Read _abstracts.pdf text version

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

MASOVNE NEZARAZNE BOLESTI

1. UTICAJ AUTONOMNE DISFUNKCIJE NA KARDIOVASKULARNU FUNKCIJU KOD OBOLJELIH SA DIJABETESOM MELITUSOM TIP 2 Snjezana Pejicid Popovid Klinicki centar Banja Luka Uvod: Dijabetesna kardiomiopatija (DK) je oboljenje srcanog misida kod oboljelih sa dijabetes melitus tipa 2, koje se karakterise dijastolnom disfunkcijom lijeve komore u odsustvu arterijske hipertenzije, ishemijske bolesti srca ili drugog kardiovaskularnog oboljenja. Pojedine studije su pokazale da prisutnost dijabetesne kardiovaskularne autonomne neuropatije (DKAN) ima ulogu u patogenezi kardiovaskularne disfunkcije. Cilj: Utvrditi postojanje DKAN i DK kod oboljelih sa dijabetes melitus tip 2, kao i korelaciju DKAN i DK. Ispitanici i metode: U studiju je ukljuceno 60 ispitanika; 30 bolesnika sa dijabetesom tip 2 bez arterijske hipertenzije i ishemijske bolesti srca, prosjecne starosti 55,7±5,058, prosjecnog trajanja dijabetesa 11,5±5,264 godina, HbA1c 7,5±1,0%, te 30 zdravih ispitanika koji su cinili kontrolnu grupu. Svim ispitanicima je uraen dvodimenzionalni ehokardiogram sa tkivnim Dopplerom i kardiovaskularni testovi (Valsalva manevar, test dubokog disanja, test ustajanja iz lezedeg polozaja, test ortostatske hipotenzije i Hend grip test). Dijastolna disfunkcija je odreena na osnovu parametara definisanih Konsensus dokumentom za odreivanje dijastolne srcane insuficijencije Evropskog udruzenja za srcanu insuficijenciju i ehokardiografiju. Rezultati: DKAN se javljala kod svih oboljelih sa dijabetesom tip 2 (100%, p<0,001) i to kao manifestna DKAN (60%, p<0,001). Prisustvo DKAN nije koreliralo sa stepenom glikoregulacije sto ukazuje da DKAN nije samo posljedica ved, vjerovatno, prethodnik hiperglikemije. Kod oboljelih sa manifestnom DKAN postojala je dijastolna disfunkcija lijeve komore kao ekvivalent DK u 83,3% slucajeva, sto upuduje na visoku korelaciju p<0,001. Zakljucak: Prisustvo DKAN kod oboljelih sa dijabetesom tip 2 otkriva kardiovaskularni rizik i igra znatnu ulogu u patogenezi kardiovaskularne disfunkcije. Postojanje znatne korelacije DKAN i DK moze ukazivati na isti etiopatogenezni mehanizam.

2. UTICAJ DEPRESIJE NA METABOLICKU KONTROLU DIJABETESA Snjezana Pejicid Popovid, Marija Burgid Radmanovid, Valentina Soldat Stankovid, Gabriela Malesevid Klinicki centar Banja Luka Uvod: Depresija je cest komorbidni i konkomitantni poremedaj kod oboljelih od dijabetes melitusa (DM). Ona komplikuje tok i ishod osnovne bolesti, produzava lijecenje i ubrzava napredovanje komplikacija DM. Depresija je kod oboljelih sa DM povezana sa losim kvalitetom zivota, neadekvatnim pridrzavanjem dijetalnog nacina ishrane, fizicke aktivnosti i medikamentne terapije. Cilj: Utvrditi u grupi oboljelih sa dijabetesom melitusom prisustvo depresije i njen uticaj na stepen metabolicke kontrole bolesti. Ispitanici i metode: U studiji je ucestvovalo 38 oboljelih sa DM, prosjecne starosti 32,7 godina, 27 zena i 11 muskaraca. U procjeni depresivnosti korisdena je Zungova skala samoprocjene depresivnosti, te upitnik o sociodemografskim podacima. Rezultati: Upitnik o sociodemografskim podacima je pokazao da je: u odnosu na radni status, bilo 18 nezaposlenih, 10 zaposlenih, 3 penzionera, 3 ucenika i 4 studenta. U odnosu na bracni status u braku je bilo 22, a van braka 16 osoba. U odnosu na socioekonomski status 25 ih je bilo prosjecnoga, 9 dobrog i 4 loseg statusa. Srednju strucnu spremu imalo je 27 ispitanika, 6 visoku, a 5 osnovnu. Iz grada su bila 24 ispitanika, a iz sela 14. Na osnovu Zungove samoprocjenske skale depresivnosti klinicki znacajan nivo depresije imalo je 20, blazu depresivnu simptomatologiju 16, a bez depresije bila su 2 ispitanika. U grupi depresivnih dijabeticara nezadovoljavajudu glikoregulaciju je imalo 65% ispitanika. Zakljucak: Prisutnost depresije je predikcija lose metabolicke kontrole dijabetesa melitusa. Prediktori depresije bili su duze trajanje dijabetesa, niska socijalna podrska i nezaposlenost. 3. KONTINUIRANO SUPKUTANO MJERENJE GLIKEMIJE POBOLJSAVA METABOLICKU KONTROLU KOD DJECE SA DIJABETESOM MELITUSOM TIPA 1 BEZ POVEDANJA HIPOGLIKEMIJSKIH DOGAAJA Gordana Bukara Radujkovid, Stevan Bajid, Snezana Petrovid Tepid Pedijatrijska klinika, Klinicki centar Banja Luka Uvod: Hipoglikemija je glavni ogranicavajudi faktor u postizanju ciljnih vrijednosti glikemije kod djece sa dijabetes melitusom tipa 1. Poboljsanje glikemijske kontrole cesto je pradeno trostrukim porastom ozbiljnih 1

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

hipoglikemija (DCCT studija). Ucestalost hipoglikemija je vazna i kao potencijalni rizik za kognitivni razvoj djeteta. Cilj: Ispitati da li uvoenje sistema kontinuiranog supkutanog mjerenja glikemije (SKSMG) poboljsava metabolicku kontrolu nakon 3 mjeseca kod djece i adolescenata sa dijabetes melitusom tipa 1 bez povedanja broja hipoglikemija. Ispitanici i metod: Ispitivano je 40 djece, 18 djecaka i 22 djevojcice, uzrasta 13,7±3,3 godina, HbA1c > 8% i trajanje dijabetesa 6,3±4,0 godine. Djeca su nosila SKSMG sistem (Medtronic MiniMed) 72 casa na pocetku ispitivanja, a mjerili su kapilarno glikemiju devet puta tri dana na pocetku ispitivanja i nakon tri mjeseca, kao i HbA1c. Na osnovu trodnevne graficki prikazane glikemije korigovana je insulinska terapija na pocetku ispitivanja. Rezultati: Dobijeno je znacajno poboljsanje koncentracije HbA1c nakon tri mjeseca, (sa 10,0% na 8,6%), a zabiljezena je i manja ucestalost hipoglikemija. Takoe, djeca su kradi dio dana provela u stanju hipoglikemije nakon 3 mjeseca (13%) u odnosu na pocetak ispitivanja (16,4% dana). Zakljucak: Sistem kontinuiranog supkutanog mjerenja glikemije omogudava bolju metabolicku kontrolu kod djece sa dijabetes melitusom tipa 1 bez povedanja broja hipoglikemijskih dogaaja. 4. ULOGA HIPERBARICNE OKSIGENACIJE U KOMBINOVANOM LIJECENJU LEZIJA KOD DIJABETESNOG STOPALA Aleksandar Gajid, ore Dejid, Snezana Kutlesid Stevid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Dijabetesno stopalo kao jedna od kasnih komplikacija dijabetes melitusa (DM) predstavlja znacajan medicinski, ali i drustveno-ekonomski problem. Pravovremeno i odgovorno lijecenje dijabetesnog stopala moze znacajno da utice na smanjenje procenta amputacija uzrokovanih dijabetesom. Cilj: Prikazati ulogu hiperbaricne oksigenacije (udisanje 100% kiseonika u hiperbaricnim komorama, pri cemu je pritisak vedi od 1,0 ATA) u kombinovanom lijecenju dijabetesnog stopala. Ispitanici i metode: Pradeno je 30 insulin zavisnih pacijenta sa dijabetes melitus tipom 2, sa ulceracijama u okviru dijabetesnog stopala (22 muskarca i 8 zena, prosjecne starosti 52 godine). Lezije su klasifikovane od II do IV stepena Wagnerove skale. Indikovanost tretmana potvrivana je mjerenjem mikrocirkulacije (tcpO2 and LDP). Efikasnost lijecenja evaluirana je klinickim nalazom, te mjerenjem mikrocirkulacije. Svi pacijenti su provodili tretman u jednomjesnim hiperbaricnim komorama u trajanju od 60 minuta pri pritisku od 2,0 ATA. Pacijenti su 2

provodili u prosjeku 20 procedura. Kombinacija antibiotika ukljucivana je prema nalazu antibiograma, a u 6 slucajeva ukljucen je ertapenem kao monoterapija. Ultrazvucno potpomognuti debridman je raen shodno klinickom nalazu na stopalu. Regulacija glikemije je strogo kontrolisana. Rane su previjane modernim oblogama prema vrsti rane. Rezultati: Cetiri pacijenta (3 muskarca i 1 zena) su upudena na dalji hirurski tretman u sljededa tri mjeseca, dok je kod ostalih doslo do sanacije lezija u narednih sest mjeseci. Zakljucak: Hiperbaricna oksigenacija ima znacajnu ulogu u lijecenju ulceracija dijabetesnog stopala. Kombinovani nacin lijecenja, pri cemu se terapijski modaliteti ukljucuju u cilju sinergistickog dejstva, doprinose boljem terapijskom odgovoru. 5. HIPERBARICNA OKSIGENOTERAPIJA U LIJECENJU DIJABETESNE POLINEUROPATIJE I SISTEMSKOG VASKULITISA Snezana Kutlesid Stevid, Aleksandar Gajid, Bojana Krivokuda, ore Dejid, Danijela Gajid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Diabetes mellitus je cesto praden komorbiditetima, sto dodatno otezava lijecenje. Hiperbaricna oksigenoterapija (HBOT), poboljsava cirkulaciju krvi (smanjuje viskoznost plazme, smanjuje agregabilnost trombocita, ubrzava neokapilarizaciju, odnosno stvaranje novih krvnih sudova, i povedava elasticnost opne eritrocita). Ostedenje mikrocirkulacije pluda i transporta kiseonika kroz alveo kapilarnu membranu, smanjena transportna funkcija krvi i povedana potreba krvi za kiseonikom, zbog oksidacije aminokiselina i lipida dovode do tkivne i delijske hipoksije. Cilj: Pokazati efekat HBOT kod pacijenta sa dijabetesnom polineuropatijom i sistemskim vaskulitisom. Prikaz slucaja: Pacijentkinja, roena 1957. godine, iz Banje Luke, primljena u Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" radi provoenja HBOT po preporuci reumatologa i endokrinologa, a zbog komplikacija osnovnog oboljenja (dijabetes melitus, sistemski vaskulitis ili Syndroma Churg-Strauss). Na Klinici za reumatologiju, Klinickog centra Banja Luka, kod bolesnice su naeni pozitivan pANCA, poviseni eozinofili, bazofili, monociti, sinuzitis, laringitis, bronhijalna astma, kozni vaskulitis, artritis, polineuropatija i pseudomembranozni kolitis. Na prijemu u Zavod u klinickoj slici su dominirali znaci dijabetesne polineuropatije. Spirometrijski nalaz je ukazivao na srednje teski poremedaj ventilacije mjesovitog, vise opstruktivnog tipa. Pacijentkinja je provela 15 seansi HBOT pri pritisku 2.0 ATA u trajanju 60 minuta.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Subjektivne tegobe pacijentkinje su bile znatno umanjene. Spirometrijski nalaz je bio u poboljsanju (VC 109%, FEF 50 89,6%, FEF 75 64%). Kontrolni EMNG nalaz je pokazao znacajno poboljsanje. Zakljucak: HBOT je veoma korisna terapijska procedura u lijecenju dijabetesne polineuropatije, kao i sistemskog vaskulitisa. 6. DIABETES MELLITUS: VODEDI UZROK AMPUTACIJA DONJIH EKSTREMITETA Bojana Krivokuda, Biljana Majstorovid, Danijela Gajid, Nikola Bajid, Jelena Stankovid, Dobrinka Zivanid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Dijabetes melitus (DM) je masovno nezarazno oboljenje sa brojnim komplikacijama koje kao krajnji ishod cesto imaju amputaciju donjih ekstremiteta. Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" je referentna ustanova u kojoj se provodi primarna, dijelom i sekundarna proteticka rehabilitacija, kao visoko specijalizovano podrucje bolnicke rehabilitacije. Cilj: Ukazati na vodedu ulogu DM kao etioloskog faktora za amputacije donjih ekstremiteta, te smanjenje starosne dobi ovih pacijenata. Bolesnici i metode: Prospektivnom studijom su obuhvadena 664 pacijenta koji su kroz period od 3 godine (2008, 2009, 2010.) prosli proces proteticke rehabilitacije u Zavodu ,,Dr Miroslav Zotovid". Pacijenti su razvrstani po grupama, a s obzirom na pol, dob, nivo amputacije, etiologiju, primarnu ili sekundarnu proteticku rehabilitaciju, kao i na protetisane i neprotetisane. Rezultati: Tokom 2008. godine proces proteticke rehabilitacije je provelo 230 pacijenata, tokom 2009. 202, a tokom 2010. 232. Etioloski je dominirao DM u 64% slucajeva u 2008, 69% u 2009, 71% u 2010. godini. Prosjecna starost je iznosila 64 godine u 2008, 60 godina u 2009. i 2010. godini. Zakljucak: Veliki je broj pacijenata sa amputiranim donjim ekstremitetima zbog DM. DM je vodedi uzrok amputacija donjih ekstremiteta i pada prosjecne starosti ovih pacijenta. 7. KVALITET ZIVOTA DIJABETICARA SA HIPERTENZIJOM Nada Vukadinovid, Biljana Cimbaljevid Dom zdravlja Krusevac Uvod: Kvalitet zivota predstavlja individualnu percepciju zivotne pozicije u kulturi i sistemu postojedih vrednosti.

Cilj: Proceniti kvalitet zivota dijabeticara sa hipertenzijom. Ispitanici i metod: Korisden je upitnik 15D (Sintonen) dijabeticara koji imaju i hipertenziju. Ispitivanje je provedeno u februaru 2011. u Domu zdravlja Krusevac. Rezultati: Obuhvadena su 22 muskarca i 28 zena prosecne starosti 69 godina. Dijabeticari sa HbA1c do 7% se bolje kredu, manje se zamaraju, imaju bolje praznjenje i imaju manje psihicke probleme. 15D skor je 0,7720 kod grupe sa HbA1c do 7 % prema 0,6890 kod grupe saHbA1c preko 7%, sto je visoko statisticki znacajno. Prema vrednostima glikemije naste, u grupi sa glikemijom do 7 mmol/L, ispitanici su pokretljiviji i bolje obavljaju uobicajene aktivnosti. 15D skor je 0,7546 kod grupe sa glikemijom do 7 mmol/L i to je statisticki znacajno vise u odnosu na grupu sa glikemijom preko 7 mmol/L sa skorom od 0,6974. U prvoj grupi je HbA1c 6,9%, a u drugoj je 7,56% sto je stisticki znacajno vise. Prema polu, bolji kvalitet zivota imaju muskarci u spavanju, a zene u praznjenju i imaju manje nelagodnosti i simptoma. Zene imaju bolju kontrolu bolesti: HbA1c je 7,24% prema 7,57% kod muskaraca, a glikemija je 7,43 mmol/L prema 8,04 mmol/L kod muskaraca. 15D skor muskaraca je 0,7177, a skor zena 0,07108 i nema razlike. Srednje vrednosti arterijskog pritiska su u granicama normale. Zakljucak: Kvalitet zivota dijabeticara, to jest 15D skor je u korelaciji sa dobrom kontrolom bolesti. Razlike po polu nisu znacajne. 8. DIABETES MELLITUS: NAJCESDA BOLEST STARIJEG DOBA? Vesna Bankovid, Ljubinka Simonovid, Bratislava Sarac, Valentina Stankovid Cekid Kudno lecenje i medicinska nega sa palijativnim zbrinjavanjem, Dom zdravlja Nis Uvod: Diabetes mellitus (DM) spada u grupu metabolickih bolesti sa hiperglikemijom, zbog poremedaja u sekreciji insulina, poremedaja njegovog dejstva ili kombinacijom obaju poremedaja. Tokom trajanja bolesti dolazi do ostedenja oka, bubrega, srca, nerava i krvnih sudova. Cilj: Pokazati koliko pacijenata organizacione jedinice Kudnog lecenja Doma zdravlja Nis, boluje od DM i procentualnu zastupljenost hronicnih komplikacija. Ispitanici i metod: Korisdeni su zdravstveni kartoni 450 pacijenata Kudnog lecenja Doma zdravlja Nis tokom 2009. godine, starosti od 65 do 85 godina. Rezultati: Od 450 pacijenata, njih 108 (24%) boluje od DM. Zene cesde boluju od DM 66 (61%). Od DM tipa 1 boluje 37% pacijenata, a 63% od DM tipa 2. Kod svih pacijenata prisutne su hronicne komplikacije DM. Prisutna je polineuropatija kod 79,7%, retinopatija kod 3

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

46,5%, slepih ima 2,1%, kardiovaskularna bolest je prisutna kod 36,8%, cerebrovaskularni insult dozivelo je 35,17%, dijabetesnu nefropatiju ima 18,13% obolelih, gangrena se javila kod 6,5%, a amputaciju ekstremiteta dozivelo je 2,6% pacijenata. Od ukupnog broja obolelih, samo 15% ima jednu hronicnu komplikaciju, a 85% vedi broj udruzenih komplikacija. Zakljucak: Diabetes mellitus je bolest kojoj je neophodno posvetiti najvedu paznju u grupi starijih osoba, jer je lecenje dugotrajno, a komplikacije su mnogobrojne i ceste. 9. ALFA-LIPOINSKA KISELINA U LECENJU DIJABETESNE POLINEUROPATIJE Ljubica Nozinid Vilus, Miroslav Miljesid Dom zdravlja Sabac Uvod: Dijabetesna polineuropatija je ucestala mikroangiopatska komplikacija sederne bolesti i od nje pati vise od polovine obolelih. Definise se kao prisustvo raznih znakova i simptoma vezanih za disfunkciju perifernih nerava. Savremena farmakoterapija ne poznaje adekvatan lek za ovu ireverzibilnu komplikaciju sederne bolesti. Znacajno mesto u tretmanu pripada alfalipoinskoj kiselini koja stitedi Schwannove delije popravlja segmentnu demijenilizaciju, smanjujudi aksonsku degeneraciju i popravlja mikrocirkulaciju u vasa vasorum, sto utice na smanjenje simptoma periferne polineuropatije (bol, pecenje, parestezije i ukocenost). Cilj: Prikazati rezultate primene alfa-lipoinske kiseline radi ublazavanja subjektivnih tegoba kod pacijenata sa dijabetesnom polineuropatijom. Materijal i metode: Pradeno je 20 pacijenata (9 zena i 11 muskaraca) obolelih od dijabetes melitusa u trajanju od 3 do 15 godina (prosek 8 godina). Prosecna starost je bila 59 godina. Alfa-lipoinska kiselina je svim pacijentima propisana u dozi 600 mg naste, 2 sata pre ustajanja tokom 6 meseci. Svi pacijenti su pregledani tri puta: na pocetku terapije, nakon mesec dana i potom nakon cetiri meseca. Pradena su cetiri simptoma: bol, pecenje, parestezije i ukocenost. Ocenjivanje svakog simptoma su obavljali lekar i pacijent subjektivnom procenom jacine simptoma na skali od 1 do 5 (veda ocena za jace tegobe). Rezultati: Pre uvoenja terapije, pacijenti su subjektivne simptome ocenjivali ocenama od 2 do 5 (od umereno do veoma jako), a najvedi broj pacijenta za prisustvo sva cetiri simptoma dao je ocenu oko 4 (prosek: bol 4,0, zarenje 4,0, trnjenje 3,9, ukocenost 3,75). Nakon provedenog tretmana, kojeg su svi pacijenti dobro podneli i bez nezeljenih reakcija koje bi zahtevale prekid, ocena je bila nesto veda od 2 (prosek: bol 2,55, zarenje 2,25, trnjenje 2,4, ukocenost 2,25).

Zakljucak: Primenom alfa-lipoinske kiseline doslo je do redukcije simptoma dijabetesne polineuropatije kod svih ispitanih pacijenata u vedoj ili manjoj meri. 10. UCESTALOST DIJABETESNE RETINOPATIJE KOD PACIJENATA LIJECENIH U DOMU ZDRAVLJA U PRIJEDORU Brankica Galid Dom zdravlja Prijedor Uvod: Dijabetesna retinopatija predstavlja hronicnu evolutivnu mikrovaskularnu komplikaciju. Ova komplikacija dijabetes melitusa (DM) tip 1 i 2 je vodedi uzrok sljepode u razvijenom svijetu. Cilj: Utvrditi ucestalost i klinicki klasifikovati dijabetesne retinopatije, u odnosu na tip i trajanje DM, dob, parametre metabolicke kontrole DM i vrijednosti arterijskog pritiska. Materijal i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 200 oboljelih od DM tip 1 i 2 duze od 5 godina, koji su lijeceni u 8 ambulanti porodicne medicine Doma zdravlja u Prijedoru, od 15. decembra. 2010. do 14. januara 2011. godine. Rezultati: Utvrena je dijabetesna retinopatija kod 15,13% ispitanih. Proliferativna retinopatija je zastupljena kod 16,8%, a neproliferativna kod 83,2%. Dijabetesna retinopatija je utvrena kod 21 (81,3%) ispitanika sa DM tip 1, u dobi izmeu 41 i 64 godine i trajanjem DM duze od 10 godina, i 9 (18,7%) ispitanika sa DM tip 2 u dobi iznad 64 godine i trajanjem DM duze od 5 godina. Kod svih pacijenata sa dijabetesnom retinopatijom vrijednosti parametara metabolicke kontrole DM i krvnog pritiska su iznad preporucenih. Zakljucak: Dijabetesna retinopatija je ucestalija kod pacijenata sa dijabetes melitusom tip 1 i trajanjem bolesti iznad 10 godina. Neproliferativni oblik dijabetesne retinopatije je najzastupljeniji. 11. UCESTALOST DIJABETES MELITUSA KOD GOJAZNIH RADNIKA RUDNIKA I TERMOELEKTRANE ,,UGLJEVIK" Vinko urid Privatna zdravstvena ustanova medicine rada ,,Medical", Bijeljina Uvod: Gojaznost i problemi povezani sa njom predstavljaju jedan od najvaznijih javnozdravstvenih problema. Prema podacima SZO, 2000. godine bilo je 250 miliona jako gojaznih. Gojaznost je ozbiljno hronicno oboljenje koje se karakterise uvedenjem masne mase tijela, u mjeri koja dovodi do narusavanja zdravlja i moze dovesti do mnogih medicinskih komplikacija, koje 4

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

umanjuju kvalitet zivota i skraduju duzinu zivota, a lijecenje ima visoku cijenu. Gojazne osobe imaju vedi morbiditet i mortalitet. Prekomjerna tezina i debljina predstavljaju najvazniji faktor rizika za mnoge bolesti. Gojazni ljudi imaju vede izglede da obole od hronicnih nezaraznih oboljenja, meu kojima je dijabetes melitus jedna od najozbiljnijih. Cilj: Utvrditi da li gojaznost utice na prevalenciju dijabetesa melitusa kod radnika Rudnika i termolektrane ,,Ugljevik". Ispitanici i metode: Korisdeni su podaci periodicnog pregleda 1.435 radnika Rudnika i termoelektrane ,,Ugljevik", koji su obavljeni u 2010. godini, i kojima je utvrivan indeks tjelesne mase (ITM) na pregledu. Skoro dvije tredine (61,6%) radi na radnim mjestima gdje su prisutni posebni uslovi rada. Njihova prosjecna zivotna dob je 52,9±5,6 godina, prosjecan ukupan radni staz je 32,1±5,6, a ekspozicioni radni staz 21,9±7,7 godina. Rezultati: Prekomjerna gojaznost je utvrena kod 42,5% 2 radnika (BMI35 kg/m ), 24,6% je gojazna (BMI 25,0-29,9 2 kg/m ), 27,6% ili nesto malo vise od cetvrtine radnika ima 2 normalnu tjelesnu masu (BMI 18,5-24,9 kg/m ), dok je 2 5,3% pothranjenih radnika (BMI 18,5 kg/m ). Dijabetes melitus utvren kod 5,4% pregledanih (17,9% dijabetes melitus tip I i 82,1% dijabetes melitus tip II). 2 Prosjecan BMI je 29,3±3,5 kg/m , dok je prosjecna vrijednost glukoze u krvi bila 8,7±2,4 mmol/L. Devet od deset radnika kod kojih je dijagnostikovan dijabetes melitus (89,8%) ima prekomjernu tjelesnu masu, od kojih 2 41,0% ima izrazenu gojaznost (BMI30 kg/m ), a 48,8% je gojazno i samo 10,2% ima normalnu tjelesnu masu, dok nije naen ni jedan dijabeticar u grupi pothranjenih. Zakljucak: U ispitivanoj grupi radnika su cetiri puta cesde zastupljeni oni sa prekomjernom tjelesnom masom. Najvedi broj gojaznih je u dobi od 51 do 60 godina. Nije naen ni jedan radnik sa dijabetesom mlai od 30 godina. Kod gojaznih radnika ucestalost dijabetesa melitusa je znacajno cesda, cak devet puta, nego kod onih sa normalnom tjelesnom masom. 12. GOJAZNOST KAO RASTUDI PROBLEM KOD DJECE Zeljka Kovacevid Milicevid, Milan Milicevid, Sanja Glisid Dom zdravlja Teslid Uvod: Gojaznost poprima epidemijski karakter, ne zaobilazedi ni zemlje u tranziciji. Gojaznost u djetinjstvu cesto se nastavlja i u adultnoj dobi dovodedi do mnogih zdravstvenih i socioekonomskih problema. Cilj: Prikazati stalni porast broja djece sa prekomjernom tjelesnom tezinom. Ispitanici i metode: Podaci su uzeti iz kartona sistematskih pregleda predskolske djece gdje su evidentirana antropometrijska mjerenja, a zatim 5

izracunat indeks tjelesne mase (ITM). Korisdene su posljednje preporuke Svjetske zdravstvene organizacije ,,Child Graft Standards", prema kojima su analizirane kategorije: prekomjerno uhranjene djece (ITM izmeu +2 i +3 SD) i gojazne djece (ITM iznad +3SD za uzrast i pol). Rezultati: Tokom 3 godine sistematski pregledi su obavljeni kod 819 djece (414 djevojcica, 50,50%; 405 djecaka, 49,50%). Prekomjernu uhranjenost i gojaznost imaju 172 (21%) od cega je prekomjerno uhranjenih 123 (15%) i gojaznih 49 (6%). Zastupljenost djevojcica je 22,70% (94), a djecaka 19,30% (78). Zakljucak: Gojaznost je jedan od najvedih izazova javnog zdravlja u 21. vijeku, koji se mora rjesavati udruzenim naporima sistema zdravstva, obrazovanja i porodice. Potrebno je tokom svakodnevnog rada edukovati porodicu s ciljem pravilne ishrane i povedanja fizicke aktivnosti. 13. UCESTALOST METABOLICKOG SINDROMA KOD OBOLJELIH OD PSORIJAZE uka Ninkovid Baros, Bogdan Zrnid*, Alma Prtina*, Vesna Gajanin* Klinika za dermatovenerologiju, Klinicki centar Banja Luka; *Medicinski fakultet Banja Luka Uvod: Psorijaza je bolest nepredvidivog toka, sa razlicitim klinickim manifestacijama. U svijetu od psorijaze boluje vise od 80 miliona ljudi, sto cini 5% svih dermatoza. Pacijenti sa psorijazom imaju povedan rizik za razvoj insulinske rezistencije, gojaznost, poremedaj metabolizma masti i hipertenziju koje karakterisu metabolicki sindrom (MS). Cilj: Utvrditi ucestalost MS i pojedinih njegovih cinilaca kod osoba oboljelih od psorijaze. Bolesnici i metode: Istrazivanjem je obuhvadeno 49 pacijenata sa razlicitim klinickim oblicima psorijaze, podijeljenim u dvije starosne grupe (do 40 godina i stariji od 40 godina). Dijagnoza psorijaze je utvrena na osnovu klinickih parametara i/ili patohistoloske analize izmijenjene koze. Rezultati: Prevalencija metabolickog sindroma kod ispitanika je odreivana prema Konsenzusu definicija iz 2009. godine, koji podrazumijeva prisustvo triju od sljededih pet parametara: centralna gojaznost (mjerena povedanim obimom struka), snizena vrijednost HDL holesterola, povisene vrijednosti serumskih triglicerida, povisen arterijski pritisak i povisena glikemija nataste. Ucestalost metabolickog sindroma u pacijenata oboljelih od psorijaze je visoka (47%). Najzastupljeniji parametri metabolickog sindroma kod pacijenata sa psorijazom su centralana gojaznost (44% muskaraca i 38% zena) i hipertenzija (34% muskaraca i 24 % zena).

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Zakljucak: Ucestalost metabolickog sindroma kod oboljelih od psorijaze je znacajno visa nego u opstoj populaciji. 14. OBOLJENJA ZUCNE KESE I GOJAZNOST KOD DIJABETICARA Svetlana Petrovid, Snjezana Renovcevid Bogdanov Dom zdravlja Krusevac Uvod: Najcesda oboljenja zucne kese su: kalkuloza, akutni i hronicni holecistitis, dok su kalkuloza zucnih puteva i tumori rei. Oboljenja su cesda kod zena nego kod muskaraca. Cilj: Utvrditi povezanost oboljenja zucne kese i gojaznosti kod dijabeticara. Ispitanici i metode: Istrazianje je obavljeno u Domu zdravlja Krusevac u periodu od 1. januara do 31. marta 2011. Istrazivanjem je obuhvadeno 176 dijabeticara starosti od 31 do 84 godine: 114 (64,80%) zena i 62 (35,20%) muskarca. Prosecna starost ispitanika je 67,11±4,6 godina. Korisdeni su podaci iz zdravstvenih kartona dijabeticara. Rezultati: Nije bilo statisticki znacajne razlike u starosnom dobu ispitivanih zena (66,25±11,6) i muskaraca (68,57±12,1). Normalnu uhranjenost imalo je 15,90% ispitanika (18 zena i 10 muskaraca); prekomernu telesnu tezinu imalo je 56,80% (58 zena i 42 muskaraca); gojaznih je bilo 27,30% (38 zena i 10 muskaraca). Prosecan indeks telesne mase (BMI) bio je (28,48±3,81), 2 kod zena nesto vedi (28,88±4,01 kg/m ) u odnosu na 2 muskarce (27,76±3,13 kg/m ). Ova razlika je statisticki znacajna. Oboljenja zucne kese utvrena su kod 70 (39,80%) ispitanika, dok je bez oboljenja 106 (60,20%). Zakljucak: Zene dijabeticari cesde boluju od bolesti zuci (71,40%) u odnosu na muskarce (60,40%). Kod onih koji imaju neko oboljenje zuci prosecan BMI je 29,13±3,7 2 2 kg/m , dok je kod onih bez oboljenja 28,04±3,82 kg/m , sto je statisticki znacajno. 15. HRONICNI MORBIDITET RADNIKA RUDNIKA I TERMOELEKTRANE ,,UGLJEVIK" NA PERIODICNOM PREGLEDU 2010.GODINE Vinko urid Privatna zdravstvena ustanova medicine rada ,,Medical", Bijeljina Uvod: Zbog prirode tehnoloskog procesa, u Rudniku i termolektrani ,,Ugljevik" znacajno su prisutne mnoge profesionalne stetnosti, kao sto su: nepovoljni meteoroloski i mikroklimatski faktori, prasina, otrovni i stetni gasovi, izduvni gasovi iz dimnjaka, izduvni gasovi iz 6

radnih dizel-masina, kao i prisustvo hemijskih stetnosti, losa osvijetljenost, izlozenost buci i vibracijama, skucen radni prostor, naporan psihofizicki rad i smjenski rad. Periodicni ljekarski pregledi se vrse, kako bi se vidjelo da li je zbog djelovanja profesionalnih stetnosti doslo do ostedenja zdravlja radnika, otkrivanjem patoloskih stanja i ranih znakova oboljenja, koja su kontraindikovana za rad u uslovima povedanog profesionalnog rizika, da bi se na vrijeme takav radnik izdvojio i sprijecio nastanak invalidnosti. Cilj: Utvrditi koje grupe bolesti hronicnog karaktera ucestvuju u morbiditetu radnika Rudnika i termoelektrane ,,Ugljevik" i da li profesionalne stetnosti na radnim mjestima uticu na prevalenciju specificnog morbiditeta. Ispitanici i metode: Korisdeni su rezultati periodicnog ljekarskog pregleda rudara i radnika Rudnika i termoelektrane ,,Ugljevik", koji su izvrseni u periodu od 23. avgusta 2010. do 17. novembra 2010. godine, u skladu sa odrebama Zakona o zastiti na radu Republike Srpske (Sluzbeni glasnik Republike Srpske 1/2008). Radnici su pregledani prema programu pregleda po Pravilniku o prethodnim i periodicnim ljekarskim pregledima radnika na radnim mjestima sa povedanim rizikom (68/2008). Rezultati: U toku periodicnih pregleda, od ukupno 1.435 zaposlenik, pregledan je 761 (53,1%) rudar, 444 radnika (30,9%) iz termoelektrane i 230 iz radne zajednice (16,0%). Pregledani su imali prosjecno 47,3±8,3 godina zivota, 25,4±9,6 godina radnog i 17,4±8,8 godina ekspozicionog radnog staza u sve tri posmatrane radne jedinice. U toku pregleda, kod 13,4% radnika nije naeno ni jedno oboljenje hronicnog karaktera, a kod ostalih 86,6% radnika naeno je ukupno 3.662. U ukupan broj usla su i oboljenja refrakcione anomalije vida, koje su kod velike vedine radnika posljedica godina zivota i ne smatraju se patoloskim nalazom u pravom smislu. Najvise oboljenja hronicnog karaktera (1.994) utvreno je kod radnika u rudniku, zatim 1.153 oboljenja kod radnika u termoelektrani, dok je u radnoj zajednici utvreno 565. Ipak, po jednom pregledanom radniku u rudniku i termoelektrani prosjecan broj utvrenih oboljenja je 2,6, dok je u radnoj zajednici 2,5. Zakljucak: Utvrena je pozitivna korelacija izmeu broja oboljenja hronicnog karaktera i godina zivota, ukupnog i ekspozicionog radnog staza.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

