych ar restr o'r cynnwys neu'r indecs i fynd yn syth at y pwnc. Gallwch hefyd ddarllen penodau'r cyflwyniad a'r casgliadau i ganfod os ydy hi'n werth darllen y llyfr. Mae rhestr lyfryddiaeth dda hefyd yn arwydd eitha' da o'r math o wybodaeth a gynigir yn y llyfr/erthygl ac o'i werth. · Ceisiwch ragweld cwestiynau disgwyliad yn seiliedig ar y wybodaeth rydych yn ei cheisio h.y. holwch eich hunan"Ydy'r adran hon yn delio â phwnc 'peth-a-pheth'?" Bydd hyn yn help i chi ddarllen yn weithredol ac yn feirniadol. · Os byddwch yn darllen wrth baratoi ar gyfer traethawd, efallai byddwch angen darllen pennod neu adran o'r llyfr. Cychwynnwch drwy sganio'r adran i'w darllen, gan edrych ar benawdau ac is-benawdau i gael persbectif cyffredinol, yna ei ddarllen yn fwy manwl. · Dewiswch neu diystyrwch ddeunydd yn seiliedig ar eich sgim-ddarllen. Gwnewch yn sicr mai dim ond y deunydd perthnasol i'ch gofynion fyddwch chi'n ei ddarllen; chewch chi byth ddigon o amser i ddarllen yr holl ddeunydd ar eich rhestr ddarllen yn gyfan gwbl, heb sôn am yr holl ddeunydd sydd ar gael i chi yn ystod y cyfan o'ch bywyd academaidd.

· Os ydych chi'n sicr bod y testun rydych chi wedi ei ganfod yn briodol ar gyfer eich gofynion ymchwil, ewch yn ôl a'i ddarllen yn arafach i'w ddeall yn iawn. · Cofiwch am y cwestiynau rydych chi am gael atebion iddyn nhw a chwestiynwch yr hyn rydych yn ei ddarllen. · Dylai'r darlleniad ddod i ben gydag adolygiad o'r hyn rydych wedi ei ddarllen. Dyma'r adeg i gymharu'n hyn rydych wedi ei darllen gyda'r cwestiynau disgwyliad roeddech chi wedi eu rhagweld ar y dechrau. Gawsoch chi ateb i'r rhain, neu gawsoch chi eich siomi? · Bydd angen i chi gofnodi'r hyn sydd yn angenrheidiol.

Wedi i chi ddarllen yr adran hon ydych chi'n hyderus yngl?n â'ch sgiliau darllen effeithlon?

Am ragor o wybodaeth ewch ar y gwefannau isod: www.open.ac.uk/safari www.open.ac.uk/skillsforstudy www.bbc.co.uk/learning

DARLLEN

19

Beth dylwn i ei wneud wrth ddarllen?

DARLLEN

20

Cwestiynau disgwyliad seiliedig ar y wybodaeth rydych chi'n ei geisio

h.y. holwch eich hunan "Ydy'r adran hon yn delio â phwnc 'peth-a-pheth'? Fydda i'n cael ateb i gwestiwn peth-a-pheth?" Bydd hyn yn help i chi ddarllen yn weithredol ac yn feirniadol.

Adran 5

Meddwl yn Feirniadol

Dadansoddi a Dadansoddi Beirniadol

Ystyr dadansoddi ydi datgymalu rhywbeth i weld y rhannau ar wahân a'r modd maen nhw'n ffitio i'w gilydd. Yn ymarferol, does fawr ddim gwahaniaeth rhwng 'dadansoddi' a 'dadansoddi beirniadol. Ychwanegir 'beirniadol' ambell dro at y gair 'dadansoddi' gan ei fod yn pwysleisio y dylech chi fod yn herio dilysrwydd y wybodaeth, y canfyddiadau ymchwil a'r theorïau fyddwch chi wedi eu cynnwys yn eich traethawd. Mewn geiriau eraill, ddylech chi byth dderbyn gwybodaeth neu ddadl yr awduron fyddwch chi wedi ei ddarllen; rhaid i chi fod yn cwestiynu'n gyson pam bod hyn. Mae angen ateb wrth ofyn 'pam?'. Mae hyn yn golygu cymharu agweddau a gynigir gan yr awduron fyddwch chi wedi eu darllen. Os gwnewch chi hyn, rydych chi'n dadansoddi. Y casgliad fyddwch chi wedi ei ffurfio ­ yr agwedd fyddwch chi wedi ei chymryd ­ fydd eich barn chi. Fodd bynnag, fe fyddwch chi'n gwneud hyn i gyd drwy gefnogi'r dystiolaeth fyddwch chi wedi ei gasglu wrth ymchwilio. Mae pob traethawd sydd wedi ei ddadlau'n dda'n gallu cefnogi'r ddadl drwy gyflwyno tystiolaeth, dyma'r gwahaniaeth rhwng barn rhagfarnllyd a barn wybodus.

21

MEDDWL YN FEIRNIADOL

MEDDWL YN FEIRNIADOL

22

Mae meddwl yn ddadansoddiadol yn cynnwys ystod o brosesau:

· Camu'n ôl oddi wrth y wybodaeth a roddir a'i archwilio'n fanwl o sawl cyfeiriad · Ei archwilio'n fanwl i gadarnhau fod y wybodaeth yn gwbl gywir · Gwirio os ydy datganiad yn dilyn yn rhesymegol o'r hyn a'i rhagflaenodd · Chwilio am wendidau posibl yn y rhesymau, y dystiolaeth neu'r modd mae casgliadau'n cael eu gwneud · Cymharu'r un mater o safbwynt theoryddion neu awduron eraill · Gallu gweld ac egluro pam bod gwahanol bobl yn dod i gasgliadau gwahanol i'w gilydd · Gallu dadlau pam bod un set o agweddau, canlyniadau neu gasgliadau yn rhagori ar un arall · Gwirio i weld a oes tybiaethau cudd · Chwilio am ymdrechion i ddenu'r darllenydd i gytuno â barn

Dadansoddi Beirniadol

Mae bron pob gweithgaredd deallusol yn cychwyn â rhyw ffurf o ddadansoddiad i'w gwneud hi'n eglur beth yn union rydyn ni'n geisio ei daclo. Yn anffodus, cymerir yn ganiataol bod pawb yn gwybod sut mae dadansoddi ac nad oes angen ei ddysgu. Fodd bynnag, mae hyn ymhell iawn o fod yn wir.

Beth ydy Dadansoddi Beirniadol?

· Datgymalu gwybodaeth i wahanol syniadau a chysyniadau · Gwneud dyfarniadau gofalus am syniadau a gwerthuso ansawdd y syniadau · Ffurfio casgliadau o'r dystiolaeth fydd yn caniatáu i chi ateb y cwestiwn yn nheitl y traethawd, neu egluro maes rydych chi'n ei archwilio. · Rydych chi'n gweithredu ychydig fel barnwr mewn llys barn ­ gan bwyso a mesur y dystiolaeth a dod i gasgliad rhesymol a theg.

Nid dyma ydy Dadansoddi Beirniadol:

· Gwneud rhagdybiaethau heb eu gwirio · Cyffredinoli heb gefnogi' r wybodaeth â thystiolaeth · Derbyn gwybodaeth heb ei gwestiynu o gwbl

· Cynnig gwybodaeth gyfeiliornus neu gamarweiniol · Dweud bod yr awdur wedi dweud hyn neu ddweud y llall heb roi eich barn am y gwahaniaeth rhwng yr hyn a ddywedwyd · Cymryd safiad negyddol Mae Cottrell (1999) yn awgrym ei bod o help i ddatblygu meddwl fel ditectif wrth geisio ffurfio dadansoddiad beirniadol, boed hyn wrth ddarllen, ysgrifennu neu wrando.

Dylai Dadansoddi Beirniadol wrth ddarllen gynnwys y canlynol:

· Dynodi'r llinell o resymu yn y testun · Profi'r llinell o resymeg mewn dull beirniadol · Cwestiynu'r hyn sy'n ymddangos ar yr wyneb · Dynodi'r dystiolaeth · Gwerthuso'r dystiolaeth · Dynodi canfyddiadau'r awdur · Gwirio'r dystiolaeth sy'n cefnogi'ch casgliadau

Dylai Dadansoddi Beirniadol wrth ysgrifennu gynnwys y canlynol

· Arddangos dadl eglur · Arddangos tystiolaeth i gefnogi eich dadl · Darllen eich gwaith eich hunan yn feirniadol yn ogystal â'r cyfeirnodau · Edrych ar eich pwnc o wahanol agweddau · Ysgrifennu mewn arddull beirniadol yn hytrach nag un disgrifiadol

Dylai Dadansoddi Beirniadol wrth wrando gynnwys y canlynol:

· Gofyn cwestiynau - Pam? Pa mor bell? Faint? Pa mor aml? · Gwirio'r dystiolaeth ­ Sut gwyddon ni bod hyn yn wir? Pa mor ddibynadwy ydy'r ffynhonnell?

MEDDWL YN FEIRNIADOL

23

· Disgrifiad plaen

MEDDWL YN FEIRNIADOL

24

Sut gwyddon ni am hyn?

· Asesu dyfnder y wybodaeth a'r hyn allai fod yn digwydd dan yr wyneb?

Ymarfer 1

Wrth ddarllen, ymchwilio ac ysgrifennu, defnyddiwch y mathau isod o gwestiynu i ddatblygu eich sgiliau meddwl yn feirniadol:

Beth yw nodweddion allweddol .........? Beth yw'r prif rhagdybiaeth tu ôl i ...? Beth yw cryfderau a gwendidau ...........? Beth ydw i'n ei wybod eisoes am ...? Ym mha fodd mae 'x' a 'y' yn debyg ...? Beth dybiech chi fyddai'n digwydd pe bai ...? Pa dystiolaeth sydd yna i gefnogi ...? Beth sy'n enghraifft dda o ...? Beth ydy'r syniad allweddol ...? Beth weithiodd a beth fethodd weithio? Oes yna unrhyw osodiadau heb eu cefnogi? Beth sydd wedi ei hepgor? Sut daethpwyd i'r casgliad hwn?

Cyfeirnodau

The `Study Skills Handbook' gan Stella Cottrell, Palgrave Macmillan; 2Rev Ed edition (25 Ebrill 2003) ISBN-13: 978-1403911353

Gwefan Fuddiol

www.open.ac.uk/skillsforstudy

Adran 6

Gwneud Nodiadau

Gwneud nodiadau mewn sesiwn ddysgu

Mae'r mwyafrif o fyfyrwyr, ar bob lefel, yn ceisio ysgrifennu nodiadau manwl mewn sesiwn ddysgu, ond mae hi bron yn amhosibl i'w cofnodi mor gyflym ag y mae'r darlithydd yn siarad. Mae'n hawdd colli rhediad y sesiwn oherwydd eich bod, yn syml iawn, yn ceisio ysgrifennu popeth i lawr. Gall hyn achosi teimladau o rwystredigaeth ac annigonolrwydd. Felly, i rwystro hyn rhag digwydd, mae'n rhaid i chi weithredu strategaethau fydd yn caniatáu i chi gael cymaint â phosibl o fudd o'r sesiwn.

GWNEUD NODIADAU

25

GWNEUD NODIADAU

26

Sut mae gwneud nodiadau da mewn darlith a seminar

Paratoi ar gyfer y ddarlith

· Mwya'n y byd fyddwch chi'n wybod am y pwnc cyn eich seminar neu ddarlith, rhwydda'n y byd fydd hi i wneud nodiadau. Yn syml, mae hyn oherwydd na fydd 'na gymaint a chymaint o wybodaeth newydd ac y byddwch chi'n gwybod fwy neu lai beth i'w ddisgwyl. Un ffordd o wella eich nodiadau fyddai gweld beth ydy teitl y ddarlith ymlaen llaw, ac i wneud y gwaith darllen sydd wedi ei argymell ymlaen llaw. · Meddyliwch am y pwnc ymlaen llaw ­ sut bydd o'n berthnasol i'r hyn rydych chi wedi ei ddysgu'n barod? · Gosodwch rai cwestiynau yr hoffech gael atebion iddyn nhw.

Talfyrrwch

Meddyliwch am dalfyriadau buddiol y gallwch chi eu defnyddio. Gall rhain fod yn symbolau neu dalfyriadau arferol. = + < > i.e. e.g. n.b. c. esp. hafal, yr un fath â a, ac, hefyd ddim yn, heb gynnwys llai na mwy na hynny ydy er enghraifft dalier sylw circa, tua, oddeutu yn arbennig

Neu gallwch ddyfeisio eich talfyriadau eich hunan. Gallwch fyrhau unrhyw eiriau rydych yn eu defnyddio'n rheolaidd i fod yn un llythyren neu symbol. Fodd bynnag, mae'n bwysig peidio bod yn rhy greadigol neu fyddwch chi ddim yn cofio beth ydy ystyr eich talfyriadau!

Cynghorion ar sut i wneud nodiadau yn ystod darlith

· Os byddwch yn derbyn nodiadau papur, mae'n haws gwneud nodiadau arnyn nhw. Fydd dim raid i chi ysgrifennu cymaint gan fod peth o'r wybodaeth arnyn nhw'n barod. Gall y dull hwn arbed amser gan y bydd gwybodaeth allweddol fel y dyddiad, a theitl y sesiwn wedi ei gynnwys eisoes. · Bydd rhaid i chi ysgrifennu dyddiad y sesiwn, y teitl a'r modiwl dan sylw. Bydd rhaid i chi hefyd rifo pob tudalen i'w cadw mewn trefn. Bydd hynny'n help pan ddaw hi'n amser ysgrifennu traethawd neu sefyll arholiad.

· Peidiwch ag ysgrifennu brawddegau (mae rhain rhy hir ac yn cynnwys llawer o eiriau dianghenraid) ­ ysgrifennwch y geiriau allweddol i lawr. Gallwch ysgrifennu rhain ynghynt a bydd yn caniatáu i chi allu gwrando. Drwy wrando am y geiriau pwysicaf gallwch gofio mwy o'r ddarlith wedi hynny. Geiriau allweddol ydy'r rhai sy'n cario'r rhan fwyaf o'r wybodaeth e.e. prif bwynt ei ddadl ydy ..... · Os oes gennych chi nam golwg neu glyw, efallai byddwch chi am roi gwybod i'r darlithydd rhag iddo/i sefyll yn eich ffordd neu droi cefn tuag atoch chi. Bydd angen iddyn nhw wybod eich bod angen nodiadau neu gopïau o'r sleidiau cyn/ar ôl hynny ar gyfer astudio. Hefyd bod rhaid i nodiadau papur gael eu darparu mewn fformatau amgen fel y gallwch wneud defnydd ohonyn nhw. · Yn yr un modd, os oes, neu'ch bod yn credu bod, ganddoch chi anawsterau dysgu penodol, er enghraifft, Dyslecsia, mae'n bwysig bod y tiwtor yn gwybod ymlaen llaw pa gymorth ychwanegol neu adnoddau mewn fformat amgen fyddai o help i chi ar gyfer gwneud nodiadau. Mae gan brifysgolion wasanaethau cymorth dysgu ac ymgynghorwyr arbenigol fydd yn gallu bod o help i chi. I gael rhagor o wybodaeth am anawsterau dysgu penodol edrychwch ar y wybodaeth ar ddiwedd yr adran hon. Mae Adran 16 o'r Llawlyfr hwn yn cynnwys enwau'r rhai ddylech chi gysylltu â nhw yn eich canolfan ddysgu os ydych chi'n dymuno cael help.

Ar ôl y ddarlith gall y canlynol fod o help

· Ewch yn ôl at eich nodiadau o fewn 24 awr i lanw unrhyw fylchau, ailysgrifennu geiriau aneglur neu ychwanegu unrhyw syniadau sydd gennych ar y pwnc. · Tra bod y nodiadau'n fyw yn eich cof, sicrhewch eich bod yn eu deall. · Gwnewch yn si?r bod y strwythur yn eglur: ychwanegwch benawdau, lliwiau, ayb. i'ch helpu'n ddiweddarach. · Rhowch ddyddiad ar y nodiadau a ffeiliwch nhw i chi allu dod o hyd iddyn nhw'n rhwydd. · Defnyddiwch liwiau i amlygu pwyntiau pwysig ond dim gormod o liwiau gan y gall hyn achosi dryswch a chymryd gormod o'ch amser.