16. PROCJENA UHRANJENOSTI DJECE PRED POLAZAK U OSNOVNU SKOLU I U ZAVRSNOM RAZREDU OSNOVNE SKOLE Daliborka Pejid, Andrea Tomid, Slaana Cvijanovid Benke, Aida Zildzid Moralid, Zeljko Petrovid Dom zdravlja Doboj Uvod: Poremedaj ishrane danas predstavlja globalni problem. Gojaznost u djecjem dobu je faktor rizika za razvoj mnogih bolesti (dijabetes melitus tip 2) i pojavu emotivnih problema. Cilj: Analizirati i uporediti stanje uhranjenosti djece pri upisu u osnovnu skolu i u zavrsnom razredu osnovne skole. Metod: Korisdene su vrijednosti tjelesne visine i tjelesne mase dobijene sistematskim pregledom, izracunat indeks tjelesne mase (ITM) i poreen sa standardnim vrijednostima za zdravu djecu istog pola i uzrasta. Odreen je procenat gojazne djece (ITM na ili iznad 95. percentila) i pothranjene djece (ITM ispod 5. percentila). Rezultati: Od 306 djece, uzrast 6 i 7 godina, pregledane pre upisa u prvi razred osnovne skole bilo je: 167 (54,6%) djevojcica i 139 (45,4%) djecaka. Gojaznih je bilo 22 (15,8%) djecaka i 24 (14,37%) djevojcice, pothranjenih 23 (16,55%) djecaka i 23 (13,77%) djevojcice. U uzorku od 200 pregledane djece devetog razreda osnovne skole, uzrasta 13, 14 i 15 godina, bilo je: 102 (51%) djecaka i 98 (49%) djevojcica. Gojaznih je bilo 12 (11,76%) djecaka i 9 (9,1%) djevojcica, pothranjenih 5 (4,9%) djecaka i 8 (8,16%) djevojcica. Zakljucak: Dobijeni rezultati potvruju postojanje poremedaja ishrane (i gojaznosti i pothranjenosti) kod oba pola i obje starosne grupe, kao i postojanje razlike izmeu anliziranih grupa koja nije statisticki znacajna. S tim u vezi, zadatak porodicnih ljekara koji brinu o zdravlju djece jeste da prepoznaju djecu u riziku i blagovremeno zapocnu preventivne mjere. 17. UTICAJ GOJAZNOSTI, SMANJENE FIZICKE AKTIVNOSTI I LOSIH NAVIKA U ISHRANI NA POJAVU HIPERLIPOPROTEINEMIJA Gordana Papovid ukid, Slavisa ukid*, Vesna Glisid**, Nada Mirkovid, Velina Petkovid** Dom zdravlja Vrbas; *Klinicki centar Vojvodine, Novi Sad; **Zavod za zdravstvenu zastitu radnika Kragujevac Uvod: U opstoj populaciji vrednosti ukupnog holesterola i triglicerida bi trebalo odreivati kod svih odraslih osoba (starijih od 20 godina) najmanje jednom u 5 godina, kao i kod dece od 10 godina, ukoliko poticu iz porodica u

kojima je bilo ranog oboljevanja od kardiovaskularnih bolesti (KVB). Cilj: Utvrditi do cega dovodi gojaznost udruzena sa losim navikama u ishrani i smanjenom fizickom aktivnosdu i koliko su ucestale hiperlipoproteinemie (HLP) kod tih osoba. Pacijenti i metode: Pregledano je 89 ispitanika (48 zena i 41 muskarac). Uzeti su podaci o starosti, naslednim oboljenjima, fizickom opteredenju. Svakom ispitaniku je izmeren arterijski pritisak (TA), odreen indeks telesne mase (ITM) i lipidni status. Rezultati: Prosecna starost ispitivane grupe je 51 godina. Kod 39% ispitanika u svakodnevnoj ishrani su pretezno zastupljeni ugljeni hidrati, kod 32% hrana bogata proteinima biljnog i zivotinjskog porekla, a 29% ispitanika u ishrani koristi pretezno namirnice bogate mastima zivotinjskog porekla. Samo 34 (38,20%) ispitanika se pridrzava higijensko-dijetetskog rezima ishrane. Sa normalnim ITM ima 24% ispitanika, ostali imaju ITM > 2 25kg/m . Kod 5 (5,62%) ispitanika je ITM > 40! U odnosu na porodicna oboljenja najvise su zastupljene KVB i endokrina oboljenja. Povisen TA ima 27% ispitanika (67% muskaraca i 33% zene). Lakim fizickim opteredenjima je svakodnevno izlozeno 48 (53,93%) ispitanika, srednje teskim 19 (21,35%), a tezak fizici rad obavlja 22 (24,72%) ispitanika. Holesterol je povisen kod 73% ispitanika, trigliceridi kod 65%. LDL holesterol je povisen kod 50% ispitanika, a nizak HDL holesterol je utvren kod 57% ispitanika. Zakljucak: Hiperlipopreoteinemija je povezana sa losim navikama u ishrani i smanjenom fizickom aktivnosdu. Veliki broj ispitanika je gojazan, boluje od hipertenzije i ima pozitivnu porodicnu anamnezu za kardiovaskularna i endokrina oboljenja. Lekari primarne zdravstvene zastite bi trebalo da posvete vedu paznju prevenciji, individualnom i grupnom zdravstveno vaspitnom radu, kako bi se sto veda paznja skrenula na resavanje problema hiperlipopreoteinemija. 18. UTICAJ TERAPIJE METFORMINOM NA METABOLICKI SINDROM KOD NOVOOTKRIVENIH PACIJENATA SA DIJABETESOM MELITUSOM TIP 2 Marina Tomanid, Slobodan Tomanid, Rada Duronid Opsta bolnica Doboj; Dom zdravlja Doboj Uvod: Metabolicki sindrom (MS) je definisan kao skup faktora rizika za nastanak kardiovaskularnih bolesti i dijabetesa melitusa tipa 2 (DM2), a ukljucuje: abdominalnu gojaznost, dislipidemiju, glukoznu intoleranciju i hipertenziju. Mnogi istrarazivaci se slazu da je insulinskka rezistencija direktan uzrok metabolickih poremedaja, mada tacan uzrok nastanka MS nije poznat. Smatra se da je on rezultat genetskih faktora i nacina zivota, ukljucujudi nacin ishrane i fizicku aktivnost. 7

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Prisustvo MS kod neke osobe visestruko povedava rizik za nastanak kardiovaskularnih bolesti, ishemijskog mozdanog udara i DM2. MS je veoma zastupljen kod pacijenata sa DM2, pa cak 70-80% oboljelih ima ovaj sindrom. Cilj: Ispitati da li terapija metforminom, kao lijekom za popravljanje insulinske senzitivnosti, kod novootkrivenih pacijenata sa DM2, utice na komponente MS. Ispitanici i metode: Studijom je obuhvadeno 15 novootkrivenih pacijenata sa DM2. Nakon odreivanja vrijednosti parametara MS (vrijednost glikemije naste, nivo serumskih triglicerida i HDL holesterola, obim struka i visina krvnog pritiska) ukljucena je terapija metforminom. Ponovna kontrola parametara MS uraena je nakon tri mjeseca. Rezultati: statisticki serumu i uticaja na pritiska. Nakon terapije metforminom doslo je do znacajnog snizenja glikemije, triglicerida u obima struka. Nije bilo statisticki znacajnog vrijednosti HDL holesterola i visinu arterijskog

ispitanika, jer su se bavili fizickom aktivnosdu, a rezultati Apneja testa su bili u opsegu 30-40 sec. Samo 4 (8%) ispitanika je uspelo da snizi telesnu masu, povedaju MI, a rezultati Apneja testa >60 sec. je potvrdilo pretpostavku da bavljenje fizickom aktivnosdu moze da dovede do smanjenja telesne mase. Karakteristicno je da nijedna osoba zenskog pola nije imala rezultate Apneja testa >60 sec, jer se nisu bavile fizickom aktivnosdu, a kao razlog su navodile da nisu imale vremena, jer su u meuvremenu zasnovale porodicu i rodile decu. Zakljucak: Primenom umerene fizicke aktivnosti kod ispitanika sa gojaznosdu I stepena, moze znacajno da se utice na smanjenje telesne mase i parametara gojaznosti. Umerenu fizicku aktivnost moze da ostvari znatno vedi broj ljudi, zbog toga sto su manje fizicki naporne i lakse se uklope u dnevnu rutinu pojedinca. Pacijent do izabranog doktora stize sa stecenim navikama u ishrani i zivotnom ponasanju, koje je veoma tesko promeniti, a promenjene navike odrzati. Promocija fizicke aktivnosti mora biti ukljucena u nacionalne strategije i kampanje, kako bi se podigla svest javnosti o znacaju koji fizicka aktivnost ima za pojedinca i za drustvo uopste. 20. GOJAZNOST KAO FAKTOR RIZIKA ZA ARTERIJSKU HIPERTENZIJU KOD RADNIKA RUDNIKA I TERMOELEKTRANE ,,UGLJEVIK" Vinko urid Privatna zdravstvena ustanova medicine rada ,,Medical", Bijeljina Uvod: Gojaznost predstavlja veoma znacajan faktor rizika za mnoga hronicna nezarazna oboljenja, meu kojima je i arterijska hipertenzija (AT) i kardiovaskularne bolest. Pojedini autori navode da se AT tri do sest puta cesde javlja u gojaznih osoba, nego u onih normalne mase. Cilj: Utvrditi da li gojaznost utice na prevalenciju arterijske hipertenzije u radnika rudnika i termoelektrane ,,Ugljevik" u odnosu na uslove rada. Ispitanici i metode: Korisdeni su podaci dobijeni periodicnim pregledom radnika Rudnika i termoelektrane ,,Ugljevik" koji su obavljeni u 2010. godini. Gojaznost je utvrivana prema indeksu tjelesne mase (ITM). Rezultati: AT je utvrena kod 349 radnika (24,3% pregledanih), od kojih skoro dvije tredine (61,9 %) radi na radnim mjestima gdje su prisutni posebni uslovi rada. Preko cetiri petine radnika (82,8%) sa AT ima prekomjernu (38,1% jako gojazno, a 44,7% gojazno), a 16,9% normalnu tjelesnu masu, dok je samo 0,3% iz grupe pothranjenih. AT je uglavnom naen kod radnika koji imaju vise godina ukupnog radnog staza, odnosno vise od pola pregledanih (51,9%) ima preko 30 godina ukupnog radnog staza. Najvedi procenat (44,7%) radnika sa AT ima 21 do 30 godina ekspozicionog radnog staza.

Zakljucak: Terapija metforminom ima povoljan uticaj na popravljanje metabolickih poremadaja prisutnih u MS, koji je cesto ispoljen kod pacijentata sa DM2. 19. UTICAJ UMERENE FIZICKE AKTIVNOSTI NA PARAMETRE GOJAZNOSTI Milica Nikolid Urosevid Dom zdravlja Vracar, Beograd Uvod: Fizicka aktivnost predstavlja sva kretanja koja povedavaju energetsku potrosnju iznad potrosnje u mirovanju. Umerenu fizicku aktivnost predstavlja aktivnost na nivou 60-70% maksimalne srcane frekvence (HRmax). Gojaznost (Obesitas) je hronicna bolest koja se ispoljava prekomernim nakupljanjem masti u organizmu i povedanjem telesne mase (TM) za 10% vede od idealne. Cilj: Utvrditi uticaj umerene fizicke aktivnosti na definisane parametre gojaznosti. Ispitanici i metod: Definisani parametri za pradenje gojaznosti su: indeks telesne mase (ITM) i relativna masna komponenta (RMK). Analiticko-deskriptivnom metodom i statistickom obradom dobijenih podataka, pradeni su efekti umerene fizicke aktivnosti na stanje 2 telesne mase kod osoba ciji je ITM>30 kg/m , a RMK kod zena >35% telesne masti i muskaraca >20% telesne masti. U ispitivanju je ucestvovalo 20 zena i 30 muskaraca prosecne starosti 30±5 godina. Istrazivanje je trajalo dve godine, od septembra 2008. do avgusta 2010. Raen je Apneja test kod ispitanika kao objektivni pokazatelj fizicke aktivnosti. Rezultati: Telesnu masu nije uspelo da smanji 68% ispitanika, ali se nisu bavili ni preporucenom fizickom aktivnisdu, sto dokazuju rezultati Apneja testa <30 sec. Da odrzi nesto manju telesnu masu uspelo je 12 (24%) 8

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Zakljucak: Kod gojaznih radnika ucestalost AT znatno je cesda, narocito starijih, i onih sa vise ukupnog i ekspozicionog radnog staza. 21. STRES I VRIJEDNOSTI INDEKSA TJELESNE MASE, ARTERIJSKOG PRITISKA I GLIKEMIJE U DEMINERA Snezana Trninid akovid, Jelica Kojovid*, Mirjana Bojid**, Vesna Paleksid*** Jedinica za zdravstvenu preventivu radnika MUP, MUP Republike Srpske; *Medicinski fakultet Banja Luka; **Klinicki centar Banja Luka; ***Zavod za medicinu rada i sporta Republike Srpske Uvod: Poznato je da stres preko nervnog sistema utice na kardiovaskularni i endokrini sistem i prouzrokuje bihevioralne promjene. Cilj: Utvrditi da li pod uticajem stresa dolazi do promjena u vrijednostima indeksa tjelesne mase (ITM), arterijskog pritiska i glikemije u deminera, koji su u svom poslu izlozeni visokom stepenu stresa. Ispitanici i metode: Ispitivano je 75 radnika MUP Republike Srpske, u dva vremenska perioda (2009. i 2011), na osnovu rezultata periodicnih pregleda, a u okviru preventivnih ljekarskih pregleda. Podijelili smo ih u dvije grupe: grupa deminera (58), neprekidno izlozena visokom stepenu stresa i grupa ostalih (17), koji prate deminere i koji su znatno manje izlozeni stresu. Rezultati: Nije naena statisticki znacajna razlika prosjecne starosti izmeu grupe deminera (41,74±6,55 godina) i ostalih (44,76±7,27 godina), kao ni u prosjecnim godinama ekspozicionog radnog staza (11,69±1,91 vs. 11,59±2,00 godina). Prosjecna vrijednost ITM svih ispitanika u 2011. godini je 27,86±3,74, grupe deminera 28,08±3,25, a ostalih 27,11±4,8, nema statisticki znacajne razlike izmeu pojedinacnih grupa, kao ni u odnosu na 2009. godinu. Prosjecne vrijednosti arterijskog pritiska su statisticki znacajno nize kod deminera i sistolnog (121,47±13,11 vs. 132,67±18,83 mmHg) i dijastolnog (81,47±8,50 vs. 87,93±11,26 mmHg) u 2011. u odnosu na 2009. godinu, jer su preduzete preventivne i terapijske mjere nakon pregleda 2009. godine. Izmeu grupa nema statisticki znacajne razlike. Vrijednosti glikemije su povedane u 2011. godini kod svih ispitanika (5,41±0,80 vs. 4,66±1,49 mmol/L), i kod deminera (5,42±0,78 vs. 4,62±0,89 mmol/L) i one su statisticki znacajne. Nema znacajne razlike glikemije meu grupama. Zakljucak: Posljednje dvije godine demineri su obavljali izuzetno teske i rizicne poslove i bili izlozeni visokom stepenu stresa, sto je uticalo na povedanje prosjecne vrijednosti glikemije. Nije doslo do povedanja vrijednosti ITM u odnosu na prethodni pregled 2009. godine, pa se on iskljucuje kao faktor rizika za ovakvo povedanje glikemije. Znacajno smanjenje vrijednosti arterijskog 9

pritiska deminera je rezultat primijenjenih preporuka o kontroli pritiska prije ulaska u minsko polje i primjeni odgovarajude terapije. 22. PRETILOST I POREMEDAJ REGULACIJE SEDERA U KRVI U OBOLJELIH OD ARTERIJSKE HIPERTENZIJE Munevera Bedarevid, Gospava Bedirevid, Izet Hasanovid, Edin Huskid, Sead Debid* Dom zdravlja Banovidi; *Privatna specijalisticka ordinacija ,,Debid", Zavidovidi Uvod: Arterijska hipertenzija (AHT) se definise kao vrijednost krvnog pritiska 140/90 mm/Hg. Glavni kardiovaskularni faktori rizika poput AHT, dislipidemije, pretilosti i diajbetes melitusa, cesto se grupisu kod jednog pacijenta dramaticno, povedavajudi rizik od kardiovaskularnog oboljenja. Prekoracena tezina i pretilost su povezni sa visestrukim faktorima kardiometabolickog rizika. Epidemioloske studije su pokazale povezanost pretilosti sa obolijevanjem od AHT i dijabetesa melitusa tip 2. Ciljevi: Dokazati vedu ucestalost pretilosti i poremedaja metabolizma glukoze u krvi u ispitanika sa AHT u odnosu na kontrolnu grupu normotenzivnih. Ispitanici i metode: Ispitano je 80 pacijenata sa AHT koji redovno uzimaju antihipertenzivnu terapiju. Kontrolnu grupu sacinjava 80 zdravih ispitanika. Svim ispitanicima su izmjereni arterijski pritisak, obim struka, indeks tjelesne mase, nivo glukoze i HbA1c u krvi. Rezultati: U 60% hipertenzivnih i 18,75% normotenzivnih ispitanika registrovana je povisena vrijednost glukoze u krvi, a 53,75% hipertenzivnih i 16,25% normotenzivnih ispitanika je imalo povisen HbA1c. Povisen indeks tjelesne mase naen je u 91,25% hiperenzivnih i 68,7% normotenzivnih, a 60% hipertenzivnih i 18,75% normotenzivnih ispitanika imalo je povedan obim struka. Zakljucak: Parametri pretilosti i poremedaja metabolizma glukoze u krvi su statisticki znacajno vise zastupljeni u ispitanika sa hipertenzijom nego u normotenzivnih. 23. UDRUZENOST ARTERIJSKE HIPERTENZIJE SA DRUGIM BOLESTIMA Sanja Kecman Prodan, Aleksandar Lazarevid*, Biljana ukid, Sandra Hotid Lazarevid** Dom zdravlja Prijedor; *Kardioloska ambulanta ,,Cardio", Banja Luka; **Klinicki centar Banja Luka Uvod: Arterijska hipertenzija (AH) se definise kao oboljenje kada je sistolni pritisak visi od 140 mmHg (18,7 kPa) i dijastolni visi od 90 mmHg (12,0 kPa). Jedan je od

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

glavnih faktora rizika za nastanak mnogih bolesti i cesto je udruzena sa drugim bolestima. Cilj: Ispitati komorbiditet arterijske hipertenzije sa drugim bolestima, utvrditi sa kojim bolestima je arterijska hipertenzija najcesde udruzena. Ispitanici i metod: Prikupljeni su podaci o oboljelim pacijentima od AH koji su posjetili ambulantu porodicne medicine u periodu od 23. do 30 marta 2011. Podaci su prikupljeni u dva tima porodicne medicine, jedan u Prijedoru a drugi u Banjoj Luci. Rezultati: Utvreno je da 132 pacijenta imaju AH (78 zena i 54 muskaraca). Kod pacijenata sa AH najcesde hronicne dijagnoze prema 10. reviziji Meunarodne klasifikacije bolesti (MKB) su bolesti cirkulatornog sistema I00-I99 (36%), slijede endokrine E00-E99 (20%), zatim misidno-kostanog sistema i vezivnog tkiva M00M99 (18%), digestivnog sistema K00-K99 (7%), dusevni poremedaji i poremedaji ponasanja F00-F99 (5%), bolesti respiratornog sistema J00-J99 (4%), genitourinarnog sistema N00-N99 (3%), neoplazme C00-C99 (3%), bolesti oka i uha H00-H99 (3%), i bolesti krvi i krvotvornih organa i poremedaji imuniteta D00-D99 (1%). Zakljucak: Kod pacijenata sa hipertenzijom najcesde hronicne udruzene bolesti su bolesti kardiovaskularnog sistema, zatim edokrine i metabolicke bolesti, te bolesti misidno-kostanog sistema i vezivnog tkiva. 24. TERAPIJA ARTERIJSKE HIPERTENZIJE I PRIMJENA ACE INHIBITORA U AMBULANTI PORODICNE MEDICINE Sanja Kecman Prodan, Aleksandar Lazarevid*, Biljana ukid**, Sandra Hotid Lazarevid*** Dom zdravlja Prijedor; *Kardioloska ambulanta ,,Cardio" Banja Luka; **Dom zdravlja Banja Luka; ***Klinicki centar Banja Luka Uvod: Arterijska hipertenzija (AH) je jedan od glavnih faktora rizika za nastanak mozdanog udara, koronarne bolesti, hronicne srcane insuficijencije, hronicne bubrezne insuficijencije, iznenadne smrti. Veoma je vazno pravilno lijecenje hipertenzije i postizanje ciljnih terapijskih vrijednosti da bi se izbjegle navedene komplikacije. Cilj: Ispitati farmakoterapiju arterijske hipertenzije i ucestalost primjene ACE inhibitora u regulisanju vrijednosti arterijske tenzije u ambulanti porodicne medicine. Metod: Istrazivanje je retrospektivna studija u kojoj su prikupljeni podaci o oboljelim pacijentima od AH u periodu od 23. do 30. marta 2011. Podaci su prikupljeni u Domu zdravlja Prijedor i Banja Luka. Svim pacijentima koji boluju od AH je utvrena dob, pol i svi lijekovi koje koriste za regulisanje arterijskog pritiska. Rezultati: U toku istrazivanja registrovana su 132 pacijenta koji boluju od AH (78 zena i 54 muskaraca). 10

Najvise pacijenata je u starosnoj grupi od 71 do 80 godina i to 39% zena i 41% muskaraca. Bez terapije je 11% pacijenata, 1 lijek koristi 23%, 2 lijeka 30%, 3 lijeka 24% i 4 lijeka 11% pacijenata. ACE inhibitore koristi 37%, a beta blokatore 21% pacijenata. Od ACE inhibitora najpropisivaniji je enalapril maleat (77% slucajeva). Zakljucak: Najpropisivaniji lijekovi u terapiji AH su ACE inhibitori. Najvedi broj pacijenata koristi dva lijeka u terapiji AH. 25. NIVO TROPONINA I I KREATIN KINAZE U BOLESNIKA SA AKUTNIM INFARKTOM MIOKARDA SA ST ELEVACIJOM (STEMI) I BEZ ST ELEVACIJE (NSTEMI) Dusan Miljkovid, Nadica Kostid* Dom zdravlja Varvarin; *Zdravstveni centar Krusevac Uvod: Troponini su senzitivni i specificni markeri nekroze miokarda, a koncentracije troponina i kreatin kinaze u korelaciji su sa velicinom infarkta. Cilj: Utvrivanje i korelacija nivoa troponina I (TnI) i kreatin kinaze (CK) kod bolesnika sa akutnim infarktom miokarda sa ST elevacijom (AIM-STEMI) i bez ST elevacije (AIM-NSTEMI) kao pokazatelja velicine nekroticnog segmenta. Pacijenti i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 80 bolesnika sa AIM, 58 (72,5%) muskaraca i 22 (27,5%) zene, od kojih 44 bolesnika sa AIM-STEMI, prosecne starosti 62,9±7,8 godina i 36 bolesnika sa AIM-NSTEMI, prosecne starosti 62,8±11,1 godina. Troponin I ultrasenzitivni je odreivan metodom iluminiscencije na imunohemijskom analizatoru, cutt-of vrednosti <0,07 ng/mL, a kreatin kinaza standardnom metodom. Uzimanje seruma vrseno je odmah po prijemu. Rezultati: Prosecan nivo troponina I u bolesnika sa AIMSTEMI je 30,0±35,0 ng/mL, a bolesnika sa AIM-NSTEMI 13,1±17,6 ng/mL. Prosecan nivo kreatin kinaze u bolesnika sa AIM-STEMI je 715,7±536,7 U/L, a bolesnika sa AIM-NSTEMI 303,9±432,7 U/L. Postoji pozitivna, visoka i statistcki signifikantna korelacija izmeu koncentracija troponina I i kreatin kinaze kod bolesnika sa AIM-NSTEMI. Postoji pozitivna, niska i statisticki znacajna korelacija izmeu nivoa troponina I i kreatin kinaze kod bolesnika sa AIM-STEMI. Postoji pozitivna, visoka i statisticki signifikantna korelacija izmeu troponina I i kreatin kinaze, posmatrajudi ukupno bolesnike sa AIM-STEMI i AIM-NSTEMI. Zakljucak: Visi nivo troponina I i kreatin kinaze i pozitivna, statisticki visoko signifikantna korelacija izmeu troponina I i kreatin kinaze, u bolesnika sa AIM-STEMI u odnosu na bolesnike sa AIM-NSTEMI, ukazuje na kvantitativno znacajniju nekroticnu zonu miokarda kod bolesnika sa AIM-STEMI.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

26. ZNACAJ ODREIVANJA TROPONINA T U SLUZBAMA HITNE MEDICINSKE POMODI Zana Pedanac, Jovica Manojlovid Dom zdravlja Laktasi Uvod: Prijem i razvrstavanje bolesnika koji se prijavljuju sa sumnjom na akutni infarkt miokarda (AIM) jedan je od najdelikatnijih postupaka u hitnoj medicinskoj pomodi. Ljekar mora brzo da odluci da li se zaista radi o AIM i treba li bolesnika primiti u bolnicu ili je prijem u bolnicu nepotreban. Tacna dijagnoza AIM ima tri standardne komponente: klinicke simptome, elektrokardiografske nenormalnosti i promjene u nivoima serumskih markera srcane povrede. Cilj: Ukazati na znacaj odreivanja troponina T u sluzbama hitne pomodi u okviru rane dijagnostike akutnog koronarnog sindroma. Ispitanici i metode: Istrazivanje je provedeno u periodu od 2008. do 2010. godine u Domu zdravlja Laktasi u okviru programa poboljsanja rane dijagnoze akutnog koronarnog sindroma. U istrazivanju su kao izvor podataka korisdeni zdravstveni kartoni pacijenata koji su se u navedenom periodu javljali u Sluzbu hitnu medicinske pomodi Doma zdravlja Laktasi sa bolovima u grudnom kosu. Navedenim pacijentima je u okviru dijagnostickog protokola odreena vrijednost troponina T (TnT). Izvrseno je ukupno 600 analiza, od cega je statisticki obraen uzorak od 103 pacijenta. Izvrseno je odreivanje senzitivnosti i specificnosti pretrage. Ispitivano je postojanje statisticki znacajne razlike u postavljanju dijagnoze akutnig koronarnog sindroma uz pomod elektrokardiograma i odreivanja troponina T. Ispitivani su nivoi enzima u trenutku postavljanja dijagnoze AIM. Vrsena je i analiza broja pacijenata upudenih na Kliniku za kardiovaskularne bolesti Klinickog centra Banja Luka. Rezultati: Utvrena je senzitivnost metode od 77%, a specificnost od 94%. Ustanovljeno je da razlike u postavljanju dijagnoze akutnog koronarnog sindroma pomodu troponina T i elektrokardiograma ne postoje. U toku odreivanja vrijednosti troponina T u sluzbi hitne pomodi, kod pacijenata koji su naknadno bili hospitalizovani pod dijagnozom AIM 28,5% pacijenata imalo je vrijednost troponina T izmeu 0,03-0,1 ng/mL, a kod preostalih 71,5% srednja vrijednost pretrage iznosila je 0,638 ng/mL. Od ukupnog broja pacijenata nakon odraene pretrage 36,05%, upudeno je na Kliniku za kardiovaskularne bolesti. Zakljucak: Pretraga ima visoku specificnost i nesto nizu senzitivnost. U toku postavljanja dijagnoze AIM vedi broj pacijenata imao je vede vrijednosti troponima T. Znacajno je smanjeno upudivanje pacijenata na Kliniku za kardiovaskularne bolesti korisdenjem troponina T uz analizu elektrokardiograma kod osoba sa bolom u grudnom kosu. 11 UCESTALOST FAKTORA RIZIKA ZA NASTANAK MOZDANOG UDARA

27.

Biljana ukid, Mira Popovid, Biljana Mlaenovid, Sanja Kecman Prodan*, Aleksandar Lazarevid** Dom zdravlja Banja Luka; *Dom zdravlja Prijedor; **Kardioloska ambulanta ,,Cardio" Banja Luka Uvod: Mozdani udar je naglo nastali neuroloski poremedaj, uzrokovan poremedajem cirkulacije u mozgu, koja dovodi do nedovoljnog snabdijevanja odreenih dijelova mozga kiseonikom i hranljivim materijama. Neke bolesti i stanja predstavljaju faktore rizika za nastanak mozdanog udara na koje se moze uticati, kao sto su: povisen krvni pritisak, srcane bolesti, poremedaji srcanog ritma (najcesde fibrilacija atrija), sederna bolest, povisene masnode u krvi, znatno suzenje karotidnih arterija. Cilj: Ispitati ucestalost, kao i udruzenost, faktora rizika za nastanak mozdanog udara. Ispitanici i metode: Ispitivanjem su obuhvadena 52 pacijenta sa mozdanim udarom. Podaci su prikupljeni u pet timova porodicne medicine Doma zdravlja Banja Luka i Doma zdravlja Prijedor. Svim pacijentima je utvrena dob, pusacki status, utvrene vrijednosti laboratorijskih testova, pojava hipertenzije, nastanak atrijalne fibrilacije, i dr. Rezultati: Arterijsku hipertenziju kao faktor rizika imala su 94,2% pacijenta, dijabetes melitus 25%, povisene vrijednosti masnoda u krvi 48%, atrijalnu fibrilaciju 21,1%, duvan je pusilo 26,9% pacijenata. Tri i vise udruzenih faktora rizika imalo je 40,38% pacijenata. Pozitivnu porodicnu amnamnezu imalo je 30,7% pacijenata. Zakljucak: Najvedi broj pacijenata sa mozdanim udarom imalo je pozitivne riziko faktore. Znatan broj ispitanika je imao udruzene faktore rizika. Povisen krvni pritisak kao faktor rizika je najzastupljeniji. 28. MORTALITET BOLESNIKA SA TROSUDOVNOM KORONARNOM BOLESDU I HIRURSKOM REVASKULARIZACIJOM MIOKARDA Dusan Miljkovid Dom zdravlja Varvarin Uvod: Bolesnici sa trosudovnom koronarnom bolesdu (TSKB) imaju visok rizik za kardiovaskularni morbiditet i mortalitet. TSKB je znacajan prediktor mortaliteta nakon hiruruskog premosdavanja. Cilj: Ispitati mortalitet bolesnika sa trosudovnom bolesdu lecenih hirurskom revaskularizacijom miokarda. Materijal i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 40 bolesnika sa koronarografski potvrenom TSKB, bez oboljenja glavnog stabla leve koronarne arterije (LMCA),

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

31 (77,5%) muskarac i 9 (22,5%) zena, prosecne starosti 59,2±8,0 godina. Kompletno kardiolosko i hemodinamsko ispitivanje, kateterizacija srca sa selektivnom koronarografijom i hirurska revaskularizacija miokarda obavljeni su i Institutu za kardiovaskularne bolesti Klinickog centra Srbije i Institutu za kardiovaskularne bolesti ,,Dedinje" u Beogradu. Kod svih bolesnika pradene su njihove klinicke, angiografske i ehokardiografske karakteristike i ukupni i godisnji mortalitet. Pocetak pradenja bolesnika je bio datum angiografije koronarnih arterija kada je dijagnostikovana TSKB i datum hirurske revaskularizacije. Rezultati: Bolesnici su pradeni prosecno 61,5±46,8 mesec nakon koronarografije i 57,4±63,7 meseci od operacije. Sa prebolelim infarktom miokarda bio je 31 (77,5%) bolesnik, a sa anginom pektoris 9 (22,5%) bolesnika. Bolest ekvivalentna oboljenju glavnog stabla leve koronarne arterije postojala je kod 18 (45,0%) bolesnika, a proksimalna stenoza LAD kod 27 (67,5%). Prosecna vrednost ejekcione frakcije bila je 46,6±11,5%. U posmatranom periodu umrlo je 14 (35,0%) bolesnika ili prosecno 6,8% godisnje od koronarografije i 7,3% godisnje od operacije. Prosecna duzina prezivljavanja operisanih bolesnika, od operacije do smrti, je 78,8±56,5 meseci. Bolesnici koji su umrli imali su proksimalnu stenozu u 12 (85,7%), a bolesnici u zivotu 15 (67,7%) slucajeva. Prosecna vrednost ejekcione frakcije leve komore bolesnika koji su umrli je bila 36,6±8,4%, a onih u zivotu 52,0±9,2%. Ucestalost prebolelog infarkta miokarda u bolesnika koji su umrli bio je 13 (92,8%), a u bolesnika u zivotu 18 (69,2%). Graft IMA je upotrebljen kod 3 (21,4%) bolesnika koju su umrli i kod 18 (69,2%) u zivotu. Zakljucak: Prosecan godisnji mortalitet bolesnika sa TSKB lecenih hirurskom revaskularizacijom miokarda je 7,3%. Veda ucestalost preoperativnog i postoperativnog mortaliteta i proksimalne LAD stenoze, niza ejekciona frakcija leve komore i manja upotreba arterijskog (IMA) grafta su glavni prediktori losije prognoze. 29. PRADENJE HIPERTENZIVNE RETINOPATIJE KOD BOLESNIKA KOJI SE UKLJUCUJU U PROGRAM HRONICNE KONTINUIRANE HEMODIJALIZE Milka Mavija, Zoran Mavija, Vesna Jaksid*, Nela Raseta**, Sasa Smoljanovid Klinicki centar Banja Luka; *Medicinski fakultet Pristina; **Medicinski fakultet Banja Luka Uvod: Gubitak bubrezne funkcije koji se desava tokom progresije hronicne bubrezne insuficijencije (HBI) se direktno ili indirektno odrazava na svim organima i tkivima, pa tako i na oku. Visoka senzitivnost promjena na ocnom dnu omogudava pradenje brojnih terapijskih

efekata korisdenih u lijecenju sistemskih oboljenja kod bolesnika u terminalnom stadijumu HBI. Cilj: Potvrditi i kategorizovati hipertenzivnu retinopatiju kod nedijaliziranih i dijaliziranih bolesnika sa HBI. Ispitanici i metode: Obavljen je kompletan oftalmoloski pregled kod ukupno 120 bolesnika sa HBI, od cega je 60 bolesnika bilo u III stadijumu HBI (predijalizni), a 60 u IV stadijumu HBI na programu hronicne kontinuirane hemodijalize. Pregled fundusa je obavljen u maksimalnoj midrijazi metodama direktne i indirektne oftalmoskopije. Rezultati: Cak, 97% pregledanih bolesnika ima patoloski nalaz na fundusu. Hipertenzivna retinopatija (HR) predstavlja najzastupljeniji nalaz na ocnom dnu kod bolesnika sa HBI i naena je kod 53,3% bolesnika kao jedini nalaz, a kod 76% bolesnika uz druge promjene na fundusu (dijabeticka retinopatija, okluzivna vaskularna oboljenja retine i optickog nerva i dr.). Bolesnici koji su u predijaliznoj fazi imaju vedu ucestalost maligne HR (gradus III i IV) u odnosu na bolesnike koji su na dijalizi. Zapazena je regresija edema papile optickog nerva, kao najteze manifestacije HR tokom 12 nedjelja programa kontinuirane hronicne hemodijalize kod bolesnika koji su imali IV stadijum HR. Zakljucak: Kao posljedica hipervolemije, retencije azotnih materija, tecnosti i soli u organizmu, kod bolesnika koji su u terminalnom stadjumu HBI postoje teske manifestacije HR. HR manifestacije su izrazenije kod bolesnika u predijaliznoj fazi. Ocno dno je veoma pouzdan i osjetljiv biomarker sistemskih desavanja u organizmu. 30. FAKTORI RIZIKA, KOMORBIDITET I LIJECENJE PERIFERNE OKLUZIVNE ARTERIJSKE BOLESTI Marica Kopanja, Dobrinka Zivanid, Biljana Majstorovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Periferna okluzivna arterijska bolest (POAB) nastaje kao posljedica sinergistickog djelovanja faktora rizika. Komorbiditet utice na klinicki tok i ishod bolesti. Ankle-brachial index (ABI) je neinvazivni dijagnosticki metod u funkcionalnoj procjeni perifernih arterijskih krvnih sudova ekstremiteta. Cilj: Prikazati ucestalost faktora rizika i komorbiditeta, te efekte kompleksnog medikamentnog i fizikalnog lijecenja kod pacijenata sa POAB. Ispitanici i metode: Prospektivno istrazivanje je obuhvatilo 41 pacijenta koji je stacionarno lijecen u Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" Banja Luka. Ispitanici su podijeljeni u 2 grupe, prva sa amputacijom ekstremiteta, druga bez amputacije. U obje grupe posmatrana je ucestalost faktora rizika i komorbiditeta, te efikasnost primijenjene terapije mjerenjem vrijednosti ABI prije i poslije tretmana. 12

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Rezultati: Izmeu dvije grupe nije dokazana statisticki znacajna razlika u ucestalosti pojavljivanja faktora rizika i pridruzenih bolesti, osim CVI, gdje je ucestalost statisticki znacajno veda u drugoj grupi, kao ni razlika u ABI prije i poslije terapije, broju primjenjenih procedura i trajanju hospitalizacije. U obje grupe doslo je do porasta ABI nakon terapije, s tim sto je u drugoj grupi postojala statisticka znacajnost. Zakljucak: Preventivno i terapijsko djelovanje na aterosklerotske faktore rizika, kao i kompleksna terapija POAB, usporavaju njen tok i otklanjaju razlozi za amputiranje. Primjena kompleksne terapije skraduje trajanje hospitalizacije, produzava zivotni i radni vijek oboljelog, smanjuje se pojava komplikacija, a sve zajedno pozitivno utice na kvalitet zivota. 31. FAKTORI RIZIKA I ISHEMIJSKA BOLEST SRCA Ljubinka Simonovid, Vesna Bankovid, Bratislava Sarac, Dragana Duzanid Dom zdravlja Nis Uvod: Ishemijska bolest srca je najcesda bolest srca i najcesdi uzrok srcane smrti. Pogaa ljude u punoj zivotnoj aktivnosti, pa je pravovremeno otkrivanje faktora rizika od bitnog medicinskog i socijalnoekonomskog znacaja. Cilj: Prikazati najzastupljenije faktore rizika za razvoj ishemijske bolesti srca. Ispitanici i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 112 pacijenata na kudnom lecenju. Ishemijsku bolest srca imaju 42 pacijenta, i to 10 muskaraca i 32 zene. Uraen je fizikalni pregled, odreen BMI, laboratorijski nalazi krvi, EKG i po potrebi ultrazvucni pregled srca. Svi faktori rizika se dele na nepromenljive (uzrast, pol, naslee) i na njih se ne moze uticati, i faktore rizika na koje se moze delovati: hipertenzija, pusenje duvana, povisene vrednosti LDL holesterola, nizak HDL holesterol, dijabetes melitus, gojaznost, nepravilna ishrana i fizicka neaktivnost. Rezultati: U program pradenja je bilo ukljuceno 112 pacijenata starosne dobi preko 65 godina. Ishemijsku bolest srca su imala 42 pacijenta (37,5%) i to 10 (23,80%) muskaraca i 32 (76,20%) zene. Arterijska hipertenzija, kao faktor rizika, je bila prisutna kod 23 (54,76%) pacijenta, kod 15 (65,21%) zena i 8 (34,79%) muskaraca. Sa nikotinskom zavisnosdu je bilo ukupno 8 (19,04%) i to 7 (87,5%) muskaraca i 1 (12,50) zena. Posle tri meseca 3 (37,5%) su potpuno prestala sa pusenjem, a kod 5 (62,5%) je smanjeno konzumiranje cigareta. Povedani LDL i trigliceride je imalo 28 (66,66%) ispitanika, i to 15 (53,57%) zena i 13 (46,43%) muskaraca. Posle tri meseca do smanjenja je doslo kod 3 (10,71%), a 25 (89,29%) zahteva medikamentoznu terapiju. Dijabetes melitus kod 13