Arddulliau Gwneud Nodiadau

Mae rhai prifysgolion yn awgrymu math arbennig o arddulliau gwneud nodiadau. Mae rhai myfyrwyr yn gweld ei bod yn fuddiol i wneud eu nodiadau ar ffurf mapiau meddwl, mapiau cysyniad neu ddiagramau pry copyn.

27

GWNEUD NODIADAU

· Gwrandewch am awgrymiadau, geiriau allweddol a syniadau cylchol ddaw oddi wrth y darlithydd. Dyma rai cliwiau : 'Dyma i chi enghraifft....' 'Mae thri phwynt yn cefnogi hyn....' 'Ac yn olaf....'. Hefyd, gwrandewch am arwyddion fel 'Heddiw rydyn ni am edrych ar ....' 'Rydw i am drafod pedair prif agwedd o.....' neu 'Mae'n rhaid i mi bwysleisio bod ....'. Os ceisiwch chi ddilyn yr awgrymiadau hyn fe fydd hi gymaint yn haws i chi fod yn deall yn ddiweddarach. Peidiwch â disgwyl ei gael yn iawn ar y tro cyntaf: mae ysgrifennu nodiadau cywir yn cymryd amser ac fe wellwch chi drwy ymarfer.

Mapiau Meddwl

Y n can iatá

um

ar ar d d u l l i a

u

dy

sg

Mae mapiau cysyniadau yn caniatáu i chi weld pethau ar eu hunion a gallwch bersonoliaethu eich nodiadau, ond rhaid i chi fod yn gwbl sicr o'ch maes pwnc cyn mentro ar hyn, gan y gallan nhw fod yn dim ond geiriau a saethau dryslyd os na fyddwch chi wedi ei gynllunio.

Mapiau Cysyniad

u

yf

yr

GWNEUD NODIADAU

28

Mae teitl y ddarlith yng nghanol y papur gyda'r holl syniadau'n tyfu o'r canol tuag allan ac adrannau atodol yn fforchio oddi ar y canghennau.

Gweledol yn b

en

Dibyn nu synhw y ra u

ychioli Cynr bodaeth gwy

Gw

Crisialu

dea llt bers on wri ol

Sy

m

Perthnasol i holl ddysgwyr

io

Cysondeb Gweladwy mewn

Gwrthrychau (Pethau)

mewn cychwyn gyda Creadigrwydd gan gychwyn â er mwyn gweld Rhyngberthynas rhwng Gwahanol Rannau o'r Map

Digwyddiadau (Achlysuron)

f na

ar

dol ele

Cry

no

Dys

g

u

bo

lau

Meddwl yn Weledol

e od

l

M

^ er Pw

Cysyniadau

th ae

Mapio m

ydy sef sef Labelu â â Plant bach

ap

Gwybodaeth

Cy nry chio

li gwybodaeth gym h leth

Mapiau Cysyniad yn cynrychioli Gwybodaeth Drefnus ydy cyfuno i ffurfio Gosodiadau yn cynnwys sef Strwythur Hierarchol yn helpu Dibynnol ar Gysyniad Teimladau Cysylltiol neu'n Effeithio ar Addysgu Effeithiol Dysgu Effeithiol

ydy yn cynnwys ei angen i

sef

??? may be Croesddolenni yn dangos

Symbolau Geiriau

· Ysgrifennwch y prif thema yng nghanol darn o bapur. · Ysgrifennwch y cyfan o'r syniadau a'r geiriau allweddol perthnasol i'ch pwnc gan gychwyn o'r canol a thyfu allan ar hyd y canghennau o syniadau cysylltiol. · Gallwch roi cylch rownd neu linell gyswllt ar bob un syniad yn ôl y galw. · Wedi i chi orffen, amlygwch unrhyw syniadau cysylltiol a sortio'r pynciau. · Bydd rhai syniadau'n ffurfio'r prif benawdau, tra bod rhai eraill yn isadrannau dan y penawdau hyn. · Dylech wedyn allu gweld patrwm yn amlygu ei hunan a gallwch osod eich prif benawdau mewn trefn resymegol.

Y Model '6RS' i Wneud Nodiadau

Cam 1: Cyn Cychwyn/Ready

Cyn cychwyn y ddarlith, darparwch drwy rannu tudalennau llyfr tudalennau rhydd A4 fel yr isod: Prif Syniadau Manylion

Crynodeb

Cam 2: Cofnodi/Record

Yn ystod y ddarlith, cofnodwch y pwyntiau pwysig. Defnyddiwch bwyntiau bwled a thalfyriadau, nid brawddegau.

Cam 3: Crynhoi/Reduce

Mor fuan â phosibl, tra bod y ddarlith yn fyw yn eich cof, ewch drwy'ch nodiadau a chrynhoi'r wybodaeth yn y golofn manylion i fod yn eiriau allweddol a chymalau. Yn olaf, crynhowch y ddarlith yn eich geiriau eich hunan yn y gofod ar gyfer crynodeb ar y gwaelod.

29

GWNEUD NODIADAU

Diagram Pry Copyn

GWNEUD NODIADAU

30

Cam 4: Adrodd/Recite

Cuddiwch y golofn manylion ac ewch drwy'r awgrymiadau yn y golofn prif syniadau, gan adrodd y pwyntiau sydd yn y golofn manylion. Ailadroddwch hyn nes byddwch yn gallu cofio'r wybodaeth.

Cam 5: Adlewyrchu/Reflect

Adlewyrchwch ar yr hyn rydych chi wedi ei ddysgu. Holwch eich hunan sut mae'n berthnasol i'r wybodaeth rydych chi'n ei wybod eisoes a sut bydd yn atgyfnerthu neu'n newid eich dealltwriaeth flaenorol a'r modd y gallwch wneud defnydd o'r cyfan. Ceisiwch wneud i'r wybodaeth fod yn berthnasol i chi'n bersonol.

Cam 6: Adolygu/Review

Treuliwch ychydig funudau bob wythnos y edrych drwy eich nodiadau darlithoedd. Bydd hyn yn cadw'r syniadau'n fyw yn i'ch cof, fydd yn gryn fantais pan ddaw hi'n adeg adolygu ar gyfer arholiad.

Gwefannau Buddiol:

www.chompchomp.com www.visualthesaurus.com www.open2.net

Adran 7

Ysgrifennu Traethawd

Mae'n hanfodol eich bod yn cynllunio a strwythuro'ch traethawd cyn i chi ddechrau darllen pentwr mawr o ddeunyddiau, gan fod y broses o gynllunio'n anodd iawn os oes ganddoch chi ormod o wybodaeth i'w drefnu. Nid oes yr un strategaeth benodol ar gyfer ysgrifennu traethawd yn effeithiol gan fod dull pob myfyriwr o gynllunio traethawd yn mynd i fod yn wahanol. Rhaid i chi benderfynu beth sy'n gweithio orau i chi. Bydd y cynghorion arfer dda sy'n dilyn yn eich helpu i chi gynllunio a strwythuro eich traethawd yn effeithiol. Y maen prawf i draethawd effeithiol ydy strwythur cadarn, paragraffau wedi eu pwysoli'n gytbwys sy'n arddangos eich bod yn gallu rheoli'ch deunydd, cynnwys da, gramadeg ac atalnodi da a'r cyfan wedi ei gefnogi gyda chyfeirnodau.

YSGRIFENNU TRAETHAWD

31

YSGRIFENNU TRAETHAWD

32

Strwythur Traethawd

Fel y dywed Peck a Coyle (1999), mae'n annoeth i geisio canfod cyfeiriad eich traethawd wrth i chi ei ysgrifennu; mae'n fwy cynhyrchiol i gael ffurf eich traethawd wedi ei ddarparu cyn i chi ddechrau ei ysgrifennu. Rhannwch eich cynllun traethawd yn dair rhan; y dechrau, canol a diwedd. Nawr rhannwch y rhan ganol (prif ran eich traethawd) yn dair adran; yr adran gyntaf fydd yn gosod y ddadl, yr ail adran fydd yn mynd â'r ddadl ymhellach; y drydedd adran fydd yn dod â'r ddadl ynghyd. Os meddyliwch chi am eich cynllun fel hyn, yna bydd y traethawd yn dod i drefn ar ei union. Bydd y strwythur hwn yn addas ar gyfer unrhyw bwnc mewn prifysgol. Os dilynwch chi'r fformat hwn, byddwch, cyn creu'r traethawd, wedi ei ffurfio a'i strwythuro'n dda a bydd cyfeiriad eglur iddo.

Dyma rai canllawiau ar gyfer strwythuro'ch traethawd: Traethawd 1,000 ­ 1,500 gair

Meddyliwch am eich traethawd fel tri phwynt allweddol sydd wedi eu gosod ar ffurf wyth paragraff. Dylai pob paragraff, ac eithrio'r cyflwyniad a'r casgliad, gynnwys tua'r un nifer o eiriau a'i gilydd. Cyngor da ydy meddwl am eich traethawd ar ffurf tri prif bwynt o ddau baragraff yr un. Byddai strwythur traethawd 1,500 gair yn edrych fel hyn:

Cyflwyniad Pwynt Un Pwynt Dau Pwynt Tri Casgliad

1 2 2 2

paragraff baragraff baragraff baragraff

(150 gair)

1 paragraff

(200 gair)

Traethawd 2,500 gair

Unwaith eto, meddyliwch am eich traethawd fel tri phwynt allweddol sydd wedi eu slotio fel unarddeg paragraff, heb gyfri'r cyflwyniad a'r casgliad, gyda'r paragraffau'n cynnwys tua'r un faint o eiriau a'i gilydd. Byddai strwythur traethawd 2,500 gair yn edrych fel hyn:

Cyflwyniad Pwynt 1 Pwynt 2 Pwynt 3 Casgliad

1 3 3 3

paragraff paragraff paragraff paragraff (200 gair)

1 paragraff

Unwaith eto, meddyliwch am eich traethawd fel tri phwynt allweddol sydd wedi eu slotio fel 20 paragraff, heb gyfri'r cyflwyniad a'r casgliad, gyda'r paragraffau'n cynnwys tua'r un faint o eiriau a'i gilydd. Byddai strwythur traethawd 5,000 gair yn edrych fel hyn: Cyflwyniad Pwynt 1 Pwynt 2 Pwynt 3 Casgliad 1 6 6 6 1 paragraff pharagraff pharagraff pharagraff paragraff (150 gair)

(200 gair)

Ateb y cwestiwn:

Eich cam cyntaf wrth ysgrifennu traethawd ydy ystyried teitl y traethawd. Rhaid i chi edrych ar y geiriad a phenderfynu'n union beth mae disgwyl i chi ei wneud. Gallai fod o help i chi danlinellu'r hyn rydych chi'n gredu ydy'r geiriau allweddol yn y cwestiwn/teitl: mae rhain yn gymalau neu eiriau pwysig fydd yn penderfynu ar gynnwys, arddull a strwythur eich traethawd. Er enghraifft: Cymharwch Cyferbynnwch Beirniadwch Chwiliwch am y tebygrwydd/gwahaniaeth ac efallai dod i gasgliad pa un sydd orau. Rhowch nhw mewn cystadleuaeth i ganfod y gwahaniaeth rhyngddyn nhw. Rhowch eich barn am rinweddau'r theorïau a'r safbwyntiau, neu am gywirdeb y ffeithiau, gan gefnogi'ch dyfarniad drwy drafod y dystiolaeth neu'r rhesymeg a ddefnyddiwyd. Nodwch union ystyr geiriau neu gymal; mewn rhai achosion efallai bydd hi'n angenrheidiol neu'n ddymunol i archwilio gwahanol bosibiliadau ar gyfer y diffiniadau a ddefnyddir yn aml. Rhowch adroddiad manwl neu graffig. Ymholwch neu archwiliwch drwy ddadleuon; chwilotwch a dadleuwch; rhowch resymau o blaid ac yn erbyn. Gwnewch werthusiad o werth rhywbeth. Gwnewch o'n amlwg; dehonglwch a rhowch gyfiawnhad am rywbeth; rhowch resymau. Defnyddiwch ffigwr neu ddiagram i egluro neu esbonio neu wneud yn glir drwy ddefnyddio esiamplau diriaethol. Esboniwch yr ystyr; ei wneud yn eglur ac amlwg, fel arfer drwy hefyd roi eich dyfarniad. Rhowch ddatganiad pam eich bod yn credu bod hyn y wir. Rhowch resymau dros eich datganiad a'ch casgliad.

Diffiniwch

Disgrifiwch Trafodwch Gwerthuswch Eglurwch Darluniwch Dehonglwch Cyfiawnhewch

YSGRIFENNU TRAETHAWD

33

Traethawd 5,000 gair

YSGRIFENNU TRAETHAWD

34

Amlinellwch

Rhowch grynodeb cyffredinol. Dylai gynnwys cyfres o brif syniadau wedi eu cefnogi gan syniadau eilaidd. Peidiwch cynnwys manylion ac esiamplau dibwys. Dangoswch drwy ddadl neu resymeg bod hyn yn wir. Dangoswch y cysylltiad rhwng pethau, gan ddweud fel mae un yn achosi'r llall neu'n debyg i'r llall. Rhowch grynodeb o'r materion pwysig a beirniadwch lle bo angen. Disgrifiwch y prif bwyntiau mewn termau manwl. Byddwch yn ffurfiol. Defnyddiwch frawddegau byr, eglur. Peidiwch â chynnwys manylion nac esiamplau. Rhowch grynhoad byr cywasgedig o'r prif syniadau. Peidiwch â chynnwys manylion nac esiamplau. Dilynwch gynnydd neu hanes y testun. Rhowch y rhesymau dros rywbeth, rhowch eglurhad trylwyr. Canfyddwch y prif syniadau a dangos y cysylltiad rhyngddyn nhw a pham eu bod yn bwysig.

Profwch Cysylltwch Adolygwch Mynegwch

Crynhowch Olrheiniwch Rhowch gyfrif am Dadansoddwch

Gwnewch sylw ar Trafodwch, beirniadwch neu eglurwch yr ystyr mor llawn â phosibl. Rhestrwch Ystyriwch Rhowch enw a rhestrwch y prif syniadau fesul un. Rhifwch nhw. Archwiliwch.

Cynghorion Gwerthfawr ar Ysgrifennu Traethawd

Ysgrifennu eich Cyflwyniad

· Peidiwch a gor-fanylu; mae un paragraff yn ddigon · Dynodwch beth ydy testun/teitl y traethawd · Cychwynnwch â pharagraff sydd tua 150 gair sy'n dweud beth fyddwch chi'n ei drafod/ystyried o fewn y traethawd e.e. 'Bydd y traethawd hwn yn ystyried y tri phwynt allweddol canlynol' neu 'Bydd yr aseiniad hwn yn dynodi'n benodol y tair thema allweddol ganlynol': · Peidiwch â dechrau ateb y traethawd yn ystod y cam hwn · Peidiwch a chrwydro o gwmpas y pwnc · Mae eich tiwtor yn chwilio am gydlyniad, dealltwriaeth a mewnwelediad.

Ysgrifennu prif gorff y traethawd

Calon ysgrifennu traethawd da ydy cyflwyno dadleuon effeithiol - dylech anelu, ym mhob un traethawd bron, i wneud pwynt cyffredinol fel ymateb i ryw bwnc neu ddadl. Cofiwch bod darlithydd yn chwilio am gywirdeb, eglurder a dadl gryno. Isod mae rhai cynghorion allai helpu. Nid yw pob un yn berthnasol i bob achos.

· Gwnewch osodiad: dylai fod gennych chi rywbeth i'w ddweud a'i ddweud yn eglur. · Dyfynnwch, rhowch farn/theori i gefnogi'ch dadleuon. · Rhowch dystiolaeth ac eglurwch pam y dylid ei chredu. · Defnyddiwch esiamplau i ddarlunio'r pwynt. · Defnyddiwch resymeg. · Ceisiwch ragweld y gwrthwynebiad: beth ydy'r dadleuon yn erbyn rhywbeth. · Addaswch eich dadl os ydy'r gwrthddadleuon yn rhai cryf. · Rhowch drefn ar eich pwyntiau i wneud eich dadl yn fwy credadwy. · Byddwch yn fanwl gywir. · Byddwch yn gyson yn yr hyn rydych yn ei ddweud. · Osgowch wneud beirniadaeth bersonol. · Osgowch safbwyntiau personol heb eu cefnogi gyda dadansoddiad/tystiolaeth. · I orffen, ailadroddwch eich gosodiad, gan grynhoi'r pwyntiau allweddol.