12 (28,57%) pacijenta, kod 7 (58,33%) zena i 5 (41,67%) muskaraca. Gojazna su 4 (9,52%) i to jedna (25%) zena i 3 (75%) muskarca. Zakljucak: Od izuzetne je vaznosti uticati na suzbijanje faktora rizika, pa time i do smanjenja ucestalosti ishemijske bolesti srca, a time na produzavanje zivota. 32. ISHEMIJSKA BOLEST SRCA I GUBITAK RADNE SPOSOBNOSTI Radmila Ubovid, Zani Banjanin*, Jelena Bosnid, Mileva Erceg Zavod za medicinu rada i sporta Republike Srpske; *Dom zdravlja Laktasi Uvod: U Republici Srpskoj broj invalida rada zbog srcanih oboljenja je u stalnom porastu. Srcane bolesti su ne samo vodedi uzrok mortaliteta, nego i vodeda oboljenja koja dovode do gubitka radne sposobnosti. Cilj: Utvrditi ucestalost ishemijske bolesti srca kod radnika (osiguranika) kojima je ocjenjivana radna sposobnost u invalidskom osiguranju i uticaj ove bolesti na invalidnost. Ispitanici i metode: Izvor podataka je nalaz, ocjena i misljenje ljekara koji su ocjenjivali radnu sposobnost radnika u Fondu penzijsko-invalidskog osiguranja u Banjoj Luci 2005. godine, a instrument istrazivanja bio je posebno pripremljen upitnik. Uzorak je obuhvatio 901 ispitanika koji su na ocjeni radne sposobnosti dobili ocjenu ,,gubitak radne sposobnosti". Rezultati: Ishemijsku bolest srca imalo je ukupno 208 ispitanika, od toga 75,3% muskaraca i 24,7% zena. Broj ispitanika sa ishemijskom bolesdu raste sa starosdu i tezinom utvrene invalidnosti. Najvedi broj ispitanika sa gubitkom radne sposobnosti, 122 ili 68,5%, je u starosnoj grupi od 50 do 59 godina. Od svih dijagnoza ishemijske bolesti srca od uticaja na gubitak radne sposobnosti, podjednako su zastupljene angina pektoris 97 (11,5%) ispitanika i infarkt miokarda 96 (11,5%) ispitanika. Zakljucak: S obzirom da je ishemijska bolest, bolest danasnjice, i da je nacesdi uzrok njenog nastanka ateroskleroza koronarnih arterija, doslo se do zakljucka da je veoma vazno raditi na prevenciji, kako bi se smanjio broj invalida rada zbog ovog oboljenja.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

33. PRAKTICNI ASPEKT PRIMENE ANTIHIPERTENZIVA Miroslav Miljesid, Ljubica Nozinid Vilus Dom zdravlja Sabac Uvod: Arterijska hipertenzija (HTA) mobilise velike resurse zdravstvenih sistema i veoma je znacajna kao faktor rizika u nastanku kardiovaskularnih bolesti. Cilj: Utvrditi ucestalost primene pojedinih grupa antihipertenziva kod uspesno lecenih pacijenata sa HTA. Ispitanici i metode: U grupi od 499 pacijenata ambulantno pregledanih, sa potvrenom dijagnozom HTA bilo je 312 (62,53%). Prosecna starost je bila 65,5 godina i komorbiditet je bio prisutan u 78% slucajeva. Metodom prospektivnog prikupljanja podataka tokom poseta lekaru u naredna cetiri meseca je evidentirana visina krvnog pritiska, predlozene mere i propisani lekovi. Rezultati: Od 312 pacijenata njih 114 (36,53%) je bilo sa krvnim pritiskom ispod 140/90 mmHg, sto predstavlja poboljsanje od 6,7% u odnosu na prvo merenje. Pacijenti su prosecno koristili 3,2 antihipertenzivna leka i to: ACEI u 85% slucajeva, diuretike 63%, kalcijumske antagoniste 62%, beta blokatore 52%, ATI 5% i ostale lekove 5%. Grupa od 196 pacijenata sa HTA je u proseku pila 2,7 antihipertenzivnih lekova, i to: ACEI 60%, diuretici 58%, kalcijumske antagoniste 52%, beta blokatore 47%, ATI 4% i ostale 9%. Primenom nemedikamentnih mera i korekcijom terapije i u toj grupi je, prosecno, snizen sistolni pritisak za 7 mmHg, a dijastolni za 1,5 mmHg. Zakljucak: Potrebno je primenjivati nemedikamentne mere lecenja i najmanje 3 antihipertenzivna leka za dobru regulaciju krvnog pritiska. Potrebno je koristiti antihipertenzive iz svih grupa, prema indikacijama i kontraindikacijama, ali se izdvajaju ACE inhibitori i ATI po svojoj efikasnosti i bezbednosti za vedinu pacijenata. 34. UTICAJ PUSENJA, PIJENJA ALKOHOLA I GOJAZNOSTI NA RANIJE JAVLJANJE MUSKOG KLIMAKSA Snezana Stojanovid, Gordana Tesid Banduka, Danka Midid, Vesna Ivanovid, Ljiljana Ivancid* Dom zdravlja Bratunac; *Dom zdravlja Srebrenica Uvod: Ulaskom u zrele godine kod muskaraca se smanjuje lucenje hormona testosterona, tako da i oni prolaze kroz klimaks slicno zenama, koji se zove andropauza. Glavni uzrok je starenje, a brzina razvoja sindroma umnogome zavisi od nacina zivota, stalne konzumacije alkohola, pusenja i stresa. Cilj: Ispitati povezanost faktora rizika, kao sto su pusenje, alkohol, gojaznost, i pojave simptoma muskog klimaksa.

Ispitanici i metode: Ispitano je 100 muskaraca starosti od 40 do 60 godina koji su se javili u ambulantu porodicne medicine u periodu od septembra do decembra 2010. Podaci za istrazivanje dobijeni su na osnovu medicinskog kartona, intervjua i upitnika. Rezultati: Meu ispitanicima bilo je 46 muskaraca starosti od 40 do 50 godina, 38 starosti od 50 i 60 godina i 16 starijih od 60 godina. Poslije popunjavanja upitnika, 38 ispitanika je imalo 5 i vise potvrdnih odgovora o simptomima koji se mogu vezati sa muskim klimaksom. Prema indeksu tjelesne mase (ITM), 55,26% ispitanih spada u grupu gojaznih ili prekomjerno gojaznih, dok je onih sa prekomernom telesnom masom 31,56%, a poznato je da je gojaznost jedan od faktora rizika za simptome muskog klimaksa. Takoe, 39,47% ispitanih spadaju u grupu pusaca, a 31,56% konzumira alkohol svaki dan. Cetvrtina, tacnije 26,32%, ispitanih kojima se po simptomima moze postaviti dijagnoza muskog 2 klimaksa, imaju ITM preko 30 kg/m , pusaci su i konzumiraju alkoholna pida svaki dan. Zakljucak: Smanjenje funkcije testisa je neizbjezno i dolazi sa godinama, ali se moze odloziti i umanjiti. U tom pogledu mnogo pomaze prestanak pusenja, korisdenja alkohola, izbjegavanje stresnih situacija i povedana fizicka aktivnost. 35. STATUS VITAMINA D KOD ZENA SA POSTMENOPAUZALNOM OSTEOPOROZOM Nela Raseta, Vera Aksentid*, Snjezana Pejicid Popovid**, Sandra Grubisa Vujasinovid*, Dijana Strkid* Medicinski fakultet Banja Luka; *Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka; **Klinicki centar Banja Luka Uvod: Vrijednosti vitamina D u organizmu odreuju se mjerenjem nivoa 25(OH)D u serumu. Poremedaji vrijednosti vitamina D mogu se manifestovati kao deficijencija (nedovoljnost) kada je vrijednost serumskog 25(OH)D manja od 75 nmol/L i insuficijencija (nedostatak) kada su vrijednosti manje od 25 nmol/L. Cilj: Odrediti vrijednosti vitamina D kod zena sa novodijagnostifikovanom postmenopauzalnom osteoporozom, te povezanost sa godinama zivota, mineralnom gustinom kosti i vrijednostima kalcijuma i fosfora u krvi. Ispitanice i metode: Kod 60 zena u menopauzi sa dijagnozom osteoporoze (DXA) prosjecne starosti 63,33±7,17 godina (50-76 godina), a koje nisu lijecene suplementima vitamina D i antiresorptivnim lijekovima analizirani su nivoi 25(OH)D3, Ca++, Ca i P u krvi, godine zivota i rezultati osteodenzitometrije. Rezultati: Prosjecna koncentracija 25(OH)D3 u serumu je iznosila 32,92±17,46 nmol/L (10,00-80,94 nmol/L). 14

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Koncentraciju vedu od 75 nmol/L imalo je 1,7% zena (1/60), deficijenciju 65% (39/60) i insuficijenciju 33,3% (20/60). Prosjecne vrijednosti Ca++ 1,32±0,07 mmol/L u krvi, te Ca 2,4±0,14 mmol/L i P 1,1±0,14 mmol/L u serumu bile su u referentnom rasponu. Naena je statisticki znacajna negativna korelacija r = -0,283 (p±0,05) koncentracije 25(OH)D3 sa godinama zivota. Nije uocena statisticki znacajna korelacija vrijednosti 25(OH)D3 sa mineralnom gustinom kosti na lumbalnoj 2 kicmi (L1-L4) i na vratu butne kosti (izrazeno u g/cm i kao T scor), te sa koncentracijama Ca++ , Ca i P. Zakljucak: Rezultati su pokazali visoku ucestalost vitamin D deficijencije kod zena sa postmenopauzalnom osteoporozom, koja se povedava sa godinama starosti. 36. UCESTALOST OSTEOPOROZE I NAJCESDI FAKTORI RIZIKA ZA OSTEOPOROTICNE FRAKTURE KOD POSTMENOPAUZALNIH ZENA REGIJE BANJA LUKA Vera Aksentid, Nela Raseta*, Snjezana Pejicid Popovid**, Sandra Grubisa Vujasinovid, Danijela Strkid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka; *Medicinski fakultet Banja Luka; **Klinicki centar Banja Luka Uvod: Osteoporoza je najcesda metabolicka bolest kostiju od koje boluje 10% svjetske populacije. Pored mjerenja mineralne kostane gustine (engl. Bone Mineral Density, BMD) za postavljanje dijagnoze osteoporoze neophodno je procijeniti i druge prepoznate faktore rizika za osteoporoticne frakture. Cilj: Odrediti ucestalost osteoporoze i najcesde faktore rizika za osteoporoticne frakture kod postmenopauzalnih zena regije Banja Luka. Ispitanice i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 2.900 postmenopauzalnih zena starosti od 40 do 75 godina regije Banja Luka. Svim ispitanicama je izmjerena BMD na lumbalnoj kicmi i kuku DXA metodom u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" Banja Luka, u periodu od 2008. do 2010. godine. S ciljem postavljanja dijagnoze osteoporoze, razmatrani su faktori rizika za frakture: pozitivna porodicna anamneza za frakturu kuka, prethodna fraktura na malu traumu, rana menopauza (prije 45. godine), pusenje duvana, nizak 2 indeks tjelesne mase (ITM) (<19 kg/m ) i faktori rizika za sekundarnu osteoporozu (reumatoidni artritis, oboljenja stitnjace, hiperparatireoidizam, upotreba glikokortikoida). Rezultati: Od 2.900 ispitanica osteoporozu su imale 1.402 (48,34%), osteopeniju 916 (31,59%), a normalni ITM 582 ispitanice (20,07%). U grupi ispitanica sa osteoporozom (n=1.402) od faktora rizika najcesde su bile zastupljene prethodne frakture 348 (24,82%): prsljenova 150 (n=348, 15

43,10%), podlaktice 146 (n=348, 41,95%) i kuka 52 (n=348, 43,10%); rana menopauza 335 (23,89%); pusenje 168 (11,98%); nizak ITM 62 (4,42%); pozitivna porodicna anamneza za frakturu kuka 42 (2,99%). Zastupljenost sekundarne osteoporoze bila je u 304 slucajeva (21,68%): hipotireoza 105 (n=304, 34,54%); upotreba glikokortikoida 85 (n=304, 27,96%); reumatoidni artritis 70 (n=304, 23,03%); hipertireoza 38 (n=304, 12,50%); hiperparatireoidizam 6 (n=304, 1,97%). Zakljucak: Izbor klinicara koji su uputili ispitanice na osteodenzitometriju bio je dobar. Najcesdi faktori rizika za osteoporoticne frakture kod postmenopauzalnih zena su prethodne frakture i rana menopauza, a kod sekundarne osteoporoze najveda je zastupljenost hipotireoze i primjena glikokortikoida. 37. OSTEOPOROZA: BOLEST SA MNOGO RIZIKA Radmila Pavid Dom zdravlja Subotica Uvod: Osteoporoza je ,,nema" bolest, koja pocinje podmuklo, bez simptoma i najcesde se otkriva kada se desi prelom neke kosti kod lakse traume ili cak bez povrede. Osteoporoza je progresivna metabolicka bolest kostiju, koja se karakterise smanjenjem mineralne gustine kosti zbog gubitka kalcijuma i pogorsanjem mikroarhitekture kosti. To dovodi do smanjenja cvrstine kosti, povedanja njene fragilnost i povedava se rizik za prelom kosti. Cilj: Pokazati koliki je rizik za prelome kostiju zbog osteoporoze u menopauzi i podstadi zdravstvene radnike da misle na osteoporozu i rade na njenoj prevenciji i lecenju. Ispitanici i metode: Analizirani su podaci iz preventivnih kartona 132 zene koje su u menopauzi, bilo prirodnoj ili izazvanoj operacijom. Rezultati: Prosecna starost bila je 59 godina. Ranu menopauzu, pre 45 godine, imale su 33 (25%) zene. Premenopauzalne izostanke menstrualnog ciklusa duze od 6 meseci su imale 3 (2%) zene. Prelom kuka kod majke je naen kod 16 (12%) zena. Smanjenje visine za vise od 2 cm naeno je kod 60 (45%) zena. Frakture kostiju pre 40. godine imalo je 16 (12%) zena. Duvan su pusile 44 (33%) zene. Alkohol je svakodnevno uzimala jedna 2 (0,75%) zena. Indeks telesne mase manji od 19 kg/m imale su tri (2%) zene. Nedovoljan unos kalcijuma je naen kod 59 (45%) zena. Fizicka neaktivnost je naena kod 67 (51%) zena. Upotreba kortikosteroida u periodu duzem od tri meseca bila je kod tri (2%) zene. Reumatoidni artritis imale su cetiri (3%) zene. Dijabetes melitus imale su tri (2%) zene. Hipertireozu su imale cetiri (3%) zene. Zenama sa pet i vise faktora rizika za osteoporozu je uraeno merenje kostane mineralne

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

gustine. Na denzitometriju su upudene 23 zene. Osteopenija (T-skor od 0 do -2,5) je naena kod 13 (10%) zena. Osteoporoza (T-skor manji od -2,5) je naena kod tri (2%) zene. Zakljucak: Zbog masovnosti oboljenja potrebno je poceti prevenciju, jos u detinjstvu, kroz redovnu i pravilnu ishranu i fizicku aktivnost. U menopauzi prevencija je pravilna ishrana, fizicka aktivnost, izbegavanje stetnih navika, unos kalcijuma od 1.200 mg i D-vitamina 400-800 IJ dnevno. 38. MAGNETOTERAPIJA U LIJECENJU OSTEOPOROZE Tamara Popovid, Gordana Stefanovski, Ranko Skrbid*, Milica Matavulj** Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka; *Medicinski fakultet Banja Luka; **Prirodno-matematicki fakultet, Novi Sad Uvod: Otkridem piezoelektricnog i bioelektricnog potencijala u kostanim delijama pocinje upotreba elektricnog i magnetnog polja u lijecenju oboljenja i preloma kosti. Cilj: Na osnovu dostupne literature i vlastitih istrazivanja ispitati efekte magnetoterapije u lijecenju estrogen deficijentne osteoporoze. Materijal i metode: Za eksperiment su korisdene 14 sedmica stare zenke pacova Wistar soja, kojima je uraena bilateralna ovarijektomija, kao eksperimentalni model za estrogen deficijentnu osteoporozu. Sest sedmica nakon ovarijektomije zivotinje su podijeljene u grupe koje su izlagane pulsnom elektromagnetnom polju (PEMP) razlicitih frekvencija, intenziteta i duzine ekspozicije. Biohemijski parametri za pradenje efekata PEMP bili su osteokalcin, alkalna fosfataza, kalcijum i fosfor. Biomehanicke analize femura pacova na savijanje i torziju su uraene na aparatu TOMI 2001. Izvrsene su histoloske analize lijeve tibije obojene hematoksilineozinom. Rezultati: Djelovanje pulsnog elektromagnetnog polja od 40 Hz,10 mT uz izlaganje 45 minuta dnevno tokom 5 sedmica statisticki znacajno smanjuje gubitak kostane mase kod eksperimentalne osteoporoze uzrokovane padom estrogena. Tretman pulsnim EMPom od 25 Hz, 36,4 µT u kontinuiranom izlaganju od 5 sedmica nije dovelo do poboljsanja kvaliteta kosti, ved do znacajnog napredovanja osteoporotskog procesa. Prema dobijenim rezultatima osteokalcin i alkalna fosfataza su relevantni za pradenje efekata pulsnog elektromagnetnog polja. Biomehanicko mjerenje korelira sa kvalitetom kosti. Zakljucci: Magnetoterapija ima znacajno mjesto u tretmanu estrogen deficijentne osteoporoze, dok je na bududim istrazivanjima da razjasne mehanizme njenog djelovanja na osteoporoticnu kost. 16

39. KVALITET ZIVOTA BOLESNIKA SA OSTEOPOROZOM SA I BEZ VERTEBRALNIH FRAKTURA Milijana ajid, Biljana Kesid, Gordana Tesanovid, Natasa Pilipovid Brodeta Dom zdravlja Banja Luka Uvod: Osteoporoza je sistemska bolest i najcesde metabolicko oboljenje kostiju osoba starije zivotne dobi. U razvijenim zemljama osteoporoza predstavlja znacajan socijalni i medicinski problem, jer biljezi stalni porast broja oboljelih. Smanjenjem kostane gustine kosti postaju sklone frakturama. Osteoporoticne frakture nepovoljno uticu na kvalitet zivota, smanjenjem fizicke funkcije i pokretljivosti. Mjerenje kvaliteta zivota oboljelih od manifestne osteoporoze obavlja se pomodu specificnog upitnika. Cilj: Utvrditi procenat pacijenata sa vertebralnim frakturama u ispitivanoj grupi, procijeniti kvalitet zivota osoba sa i bez osteoporoticnih fraktura. Ispitanici i metode: Istrazivanje je obavljeno u periodu od 1. oktobra 2009. do 30. aprila 2010. u pet ambulanti porodicne medicine Doma zdravlja u Banjaluci. Upitnik QUALEFFO 41 su popunili pacijenti obaju polova, sa dijagnostikovanom osteoporozom. Rezultati: U ispitivanoj grupi kod 16,9% pacijenata utvrene su vertebralne frakture, dok je 83,1% bilo bez fraktura. Pacijenti sa frakturama su imali losiji kvalitet zivota u odnosu na one bez fraktura u svemu. Zakljucak: Losiji kvalitet zivota pacijenata sa osteoporozom, narocito pacijenata sa frakturama, uz tendenciju rasta broja oboljelih, predstavljaju vazan razlog za znacajniji rad na prevenciji osteoporoze i njenih komplikacija. 40. KORELACIJA T-SKORA DOBIJENOG ULTRAZVUCNOM OSTEODENZITOMETRIJOM PETNE KOSTI I PRELOMA Aleksandra Hadziavdid, Nikola Gavrid Opsta bolnica Doboj Uvod: Osteoporoza je skeletni poremedaj okarakterisan kompromitovanom cvrstinom kosti koja predstavlja povisen rizik od preloma. Odnos izmeu mineralne gustine kosti (engl. Bone Mineral Density, BMD) i ucestalosti preloma kicme je obrnuto proporcionalan. Za 1SD smanjenja kostane gustine rizik nastanka osteoporoticne preloma kicme raste 1,5 do 2 puta, a rizik preloma kuka za 2,6 puta. Cilj: Utvrditi u kojoj mjeri se razlikuje vrijednost T-skora dobijena ultrazvucnom osteodenzitometrijom petne kosti kod pacijentkinja u menopauzi sa i bez preloma na malu traumu.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Ispitanice i metode: Ispitivanjem je obuhvadena 471 zena u menopauzi. Raena je ultrazvucna osteodenzitometrija petne kosti. Upitnikom su dobijeni podaci o postojanju preloma zadobijenog padom. Rezultati: Od ukupno 753 zene kojima je uraena ultrazvucna osteodenzitometrija petne kosti njih 471 je bila u menopauzi. Prvu grupu cinile su pacijentkinje bez dijagnostikovanog preloma. Od njih 373, osteoporozu je imalo 39 (10,5%) ispitanica, osteopenija se javila kod 168 (45,0%) pacijentkinja, dok je njih 166 (44,5%) imalo uredan nalaz. U drugoj grupi pacijentkinja sa dijagnostikovanim prelomom, kojih je bilo 98, njih 22 (22,5%) je imalo osteoporozu, 50 (51,0%) ih je bilo sa osteopenijom, dok je 26 (26,5%) pacijentkinja imalo uredan nalaz. Zakljucak: Istrazivanje je pokazalo da postoji znacajna procentualna razlika u zastupljenosti osteoporoze kod pacijentkinja sa prelomom i bez preloma. Osobe sa smanjenom gustinom kosti imaju vedi rizik za prelom i ponovljeni prelom, pa je identifikacija osteoporoze i rano zapocinjanje lijecenja osnov za njihovu prevenciju. Paznju bi trebalo posvetiti i velikom procentu pacijentkinja sa osteopenijom u obje ispitivane grupe. 41. NAJCESDA HRONICNA NEZARAZNA OBOLJENJA U AMBULANTI OPSTE MEDICINE DOMA ZDRAVLJA SABAC Miroslav Miljesid, Ljubica Nozinid Vilus Dom zdravlja Sabac Uvod: U ambulanti opste medicine u sabackom gradskom naselju Benska bara u najvedem broju se lece penzioneri, bivsi radnici Hemijske industrije ,,Zorka" u Sapcu i drugih preduzeda i ustanova, clanovi njihovih porodica, nezaposlena lica sa evidencije Nacionalne sluzbe za zaposljavanje i, manjim delom, radno aktivno stanovnistvo i clanovi nihovih porodica. U toku svakodnevnog rada primedeno je da se vedina lece uglavnom od dva ili vise verifikovanih hronicnih nezaraznih oboljenja (HNO), cija struktura odudara od uobicajenih i ranije objavljivanih misljenja o obolevanju od 10 najcesdih oboljenja u opstoj populaciji. Cilj: Ispitati strukturu oboljevanja od 10 najcesdih HNO u populaciji penzionera, nezaposlenih i lica koja su ostala bez zaposlenja u toku ekonomske transformacije privrede u Sapcu. Drugi cilj je poreenje dobijenih rezultata sa strukturom oboljevanja stanovnistva od HNO prema Multicentricnoj studiji iz 1996, koju je objavila Sekcija opste medicine Srpskog lekarsko drustva i Katedra za opstu medicinu Medicinskog fakulteta u Beogradu. Metod: Ispitivanje predstavlja retrospektivnu analizu podataka iz medicinske dokumentacije o verifikovanim dijagnozama HNO. 17

Rezultati: Analizom je obuhvadeno 520 pacijenata, sto je 23,8% svih pacijenata u ambulanti, od cega su 204 muskarca, a 316 zene. Prosecna starost pacijenata je 62 godine (od 31 do 79 godina). Pacijenti su razvrstani u 3 starosne grupe: 30-50, 50 do 65 i stariji od 65 godina. Najcesde verifikovana dijagnoza HNO i dalje je arterijska hipertenzija sa bolestima srca i krvnih sudova. Slede, kod mlaeg stanovnistva, psihicka oboljenja (anksioznost, depresija, psihoze i bolesti zavisnosti), a kod starijih, degenerativne reumatske bolesti. U trajnom porastu su broj obolelih od bolesti endokrinog sistema (dijabetes melitus, bolesti stitne zlezde) i maligniteta (kod zena dojke, a kod muskaraca debelog creva, urogenitalnog sistema i pluda). Nesto je smanjen broj obolelih od hronicne opstruktivne bolesti pluda i hronicnih nemalignih bolesti urogenitalnog sistema kod zena. Zakljucak: U posmatranoj gradskoj populaciji je znacajno povedan broj obolelih od psihickih bolesti, kao posledica promenjenih socioekonomskih uslova zivota za urbano stanovnistvo, visoko zavisno od zaposlenja u indistrijskim granama i velikim preduzedima, koja su dozivela ekonomski kolaps. 42. OTKRIJ I OTKLONI VLASTITE FAKTORE RIZIKA ZA HRONICNE NEZARAZNE BOLESTI! Radmila Pavid, Ana Dronjak, Verica Dronjak Dom zdravlja Subotica Uvod: Hronicne masovne nezarazne bolesti su vodedi uzrok oboljevanja i umiranja u svetu i kod nas. Njihova opsta karakteristika je rani pocetak, dug i napredujudi tok, ostedenja organizma koja dovode do smanjenja opste i profesionalne sposobnosti obolelog. Na njih utice i meusobno ih povezuje relativno mali broj faktora rizika. Ranim otkrivanjem i otklanjanjem faktora rizika izbedi de se ili odloziti pojava bolesti. Cilj: Proceniti ucestalosti faktora rizika, kao sto su povisen nivo glukoze u krvi, povisene vrednosti holesterola i arterijskog pritiska meu stanovnicima Subotice. Ispitanici i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 547 osoba (165 muskaraca i 382 zene), starosti od 20 do 69 godina. Merene su vrednosti glukoze i holesterola, kao i arterijskog pritiska. Rezultat: Ispitanici su podeljeni po starosnim grupama. Najvede interesovanje su pokazali graani stariji od 50 godina (112 muskaraca i 263 zene). Mlai od 50 godina su cinili tredinu pregledanih. Za povisene vrednosti su uzete: glukoza >7,0 mmol/L, holesterol >5,2 mmol/L i arterijski pritisak >140/90 mmHg. U grupi od 20 do 29 godina (25 osoba) naene su povisene vrednosti holesterola kod 4 (16%) osobe. U grupi od 30 do 39 godina (59 osoba) kod 17 (29%) su naene povisene vrednosti arterijskog pritiska, a kod 20 (34%) povisene

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

vrednosti holesterola. U grupi od 40 do 49 godina (88 osoba) povisene vrednosti je imalo 37 (42%) osoba, a povisene vrednosti arterijskog pritiska 30 (34%). U grupi od 50 do 59 godina (178 osoba) povisene vrednosti glukoze imalo je 16 (9%) osoba, a povisene vrednosti arterijskog pritiska 99 (56%) i povisene vrednosti holesterola 103 (58%) osobe. U grupi od 60 do 69 godina (197 osoba) povisene vrednosti glukoze je imalo 16 (8%) osoba, povisene vrednosti arterijskog pritiska 114 (58%), a povisene vrednosti holesterola 105 (53%). Zakljucak: Za kontrolu zdravlja uglavnom su zainteresovani sugraani stariji od 50 godina, dok je zainteresovanost mlaih i radno aktivnih osoba mala. Trebalo bi uloziti napore i podstadi mlade ljude da kontrolisu svoje zdravlje, otkriju faktore rizika, nauce da ih otklone i tako preveniraju bolest. Samo redovna kontrola moze odrzati dobro zdravlje. 43. PSIHOSOCIJALNI ASPEKTI KVALITETA ZIVOTA PACIJENATA OBOLJELIH OD MASOVNIH NEZARAZNIH BOLESTI Vesna Krstovid Spremo Dom zdravlja Pale Uvod: Prema podacima Svjetske zdravstvene organizacije (SZO), masovne nezarazne bolesti, kao sto su dijabetes melitus (DM) i arterijska hipertenzija (TA), predstavljaju vodede zdravstvene probleme svjetske populacije, kako po svojoj ucestalosti, tako i po posljedicama koje dovode do povedanog mortaliteta i ranog invaliditeta oboljelih. Psihosocijalni faktori imaju vaznu ulogu u nastanku ovih oboljenja. Cilj: Ispitati korelaciju izmeu uticaja ratnih neprilika, kao psihosocijalnog faktora, i subjekivne percepcije kvaliteta zivota pacijenata oboljelih od dijabetesa melitusa i arterijske hipertenzije. Ispitanici i metode: Ispitivanje je obavljeno u Domu zdravlja Pale i Domu zdravlja Istocno Sarajevo u periodu od maja 2009. do septembra 2010. godine. Obuhvadeno je 250 ispitanika oba pola, starosti do 65 godina. Ispitanici su oboljeli od DM i TA. Anketirano je 50 inzulin zavisnih pacijenata i 50 inzulin nezavisnih pacijenata, te 50 ratnih vojnih invalida, koji su status invalida stekli po osnovu DM. Anketom je obuhvadeno i 100 pacijenata oboljelih od TA. Za potrebe istrazivanja su korisdeni posebno osmisljeni opsti upitnik, kao i dio upitnika SZO SF-36 koji se odnosi na mentalne probleme. Rezultati: U ukupnom uzorku bilo je 174 (69,60%) muskarca i 76 (30,40%) zena. Zaposleno je 115 (46%) ispitanika, dok 135 (54%) nije. Aktivno ucesde u ratu je imalo 158 (63%) ispitanika. Promjenu mjesta boravka od 1992. godine je imalo 135 (54%) ispitanika. Subjektivnu percepciju vlastitog kvaliteta zivota je kao ,,dobru" ocjenilo svega 52 (20,80%). ispitanika. Svega 97 (38,80%) 18

ispitanika se izjasnilo da su bili nervozni ,,manji dio vremena", dok se 16% ispitanika izjasnilo da su bili nervozni ,,sve vrijeme", a 54 (21,60%) ispitanika se izjasnilo da su bili nervozni ,,vedi dio vremena" u ispitivanom periodu, a koji se odnosio na protekle 4 nedelje. Svega 60 (24%) ispitanika se izjasnilo da nisu bili depresivni i obeshrabreni u protekle 4 nedelje, dok se najvedi procenat izjasnio da su imali odreene probleme sa depresijom. Zakljucak: Postoji znacajna korelacija izmeu psihosocijalnih faktora (ucesde u ratu, nezaposlenost, migracije) i subjektivne percepcije kvaliteta zivota pacijenata oboljelih od masovnih nezaraznih bolesti. 44. POLIPRAGMAZIJA KAO JAVNOZDRAVSTVENI PROBLEM U GERIJATRIJSKOJ POPULACIJI Gordana Tesid Banduka, Snezana Stojanovid, Danka Midid, Vesna Ivanovid, Ljiljana Ivancid* Dom zdravlja Bratunac; *Dom zdravlja Srebrenica Uvod: Polipragmazija predstavlja istovremenu primenu velikog broja lekova kod iste osobe. Oko 90% starijih pacijenata koristi barem jedan lek dnevno. To je veliki medicinski problem, jer se povedava rizik od nezeljenih efekata lekova i njihovih interakcija. Cilj: Pokazati veliku zastupljenost istovremene primene vise vrsta lekova u gerijatrijskoj populaciji. Ispitanici i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 100 pacijenata starijih od 65 godina, koji su izabrani metodom slucajnog uzorka i koji su se javili u ambulantu porodicne medicine. Podaci su delom dobijeni iz medicinskih kartona pacijenata, a drugim delom iz intervjua sa pacijentom. Rezultati: Najvedi broj pacijenata (86%) uzima lekove samo po preporuci lekara, njih 10% uzima ponekad lekove samoinicijativno, dok 4% cesto lekove uzima po preporuci komsija ili roaka. Do tri leka istovremeno pije 25% pacijenata, izmeu 3 i 6 lekova pije 35% ispitanih, dok vise od 6 vrsta lekova svakodnevno uzima 40% ispitanih. Najvedi broj pacijenata uzima lekove za kardiovaskularna oboljenja (85%), sto se moze pravdati visokom prosecnom starosdu ispitivane grupe od 76,4 godine. Uocava se da znacajan broj ispitanika, oko 40%, uzima vise od 6 vrsta lekova, ali najvedi broj ispitanih (58%) ima istovremeno manje od 3 dijagnoze. Zakljucak: Porodicni lekar mora da bude krajnje racionalan pri ordiniranju lekova starim osobama u pogledu broja i doze, vodedi racuna o metabolickom statusu svakog pacijenta, interakcijama i nezeljenim efektima lekova.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

45. POLIPRAGMAZIJA KOD PACIJENATA SA HRONICNIM BOLESTIMA Andrea Tomid, Daliborka Pejid, Radoslav Nikolid, Slaana Cvijanovid Benke Dom zdravlja Doboj Uvod: Sa godinama zivota raste i broj hronicnih bolesti, a samim tim i broj propisanih lijekova. Kod takvih pacijenata politerapija cesto prelazi u neracionalno i klinicki neopravdano propisivanje lijekova, odnosno polipragmaziju (5 i vise lijekova), koja za posljedicu ima pojavu nezeljenih dejstava i interakcija meu lijekovima. Problem cesto nije prepoznat kao reakcija na terapiju pa se dodaju novi lijekovi. Cilj: Utvrditi koliko je pacijenata sa hronicnim bolestima izlozeno polipragmaziji, odnosno, koliko njih u terapiji ima 5 i vise razlicitih lijekova. Metodologija: Prikupljeni podaci tri tima porodicne medicine Doma zdravlja Doboj analizirani su i razvrstati prema starosnoj strukturi, dijagnozi i broju propisanih lijekova u terapiji. Rezultati: Od 5.352 registrovana pacijenta, 735 pacijenata boluje od hronicnih bolesti. Od 735 pacijenata, 189 (25,71%) koristi 5 i vise lijekova u terapiji propisanoj od strane specijalista vise razlicitih oblasti. Najvedi procenat (62,65%) cine lijekovi za kardiovaskularne bolesti, a zatim antidijabetici (10,73%), lijekovi za pludne bolesti (7,72%), neuroloske (3,15%), psihijatrijske (4,03%), bolesti stitne zlijezde (0,84%), antireumatici (0,95%), lijekovi sa gastroprotektivnim dejstvom (5,32%) i ostali (4,61%). Zakljucak: Visok je procenat pacijenata koji u terapiji koriste 5 i vise lijekova. Potrebno je racionalnije propisivati terapiju vodedi racuna o mogudim stetnim efektima i interakcijama lijekova koji mogu dovesti do pogorsanja zdravstvenog stanja pacijenata. 46. PREVENTIVNI PREGLEDI: PUT KA BOLJEM ZDRAVLJU NACIJE Biljana Cimbaljevid, Nada Vukadinovid, Svetlana Petrovid, Ljiljana Maksimovid Dom zdravlja Krusevac Uvod: Obolevanje i umiranje od hronicnih nezaraznih bolesti (HNB) i njihovih posledica je u porastu. Otkrivanje faktora rizika za njhov nastanak i smanjivanje, predstavljaju pravi put ka zdravijoj i bogatijoj naciji. Cilj: Pokazati zastupljenost faktora rizika za nastanak hronicnih nezaraznih bolesti. Metod rada: Korisdeni su podaci preventivnih pregleda koji su obavljeni u Domu zdravlja Krusevac. 19

Rezultati: Ispitivanjem su obuhvadena 553 pacijenta, prosecne starosti 46,53±12,46 godina, 463 zene i 90 muskaraca. Posmatrani su uobicajeni faktori rizika. Vrednost indeksa telesne mase kod muskaraca je 2 2 25,14±4,73 kg/m , a kod zena 24,36±5,38 kg/m i razlika nije statisticki znacajna. Muskarci su imali nesto visu glikemiju (4,48±0,75 mmol/L) od zena (4,12<0,49 mmol/L) i ova razlika je statisticki veoma visoko znacajna. Vrednost holesterola kod zena je 4,85±1,67 mmol/L, kod muskaraca 4,94±1,1 mmol/L i razlika nije statisticki znacajna. Muskarci su imali nesto visu vrednost triglicerida (1,89±1,09 mmol/L) u odnosu na zene (1,74±1,14 mmol/L), ali razlika nije statisticki znacajna. Vrednost sistolnog pritiska meu muskarcima je 131,47±17,67 mmHg, a meu zenama 123,93±23,02 mmHg, sto je statisticki visoko znacajna razlika. Dijastolni pritisak je visi meu muskarcima (81,94±10,12 mmHg) nego meu zenama (79,9±10,11 mmHg) i razlika je statisticki znacajna. Kao nepusaci izjasnilo se 63,33% muskaraca i 61,98% zena,a razlika nije statisticki znacajna. Fizicki je aktivno 78,6% muskaraca i 78,89% zena, a razlika nije statisticki znacajna. Zakljucak: Uloga lekara je da edukuje pacijente, kako bi se rizici smanjili, samim tim i obolevanje, a nacija bila zdravija i bogatija. 47. PREVALENCA HOLELITIJAZE I UTVRENI FAKTORI RIZIKA ZA HOLELITIJAZU U AMBULANTI PORODICNE MEDICINE "TRN" DOMA ZDRAVLJA U LAKTASIMA Radojka Perid, Ljubomir Sormaz Dom zdravlja Laktasi Uvod: Zucni kamenci su cesto oboljenje, posebno u razvijenim zemljama. Javljaju se u svim dobnim grupama, a cesde kod osoba zenskog pola. Cilj: Ispitati prevalencu oboljelih kod 2.750 registrovanih graana u ambulanti "Trn" Doma zdravlja, Laktasi u periodu od 2007. do 2010. godine, kao i koji faktori rizika su bili prisutni. Materijal i metode: Istrazivanje je provedeno metodom pregleda elektronskih kartona, kartica rizika, registara I dobrovoljnim anketiranjem graana. Rezultati: U posmatranom periodu je evidentirano 376 (13,67%) oboljelih i to 94 (25,0%) muskog i 282 (75,0%) zenskog pola. Kod 266 (70,74%) osoba, bolest je otkrivena slucajno bez prethodnih simptoma bolesti. Kod osoba zenskog pola, najcesdi faktori rizika su: gojaznost, neredovni obroci, smanjena fizicka aktivnost i stres. Najcesdi provokativni faktor za zucne napade je bila masna hrana, a nesto rjee fizicka aktivnost I psihicka napetost. Hirurskom lijecenju podvrgnuto je 60 (15,5%) oboljelih. Zakljucak: Otkrivanje i pradenje faktora rizika, vazno je u prevenciji i ranoj dijagnostici holelitijaze.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

48. DISTRIBUCIJA MELANOCITNIH PROMJENA KOZE PREMA LOKALIZACIJI I HISTOLOSKOM TIPU: KLINICKI ZNACAJ Vesna Gajanin, Zdenka Krivokuda, Bogdan Zrnid, Radoslav Gajanin*, Igor Sladojevid Medicinski fakultet Banja Luka; *Klinicki centar Banja Luka Uvod: Vazni prognosticki parametri za melanom, osim stepena invazije i debljine tumora, su tip malignog tumora, pol bolesnika i anatomska lokalizacija primarnog melanoma. Ustanovljeno je da muskarci imaju losiju prognozu nego zene, da melanomi smjesteni na glavi i vratu imaju losiju prognozu u odnosu na ostale regije, te da su nodularni melanom i akralni melanomi oblici sa daleko losijom prognozom u odnosu na povrsinski siredi melanom iste debljine. Cilj: Utvrditi histoloski tip i anatomsku lokalizaciju benignih melanocitnih promjena (nevusa) i melanoma. Materijal i metode: Ispitivanje je obuhvatalo biopsijske materijale koze 73 pacijenta, uraenih u Klinickom centru Banja Luka, u periodu od 2004. do 2009. godine. Histoloska tipizacija promjena je vrsena prema klasifikaciji Svjetske zdravstvene organizacije. Materijali su podijeljeni u dvije grupe: grupa I (dijagnostikovan melanom, 39 ispitanika) i grupa II (dijagnostikovan nevus, 34 ispitanika). Prema anatomskoj regiji promjene su podijeljene na tri podgrupe: glava i vrat, trup i ekstremiteti. Rezultati: Dermalni melanocitni nevusi su prisutni u 55,88% slucajeva, a nodularni melanom u 79,49% slucajeva. Nevusi su lokalizovani na trupu u 76,47% slucajeva, a melanomi na ekstremitetima 38,46% slucajeva. Zakljucak: Najcesdi histoloski tip nevusa je dermalni melanocitni nevus, a melanoma je najcesdi nodularni melanom. Nevusi su najcesde lokalizovani na trupu, dok su melanomi najcesde lokalizovani na ektremitetima. 49. IDENTIFIKACIJA SENTINEL LIMFNOG CVORA LIMFOSCINTIGRAFIJOM I BIOPSIJA SENTINEL LIMFNOG CVORA U LIJECENJU BOLESNIKA SA MELANOMOM Ljiljana Grahovac, Jasenka Mijatovid, Natasa Stevandid, Dijana Todorid, Dragi Stanimirovid Klinicki centar Banja Luka Uvod: U bolesti ranog stadija melanoma (AJCC I i II) i srednje debljine tumora (0,76 do 4 mm) limfoscintigrafijom (LS) uz biopsiju sentinel limfnog cvora (SLNB), cine metodu izbora za odreivanje stadija cvora i odluku o daljem lijecenju.

Cilj: Predstaviti proceduru LS i SLNB kod pacijenata sa melanomom, kao i vlastite rezultate u ovoj oblasti. Materijal i metode: Analizirana su 33 pacijenta (17 zena i 16 muskaraca). Primarne lokalizacije melanoma su bili ekstremiteti kod 19 i trup kod 14 pacijenata. Prosjecna debljina primarnog tumora po Breslowu je bila 3,7 mm. Kod svih pacijenata je uraena preoperativna LS, selektivna intraoperativna detekcija radioobiljezenih limfnih cvorova -sondom i njihovo prikazivanje bojenjem metilenskim plavim. Potom je raena selektivna limfadenektomija SLN, koji su bili negativni (bez metastaza) i elektivna limfonododisekcija kod pozitivnih SLN (sa metastazama). Patohistoloska analiza limfnih cvorova sastojala se u bojenju preparata hematoksilinomeozinom, kao i imunohistohemijski. Rezultati: Preoperativnom LS identifikovani su SLN kod 32 pacijenta (96,9%), intraoperativnom detekcijom obiljezenih limfnih cvorova -sondom detektovani su SLN kod 33 pacijenta (100%). Pomodu metilensko plave boje identifikovani su SLN u 29 (87,9%) pacijenata. Pozitivan SLN je patohistoloski potvren kod 9 pacijenata (27,3%), a negativan SLN kod 24 (72,7%) pacijenta. Kod 16 pacijenata detektovan je 1 SLN u regionalnom limfonodalnom podrucju. Kod 9 pacijenata se radilo o 2 SLN i kod 8 pacijenata o 3 SLN. Zakljucak: Tehnika obiljezavanja SLN zahtijeva blisku saradnju hirurga, histopatologa i specijaliste nuklearne medicine. SLN biopsija identifikuje prisustvo ili odsustvo metastaza u regionalnim limfnim cvorovima (procjena stadija bolesti), sto je bitan prognosticki faktor toka i ishoda bolesti. Ovo je i minimalno invazivan nacin otkrivanja okultnih metastaza u limfnim cvorovima. 50. UCESTALOST PATOLOSKOG NALAZA SPERMIOGRAMA KOD PACIJENATA SA KARCINOMOM TESTISA Branislava Jakovljevid, Snjezana Milidevid Klinicki centar Banja Luka Uvod: Karcinom testisa cini 1-1,5% svih malignih tumora kod muskaraca sa 3 do 6 novootkrivenih slucajeva na 100.000 muskaraca i najvisom incidencom u Danskoj i Norveskoj (10/100.000). U posljednjih nekoliko decenija prati se drastican porast broja oboljelih. Najvedi broj oboljelih je starosti od 18 do 35 godina. Kompleksna hemioterapija moze izazvati infertilitet u toku tretmana ili poslije njega. Zbog toga, prije aplikacije nekih hemioterapijskih protokola neophodno je da se uradi krioprezervacija sperme. Takoe, zapazeno je da neki pacijenti imaju patoloski nalaz spermiograma i prije lijecenja. Cilj: Utvrditi ucestalost patoloskih promjena u spermiogramu kod pacijenata sa karcinomom testisa. Pacijenti i metode: Ispitivanje je obuhvatilo 40 pacijenata lijecenih u Klinickom centru Banja Luka, od januara 2008. 20

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

do aprila 2010. godine. Prosjecna starost oboljelih je bila 31 godina (starost od 18 do 49 godina). Svim pacijentima je uzeta detaljna anamneza, uraen klinicki pregled, tumorski marker AFP, HCG, LDH, CT toraksa, abdomena i karlice, te spermiogram. Rezultati: Od 40 pacijenata kod 16 (40%) se radilo o seminomu, a kod 24 (60%) pacijenta je bio neseminomski tumor. Samopregled nikada nije radilo 29 (72,5%) pacijenata. Na lijevoj strani tumor je bio lokalizovan kod 25 (62%) pacijenata. Prethodnu traumu testisa imalo je 13 (32%) pacijenata. Kriptorhizam je navelo u anamnez pet (14%) pacijenata. Kod cetiri (12%) pacijenata u nalazu spermiograma prije primjene hemioterapije zabiljezena je azospermija. Slabu pokretljivosti spermatozoida imalo je devet (22%) oboljelih. Zakljucak: Svim pacijentima sa karcinomom testisa neophodno je prije aplikacije slozenih hemioterapijskih protokola uraditi krioprezervaciju sperme u bankama sperme. Nekada to nije mogude, jer se radi o patoloskom pocetnom nalazu spermiograma. 51. PRIMJENA ANTAGONISTA RECEPTORA SEROTONINA U PREVENCIJI EMEZE IZAZVANE CISPLATINUMOM Branislava Jakovljevid, Ivanka Rakita, Zdenka Gojkovid, Gordana Marid, Snjezana Milidevid, Predrag Nikolid, Zivko Vranjes, Stanka Mijatovid Klinicki centar Banja Luka Uvod: Primjena hemioterapije (HT) izaziva brojne nezeljene reakcije, od kojih su meu najcesdim mucnina i povradanje. Pojedini citostatici, kao sto je cisplatinum, spadaju u visoko emetogene citostatike. Kako de pacijent podnijeti hemioterapiju, u znacajnoj mjeri zavisi od stepena emeze, sto je u direktnoj vezi sa korisdenim sredstvima u premedikaciji. Cilj: Utvrditi ucestalost mucnine i povradanja kod pacijenata koji su primali cisplatinum, a u premedikaciji koristili granisetron, visoko selektivan antagonist receptora serotonina (5-HT3). Pacijenti i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 110 pacijenata koji su hospitalizovani u Klinici za onkologiju Klinickog centra Banja Luka u periodu od januara do maja 2010. Svi pacijenti su primali cisplatinum kao monoterapiju ili u kombinaciji sa drugim citostaticima. U premedikaciji su svi pacijenti dobili granisetron (tabletu ili ampulu) uz deksazon u ampuli u dozi od 8 mg i.v. Rezultati: Od 110 pacijenta bilo je 56 zena (51%) i 54 muskarca (49%), starosti od 61 do 70 godina. Najcesde dijagnoze su bile kolorektalni karcinom, karcinom ovarija, tumori glave i vrata pankreasa. Mucnina i povradanje gradus I su zabiljezeni kod 84% pacijenata, gradus II kod 11%, gradus III kod 3% i gradus IV kod 2% pacijenata. Kod pacijenata sa emezom gradus IV uveden je i aprepitant. Kod 66% pacijenata nije bilo mucnine u toku primanja 21

HT, kod 15% se mucnina i povradanje javilo u toku primanja HT, kod 8% po odlasku kudi, kod 4% par dana nakon HT i kod 7% pri dolasku na narednu HT (anticipirana emeza). Zakljucak: Adekvatna antiemetska terapija je osnovni preduslov za dobro podnosenje hemioterapije, kao i pozitivan stav pacijenta prema ovom vidu antikancerskog lijecenja. 52. OBOLIJEVANJE OD MALIGNOG MELANOMA OKA I ADNEKSA OKA U RATNOM I POSLIJERATNOM PERIODU Ljubica Perid Lazid Opsta bolnica Doboj Uvod: Maligni melanom (MM) uvee je najcesdi primarni intraokularni tumor odraslih bijele rase u 6. i 7. deceniji. Oko 80% MM su lokalizovani u horoidei, 15% u cilijarnom tijelu i 5-8% zahvata duzicu. Cilj: Utvrditi incidencu obolijevanja od MM oka i adneksa oka u ratnom i poslijeratnom periodu na prostoru Republike Srpske, te uporediti sa incidencom do rata, zbog vjerovatne izlozenosti ostacima radioaktivnih projektila, koji su korisdeni tokom ratnih dejstava. Bolesnici: Retrospektivnom studijom obuhvadeni su pacijenti lijeceni na Ocnom odjeljenju Opste bolnice ,,Sveti apostol Luka" u Doboju u periodu od 1973. do 1992. godine i periodu od 1992. do 2011. godine. Korisdeni su podaci iz istorija bolesti. Rezultati: Kod 18 operisanih pacijenata patohistoloski je potvrena dijagnoza na enukleisanim ocima. Operisani su podijeljeni u dvije grupe: I grupa pacijenata operisana je od 1972. do 1992. (7 pacijenata, 38,89%) i II grupa operisana od 1992. do 2011. (11 pacijenata, 61,11%). Prosjecna starost oboljelih u vrijeme postavljanja dijagnoze bila je: u I grupi 55,42 godine (muskarci 59 godina, zene 50,6 godina), a u II grupi 61,72 godine (muskarci 62,6 godina, zene 61 godina). U I grupi bila su 3 muskarca (42,85%) i 4 zene (57,15%), a u II grupi 6 muskaraca (54,54%) i 5 zena (45,46%). Lokalizacija MM u I grupi bila je: koza 1 (14,28%), limbus corneae (conjunctiva) 2 (28,57%), choroidea 4 (57,14%), a u II grupi: conjunctiva 1 (9,09%), choroidea 8 (72,72%), corpus ciliare 2 (18,18%). Zakljucak: Broj pacijenata operisanih zbog malignog melanoma u periodu od 1992. do 2011. za 22% je vedi, nego u periodu prije ratnih dejstava.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

53. MALIGNA GINEKOLOSKA OBOLJENJA U DOBOJSKOJ REGIJI U PERIODU OD 1997. DO 2001. I OD 2006. DO 2010. GODINE Zlatan Markovid, Radenka Markovid* Opsta bolnica Doboj; *Dom zdravlja Doboj Uvod: Ginekoloska maligna oboljenja cine oko 24% svih malignih oboljenja zena i mogu se rano i lako otkriti, izuzev karcinoma jajnika. U svijetu se godisnje registruje preko 11 miliona novooboljelih osoba od tumora. Cilj: Utvrditi ucestalost ginekoloskih malignih oboljenja, njihove anatomske lokalizacije u periodu od 1997. do 2001. i od 2006. do 2010. u dobojskoj regiji. Rezultati: Uvidom u operativne protokole, istorije bolesti i patohistoloske nalaze za period od 1997. do 2001. ukupno je registrovano 128 oboljelih zena od malignih ginekoloskih tumora (7% vulva i vagina, 43% cerviks, 34% tijelo uterusa, 16% adneksa), a u periodu od 2006. do 2010. godine registrovana je 151 oboljela zena od ginekoloskih malignih bolesti (6,6% vulva i vagina, 42,3% cerviks, 35% tijelo uterusa. 15,8% adneksa). Ne postoje veda odstupanja zastupljenosti pojedinih ginekoloskih malignih bolesti danas i prije 10 godina. Uocava se blagi pad karcinoma cerviksa sa 43% na 42,3% i blagi porast karcinoma tijela uterusa sa 34% na 35%, ali zabrinjavajude je da sveukupno postoji porast malignih ginekoloskih bolesti u posljednjih 10 godina u dobojskoj regiji. Zakljucak: Karcinom grlida materice i dalje je na prvom mjestu, bez obzira na jednostavan skrining redovnim ginekoloskim pregledima i eksfolijativnom citologijom. Po tome se ne razlikujemo od ostalih zemalja u razvoju i nerazvijenih zemalja. 54. UCESTALOST LEIOMIOMA UTERUSA KOD ZENA REPODUKTIVNE DOBI Jadranka Milicid uranovid, Radivoje Katanid, Dragana Radid Prodanovid, Mladen Milicevid Ginekolosko-akusersko odjeljenje, Opsta bolnica Doboj Uvod: Leiomiomi uterusa se javljaju kod 20% do 25% zena u reproduktivnom periodu i predstavljaju najcesde solidne tumore male karlice. Incidencija histerektomija uraenih zbog leiomioma uterusa maksimum dostize oko 45. godine zivota. Samo 20% do 50% zena sa leiomiomima ima tegobe. Dijagnostika asiptomatskih leiomioma je uglavnom akcidentalna kada zene dou na ginekoloski i ultrasonografski pregled zbog druge simptomatologije. Cilj: Utvrditi zastupljenost leiomioma uterusa kod zena repoduktivne dobi u regiji Doboj. 22

Pacijenti i metode: Istrazivanjem je obuhvadeno 150 pacijentkinja koje su pregledane zbog razlicite simptomatologije u Konsultativno-specijalistickoj ginekolosko-akuserskoj sluzbi Doma zdravlja u Doboju u periodu od 1. januara 2007. do 30. juna 2008. Pacijentkinje su razvrstane u starosne grupe i prema simptomatologiji. Svim pacijentkinjama je uraen bimanuelni ginekoloski pregled, ultrazvucni pregled i uzet citoloski bris. Rezultati: Prvi put, Ginekolosko-akusersku sluzbu je posjetilo 70% pacijentkinja, a 30% je doslo na kontrolni pregled. U ispitivanoj grupi pacijentkinja repoduktivne dobi su bile zastupljene sa 88,64%, a najzastupljenija starosna grupa je bila od 36. do 40. godine zivota (19%). Pacijentkinje su u najvedem broju na pregled dosle na redovan ginekoloski pregled, zbog izostanka menstrualnog ciklusa i ranije dijagnostikovanih leiomima (16%). Citoloski nalaz je kod 69% pacijentkinja bio uredan. Kod 20% pacijentkinja leiomiomi uterusa su dijagnostikovani pri bimanuelnom ginekoloskom pregledu, a ultrasonografski kod jos 4,66% pacijentkinja. Zakljucci: Zastupljenost leiomioma kod zena repoduktivne dobi regije Doboj je 24,66%, sto odgovara podacima iz literature. Kod 8,6% pacijentkinja leiomiomi su bili prvi put dijagnostikovani, sto ukazuje na znacaj redovnih ginekoloskih pregleda. Ultrazvucna dijagnostika u ginekoloskim ambulantama je neophodna za kompletnu evaluaciju ginekoloske patologije i njeno pradenje. 55. UCESTALOST POZITIVNOG NALAZA SKRINING TESTA ZA KARCINOM GRLIDA MATERICE KOD PACIJENTIKINJA DOMA ZDRAVLJA BANJA LUKA Jadranka Pesevid Pajcin Dom zdravlja Banja Luka Uvod: Po ucestalosti, karcinom grlida materice je drugi maligni tumor u zena. Papa i kolposkopija su dvije nerazdvojne metode u skriningu i dijagnostici raka grlida materice. Cilj: Ispitati ucestalost pozitivnog nalaza skrining testa eksfolijativne citologije (PAPA), kao i kolposkopije i patohistoloskog ispitivanja. Ispitanice i metode: Istrazivanjem je obuhvadena 101 zena, starosti od 25 do 65 godina, koje su pregledane tokom 2009. i 2010. godine u Ginekoloskoj ambulanti Doma zdravlja Banja Luka. Svim zenama je uraen ginekoloski pregled, a kod 99 PAPA test, kod 74 i kolposkopija, a kod 54 zene uraena je i biopsija. Rezultati: Od ukupno 101 zene klinickim pregledom kod 2 (0,19%) je dijagnostikovan invazivni karcinom cerviksa. Uraeno je 99 PAPA testova, od kojih su 53 (53,54%) bila negativna, a 46 (46,46%) abnormalnih. Kod 53 zene koje su imale negativnan nalaz PAPA uraene su 44 (83,02%)

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

kolposkopije. Sumnjivih kolposkopskih nalaza su bila 22 (50%). Biopsija je uraena kod 21 (39,62%) zene. Dobijeni su sljededi patohistoloski nalazi: cervicitis i kondilomi u 3 (14,29%) slucaja, leukoplakia u 3 (14,29%), CIN III u 2 (9,52%), CIN I u 2 (9,52%), erosio vera u 2 (9,52%) i cervicitis u 9 (42,86%) slucajeva. Od 46 zena sa abnormalnim PAPA uraeno je 30 (65,22%) kolposkopija i 33 (71,74%) biopsije. Patohistoloski nalazi su utvrdili: carcinoma in situ u 9 (27,27%) slucajeva, CIN III u 12 (36,36%), CIN II u 1 (3,03%) slucaju, CIN I u 1 (3,03%) slucaju, leukoplakia i kondilomi u 1 (3,03%), polip u 4 (12,12%) i cervicitis u 4 (12,12%) slucaja. Zakljucak: Ucestalost karcinoma grlida materice, kao i premalignih lezija cerviksa u ispitivanoj grupi je visoka i potvruje znacaj skrining testa za cervikalni karcinom.

57. SEBACEALNI KARCINOM DOJKE Mirjana Duk, Radoslav Gajanin*, Danijela Batinid Skrpina, Radmil Marid, Nenad Lalovid Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo; *Klinicki centar Banja Luka Uvod: Sebacealni karcinom je maligni epitelni tumor sa diferencijacijom u pravcu sebacealnih zlijezda i najcesdom lokalizacijom u periorbitalnoj regiji. Sebacealni karcinom dojke je rijetko opisan u literaturi sa nejasnim prognostickim znacajem. Prikaz slucaja: Pacijentkinji staroj 73 godine u januaru 2008. otkriven je tumor u gornjem spoljasnjem kvadrantu desne dojke. Poslije intraoperativne dijagnoze invazivnog karcinoma uradi se kvadrantektomija sa evakuacijom aksile. Na intraoperativnom otisku tumora nalaze se pojedinacne i u grupama atipicne epitelne delije. Jedra su krupna, jako pleomorfna, hiperhromaticna, u pojedinim prominentni nukleolusi. Citoplazma je eozinofilna. Tumor je velicine 5x4,5x3,5 cm sa opseznom centralnom nekrozom. Koza je intaktna. Na patohistoloskim preparatima nalaze se isjecci tumorskog tkiva koje cine solidne plaze krupnih pleomorfnih tumorskih delija eozinofilne i svijetle citoplazme, fokalno bazaloidnog izgleda. Postavljena dijagnoza lose diferentovanog duktalnog invazivnog karcinoma, negativno: ER, PR, HER2. Pacijentkinja odbija postoperativnu terapiju. Nisu naene metastaze u 19 limfnih cvorova. U junu 2010. ista pacijentkinja se javlja sa palpabilnim tumorom u gornjem unutrasnjem kvadrantu desne dojke. Uradi se kvadrantektomija. Velicina tumora je 4x3,5x2,5 cm sa nekrozama i krvarenjem. Revidira se prethodni nalaz, a imunohistohemijski profil je: pozitivno EMA, CD 15, S100, dok je negativno: ESA, GCDFP-15, CEA, ER, PR, HER2. Postavlja se dijagnoza recidiva lose diferentovanog sebacealnog karcinoma. Pacijentkinja je ziva, bez subjektivnih tegoba. Zakljucak: Sebacealni karcinom dojke pripada prognosticki nepovoljnom, imunohistohemijski trostruko negativnom profilu i za definitivnu dijagnozu lose diferentovanih tumora je potrebna dodatna imunohistohemijska analiza.

56. RAK DOJKE I KASNIJA TRUDNODA Ivana Pekid Dom zdravlja Grocka Uvod: Najcesdi maligni tumor zena je rak dojke, koji se najcesde javlja u menopauzi. Retko se javlja i u reproduktivnoj dobi zene, kod mlaih nulipara. Trudnoda nastala u periodu remisije osnovne bolesti je velik problem za bududu majku. Dok je ranije terapijski pobacaj bio pravilo, danas se zna da je kod zena koje su zatrudnele po oboljevanju od raka dojke, prezivljavanje jednako, pa cak i duze u odnosu na zene koje nisu zatrudnele. Preporuceni period pauze je 2 do 5 godina. Protektivnu funkciju ima antiestrogeno delovanje estriola, kao i lucenje alfafetoproteina, koji inhibira rast raka dojke. Prikaz slucaja: Pacijentkinja M.N., roena 1979. godine, javlja se zbog amenoreje. Daje podatak da je u 23. godini operisana zbog duktalnog invazivnog karcinoma leve dojke. Dimenzije tumora su bile 40x37x30 mm, a bile su prisutne i metastaze u regionalnim limfnim cvorovima. Provedena je radioterapija, kao i sest ciklusa adjuvantne hemoterapije (fluorouracil, adriamicin i ciklofosfamid, FAC). Redovne postoperativne kontrole su nastavljene i po dijagnostikovanju trudnode 10 godina nakon operacije karcinoma. Ultrazvucni pregledi u cilju pradenja trudode su vrseni u 6, 7, 8, 13, 18, 23, i 31. nedelji. Vrednosti laboratorijskih parametara su bili uredni. Kontrolni pregledi onkologa su pokazivali kompletno izlecenje. Nazalost, u 34. nedelji gestacije, ultrazvucnim pregledom je u desnoj dojci otkrivena tumorska promena 14x9 mm BIRADS DD4LD2. Biopsijom je verifikovana benigna promena. Pacijentkinja je operativnim putem porodila zensko dete, poroajne mase 3.200 grama i duzine 52 cm. Po poroaju je prekinuta laktacija. Dalje kontrole su kod ordinirajudeg onkologa i ginekologa.

23

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

58. LEIOMIOSARKOM LARINKSA Zorica Novakovid, Dmitar Travar, Dalibor Vranjes, Aleksandra Aleksid, Natasa Guzina Golac Klinika za bolesti uha, grla i nosa, Klinicki centar Banja Luka Uvod: Leiomiosarkom larinksa je maligni tumor glatkih misidnih delija. Izuzetno je rijedak u larinksu i dosad je u dostupnoj literaturi opisano oko 50 slucajeva. Dijagnoza je teska, bazira se na imunohistohemijskoj analizi. Pacijenti se tretiraju hirurski i postoperativno radioterapijom. Prikaz slucaja: Prikazan je slucaj 49-godisnjeg muskarca, pusaca sa simptomima sestomjesecne promuklosti. Nakon tri laringomikroskopije i biopsije tumor je dijagnostikovan. Poslije prve divije laringomikroskopije i biopsije patohistoloski nalaz je pokazivao displaziju niskog i srednjeg stepena. Zbog nastavljene promuklosti i nezadovoljavajudeg klinickog nalaza, tredi put je uraena laringomikroskopija i biopsija, te je uraena imunohistohemijska analiza. Konacna dijagnoza je bila: Leiomyosarcoma laryngis. Pacijentu je uraena obostrana hordektomija. Tumor je gradiran sa T1bN0M0. Granice resekcije su bile negativne, te se odustalo od postoperativne radioterapije. Godinu dana nakon operacije, na lijevoj strani vrata dolazi do pojave metastatskih limfnih cvorova, te je pacijentu uraena radikalna modifikovana disekcija vrata tip III. Pet godina pradenja nakon disekcije vrata i sest godina pradenja nakon hordektomije kod pacijenta nema znakova lokalnog recidiva ili metastaza. Zakljucak: Zbog poteskoda u postavljanju konacne dijagnoze imunohistohemijska analiza mora biti ukljucena u dijagnosticki algoritam ove vrste tumora. Metode u lijecenju razlikuju se od slucaja do slucaja. Stopa prezivljavanja treba da bude predmet meta-analize zbog malog broja slucajeva. 59. PRIMARNI PAPILARNI KARCINOM U CISTI TIREOGLOSALNOG KANALA Sinisa Kunarac, Tanja Plesa, Dragan Jovovid Klinike i bolnicke sluzbe Kasindo, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Ciste tireoglosalnog kanala predstavljaju najcesde kongenitalne ciste vrata. Maligne lezije u ovakvim cistama su rijetke (1%). Cilj: Predstaviti slucaj primarnog papilarnog karcinoma koji je nastao u cisti tireoglosalnog kanala. Prikaz slucaja: Muskarac, star 28 godina, od prije cetiri mjeseca primijetio oteklinu u medijalnoj liniji vrata. Nakon CT vrata i postavljene dijagnoze ciste 24

tireoglosalnog kanala, pristupilo se operativnom zahvatu po Sistrunku. Patohistoloski nalaz ukazuje na tireoidni papilarni karcinom koji infiltruje kroz zid ciste. Nakon toga, uraena je scintigrafija i ultrazvucni pregled stitaste zlijede, koji je pokazivao normalnu grau, dok su limfni cvorovi vrata bili uvedani obostrano. Uraena je tireoidektomija i otklonjeni su uvedani limfni cvorovi vrata obostrano. Posle patohistoloske analize, u stitastoj zlijezdi nisu naeni fokusi papilarnog karcinoma, u limfnim cvorovima vrata neeni tumorski depoziti papilarnog karcinoma, sto ukazuje da je primarno porijeklo iz ciste tireoglosalnog kanala. Zakljucak: Maligni procesi su vrlo rijetki u cisti tireoglosalnog kanala. Obicno se dijagnostikuju postoperaivno, te bi ih trebali uvijek razmotriti u diferencijalnoj dijagnozi tumoroznih promjena srednje linije vrata. 60. HODGKINOV LIMFOM MEDIJASTINUMA OGROMNIH DIMENZIJA Slavko Zdrale, Tanja Plesa, Slavisa uricid*, Sinisa Kunarac, Milorad Supid, Irena Samac Klinike i bolnicke sluzbe Kasindo, Klinicki centar Istocno Sarajevo; *Institut za zdravstvenu zastitu majke i deteta Srbije ,,Dr Vukan Cupid", Sluzba za klinicku patologiju, Beograd Uvod: Hodgkinov limfom je cest maligni tumor medijastinuma, ali moze da predstavlja dijagnosticki problem u veoma uznapredovaloj fazi bolesti kada je tesko odrediti njegove anatomske granice. Hodgkinov limfom je drugi tumor po ucestalosti u prednjem medijastinumu i najcesde se pojavljuje u petoj deceniji zivota. S obzirom na to da iglena biopsija najcesde ne daje dovoljno tkiva za mikroskopsku dijagnozu, obicno se uzorak dobija nakon medijastinotomije. Cilj: Prikazati klinicku sliku i patoloske nalaze bolesnice sa neuobicajenom tumorskom masom u grudnom kosu. Prikaz slucaja: Zena stara 29 godina, primljena je na odjeljenje pulmologije zbog otezanog disanja, kaslja i povisene tjelesne temperature, pradene bolovima u leima i pojacanim znojenjem. Na rendgenskom i CT snimku grudnog kosa uoceno je masivno, infiltrativno zasjenjenje, lokalizovano parakordijalno desno, sa zahvatanjem pludnog hilusa. Nakon torakotomije ekstirpirana je tumorska masa u vidu tri nodusa lokalizovana pretezno u desnom hemitoraksu, ispred i iza hilusa, i dijelom u medijastinumu, prirasla za pluda i perikard. Solidni tumorski cvorovi ukupne mase 800 grama, imali su dimenzije 16x11x7 cm, 10x5x4 i 8x4,5x3, imali su konzistenciju ribljeg mesa sa cvrsdim podrucjima vrtlozaste grae. Patohistoloske i imunohistohemijske karakterstike tumora odgovarale su klasicnom Hodgkinovom limfomu, tipa nodularne skleroze, gradusa

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

I. Lijecenje je nastavljeno onkoloskom protokolu.

prema

odgovarajudem

prirode bolesti nisu doveli do zadovoljavajudeg ishoda. Letalni ishod desio se sredinom 2010. godine. 62. MENTALNO-HIGIJENSKI PRISTUP BOLESNICIMA SA MALIGNIM OBOLJENJIMA Branimir Rancid, Slobodanka Nedeljkovid, Zvonko Abramovid* Dom zdravlja Gadzin Han; *Dom zdravlja Merosina Uvod: Postoji psiholoski otpor prema malignim oboljenjima, zbog cega su mogudnisti mentalne higijene i njenog delovanja u toku same bolesti od velikog znacaja. Cilj: Pokazati da osobe koje mogu uspesno da se bore sa emocionalnim teskodama, imaju izglede na povoljniju prognozu u slucaju da obole od karcinoma. Ispitanici i metode: U radu su opservirana 32 pacijenta (19 muskaraca i 13 zena), starosti od 50 do 70 godina, oboleli od malignih bolesti, koji su se zbog psihickih smetnji (kao nadgradnja osnovne bolesti) lecili u Neuropsihijatrijskoj ambulanti Doma zdravlja Gadzin Han u periodu od 2005. do 2010. godine. Prilikom pregleda oboleli su sagledavani u sklopu: intimnog znacaja bolesti, znacaja obolelog organa i neminovnosti smrti. Rezultati: Utvrena je pojava, da pojedini bolesnici, koji bi po svim parametrima medicinske prognoze morali da umru, zive jos 6 do 18 meseci, u poreenju sa prosecnim prezivljavanjem prikazanim u dostupnoj literaturi, gde bolesnici sa istom bolesdu naglo slabe i umiru, mada su im klinicka slika i etape bolesti isti. Zakljucak: Psihicki faktori mogu uticati na malignost podsticanjem ili obuzdavanjem endokrinih cinilaca koji remete metabolicke procese u malignim oboljenjima. Medicinska doktrina se ne bazira samo na tome da treba spreciti najgore, ved treba i olaksati zivot svakome ko neminovno ide prema smrti. 63. KOMORBIDITET SOMATSKIH OBOLJENJA KOD PACIJENATA SA PSIHOTICNIM POREMEDAJIMA Marija Burgid Radmanovid, Jelena Boskovid* Klinika za psihijatriju, Klinicki centar Banja Luka; *Dom zdravlja Laktasi Uvod: Somatska oboljenja su cesto prisutna kod pacijenata sa psihoticnim poremedajima, ukljucujudi kardiovaskularna i respiratorna oboljenja, dijabetes melitus i druga. Njihovo prisustvo dovodi do teze klinicke slike, losijeg ishoda i poteskoda tokom lijecenja. Osim komorbidnog somatskog oboljenja, somatski simptomi se mogu pojaviti i kao rezultat nezeljenog djelovanja antipsihotika tokom tretmana psihoticnog poremedaja, sto moze predstavljati dodatne dijagnosticke poteskode. 25

Zakljucak: Tumori u uznapredovaloj fazi pricinjavaju razlicite dijagnosticke poteskode. Zbog izuzetnih dimenzija i prosirenosti, Hodgkinov limfom medijastinuma kod mlade zene radikalno je odstranjen, jer se smatralo da se radi o tumoru pluda. Ogranicenost dijagnosticke vrijednosti punkcione iglene biopsije, povezan sa odreenim tehnickim zahtijevima, moze da dovede do prekomjernog radikalnog hirurskog zahvata koji se moze nastaviti odgovarajudim onkoloskim tretmanom. 61. MALIGNI HEMANGIOPERICITOM VRATNE REGIJE Milan Pejid, Svetlana Kovacevid, ore Pejid, Slavisa uricid* Klinike i bolnicke sluzbe Kasindo, Klinicki centar Istocno Sarajevo; *Institut za zdravstvenu zastitu majke i deteta Srbije ,,Dr Vukan Cupid", Sluzba za klinicku patologiju, Beograd Uvod: Hemangiopericitom je rijedak maligni tumor vaskularnog porijekla koji je prvi put opisan 1942. godine (Stout i Murray), a koji se razvja iz Zimemanovih pericita. Zastupljen je u oko 1% vaskularnih neoplazmi, od cega se u 15-30% slucajeva pojavljuje na glavi i vratu. Radi se o tumoru koji se rijetko pojavljuje u djecjem dobu, a medijana starosti je 45 godina uz podjednaku polnu zastupljenost. Veoma cesto se definisu kao slabo diferentovani sarkomi razlicitog tipa, te je za klasifikaciju neophodna i imunohistohemijska obrada. Priroda hemangiopericitoma moze biti maligna i benigna. Benigni su rjei i cine 20-30% ovih tumora, a karakterise ih obilje kapilara otvorenog lumena okruzenih ovoidnim delijama. Maligne tumore razlicitog stepena malignosti karakterise obilje kapilara suzenog ili iscezlog lumena, okruzenih tumorskim delijama vretenastog oblika, povedane mitotske aktivnosti, delijskog pleomorfizma uz polja nekroze, hemoragije i cisticne degeneracije. Terapija izbora je siroka hirurska ekscizija tumora sa dodatnim zracenjem, te dugotrajna opservacija. Ishod lijecenja ne zavisi od lokalizacije tumora ved od njegove maligne prirode. Petogodisnje prezivljavanje je oko 50%. Prikaz slucaja: Prikazan je slucaj pacijentkinje, stare 72 godine, sa malignim rekurentnim hemangiopercitomom straznje strane vrata. Radilo se o ogranicenoj, mekotkivnoj, dobro vaskularizovanoj formaciji, koja potiskuje okolne strukture sa tendencijom rekurencije i metastaziranja, ciji je stepen malignosti odreen na osnovu kombinacije vise karakteristika (mitotska aktivnost, gustina celularnosti, krvavljenje, nekroza u tumoru, itd.). Tumorskim tkivom je bilo zahvadeno svih 15 odstranjenih limfnih cvorova. Uraeni operativni zahvati, provedena hemio- i radioterapija zbog maligne

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Cilj: Utvrditi prisustvo i ucestalost komorbidnih somatskih oboljenja kod psihoticnih pacijenata. Ispitanici i metode: Ispitivanjem je obuhvaden 101 pacijent sa dijagnostikovanim psihoticnim poremedajem (F20-F29), koji su tokom 2010. godine lijeceni na Klinici za psihijatriju Klinickog centra Banja Luka. Rezultati: Kod 38,6% ispitanih pacijenta prisutno je komorbidno somatsko oboljenje, a najcesde hipertenzija (36%), hormonalni poremedaji (25,6%) i dijabetes melitus (23,1%). Kod petine pacijenata je prisutno hronicno oboljenje srca, a kod manjeg broja ispitanika neurolosko oboljenje i malignitet. Oko tredine ispitanika je u braku, nesto manje od polovine ispitanika ima srednju strucnu spremu, a 65% ih zivi u ruralnim podrucjima. Zakljucak: Prisustvo somatskih oboljenja kod psihoticnih poremedaja je cesto. Genetski faktori, sedentarni zivotni stil, losija ishrana, rizicno ponasanje i pusenje su vazni faktori koji doprinose ovom komorbiditetu. Rano prepoznavanje ovog komorbiditeta je vazno kako u tretmanu, tako i ishodu psihoticnog poremedaja i u kvalitetu zivota pacijenata sa psihoticnim poremedajima. 64. PROCENA DEPRESIVNOSTI KOD ADOLESCENATA OPIJATSKIH ZAVISNIKA Dusan Petrovid, Mirjana Jovanovid, Goran Mihailovid, Sasa Babid Klinicki centar Kragujevac Uvod: Afektivni poremedaji se smatraju uzrocima opredeljenja za zloupotrebu opijata u adolescenciji. Cilj: Istrazivanje i evaluacija afektivnih poremedaja adolescenata opijatskih zavisnika. Ispitanici i metode: Ispitivani uzorak cinilo je 60 ucenika zavrsnih razreda Medicinske skole u Kragujevcu. Procena depresivnosti grupe opijatskih zavisnika i kontrolne grupe ispitanika izvrsena je pomodu slededih skala depresivnosti: Hamiltonova skala za procenu depresivnosti (HAMD), skala za procenu endogene depresije (Newcastle dijagnosticki indeks endogene depresije), skala za samoprocenu depresivnosti (Zung) i Montgomery-Asberg skala za procenu depresivnosti (MMPI). Rezultati: Prema Beckovoj skali, 55% ispitanika je ispoljavalo izrazenu depresiju, dok je 35% imalo umereno ispoljenu depresiju. U odnosu na kontrolnu grupu, razlika je statisticki visoko znacajna. Zakljucak: Izrazena depresija je znacajno izrazenija u grupi adolescenata opijatskih zavisnika.