Ysgrifennwch eich Casgliad

· Ysgrifennwch un paragraff sydd tua 10% o gyfanswm yr holl eiriau · Crynhowch, gan grynhoi'r pwyntiau allweddol yn eich traethawd · Peidiwch cyflwyno unrhyw syniadau newydd: dylai eich holl syniadau fod wedi cael eu trafod eisoes · Osgowch gyflwyno dyfyniadau ­ dylai'r rhain fod wedi eu cynnwys ym mhrif gorff eich traethawd.

Datblygu eich dadleuon mewn traethodau

Mynegwch eich barn yn gynnar yn y traethawd a chyflwynwch ddadleuon clir i'w chefnogi. Dylai eich safbwynt fod yn un sy'n gyson drwy gydol y traethawd

Cynigiwch dystiolaeth ddibynadwy neu esiamplau i gefnogi'ch dadl. Mae tystiolaeth ddibynadwy yn dystiolaeth rydych wedi ei ddarllen mewn testun, erthyglau, newyddiaduron, gwefannau ayb sy'n rhai cyfrifol ac awdurdodol

35

YSGRIFENNU TRAETHAWD

· Dynodwch y datganiad sy'n broblem: beth ydy'r pwnc neu'r gwrthdaro?

YSGRIFENNU TRAETHAWD

36

Dangoswch darddiad y dystiolaeth: drwy enwi'ch ffynonellau a rhestru'ch holl ffynonellau yn y cyfeirnodau neu'r adran llyfryddiaeth ar ddiwedd eich traethawd

Dangoswch eich bod yn ymwybodol o ddadleuon sy'n groes i'ch rhai chi ac wedi eu hystyried. Bydd rhaid i chi grynhoi'r gwrthddadleuon yn eglur, yn gywir ac heb eu llurgunio yn eich traethawd

Dangoswch pam i chi benderfynu bod y dadleuon rydych wedi dewis eu cynnig yn eich argyhoeddi'n fwy na dadleuon eraill

Cynghorion ar Ddiwyg Traethawd i'w Gyflwyno

1. Dilynwch y canllawiau a roddir ar sut dylech chi fod yn cyflwyno eich traethawd e.e. darparwch ddogfen wedi ei theipio, sy'n ddarllenadwy a defnyddiwch y bylchau priodol rhwng y llinellau a'r ffontiau addas. 2. Gofalwch wirio eich sillafu bob amser. Gall camsillafu golli marciau i chi. Defnyddiwch eiriadur neu raglen cywiro sillafu eich cyfrifiadur a cheisiwch gael rhywun i brawf ddarllen eich traethawd. 3. Gwiriwch eich bod wedi mynd drwy'r holl brosesau sydd eu hangen wrth baratoi eich traethawd. (gweler y rhestr wirio ar ddiwedd yr adran hon). 4. Defnyddiwch eiriau trosiannol a chysylltiol i gysylltu syniadau a dadleuon yn eich brawddegau a pharagraffau.

I ychwanegu gwybodaeth

Yn ychwanegol, eto, ynghyd â, hefyd, ac, a, un arall, yn ogystal â, heblaw, er enghraifft, ac ymhellach, yn yr un modd, mwy na hynny, ac yn ail.

I grynhoi neu gloi

Felly, drwodd a thro, o ganlyniad, oherwydd hyn, ac yn olaf, i gloi, i grynhoi.

I gyferbynnu dau beth neu ddangos y gwahaniaeth

Ar y llaw arall, o'u cymharu â, fodd bynnag, ond, mewn gwrthgyferbyniad, yn groes i hyn, fel arall, er hynny, eto.

Unwaith eto, fel y dangoswyd, fel y dynodwyd, fel yr amlygwyd, yn amlwg, yn eglur, am y rheswm hwn, yn wir, i bwysleisio.

I arddangos tebygrwydd

Unwaith eto, yn gymharol, yn cyd-fynd, yn cydredeg, yn yr un modd, yn yr un dull, felly hefyd.

I egluro

A ddiffinnir fel, yn wahanol, mewn geiriau eraill, yn yr modd, o'i roi fel arall, i esbonio, i egluro, o'i ailadrodd, a welir fel.

I gael dilyniant yn eich dadl

Cyn, yn olaf, yn gyntaf, ar y dechrau, i gydredeg, yn ddiweddarach, yr un modd, yn ail, wedi hynny, i gloi.

Sut bydd eich tiwtor yn asesu'ch traethawd?

Mae tiwtoriaid yn defnyddio rhestr wirio neu ganllawiau tebyg i'r un isod ar gyfer asesu traethodau a gwaith ysgrifenedig arall. Bydd yn fuddiol i chi hunanasesu eich traethawd drwy ei gymharu â'r canllaw, ac adolygu eich gwaith yn unol â'r asesiad o gryfderau a gwendidau eich traethawd.

Cynnwys:

· Gwaith darllen cefndirol · Dealltwriaeth o'r pwnc · Dealltwriaeth o faterion damcaniaethol · Perthnasedd yr ateb i'r cwestiwn · Cyflwyniad cadarn · Dadleuon clir · Defnydd o dystiolaeth briodol · Dadansoddiad a gwerthusiad · Casgliad Addas

37

YSGRIFENNU TRAETHAWD

I bwysleisio pwynt

YSGRIFENNU TRAETHAWD

38

Diwyg y Cyflwyniad

· Darllenadwy, wedi ei gyflwyno'n dda, taclus · Wedi ei strwythuro'n dda · Y sillafu'n gywir · Cydlynol (yn llifo, cyswllt rhwng gwahanol gamau o'r ddadl) · Strwythur y paragraffau (eu hyd, eu trefn) · Defnydd addas o derminoleg · Enwau'r awduron wedi eu sillafu'n gywir · Cyfeirnodau a llyfryddiaeth · Cryfderau'r gwaith hwn · Gwendidau'r gwaith hwn · Sut gellid gwella'r traethawd hwn

Ymarfer 1

Rhestr Wirio Treuthawd

· Ydw i wedi ateb y cwestiwn? · Ydw i wedi delio â'r cyfan o'r holl agweddau? · Ydw i wedi delio â'r agweddau hyn yn ddigon trylwyr? · Ydy'r cynnwys yn berthnasol? · Ydy'r cynnwys yn gywir? · Ydw i wedi trefnu'r deunydd yn rhesymegol?

Sillafiadau all achosi trafferth

Absenoldeb Anobeithiol Hunangofiant Fyny Carreg Cant Dymunol Ysgrifennydd Anodd Annwyd Hunangofiannau Felly Caregog Cannoedd Annymunol Ysgrifenyddes Annwyd Diwydiant Penderfynu Wedyn Pennill Punt Difyr ayb Annibynnol Diwydiannau Tynnu Yfory Penillion Punnoedd Annifyr

Cofiwch: does dim o'i le mewn defnyddio geiriadur neu Thesawrws ­ mae pawb arall yn gwneud hynny.

Gwefannau Buddiol

Dyma i chi lyfr ardderchog ar sut i ysgrifennu traethawd, sef un Peck & Coyle: The Student's Guide to Writing: Grammar Punctuation and Spelling (1999) www.open.ac.uk/skillsforstudy www.chompchomp.com/ http://www.visualthesaurus.com/ www.open2.net

YSGRIFENNU TRAETHAWD

39

Ymarfer 2

YSGRIFENNU TRAETHAWD

40

Adran 8

Ysgrifennu Adroddiad

Adroddiad ydy datganiad o ganlyniadau astudiaeth neu am unrhyw fater y mae angen cyflwyno gwybodaeth benodol arno

(Oxford English Dictionary - cyfieithiad)

Mae adroddiadau yn ffurf o ysgrifennu sydd wedi ei strwythuro'n fanwl iawn, yn aml yn dilyn confensiynau sydd wedi eu gosod i gael fformat unffurf. Mae strwythur a chonfensiwn mewn adroddiadau ysgrifenedig yn pwysleisio'r broses ddefnyddiwyd i gasglu'r wybodaeth lawn cymaint â'r wybodaeth ei hunan.

YSGRIFENNU ADRODDIAD

41

YSGRIFENNU ADRODDIAD

42

Traethawd neu Adroddiad?

Y gwahaniaeth pennaf rhwng traethawd ac adroddiad ydy'r arddull a'r strwythur. Mae traethawd yn adlewyrchiad o faint ydych chi'n ei wybod am agwedd arbennig o'r pwnc. Mae adroddiad yn gofnod a nodir neu farn a fynegir yn ffurfiol yn dilyn astudiaeth, ystyriaeth neu gasglu gwybodaeth. Mae'n seiliedig yn bennaf ar ffeithiau h.y. bydd canran uwch ohono'n ffeithiol, disgrifiadol mewn strwythur pur ffurfiol. Yn wahanol i draethawd, nid pwrpas adroddiad ydy dadlau ond yn hytrach cyflwyno gwybodaeth/ffeithiau, er y gellir defnyddio canlyniadau adroddiad fel sail trafodaeth. Defnyddir y mwyafrif o adroddiadau i ddadansoddi sefyllfa (problem fel arfer) dadlennu canlyniadau ac argymell sut i weithredu. Yn wahanol i draethawd, gall adroddiad gyflwyno peth gwybodaeth ar ffurf pwyntiau bwled. Yn ystod cyfnod eich astudiaeth efallai y gofynnir i chi ysgrifennu gwahanol fathau o adroddiadau, gan ddibynnu ar y pwnc rydych chi wedi ei ddewis. Gallai rhain fod yn adroddiadau labordy, adroddiadau technegol, adroddiad am leoliad gwaith neu ymweliad diwydiannol, adroddiad am daith neu waith maes. Gall pwrpas adroddiadau amrywio'n fawr, ond bydd angen strwythur ffurfiol a chynllunio gofalus ar bob un, gan gyflwyno'r deunydd mewn dull rhesymegol gan ddefnyddio iaith eglur a chryno. Mae'r adran isod yn archwilio pob cam o ddatblygiad eich adroddiad, gan wneud argymhellion am strwythur a thechneg.

Camau Ysgrifennu Adroddiad

Dyma'r camau sydd rhaid eu dilyn wrth ysgrifennu adroddiad: · gwneud yn sicr beth ydy eich cylch gorchwyl · cynllunio'ch gwaith · casglu eich gwybodaeth · trefnu a strwythuro eich gwybodaeth · ysgrifennu eich drafft cyntaf · gwirio ac ailddrafftio.

Cylch Gorchwyl

Cylch gorchwyl adroddiad ydy'r datganiad tywys a ddefnyddir i ddiffinio sgôp eich ymchwiliad. Rhaid i chi fod yn glir o'r dechrau beth ofynnwyd i chi ei wneud. Fe fyddwch chi efallai wedi derbyn yr aseiniad gan eich tiwtor ond efallai bod angen i chi drafod hyn ymhellach i ganfod yr union bwnc a phwrpas yr adroddiad. Pam gofynnwyd i chi ei ysgrifennu? Bydd gwybod beth yw'r bwriad yn help i chi gyfathrebu eich gwybodaeth yn gliriach a bydd yn help i chi fod yn fwy dethol wrth gasglu eich gwybodaeth.

Bydd cynllunio gofalus yn help i chi ysgrifennu adroddiad eglur, cryno ac effeithiol, gan roi amser digonol i bob un cam o'r datblygiad cyn ei gyflwyno. · Ystyriwch yr adroddiad yn ei gyfanwaith · Rhannwch y dasg o ysgrifennu'r adroddiad i wahanol rannau · Faint o amser sydd gennych chi i ysgrifennu'r adroddiad? · Sut mae rhannu hyn i'r gwahanol gamau cynllunio? · Gosodwch ddedlein i chi eich hunan ar gyfer pob cam o'r gwaith · Gwnewch amlinelliad o strwythur eich adroddiad · Gosodwch amserlen resymol i'r gwaith er mwyn gorffen erbyn y dedlein a nodwyd. Y broses o gasglu a dethol y wybodaeth ydi'r rhannau sy'n cymryd mwyaf o amser yn aml, ac hefyd gwirio ac adolygu'ch adroddiad.

Casglu Gwybodaeth

Mae nifer o gwestiynau y dylech chi eu gofyn i'ch hunan yn ystod y cam hwn: · Pa wybodaeth ydych chi ei angen? · Ble mae dod o hyd i'r wybodaeth? · Faint sydd ei angen arnoch chi? · Sut ydych chi am gasglu'r wybodaeth? · Ym mha drefn ydych chi am ei osod? Efallai bod llawer o'r wybodaeth gennych chi'n barod fel canlyniadau arbrawf labordy neu ddisgrifiad o'r dull o gasglu data. Fodd bynnag, hwyrach byddwch chi angen deunydd arall megis gwybodaeth am astudiaethau ymchwil, neu adolygiadau llenyddol. Efallai bydd angen i chi wneud cyfweliadau neu ymweld â llyfrgell y brifysgol i gasglu'r holl wybodaeth rydych chi ei angen. · Gwnewch restr o'r wybodaeth sydd ei angen arnoch chi. · Gwnewch gynllun gweithredu gan nodi sut byddwch chi'n casglu'r wybodaeth dan sylw.

YSGRIFENNU ADRODDIAD

43

Cynllunio'ch Adroddiad

YSGRIFENNU ADRODDIAD

44

Rhoi trefn ar y wybodaeth

Un dull buddiol o drefnu eich gwybodaeth yn bynciau ydy cael sesiwn trafod syniadau i'w gosod ar 'ddiagram pry copyn'. Cewch ragor o wybodaeth ar sut i drefnu deunydd mewn adran arall o'r Canllaw Astudio hwn, yn Adran 6, Gwneud Nodiadau, tud. 25.

Strwythuro'ch Adroddiad

Buom yn trafod yn gynharach am y gwahanol fathau o adroddiadau sydd i'w cael, fel adroddiadau labordy neu adroddiad ar leoliad mewn diwydiant. Gofalwch bob amser holi'r person sydd wedi comisiynu'r adroddiad (eich tiwtor, goruchwylydd eich lleoliad) beth yn union ddylech chi ei gynnwys yn yr adroddiad a'r modd y dylid ei gyflwyno. Mae'r elfennau canlynol i'w cael mewn llawer math o wahanol adroddiadau: · Tudalen deitl · Cydnabod diolch · Cynnwys · Crynodeb · Cyflwyniad · Methodoleg · Canlyniadau neu Ganfyddiadau · Trafodaeth · Casgliadau ac Argymhellion · Cyfeirnodau · Atodiadau Fe fyddwn ni nawr yn edrych yn fanylach bob un o'r rhain yn eu tro.

Tudalen y Teitl

Dylai hon gynnwys teitl yr adroddiad (gan roi arwydd manwl o'r testun dan sylw), enw'r awdur, modiwl, cwrs a'r dyddiad.

Cydnabod diolch

Dylech fod yn cydnabod unrhyw help rydych chi wedi ei gael wrth gasglu'r wybodaeth ar gyfer yr adroddiad. Gall hyn fod oddi wrth lyfrgellwyr, technegwyr neu staff y ganolfan gyfrifiadurol.

Dylech restru'r holl brif adrannau yn eu trefn gan roi rhif y tudalennau. Os oes yna siartiau, diagramau neu dablau wedi eu cynnwys, dylid rhestru'r rhain ar wahân dan bennawd fel 'Rhestr o'r darluniau' ynghyd â rhifau'r tudalennau.

Crynodeb

Paragraff byr ddylai hwn fod yn crynhoi prif gynnwys yr adroddiad. Dylai gynnwys datganiad byr o'r brif dasg, y dulliau a ddefnyddiwyd, y casgliadau a ganfuwyd ac unrhyw argymhellion a wneir. Dylai'r crynodeb fod yn gryno, yn addysgiadol ac yn annibynnol oddi wrth yr adroddiad. Ysgrifennwch yr adran hon wedi i chi orffen ysgrifennu'r adroddiad.

Cyflwyniad

Dylai hwn osod cyd-destun a sgôp yr adroddiad a dylai hefyd gynnwys eich cylch gorchwyl. Nodwch eich amcanion yn glir, diffiniwch y terfynau sydd i'r adroddiad, amlinellwch y dull o ymchwilio, rhowch gefndir byr a nodwch y datblygiad a ragwelir.

Methodoleg

Yn yr adran dylech nodi sut y bu i chi gynnal yr ymchwil. Wnaethoch chi gyfweld neu ddefnyddio holiaduron? Sut casglwyd y data? Pa fesuriadau wnaethoch chi? Sut gwnaethoch chi ddewis y rhai i gael eu cyfweld? Cyflwynwch y wybodaeth yn rhesymegol ac yn gryno.