65. DEPRESIJA I BUPROPION Goran Racetovid Centar za mentalno zdravlje, Dom zdravlja Prijedor Uvod: Depresija je oboljenje savremenog vremena koje je u stalnom porastu i posmatra se kao globalni, medicinski, individualni i privredni problem. Poseban znacaj imaju teske depresivne epizode (prve ili povratne) sa rezistencijom na farmakoterapeutike (antidepresive). Cilj: Primjerom iz klinicke prakse pokazati pouzdanost korisdenja antidepresiva dvojnog mehanizma djelovanja (bupropion). Prikaz slucaja: Studija slucaja klijentkinje Centra za mentalno zdravlje (CMZ) Doma zdravlja Prijedor, starije zivotne dobi, sa povratnom teskom depresivnom epizodom, uz korisdenje podataka iz dokumenta klijentkinje i u periodu pradenja od 28 nedjelja nakon javljanja u CMZ Prijedor. Nakon rezistentnosti prve linije farmakoterapije (SSRI antidepresiv), postize se pozitivan pomak i progresivno poboljsanje stanja klijentkinje, uz bolje provoenje i ostalih terapijskih mjera (psiho- i socijoterapije), nakon cetiri nedjelje korisdenja bupropiona (antidepresiva dvojnog mehanizma djelovanja), u dozi 150 mg. Zakljucak: Bupropion je lijek izbora za teske depresivne epizode i introvertnih oblika depresije, te je u jednokratnoj dnevnoj dozi od 150 mg lijek izbora za starije osobe. 66. HRONICNA NESANICA: CEST PROBLEM ZATVORENIKA Stanko Blagojevid Kazneno-popravni zavod u Bijeljini Uvod: Nesanica je veliki zdravstveni problem svakog pacijenta, a posebno lica lisenih slobode, jer im dodatno umanjuje kvalitet zivota i otezava resocijalizaciju. Dani u zatvoru su teski, a besane nodi iscrpljujude. Skoro polovina zatvorenika pati od hronicne nesanice. Etiologija je raznovrsna i kompleksna. Osuenicki kolektiv je kompleksan i optereden faktorima rizika, koji jos vise produbljuju problem nesanice. Cilj: Prikazati problem hronicne nesanice kao masovne pojave u zatvoru i kompleksnost njene terapije. Materijal i metode: Radom je obuhvadeno 118 ispitanika muskog pola, starosti od 21 do 76 godina (prosjek 35 godina), osuenih na zatvorske kazne od 3 dana do 25 godina. Zatvorenici su imali razlicit obrazovni nivo (nepismeni do visoko obrazovani). Uzimana je anamneza, uraene su laboratorijske analize, EKG, RTG, UZ, a u 26

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

odreenim slucajevima CT, EEG, ENMG i MR. Ispitivana je higijena sna i korisdenje stetnih supstanci za san. Rezultati: Od 118 ispitanika, 55 (46,61%) ima razne hronicne poremedaje sna. Utvrena je etioloska povezanost sa hronicnim stresom, psihickim zamorom, rizicnim ponasanjem, higijenom sna, te raznim psihickim i somatskim oboljenjima. Tretman se sastojao od psihoterapije i upotrebe psihofarmaka. Zakljucak: Nesanica je ucestala i nedovoljno ispitana pojava kod zatvorenika. Dominira primarna nesanica. Cesto su potrebna kompleksna ispitivanja da bi se utvrdio uzrok nesanice. Zbog povedanog broja faktora rizika na kvalitet sna, neophodno je posvetiti vedu paznju nesanici kod zatvorenika. U terapiji je neophodna kombinacija raznih psihoterapijskih tehnika da bi se umanjile mnogobrojne stetne navike i zloupotreba psihofarmaka. Postoji realna opasnost od razvijanja zavisnosti na psihofarmake. 67. PROCENA NIVOA RIZIKA NASILJA U ADOLESCENCIJI Bosiljka Ugrinid Sklopid, Vesna Bogdanovid, Milka Bogdanovid*, Vera Vujovid** Dispanzer za zdravstvenu zastitu dece i skolske dece, Dom zdravlja ,,Zvezdara", Beograd; *Visoka zdravstvena skola strukovnih studija u Beogradu; **Dispanzer za zdravstvenu zastitu dece i skolske dece, Dom zdravlja ,,Dr Simo Milosevid", Beograd Uvod: Agresivne tendencije su sastavni deo razvojnog procesa i odrastanja u adolescenciji uz eksternalizaciju intrapsihickih konflikata. Adolescent na svom putu do sticanja autonomije i nezavisnosti, kao krajnjeg produkta adolescencije i formiranja licnog identiteta, kao glavnog psihosocijalnog zadatka, suocava se sa izazovima, eksperimentise, upustajudi se u rizike koji mogu biti adaptivni i unapreujidi, kao i opasni i ugrozavajudi za fizicki, psiholoski i socijalni aspekt razvoja. Nasilje je namerna upotreba fizicke sile ili modi protiv sebe, druge osobe ili grupe u drustvu, koja dovodi ili de sa velikom verovatnodom dovesti do povrede, smrti, psiholoskog ostedenja, neadekvatnog razvoja ili opste deprivacije. Cilj: Prikaz procene nivoa rizika za pojavu nasilja kod adolescenata. Ispitanici i metode: Uzorak cine adolescenti srednje faze adolescencije, uzrasta 15 i 16 godina, jedne srednje beogradske skole na teritoriji opstine Zvezdara. Izbor uzorka izvrsen je metodom randomizacije. Metod rada je primena skrining upitnika za mlade osobe pod rizikom. Rezultati: Rezultati skrining upitnika za mlade osobe pod rizikom na randomiziranom uzorku od 50 ispitanika ukazuje da 15 ispitanika (30%) nema skor na rizik za nasilje, 17 (34%) ima nizak skor, 11 (22%) ima srednji skor, 5 (10%) ima visok skor, a 2 (4%) imaju izuzetno visok skor. 27

Zakljucak: Poreenje sa rezultatima ispitivanja iz prethodne godine dobijenih primenom istog upitnika, na istoj uzrasnoj populaciji, u istoj skoli pokazuje znacajan porast rizika za nasilje svih kategorija. Rizik za nasilje u adolescenciji je preduslov drustveno neprihvatljivog i devijantno-delikventnog ponasanja koje zahteva razvoj strategije za primenu preventivnih programa, usmerenih na porodicu, skolu i siru drustvenu zajednicu. 68. ZNACAJ PORODICNE PODRSKE ZA SMANJENJE PRISILNE HOSPITALIZACIJE OSOBA SA MENTALNIM POREMEDAJIMA Tatjana Popovid, Maja Prnjatovid, Tatjana Markovid Basara Klinika za psihijatriju, Klinicki centar Banja Luka Cilj: Prikazati znacaj porodicne podrske za hospitalizaciju osoba sa mentalnim poremedajima. Metode: Korisden je upitnik koji je izraen za potrebe ovog istrazivanja. Popunjavali su ga psiholozi zaposleni na Klinici za psihijatriju Klinickog centra Banja Luka, a na osnovu medicinske dokumentacije. Ispitani su odreeni faktori koji mogu doprinijeti smanjenju potrebe za prisilnom hospitalizacijom i fizickim ogranicenjem kretanja osobe sa mentalnim poremedajem, prvenstveno uloga porodicne podrske. Rezultati: Ispitivanje je izvrseno na 126 pacijenata (88 muskaraca, 38 zena) koji su hospitalizovani na Odjeljenju za urgentnu psihijatriju Klinike za psihijatriju u 5mjesecnom periodu tokom 2009. i 2010. godine. Najcesde dijagnoze su bile: sizofrenija, F20 (37%) i akutna i prolazna mentalna oboljenja, F23 (17%). Zakljucak: Sto je veda odgovarajuda porodicna podrska, manja je ucestalost prisilnih hospitalizacija. 69. UCESTALOST ALKOHOLIZMA U DOBOJSKOJ REGIJI U 2010. GODINI Branimir Popovid Opsta bolnica Doboj Uvod: Broj alkoholicara u svijetu je u porastu, a primjetno je kako bolest zahvata vise muskarce, iako se svakodnevno povedava broj oboljelih zena. Cilj: Utvrditi ukupan broj alkoholicara u regiji Doboj, kao i osnovne epidemioloske podatke oboljelih od alkoholizma. Pacijenti i metode: Izvor podataka su protokoli pacijenata koji su hospitalizovani na Odjelu psihijatrije Opste bolnice Doboj u 2010 godini. Broj hospitalizovanih pacijenata sa dijagnozom alkoholizma bio je 232. Prikupljeni su podaci

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

o polu pacijenata, starosti, opstini i mestu (selo ili grad) prebivalista. Rezultati: Od 232 pacijenta hospitalizovana zbog alkoholizma, 189 (81,47%) je muskog, a 43 (18,53%) zenskog pola. Mlaih od 25 godina bila su 22 (9,48%) pacijenta. U starosnoj grupi od 25 do 44 godine bilo je 57 pacijenata (24,57%), 153 (65,95%) su bila starija od 45 godina. Najvedi broj hospitalizovanih pacijenata je sa opstine Doboj (98, 42,24%), a slijede opstina Teslid (49, 21,12%), Derventa (25, 10,77%), Modrica (22, 9,48%), Vukosavlje (14, 6,03%), Petrovo (8, 3,45%), Brod (5, 2,16%), Samac 4 (1,72%) i ostali 7 (3,03%). Od 232 hospitalizovana pacijenta, 172 (74,14%) su sa sela, a 60 (25,86%) je iz grada. Zakljucak: Alkoholizam je znacajno cesdi kod osoba starijih od 45 godina starosti. Najvise je hospitalizovano pacijenata iz najvede i najrazvijenije opstine Doboj. Najvedi broj hospitalizovanih pacijenta bio je sa sela. 70. PREVENCIJA I SMANJENJE POSLJEDICA KONZUMIRANJA ALKOHOLA Nada Janjetovid, Andrea Tomid, Slaana Onrust, Ana Susid, Milan Latinovid* Dom zdravlja Doboj; *Ministarstvo zdravlja i socijalne pomodi Republike Srpske Cilj: Predstaviti projekat pod nazivom ,,Prevencija i smanjenje posljedica konzumiranja alkohola u primarnoj zdravstvenoj zastiti". Metodologija: U periodu od septembra 2009. do marta 2011. osmisljen je plan edukacije, provedena je edukacija trenera, osoba za pruzanje strucne pomodi na radnom mjestu, edukovana 72 zdravstvena radnika i provedeno pocetno istrazivanje o upotrebi alkohola. Kao osnova za rano otkrivanje stetnog i opasnog konzumiranja alkohola koristio se test Svjetske zdravstvene organizacije pod nazivom AUDIT (Test identifikacije poremedaja uzrokovanih upotrebom alkohola). Rezultati: Pripremljen je vodic i drugi radni materijali za zdravstvene radnike kao i promotivno-edukativni materijal za pacijente. Od marta 2010. timovi porodicne medicine provode skrining, procjenu rizika i posljedica stetnog korisdenja alkohola, te odgovarajude intervencije, kao sto su podrska pozitivnom ponasanju kod osoba sa niskorizicnom upotrebom alkohola, kratko savjetovanje i pradenje osoba sa visokorizicnom upotrebom i upudivanje specijalisti osoba zavisnih o alkoholu. U periodu od 1. marta do 30. novembra uraeno je 1.788 AUDIT, pruzeno 106 kratkih intervencija, 50 pacijenata je upudeno u Centar za mentalno zdravlje, identifikovane 1.632 osobe sa niskorizicnim pijenjem alkohola. Projektat je uspjesno proveden i podrzalo ga je Ministarstvo zdravlja i socijalne 28

zastite Republike Srpske, a finansirala ga je ,,Svajcarska agencija za razvoj i saradnju". Zakljucak: Identifikacija onih koji prekomjerno konzumiraju alkohol uz pravovremenu intervenciju i savjetovanje pacijenata mogla bi da sprijeci ili znatno smanji neka oboljenja, nasilje u porodici i povrede. Skrining i kratke intervencije ne iziskuju velika materijalna sredstva u praksi. 71. SKRINING UPOTREBE ALKOHOLA, KRATKE INTERVENCIJE I UPUDIVANJE U CENTRE ZA MENTALNO ZDRAVLJE KOD OPASNE I STETNE UPOTREBE ALKOHOLA U AMBULANTI PORODICNE MEDICINE DOMA ZDRAVLJA DOBOJ Radenka Markovid, Zlatan Markovid Dom zdravlja Doboj Uvod: U ambulanti porodicne medicine, uz veoma jednostavan skrining test, veoma rano moze da se otkrije opasna i stetna upotreba alkohola, da se pacijent edukuje o dozvoljenoj kolicini unosa alkohola i time sprijece negativna djelovanja. Cilj: Prepoznati pacijenta u ambulanti porodicne medicine koji pripada grupi niskog rizika konzumiranja alkohola, prekomjernog konzumiranja alkohola i zavisnih o alkoholu i provesti odgovarajude procedure. Ispitanici i metode: Tim porodicnog ljekara Doma zdravlja Doboj (dvije medicinske sestre i porodicni ljekar) je tokom 2010. godine provodio skrining test (engl. The Alcohol Use Disorders Identification Test, AUDIT), pacijentima oba pola, starijim od 18 godina. AUDIT identifikuje poremedaje u vezi sa zloupotrebom alkohola. Timski je provoen skrining AUDIT i kratke intervencije. Objasnjavan je pojam ,,standardnog pida", odnosno 10 g cistog alkohola. Savjetovani su visokorizicni konzumenti alkohola. Upudivani su novootkriveni zavisnici o alkoholu u Centre za mentalno zdravlje. Rezultati: Nizak rizik konzumiranja alkohola (0-5 bodova), utvren je kod 73 pacijenta, prekomjerno konzumiranje alkohola (preko 6 bodova) kod 5 pacijenata, a zavisnost o alkoholu (vise od 13 bodova) kod 3 pacijenta. Zakljucak: Potrebno je kontinuirano provoditi skrining AUDIT i anketiranim pacijentima svakodnevno objasnjavati razliku izmeu niske i prekomjerne konzumacije alkohola. Potrebno je pacijente zavisne o alkoholu, upoznati o radu centara za mentalno zdravlje, gdje im se moze pruziti strucna pomod.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

URGENTNA STANJA

72. HITNA STANJA U OFTALMOLOGIJI Miroslav Radojcid, Tanja Petrovid Opsta bolnica Doboj Uvod: Hitna stanja u oftalmologiji traze neodloznu pomod. Meu hitnim stanjima u oftalmologiji, povrede oka predstavljaju jedan od najcesdih uzroka obolijevanja oka i sljepila. Povrede oka, nezavisno od vrste uzroka, prema brojnim publikovanim studijama, predstavljaju vodedi uzrok sljepila. Od toga termicke i hemijske povrede oka cine 7,7% do 18% svih okularnih povreda. Cilj: Prikazati znacaj i ucestalost hemijskih povreda oka, kao jednog od vodedih uzroka hospitalizacije. Bolesnici i metode: Retrospektivnom studijom obuhvadeni su svi pacijenti lijeceni na Ocnom odjeljenju Opste bolnice Doboj, zbog hemijske povrede oka i to u dva perioda, od 1981. do 1992. i u periodu od 1993. do 2011. godine. Prikazano je 145 pacijenata u prvom periodu i 44 u drugom. Rezultati: U oba perioda znatno vedi broj povreda je zabiljezen kod muskaraca, cak 73,2% u prvom periodu i 75% u drugom, dok su zene cinile 26,8% odnosno 25%. Najvedi broj povrijeenih je bio meu radno sposobnim stanovnistvom, njih 51,8% u prvom i 55% u drugom periodu. Djeca su cinila 16,8%, odnosno 22,5% od ukupnog broja hospitalizovanih, od cega je u prvom periodu bilo 9,6%, a u drugom 2,2% djece mlae od 10 godina. Desno oko je bilo zahvadeno u 40% odnosno 36,3%, lijevo u 42% i 22,7% slucajeva, dok su oba oka povrijeena u 18%, odnosno 40,9% slusajeva. Prosjecna duzina hospitalizacije je iznosila 10,3 dana u prvom periodu i 6,7 dana u drugom. Tretman svih povreda oka je zapocet brzom irigacijom hiperosmotskim sredstvima, uklanjanjem kausticnog materijala, te konzervativnom terapijom. Zakljucak: Znatno manji broj povreda u ratnom i poslijeratnom periodu posljedica je nezaposlenosti privrede, pojacanih mjera inspekcijskog nadzora, migracija stanovnistva, kao i vede zdravstvene prosvijedenosti. I dalje je potrebno vrsiti pojacan nadzor nad radno sposobnim stanovnistvom, zbog velikih troskova lijecenja i znatnog odsustvovanja sa posla.

73. MASAZA KAROTIDNOG SINUSA U TERAPIJI SUPRAVENTRIKULARNIH TAHIKARDIJA U SLUZBI HITNE MEDICINSKE POMODI Igor Kapetanov, Radmila Kapetanov Dom zdravlja Foca Uvod: Najcesde metode stimulacije vagusa su masaza karotidnog sinusa (Valsalvin postupak) i facijalna imerzija (koja je narocito uspjesna kod djece). Masaza kaotidnog sinusa zahtijeva lezedi polozaj bolesnika na leima, sa glavom u polozaju defleksije i licem okrenutim na lijevu stranu. Ljekar po pravilu stoji iza bolesnika i sa dva prsta pritisne arteriju na mjestu koje odgovara visini gornjeg ruba tiroidne hrskavice. Masaza se izvodi ritmickim pritiscima u trajanju 10-20 sekundi i to najprije na desnoj strani (nedominantna hemisfera mozga). Kontraindikovana je istovremena masaza na obje strane zbog mogudnosti srcanog aresta. Kod starijih osoba, ako je prejaka, masaza moze dovesti do cerebralne ishemije i infarkta. Masaza se ne smije izvoditi ako postoji sum nad karotidom, ne izvodi se kod infarkta miokarda, kao ni kod smetnji provoenja. Obavezan je EKG monitoring, a pri pojavi normalizacije ritma masaza se prekida. Cilj: Ukazati na jednostavnu i prilicno uspjesnu metodu lijecenja supraventrikularnih poremedaja ritma, koja je neopravdano zapostavljena u prakticnom radu. Ispitanici i metode: Korisdeni su protokoli Sluzbe hitne medicinske pomodi (SHMP) Doma zdravlja Foca iz 2010. godine, te podaci iz zdravstvenih kartona pacijenata koji su registrovani u samom Domu zdravlja. Rezultati: U 2010. godini 10 puta je primijenjena metoda lijecenja supraventrikularne tahikardije masazom karotidnog sinusa. Od toga je jedna pacijentkinja dolazila dvaput. Do konverzije ritma doslo je u pet slucajeva, dok je u preostalih pet primijenjeno i medikamentozno lijecenje, najcesde verapamilom. Svi pacijenti su pradeni na monitoru dvanaestokanalnog EKG aparata, a terapiju je vodio specijalista urgentne medicine. Jedan od ovih pacijenata je trazio da se uputi u bolnicu, te mu je i udovoljeno. Ostali su poslije perioda opservacije vradeni kudi. Zakljucak: Procenat pacijenata kod kojih je doslo do konverzije ritma ovom metodom odgovara podacima iz literature. Ukupan broj pacijenata obuhvadenih ovim radom je mali. Doktori porodicne medicine rijetko primjenjuju ovu vrstu zahvata, pa zbog blizine bolnice, pacijenta poslije uraenog EKG odmah upuduju u nju.

29

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

74. ISKUSTVA SLUZBE ZA HITNU MEDICINSKU POMOD DOBOJ U MEDICINSKOM TRETMANU HIPOGLIKEMIJE NA TERENU Slobodan Tomanid, Rada Duronid, Marina Tomanid* Dom zdravlja Doboj; *Opsta bolnica Doboj Uvod: Hipoglikemija je cesta akutna komplikacija dijabetes melitusa. To je pad vrijednosti sedera u krvi ispod 2,5 mmol/L uz pratede simptome. Spada u prvi red hitnosti zbrinjavanja pacijenata, jer produzeno vrijeme niskog sedera u krvi moze da izazove trajne posljedice po organizam, a nerijetko i smrtni ishod. Cilj: Prikazati najcesde uzroke koji dovode do hipoglikemije i tretman pacijenata sa hipoglikemijom na terenu. Materijal i metode: Korisden je protokol intervencija na terenu Sluzbe za hitnu medicinsku pomod Doma zdravlja Doboj za period od 1. januara do 31. decembra 2010. Rezultati: U posmatranom periodu bile su 73 intervencije na terenu kod 58 pacijenata, gdje je dijagnostikovana hipoglikemija brzom metodom, uzimanjem kapilarne krvi i odreivanjem nivoa sedera u krvi na prirucnom aparatu. Nivo sedera u krvi manji od 1 mmol/L izmjeren je u 7 slucajeva, od 1 do 2 mmol/L u 42 slucaja, a od 2 do 2,5 mmol/L i vise u 24 slucaja. Od 58 pacijenata 36 su bile zene, a 22 muskarca. Na terapiji insulinom bilo je 55 pacijenata, a tri na peroralnoj terapiji. U 11 slucajeva tretman hipoglikemije bio je sa glukagonom i 10% glukozom u infuziji. Vedina pacijenata je morala da se hospitalizuje. U 34 slucaja uzrok hipoglikemije bilo je davanje prevelike doze insulina, u 8 slucajeva ponovljeno davanje insulina, u 12 slucajeva nepravilno uzimanje hrane, a kod 19 slucajeva nije mogao da se ustanovi uzrok hipoglikemije. Zakljucak: Hipoglikemija je cesta akutna komplikacija dijabetes melitusa kod pacijenata na insulinskoj terapiji. Najcesdi uzroci hipoglikemije su prevelika doza insulina, ponovljeno davanje insulina i nepravilno uzimanje hrane. Pokazalo se da su bolji rezultati tretmana hipoglikemije bili koncentrovanom glukozom, nego glukagonom. 75. ISKUSTVA U PERIKARDIOCENTEZI NA ODJELJENJU INTERNISTICKE INTENZIVNE TERAPIJE KLINIKA I BOLNICKIH SLUZBI FOCA Milivoje Dostid, Novak Drakul, Milena Begenisid, Sanja Marid, Vanja Starovid Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Punkcija perikarda (perikardiocenteza) je zivotno spasavajuda dijagnosticko-terapijska procedura koja se izvodi kod pacijenata sa akutnim i hronicnim 30

perikarditisom i kod prijetede tamponade srca. Uspjesno se izvodi pod kontrolom ultrazvuka (ehokardiografija), fluoroskopijom ili na osnovu rendgen nalaza. Ehokardiografski pregled je najosjetljivija i najspecificnija metoda za odreivanje velicine izliva i optimalnog mjesta punkcije perikarda. Perikardni izliv se moze javiti kao transudat (hidroperikard), eksudat, pioperikard ili hematoperikard. Paraksifoidni pristup (lijevi) je najcesde korisdeni put koji se izvodi dugom iglom u pravcu lijevog ramena i pod uglom od 30 stepeni u odnosu na kozu uz kontinuiranu aspiraciju. Ispitanici i metode: Retrospektivnim ispitivanjem su analizirani podaci iz istorija bolesti pacijenata sa akutnim i hronicnim perikarditisom, koji su podvrgnuti punkciji perikarda na Odjeljenju internisticke intenzivne terapije Klinika i bolnickih sluzbi Foca. U ispitivanje je ukljuceno 12 pacijenata kod kojih je uraena punkcija perikarda u desetogodisnjem periodu od 2000. do 2010. godine. Rezultati: Odreena je polna i starosna struktura ispitanika, a zatim etiologija, kolicina evakuisanog perikardnog izliva i uspjesnosti postupka. Veda je zastupljenost osoba muskog pola i starije zivotne dobi. Perikarditisi virusne i maligne etiologije su najucestaliji i kredu se u okvirima literaturnih podataka. Kolicina evakuisanog izliva kretala se od 80 do 1.200 mL. Kod jednog pacijenta postupak je bio neuspjesan. Zakljucak: Paraksifoidni pristup je najcesde korisdeni i najsigurniji put punkcije perikarda. On je ekstrapleuralan, pri cemu se izbjegava lezija koronarne, perikardne i unutrasnje mlijecne arterije. Virusi i maligna oboljenja su najcesdi etioloski faktori perikardnog izliva u ispitivanoj grupi. 76. PLUDNA TROMBOEMBOLIJA KOD DJEVOJKE SA NASLJEDNIM DEFEKTOM INHIBITORA ZGRUSAVANJA KRVI Neo Mitrovid, Milojko Stojanovid, Rada Stjepanovid, Miroslav Jovid, Aleksandar Subotid Opsta bolnica Doboj Uvod: Pludna tromboembolija (PTE) je relativno cesto i ozbiljno oboljenje koje interesuje, kako pulmologa, tako i kardiologa, hirurga, traumatologa, ginekologa i druge specijalnosti. Bolest nastaje zacepljenjem grana ili glavnog stabla a. pulmonalis, najcesde ugruskom krvi, a rjee vazdusnim embolusom ili parcetom tkiva. Dijagnoza se postavlja samo u polovini slucajeva, ali bi na ovo oboljenje trebalo uvijek misliti kada kod bolesnika doe do iznenadne dispneje, bola u grudima, tahikardije ili pojave hemoptizija, uz postojanje poznatih faktora rizika za nastanak tromboembolije. Prikaz slucaja: Prikazan je slucaj PTE kod djevojke sa hereditarnom koogulopatijom i pludnom tromboembolijom i pozitivnom porodicnom anamnezom na

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

tromboembolizam. Bolesnica J.M., roena 1996. iz Doboja, razboljela se u drugoj polovini novembra 2010. sa bolom u lijevoj strani grudi, koji remete respiratorne kretnje i potenciraju se na manevar dubokog inspirijuma i kaslja. Radioloski utvrena infiltracija posterobazalnog segmenta lijevog pludnog krila, koja se objasnjava kao pleuropneumonija. I pored terapije, bolesnica febrilna, da bi nakon nekoliko dana dobila bolove sa desne strane grudnog kosa, uz sitno kasno inspirijumsko pucketanje obostrano. Pazljivom anamnezom se dobije podatak da je otac lijecen od duboke venske tromboze, te da je imao pludnu tromboemboliju, a dodatnim ispitivanjem kod oca je ustanovljen genetski defekt C proteina i hereditarna koogulopatija. Otac je nosilac mthfr c677t mutacije (heterozigot). Tokom dvije hospitalizacije u decembru 2010. i januaru 2011. na Institutu za majku i dijete Klinickog centra Srbije ispitivana je homeostaza i ustanovljen je deficit C proteina, kao i postojanje lupus antikoogulansa aktivnost u niskom titru. Lijecenje bolesnice nastavljeno sa faksiparinom 2 x 0,3 mL s.c., a predvieno je prevoenje na antikoogulantnu terapiju. Zakljucak: S obzirom na to da je u porodicnoj anamnezi postojao podatak o hereditarnoj koagulopatiji i genetskom nedostatku C proteina, posumnjalo se u nasljedni pretrombotski poremedaj kao uzrok pludne embolije. 77. HEMORAGIJA NAKON TONZILEKTOMIJE I HEMOFILIJA A Natasa Guzina Golac, Zdenko Stupar, Zorica Novakovid, Aleksandra Aleksid, Dalibor Vranjes, Dmitar Travar Klinika za bolesti uha, grla i nosa, Klinicki centar Banja Luka Uvod: Tonzilektomija je najcesda hirurska procedura kod djece do 15 godina. Apsolutne indikacije za tonzilektomiju su sedam epizoda grlobolje godisnje, komplikacije tonzilitisa (peritonzilarni apsces, sepsa), trajna opstrukcija disajnih puteva, poremedaj okluzije, suspektni malignom tonzile. Postoperativne komplikacije su brojne. Rano postoperativno krvarenje (do 24 h) je zastupljeno od 0,2% do 2,2%, dok je sekundarno krvarenje (nakon 24 h) od 0,1% do 3%, hirurski se zbrinjavaju. Kod pacijenata sa hemofilijom A, B ili C uvodi se i smrznuta plazma, deplazmatisani eritrociti i krioprecipitat. Prikaz slucaja: Prkazan je slucaj 7-godisnjeg djecaka sa simptomima grlobolje i reaktivne cervikalne limfadenopatije visemjesecne evolucije. Kod pacijenta je zbog cestih upala grla i otezanog disanja na nos indikovana tonzilektomija sa adenoidektomijom u opstoj anesteziji. U ranom postoperativnom toku se zbog aktivnog krvarenja iz obje tonzilarne loze uradi revizija i hemostaza i ordinira se 300 mL deplazmatisanih eritrocita i 200 mL smrznute plazme uz antibiotsku 31

terapiju. Tokom naredna 72 h, zbog aktivnog krvarenja iz lijeve tonzilarne loze, u tri navrata je uraena revizija i hemostaza u opstoj anesteziji sa kontinuirano ordiniranim deplazmatisanim eritrocitima i plazmom i cetiri doze krioprecipitata. Koagulacioni status nije ukazao na odstupajude parametre. Deseti postoperativni dan pacijent je otpusten kudi. Pedijatar hematolog je mjesec dana nakon operativnog zahvata postavio dijagnozu hemofilije tip A. Zakljucak: Apsolutna kontraindikacija za tonzilektomiju je hemofilija. Kod ovog pacijenta nije bilo pozitivnog opteredenja porodicne anamneze, koja je u 80% pozitivna, niti bilo kakvog odstupanja laboratorijskih parametara tokom preoperativne obrade. 78. AKUTNE TRANSFUZIJSKE REAKCIJE KOD PACIJENATA U OPSTOJ BOLNICI U DOBOJU OD 2007. DO 2010. GODINE Miroslava Vasid, Branka Lazid, Bozidar Slavujevid Opsta bolnica Doboj Uvod: Transfuzija krvi i/ili krvnih komponenti predstavlja efikasan metod simptomatskog lijecenja bolesnika sa poremedajima homeostaze krvi. Tokom transfuzije i u posttransfuzijskom periodu, mogudi su nezeljeni efekti, koji mogu biti sistematizovani: prema vremenu javljanja: na neposredne i odlozene, prema etiopatogenetskom mehanizmu: imunoloski posredovane i neimunoloske, a prema klinickoj slici na blage, umjereno teske i zivotno ugrozavajude. Cilj: Analiza transfuzijskih reakcija u Opstoj bolnici u Doboju tokom cetvorogodisnjeg perioda. Ispitanici i metode: Ispitivana je ucestalost, vrsta, intenzitet i uzrok transfuzijskih reakcija kod hospitalizovanih pacijenata u Opstoj bolnici u Doboju, nakon primjene 23.201 doze krvi. Kod sumnje na razvoj akutnih imunih transfuzijskih reakcija proveden je postupak: zaustavljanje transfuzije bez izvlacenja igle iz vene, venski put je odrzavan sporom infuzijom fizioloskog rastvora, uzorak krvi od pacijenta bez antikoagulansa zajedno sa jedinicom transfundovane krvi i obrascem za prijavu reakcije, donesen je u Sluzbu transfuzije. Krv davaoca i primaoca ponovo je testirana transfuzioloskim testovima, mikrobioloskim kontrolama uz laboratorijsku obradu krvi primaoca. Rezultati: U periodu od 2007. do 2010. godine u Opstoj bolnici u Doboju nakon 23.201 transfuzije, prijavljena je 81 (0,35%) reakcija: alergijske 35 (43%), febrilne 26 (32%), jeza i drhtavica 15 (18,5%), preopteredenje cirkulacije uzrokovano transfuzijom 4 (5,3%), akutna hemolizna transfuzijska reakcija 1 (1,2%). Zakljucak: Tokom ispitivanog perioda, akutne transfuzijske reakcije nisu bile ceste, ali su ugrozavale zdravlje i zivot primalaca krvi.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

SAVREMENA DIJAGNOSTIKA

79. CT AORTOGRAFIJA U DIJAGNOSTICI POJEDINIH OBOLJENJA AORTE Dalibor Mikid, Katerina Balaban, Mile Cucak, Drazen Kovacevid Klinicki centar Banja Luka Uvod: Zahvaljujudi softverskim paketima za obradu slike mogude je rekonstruisati i analizirati 3D angiografske slike, MIP (engl. Maximum Intensity Projection) i VR (engl. Volumen Rendered) slike. Glavne prednosti su niska invazivnost, krade trajanje pregleda, laksi monitoring pacijenta, manja radijaciona ekspozicija i manji troskovi. Sa dijagnostickog aspekta osnovna je prednost simultana vizualizacija zida i lumena krvnih sudova. Alternativa je DSA, ali uz ogranicenje kao sto je slabija prostorna rezolucija prilikom evaluacije malih krvnih sudova. Cilj: Kroz prikaze slucajeva demonstrirati mogudnosti CT aortografije u dijagnostici razlicitih patoloskih stanja aorte (ateroskleroza, aneurizma, disekcija i koarktacija). Ispitanici i metode: Pregledi su obavljeni po protokolu: spiralno skeniranje; 120-160 kV/mAs; kolimacija 16 x 0,75; Care dose/ref. mAs 130 ref mAs; 100-120 mL kontrasta brzinom 4 mL/s uz 50 mL NaCl; "premonitoring"- luk aorte, pacijent je u supinaciji, smjer skeniranja kranio-kaudalan. Zakljucak: CT aortografija omogudava: vizualizaciju tacne lokalizacije koarktacije aorte i razvijenosti kolaterala; pravi i lazni lumen, intimalni flap, proksimalno i distalno sirenje procesa, stanja visceralnih grana aorte kod disekcije, diferencijaciju hronicne disekcije aorte od prave aneurizme aorte sa parijetalnim trombom, komplikacije disekcije; oblik, velicinu kod aneurizme, znakove rupture, penetrirajudeg ulkusa, dijametar i duzinu vrata aorte, stanje visceralnih arterija, stanje aneurizmatskog vrata, zahvadenost i stanje bifurkacije aorte i ilijacnih arterija. 80. SCINTIGRAFIJA KRVNIH PROSTORA JETRE U DETEKCIJI HEMANGIOMA JETRE Sonja Bobid, Zvezdana Rajkovaca, Jasenka Mijatovid, Sinisa Stankovid, Natasa Stevandid Zavod za nuklearnu medicinu, Klinicki centar Banja Luka Uvod: Najcesdi benigni tumor jetre jeste hemangiom, koji se nalazi u 5-7% svih odraslih, ucestalije kod zena (4:1).

Otkriva se slucajno. Obrada podrazumijeva ultrazvucni pregled, CT i scintigrafiju krvnog prostora jetre. Cilj: Prikazati vlastita iskustava u detekciji hemangioma jetre scintigrafijom krvnih prostora jetre obiljezenim eritrocitima. Ispitanici i metode: U periodu od 23. oktobra 2007. do 22. februara 2011. u Zavod za nuklearnu medicinu upudeno je i ispitano 16 pacijenata (8 muskaraca i 8 zena), starosne dobi od 17 do 76 godina, sa sumnjom na hemangiom jetre. Prije scintigrafije, kod svih pacijenata uraen je klinicki pregled, ultrazvucni pregled abdomena i laboratorijske pretrage (kompletna krvna slika, jetrene probe, tumorski markeri: alfa fetoprotein, CEA , CA 19-9). Jedan bolesnik je imao nalaz MR, a 7 bolesnika je imalo CT nalaz abdomena. Scintigrafija krvnih prostora jetre raena je in vivo obiljezenim eritrocitima (i.v. pirofosfat, a nakon 30 min i.v. 555 MBq Tc-99m pertehnetat). Raeni su rani i kasni staticki scintigrami, te SPECT jetre. Rezultati: Kod 56,25% bolesnika potvreno je postojanje hemangioma (9/16), a kod 7 pacijenata (43,75%) scintigrafski nalaz nije pokazao znakove lokalizovanih, dobro prokrvljenih podrucja u jetri koji bi ukazivali na hemangiom. Zakljucak: Bez obzira sto je analiziran mali broj ispitanika, pokazalo se da kod sumnje na hemangiom, bolesnika treba uputiti na scintigrafiju krvnih prostora jetre, jer je metoda neinvazivna, jedostavna, bezbolna, nije neprijatna za pacijenta i daje znacajne podatke u potvrdi dijagnoze hemangioma. 81. STATICKA SCINTIGRAFIJA BUBREGA KOD DJECE SA RECIDIVIRAJUDOM URINARNOM UPALOM I VEZIKOURETERALNIM REFLUKSOM Jasenka Mijatovid, Ljiljana Grahovac, Sinisa Stankovid, Dragi Stanimirovid Zavod za nuklearnu medicinu, Klinicki centar Banja Luka Uvod: Urinarna upala kod djece je vazan uzrok morbiditeta i mogudeg trajnog ostedenja bubrega sa kasnim komplikacijama, kao sto su hiperetenzija i hronicna bubrezna insuficijencija. Predisponirajudi faktori za nastanak upale bubrega su mlaa dob djeteta, vezikoureteralni refluks (VUR), druge anomalije urogenitalnog trakta, urodinamski poremedaji donjeg dijela urotrakta, kamenci i drugi genetski i metabolicki poremedaji. Cilj: Evaluacija rezultata staticke scintigrafije bubrega sa Tc99m DMS u djece sa recidivirajudom urinarnom upalom i u djece sa recidivirajudom urinarnom upalom i dijagnostikovanim vezikoureteralnim refluksom. Utvrditi da li je broj patoloskih nalaza scintigrafije cesdi kod pacijenata sa recidivirajudom urinarnom upalom i VUR u odnosu na pacijente sa recidivirajudom urinarnom upalom bez VUR. 32

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Ispitanici i metode: Analizirani su scintigrafski nalazi 348 djece (starost od 9 mjeseci do 15 godina, prosjecna zivotna dob 5,2 godine; 249 djevojcica i 99 djecaka). Staticki scintigrami bubrega su uraeni tri sata nakon i.v. aplikacije Tc99m DMS. Na scintigramima se opisivao: oblik, velicina, polozaj bubrega, akumulacija radiofarmaka (fokalno ili generalizovano snizena akumulacija, podrucja odsustva akumulacije radiofarmaka, oziljak). Scintigrami su oznaceni kao: normalan nalaz, vjerovatno normalan nalaz, patoloski nalaz, vjerovatno patoloski nalaz. Rezultati: Mikcionom uretrocistografijom kod 98 djece (63 djevojcice i 35 djecaka) je dijagnostikovan VUR (73% jednostrani i 27% bilateralni VUR). Kod 98 djece sa recidivirajudom upalom i VUR bilo je 65% patoloskih nalaza i 35% urednih nalaza. Kod 250 djece sa recidivirajudom urinarnom upalom bez VUR bilo je 61% urednih nalaza i 39% patoloskih nalaza. Zakljucak: Pacijenti sa recidivirajudim urinarnim upalama i VUR su cesde imali patoloski scintigram bubrega u odnosu na pacijente sa recidivirajudim urinarnim upalama bez VUR. 82. TROFAZNA SCINTIGRAFIJA KOSTIJU U DIJAGNOSTICI OSTEOMIJELITISA Jovana Brstilo, Zvezdana Rajkovaca, Jasenka Mijatovid, Sinisa Stankovid, Dragi Stanimirovid Zavod za nuklearnu medicinu, Klinicki centar Banja Luka Uvod: Pod pojmom osteomijelitisa podrazumijeva se upala kostanog tkiva uzrokovana infektivnim agensom. U dijagnostici ovog oboljenja znacajno mjesto zauzimaju i metode nuklearne medicine koje podrazumijevaju 99m trofaznu scintigrafiju kostiju sa TcDPD, scintigrafiju sa Ga67-citratom i scintigrafiju tijela sa vlasitim leukocitima obiljezenim s Tc99mHMPAO. Cilj: Iznosenje vlastitih iskustava u dijagnostici osteomijelitisa metodom trofazne scintigrafije kostiju sa 99m TcDPD. Ispitanici i metode: U periodu od maja 2007. do februara 2011. u Zavod za nuklearnu medicinu je upudeno i ispitano 15 pacijenata, starosti od 26 do 73 godine, sa sumnjom na osteomijelitis. Kod svih pacijenata uraen je klinicki pregled, laboratorijske pretrage (sedimentacija eritrocita, CRP), rendgen snimak kosti. Uraena je trofazna scintigrafija kostiju nakon i.v. aplikacije 555 MBq Tc99mDPD, koja obuhvata snimanje dinamickih scintigrama tokom prve minute nakon aplikacije radiofarmaka, rani staticki scintigram zahvadene regije kosti 15 minuta nakon iniciranja i staticki scintigram zahvadene regije i scintigram cijelog tijela tri sata nakon aplikacije radiofarmaka. Rezultati: Kod 80% pacijenata (12/15) prikazala se pojacana prokrvljenost zahvadene regije tokom prve minute, intenzivan prikaz lezije na ranom statickom 33

scintigramu i pojacana akumulacija radiofarmaka na kasnom statickom scintigramu, sto predstavlja pozitivan scintigrafski nalaz. Kod 13,3% pacijenata (2/15) nalaz je bio uredan, a kod 6,7% pacijenata (1/15) ukazivao na infekciju mekih tkiva. Zakljucak: Iako se radi o malom broju ispitanih pacijenata, pokazalo se da je trofazna scintigrafija kostiju 99m sa TcDPD znacajna dijagnosticka metoda, koja bi se, kao jednostavna za upotrebu, bezbolna, male apsorbovane doze zracenja i visoko senzitivna, trebalo vise da upotrebljava s ciljem sto ranije dijagnoze i pravovremenog lijecenja osteomijelitisa. 83. ZASTUPLJENOST KALCIFIKATA NA AORTNIM I MITRALNIM ZALISCIMA OTKRIVENIH ULTRAZVUCNIM PREGLEDOM Nikola Kostid, Rada Trajkovid, Slavisa Tonid, Biljana Trajkovid Dom zdravlja Gracanica Uvod: Pojava kalcifikata na srcanim zaliscima moze da dovede do poremedaja njihove funkcije i najbolje se dijagnostikuje ultrazvucnim pregledom. Cilj: Utvrditi ucestalosti kalcifikacija na aortnim i mitralnim zaliscima, starosnu i polnu raspodelu i najcesdu lokalizaciju. Ispitanici i metode: Ispitivani su pacijenti oba pola, kojima je zbog razlicitih kardioloskih indikacija raen ultrazvucni pregled srca od jula do decembra 2010. Rezultati: Ultrazvucno je pregledano 420 pacijenata, starosti od 18 do 99 godina. Muskaraca je bilo 170 (40,48%) i 250 (59,52%) zena. Kalcifikate su imala 43 pacijenata (10,24%) na mitralnim, aortnim ili i na mitralnim i aortnim zaliscima. U toj grupi je 18 (41,86%) bilo muskog, a 25 (58,14%) zenskog pola. Svi pacijenti koji su imali kalcifikate na zaliscima su bili stari od 51 do 90 godina, najcesde iz starosne grupe od 71 do 80 godina (55,81%). Izolovani mitralni kalcifikati su otkriveni kod 24 ispitanika (55,81%), izolovani aortni kalcifikati kod 14 (32,56%), a udruzeno na mitralnim i aortnim zaliscima je bilo 5 (11,63%) pacijenata. Mitralni kalcifikati su bili uglavnom na zadnjem mitralnom listidu (17, 70,83%), dok je 5 ispitanika imalo na prednjem mitralnom zalistku (20,83%), a dvoje na oba. Mitralnu regurgitaciju je imalo 23 (95,83%) ispitanika, mitralnu stenozu 9 (37,5%), a jedan pacijent sa mitralnim kalcifikatima nije imao ni stenozu ni insuficijenciju. Kalcifikati na aortnim listidima su kod 4 ispitanika bili locirani na desnom koronarnom listidu (28,57%), kod jednog na levom koronarnom kuspisu (7,14%), dok je 3 pacijenata imalo kalcifikate na nekoronarnom zalistku (21,43%). Petoro (35,72%) je imalo kalcifikate na dva, a jedan ispitanik (7,14%) na sva tri listida. Aortnu regurgitaciju imalo je 13 (92,86%)

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

ispitanika sa kalcifikatima na aorti, a 9 (64,29%) aortnu stenozu. Zakljucak: Starenje je udruzeno sa pojavom kalcifikata na aortnim i mitralnim listidima i ucestalije uzrokuje patoloska stanja, poput stenoze i regurgitacije. 84. POREENJE HISTOPATOLOSKOG NALAZA IGLENE I OTVORENE HIRURSKE BIOPSIJE KOD INVAZIVNOG KARCINOMA DOJKE Aleksandar Guzijan, Brano Topid, Biljana Popovid, Davor Grahovac Centar za dojku, Klinicki centar Banja Luka Cilj: Utvrditi validnost iglene biopsije kod suspektnih promena u dojkama radi adekvatnog planiranja operativnog zahvata i preoperativne obrade. Materijal i metode: U periodu od 1. januara 2009. do 31. decembra 2010. uraeno je 80 iglenih biopsija dojki. Iglene biopsije dojki raene su poluautomatskim iglama 14G i 16G i automatskim pistoljem sa iglama u lokalnoj anesteziji pod ultrazvucnom kontrolom. Rezultati: Kod 14 pacijentkinja histopatoloski nalaz je utvrdio benigne promene, a kod 66 maligne promene u dojci. U grupi pacijentkinja sa histopatoloski utvrenim malignim delijama kod dveju se radilo o metastazi karcinoma pluda, u jednom slucaju o non-Hodgkin limfomu i u jednom slucaju o metastazi karcinoma kolona. Kod dve pacijentkinje sa radioloskim i klinickim nalazom maligne promene u dojci, patolog je bioptat klasifikovao kao nereprezentativan. Kod 62 pacijentkinja radilo se o invazivnom karcinomu dojke. Kod 58 slucajeva verifikovan je duktalni invazivni karcinom, kod dve pacijentkinje je verifikovan lobularni invazivni karcinom, a kod dve pacijentkinje, tzv. mijesani tip sa komponentom duktalnog i lobularnog karcinoma. Zakljucak: Retrospektivna analiza je pokazala da su histopatoloski nalazi kod biopsija verodostojni i da se na osnovu dobijenog nalaza moze pristupiti adekvatnom planiranju operativnog zahvata. 85. ZNACAJ SCINTIGRAFIJE U OTKRIVANJU I LOKALIZACIJI HIPERAKTIVNIH PARATIREOIDNIH ZLIJEZDA Jasenka Mijatovid, Ljiljana Grahovac, Natasa Stevandid, Dijana Todorid, Zvezdana Rajkovaca Zavod za nuklearnu medicinu, Klinicki centar Banja Luka Uvod: Primarni hiperparatireoidizam je posljedica povedanog i nekontrolisanog lucenja paratireoidnog hormona, zbog hiperfunkcije jedne ili vise paratireoidnih zlijezda (PTZ). Primarni hiperparatireoidizam moze dugo da bude bez jasnih znakova i simptoma. 34

Cilj: Prikaz scintigrafskih nalaza pacijenata kod kojih je slucajno otkriven primarni hiperparatireoidizam. Pacijenti i metode: Ispitivanjem je obuhvaden 41 pacijent operativno lijecen u periodu od 2007. do 2010. godine. Muskaraca je bilo 7 (17%) i 34 zene (83%), a starost je bila od 23 do 76 godina, srednja vrijednost godina starosti bila je 48 godina. Kod svih pacijenata je nakon anamneza i klinickog pregleda uraen ultrazvucni pregled stitne zlijezde i vrata, PTH, Ca++ u serumu, ukupni Ca i P. Scintigrafija paratireoidnih zlijezda sastojala se od: ranog i kasnog statickog scintigrama sa Tc99m MIBI-185mBq (15 mCi) i.v., Tc99m MIBI-SPECT vrata i gornjeg dijela toraksa, i scintigrafije tireoidne zlijezde sa Tc99m (subtrakcioni scintigram). Polje patoloske akumulacije radiofarmaka na kasnom statickom scintigramu, na subtrakcionom scintigramu i na scintigramu u SPECT upuduje na hiperaktivnu paratireoidnu zlijezdu. Rezultati: Nalazi scintigrafije PTZ kod 41 pacijenta bili su sljededi: 20 pacijenta imalo je hiperaktivnu donju desnu PTZ, 15 hiperaktivnu donju lijevu PTZ, 2 hiperaktivnu gornju lijevu PTZ, 2 hiperaktivnu gornju lijevu i desnu PTZ, 1 hiperaktivnu gornju desnu PTZ, 1 hiperaktivnu donja desnu i donju i gornju lijevu PTZ. PTH nalazi su bili: 33 (80,4%) adenom PTZ, 7 (19,6%) hiperplazija PTZ i 1 pacijent lazno pozitivan nalaz. Zakljucak: Scintigrafija paratireoidnih zlijezda, kao metoda nuklearne medicine, ima visoku senzitivnost i specificnost u otkrivanju i lokalizaciji hiperaktivnih paratireoidnih zlijezda. Scintigrafija je postala sastavni dio algoritma obrade pacijenta sa sumnjom na hiperparatireoidizam, a svakako prije operativnog lijecenja. 86. ULTRASONOGRAFSKO ISPITIVANJE KRVOTOKA VERTEBRO-BAZILARNOG SLIVA TRANSKRANIJSKOM DOPPLER METODOM Sinisa uricid, Milovan Savid, Slaana Todid, Cedomir Jadimovid, Milorad Zikid* Opsta bolnica Doboj; *Medicinski fakultet Novi Sad Uvod: Dijagnostika mozdane cirkulacije neinvazivnim Doppler-ultrasonografskim ispitivanjem je metoda izbora, jer omoguduje brzu procjenu cerebrovaskulnog statusa, jeftina je i jednostavna za upotrebu, te predstavlja imperativ u dijagnostici, zbrinjavanju, pradenju i terapiji bolesnika sa cerebrovaskularnim poremedajima, kao i u preventivnom pradenju bolesnika koji imaju rizik za poremedaj mozdane cirkulacije. Cilj: Izneti pocetne rezultate ispitivanja vertebrobazilarnog krvotoka transkranijalnom Doppler metodom. Ispitanici i metode: U dosadasnjem radu primjenom metode transkranijalnog Dopplera (TCD) u ispitivanju krvotoka vertebro-bazilarnog (VB) sliva na Odjeljenju za neurologiju Opste bolnice Doboj pregledano je ukupno

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

114 pacijenata (66 muskaraca i 48 zena), prosjecne starosti 61,5 godina kod muskih i 60,5 godina kod zena. Rezultati: Ucestalosti pojedinih neuroloskih poremedaja je prema uputnim dijagnozama ordinirajudih ljekara bila kod 46 pacijenata (40,35%) vrtoglavica sa ili bez nestabilnosti i pojave tinitusa, kod 28 pacijenata (24,56%) VB insuficijencija sa ili bez prisutnih znakova ostedenja mozdanog stabla, kod njih 20 (17,54%) je glavna tegoba bila glavobolja, kod 12 (10,53%) bolesnika se radilo o mozdanom udaru ili krizama svijesti, dok se u 8 (7,02%) slucajeva trazio odgovor o prirodi poremedaja na temelju TCD ispitivanja. Patoloski nalaz je ustanovljen kod 16 pacijenata (11 zena i 5 muskaraca), od kojih su cetiri upudena na dodatna MR ispitivanja i MR angiografijom: tri su potpuno obraena i kod svih je potvrena dijagnoza postavljena TCD ispitivanjem. Zakljucak: Pocetni rezultati transkranijalnog Doppler ispitivanja vertebro-bazilarnog krvotoka su potvrdili da je ono korisno u postavljanju dijagnoze neuroloskih poremedaja, a slozenost poremedaja indicira dalje dopunske dijagnostike i odreivanje tretmana. 87. DIJAGNOZA I ULTRASONOGRAFSKO PRADENJE NEONATALNE HEMORAGIJE NADBUBREZNE ZLEZDE NA KLINICI ZA DJECIJE BOLESTI U BANJOJ LUCI Dragica Jojid, Jelica Predojevid Samardzid, Snezana Petrovid Tepid, Ljilja Solomun, Branka Cancarevid ajid Klinicki centar Banja Luka Uvod: Krvarenje u nadbubreznu zlezdu je najcesdi uzrok vizuelizacije uvedanja nadbubreznih zlezda u neonatalnom uzrastu. Najcesde je krvarenje unilateralno (75% na desnoj strani), ali mogu da budu obuhvadene obe zlezde. Etiologija je nepoznata. Incidenca je nesto veda kod prevremeno roene dece, produzenog ili komplikovanog poroaja, mogud je uzrok perinatalna asfiksija ili stres. Ultrasonografski nalaz pokazuje prosirenost nadbubrezne loze sa heterogenom ehogenosdu, a tokom pradenja masa postaje hipoehogena sa postepenim smanjenjem velicine nadbubrezne zlezde. Abdominalna ultrasonografija je znacajna za diferenciranje solidne od cisticne mase, kao i za verifikovanje prosirenosti lezije. Difrencijalno dijagnostici dolaze u obzir rei uzroci kao neuroblastom, Wilmsov tumor ili apces. Klinicka slika je sarolika, od uzgrednog nalaza tokom ultrasonografije bez znacajnih klinickih manifestacija uz mogudu anemiju i hiperbilirubinemiju, do soka i cijanoze. Cilj: Prikazati troje terminske novoroencadi kod kojih je ultrasonografski dijanostikovana hemoragija u desnu nadbubreznu zlezdu bez znakova asfiksije po roenju i kod kojih je hemoragija nadbubrezne zlezde dijagnostikovana kao koincidenca. 35

Metoda: Analizirani su podaci iz medicinske dokumentacije tri novoroenceta koja su lecena u Klinici za djecije bolesti tokom 2010. godine. Prikazi slucaja: Rutinski uraen ultrasonografski pregled kod dva terminska novoroenceta sa anemijom i hiperbilirubinemijom postavljana je sumnja na hemoragiju u desnu nadbubreznu lozu. Uraen je CT abdomena gde je u podrucju desnog nadbubrega viena cisticna formacija precnika 40x31x32 mm, koja se postkontrastno rubno prebojava, denziteta gusde tecnosti i moze odgovarati hematomu. Trede novoroence ima kompletan rascep primarnog i sekundarnog nepca levo, a desno inkompletno. Drugih klinickih simptoma i znakova nema. U okviru rutinske obrade uraena ultrasonografija i utvrena, u projekciji desne nadbubrezne loze, ovalna, solidna formacija 20,3x16 mm, ehoheterogene strukture, otvorene etiologije. Koagulacioni parametri su bili kod svih pacijenata u referentnim vrednostima. Registrovana anemija je zahtevala pradenje. Nema znakova hipotenzije, niti adrenalne insuficijencije. Uraeni biohemijski nalazi su u referentnim vrednostima, potrvena je uredna funkcija kore nadbubreznih zlezda na osnovu uraenih hormonalnih nalaza, a iskljucen je tumor na osnovu urednih tumor markera vanilmandelicne i homovanilne kiseline (VMA i HVA). Pacijenti su otpustani 7. do 14. dana hospitalizacije, a u kasnijem ultrasonografskom pradenju je registrovano signifikantno smanjenje velicine nadbubrezne zlezde i okolne regije uz uredan klinicki nalaz. Zakljucak: Potrebno je smanjiti sve mogude razloge hemoragije u nadbubreznu zlezdu, kao sto je stanje asfiksije i stresa. Kada se na osnovu ultrasonografije postavi dijagnoza hemoragije u nabdubreznu zlezdu potreban je multidisciplinarni pristup i kontinuirano ultrasonografsko pradenje. 88. ZNACAJ KOLOR DOPPLERA U DIJAGNOSTICI AKUTNOG SKROTUMA Rusmir Hadzihusejnovid, Mirsad Dzajid Opda bolnica Konjic Uvod: Razliciti su etioloski faktori koji dovode do klinickog entiteta s nazivom akutni skrotum. Tu se najcesde ubrajaju: torzija testisa, torzija testikularnih adneksa (Morganijeva cista), upale testisa i epididimisa, inkarcerirana skrotalna hernija, traume testisa i nekroticni tumori testisa. Prema preporukama evropske asocijacije urologa za 2010. godinu, kolor Doppler ultrazvuk koristi se u evaluaciji akutnog skrotuma sa senzitivnosdu od 63,6% do 100% i specificnosdu od 97% do 100%. Ova metoda ima pozitivnu prediktivnu vrijednost 100%, te negativnu prediktivnu vrijednost 97,5%.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Cilj: Pokazati presudan znacaj kolor Dopplera u dijagnostici akutnog skrotuma, te znacaj educiranosti urologa, koji ujedno provodi i hirursko lijecenje. Prikaz slucaja: Djecak star 13 godina sa klinickom slikom akutnog skrotuma. U anamnezi: iznenadan, spontan, jak bol desnog hemiskrotuma. Pregledom: lokalno otok desnog hemiskrotuma sa skradenjem duzine m. cremastera i zadebljanjem lijevog funikulusa, uz prisutno crvenilo koze hemiskrotuma. Prehnov znak pozitivan. Kolor Doppler prikazuje: avaskularno stanje aficiranog hemiskrotuma, te uporedno sa zdravom stranom, gdje se dobija zadovoljavajudi spektralni zapis protoka lijevog testisa. Naglasena dilatacija vena desnog funikulusa, te vena testisa. Hitni hirurski tretman u periodu od 6 h od nastanka torzije testisa: eksploracije akutnog hemiskrotuma, otvaranje tunicae vaginalis testis, detorkvacija funikulusa i uspostavljanje cirkulacije i normalnog kolorita funikulusa testisa. Zakljucak: Uspjesnost hirurskog lijecenja, koje podrazumijeva ocuvanje testisa u morfoloskom i funkcionalnom smislu, zavisi, prije svega, od rane dijagnostike koja obuhvata anamnezu, klinicki pregled i ultrazvucnu evaluaciju. 89. ULOGA ULTRAZVUKA U DIJAGNOSTICI AKUTNE APENDIKULARNE BOLESTI Rusmir Hadzihusejnovid, Mirsad Dzajid, Dzenan Lepara Opda bolnica Konjic Uvod: Izraz ,,akutni abdomen", opdenito je prihvaden za akutne bolesti abdomena pradene bolnom osjetljivosti i znakovima inflamatorne reakcije ili inflamatorne disfunkcije. Akutni apendicitis je najcesde oboljenje koje se javlja pod slikom akutnog abdomena. Akutni apendicitis se moze dijagnosticirati ultrazvucno sa specificnosdu od 95,7% i senzitivnosdu od 88,5%, sto znaci da je dijagnosticka vrijednost ultrazvuka samo malo ispod one koju ima CT sa upotrebom i.v. kontrasta (senzitivnost 96%, specificnost 95-96%). Cilj: Iznosenje vlastitih iskustava dijagnostici akutnog apendicitisa u ultrazvucnoj

njih 9 (12,7%). Intraoperativni nalaz u svih 62 slucaja je potvrdio preoperativni ultrazvucni nalaz. Zakljucak: U dijagnostici bolesti parenhimnih abdominalnih organa transabdominalni ultrazvuk i dalje ostaje prva metoda iz dobro poznatih razloga: niska cijena, sigurnost, jednostavnost, dostupnost, brzina, mogudnost ponavljanja pretrage i premjestanja ureaja blize bolesniku. 90. PRILOG ULTRAZVUCNOJ DIJAGNOSTICI OBOLJENJA DONJEG URINARNOG TRAKTA Nenad Kuzmid Privatna zdravstvena ustanova ,,Zdravlje" Laktasi Uvod: Hiroki Watanabe je 1971. godine uradio transrektalnu ultrasonografiju prostate. U praksi je metod sveden na relativno rjetko korisdenje, osim u voenim biopsijama prostate. Prikazna je i prostaticka uretra, ali u longintudinalnoj projekciji zakljucivanje o promjenama je bilo iskrivljeno, te ni ovaj metod nije opsteprihvaden. Oko tredine i vise pacijenata ne moze da mokri sa sondom u rektumu. Pregled ,,end firing" sondama je relativno komforan. Korisdenje ,,biplane" sondi daje ponovljivo pregledan prikaz prostate u obje ravni, jer se sonda nalazi u rektumu i moze sluziti u pradenju promjena prostate na ponovljenim pregledima, ukoliko se prethodni pregled snimi. Ukoliko pacijent moze da mokri u toku pregleda dobija se u transverzalnoj ravni i presjek uretre iz koga se lakse zakljucuje o promjenama koje djeluju na prostaticku uretru (simetrija, asimetrija, izduzenost ili stisnutost uretre). Kako je lakse mokriti u sjededem polozaju, pregledi su izvoeni sjededi na stolici, a zahvaljujudi sistemu monitoringa i pokretljivosti drzaca sonde pregled se mogao obaviti i iz druge prostorije. Redizajniranjem sonde moze da se poveda postotak pacijenata koji mokre pri pregledu. Bulbarna uretra moze da se pregleda transperinelanim pristupom, koristedi linearne sonde frekvence 7 ili 10 MHz. Kao kontrast sluzi zadrzani urin ili pritiskom prsta pacijenta na penilnu uretru ili pak kompresijom stipaljkom. Nema potrebe za instiliranim sterilnim gelom ili fizioloskim rastvorom. Pri korisdenju stipaljke dovoljno je vremena da se pogleda, ne samo bulbarna, ved i penilna uretra, gdje moze da se koristi i prednji pristup preko kaveroznih tijela ili pak zadnji pristup preko spongioznog tijela. U aktu mokrenja mogud je i pregled fosae navicularis. Cilj: Videoprikazom muske uretre u cijeloj duzini povedati interes za korisdenje ultrazvucne dijagnostike oboljenja donjeg urinarnog trakta. Metoda: Pri prikazu muske uretre koristi se urin kao prirodni kontrast i to u aktu mokrenja (transrektalni ultrazvuk prilikom mokrenja) pri preledu prostaticke uretre, te zadrzani urin pri pregledu bulbarne i penilne uretre. Kao dodatni konrast moze da se koristi i sperma kod ispitivanja infertiliteta. 36

Bolesnici i metode: Tokom proteklih 5 godine na Hirurskom odjelu Opde bolnice Konjic primljeno je 118 pacijenata zbog sumnje na akutnu apendikularnu bolest. Uputne dijagnoze su bile: Appendicitis acuta, 109 pacijenata (92,4%) i Colica abdominalis, 9 pacijenata (7,6%). Kod svih pacijenata su preoperativno uraeni potrebni laboratorijski testovi, kod 108 uraen je nativni snimak abdomena u stojedem stavu, a 71 pacijent je pregledan i ultrazvucno. Od ukupno 118 primljenih pacijenata, operirano je 109. Rezultati: Od svih pacijenata preoperativno pregledanih ultrazvucno, pozitivan nalaz na akutnu apendikularnu bolest je imalo njih 62 (87,3%), a negativan nalaz je imalo

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Rezultati: Tokom 2004. i 2005. godine pregledano je 47 pacijenata u aktu mokrenja. Polozaj je bio sjededi, a uvoena je ,,biplane" sonda sa plasticnim cilindrom. Prilikom pregleda mogla su da mokre 34 (72,34%) pacijenta, dok 13 (27,66%) nije uspjelo. Pri tome su 23 pacijenta imala benignu hiperplaziju prostate, pet neoplaziju, 11 prostatitis, jedan je imao cistu prostate, dok su cetiri imala normalan nalaz. Tri pacijenta su bila nakon totalne prostatektomije. Kvalitet snimaka bio je razlicit. Duzina pregleda ogranicena je kapacitetom mokradne besike i iscrpljivanjem korodinacije mokenja. Komfor pacijenta bio je smanjen, a prisutna je i neprijatnost zbog polozaja sonde u rektumu, ali interponirani tubus omoguduje visestruko kretanje sonde u rektumu, a da to ne prestavlja dodatnu neprijatnost. Bulbarna i penilna uretra se mogu pregledati u 100% slucajeva tehnikom zadrzanog urina (pritisak prstom ili klemovanjem). Kvalitet snimaka je odlican. Duzina pregleda neogranicna, pregled komforan za pacijenta. Zakljucak: Korisdenjem urina kao prirodnog kontrasta, pri ved uobicajenim pegledima (transrektalni ultrazvuk i ultrazvuk mekih tkiva perineuma i penisa), mogu da se dobiju dodatne korisne informacije o ovim organima i o izgledu uretre.

(DRO), koji su lijeceni u Institutu za fizikalnu medicinu, rehabilitaciju i balneoklimatologiju ,,Mljecanica". Ispitanici su razvrstani po polu, godinama zivota, lokacijama degenerativnih promjena, vrsti i trajanju, kao i rezultatima lijecenja. U terapiji su korisdene sumporne o o kupke (temperatura od 35 C do 37 C u trajanju od 10 do 15 minuta) sa kompletnim fizikalnim terapijama i vjezbama za kicmu i ekstremitete, kao i razliciti lijekovi. Rezultati: Od 3.705 bolesnika sa DRO bilo je 2.037 ili 55% zena i 1.668 ili 45% muskaraca, starosti od 40 do 75 godina, uglavnom domadica i penzionera, a znatno manje aktivnih radnika. Promene na vratnoj kicmi imalo je 370 ili 10%, lumbalnoj kicmi 1.668 ili 45%, na kukovima 444 ili 12%, koljenu 667 ili 18% i na ostalim zglobovima 556 ili 15% bolesnika. Primjenjivani su analgetici, antireumatici, miotonolitici, rjee periartikularno kortikosteroidi sa balneo-fizikalnim kompleksom, te vjezbe uz ortotska pomagala. Pokreti u vratnoj kicmi normalizovani su kod 80% bolesnika, a bez bolova u lumbalnoj kicmi bilo je 73% slucajeva. Bolovi u kuku kod koksartroza smanjeni su kod 84% bolesnika, dok su ograniceni pokreti bili kod 50% slucajeva. Bolesnici sa gonartrozama su najbolje reagovali na primijenjene terapije, a samo kod 10% javljali su se bolovi. Na rezultate je veoma uticao skradeni boravak bolesnika, odnosno oko 75% bolesnika boravilo je na lijecenju do 15 dana. Zakljucak: Degenerativne bolesti zglobova i kicmenog stuba predstavljaju znacajan medicinsko-socijalni problem. Ovi bolesnici u radno aktivnom periodu trebalo bi da imaju kompletniji terapijski tretman.

SLOBODNE TEME

91. BALNEO-FIZIKALNE TERAPIJE KOD DEGENERATIVNIH REUMATSKIH OBOLJENJA ZGLOBOVA I KICMENOG STUBA Aleksandar Tisma, Ratomir Tisma, Sinisa Markovid Institut za fizikalnu medicinu, rehabilitaciju i balneoklimatologiju ,,Mljecanica" Uvod: Degenerativne promjene na lokomotornom aparatu se najcesde javljaju poslije 40. godine zivota, kada se smanjuje stvaranje i izlucivanje estrogena i androgena. Primarne degenerativne promjene odvijaju se na hrskavicama, a sekundarno na mekim zglobnim strukturama, dok proliferantne reakcije kostanog tkiva stvaraju osteofite. Na kicmi prvo nastaju biohemijske promjene na nucleus pulposus, a zatim na anulus fibrosus, dok se osteofiti razvijaju na granici diskusa i rubova prsljenova. Najbolji rezultati potizu se balneofizikalnim terapijama i vjezbama. Cilj: Prikazati rezultate balneo-fizikalne terapije degenerativnih i reumatskih oboljenja u Institutu za fizikalnu medicinu, rehabilitaciju i balneoklimatologiju ,,Mljecanica". Bolesnici i metode: Retrospektivno je analizirano 3.705 bolesnika sa degenerativnim reumatskim oboljenjima 37

92. KORELACIJA STAROSTI I INTENZITETA BOLA KOD PACIJENATA SA CERVIKALNIM SINDROMOM Slavica Jandrid, Svjetlana Popeskov, Biljana Krcum, Adnan Alagid*, Esref Bedirovid** Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka; *Zdravstvena ustanova ljeciliste ,,Gata", Bihad; **Medicinski fakultet Tuzla Cilj: Ispitati korelaciju starosti i intenziteta bola kod pacijenata sa subakutnim cervikalnim sindromom na pocetku i na kraju lijecenja procedurama fizikalne terapije. Pacijenti i metode: U istrazivanje, koje je provedeno u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" Banja Luka, u periodu od 10. oktobra 2009. do 1. aprila 2010. ukljucena su 33 pacijenta lijecena kineziterapijom, hidrokineziterapijom, uz ergonomska savjetovanja i elektroforezu ketoprofen gela za vratni segment kicmenog stuba u periodu od 21 dan. Na pocetku i na kraju lijecenja mjeren je indeks sagitalne pokretljivosti, stepen bola na Visual analogue scales (VAS) i stepen napetosti paravertebralne muskulature u vratnom segmentu i misidima ramenog pojasa.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Rezultati: Starost pacijenata sa subakutnim cervikalnim sindromom statisticki znacajno korelirala sa intenzitetom bola na pocetku lijecenja na VAS bola. Zakljucak: Ispitivanje je pokazalo da starost pacijenata sa subakutnim cervikalnim sindromom statisticki znacajno korelirala sa intenzitetom bola na pocetku lijecenja na VAS bola. 93. OPTIMALNO VRIJEME POCETKA REHABILITACIJE NAKON OPERACIJE HERNIJE DISKA Tatjana Budma, Igor Sladojevid*, Milada Nalesnik*, Sandra Grubisa Vujasinovid, Dragana Popovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka; Medicinski fakultet Banja Luka Uvod: Rehabilitacija predstavlja efikasnu metodu u postoperativnom tretmanu nefunkcionalnosti, koja se pojavljuje nakon operativnog zahvata i omogudava povratak pune pokretljivosti i samostalnog funkcionisanja pacijenta. Cilj: Utvrditi uspjesnost i optimalno vrijeme pocetka rehabilitacije nakon operacije hernije diska lumbosakralnog segmenta. Ispitanici i metode: U istrazivanju je ucestvovao 81 pacijent, ciji je rehabilitacioni tretman trajao 21 dan uz korisdenje istih kineziterapijskih programa i fizikalnih procedura. Pacijenti su podijeljeni u tri grupe, zavisno od vremena dolaska na rehabilitaciju, koje je bilo uslovljeno opstim stanjem pacijenta. U prvoj grupi su bili pacijenti cija je rehabilitacija pocela u 3. i 4. nedjelji od dana operativnog zahvata, u drugoj u toku 5. i 6. nedjelje, a u tredoj od 7. nedjelje do zavrsetka tredeg mjeseca od dana operativnog zahvata. Rehabilitacioni tretman svih pacijenata je trajao 21 dan uz korisdenje istih kineziterapijskih programa i fizikalnih procedura. Uspjesnost rehabilitacije je procijenjena standardizovanim funkcionalnim testovima: Roland-Morrisonov test, Oswestri test i Vizuelno analognom skalom bola. Rezultati: Utvrena je statisticki znacajna razlika izmeu parametara mjerenih na pocetku i zavrsetku rehabilitacionog tretmana u tri ispitivane grupe i za tri procjenjivana funkcionalna testa. Rezultati RolandMorrisove skale pokazuju statisticki znacajnu razliku izmeu grupe 2 i 3 (p=0,032), a kod Vizuelno analogne skale bola razlika postoji izmeu grupa 1 i 2 (p=0,014). Zakljucak: U sve tri grupe ispitanika dokazana je uspjesnost rehabilitacionog tretmana u smislu znatnog poboljsanja funkcionalnog statusa pacijenata i njihove sposobnosti povratka na posao i obavljanja svakodnevnih zivotnih aktivnosti. Posto se rezultati pojedinih funkcionalnih testova razlikuju, ne moze se objektivizirati optimalno vrijeme za pocetak rehabilitacije.