Canlyniadau neu Ganfyddiadau

Cyflwynwch eich canlyniadau yn y dull symlaf posibl. Mwyaf cymhleth y bydd y wybodaeth yn edrych, mwyaf anodd fydd hi i'w dehongli. Mae nifer o ffyrdd i gyflwyno canlyniadau, gan gynnwys Tabl, Graff, Siart Gylch, Siart Bar neu Ddiagram.

Rhestr wirio

· Ydy eich diagramau / darluniau wedi eu labelu'n eglur? · Oes teitl ar bob un? · Ydy'r cysylltiad rhwng y testun a'r diagram yn eglur? · Ydy'r penawdau'n fanwl? · Ydy echelinau'r graffiau wedi eu labelu'n eglur? · Os modd dehongli'r tablau'n rhwydd? · Ydych chi wedi cadw at unrhyw reolau hawlfraint wrth gynnwys darluniau/tablau o ddogfennau sydd wedi eu cyhoeddi?

45

YSGRIFENNU ADRODDIAD

Cynnwys

YSGRIFENNU ADRODDIAD

46

Trafodaeth

Dyma'r adran lle gallwch chi ddadansoddi a dehongli eich canlyniadau yn seiliedig ar y wybodaeth a gasglwyd gennych chi, gan egluro'r arwyddocâd. Dynodwch y materion pwysig ac awgrymwch eglurhad am eich canfyddiadau. Dylech amlinellu unrhyw broblemau a wynebwyd a chyflwyno agwedd gytbwys.

Casgliadau ac Argymhellion

Dyma'r adran o'r adroddiad sy'n crynhoi'r prif feysydd trafod. Dylid eu cyfleu'n eglur a ddylech chi ddim cyflwyno unrhyw wybodaeth newydd . Efallai y byddwch yn dymuno rhestru eich argymhellion mewn adran ar wahân neu eu cynnwys gyda'r casgliadau.

Cyfeirnodau

Mae'n bwysig eich bod yn rhoi manylion cywir am yr holl waith gan awduron eraill y cyfeiriwyd atyn nhw o fewn yr adroddiad. Dylai'r manylion gynnwys: · Cyfenw a llythrennau enwau cyntaf yr awdur · dyddiad cyhoeddi · teitl y llyfr, papur neu gylchgrawn · cyhoeddwyr · man cyhoeddi · rhif tudalen · manylion rhifyn o gyfrol unrhyw erthygl Dylid rhestru pob cyfeirnod yn nhrefn enw'r awdur yn y wyddor. Gwnewch yn si?r bod eich cyfeirnodau'n fanwl gywir ac yn gynhwysfawr.

Atodiadau

Mae atodiad yn cynnwys gwybodaeth ychwanegol sy'n berthnasol i'r adroddiad ond sydd ddim yn hanfodol i'r prif ganfyddiadau. Mae hyn yn cynnig gwybodaeth ychwanegol ar gyfer y darllenydd ond na ddylai'r adroddiad ddibynnu ar hyn. Dylech gynnwys manylion o gwestiynau cyfweliadau, data ystadegol, geirfa termau, neu wybodaeth arall allai fod yn fuddiol.

Arddull ysgrifennu

There are several points that you will need to consider when you are writing your report: Personol neu amhersonol?

Mae'r dull personol fel hyn - 'Rydw i'n argymell.....' Mae'r dull amhersonol fel hyn - 'Argymhellir bod......' Mae'r dull personol yn caniatáu i chi ysgrifennu brawddegau byr, bachog. Mae'r amhersonol yn fwy ffurfiol ac ystyriol. Byddwch yn ymwybodol o'r gwahaniaeth a pheidiwch â chymysgu'r ddwy arddull.

Symlrwydd

Dylai'r rhan fwyaf o adroddiadau ysgrifenedig osgoi defnyddio iaith rhy gymhleth. Os mai diebn yr adroddiad ydy perswadio, briffio neu gyfiawnhau, rhaid i'r neges fod yn glir. Mwy na hynny, peidiwch a boddi cyflwyniad ffeithiol o ddata gyda brawddegau maith soffistigedig. Osgowch ddefnyddio jargon diangen. Mae hyn y drysu'r darllenydd mwyaf deallus. Gofalwch bod eich talfyriadau yn rhai safonol. Yn aml mae awduron yn defnyddio eu jargon eu hunain i osgoi'r boen o ysgrifennu pethau'n llawn. Gwyliwch rhag ffwndro'ch darllenydd.

Defnydd o Iaith

Dylai'r rhan fwyaf o adroddiadau osgoi defnyddio iaith oddrychol. Er enghraifft byddai cofnodi rhwybeth sydd wedi newid ei liw fel "mynd o wyrdd syfrdanol i las prydferth" yn gosod eich safonau chi ar ganlyniad mesuradwy. Beth ydy ystyr "prydferth" i chi? Beth fyddai hyn yn ei olygu i'r darllenydd? Yn gyffredinol, does dim lle i iaith mor oddrychol a phersonol wrth ysgrifennu mewn maes mor wrthrychol ag ysgrifennu adroddiad.

Gosodiad

Mae gan y mwyafrif o adroddiadau system rhifo esgynnol. Y dull mwyaf cyffredin ydy'r drefn 'ddegyddol'. Rhoddir rhifau unigol arabig i'r prif adrannau - 1, 2, 3 ac yn y blaen. Gellir rhannu isadrannau i fod yn rhifau degyddol - 1.1, 1.2, 1.3 ac yn y blaen. Gellir rhannu'r isadrannau ymhellach fel hyn - 1.11, 1.12, 1.13 ac yn y blaen. Byddai esiampl o strwythur yn edrych fel hyn: 1. Cyflwyniad 1.1............... 1.11 ............... 1.2 ............... 1.21 ............... 2. Methodoleg 2.1 ............... 2.11 ............... 2.12 ...............

47

YSGRIFENNU ADRODDIAD

Bydd eich tiwtor yn dweud wrthoch chi prun ai ddylech chi fod yn ysgrifennu'ch adroddiad mewn arddull 'bersonol' neu 'amhersonol'.

YSGRIFENNU ADRODDIAD

48

Cyflwyno'r gwaith

Bydd y canllawiau isod yn help i chi gynhyrchu adroddiad sy'n hawdd i'w ddarllen: · Gadewch ymylon llydan i'r dudalen ar gyfer ei rwymo ac ar gyfer sylwadau adborth eich tiwtor. · Dylai paragraffau fod yn fyr a chryno. · Dylai penawdau fod yn glir ­ wedi eu hamlygu mewn inc trwm neu wedi eu tanlinellu · Dylai diagramau a lluniau fod wedi eu labelu a'u rhifo. · Dylid rhestru pob uned safonol, mesuriadau a therminoleg dechnegol mewn rhestr geirfa yng nghefn eich adroddiad.

Ailddrafftio a Gwirio

Unwaith byddwch chi ysgrifennu drafft cyntaf eich adroddiad bydd angen i chi ei wirio drwyddo. Mae weithiau'n gwneud synnwyr eich bod yn ei adael ar eich desg am ddiwrnod neu ddau os oes gennych chi amser i hynny. Bydd hyn yn gadael bwlch clir ar ôl y cyfnod dwys o ysgrifennu, fel gallwch edrych ar eich gwaith yn fwy gwrthrychol. Aseswch eich gwaith yn y meysydd hyn: · Strwythur · Cynnwys · Arddull · Eglurder a manylder eich gwaith. Defnyddiwch y rhestr wirio ar gyfer ysgrifennu adroddiad sydd ar ddiwedd yr adran hon i wirio eich adroddiad. Efallai hoffech chi gynnal gwerthusiad mwy ffurfiol.

Crynodeb

Mae'r sgil o allu mynegi eich hunan yn eglur a chryno yn un pwysig ac yn un y gellir ei wella'n ddirfawr drwy drefnu pob adroddiad mewn dull sydd wedi ei gynllunio a'i ffocysu. Bydd y sgiliau sydd eu hangen i ysgrifennu adroddiad yn eich helpu i grynhoi a chanolbwyntio gwybodaeth, gan wneud casgliadau gwrthrychol o ddata manwl.

Ymarfer

Rhestru Wirio Ysgrifennu Adroddiad

· Ydy'r tudalen deitl yn cynnwys: y teitl, eich enw, modiwl/manylion y cwrs? · Ydych chi wedi cydnabod pob ffynhonnell o gymorth? · Ydych chi wedi cynnwys tudalen o'r cynnwys ac wedi rhestru pob prif adran yn eu trefn?

· Ydych chi wedi cynnwys crynodeb, sy'n disgrifio'r prif dasgau, y dulliau ddefnyddiwyd, y casgliadau rydych wedi eu gwneud, yr argymhellion a wneir? · Ydy eich Cyflwyniad yn cynnwys y cylch gorchwyl, cyfyngiadau'r adroddiad, amlinelliad o'r dulliau, cefndir byr o'r pwnc? · Ydych chi wedi cynnwys adran ar fethodoleg yn dangos ffurf yr ymchwiliad rydych chi wedi ei gynnal a'r ffordd roeddech chi'n casglu data? · Ydy eich diagramau'n eglur a syml, wedi eu labelu'n glir, ac yn berthnasol i'r testun cyfagos? · Yn eich prif drafodaeth, ydych chi wedi dynodi'r meysydd trafod allweddol, wedi awgrymu eglurhad am eich canfyddiadau, ynghyd â phroblemau a wynebwyd? · Ydych chi wedi darparu cyflwyniad sy'n gytbwys? · Ydy eich casgliadau a'ch argymhellion yn clymu'r cyfan o'ch prif syniadau ac yn osgoi cyflwyno unrhyw wybodaeth newydd? · Ydy eich cyfeirnodau'n fanwl gywir, yn gyflawn ac wedi eu rhestru yn nhrefn y wyddor? · Yn yr Atodiadau, ai dim ond gwybodaeth atodol ydych chi wedi ei gynnwys? · Ydych chi wedi defnyddio iaith glir a chryno? Ydy eich brawddegau'n fyr ac yn ddijargon? Ydy eich paragraffau wedi eu ffocysu'n fanwl? Ydych chi wedi defnyddio arddull bersonol neu amhersonol? · Gosodiad ­ Ydych chi wedi labelu pob adran yn glir? Ydy eich dull labelu'n gyson drwy'r adroddiad? · Cyflwyno'r gwaith ­ Ydych chi wedi gadael digon o ymylon i'r tudalennau ar gyfer ei glymu ac ar gyfer adborth y tiwtor? Ydy eich penawdau'n eglur? Ydych chi wedi gwirio'r sillafu?

Gwefan Fuddiol

http://www.open.ac.uk/skillsforstudy/information-report-or-description.php

Cyfeirnodau

http://www.lboro.ac.uk/service/ltd/campus/reportwr.pdf Canllawiau Sgiliau TG ­ "The Information Technology Skills Guide" http://www.lboro.ac.uk/library/skills/report.html http://www.mdx.ac.uk/www/study/Reports.htm

YSGRIFENNU ADRODDIAD

49

· Ydych wedi rhestru'r holl luniau?

YSGRIFENNU ADRODDIAD

50

Mae adroddiadau'n amrywio o ran eu pwrpas,

ond bydd rhaid i bob un gael strwythur ffurfiol a'i gynllunio'n ofalus, gan gyflwyno'r deunydd mewn dull rhesymegol a defnyddio iaith eglur a chryno.

Adran 9

Dyddlyfrau Dysgu

Adlewyrchu a gwneud y defnydd gorau o Ddyddlyfrau Dysgu

Mae Dyddlyfr Dysgu ( sy'n cael ei alw weithiau'n ddyddlyfr ystyriol neu log dysgu) yn ddogfen neu gofnod gynyddol (heb fod yn annhebyg i ddyddiadur) sy'n seiliedig ar eich profiadau, eich sylwadau a'ch argraffiadau fel dysgwr. Mae'n gofnod personol ac felly hwyrach byddwch am gadw ei gynnwys yn breifat, er bod cadw blog cyfrifiadurol (weblog) yn dod yn ddull mwy poblogaidd (ac weithiau'n un cyhoeddus iawn) o gadw dyddlyfr. Yn yr ystyr uchod, mae dyddlyfr yn wahanol i log gan bod log yn fwy o gofnod o ddyddiadau, digwyddiadau a gweithgareddau. Yr elfen allweddol mewn dyddlyfr ydy natur adlewyrchol y cynnwys fel dull o helpu eich datblygiad fel dysgwr actif sydd yng nghanol y gwaith. Mae cael cyfle aml i ystyried eich teimladau a'ch profiadau wrth i chi ysgrifennu yn llawn mor bwysig a'r cofnod ysgrifenedig ei hunan.

DYDDLYFRAU DYSGU

51

DYDDLYFRAU DYSGU

52

Gall dyddlyfr adlewyrchol fod ar un o ddau ffurf:

1. Cofnod personol wedi ei gadw gan y myfyriwr/wraig i'w dibenion personol (h.y. cynnwys preifat). 2. Cofnod wedi ei ddogfennu am eich profiadau dysgu sy'n cael ei gyflwyno fel rhan sydd ei angen o'ch cwrs (yn aml bydd y ffurf hwn yn cael ei asesu ac fel arfer mae ar ffurf blog neu we-flog).

Pa fath o ddeunydd allai fod yn mynd i ddyddlyfr adlewyrchol?

· Myfyrdodau a nodiadau ar faterion sy'n codi wrth ddarllen neu o drafodaeth seminar; gweithgareddau hoffech chi ystyried ymhellach. · Cwestiynau gododd yn eich pen yn dilyn pwyntiau wnaed mewn deunydd roeddech chi'n ei ddarllen ar y pwnc. · Mor fuan â phosibl ar ôl mynychu dosbarth neu ddarlith, mae'n syniad da i atgyfnerthu'ch dysgu drwy grynhoi'r elfennau allweddol. Ceisiwch ddynodi cwpwl o bwyntiau pwysig ynghyd ag unrhyw fanylion neu dystiolaeth atodol. Gwnewch hyn drwy ei gofio i ddechau ac yna cymharu'ch atgofion a syniadau â'r rhai sydd yn eich nodiadau papur oddi wrth y tiwtor. Pa mor dda maen nhw'n cymharu? Oes yna fylchau yn y wybodaeth y bydd angen i chi eu cau? · Nodiadau a sylwadau'n seiliedig ar eich darllen ehangach h.y. nid yn unig o'r llyfrau ac erthyglau argymhellir neu gynigir gan eich tiwtoriaid. Ym mha ffordd mae'r wybodaeth yn cyfoethogi (neu'n gwahaniaethu oddi wrth) yr hyn rydych chi wedi bod drwyddo yn y dosbarth neu drafodaeth seminar? · Eich teimladau ac argraffiadau am eich cynnydd ar y cwrs; ydy pethau'n mynd yn dda neu ydych chi'n cael problemau mewn rhai meysydd? Beth ydy'r problemau a sut gellir eu goresgyn neu eu diddymu? Os ewch am help at diwtor neu gynghorydd myfyrwyr, a ydy hyn yn fuddiol ac effeithiol? · Eich myfyrdodau am y cwrs ei hunan: y dulliau addysgu a dysgu sy'n cael eu defnyddio; ydyn nhw'n cwrdd â'ch anghenion? Sut gallwch chi addasu'r arlwy sy'n cael ei gynnig i siwtio eich dewis o arddull dysgu er mwyn manteisio orau ar eich profiad dysg? · Os ydy dyddlyfr dysgu'n rhan o ofynion eich cwrs a'ch bod yn ei gyflwyno ar-lein neu fel atodiad e-bost, dylai unrhyw sylw nad ydych yn dymuno i'ch tiwtor ei weld gael ei gadw mewn fersiwn ar wahân! · Nid oes raid i ddyddlyfr dysgu gael ei gyfyngu i destun a nodiadau, gallai hefyd gynnwys diagramau, bras ddarluniau, mapiau meddwl ac unrhyw beth arall sy'n cynorthwyo i gadw cofnod buddiol. Cofiwch bob amser mai pwrpas sylfaenol dyddlyfr adlewyrchol ydy mai chi, y dysgwr, ddylai fod yr un sy'n cael y budd pennaf oddi wrtho. Does dim dull gwell o glirio eich syniadau nac o ddatrys ambell faes dryslyd na thrwy ysgrifennu'r cyfan i lawr. Efallai eich bod yn tybio pam ei fod bellach wedi ei gynnwys mewn sawl cwrs a chael ei asesu. Yn ei hanfod, mae dau reswm am hyn:

2. Mae'n ffordd i'ch tiwtor(iaid) weld sut rydych chi'n teimlo am y cwrs a'r modd y gellir cynnig help, os oes angen hynny.