94. FUNKCIONALNI STATUS I KVALITET ZIVOTA PACIJENATA SA VJESTACKIM ZGLOBOM KUKA Tatjana Nozica Radulovid, Slavko Manojlovid, Jelena Stankovid, Natasa Majstorovid, Biljana Milid Krcum Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka

Uvod: Totalna endoproteza kuka uklanja veliki funkcionalni i estetski invaliditet koji stvara degenerativna bolest kuka. Dobri funkcionalni rezultati ove intervencije zavise, kako od hirurskog lijecenja, tako i od kvalitetno provedene rehabilitacije. U Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka radi se hirursko lijecenje, postoperativna stacionarna medicinska rehabilitacija i mjerenje kvaliteta zivota pacijenata sa degenerativnim oboljenjima kuka, primarne i sekundarne etiologije. Cilj: Utvrditi korelaciju preoperativnog funkcionalnog statusa pacijenata sa koksartrozom i statusa pri prijemu na postoperativnu stacionarnu medicinsku rehabilitaciju. Utvrditi korelaciju preoperativnog funkcionalnog statusa pacijenata sa koksartrozom i statusa po otpustu sa postoperativne stacionarne medicinske rehabilitacije. Bolesnici i metode: Ispitivanjem su obuhvadena 122 pacijenta (46 muskaraca, 76 zena) sa degenerativnim oboljenjima zgloba kuka: 80 primarne i 42 sekundarne koksartroze. Svi pacijenti su hirurski lijeceni implantacijom totalne endoproteze zgloba kuka tokom 2009. i 2010. godine. Kod svih pacijenata je provedena rana rehabilitacija po protokolu ustanove, a zatim je u istoj ustanovi provedena stacionarna postoperativna medicinska rehabilitacija nakon prvog kontrolnog pregleda ortopeda i fizijatra. Praden je funkcionalni status i kvalitet zivota pacijenata sa koksartrozom preoperativno, po prijemu na stacionarnu postoperativnu fizikalnu terapiju i po otpustu sa iste. Varijable procjene bile su: pol, dob, profesija, uzrok degenerativnog oboljenja kuka, stepen komorbiditeta, interval od operacije do prijema na stacionarnu rehabilitaciju i duzina trajanja rehabilitacije. Instrument procjene funkcionalnog statusa i kvaliteta zivota bio je Womac indeks. Rezultati: Utvrena je statisticki znacajna korelacija preoperativnog funkcionalnog statusa pacijenata sa koksartrozom i statusa na prijemu na stacionarnu postoperativnu rehabilitaciju, kao i statisticki znacajna korelacija preoperativnog funkcionalnog statusa pacijenta sa koksartrozom i statusa po otpustu sa stacionarne postoperativne rehabilitacije. Zakljucak: Stacionarnom postoperativnom medicinskom rehabilitacijom znacajno se poboljsava kvalitet zivota pacijenata sa totalnom endoprotezom kuka.

38

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

95. FUNKCIONALNI TESTOVI U PROCJENI OPORAVKA NAKON MOZDANOG UDARA Sandra Tepid, Teodora Talid, Marica Kopanja Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Rehabilitacija pacijenata nakon mozdanog udara (CVI) obuhvata tretman svih mozdanih disfunkcija. Funkcionalni testovi su modno orue u funkcionalnoj procjeni stanja pacijenta. Cilj: Prikazati iskustva i ocjenu primjenljivosti testova za funkcionalnu procjenu motornih funkcija, mobilnosti i kvaliteta zivota, te pokazati razliku u oporavku opste mobilnosti i poboljsanja kvaliteta zivota s obzirom na pol. Ispitanici i metode: Ispitivanje je obuhvatilo 50 pacijenata, koji su u 2010. godine rehabilitovani u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid". Rehabilitacija je prosjecno trajala 3 nedjelje. Kod svih ispitanika je na prijemu i otpustu uraena procjena: motornih funkcija testom ,,Motricity Index" (MI), mobilnosti testom ,,Timed Up and Go" (TUG) i kvaliteta zivota upotrebom ,,Stroke Specific Quality of Life Scale" (SS-QOL). Rezultati: Vrijednosti testa MI kod muskaraca su iznosile: skor strane: po prijemu 66, po otpustu 77, skor trupa: po prijemu 80, po otpustu 89, dok je kod zena skor strane po prijemu 66, po otpustu 80, skor trupa po prijemu 79, po otpustu 87. Vrijednosti testa TUG kod muskaraca su 15,2 sekunde po prijemu i 13 sekundi po otpustu, dok su vrijednosti kod zena 17 sekundi po prijemu i 13,4 sekunde po otpustu. Vrijednosti SS-QOL testa kod muskaraca su 151 po prijemu i 178 po otpustu, a kod zena 145 po prijemu i 177 po otpustu. Zakljucak: Uvoenje testova za funkcionalnu procjenu oporavka pacijenata nakon CVI pokazalo je svoju opravdanost zbog mogudnosti objektivizacije i jednostavnog pradenja toka i ishoda rehabilitacije, zbog jednostavnosti i brzine izvoenja istih. Dobijeni rezultati upuduju na bolji funkcionalni oporavak mobilnosti i motornih funkcija, znacajnije poboljsanje kvaliteta zivota u zenskoj populaciji. 96. PROCJENA STEPENA ZAVISNOSTI U AKTIVNOSTIMA DNEVNOG ZIVOTA NAKON MOZDANOG UDARA Tatjana Boskid, Ljiljana Stojkovid Topid, Biljana Jovanovid, Sara Kisin Jovanovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Mozdani udar ili cerebrovaskularni inzult (CVI) ostavlja visok stepen onesposobljenosti i ogranicenja u aktivnostima dnevnog zivota (ADZ) koje uticu na kvalitet 39

zivota pacijenta i njegove porodice. Ocekuje se da planirana i timski provedena rehabilitacija redukuje posljedice CVI, te poveda stepen nezavisnosti u ADZ. Barthel indeks je uobicajeno upotrebljavana skala za procjenu ADZ. Cilj: Procijeniti uticaj rehabilitacije na povedanje stepena nezavisnosti u aktivnostima dnevnog zivota nakon CVI, koristedi Barthel indeks. Ispitanici i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 227 pacijenata (127 muskaraca i 100 zena), rehabilitovanih u periodu od 1. januara do 31. decembra 2010. Svi pacijenti su na prvoj rehabilitaciji nakon CVI. Za procjenu stepena zavisnosti u ADZ pacijenti su na prijemu i otpustu u okviru radne terapije testirani pomodu Barthel indeksa. Rezultati: Na pocetku rehabilitacije, 47,13% pacijenata je bilo potpuno zavisno u ADZ, od cega 35,24% tesko zavisno, 15,41% umjereno zavisno i 0,88% malo zavisno. Po zavrsetku tretmana 31,27% je ostalo potpuno zavisno u ADZ, 21,14% tesko zavisno, 32,59% umjereno zavisno, 12,77% malo zavisno i 1,76% potpuno samostalno u ADZ. Zakljucak: Stepen zavisnosti u ADZ predstavlja veoma vazan aspekt oporavka i mjerilo ishoda rehabilitacije nakon CVI. Sveobuhvatna, multidisciplinarna rehabilitacija doprinosi smanjenu stepena zavisnosti o pomodi drugog lica u ADZ, te poboljsanju kvaliteta zivota. Primjena Barthel indeksa je jednostavna, korisna i prakticna, a testiranje ne zatijeva dug vremenski period. 97. DUBOKA VENSKA TROMBOZA U SUBAKUTNOJ REHABILITACIJI MOZDANOG UDARA Drasko Prtina, Ljiljana Topid, Teodora Talid, Nikola Bajid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Duboka venska tromboza (DVT) nogu je jedna od kljucnih komplikacija mozdanog udara (MU), koja moze da dovede do znatnije stope obolijevanja i smrtnosti. Materijal i metode: Ispitivani su lezedi pacijenti Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" oboljeli od MU (prvog ili rekurentnog), 90 dana od nastanka, nezavisno od stepena neuroloskog deficita. Kompresijskim Doppler ultrazvukom (DUZ) su pregledane femoropoplitealne (FP) vene obje noge. Kao biohemijski indikator hidracije je mjerena serumska urea u mmol/L. Za procjenu tezine MU korisden je NIHSS skor. Rezultati: Tokom ispitivanja, 93 pacijenta su podvrgnuta DUZ skriningu za DVT. Srednja starost pacijenata je bila 65,4 godine, 51 (54,84%) muskarac i 42 (45,16%) zene. Ishemijski MU utvren je u 73 (78,49%) slucaja. Registrovana je DVT FP vena tokom rehabilitacionog perioda kod 3 pacijenta (3,23%), a 5 (5,38%) pacijenata su imali simptomatsku DVT FP vena i 3 (3,23%)

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

asimptomatsku DVT FP vena pri prijemu na rehabilitaciju. Prevalenca DVT FP vena u toku subakutnog rahabilitacionog perioda, koristedi DUZ kao dijagnosticki standard, bila je u 11 (11,83%) slucajeva, sve na aficiranoj strani. U grupi sa DVT je bilo 68 (73,12%) ishemijskih MU, a srednja starost je bila 68,2 godina. NIHSS skor na prijemu kod grupe sa DVT je bio visi od grupe bez DVT (13,6 vs. 8,2). Stopa smrtnosti u toku rehabilitacije je bila 2,15% (2 pacijenta) u grupi bez DVT i 8,60% (8 pacijenata) u grupi sa DVT. Srednja vrijednost serumske uree u grupi bez DVT je bila 7,3 mg/dL, a 6,9 mg/dL u DVT grupi. Zakljucak: DVT nakon MU je ucestalija kod pacijenata sa tezim MU i paralizom noge, moze da se javi u toku akutne faze, ali i u toku rehabilitacionog perioda. 98. KASNA SEKUNDARNA LEZIJA AKSILARNOG NERVA KAO KOMPLIKACIJA IMPLANTACIJE ENDOPROTEZE RAMENA Milid Lazid, Stojan Dato*, Goran Spasojevid** Dom zdravlja Prijedor; *Opsta bolnica Prijedor; **Medicinski fakultet Banja Luka Uvod: Implantacija endoproteze zglobova predstavlja savremeni medicinski pristup tesko ostedenom zglobu kojim se smanjuje bol, poboljsava pokretljivost zgloba i kvalitet zivota pacijenta. Najcesdi razlozi inplantacije endoproteze ramena su stanja poslije multifragmentalnog preloma gornjeg okrajka humerusa i tumori. Meu komplikacijama povrede ramena, lezije nerava zauzimaju znacajno mjesto. Povreda perifernog nerva kod posttraumatskih stanja moze biti: primarna u toku povrede, rana sekundarna lezija za vrijeme imobilizacije, transporta, manipulacija i hirurske intervencije, i kasna sekundarna lezija 1 do 6 mjeseci poslije povrede kompresijom zbog formiranja oziljka, kalusa, egzostoze, aneurizme, pomjeranja stranog tijela, istezanja nerva u toku lijecenja i izmijenjene osovine ekstremiteta. Kod povreda ramena najcesde je zahvaden n. axilaris. Kasne sekundrne lezije tesko se otkrivaju u pocetnom stadijumu, produzavaju rehabilitaciju, mogu da ostave znacajne funkcionalne posljedice i dovedu do dijagnostickih, terapijskih i sudskomedicinskih dilema. Cilj: Istadi potrebu pradenja neuroloskog statusa u toku rehabilitacije kroz prikaz pacijenta kome se razvila kasna sekundarna lezija aksilarnog nerva poslije implantacije parcijalne endoproteze ramena. Prikaz slucaja: K.M, stara 53 godine, povrijeena u saobradajnom udesu jula 2008. sa prelomima anatomskog vrata i glave lijevog humerusa i desne podlaktice. Lijecena neoperativno i razvila se asepticka nekroza glave humerusa. Uraena je implantacija parcijalne endoproteze ramena (Neer II) decembra 2009, nakon cega je provedena stacionarna rehabilitacija. Pregledom u CBR (engl. Community-Based Rehabilitation, CBR) Prijedor u martu 2009. utvreno je odsustvo 40

aktivnih kontrakcija u m. deltoideus (MMT=0), a rendgenski ptoza (luksacija) endoproteze iz cavitas glenoidalis. Postavljena indikacija za elektromioneurografiju (EMNG) brahijalnog pleksusa, koja ukazuje na leziju n. axilaris sin., veoma visokog stepena i najvjerovatnije rupturu m. deltoideusa, laksu leziju n. musculocutaneusa. Rehabilitacija je nastavljena ambulantno medikamentima, fizikalnom i kineziterapijom, primjenom ortoze i edukacije pacijenta. Tri mjeseca kasnije, juna 2009, rendgenski utvrena repozicija endoproteze u cavitas glenoidalis, a EMNG u poreenju sa prethodnim nalazom pokazuje znacajno poboljsanje. Klinicki se zapaza blazi oporavak funkcije i trofike m. deltoideusa, povedana amplituda pasivnih i pojava aktivnih pokreta. Zakljucak: Svaka povreda ramena ciji je oporovak produzen zahtijeva pazljivo klinicko pradenje, EMNG i druge dodatne dijagnosticke procedure u cilju pravovremenog otkrivanja neuroloskih komplikacija. 99. REZULTATI ODJELJENJA ZA NEUROREHABILITACIJU ZAVOD ZA FIZIKALNU MEDICINU I REHABILITACIJU ,,DR MIROSLAV ZOTOVID" Ljiljana Stojkovid Topid, Tatjana Boskid, Biljana Jovanovid, Sara Kisin Jovanovid, Teodora Talid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Odjeljenje za neurorehabilitaciju se bavi rehabilitacijom pacijenata sa neuroloskim deficitom razlicitog stepena, nastao kao posljedica lezije centralnog ili perifernog motornog neurona razlicite etiologije, upudenih iz svih dijelova Republike Srpske. Cilj: Prikazati rezultate dvogodisnjeg rada Odjeljenja kroz podatke o broju i strukturi pacijenata prema patologiji, prosjecnoj duzini rehabilitacije, te zastupljenosti timskog pristupa u rehabilitaciji. Materijal i metode: Retrospektivna studija je provedena na Odjeljenju za neurorehabilitaciju Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka, za period od 1. januara 2009. do 31. decembra 2010. Tokom studije su korisdene istorije bolesti stacionarno lijecenih pacijenata. Rezultati: U navedenom periodu na Odjeljenju su rehabilitovana 2.384 pacijenta, od toga 69,16% nakon cerebrovaskularnog inzulta (CVI), 12,24% nakon spinalne lezije, 3,22% oboljelih od multiple skleroze, 2,39% oboljelih od Parkinsonove bolesti, 4,65% sa radikulopatijama i 7,63% sa razlicitim dijagnozama. Prosjecna duzina rehabilitacije iznosi 35 dana. Istorije bolesti i terapijski kartoni potvruju da je tokom rehabilitacije zastupljen timski, multidisciplinarni pristup. Tokom rehabilitacije korisdene su savremene

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

dijagnosticke i terapijske metode te testovi za evaluaciju ishoda rehabilitacije. Zakljucak: U dvogodisnjem periodu rehabilitovan je veliki broj pacijenata sa neuroloskim deficitom iz svih dijelova Republike Srpske, prvenstveno pacijenti sa posljedicama CVI kao vodedim uzrokom invaliditeta. S obzirom na broj pacijenata nakon spinalnih lezija, koji imaju trajni invaliditet, neophodno je i dalje razvijati sveobuhvatnu rehabilitaciju te koncept nezavisnog zivljenja. U Zavodu je zastupljen timski rad uz korisdenje testova i skala kojima se objektivizira tok i ishod rehabilitacije.

101. PELOIDNA TERAPIJA U LIJECENJU GONARTROZA Biljana Milid Krcum, Slavica Jandrid, Ljiljana Kuruzovid, Jelena Nikolid Pucar, Natasa Majstorovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Gonartroza ili degenerativno oboljenje koljena predstavlja progresivnu destrukciju zglobnih hrskavica, a klinicki se manifestuje bolom koji se pojacava pri pokretu, te progresivnom funkcionalnom onesposobljenosdu. Cilj: Utvrditi efekat peloidoterapije na funkcionalnu sposobnost, pokretljivost i jacinu bola kod pacijenata sa gonartrozom. Ispitanici i metode: U ispitivanju je ucestvovalo 40 pacijenata, 31 zena i 9 muskaraca, koji su nasumicno raspodijeljeni u eksperimentalnu i kontrolnu grupu, koje su brojale po 20 pacijenata. Svi su imali klinicku i radiolosku dijagnozu osteoartroze koljena, a lijeceni su na Reumatoloskom odjeljenju Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" u drugoj polovini 2010. godine. Prosjecna starost je 68,80±8,83 godine, a osim terapije peloidom svi pacijenti su imali i kineziterapiju, hidroterapiju (termomineralna voda) i elektroterapiju. Primjena peloida je vrsena jednom dnevno u trajanju od 20 minuta, 21 dan. Od medikamentozne terapije, ispitanici su koristili antihipertenzive, a od analgetika paracetamol. Statisticko poreenje eksperimentalne i kontrolne grupe je vrseno Studentovim t-testom, sa primjenom terapije peloidom kao nezavisnom varijablom, a WOMAC indeksom, VAS skalom bola i obimom pokreta kod fleksije i ekstenzije kao zavisnim varijablama. Rezultati: Sa sigurnosdu od 99% (p=0,01, t=5,33, DF=38) moze da se tvrdi da postoji statisticki visoko znacajna razlika u percepciji promjene bola prije i poslije terapije mjerenoj VAS skalom i WOMAC indeksom kod pacijenata tretiranih peloidom. Sa sigurnosdu od 95% (p=0,05, t=2,18, DF=38) moze da se tvrditi da postoji statisticki znacajna razlika u promjeni obima pokreta kod fleksije oba koljena prije i poslije terapije. Zakljucak: Kod pacijenata kod kojih je primijenjen peloid doslo je do znacajnog poboljsanja funkcionalne sposobnost, smanjenja bola i ukocenosti u koljenima.

100. KORISNICKA PODRSKA PACIJENTIMA SA NEUROLOSKIM DEFICITOM U ZDRAVSTVENOJ INSTITUCIONALNOJ ZASTITI Jelena Protid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: S obzirom da se osobe sa invaliditetom nalaze u stalnoj potrebi za kontinuiranom rehabilitacijom, u svijetu je razvijen holisticki pristup koji, pored medicinske, podrazumijeva i psihosocijalnu rehabilitaciju u cilju pravovremene i efikasnije socijalne reintegracije. Pored strucnih osoba humanisticke orijentacije, znacajnu psihosocijalnu podrsku u procesu adaptacije na ograniceno funkcionisanje imaju i osobe sa slicnim iskustvima. Cilj: Predstaviti rezultate primjene tehnike ,,peer support" u podrsci psihosocijalne rehabilitacije. Rezultati: Od prije dvije godine, u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" Banja Luka, provodi se korisnicka podrska za osobe sa invaliditetom kao sastavni dio psihosocijalne rehabilitacije. Ovaj koncept rada podrazumijeva prisustvo dvaju strucnjaka: psihologa i socijalnog radnika i predstavnike korisnickog udruzenja koji tehnikama ,,peer support" doprinosi poboljsanju kvaliteta psihosocijalne reintegracije u toku rehabilitacionog procesa i po povratku pacijenta/korisnika u mjesto prebivalista. Krajem 2010. godine ovaj sistem rada se primjenjuje i sa pacijentima/korisnicima koji imaju neuroloske deficite i kojima su potrebne informacije od osoba sa slicnim ili istim iskustvima u cilju uspostavljanja sto vedeg stepena samostalnosti. Zakljucak: Korisnicka podrska po sistemu ,,peer support" u toku boravka u ustanovi za rehabilitaciju od izuzetnog je znacaja za jacanje samopouzdanja, povedanje osjedaja sigurnosti i za poboljsanje rehabilitacionog potencijala i motivacije za aktivnijim ucesdem u svakodnevnom zivotu.

41

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

102. LIJECENJE IZNENADNOG SENZORINEURALNOG GUBTIKA SLUHA HIPERBARICNOM OKSIGENACIJOM ore Dejid, Aleksandar Gajid, Snezana Kutlesid Stevid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Iznenadna nagluvost se godisnje javlja u 5 do 20 slucajeva na 100.000 stanovnika, najcesde u osoba srednje zivotne dobi. Uzrok moze biti vaskularnog, virusnog, traumatskog ili autoimunog porijekla. Poboljsanje se javlja kod 50% pacijenata i to najcesde u toku prvih sedmica. Postoje faktori koji upuduju na losu prognozu, kao sto su vrtoglavica, duboka gluvoda, povedana viskoznost krvi, hipertenzija, a i odlaganje pocetka lijecenja (duze od 10-14 dana) nepovoljno utice. Cilj: Prikazati ulogu hiperbaricne oksigenacije u lijecenju iznenadne nagluvosti. Ispitanici i metode: U periodu od 2008. do 2010. godine u Centar za hiperbaricnu medicinu Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" Banja Luka upudeno je 12 pacijenata sa iznenadnom nagluvosdu. Svi su primali standardnu kortikosteroidnu terapiju. Prosjecna starost pacijenata je bila 42 godine. Bilo je 7 (58,3%) muskaraca i 5 (41,7%) zena. Prije hiperbaricne oksigenacije, svi pacijenti su obraeni laboratorijski, radiloski (srce i pluda, a po potrebi kraniogram), te prosli internisticki pregled. Svim pacijentima je provoen tretman u hiperbaricnim komorama sa jednim mjestom u trajanju od 60 minuta pri pritisku od 2,0 ATA. Nakon 10 procedura pacijenti su slani na kontrolni otorinolaringoloski pregled. Provoeno je u prosjeku 20 procedura. Rezultati: Kod svih pacijenata je u razlicitom stepenu doslo do poboljsanja klinickog nalaza. Kod 4 (33,3%) pacijenta klinicki nalaz je znacajno poboljsan, kod 6 (50%) pacijenata doslo je do umjerenog poboljsanja, dok je kod 2 (16,7%) pacijenta klinicki nalaz blago poboljsan. Zakljucak: Dosadasnji rezultati ukazuju na znacajan potencijal hiperbaricne hiperoksije u lijecenju iznenadne nagluvosti vaskularne etiologije. 103. REHABILITACIJA U ZAJEDNICI PACIJENATA SA PARAPLEGIJAMA: IZAZOV ZA PACIJENTA, PORODICU I DRUSTVO Milid Lazid, Mladen Miodragovid, Biljana Kocovid, Milijana Dejanovid Dom zdravlja Prijedor Uvod: Jedan od najvedih izazova za savremeno drustvo je odnos prema licima sa onesposobljenjima (invalidima), njihovoj potpunoj resocijalizaciji i poboljsanju kvaliteta zivljenja. Za postizanje ovih ciljeva potrebno je postidi 42

maksimum u medicinskoj rehabilitaciji, a zatim i potpunu reintegraciju u uzu i siru zajednicu. Cesto se uspjesi medicinske rehabilitacije ne mogu iskoristiti u resocijalizaciji, zbog nezainteresovanosti drustva, predrasuda, losih ekonomskih uslova i sl. Cilj: Prikazati primjer tesko onesposobljenog lica sa paraplegijom, kod koga su postignuti rezultati medicinske rehabilitacije maksimalno iskorisdeni za resocijalizaciju i podizanje kvaliteta zivljenja. Prikaz slucaja: Pacijent, roen 1968. godine, doziveo eksplozivnu povredu medule spinalis na nivou ThX. Medicinskom rehabilitacijom postignut je nivo funkcionalne sposobnosti ocekivane za nivo lezije. Test funkcionalne nezavisnosti (FIM) pokazuje visok stepen samostalnosti, osim u savladavanju prepreka. FIM skor=111, Bartel indeks samostalnosti 50. Postignuti su sljededi rezultati resocijalizacije: zivi sa porodicom u vlastitoj kudi, ozenjen, jedno dijete roeno uz pomod vantjelesne oplodnje, samostalan u kretanju kolicima na ulici i prilazu kudi, samostalno koristi adaptirani automobil, samostalan je u transferima kolica-krevettoalet, samostalno obavlja svakodnevne zivotne aktivnosti, koristi savremene komunikacije, drustveno aktivan u organizacijama invalida, sportski aktivan(stoni tenis i sportski ribolov). Profesionalna rehabilitacija nije provedena. Zakljucak: Primjenom savremenih medicinskih i tehnickih dostignuda, u povoljnoj drustvenoj sredini, mogude je maksimalno medicinsko osposobljavanje iskoristiti za potpunu resocijalizaciju i poboljsanje kvaliteta zivota. 104. KAMPTODAKTILIJA Aleksandar Gajid, Gabriela Mirkovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Kamptodaktilija predstavlja rijedak klinicki entitet, koji se ponekad zamijeni za druga stanja ili oboljenja (npr. Dupuytrenova kontraktura). Javlja se u oko 1% opste populacije. Stanje se karakterise ogranicenjem ekstenzije proksimalnog interfalangealnog zgloba, bez ogranicenja fleksije, pradeno hiperekstenzijom metakarpofalangealnog zgloba, a nekada i terminalnog interfalangealnog zgloba. Mali prst je najcesde zahvaden. Drugi zglobovi prstiju rijetko pokazuju kontrakture. Kada je stanje bilateralno, sake obicno pokazuju slican stepen zahvadenosti. Stanje moze biti nasljedno, cesde kod djevojcica, a moze biti udruzeno i sa drugim oboljenjima i sindromima. Cilj: Prikazati kamptodaktiliju kao zaseban klinicki entitet, ali i ukazati na mogudnost pridruzenenosti drugim oboljenjima i sindromima. Prikaz slucaja: Djecak u dobi od 12 godina javlja se na pregled zbog savijenog malog prsta obje sake. Pri

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

pregledu se dijagnostikuje i torakolumbalna skolioza. Posumnja se na kamptodaktiliju i zatrazi rendgenski snimak. Pacijentu se indikuje stacionarni fizikalni tretman. Iz dobijenih heteroanamnestickih podataka saznaje se da i otac ima identican deformitet. Rendgenski snimak saka pokazuje i morfoloske promjene na ostalim falangama, ali bez klinickog znacaja. Pri prijemu, uraeni laboratorijski testovi, te otpocet standardni tretman za skoliozu. Za deformitet prstiju uvedena radna terpaija za saku, ciljani kineziprogram, te parafin. Klinicki nalaz pokazuje izrazeno poboljsanje. Zakljucak: Blagi oblik fleksionog deformiteta rijetko izaziva bolnost ili funkcionalne probleme. Iz ovih razloga hirurska korekcije se ne preporucuje pacijentima sa blagim (manje od 30 stepeni) fleksionim kontrakturama. Prepoznavanje ovog stanja je znacajno i za mogudnost otkrivanja pridruzenih oboljenja.

Zakljucak: Kratkorocni efekti rESWT kod bolesnika sa ispitivanim vanzglobnim reumatizmom opravdavaju primjenu, ali su neophodna dalja istrazivanja na vedem uzorku i sa duzim periodom pradenja. 106. UCESTALOST UPOTREBE ORTOPEDSKIH I DRUGIH POMAGALA KOD STARIH OSOBA Ljiljana Potkonjak Panid, Dragana Grbid*, Vesna Kevid* Dom zdravlja Banja Luka; *Dom zdravlja Celinac Uvod: Produzenjem zivotnog vijeka povedan je udio starih u opstoj populaciji. Potrebno je poboljsanje kvaliteta zivota starih osoba racionalnim korisdenjem ortopedskih i drugih pomagala, kako bi oni dali svoj doprinos drustvu. Cilj: Ispitati ucestalost i kvalitet zivota osoba starijih od 65 godina koja koriste ortopedska i druga pomagala. Ispitanici i metode: Podaci su dobijeni iz zdravstvenih kartona pacijenata registrovanih u tri tima porodicne medicine Doma zdravlja Celinac i jednog tima Doma zdravlja Banja Luka u periodu od 1. januara 2010. do 28. februara 2011. Kao instrument istrazivanja korisden je i anketni upitnik. Anketirana su lica starija od 65 godina koja koriste ortopedska i druga pomagala. Rezultati: Ukupan broj svih pacijenata porodicne medicine je 7.466, a starijih od 65 godina ima 1.377 (17,91%) od kojih njih 34 (2,54%) koristi ortopedska i druga pomagala. Najvise se koriste pelene (44,12%), vredice za stomu i diskovi (20,59%), kolica (8,82%), ortopedske cipele (8,82%), elasticne carape (8,82%), vredice za mokradu, kondomi i paste za stomu (5,8%). Anketom je utvreno da je 61,99% ispitanih pacijenata zadovoljno, 32,71% djelimicno zadovojno i 5,3% nije zadovoljno upotrebom pomagala. Zakljucak: Ucestalost korisdenja ortopedskih i drugih pomagala nije visoka u osoba starijih od 65 godina. Poboljsanje kvaliteta zivota starijih osoba postignuto pomagalima je zadovoljavajude. 107. ISHOD REHABILITACIJE PACIJENATA STARIJE ZIVOTNE DOBI SA VJESTACKIM ZGLOBOM KUKA Nikola Bajid, Jelena Stankovid, Dobrinka Zivanid, Danijela Gajid, Sanja Lolid, Bojana Krivokuda Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Cilj svake rehabilitacije je da sto prije osposobi pacijenta i vrati ga aktivnostima svakodnevnog zivota. Kod pacijenata starije zivotne dobi od presudnog su znacaja uspravljanje i rana mobilizacija. S obzirom da 43

105. TERAPIJSKE MOGUDNOSTI RADIJALNOG EKSTRAKORPORALNOG ZVUCNOG SOK TALASA U LIJECENJU VANZGLOBNOG REUMATIZMA Dragana Dragicevid , Slavko Manojlovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Radijalni ekstrakorporalni zvucni sok talas (egnl. Radial Extracorporeal Shockwave Therapy, rESWT) se u svijetu primjenjuje vise od 20 godina sa kontroverznim rezultatima kod razlicitih patoloskih stanja kostanozglobnog sistema. Rijetka su istrazivanja iz ove oblasti na nasim prostorima. Cilj: Ispitati efikasnost rESWT u lijecenju teniskog lakta, sindroma rotatorne manzetne i plantarnog fascitisa. Ispitanici i metode: Prospektivnom klinickom studijom pradeno je 30 bolesnika podijeljenih prema klinickoj dijagnozi u tri grupe. Prvu grupu sacinjavalo je 12 bolesnika sa dijagnozom teniskog lakta. Druga grupa od 14 bolesnika podijeljena je u dvije podgrupe: sa kalcificirajudim i sa nekalcificirajudim sindromom rotatorne manzetne. Tredu grupu cinila su cetiri bolesnika sa plantarnim fascitisom. Svi bolesnici su tretirani aparatom za rESWT sa 2.000 impulsa srednjeg energetskog nivoa kroz tri seanse sa pauzom od sedam dana izmeu svake. Period pradenja bio je cetiri nedjelje. VAS skala bola koristila se u procjeni efikasnosti tretmana. Rezultati: Statisticki znacajno poboljsanje na primijenjenu rESWT zabiljezeno je kod sve tri grupe ispitanika. Ispitanici sa kalcificirajudim sindromom rotatorne manzetne imali su statisticki znacajnije poboljsanje u odnosu na ispitanike sa nekalcificirajudim sindromom rotatorne manzetne.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

endoproteza dozvoljava uspravljanje i subtotalno opteredenje, ved 48 h nakon operativnog lijecenja, moguda je brza postoperativna rehabilitacija uz mogudnost ranog opteredenja operisanog ekstremiteta. Cilj: Prikazati ishod stacionarne postoperativne rehabilitacije pacijenata starije zivotne dobi sa implantiranom endoprotezom kuka. Bolesnici i metode: Prospektivnom studijom obuhvadeno je 20 pacijenata oba pola (3 muskarca, 17 zena) starosti od 50 do 90 godina, koji su proveli stacionarnu postoperativnu rehabilitaciju na Odjeljenju IV Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka, nakon implantacije endoproteze. Kod svih bolesnika vrsena je analiza po polu, starosti, trajanju rehabilitacije, odreivana je pokretljivosti i Womac indeks na prijemu i otpustu. Rezultati: Rezultati su pokazali poboljsanje pokretljivosti i kvaliteta zivota pacijenata. Zakljucak: Organizovanom i individualnom stacionarnom postoperativnom terapijom pacijenata starije zivotne dobi sa implantiranom endoprotezom kuka postizu se dobri rezultati u smislu poboljsanja pokretljivosti i poboljsanja kvaliteta zivota pacijenata. 108. MULTIDISCIPLINARNI PRISTUP U REINTEGRACIJI LICA SA AMPUTACIJOM EKSTREMITETA Dijana urid Dom zdravlja Varvarin Uvod: Iskustva u rehabilitaciji dovela su do potpunijeg shvatanja slozenosti problema koje nosi tjelesna invalidnost, sto se odnosi i na gubitakt ekstremiteta. Neki problemi proizlaze iz samog fizickog ostedenja, ali i nacina na koji se ostedenje odrazava na psihicko i socijalno funkcionisanje pojedinca. Na uspjesnost rehabilitacije mogu uticati razni faktori, kao sto je: licnost pacijenta, okolnosti nastanka amputacije i stepen psihickog stresa, vrsta i tezina ostedenja, dob pacijenta, vrijeme proteklo od amputacije, socijalni uslovi zivota. Zbog toga se u procesu rehabilitacije primjenjuje multidisciplinarni timski pristup koji ukljucuje stucnjake raznih profila. Rehabilitaciju mozemo smatrati uspjesnom tek ukoliko se osoba uspjesno reintegrise u svakodnevni zivot u svom okruzenju. Cilj: Ispitati efekte medicinske i povezanost psihosocijalne pomodi i podrske sa stepenom reintegracije lica sa amputacijom. Ispitanici i metode: Ispitivanjem su obuhvadene 92 osobe muskog pola, ratni vojni invalidi, kod kojih je doslo do gubitka jednog ili obaju donjih ekstremiteta, kao posljedica ranjavanja u toku rata na prostoru BiH. U istrazivanju su prikupljeni podaci koristedi sljedede: upitnik o sociodemografskim karakteristikama ispitanika,

upitnik o medicinskoj i psihosocijalnoj pomodi koju su ispitanici dobili, Indeks o reintegraciji u normalan zivot. Rezultati: Postoji statisticki znacajna pozitivna povezanost pojedinih oblika psihosocijalne pomodi i podrske, kao sto su podrska porodice, clanstvo u udruzenjima, bavljenje sportskim aktivnostima i hobijima, te ucesde na psiholoskim radionicama. Negativna je povezanost sa korisdenjem lijekova i usluga profesionalaca iz oblasti mentalnog zdravlja. Zakljucak: U radu sa licima sa amputacijom, u toku i nakon prvog perioda medicinskog zbrinjavanja i protetisanja, trebalo bi raditi na psihosocijalnim aspektima koji mogu pomodi u njihovoj reintegraciji. 109. ZNACAJ URODINAMIKE U OTKRIVANJU NEUROGENE BESIKE KOD PACIJENTKINJA UPUDENIH POD DIJAGNOZOM STRES INKONTINENCIJE Biljana Jovanovid, Tatjana Budma, Ljiljana Topid, Sara Kisin Jovanovid, Svjetlana Zrnid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Urodinamsko ispitivanje funkcije mokradne besike i uretre je steklo siroku primjenu u ginekologiji, urologiji i neurologiji. Ponekad postoji vise od jednog faktora koji dovodi do urinarne inkontinencije, sto otezava dijagnozu i terapiju. Uspjesan tretman urinarne inkontinencije se mora odrediti prema uzroku. Cilj: Ukazati na znacaj urodinamskog ispitivanja u otkrivanju neurogene besike kod pacijentkinja sa uputnom dijagnozom stres inkontinencija. Ispitanici i metode: Ispitivanjem su obuhvadene 263 osobe zenskog pola, prosjecne starosti 56 godina, koje su upudene na urodinamsko ispitivanje u periodu od 2006. do 2011. godine pod uputnom dijagnozom stres inkontinencije. Pretraga je raena na Medtronic aparatu utvrenim protokolom, pod istim uslovima za sve pacijentkinje. Urodinamska dijagnoza je postavljena na osnovu cistometrije i profila uretre pod pritiskom (engl. Urethral Pressure Profile, UPP). Rezultati: Kod 148 (56,27%) pacijentkinja je urodinamski potvrena uputna dijagnoza stres inkontinencije. Kod 64 (24,33%) nije dokazana inkontinencija, sto sa aspekta urodinamike znaci da su nepotrebno upudene na ispitivanje. Kod 51 (19,39%) je urodinamski dijagnostikovana neurogena besika kao uzrok inkontinencije, sto zahtijeva dodatnu neuroradiolosku obradu. Zakljucak: Poremedaj funkcije donjeg urinarnog trakta ispoljava se nejasnim, nepouzdanim i nespecificniim simptomima. Mogude je da poremedaj mokrenja ugrozi funkciju gornjeg urinarnog trakta, a da bolesnica ne registruje nepravilnosti u mokrenju. Suprotno, ima bolesnica sa izrazenim smetnjama pri mokrenju kod kojih 44

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

se nikakav objektivni poremedaj ne moze dokazati. Pravilno usmjerena anamneza i urodinamsko ispitivanje signifikantno doprinosi brzoj i tacnoj dijagnozi. 110. TRETMAN STRES INKONTINENCIJE METODAMA UROGENITALNE REHABILITACIJE Biljana Jovanovid, Tatjana Budma, Tatjana Boskid, Sara Kisin Jovanovid, Svjetlana Zrnid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: U osnovi urinarne stres inkontinencije lezi poremedaj statike pelvicnih organa, te je anatomska repozicija najuspjesniji nacin ponovnog uspostavljanja kontinencije. Konzervativni, nehirurski tretman se primjenjuje kod laksih oblika urinarne inkontinencije, kao preoperativna priprema u cilju jacanja misida karlicnog dna, kao i kod mjesovite urinarne inkontinencije, gdje je uz medikamentoznu terapiju program urogenitalne rehabilitacije od prvorazrednog znacaja. Cilj: Prikaz vlastitih iskustava urogenitalne rehabilitacije indikovane urodinamskim ispitivanjem kod pacijentkinja sa stres inkontinencijom. Ispitanici i metode: Tokom 2010. godine izvrseno je urodinamsko ispitivanje kod 95 pacijentkinja, prosjecne starosti 56 godina. Urodinamska dijagnoza stres inkontinencije je postavljena kod 51 pacijentkinje, od kojih je 45 dobilo prijedlog za urogenitalnu rehabilitaciju, a 25 rehabilitovano. Protokol urogenitalne rehabilitacije sadrzi program kineziterapijskih procedura poluindividualnog tipa, elektrostimulacije misida karlicnog dna preko vaginalne sonde na Urostym aparatu u seriji od 10 procedura, sa nastavkom elektrostimulacija u kombinaciji sa Biofeedbackom u trajanju od jos 10 procedura. Dnevnik mikcije i urofloumetrija sa stop testom su uraeni prije i nakon tretmana. Rezultati: Na osnovu urofloumetrije stop testom ustanovljeno je znacajno povedanje vremena voljnog prekida mikcije (prosjecno 16,5 s). Na osnovu dnevnika mikcije uoceno je smanjenje ucestalosti dnevne i nodne mikcije i epizoda umokravanja. Zakljucak: Kod disfunkcije donjeg urinarnog trakta elektricna stimulacija se koristi za jacanje misida karlicnog dna, poboljsanje koordinacije misida karlicnog dna i inhibicije kontrakcije detrusora.