Sefydlu eich blog

Dyma ddwy ffordd hawdd o sefydlu cyfrif blogio sylfaenol: 1. Ewch yn uniongyrchol ar wefan to www.blogger.com lle gallwch gymryd 3 cam syml i greu blog. Dilynwch y cyfarwyddiadau ar eu tudalen gartref/hafan. · Bydd angen i chi greu cyfrif 'Google' gan ddefnyddio cyfeiriad e-bost sydd ganddoch chi eisoes. · Rhowch deitl cychwynnol i'ch blog (gallwch newid hwn yn ddiweddarach, felly peidiwch â gofidio). · Ceisiwch gofrestru (logio mewn) ac yna mynd allan eto i sicrhau ei fod yn gweithio. Rydych chi wedyn yn barod i gychwyn blogio. 2. Neu gallwch fynd ar wefan www.gmail.com a sefydlu cyfrif e-bost newydd yno. Mae'n bwysig cadarnhau (verify) eich cyfrif 'gmail' drwy agor neges fydd wedi ei anfon at eich e-bost gwreiddiol, sy'n cynnwys dolen y bydd rhaid i chi glicio arni. Unwaith byddwch chi wedi cadarnhau, gallwch fynd ar www.blogger.com a sefydlu cyfrif gyda'ch enw defnyddiwr 'gmail' newydd a'ch cyfrinair ('gmail username & password). Nid oes raid i chi gyfyngu'ch dyddlyfr adlewyrchol blog i eiriau testun yn unig ­ gallwch gynnwys lluniau, dolenni i flogiau neu wefannau eraill, ac animeiddiadau.

Asesu Dyddlyfrau Dysgu

Fel nodwyd uchod, pwrpas cael dyddlyfr adlewyrchol ydy ei fod yn rhan o'r asesiad cyffredinol o'ch cwrs ac mae'n bennaf i sicrhau eich bod yn cadw un ac yn ei gadw i fynd. Mae'r pwyslais ar faint o dystiolaeth mae'r myfyrwyr yn ei arddangos eu bod yn darllen yn eang, mae'n dynodi'r pethau pwysig ac yn adlewyrchu ar ddatrysiad i'r pethau hynny a godwyd.

DYDDLYFRAU DYSGU

53

1. Bydd myfyrwyr fwy tebygol o gadw dyddlyfr rheolaidd os teimlan nhw bod rhaid gwneud.

DYDDLYFRAU DYSGU

54

Pa fath o ddeunydd ddylai fynd i ddyddlyfr adlewyrchol?

Myfyrdodau a nodiadau ar bethau sy'n codi o weithgaredd darllen, neu drafodaeth seminar, yr hoffech chi eu hystyried ymhellach.

Adran 10

Adeiladu Portffolio

Mae'r mwyafrif o fyfyrwyr yn dyfeisio system o storio gwaith a deunyddiau perthnasol i waith tra byddan nhw'n astudio, fel arfer mewn ffeil fodrwy neu gyfres o ffeiliau. Dim ond cam bychan sydd o hynny i fod yn adeiladu portffolio.

Beth ydy Portffolio Myfyriwr?

Cynnwys portffolio myfyriwr ydy casgliad amrywiol o waith y myfyriwr a deunyddiau perthnasol wedi ei ddethol yn drefnus i gynrychioli gweithgareddau a chyflawniadau mewn cwrs astudio neu dros gyfnod penodol o amser. Gall weithredu fel cofnod o weithgaredd ac oriel o gyflawniad. Yn ogystal â'r gwaith sydd ynddo, gallai portffolio gynnwys tystiolaeth o adlewyrchiadau'r myfyriwr, hunanwerthusiad o'r gwaith sydd ynddo a gwerthusiad y tiwtor. Bydd y myfyriwr a'r tiwtor yn cydweithio i benderfynu ar gynnwys y portffolio.

ADEILADU PORTFFOLIO

55

ADEILADU PORTFFOLIO

56

Mathau o Bortffolio

Yn gyffredinol, gellir rhannu portffolios myfyrwyr yn ddau ddosbarth: portffolio cynnyrch a phortffolio cynnydd.

Portffolio Cynnyrch

Yn ei hanfod, mae hwn yn gasgliad crynodol o waith gorau'r myfyriwr sydd wedi ei gwblhau yn ystod cwrs o astudiaeth. Y nod ydy amlygu ei feistrolaeth o sgiliau arbennig neu gysyniadau yn ogystal â chyflawniad y nodau dysgu.

Portffolio Cynnydd

Mae Portffolio Cynnydd yn cynnwys gwaith sy'n arddangos tystiolaeth o'r gwahanol gamau o brofiad y dysgwr ar y daith i gynhyrchu'r ymdrechion terfynol. Ar unrhyw adeg, gallai gynnwys casgliad o dasgau-ar-waith, gan ddarlunio'r camau sy'n arwain tuag at greu'r cynnyrch terfynol. Esiampl gyffredin, ond un dda iawn, o hyn fyddai nodi man cychwyn y gwaith, yr ymchwil, y drafftio a'r adolygu wnaed cyn cwblhau'r aseiniad, traethawd neu brosiect ysgrifenedig. Mae Portffolios wedi dod yn fwy poblogaidd wrth i ddulliau canolog-i-fyryrwyr gael eu datblygu. Maen nhw'n cael eu cynnwys fwyfwy fel arf sy'n rhan o'r strategaeth asesu cyffredinol ar gyrsiau. Maen nhw'n gallu rhoi mewnwelediad arwyddocaol i weithgaredd ystafell ddosbarth, yn arbennig i ddibenion asesiad parhaus neu ffurfiannol.

Manteision Asesiadau Portffolio

· Bod tiwtoriaid a'r myfyrwyr yn cydweithio i osod nodau dysgu ac yn gwerthuso cynnydd tuag at gyflawniad y nodau. · Rhoi cyfle i'r myfyrwyr gyflwyno eu gwaith i'w asesu heb iddo fod dan amodau prawf nac o dan amodau arholiad. Mae'n bwysig, fodd bynnag, bod dyddiadau cau (dedlein) cwblhau drafft a thasgau terfynol yn cael eu gosod a'u cadw. · Mae asesiadau portffolio'n cydnabod bod dysgu'n broses ­ a chyfres o gamau. Mae'r ffocws ar y broses ac nid ar y cynnyrch terfynol yn unig. · Mae'n rhoi cyfle i'r myfyrwyr hunanwerthuso, i wneud dadansoddiad beirniadol o'u gwaith ac i adlewyrchu. · Gall portffolio fod yn gyfansoddyn buddiol o strategaeth addysgu a dysgu.

Adran 11

Gwneud Cyflwyniadau

Gellir dysgu a gwella sgiliau gwneud cyflwyniad drwy ymarfer. Cyn bydd hi'n bosibl dod yn gyflwynydd da, rhaid i ni ddeall beth a olygir wrth wneud cyflwyniad. Yn gyffredinol, rydyn ni'n golygu pob sefyllfa lle mae'n rhaid i chi siarad, ar ^ eich pen eich hunan neu mewn gr wp, o flaen grp o bobl i wneud pwynt neu rannu gwybodaeth. Mae llawer o gyflwyniadau hefyd yn cynnwys rhyw fath o gyfarpar gweledol megis bwrdd gwyn, taflunydd neu siartiau troi. Dyma rai esiamplau o'r hyn byddai eich darlithydd y chwilio amdano os gofynnir i chi ddarparu a gwneud cyflwyniad: · cyfarpar gweledol addas · tystiolaeth eich bod wedi ymarfer y sgwrs · amseriad/hyd priodol

57

GWNEUD CYFLWYNIADAU

GWNEUD CYFLWYNIADAU

58

· dadl eglur o fewn y cynnwys · dyfnder a swmp yn y cynnwys · dealltwriaeth o'r pwnc ac o'r gynulleidfa · strwythur clir: cychwyn, canol a diwedd amlwg

Un dull o daclo gwneud cyflwyniad ydy edrych arno fel tair cam rwydd: · Dweud wrthyn nhw beth ydych chi am ei ddweud wrthyn nhw · Ei ddweud o wrthyn nhw · Dweud wrthyn nhw beth ydych chi newydd ei ddweud wrthyn nhw

Cynllunio ar gyfer gwneud Cyflwyniad

Yn gyntaf, rhaid bod gennych chi gynllun o ryw fath, er mwyn deall beth ydy'ch nodau chi a sut rydych am eu cyflawni. Bydd cynllunio trylwyr yn rhoi'r cysur i chi eich bod wedi gwneud popeth yn eich gallu i sicrhau cyflwyniad llwyddiannus, a thrwy hynny fod yn ^ hyderus i sefyll o flaen gr wp o bobl. Rhaid i chi ystyried tri pheth allweddol wrth gynllunio ar gyfer gwneud unrhyw gyflwyniad. Dyma nhw: · pwrpas y cyflwyniad · y gynulleidfa yn eich cyflwyniad · lleoliad eich cyflwyniad

Pwrpas y Cyflwyniad

Eich Cynulleidfa

Gallai'r math o gynulleidfa ddylanwadu ar fformat eich cyflwyniad a'i gynnwys hefyd, er enghraifft, byddai cyflwyniad technegol i gynulleidfa arbenigol fod yn fwy ffurfiol nag un i ^ gr wp trafod. Gofynnwh y cwestiynau canlynol i chi eich hun am eich darpar gynulleidfa: · Pwy ydyn nhw? · Beth ydy'r rhesymau am fynychu? · Faint sy'n debygol o fod yn bresennol?

· Beth maen nhw'n ei wybod yn barod am y pwnc? · Beth fydd eu hagwedd/gogwydd tebygol? Bydd yr atebion i'r rhain yn dylanwadu ar arddull a chynnwys eich sgwrs.

Lleoliad eich Cyflwyniad

Agwedd arall ar y cynllunio fydd lleoliad y cyflwyniad. Gall hyn fod â goblygiadau arwyddocaol ar y modd byddwch chi'n cynllunio'r cynnwys ac yn rhoi trefn arnoch eich hunan. Os gallwch fynd i'r lleoliad, efallai byddai'n help i ymweld ymlaen llaw. Dyma rai o'r pethau ddylech chi fod yn sylwi arnyn nhw: · maint a math o ystafell · trefniadau eistedd ­ symudol neu ansymudol · golau ­ artiffisial neu naturiol? · acwstig y lle · offer sydd ar gael e.e. bwrdd gwyn, taflunydd, OHP, siart troi, recordydd tâp

^ · lleoliad y socedau p wer

· safle'r siaradwr (chi) · adnoddau ar gyfer anghenion arbennig

Paratoi eich Cyflwyniad

Yn union fel traethawd, rhaid i gynnwys unrhyw gyflwyniad fod â strwythur clir. Bydd hyn yn caniatáu i gynulleidfa ddeall y prif themâu ac ymadael o'r cyflwyniad yn teimlo i'r profiad fod yn un gwerth ei gael. Rhannwch eich cyflwyniad yn dair rhan, yr agoriad, y brif ran a'r clo. 1. Yr Agoriad Gosodwch y sefyllfa a dynodwch hyd at dri nod a rhoi trosolwg byr 2. Y Brif Ran Eglurwch eich prif ganfyddiadau 3. Y Clo Crynhowch bob pwynt wnaed gennych chi. Peidiwch â rhuthro!

GWNEUD CYFLWYNIADAU

59

· Pa fath o bobl ­ oedran, addysg, statws?

GWNEUD CYFLWYNIADAU

60

Yr Agoriad

Mae'n bwysig bod yn gwbl eglur a gosod y sefyllfa i'r gynulleidfa. Rhaid i chi ddynodi hyd at dri nod. Rhowch drosolwg byr ac awgrymu eich bod yn gobeithio rhoi ateb i ymholiad penodol. · Dylai osod nod ac amcanion y cyflwyniad a pharatoi'r gynulleidfa am yr hyn sydd i ddod. · Dylai greu argraff ar ei union a dal sylw'r gynulleidfa.

Y Clo

Mae'r clo yr un mor bwysig â'r agoriad a dylid osgoi rhuthro hwn. Gwall cyffredin ydy pan fydd y siaradwr wedi siarad yn rhy hir ac yn rhuthro'r clo. Mewn sefyllfa felly, y cyfan fydd y gynulleidfa'n gofio fydd cyflwyniad anghyflawn. Rhaid i'r clo grynhoi eich prif bwyntiau ac, yn union fel roeddech chi am ddal sylw eich cynulleidfa ar y dechrau, rhaid i chi orffen y cyflwyniad ar nodyn yr un mor uchel. Os ydy'r diwedd yn wan, bydd yn effeithio ar yr holl gyflwyniad. · Peidiwch â chrwydro rownd y pwnc · Peidiwch â chyflwyno unrhyw syniadau newydd · Peidiwch ag ailadrodd pwyntiau drosodd a throsodd

Cyfarpar Gweledol

Bydd cyfarpar gweledol yn help i ddarlunio eich cyflwyniad, ond mae angen cynllunio a darparu er mwyn cael y defnydd mwyaf effeithiol o gyfarpar gweledol; rhaid i chi ddethol yn ddoeth rhag i chi lethu eich cynulleidfa. · Peidiwch â defnyddio cyfarpar gweledol rhy gymhleth · Dylai cyfarpar gweledol helpu'r gynulleidfa ail gofio'r cysyniad · Rhaid i gyfarpar gweledol ategu'r hyn ydych chi'n ddweud · Peidiwch â chael cymorth gweledol dianghenraid · Gwnewch yn si?r nad oes gair wedi ei gamsillafu · Sillafwch enwau awduron yn gywir · Gormod o ddeunydd a dim digon o amser · Os ydych yn defnyddio sleidiau OHP gofalwch eich bod yn gwybod ble i'w gosod ar y taflunydd

Gall cyflwyniadau PowerPoint edrych yn hynod broffesiynol ond dim ond os dilynwch chi'r canllawiau hyn: · Peidiwch defnyddio gormod o sleidiau · Osgowch gael geiriau'n symud o gwmpas y sleid · Osgowch gael gormod o eiriau · Defnyddiwch luniau, siartiau, clipiau fideo yn hytrach na llawer o eiriau

Y Gamp o Gyflwyno

Bydd y cyflwynwyr mwyaf llwyddiannus yn dilyn y pwyntiau sylfaenol hyn: · Peidiwch â darllen y geiriau oddi ar y sleidiau'n unig, heb ychwanegu eich geiriau eich hunan. Cofiwch bod y gynulleidfa'n gallu darllen! · Cofiwch edrych ar eich cynulleidfa · Gwenwch · Ystyriwch ai eistedd neu sefyll fyddai fwyaf addas · Peidiwch â phlethu eich breichiau na rhoi'ch dwylo yn eich pocedi · Defnyddiwch gardiau atgoffa (cue cards) · Ceisiwch osgoi defnyddio gormod o ystumiau neu ailadrodd rhai geiriau a dywediadau e.e. "wyddoch chi", "chi'n gw'bod", "a dweud y gwir","ynte", "ac yn y blaen", "ym", "y-y-yy-y" · Peidiwch â ffidlan gyda'r offer neu'r celfi. · Gofalwch bod gennych ail gopi o'ch cyflwyniad ar ddisg sbâr rhag ofn na fydd eich disg gyntaf yn gweithio · Peidiwch ag ymgolli'n ormodol am yr hyn rydych chi'n ei ddweud a dechrau crwydro oddi ar eich testun

Nerfau

Cofiwch mai nid chi ydy'r unig un sy'n nerfus - mae hyd yn oed y cyfathrebwyr mwyaf cyfarwydd yn dioddef o fod yn nerfus. Gall yr awgrymiadau isod eich helpu i ymlacio rhag bod y nerfus: · Ceisiwch wneud ymarferion ymlacio. Eisteddwch yn syth, anadlwch i mewn dros gyfrif o 'un' ac allan dros gyfrif o 'bedwar'; cadwch hyn i fynd am bum munud gan ganolbwyntio ar y cyfri ac a rythm eich anadlu.

61

GWNEUD CYFLWYNIADAU

Cyflwyniadau PowerPoint

GWNEUD CYFLWYNIADAU

62

· Ymarferwch eich cyflwyniad nifer o weithiau cyn yr achlysur ei hun. · Gwnewch eich hun yn gyfarwydd â'r ystafell ac, os yn bosibl, ymarferwch, gan ddefnyddio'r offer yn yr ystafell honno. · Cyn i chi fynd i'r cyflwyniad peidiwch â 'chramio' ar y funud olaf. Ceisiwch wneud rhywbeth pleserus.

Sesiwn Cwestiwn ac Ateb

Mae'r rhan hon o'r cyflwyniad mor bwysig â gweddill y sesiwn. · Cyflwynwch y sesiwn cwestiwn ac ateb yn ffurfiol · Nodwch yn glir am faint mae hwn i fod i barhau · Peidiwch â rhuthro'ch ateb · Cofiwch: fe fyddwch chi'n gwybod nwy na nhw

Adran 12

Technegau Adolygu ac Arholiadau

Mae nifer o ffyrdd o adolygu ar gyfer arholiadau ond mae'r rhai mwyaf effeithiol yn golygu peth ymwneud actif â'r deunydd. I'r rhan fwyaf o fyfyrwyr, dydy hi ddim yn ddigon i ddarllen nodiadau neu benodau gwerslyfr drosodd a throsodd. Man cychwyn pwysig fyddai edrych yn ofalus ar hen bapurau arholiad a cheisio cyngor tiwtoriaid profiadol am y meysydd sy'n debygol o godi eu pennau mewn arholiad rydych chi am eu sefyll. · Pa feysydd crai neu allweddol o'r pwnc sy'n cael cwestiynau arnyn nhw bob blwyddyn? · Edrychwch ar y tueddiadau neu batrwm mewn mathau o gwestiynau sy'n gyffredin mewn arholiadau diweddar. Os ydyn nhw'n rheolaidd/cyson ­ mae'r rhain yn debygol o barhau eto. · Pa mor eang (os o gwbl) ydy'r dewis o gwestiynau/meysydd pwnc?

TECHNEGAU ADOLYGU AC ARHOLIADAU

63

TECHNEGAU ADOLYGU AC ARHOLIADAU

64

· Ystyriwch yr elfennau o'r cwrs rydych chi'n dda a hyderus ynddyn nhw (pynciau rydych chi'n mwynhau eu hastudio) a'r meysydd nad ydych chi cystal ynddyn nhw. Pa mor debygol ydy hi bydd eich meysydd cryf yn cael eu cynrychioli'n helaeth yn yr arholiad? Bydd hyn yn eich helpu i benderfynu faint o sylw ddylech chi ei roi i'ch gwendidau. · Ystyriwch pa un ydy'ch hoff arddull dysgu wrth baratoi i adolygu ar gyfer arholiad. Ystyriwch a fyddai'n werth i chi adolygu yng nghwmni ffrind, mewn gr?p bach neu ar eich pen eich hun. Mae'n hanfodol cael Cynllun Adolygu a rhaid ei baratoi ddigon ymlaen llaw. Faint o amser fydd rhaid i chi ei roi i wahanol bynciau ar gyfer eich arholiadau? Mae'n bwysig rhannu eich cynllun yn ddarnau dyddiol llai a gosod targedau realistig i'ch hunan ar gyfer pob sesiwn. Wrth i chi fynd drwy'n pwnc(pynciau) a nodwyd yn llwyddiannus fe fyddwch yn naturiol yn teimlo'n dda am y peth, gan wella'r atgyfnerthiad positif am eich ymdrechion. Bydd yn bwysig i chi gychwyn ar a chadw at dipyn go lew o hunanddisgyblaeth wrth baratoi ac adolygu ar gyfer arholiadau: · Dynodwch dasg adolygu allweddol mewn maes pwnc rydych chi'n ei hoffi (canolbwyntiwch ar y rhain yn gyntaf gan symud at eich pynciau gwannach yn ddiweddarach). · Penderfynwch pa adeg o'r dydd neu nos rydych chi'n rheolaidd ar gael ac yn gallu canolbwyntio ar y dasg sydd o'ch blaen. Diddymwch bopeth posibl allai dynnu eich sylw. · Ar y dechrau, o leiaf, peidiwch rhoi mwy o amser i'r dasg na tua 30 munud, neu ychydig yn hwy (40-45 munud) ond gydag egwyl yn ei ganol. · Arhoswch nes daw hi'r union amser cychwyn sydd wedi ei nodi ar eich amserlen ac yna cychwyn y dasg. Canolbwyntiwch ar y dasg, heb ymyrraeth, am yr holl gyfnod rydych chi wedi ei glustnodi. · Wrth gychwyn gweithio ar yr union amser ar gyfer pob sesiwn, y nod cyntaf fydd canolbwyntio drwy'r holl amser a glustnodwyd yn hytrach na chwblhau'r dasg benodol. Mewn geiriau eraill, rydych chi'n datblygu arfer ac yn sefydlu trefn. · Ceisiwch gadw hyn i fynd dros y nifer o wythnosau y credwch chi sydd yn ddigon i baratoi ar gyfer eich arholiadau. Traciwch/Cofnodwch eich cynnydd. Yn raddol gallwch addasu'r amser a glustnodwyd, gan ddibynnu pa mor effeithiol ydy hyn, i ofalu bod y tasgau penodol yn cael eu gorffen. · Yn raddol, dechreuwch glustnodi rhagor o amser i'ch pynciau gwan ­ y rhai mae'n rhaid gweithio mwy arnyn nhw. Unwaith eto, gofalwch eich bod yn eu taclo fesul darnau bach, gan eu gwneud yn haws i'w rheoli. Yn anochel, fyddwch chi ddim yn gallu cadw at drefn gaeth fel hyn ar yr union adeg bob dydd, felly bydd rhaid bod yn weddol hyblyg gan gynnwys dyddiau rhydd, y gellir eu defnyddio, wrth i'r arholiadau nesáu, ar gyfer gwaith ychwanegol mewn meysydd gwannach. Fodd bynnag, os gwelwch chi bod amser tebygol ar gyfer y mwyafrif o ddyddiau pan allwch chi weithio heb ymyrraeth, bydd yn haws sefydlu a chadw at drefn adolygu.

Adeg Adolygu ydy'r adeg lle mae mwyaf o angen eich sgiliau astudio actif a beirniadol. Wrth gychwyn gweithio: · Cymerwch Fras olwg ar y testun rydych chi am ei ddarllen. Sgimiwch y penawdau, isbenawdau, y cyflwyniad a'r casgliad. Ydy hwn yn debygol o fod yn ddigon ar gyfer eich anghenion neu oes pennod neu lyfr mwy addas i ganolbwyntio arno? · Amlygwch wybodaeth allweddol tra byddwch chi'n darllen; gellir gwneud hyn drwy farcio neu danlinellu mannau pwysig o'r testun (wedi eu llungopïo wrth reswm!). Mae dysgwyr gweledol yn dyfeisio cod lliw gan ddefnyddio ysgrifbin marcio. Gallai hyn gynnwys defnyddio gwahanol liwiau ar gyfer gwybodaeth ffeithiol, barn neu honiadau'r awdur, rhesymeg credadwy neu amheus; cyfeirnodau, ayb. · Crynhowch y pwyntiau allweddol ar wahân, gan amlygu'r patrymau a chysylltu'r prif syniadau ac is-syniadau sydd wedi eu codi o wahanol ffynonellau. · Rhowch brawf arnoch eich hunan neu gael ffrind i'ch profi chi ar y pwyntiau allweddol sydd wedi eu rhestru yn eich crynodebau. Unwaith eto, ar un wedd mae hyn yn atgyfnerthiad positif tra ar wedd arall mae'n gyfle i ganfod a gweithio ar wendidau. Y mwyaf trefnus ac ar amser fydd eich amserlen adolygu, y mwyaf hyderus byddwch chi'n teimlo pan ddaw hi'n amser sefyll yr arholiad(au). Bydd hefyd yn help i ddelio â nerfau arholiad a lleihau'r posibilrwydd o fynd i banig!

Sefyll yr Arholiad

Unwaith bydd yr arholiad wedi cychwyn mae'n bwysig peidio mynd i banig a chychwyn yn rhy wyllt, heb dreulio peth amser yn edrych yn fanwl ar y cwestiynau ac unrhyw gyfarwyddyd sydd ynddyn nhw. · Darllenwch y papur arholiad drwyddo'n ofalus, gan danlinellu'r geiriau allweddol a'r cyfarwyddiadau. · Os oes yna ddewis, marciwch y cwestiynau sydd yn y meysydd rydych chi gryfaf arnyn nhw. · Dadansoddwch y ffordd y mae'r cwestiwn wedi ei rannu. Beth mae o'n ei ofyn i chi ei wneud? · I sicrhau eich bod wedi deall yn union beth mae'r cwestiwn yn ei ofyn i chi ei wneud, darllenwch o'n ofalus a thanlinellu'r eirfa allweddol, yn arbennig y geiriau gweithredu neu dasgau ­ rhai fel hyn: dadansoddwch, cymharwch, cyferbynnwch, disgrifiwch, trafodwch, gwerthuswch, dynodwch. · Mae gwneud cynllun cryno syml ar gyfer pob cwestiwn fyddwch chi wedi penderfynu ei ateb yn hanfodol os ydych chi am gynnwys yr holl agweddau fydd yr arholwr yn ei ddisgwyl. (Yn hyn o beth, peidiwch â gofidio am fod ymgeiswyr eraill yn sgriblo'n brysur heb fod wedi meddwl am eu hatebion na chynllunio dim). · Trystiwch y wybodaeth a'r sgiliau rydych chi wedi eu casglu yn ystod eich adolygu. Osgowch fynd i drafodaeth â myfyrwyr eraill yn union cyn arholiad. Gallai hyn ychwanegu at eich nerfusrwydd neu ansicrwydd.

TECHNEGAU ADOLYGU AC ARHOLIADAU

65

TECHNEGAU ADOLYGU AC ARHOLIADAU

66

· Gwnewch yn si?r eich bod yn clustnodi digon o amser ar gyfer pob un o'r cwestiynau sydd ei angen. Dydy gwneud gwaith gwych ar ddau ateb pan fo angen ateb tri neu bedwar ddim yn mynd i roi cyfanswm marciau uchel i chi. · Gadewch tua pum munud ar ddiwedd pob un cwestiwn traethawd rydych chi wedi ei ateb, er mwyn sicrhau eich bod wedi cynnwys pob pwynt yn eich cynllun briffio. Gwnewch unrhyw newid neu ychwanegiad. · Os oes angen hynny, sicrhewch eich bod yn cynnwys digon o gyfeirnodau yn eich testun. Y peth pwysicaf yngl?n â pharatoi ar gyfer arholiad ydy cychwyn ymhell cyn cyfnod yr arholiadau eu hunain. Gwnewch eich cynllun adolygu a disgyblwch eich hunan i'w weithredu. Does dim sy'n achosi mwy o stres nac ychwaith yn llai effeithiol na gadael popeth hyd y funud olaf a chael eich hunan yn llawn gofid yn 'cramio' yn oriau mân y bore. Ceisiwch fanteisio cymaint â phosib ar eich arddull dysgu wrth adolygu a byddwch yn weithredol!

Adran 13

Cyfeirnodi

Cyfeirnodau ydy'r nodiadau sy'n cydnabod gwaith pobl eraill o fewn eich gwaith. Mae hyn pan fyddwch chi'n defnyddio dyfyniad uniongyrchol, gwybodaeth, ystadegau neu grynhoi geiriau a syniadau rhywun arall yn eich geiriau eich hunan. Mae cyfeirnodi'n bwysig gan ei fod yn ychwanegu hygrededd i'ch gwaith chi ac y mae'n gonfensiwn academaidd angenrheidiol. Os byddwch chi'n darllen rhywbeth ac am ei gynnwys mewn traethawd, yna rhaid i chi ei gyfeirnodi. Os darllenwch rywbeth yr ydych am ei gynnwys yn eich traethawd, yna mae rhaid i chi ei gyfeirnodi. Mae'n syniad da i ddod i'r arfer o ddarparu cyfeirnodau llawn a chywir. Cewch fod hyn yn eich helpu i nodi pwyntiau penodol. Caiff cyfeirnodau eu hystyried wrth farcio eich aseiniadau ac os ydych am osgoi colli marciau, mae'n hanfodol eich bod yn ei gael yn gywir.

CYFEIRNODI

67

CYFEIRNODI

68

Llên Ladrad

Pam bod rhaid i mi gyfeirnodi

Er bod dyfynnu ffynonellau a chyfeirnodau'n dasg ddiflas, mae'n un hanfodol. Dyma'r dull yr ydych yn cyfathrebu tarddiad y deunydd rydych yn ei ddefnyddio yn eich gwaith ysgrifenedig. Mae nifer o resymau dros wneud hyn. 1. Fe y gallwch ddweud wrth eraill beth ydy tarddiad y syniadau rydych yn eu defnyddio, hynny yw, cydnabod cyfraniad deallusol gwaith rhywun arall i'ch gwaith chi. Os na wnewch hyn, rydych yn honni (p'run ai'n fwriadol neu beidio) mai'ch syniadau chi'n unig sydd yn y gwaith. Llên ladrad yw hyn ac mae'n fater difrifol iawn. Prin yw'r gwaith academaidd sydd heb fod yn adeiladu ar waith pobl eraill ­ rydyn ni gyd yn `sefyll ar ben ysgwyddau' pobl eraill yn hyn o beth. Yn eich aseiniadau byddwch yn dibynnu'n helaeth ar waith eraill ac mae rhaid i chi ddod i arfer â chyfeirnodi 2. Mae cyfeirnodi'n galluogi'ch tiwtor i ganfod pa waith sy'n eiddo i chi a pha waith sy'n eiddo i eraill. Mae hyn yn sylfaenol i'r holl fenter o ddysgu, o gael eich asesu a derbyn hyfforddiant. Mae'n galluogi'r tiwtor/marciwr sgriptiau i ganfod yr hyn yr ydych wedi ei ddarllen, pa ffynonellau a ddefnyddioch, pa agweddau o'r deunydd cwrs yr ydych wedi eu defnyddio a pha ffynonellau tu allan o'r cwrs yr ydych wedi eu defnyddio. Dyma'r holl bethau sy'n cael eu gwobrwyo wrth farcio a dylech floeddio amdano nid ei guddio. Mae gallu nodi pa rai yw'ch syniadau chi eich hun hefyd yn caniatáu i'r tiwtor weld faint o'r deunydd yr ydych chi wedi ei ddeall a beth yw'ch dadansoddiad a'ch syniadau chi eich hun rydych wedi ei ddadansoddi a beth yw'ch syniadau. Yn gryno, ni all tiwtoriaid roi sylwadau ar eich dealltwriaeth a'ch cynnydd heb allu gweld beth yw'ch syniadau chi eich hun a syniadau eraill. 3. Gellir dyfynnu o waith pobl eraill hefyd i ddangos bod eich dadleuon yn cael eu cefnogi gan bobl eraill. Bydd eich dadleuon yn gryfach os oes tystiolaeth i'w cadarnhau a'u cefnogi. 4. Mae cyfeirnodi cywir hefyd yn caniatáu i'r darllenydd ddod o hyd i'r ffynonellau yr ydych wedi eu defnyddio.

Felly, os nad ydych yn cyfeirnodi rydych yn: · Honni ymhlyg yn hynny mai chi piau'r gwaith pan nad ydy hynny'n wir (llên ladrad) · Methu â dangos hyd a lled eich dysg · Methu â dynodi'ch gwaith eich hunan i'ch tiwtor

Os ydych yn cyfeirnodi rydych yn: · Osgoi cael eich cyhuddo o lên ladrata

· Galluogi'ch tiwtor i asesu'ch dealltwriaeth, eich dadansoddiad a'ch syniadau er mwyn rhoi marciau cywir a rhoi adborth i chi.

Beth sydd angen i mi ei gyfeirnodi?

Mae angen i chi gyfeirnodi unrhyw waith a ddefnyddiwch yn uniongyrchol yn eich gwaith. 1. Enghreifftiau ble mae'r syniadau a'r dadleuon yr ydych yn eu defnyddio yn tarddu o ffynhonnell benodol ( awdur pennod llyfr er enghraifft) . Er enghraifft, cymerwch eich bod am bwysleisio pwynt yn eich aseiniad a bod y ddadl a ddefnyddiwch i wneud ac egluro'r pwynt dan sylw yn dod yn uniongyrchol o lyfr penodol gan awdur penodol yna, rhaid i chi ddyfynnu hwn fel ffynhonnell 2. Pan fyddwch yn defnyddio rhannau arbennig o ddata neu dystiolaeth. Os ydych yn dymuno defnyddio data penodol neu dystiolaeth, rhaid i chi nodi o ble mae'n dod. Mae hyn yn help mawr i atgyfnerthu'ch dadl ­ nid dim ond honni rhywbeth yn fyrfyfyr ydych chi ond yn darparu tystiolaeth wiriadwy i gefnogi'ch honiadau a'ch safbwyntiau. Er mwyn bod yn wiriadwy rhaid i chi nodi tarddiad y dystiolaeth. Enghraifft o hyn fyddai petaech am bwysleisio bod twf economaidd India yn uwch ar ôl i'r wlad gael ei rhyddfrydoli. Gallech gefnogi'r pwynt hwn drwy ddweud bod y gwir dwf blynyddol GDP wedi codi o 3.7% rhwng 1950-1980 i fod yn 6.2 % rhwng 1990-2000. Gallech ddyfynnu ffynhonnell y data hwn. Sylwch nad oes rhaid dyfynnu ffynonellau ffeithiau sy'n wybyddus i bawb megis dyddiad Annibyniaeth yr India. 3. Pan fyddwch yn defnyddio geiriau rhywun. Ni ellir pwysleisio digon bod rhaid defnyddio dyfynodau wrth ddefnyddio geiriau rhywun arall. Cewch eich cyhuddo o lên ladrad os na wnewch hyn. Dylech ysgrifennu swmp eich traethawd yn eich geiriau eich hun a rhaid i fod yn ofalus nad ydych, yn anfwriadol, yn copïo adrannau o'r llyfrau a'r ffynonellau eraill yr ydych yn eu defnyddio. Fodd bynnag, weithiau bydd awdur yn mynegi rhywbeth mewn modd cryno neu graff, neu'n darparu diffiniad o gysyniad neu syniad yr hoffech ei ddefnyddio. Yn yr achos hwn, mae defnyddio dyfyniad yn briodol ac yn aml yn ychwanegu at lif eich ysgrifennu.

Gofynion Sylfaenol Cyfeirnodi

Mae nifer o ffyrdd gwahanol o gyfeirnodi, y ddwy brif system yw: · System Harvard: yn defnyddio cyfenw'r awdur a'r dyddiad · System Rhifol: yn defnyddio rhifau Bob tro yr ydych yn cyfeirio at waith rhywun, rhaid defnyddio un o'r systemau uchod i'w nodi yn eich gwaith. Er bod confensiynau cyfeirnodi eraill yn cael eu defnyddio, rydyn ni'n argymell system Harvard.

CYFEIRNODI

69

· Dangos i'ch tiwtor/marciwr sgriptiau beth yr ydych wedi ei astudio

CYFEIRNODI

70

Dyfynnu'n Uniongyrchol

Dyfynnu uniongyrchol yw copïo'r hyn sydd gan awdur i'w ddweud. Enw arall arno yw dyfyniad. Mae rhaid i'r hyn a ysgrifennwch fod yr union yr un geiriau a rhaid ei gyfeirnodi. Enghraifft: Havard Mae Jones yn dweud, `mae'r economi wedi arafu dros y ddwy flynedd diwethaf' (2007, tud. 6)

Dyfynnu'n Anuniongyrchol

Os ydych am grynhoi safbwynt awdur, rydych mewn gwirionedd yn defnyddio hanfod pwyntiau allweddol a'u nodi yn eich geiriau eich hun. Ond mae rhaid cyfeirnodi hyn. Dyma beth yw dyfyniad anuniongyrchol Esiampl: Harvard Mae Jones yn ddadlau bod twf yr economi wedi disgyn ers 2005 (Jones, 2007)

Cyfeirnodi Eilaidd

Dyma pan na fyddwch wedi darllen y gwaith gwreiddiol, ond bod cyfeiriad ato mewn rhywbeth arall yr ydych wedi ei ddarllen. Yn eich testun, dylech gyfeirio at awdur y gwaith yr ydych wedi ei ddarllen a hysbysu'r darllenydd bod yr awdur wedi dyfynnu deunydd rhywun arall Esiampl: Harvard Mae George yn awgrymu bod y broblem yn ffocysu ar faterion y dydd. (2007 dyfynnwyd yn Newman 2005, tud.326) ...

Cyfeirnodi Harvard

Ymhob man yn eich darn o waith lle rydych chi'n cyfeirnodi, byddwch yn cyfeirio at ddarn arbennig o waith, cyfenw'r awdur a blwyddyn y cyhoeddi. Os yw enw'r awdur yn digwydd yn naturiol yn y frawddeg, rhaid rhoi'r flwyddyn ar ei ôl mewn cromfachau. Neu, gellir rhoi enw'r awdur a'r dyddiad ar ddiwedd y frawddeg y naill a'r llall mewn cromfachau.

Cyflwyno Dyfyniadau

· Dylai dyfynodau edrych fel hyn `neu' gan eu rhoi o boptu y geiriau/ffigyrau a gopïwyd o destun. Fel arfer, dylid defnyddio bylchiad sengl un llinell · Os oes dyfyniad hir (tair llinell neu fwy) dylid ei fewnoli (h.y. ymyl ychwanegol o tua 1cm ar y chwith) ac NI ddylid ei gau gyda dyfynodau.

Llyfryddiaeth

Mae'r llyfryddiaeth ar dudalen ar wahân a dylai gynnwys deunydd ychwanegol yr ydych wedi ei ddarllen am y pwnc. Dylid dilyn yr un fformat â'r daflen gyfeirnodi.

Mae tudalen gyfeirnodi system Harvard ar dudalen ar wahân ar ddiwedd eich gwaith a rhaid iddi gynnwys pob ffynhonnell rydych wedi ei defnyddio yn eich traethawd. Rhaid eu hysgrifennu yn nhrefn y wyddor. Bydd y rhestr ganlynol yn help i chi roi'r deunydd yn ei drefn. Rhaid i'r cyfeirnodau fod yn gyflawn a chywir.

Canllaw Cyflym ar gyfer Cyfeirnodi ­ System Harvard

Isod, ceir canllawiau ar sut i ddefnyddio system Harvard o fewn y testun yr adroddiad ac yn y llyfryddiaeth ar y diwedd. (Sylwer: Gallwch danlinellu yn hytrach na llythrennau italig os oes angen.)

Llyfrau

Awdur unigol Yn eich traethawd/adroddiad: Mae `Braverman (1974) yn dadlau bod ...' Yn rhestr y cyfeirnodau ar ddiwedd eich traethawd/adroddiad: `Braverman, H. (1974) Labor and Monopoly Capital: the degradation of work in the twentieth century, Llundain, Monthly Review Press.' Dau awdur Yn eich traethawd/adroddiad: Yn ôl `Bowles a Gintis (1976) roedd ...' Yn eich cyfeirnodau: `Bowles, S. & Gintis, H. (1976) Schooling in Capitalist America, London, Routledge & Kegan Paul.' Mwy na dau awdur Yn eich traethawd/adroddiad: ` Mae Coffield et al. (1986) yn awgrymu bod....' Yn eich cyfeirnodau: `Coffield, F., Borrill, C. & Marshall, S. (1986) Growing up at the Margins: young adults in the North East, Milton Keynes, Open University Press.' Pennod awdur unigol mewn casgliad wedi'i olygu In your essay report: `Coffield et al. (1986) suggest that....' In your references: `Coffield, F., Borrill, C. and Marshall, S. (1986) Growing up at the Margins: young adults in the North East, Milton Keynes, Open University Press.' A single author's chapter in an edited collection Yn eich traethawd/adroddiad: ` Mae Reeder (1979) yn dadlau bod ...' Yn eich cyfeirnodau: `Reeder, D. (1979) "A recurring debate: education and industry" yn Bernbaum, G. (e.) Schooling in Decli, London, Macmillan.' (Mae cyfeirnodi aml-awduraeth a chyd-awduraeth o benodau fel yr uchod.) Os oes mwy nag un argraffiad, rhaid cyfeirio'n glir at yr un yr ydych wedi ei ddefnyddio. Yn eich traethawd/adroddiad: `Mae Handy'n (1981) dweud ...' Yn eich cyfeirnodau `Handy, C. (1981, 2ail argraffiad) Understanding Organizations, Harmondsworth, Penguin Books.'

CYFEIRNODI

71

Taflen Gyfeirnodi

CYFEIRNODI

72

Erthyglau mewn Cylchgronau

Awdur unigol Yn eich traethawd/adroddiad: `Mae Pollert (1988) yn dweud bod...' Yn eich cyfeirnodau: `Pollert, A. (1988) "The flexible firm: fixation or fact", Work, Employment and Society, 2(3) tud. 281­316' (Sylwer y dylech roi rhif y gyfrol, yn yr achos hwn 2, y rhan a rhif y dudalen.) Yr un yw'r cyfeirnodi ar gyfer cyd-awduraeth ac aml-awduraeth o erthyglau fel yr uchod. Erthyglau mewn cylchgronau electronig Enw'r awdur, llythrennau cyntaf yr enw, blwyddyn y cyhoeddiad (mewn cromfachau) teitl yr erthygl (mewn dyfynodau) teitl y cylchgrawn (mewn llythrennau italig) [ar-lein], rhif y gyfrol, rhif y rhifyn. Ar gael o: Enw'r gwasanaeth (os oes un), cyfeiriad y wefan [Ymwelwyd + dyddiad] Sommers, R.C. (1997) `The quilting bee: a research metaphor', The Qualitative Report, cyf. 3, rhif. 4 [ar-lein]. Ar gael o: http://www.nova.edu/ssss/QR/QR3-4/sommers.html [Ymwelwyd 9 Chwefror 1999] Dogfennau Gwefan Fyd Eang Enw'r awdur, llythrennau cyntaf yr enw, blwyddyn y cyhoeddiad (mewn cromfachau), teitl y ddogfen (mewn llythrennau italig) [ar-lein], cyhoeddwyr. Ar gael o: Enw'r gwasanaeth (os oes un), cyfeiriad y wefan [Ymwelwyd + dyddiad]. Gilligan, E. (1998) Local heroes [ar-lein], Cyfeillion y Ddaear Ar gael o: http://www.foe.co.uk/local/rest.pdf [Ymwelwyd 24 Tachwedd 1998] ADRAN ADDYSG A CHYFLOGAETH (1996) General national vocational qualifications: a brief guide. London: DFEE http://www.open.gov.uk/dfee/gnvq/gnvq.htm (Diweddarwyd 20 Mawrth 1996, ymwelwyd 25 Ebrill 1997)

Cyhoeddiadau'r Llywodraeth

Yn eich traethawd/adroddiad: `Dywedwyd (DES, 1985) bod _' Yn eich cyfeirnodau: `DES (1985) Better Schools, London, HMSO.'

Trefn Cyfeirnodi

Yn eich rhestr o gyfeirnodau, dylai'r holl ddeunydd gael ei rhestru yn ôl trefn y wyddor, fesul awdur. Ar gyfer pob awdur, eitemau gan awduron unigol sy'n dod gyntaf, yna eitemau ar y cyd ac yn olaf eitemau cyfansawdd; yn yr adran awduron unigol, yr adran cyd-awduron a'r adran aml-awduron dylid rhestru eitemau fesul dyddiad. Os oes dwy neu fwy o eitemau â'r un dyddiad, dylai'r eitemau gael eu rhestru gydag islythrennau (a, b, c, etc.) ar ôl y dyddiad. Mae hyn yn berthnasol i'r testun ­ e.e. `(Southworth, 1985a)' neu `(Southworth, 1985b)' ­ ac yn y cyfeirnodi: `Southworth, G. (1985a) "Primary Heads Reflection on Training", Education, 165(25), tud. 560.' `Southworth, G. (1985b) "Perspectives on the Primary Curriculum", Cambridge Journal of Education, 15(1), tud. 41­9.'

· Ystyriwch sut mae eich gwerslyfrau'n defnyddio cyfeirnodau (maen nhw'n dilyn y dull a amlinellwyd yma). · Gofynnwch i'ch tiwtor am gyngor

Gwefan ddefnyddiol a Chysylltiadau Llyfrau

www.openlearn.open.ac.uk Cewch ragor o wybodaeth yn: Redman P. (2001) Good Essay Writing: A Social Sciences Guide (2ail argraffiad), London,Sage. Hefyd, gweler canllawiau ar-lein: www.openlearn.open.ac.uk (Gweler yr Adrannau: "Sut i" a "Sgiliau Astudio" - How to & Study Skills)

CYFEIRNODI

73

Os, ar ôl darllen yr adran hon, eich bod yn dal yn ansicr am gyfeirnodi:

CYFEIRNODI

74

Os nad ydych yn cyfeirnodi, rydych yn:

· Honni ymhlyg yn hynny mai chi piau'r gwaith pan nad yw hynny'n wir (llên ladrad) · Methu â dangos hyd a lled eich dysg · Methu â nodi'ch gwaith i'ch tiwtor

Adran 14

Gramadeg ac Atalnodi

Ysgrifennu Brawddegau

Gall ysgrifennu academaidd ofyn llawer mwy o ddefnydd o ramadeg ac atalnodi oherwydd bod angen i chi gyfleu ystyron cymhleth a chynnil yn glir. Bydd yr adrannau canlynol yn eich cynorthwyo i ddelio â meysydd llawn problemau mynych a darparu enghreifftiau sylfaenol i'ch helpu i adnewyddu eich dealltwriaeth i dechnegau gramadeg sylfaenol.

Beth yw brawddeg?

Uned ramadegol gyflawn yw brawddeg seml, gr?p o eiriau sy'n gwneud synnwyr. Gall brawddegau gynnwys elfennau gwahanol ond rhaid i bob brawddeg gynnwys goddrych a berf.

GRAMADEG AC ATALNODI

75

GRAMADEG AC ATALNODI

76

Goddrych

Goddrych yw'r person neu'r gwrthrych sy'n perfformio'r weithred. Esiampl 1 Roedd yr ysgrifenyddes yn ysgrifennu'r adroddiad. Yn yr adroddiad hwn Yr Ysgrifenyddes yw goddrych y frawddeg.

Y Ferf

Mae mwyafrif o ferfau'n disgrifio gweithred. Yn y frawddeg hon ysgrifennu yw'r ferf.

Y Gwrthrych

Gwrthrych yw'r person neu'r peth sy'n derbyn y weithred. Yn y frawddeg hon yr adroddiad yw'r gwrthrych. Esiampl: Gwelodd hi'r dyn. Hi yw'r goddrych Gwelodd yw'r ferf Y Dyn yw'r gwrthrych.

Brawddegau Cyfansawdd

Er mwyn gwneud ein brawddegau'n fwy diddorol, rhaid ychwanegu mwy o wybodaeth at y ffeithiau sylfaenol ac ystyried sut y gallwn newid strwythur y frawddeg i'w gwneud yn fwy meddylgar Un dull o wneud hyn yw drwy ddefnyddio cysyllteiriau, neu eiriau sy'n cysylltu dwy frawddeg neu fwy gyda'i gilydd i ffurfio un frawddeg gyfansawdd (neu gymhleth), er enghraifft, `a', `neu',`ond' a `felly'. Esiampl: ^ Aeth ar wyliau i Ffrainc. Prynodd dy yng ngolwg y môr. Gellir cyfuno'r ddwy frawddeg hyn yn un frawddeg drwy ddefnyddio'r cysylltai `a': ^ Aeth ar wyliau i Ffrainc a phrynodd dy yng ngolwg y môr.

Brawddegau Cymhleth

Gelwir brawddeg yn gymhleth oherwydd bod ei strwythur yn fwy cymhleth na strwythur brawddeg seml nid oherwydd ei bod yn cynnwys syniadau cymhleth. O ganlyniad, o'u defnyddio gallwch wella ansawdd eich ysgrifennu. Mae brawddeg gymhleth yn cynnwys un cymal annibynnol (neu brif gymal) ac un neu fwy o gymalau dibynnol (neu isgymalau) gyda chysylltair is-gymal Esiampl: Roedd rhaid i ni fynd i mewn pan ddechreuodd hi fwrw glaw, ond ni chafodd y picnic ei ganslo

Roedd rhaid i ni fynd i mewn ­ cymal annibynnol (neu brif gymal) Pan ddechreuodd hi fwrw glaw ond ni chafodd y picnic ei ganslo ­ dau gymal dibynnol (neu is-gymal) Gr?p o eiriau yw is-gymal gyda goddrych a berf ond sydd ddim yn gallu sefyll ar ei ben ei hun. Mae is-gymal bob amser yn dechrau gyda chysylltair. Yn yr enghraifft hon ceir dau gysylltair `pan' ac `ond' Y cysyllteiriau mwyaf cyffredin yw:

Wedi ac er pan

a oherwydd fel petae achos

os cyhyd pryd bynnag hynny ydy

ers fel

hyd yn oed

er hynny

yn hytrach na ar yr amod neu prun bynnag

serch hynny megis ond fodd bynnag

Y Coma

Gorddefnyddir y coma ac mae ysgrifenwyr yn tueddu i fod yn rhy hael eu defnydd o'r coma yn eu gwaith. Gall hyn arwain at ddarn o waith dryslyd. Os gallwch atal eich hunan rhag defnyddio gormod o gomas lle nad oes eu hangen a dysgu chwe rheol i ddefnyddio coma, bydd eich sgiliau ysgrifennu'n gwella a byddwch yn argyhoeddi'r darllenydd y gallwch ysgrifennu'n hyderus a chyflwyno darn o waith dan reolaeth.

1. Geiriau cyfosod

Gair cyfosod yw ailenwi neu ymhelaethu ar ymadrodd ar ddechrau brawddeg. Esiampl: Val D'isere, cyrchfan poblogaidd sgïo, yw'r lle dwi'n mynd ar wyliau eleni.

2. Rhan ragarweiniol brawddeg

Fel mae'r enw'n awgrymu, cyflwyno gweddill y frawddeg mae elfen rhagarweiniol brawddeg. Hi sy'n dod gyntaf a choma sy'n ei gwahanu hi a gweddill y frawddeg Esiampl: Cyn gwyliau'r Pasg, roedd y plant yn sâl. Ar ôl iddyn nhw gael brecwast, aethon nhw i'r farchnad.

3. Elfen rhwng cromfachau mewn brawddeg

Geiriau megis, fodd bynnag, felly, wrth gwrs, mewn gwirionedd ac er hynny yw elfennau mewn cromfachau brawddeg. Mae'n bwysig nodi y dylid rhoi coma bob ochr i'r elfen rhwng cromfachau, oni bai ei fod yn cychwyn brawddeg ac yn yr achos hwnnw, does dim ond angen un coma ar ei ôl.

77

GRAMADEG AC ATALNODI

GRAMADEG AC ATALNODI

78

Esiampl: Roedd y cwrs yn eithriadol o anodd, er hynny, roedd yn werth yr holl waith caled. Penderfynodd y teulu fynd ar wyliau, fodd bynnag, nid oedd yn bosibl.

4. Coma cyn `a', `ond', `neu', `felly'

Defnyddir comas yn aml cyn cysylltair is-gymal megis `a', `ond' `neu' `felly' i gysylltu prif gymal ag is-gymal. (Gweler brawddegau cyfansawdd a chymhleth). Esiamplau: Roedd hi am fynd i siopa a mynd am ginio wedyn. Gallwn fynd allan i ginio, ac yna mynd i'r sinema.

5. Rhestri

Y defnydd mwyaf cyffredin o goma ydy mewn rhestrau. Defnyddir coma i wahanu pob eitem mewn rhestr, ar wahân i'r ddwy eitem olaf lle defnyddir a neu ac i'w gwahanu. Esiampl: Roedd ei hesgidiau'n anghyfforddus, rhy dynn ac yn amhosibl i'w gwisgo. Roedd y ffilm yn araf, diflas ac afrealistig

6. Cymalau Ychwanegol

Cymal dibynnol yw cymal Ychwanegol sy'n darparu gwybodaeth ychwanegol am y prif gymal a choma sy'n gwahanu'r ddau. Gallai fod yn ddefnyddiol i chi eich atgoffa eich hun am gymalau yn yr adran ar frawddegau. Esiampl: Roedd e am fynd i'r Eidal, gwrthododd hi. Y prif gymal (y cymal annibynnol) yw `Roedd e am fynd i'r Eidal' A'r cymal dibynnol yw 'gwrthododd hi'. Mae hi'n hoffi coffi du, dydy e ddim.

Brawddegau Anghyflawn

Brawddeg anghyflawn yw pan geir cymal dibynnol ar ei ben ei hun. Er bod y gr?p o eiriau yn cychwyn gyda phrif lythyren ac yn gorffen gydag atalnod llawn neu ebychnod, mae'n ramadegol anghywir. Esiampl: Y pentref sydd yn ymyl y draffordd.

Y Collnod

Mae gan y collnod ddau bwrpas: mae'n dangos a oes un neu ddau air wedi'u hepgor. Yn y Saesneg mae'n dangos perchnogaeth, sef bod rhywbeth neu rywun yn perthyn i rywbeth neu rywun arall. Pan ddefnyddir collnod i ddangos bod rhywbeth wedi' hepgor, gelwir hyn yn gyfangiad. Er enghraifft: sy'n, mae'n, mae hi'n bwrw glaw, a'ch.

Sut i ysgrifennu paragraff

O ddilyn fformat sylfaenol, bob tro yr ydych yn ysgrifennu paragraff, gallech ysgrifennu darn wedi'i drefnu'n dynn. Mae Peck a Coyle (1999) yn awgrymu y dylai paragraff gychwyn wrth gyflwyno'r prif bwynt mewn brawddeg seml. Yna rhaid i'r paragraff ddatblygu a mynd yn ei flaen: dyma brif ran neu `gnawd' y paragraff sy'n ymhelaethu ar y frawddeg gyntaf. Dylai dwy frawddeg olaf paragraff grynhoi'r hyn yr ydych yn ei ddweud ac yna cysylltu â'r paragraff nesaf. Dull effeithiol o atgoffa'ch hunan yw meddwl amdano yn nhermau `y tair rheol' (Peck & Coyle, 1999). 1. Lleoli: rhaid i'r frawddeg gyntaf nodi'n glir yr hyn fydd cynnwys y paragraff. 2. Dadansoddi: dyma lle byddwch yn ymhelaethu ar eich brawddeg gyntaf 3. Casgliad: bydd hyn yn crynhoi'r hyn yr ydych wedi'i ddweud a chysylltu â'ch paragraff nesaf.

GRAMADEG AC ATALNODI

79

Mae cynnwys collnod neu beidio yn bwysig yn y Gymraeg. Gall newid ystyr gair. Er enghraifft: sy'n a syn mae'n a maen hi'n a hin mae'r a maer

GRAMADEG AC ATALNODI

80

Adran 15

Sgiliau TG ar gyfer Astudio Ar-lein (e-ddysgu)

Y ogystal â'r angen i ddatblygu cymwysterau defnyddio rhaglenni TG safonol fel MS Office ac e-bost, mae'n gynyddol debygol y bydd gan unrhyw gwrs fyddwch chi'n ei ddilyn elfen sydd ar-lein neu ar y rhyngrwyd (e-ddysgu). Gall hyn fod yn ganran bendant o amser y cwrs yn yr hyn a elwir yn rhaglen ddysgu 'cymysg' (blended) [e.e. cyswllt 50% wyneb-yn-wyneb â thiwtor mewn dosbarth, 50% o astudio ar-lein] neu hyd yn oed un arlein yn gyfan gwbl (sy'n fuddiol, wrth gwrs, os ydych chi'n gweithio llawn amser ac angen trefnu amser astudio o gwmpas eich gwaith/teulu/bywyd cymdeithasol).

81

SGILIAU TG AR GYFER ASTUDIO AR-LEIN/ E-DDYSGU

SGILIAU TG AR GYFER ASTUDIO AR-LEIN/ E-DDYSGU

82

Web 2.0 ­ Meddalwedd Cymdeithasol (Social Software)

Beth ydy 'Web 2.0'?

Y gwahaniaeth mwyaf rhwng 'Web 2.0' a'r hyn gafwyd cyn hyn ydy'r cysyniad o wasanaethau meddalwedd (software services). Cyn dyfodiad Web 2.0 os oeddech chi am wneud unrhyw beth ar eich cyfrifiadur roedd rhaid i chi brynu'r system ­ e.e. Office 2000 - i redeg pecyn prosesu geiriau. Nawr gallwch yn rhwydd gael meddalwedd sy'n rhedeg heb yr angen am systemau ­ y cyfan fyddwch chi ei angen fydd porwr (e.e. MS Explorer). Felly, er enghraifft, yn hytrach na phrynu 'Office 2000' i redeg 'Word', gallwch nawr fynd ar wefan http://www.writeboard.com a chael prosesydd geiriau am ddim a gallwch ei rannu â phobl eraill. Yr ail ddatblygiad newydd ydy harnesu cyd-wybodaeth - harnessing collective intelligence. Peidiwch â dychryn, dydy hyn ddim mor fygythiol a hynny! 'Google' a siop lyfrau ar-lein 'Amazon' oedd y rhai cyntaf i wneud hyn. Er enghraifft, mae Google yn gosod canlyniad eu chwilota yn ôl trefn poblogrwydd ymweliadau'r defnyddwyr eraill â'r wefan ­ gan dybio bod y ffaith bod pobl eraill wedi ymweld â'r safle yn golygu bod posibilrwydd cryf bod y safle o ryw werth. Yn yr un modd, mae Amazon yn defnyddio patrwm siopwyr eraill i'ch helpu i ganfod pethau fyddech chi'n ei hoffi. Mae Web 2.0 wedi mynd â'r syniad gam ymhellach. Er enghraifft, cymerwch olwg ar wefan Wikipedia (http://www.wikipedia.org). Dyma wyddoniadur ar-lein seiliedig ar gyfraniadau gan bawb o bobman. Rydych chi'n ysgrifennu rhywbeth i gychwyn, yna gall person arall ddarllen yr hyn rydych chi wedi ei ysgrifennu, ei newid, neu ychwanegu ato ayb. Yn y diwedd mae ganddoch chi dalp o gyd-wybodaeth sydd yn rhyfeddol o gywir mewn llawer achos, heb bod angen yr 'arbenigwyr' traddodiadol. Mae'r wefan Del.icio.us (http://del.icio.us) yn system clustnodi gwefannau sydd yn cael ei rhannu (shared & tagged). Gallwch farcio neu glustnodi gwefan, a rhoi enw arni i'ch atgoffa o'r pwnc. Gall eraill weld eich marc a gallwch chithau weld nodyn pobl eraill. Mae'n hwylus iawn ar gyfer dibenion ymchwil. Y trydydd gwahaniaeth sylfaenol ydy'r cysyniad bod pawb yn gallu bod yn gyhoeddwyr. Bellach, os ydych chi'n dymuno rhoi gwybodaeth ar y we, does dim byd haws. Gallwch anfon lluniau a'u gosod ar lein drwy wefan Flickr (http://www.flickr.com), neu fideos ar YouTube (http://www.youtube.com) ac wrth gwrs gallwch ysgrifennu eich blog ar-lein ar (http://www.blogger.com). Gallwch greu rhwydwaith gymdeithasu drwy myspace (http://www.myspace.com) neu ar facebook (http://www.facebook.com).

Tagio

Gall gorlwytho gwybodaeth fod yn broblem ar Web 2.0; ond gallwch roi trefn ar bethau drwy glustnodi neu dagio. Felly gallwch roi tag ar eich clustnodau blog, wiki a del.icio.us. Os byddwch chi'n dewis cwrs gydag elfennau ar-lein iddo, yna bydd y cysyniadau a'r eirfa ddiweddaraf (`buzzwords') uchod yn cael eu hegluro'n fwy manwl. I fyfyrwyr sy'n gweithio'n llawn-amser, gyda gormod o ymrwymiadau i fentro ar ddysgu wyneb-yn-wyneb, yna gall Web.2.0 fod yn ysgogydd mawr. Gall eich cysylltu â chyd-fyfyrwyr yn ogystal â'ch tiwtoriaid gan leihau cryn dipyn ar y teimlad o unigrwydd sydd weithiau'n cael gafael ar ddysgwyr o hirbell. I grynhoi, elfennau pwysicaf Web 2.0 ydy ei fod yn rhad ac am ddim, yn un i'w rannu, yn hawdd ei chwilota a gallwn oll fod yn creu a chyhoeddi ar-lein.

Beth ydy ARD (VLE)?

I barhau â'r thema o ddysgu ar-lein neu ddysgu cymysg, rydym am gael cip ar ARD(VLEs) (Amgylchedd Rhith-Ddysgu - Virtual Learning Environments). "System meddalwedd ydy Amgylchedd Rhith-Ddysgu - Virtual learning environment (VLE) wedi ei gynllunio i hwyluso athrawon i reoli cyrsiau addysgiadol i'w myfyrwyr, yn arbennig drwy helpu athrawon a dysgwyr gyda gweinyddiaeth y cyrsiau. Gall y system fod yn tracio cynnydd y dysgwr gan y gellir ei fonitro gan yr athrawon a'r dysgwyr fel ei gilydd. Er ei fod yn aml yn cael ei ystyried fel arf dysgu o hirbell, fe'i defnyddir gan amlaf fel ychwanegiad at y dosbarth wyneb-yn-wyneb." (Allan o `Wikipedia') Felly mae ARD(VLE) yn cynnig fframwaith cyffredinol lle gall tiwtoriaid drefnu deunydd dysgu ar-lein neu ar y rhyngrwyd a gall myfyrwyr a thiwtoriaid gael mynediad i'r deunydd. Yn bwysig, mae gan ARD(VLE) yr offer i diwtoriaid a myfyrwyr i dracio cynnydd yn y dysgu ar unrhyw adeg. Mae meddalwedd cyfathrebu o fewn yr ARD(VLE) gyda'i e-bost ei hunan, fforymau trafod ac adnoddau sgwrsio i fyfyrwyr gyfathrebu â chyd-fyfyrwyr a thiwtoriaid mewn amgylchedd 'caeedig'. Ar hyn o bryd, mae'r mwyafrif o Brifysgolion yn defnyddio Blackboard fel ei ARD(VLE). Mae system 'Moodle' (http://moodle.org/) yn datblygu'n ddewis arall a chred rhai ei bod yn fwy hyblyg a haws i'w defnyddio. Os ydych ar fin cychwyn cwrs sydd ag elfen e-ddysgu ynddo byddwch yn edrych yn fanylach ar yr uchod gyda'ch tiwtor(iaid).

83

SGILIAU TG AR GYFER ASTUDIO AR-LEIN/ E-DDYSGU

Defnyddio a chrwydro drwy ARD (VLE) (e.e. Blackboard)

SGILIAU TG AR GYFER ASTUDIO AR-LEIN/ E-DDYSGU

84

I fyfyrwyr sy'n gweithio'n llawn amser sydd â llawer gormod o ymrwymiadau i fod yn rhan o ddysgu traddodiadol wyneb-yn-wyneb,

'Web 2.0' yn gallu bod yn ysgogydd gwych!

Adran 16

Adnoddau a Gwasanaethau Cymorth yn eich Prifysgol / Canolfan Ddysgu

Enw'r Sefydliad: Cyfeiriad:

Rhif Ffôn: Cyfeiriad e-bost: Gwefan:

85

ADNODDAU A GWASANAETHAU CYMORTH YN EICH PRIFYSGOL/ CANOLFAN

ADNODDAU A GWASANAETHAU CYMORTH YN EICH PRIFYSGOL/ CANOLFAN DYSGU

86

Gwasanaeth Cymorth i Fyfyrwyr Disgrifiad o'r gwasanaethau sydd ar gael

Manylion Cyswllt:

Adnoddau / Cyfleusterau Llyfrgell Disgrifiad o'r gwasanaethau sydd ar gael

Manylion Cyswllt:

Cwnsela a Lles Disgrifiad o'r gwasanaethau sydd ar gael

Manylion Cyswllt:

Undeb y Myfyrwyr Disgrifiad o'r gwasanaethau sydd ar gael

Manylion Cyswllt:

Manylion Cyswllt:

Cyngor Gyrfaol Disgrifiad o'r gwasanaethau sydd ar gael

Manylion Cyswllt:

Adnoddau TG Mynediad Agored Disgrifiad o'r gwasanaethau sydd ar gael

Manylion Cyswllt:

87

ADNODDAU A GWASANAETHAU CYMORTH YN EICH PRIFYSGOL/ CANOLFAN DYSGU

Sgiliau Astudio Disgrifiad o'r gwasanaethau sydd ar gael

Information

STAR insides WELSH

87 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

137013