111. LIJECENJE IDIOPATSKIH SKOLIOZA KICMENOG STUBA PRIMJENOM SENO MIDERA Dobrinka Dragid, urica Stevanovid Papid, Branislava Marjanovid, Goran Talid, Zoran Bjelogrlid* Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka; *Klinicki centar Banja Luka Uvod: Konzervativno lijecenje idiopatskih skolioza o kicmenog stuba, kod krivina vedih od 20 mjereno po Cobbu, podrazumijeva primjenu fizikalne terapije i primjenu spinalnih ortoza. Cilj: Utvrditi efikasnost Seno (Cheneau) midera u lijecenju idiopatskih skolioza u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka. Pacijenti i metode: Metodom slucajnog izbora pradeno je lijecenje 20 pacijenata sa skolioticnom krivinom ili o krivinama preko 20 mjereno po Cobbu. Istrazivanje je obuhvatilo pacijente koji su lijeceni u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", primjenom fizikalne terapije i Seno midera, pod kontrolom Tima za skoliozu. Analizirani su radioloski nalazi, radiogrami na pocetku i na kraju lijecenja bez midera, kao i radiogrami u mideru u toku tretmana. Svi rendgen snimci su ucinjeni u Zavodu u posteriornoanteriornoj projekciji, u stojedem stavu. Vremenski razmak izmeu radioloske evaluacije je bio razlicit, zavisno o starosti, klinickom nalazu i funkcionalnosti midera. Rezultati: U istrazivanju kod 14 djece zaustavljena je progresija skolioticne krivine. Kod cetiri pacijenta je doslo do korekcije krivine. Kod dva pacijenta je krivina minimalno progredirala, progresija nije zahtijevala operativno lijecenje. Zakljucak: Primjenom Seno midera uz adekvatan fizikalni tretman postize se zadovoljavajudi rezultat u lijecenju idiopatskih skolioza. U najvedem broju pacijenata iz ovog ispitivanja, ostvaren je primarni cilj lijecenja, odnosno korigovana je ili zaustavljena skolioza u progresiji. 112. UCESTALOST SKOLIOZE KOD UCENIKA GIMNAZIJE U BANJOJ LUCI Snezana Milutinovid Matid, Zora Zenid Dom zdravlja Banja Luka Uvod: Idiopatska adolescentna skolioza je postranicno iskrivljenje kicme koje moze da se pojavi u inace zdrave osobe u dobi od 10 godina do kostane zrelosti i koja iznosi vise od 10 stepeni po Cobbu mereno na rendgenskoj slici ucinjenoj u stojedem polozaju. Relativno je cesta u adolescentnoj dobi i trebalo bi je razlikovati od skoliotocnog ,,loseg" drzanja. 45

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Cilj: Utvrditi ucestalost skolioze kod decaka i devojcica u Gimnaziji Banja Luka. Ispitanici i metode: Ispitivanje je provedeno u Gimnaziji Banja Luka u periodu od 15. novembra do 6. decembra 2010. Pregledano je ukupno 262 ucenika tredih razreda, od toga 88 decaka i 172 devojcice. Dijagnoza je postavljena na osnovu anamneze, klinickog pregleda (Adamsov test ili test preklona, kod koga se primeduje asimetrija polozaja rebara). Rezultati: Od ukupnog broja ispitanih decaka, njih 24 (27,27%) su imala desnostranu skoliozu, a 4 (4,55%) levostranu. Od devojcica 59 (33,91%) je imalo desnostranu skoliozu, a 11 (6,32) levostranu. Lose drzanje je imalo 19 (21,59%) decaka i 40 (22,98%) devojcica. Od ukupnog broja pregledane dece, 42 (16,03%) je bilo upudeno fizijatru i to 13 decaka (30,95%) i 29 devojcica (69,04%) u cilju dalje dijagnostike i provoenja fizikalnog tretmana. Preostala deca nisu upudena fizijatru, jer su ved bila pod kontrolom i ukljucena u neki od sportova ili su navodila da kod kude rade ved naucene vezbe. Zakljucak: Pregled Adamsovim testom i skrining omoguduje da se adolescenti pocnu leciti na vreme i da se spreci pogorsanje koje bi moglo dovesti do hiruskog lecenja. Vazno je razviti svest kod dece o ocuvanju i unapreenju zdravlja kontinuiranom i prilagoenom fizickom aktivnosdu. 113. UCESTALOST DOWNOVOG SINDROMA U BLIZANACKOJ TRUDNODI I ZNACAJ HABILITACIONOG TRETMANA Branislava Marjanovid, urica Stevanovid Papid, Gabriela Mirkovid, Tatjana Boskid, Sanja Jenjid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Blizanacka trudnoda predstavlja visokorizicnu trudnodu sa rijetkim hromozomskim poremedajima u smislu trisomije 21. Cilj: Istraziti ucestalost Downovog sindroma (DS) u blizanackoj trudnodi i znacaj habilitacionog tretmana u postizanju sto ranijeg razvojnog maksimuma. Ispitanici i metode: Ispitivanjem su obuhvadena 3 para blizanaca, gdje je u 2 para jedno dijete sa DS, a u tredem paru su oba sa DS. Analizirani su podaci o trudnodi, starosti majke, zastupljenosti srcanih mana, kao i vrijeme ukljucivanja u tretman. Motoricki razvoj je praden po modifikovanoj metodi funkcionalne evaluacije lokomotornog aparata po prof. Stojcevidu. Rezultati: Djeca su pregledana u 1. ili 2. tromjesecju i ukljucena u habilitacioni tretman po Bobath konceptu. Rotacije su uspostavljene krajem 3. trimenona, sjedenje krajem 4. trimenona, period prohodavanja je bio krajem

druge godine zivota. Sva djeca su multidisciplinarno pregledana (logoped, psiholog i socijalni radnik). Zakljucak: Bobath koncept omogudava cjelovito sagledavanje mogudnosti i ogranicenja u daljem osposobljavanju djece sa Downovim sindromom. 114. ISKUSTVA U OPERATIVNOM LIJECENJU HOLELITIJAZE U OPSTOJ BOLNICI GRADISKA TOKOM 2010. GODINE Mirko Manojlovid, Aleksa Sredid, Sasa Karan, Miodrag Marjanovid Opsta bolnica Gradiska Uvod: Holelitijaza je ozbiljna bolest sa visokom ucestalosdu i mogudim ozbiljnim komplikacijama. Cetrvtina svih operacija na Hirurskom odjelu Opste bolnice Gradiska, tokom 2010. godine je ucinjena radi lijecenja holelitijaze. Cilj: Utvrditi trenutno dostignuti nivo kvaliteta lijecenja ove bolesti u Opstoj bolnici Gradiska. Bolesnici i metode: U toku 2010. godine u Opstoj bolnici Gradiska zbog holelitijaze je operisano 226 pacijenata, od cega 79% laparoskopski. Rezultati: Uzorak je analiziran prema polu, starosti, vrsti operacije, intraoperativnom, patoanatomskom nalazu i broju postoperativnih dana. Operisane su 64% zene i 36% muskaraci. Najmlai pacijent je imao 12, a najstariji 85 godina. Laparoskopski je operisano 48% akutnih holecista. Nakon laparoskopije pacijenti su postoperativno ostajali u bolnici prosjecno 1,57 dana, a 75% pacijenata je otpusteno dan nakon operacije. Nakon klasicne holecistektomije ostajali su 5,35 dana prosjecno, a 76% pacijenata je ostalo 4 i vise dana. Laparoskopska operacija holelitijaze je u Opstu bolnicu Gradiska uvedena prije 9 godina i otada je ucinjeno vise od 1.400 operacija. U 2010. godini je na osnovu laparoskopskih operacija usteeno oko 700 bolnickih dana. Zakljucak: Holelitijaza je ozbiljna bolest, koju je najbolje elektivno operativno lijeciti. Za lijecenje holelitijaze laparoskopija predstavlja metodu izbora. 115. POREENJE REZULTATA LAPAROSKOPSKE I KLASICNE HOLECISTEKTOMIJE U LIJECENJU HRONICNOG HOLECISTITISA Nenad Lalovid, Nikolina Dukid Vladicid, Dalibor Potpara, Mirjana Duk, Aleksandar Supid Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Klasicna holecistektomija je bila glavni nacin lijecenja hronicne upale zucne kese do pocetka 90-ih godina proslog vijeka, kada je uvedena laparoskopska 46

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

hirurgija koja se u pocetku primjenjivala na neupaljenim zucnim kesama, a kasnije i na akutnim. Cilj: Uporediti rezultate laparoskopske i klasicne holecistektomije u lijecenju hronicnog kalkuloznog holecistitisa. Pacijenti i metode: Ispitivanje se odnosi na evaluaciju 10 parametara koji su istrazivani kod pacijenata koji su operisani klasicnom, odnosno laparoskopskom metodom, a bolovali su od hronicnog kalkuloznog holecistitisa. Ispitivanje je provedeno u periodu od 1. januara 2008. do 31. decembra 2010. u Klinikama i bolnickim sluzbama Foca, obuhvadeno je ukupno 200 pacijenata od kojih je 100 operisano klasicnom, a preostalih 100 laparoskopskom metodom. Svi pacijenti su bolovali od hronicnog kalkuloznog holecistitisa. Svakom pacijentu predocene su obje metode lijecenja, gdje su sami odlucivali o izboru operativne tehnike. Svi pacijenti su kontrolisani sest mjeseci poslije operacije. Podaci znacajni za studiju uzimani su iz operativnih lista, istorija bolesti i specijalnih protokola napravljenih za navedeni vid istrazivanja. Rezultati: Poreenjem rezultata klasicne i laparoskopske metode lijecenja hronicnog kalkuloznog holecistitisa postignuti su rezultati slicni onim objavljenim u svjetskoj literaturi. Ne postoji statisticki znacajna razlika u pojavi intraoperativnih komplikacija, posmatrano za pol i starosnu grupu kod ovih metoda. Pacijenti operisani laparoskopski imaju manji bol, brze i lakse se fizicki aktiviraju, tako da je ukupna hospitalizacija ovih pacijenata krada. Svi pacijenti su pregledani sest mjeseci poslije operacije i konstatovano je da kod pacijenata operisanih laparoskopski nije bilo pojave postoperativnih kila i drugih komplikacija, kao sto su serom, hematom i infekcija rane. Zakljucak: Nema statisticki znacajne razlike u pojavi intraoperativnih komplikacija u odnosu na vrstu operativnog zahvata. Kod bolesnika operisanih laparoskopski bol je bio daleko manjeg intenziteta, sto je za posljedicu imalo manju potrebu za analgeticima. Uzimanje tecnosti i hrane, vradanje fizickim i ostalim zivotnim aktivnostima je znacajno brze kod bolesnika operisanih laparoskopski. 116. REZULTATI HIRURSKOG TRETMANA ILEUSA U OPSTOJ BOLNICI DOBOJ U PERIODU OD 2006. DO 2010. GODINE Zoran Matkovid, Predrag Lazid, Dusko Panzalovid Opsta bolnica Doboj Uvod: Ileus ili intestinalna opstrukcija je potpuni ili delimicni prekid pasaze creva i cest je hirurski problem. U oko 80% slike akutnog abdomena prisutni su znaci ileusa. Ileus se deli na mehanicki i dinamicki, pri cemu se mehanicki uglavnom resava hirurskim putem. ,,Veliku 47

trojku"u etiologiji ileusa cine adhezije, inkarcerirane kile i karcinomi kolorektuma. Cilj: Prikazati ucestalost i etiologiju ileusa, starosnu i polnu strukturu pacijenata i primenjene hirurske procedure. Ispitanici i metod: Retrospektivnom studijom obuhvadeni su pacijenti operisani u Opstoj bolnici Doboj u periodu 1. januara 2006. do 31. decembra 2010. Podaci su dobijeni iz operativnih protokola i ostale medicinske dokumentacije. Rezultati: U ispitivanom periodu ukupno je operisano 8.712 pacijenta, od cega 405 zbog ileusa (4,65%). Najcesde se radilo o adhezivnim ileusima (124 slucaja, 30,6%), inkarceriranim kilama (121 slucaj, 29,8%), te malignim opstrukcijama (115 slucajeva, 28,4%). Znatno ree su bile opstrukcije tipa volvulusa, bilijarnih ileusa, mezenterijalne vaskularne okluzije, inflamatorne bolesti creva i drugo (ukupno 45 slucajeva, 11%). Najcesde operacije su bile: adhezioliza (102 slucaja, 25,2%), dezinkarceracija (80 slucajeva, 19,75%), eksteriorizacija (57 slucajeva, 14,7%) i resekcije tankog creva sa EEATT, desne hemikolektomije (48 slucajeva, 11,85%) i Hartmanova procedura (25 slucajeva, 6,17%), te ostale vrste operacija (93 slucaja, 22,9%). U odnosu na podatke iz dostupne literature, veda je ucestalost inkarceriranih kila (29,8% prema 16%) i malignih opstrukcija (28,4% prema 16-20%). Veda je i ucestalost resekcija creva (18,02% prema 10-12%). Ostali rezultati su saglasni onima u dostupnoj literaturi. Zakljucak: Pacijenti se kasno javljaju hirurgu (ireverzibilne promene zida creva), odlazu operaciju ved dijagnostikovane kile, a ocigledan je i nedostatak skriniga i prevencije. 117. LAPAROSKOPSKA HOLECISTEKTOMIJA U LIJECENJU POLIPOIDNIH FORMACIJA ZUCNE KESE Olivera Krsmanovid Oruzane snage Bosne i Hercegovine Uvod: Zahvaljujudi savremenim dijagnostickim metodama polipoidne formacije zucne kese danas se cesto dijagnostikuju. Problem je kako izabrati najbolji terapijski postupak. Ukoliko je indikovano operativno lijecenje, postavlja se pitanje: ,,da li zahvat raditi klasicnom ili manje traumaticnom laparoskopskom tehnikom?". Cilj: Prikazati prednosti laparoskopske tehnike u lijecenju polipoidnih formacija zucne kese kroz vlastito iskustvo. Bolesnici i metode: Analizirani su rezultati lijecenja 39 pacijenata sa preoperativno postavljenom dijagnozom polipoidnih formacija zucne kese. Rezultati: Ispitivanjem je obuhvadeno 39 pacijenata u kojih je preoperativno postavljena dijagnoza polipoidnih

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

formacija zucne kese. Laparoskopskom tehnikom operisano je 29 pacijenata, dok je 10 pacijenata operisano klasicnom metodom. Kod svih operisanih postoperativno je potvrena benigna priroda lezije. Prosjecna velicina polipa iznosila je 8,12 mm (od 3 do 30 mm). Prosjecna postoperativna hospitalizacija iznosila 3,3 dana. Kod pacijenata operisanih laparoskopskom tehnikom prosjecna hospitalizacija iznosila je 1,53 dana (od 1 do 3 dana). Intraoperativno su kod dva pacijenta primijenjeni antibiotici, dok postoperativne primjene antibiotika nije bilo. Kod klasicno operisanih pacijenata prosjecna postoperativna hospitalizacija je iznosila 8,3 dana (od 5 do 12 dana). Kod cetiri pacijenta postoperativno su primjenjivani antibiotici. Zakljucak: Laparoskopska holecistektomija je metoda izbora u lijecenju polipoidnih formacija zucne kese, jer nosi manji operativni morbiditet i mortalitet. To je metoda izbora u lijecenju svih benignih lezija, kao i malignih I stadija po TMN klasifikaciji. 118. PREDNOSTI LECENJA BOLESTI NOSA I PARANAZALNIH SUPLJINA ENDOSKOPSKOM HIRURGIJOM Vladimir Obradovid, Ljubica Molovid, Zoran Milosavljevid, Bogdan urid, Jugoslav Pavlovid, Branko Glisid, Vladimir Sredkovid Zdravstveni centar Valjevo Uvod: Funkcionalna endoskopska hirurgija sinusa (engl. Functional Endoscopic Sinus Surgery, FESS) predstavlja endoskopski pristup operativnom lecenju bolesti nosa i paranazalnih supljina. FESS podrzumeva endonazalni pristup nosnim kavumima i svim paranazalnih sinusima (PNS). Prednosti su uklanjanje patoloskog procesa uz minimalno narusavanje anatomskih odnosa. Postoperatini tok je u skraden u odnosu na klasicni operativni pristup, a komplikacije svedene na minimum. Indikacije su: polipoza nosa i PNS, akutni i hronicni sinuzitis, oroantralna fistula, mukokele PNS, ciste PNS, kao i benigni tumori nosa i PNS. Pacijenti i metode: U Zdravstvenom centru Valjevo, FESS se primenjuje od 2002. godine, pa se time ovaj centar ubraja meu pionire korisdenja FESS na prostorima Balkana. Najcesde indikacije za FESS u Zdravstvenom centru Valjevo bila je nosno-sinusna polipoza. Rezultati: Do sada je metodom FESS operisano 434 pacijenata. U radu su prikazani rezultati FESS kod 54 pacijenta lecena u periodu od januara 2010. do februara 2011. godine. Komplikacije koje su utvrene u grupi 54 operisana bolesnika bile su: postoperativno krvarenje (3,8%), fractura laminae papiraceae (4,2%), postoperativne infekcije (6,2%). Odlican rezultat lecenja FESS utvren je kod 84,73% pacijenata, dobar kod 12,22%, a zadovoljavajudi kod 3,05%. 48

Zakljucak: FESS predstavalja savremni pristup resavanja brojnih patoloskih stanja nosa i paranazalnih sinusa. Zbog brojnih prednosti i odlicnim rezultatima lecenja u odnosu na klasicne operativne metode, sigurno preuzima primat. 119. TORAKOSKOPSKA SIMPATEKTOMIJA U TRETMANU PALMARNE I AKSILARNE HIPERHIDROZE Dusan Janicid, Dejan Pejid, Marko Kantar Klnika za torakalnu hirurgiju, Klinicki centar Banja Luka Uvod: Primarna ili esencijalna hiperhidroza je poremedaj okarakterisan prekomjernim znojenjem koje prevazilazi fizioloske potrebe. Ucestalost palmarne i aksilarne hiperhidroze procjenjuje se na 2,8% evropske populacije. Cilj: Prikazati rane postoperativne rezultate videotorakoskopske simpatektomije. Ispitanici i metode: U periodu od oktobra 2010. do marta 2011. u Klnici za torakalnu hirurgiju je operisano sedam pacijenata zbog primarne hiperhidroze. Napretkom medicinske tehnologije danas se dorzalna simpatektomija izvodi videotorakoskopski, kroz dvije incizije precnika 5 mm. Cijeli proces od pripreme, pa do buenja pacijenta traje oko 30 minuta, a sam zahvat 5 minuta. Efekat je odmah vidljiv i pacijent se budi iz anestezije sa suvim i toplim dlanovima. Rezultati: Terapijski uspijeh nakon izvoenja obostrane torakoskopske simpatektomije je u 99% slucajeva, a kod aksilarne hiperhidroze u 95% slucajeva. Sporedni efekti u smislu kompenzatornog znojenja javlja se u 60% slucajeva i uglavnom su prolaznog karaktera. Zakljucak: Videotorakoskopska simpatektomija danas predstavlja standard u lijecenju primarne hiperhidroze, sa odlicnim ranim postoperativnim rezultatima i minimalnim brojem komplikacija. 120. CERVIKALNA MEDIJASTINOSKOPIJA U DIJAGNOSTICI MEDIJASTINALNE LIMFADENOPATIJE I TUMORA Dusan Janicid, Milanko Maksid, Marko Kantar, Vesna Blagojevid* Klinicki centar Banja Luka; *Dom zdravlja Banja Luka Uvod: Cervikalna medijastinoskopija i kompjuterizovana tomografija toraksa su najcesde primjenjivane metode u dijagnostici medijastinalne limfadenopatije i tumora. Cilj: Procijeniti ulogu cervikalne medijastinoskopije u dijagnostici medijastinalne limfadenopatije i tumora medijastinuma. Ispitanici i metode: Cervikalna medijastinoskopija je uraena kod 103 pacijenta od novembra 2007. do marta 2011. u Klinici za torakalnu hirurgiju Klinickog centra Banja Luka. Kod 52 pacijenta je raena u svrhu stejdzinga

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

karcinoma bronha, kod 43 pacijenta u cilju razjasenja etiologije medijastinalne limfadenomegalije. Kod 8 pacijenata je primijenjena zbog tumora medijastinuma (cetiri pacijenta), razjasnjenja limfadenomegalije poslije nefrektomije zbog tumora bubrega (dva pacijenta), ovarijuma (jedan pacijent), melanoma (jedan pacijent). Bioptirani su limfni cvorovi sa pozicija 2, 4 i 7. Rezultati: Prosjecno trajanje procedure je 30 minuta, a prosjecna hospitalizacija 3 dana. Registrovana su 3 neadekvatna uzorka (2,91%). Metastatska bolest je potvrena kod 13 pacijenata (23,12%). Tacna patohistoloska dijagnoza kod izolovane medijastinalne limfadenopatije je postavljena kod cetrdeset pacijenata (93,02%). Nizi procenat uspjesnosti je zabiljezen kod tumora medijastinuma (50%). Intraoperativne komplikacije su registrovane kod dva pacijenta (1,94%). Ukupna preciznost cervikalne medijastinoskopije u dijagnostici je 96,11%. Postoperativnog mortaliteta nije bilo. Zakljucak: Cervikalna medijastinoskopija je pouzdana i efikasna metoda u hirurskom stejdzingu kod oboljelih od tumora pluda i precizna metoda u dijagnostici radioloski izolovanih medijastinalnih limfadenopatija. 121. HIRURSKO LIJECENJE HIPERTIROIDIZMA: DESETOGODISNJE ISKUSTVO DRUGE HIRURSKE KLINIKE U FOCI Rade Miletid, Veljko Marid, Radmil Marid, Sanja Marid, Milivoje Dostid Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Najcesdi uzrok operativnog lijecenja stitne zlijezde su hipertiroidizam i tumori stitne zlijezde. Najcesdi i najznacajniji uzroci hipertiroidizma su autoimunsko organ specificno oboljenje ili Graves-Basedowljeva bolest i nodozna toksicna struma (Plummerova bolest). Operativno lijecenje dovodi do izljecenja uz minimalni procenat komplikacija u vidu hipotiroidizma, lezije rekurensa, hipokalcemije i dr. Preduslov operativnog lijecenja je prevoenje pacijenta u eutiroidno stanje, da bi se izbjegle ozbiljne perioperativne komplikacije, meu kojima je najozbiljnija tirotoksicka kriza i kardiovaskularna disfunkcija. Cilj: Analizirati rezultate operativnog lijecenja pacijenata operisanih u desetogodisnjem periodu u Drugoj hirurskoj klinici u Foci. Ispitanici i metode: Obuhvadeni su svi pacijenti operisani od 2001. do 2010. godine. U desetogodisnjem periodu operisano je 140 pacijenata zbog hipertiroidizma. Endokrinolog je sve pacijente obradio preoperativno (biopsija stitne zlijezde i patohistolosko ispitivanje). Nakon dovoenja pacijenta u eutiroidno stanje i adekvatne anestezioloske pripreme raeni su operativni 49

zahvati. Operativni zahvati koji su uraeni su: lobektomija, loboistmektomija, subtotalna resekcija lobusa, totalna tiroidektomija. Rezultati: Komplikacije koje su zabiljezene su neposredno postoperativno krvarenje (pet pacijenata), kod tri pacijenta je registrovana jednostrana lezija rekurentnog nerva. Kod osam pacijenata zabiljezena je tranzitorna hipokalcemija, dok je kod dva pacijenta zabiljezena trajna hipokalcemija. Nije bilo intraoperativne tirotoksicne krize. Zakljucak: Sve bolesnike sa hipertiroidozom i jasnim indikacijama trebalo bi operisati, posto se pacijent prevede u eutireoidno stanje. Timski rad hirurga, endokrinologa, radiologa, specijalista za nuklerarnu medicinu, anesteziologa i patologa preduslov su za uspjesno lijecenje. 122. REKONSTURKCIJA MEKOTKIVNIH DEFEKATA STOPALA Drazan Erid, Milomir Ninkovid*, Sinisa Kojid**, Radmil Marid, Sanja orevid Marid Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo; *KMB Klinika za plasticnu i rekonstruktivnu hirurgiju Bogenhausen, Minhen; **Opsta bolnica ,,ST Medica", Beograd Uvod: Rekonstrukcija stopala, a posebno njegovog gaznog dijela, predstavlja izazov za rekonstruktivnog hirurga s obzirom na znacaj ocuvanja senzibiliteta. Cilj: Prikazati vlastita iskustva u primjeni razlicitih reznjeva u rjesavanju mekotkivnih defekata stopala sa posebnim osvrtom na petu. Ispitanici i metode: U lijecenju defekata stopala i pete kod 25 pacijenata na Odsjeku za plasticnu hirurgiju KBC Foca u periodu od 2005. do 2010. godine primijenjen je dorsalis pedis ostrvasti rezanj, medijalni plantarni (instep) rezanj i distalno bazirani suralni superficijalni rezanj. Navedeni defekti su bili posljedica traume, dijabetickog stopala, dekubitalnih ulceracija, opekotina i radikalnih ekscizija malignih tumora. Rezultati: Reznjevi su prihvadeni bez vedih komplikacija kod 22 pacijenta. Kod jednog pacijenta se javila marginalna nekroza reznja, a u dva slucaja je doslo do lize transplantata na donornoj regiji. Velicina reznjeva je bila od 4x4 do 10x7 cm. Zakljucak: U pokrivanju mekotkivnih defekata stopala i pete znacajnu ulogu imaju reznjevi sa samog stopala, ali i distalno bazirani suralni superficijalni arterijski rezanj sa potkoljenice.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

123. MOGUDNOSTI REKONSTRUKCIJE DEFEKATA LICA I CELA NAKON EKSCIZIJE MALIGNIH TUMORA KOZE Drazan Erid, Milomir Ninkovid*, Sinisa Kojid**, Veljko Marid, Helena Marid Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo; *KMB Klinika za plasticnu i rekonstruktivnu hirurgiju Bogenhausen, Minhen; **Opsta bolnica ,,ST Medica", Beograd Uvod: Osnovni principi rekonstrukcije defekata lica i cela se odnose na estetske jedinice i subjedinice. Cilj: Prikazati mogudnosti rekonstrukcije defekata lica i cela nakon radikalnih ekscizija malignih tumora koze. Metode: U lijecenju defekata lica na Odsjeku za plasticnu hirurgiju Klinika i bolnickih sluzbi Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo, u periodu od 2006. do 2010. godine kod 120 pacijenata primijenjen je neki od lokalnih reznjeva. Navedeni defekti su bili posljedica radikalnih ekscizija malignih tumora koze. Bazocelularni karcinom koze su imala 84 pacijenta (70%), maligni melanoma koze 24 (20%) i planocelularni karcinom je imalo 12 pacijenata (10%). Rezultati: Bazocelularni karcinom koze su imala 84 pacijenta (70%), maligni melanom koze 24 (20%) i planocelularni karcinom je imalo 12 pacijenata (10%). Defekti nakon ekscizije malignih tumora koze lica i cela su zatvoreni slededim lokalnim reznjevima: nazolabijalnim reznjem, Limbergovim reznjem, McGregorovim reznjem, Cheek flap, bilobarnim rezanjem, cervikofacijalnim reznjem, V-Y klizajudim reznjem, ceonim reznjem, Rintalinim reznjem i Frickeovim ceonim reznjem. Zakljucak: Razliciti lokalni reznjevi su odlican izbor u rekonstrukciji defekata lica i cela nakon ekscizija malignih tumora koze. Kljuc uspjeha je u direktnoj korelaciji sa poznavanjem vaskularizacije koze, pazljivim planiranjem, dobrom hirurskom tehnikom i iskustvom. 124. NEUROFASCIOKUTANI REZNJEVI U REKONSTRUKCIJI DEFEKATA KOLJENA I POTKOLJENICE Drazan Erid, Milomir Ninkovid*, Igor Seslija, Rade Miletid, Nikola Baros** Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo; *KMB Klinika za plasticnu i rekonstruktivnu hirurgiju Bogenhausen, Minhen; **Klinika za plasticno-rekonstruktivnu hirurgiju, Klinicki centar Banja Luka Uvod: Savremena istrazivanja fascijalnih pleksusa i kutanih arterija potkoljenice doveli su do sve vede

primjene neurofasciokutanih reznjeva u rekonstrukciji koljena i potkoljenice. Cilj: Prikazati vlastite rezultate u rjesavanju problema mekotkivnih defekata koljena i potkoljenice, posebno njene distalne tredine, s obzirom na njenu slabiju cirkulaciju. Pacijenti i metode: U lijecenju defekata koljena i potkoljenice kod 30 pacijenata na Odsjeku za plasticnu hirurgiju Klinika i bolnickih sluzbi Foca, u periodu od 2004. do 2010. godine primijenjeni su neki od neurofasciokutanih reznjeva. Navedeni defekti su bili posljedica traume, komplikacija dijabetesa, dekubitalnih ulceracija i radikalnih ekscizija malignih tumora. Rezultati: Rezanj je prihvaden bez komplikacija kod 26 pacijenata. Kod jednog pacijenta se javila kompletna nekroza reznja, u 2 slucaja je doslo do rubne nekroze reznja, dok je kod jednog pacijenta doslo do lize transplantata na donornoj regiji zadnjeg dijela potkoljenice. Velicina reznjeva je bila od 4x3 do 12x8 cm. Zakljucak: Prednosti reznjeva su brza i laka disekcija, debljina i kvalitet reznja kao i izostanak zrtvovanja glavnih arterija potkoljenice, dok su nedostaci zrtvovanje senzitivnih nerava n. suralis ili n. saphenus, kao i donorni oziljak kod mlaih pacijenata nakon aplikacije slobodnog koznog transplantata. 125. REZULTATI REKONSTRUKCIJE POSTTRAUMATSKIH DEFEKATA KOZE POTKOLJENICE I STOPALA NA KLINICI ZA PLASTICNO-REKONSTRUKTIVNU HIRURGIJU KLINICKOG CENTRA BANJA LUKA Nikola Baros, Branko Despot, Sran Veselinovid, Miljan Petkovid, Drazan Erid* Klinika za plasticno-rekonstruktivnu hirurgiju, Klinicki centar Banja Luka; *Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Rekonstrukcija potkoljenice i stopala podrazumijeva pokrivanje tkiva zbog gubitka koze, a najcesdi uzrok je trauma. Rekonstrukcija defekta koze moze se obaviti primjenom koznog transplantata, u tacno odreenim slucajevima dobro vaskularizovane recipijentne regije, kombinacijom koznih transplantata i transpozicije misida, lokalnim, regionalnim ili slobodnim mikrovaskulanim reznjevima. Cilj: Utvrditi broj operisanih pacijenata, operativnih zahvata rekonstrukcije potkoljenice i stopala na Klinici za plasticno- rekonstruktivnu hirurgiju u opstoj anesteziji u periodu od 01. januara 2007. do 31. decembra 2011, te procijeniti postignute rezultata. Metodologija: Podaci su dobijeni iz arhive Klinike za plasticno-rekonstruktivnu hirurgiju Klinickog centra Banja Luka i statisticki obraeni.

50

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Rezultati: U posljednje cetiri godine broj operisanih traumatskih povreda sa ekstenzivnim defektom koze potkoljenice i stopala je u porastu. Ukupan broj operacija bio je 134, a najvedi broj operacija (38) obavljen je u 2010. Najvedi broj operisanih je starosne dobi preko 60 godina (43 pacijenta). Od ukupnog broja operisanih 72% su muskaraci, a povrede su cesde na lijevoj nozi (77 pacijenata). Najcesde je korisden kozni autotransplantat, a od 19 peteljkastih reznjeva, 17 je bio suralni rezanj. Zakljucak: Na Klinici za plasticno-rekonstruktivnu hirurgiju Klinickog centra Banja Luka, uspjesno je operisan znacajan broj postraumatskih defekata koze potkoljenice i stopala. Funkcionalni rezultati poslije ucinjenih operacija su dobri, a postoperativne komplikacije, hematom, usporeno zarastanje rana, parcijalna ili totalna nekroza reznja veoma su rijetke. 126. ZBRINJAVANJE TRAUMATSKIH AMPUTACIJA PRSTIJU SAKE U HITNOJ HIRURSKOJ AMBULANTI KLINICKOG CENTRA U BANJOJ LUCI Miljan Petkovid, Branko Despot, Nikola Baros, Sran Veselinovid, Drazan Erid* Klinika za plasticno-rekonstruktivnu hirurgiju, Klinicki centar Banja Luka; *Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Traumatske amputacije prstiju sake su vrlo ceste i iziskuju poseban tretman zbog same uloge koju prsti imaju u funkciji sake. Nakon obrade kraja povrijeene kosti, posebno povrede palmarne strane vrha prsta sa eksponiranom falangom, defekt se mora rijesiti primjenom jednog od lokalnih reznjeva. Cilj: Utvrditi broj operisanih pacijenata, nivo traumatske amputacije, primjenu lokalnog reznja pri pokrivanju kostanog defekta kod operisanih pacijenata u Hitnoj hirurskoj ambulanti Klinickog centra Banja Luka tokom 2010. godine, te prikazati rezultate lijecenja. Ispitanici i metode: Podaci su prikupljeni iz medicinske arhive Hitne hirurske ambulante Klinickog centra Banja Luka. Tokom 2010. godine bila su 144 pacijenta sa traumatskom amputacijom prstiju sake, a najvedi broj je bio muskaraca (120 pacijenata). Rezultati: Najvise operacija (48) je obavljeno u cetvrtom trimestru 2010. godine. Najvedi broj (61) operisanih pacijenata bio je stariji od 50 godina. Cesde su bile traume na lijevoj saci (kod 87 pacijenata). Najcesde amputirani prst, bez obzira na nivo amputirane falange, je tredi prst (u 47 slucajeva), a najcesde korisdeni rezanj je V-Y Atasoy rezanj. Zakljucak: Tokom 2010. godine, u Hitnoj hirurskoj ambulanti Klinickog centra Banja Luka obavljen je zavidan broj traumatskih amputacija prstiju sake u jednogodisnjem periodu. Funkcionalni rezultati poslije 51

ucinjenih operacija su zadovoljavajudi, a postoperativne komplikacije, pojava hematoma, neurinoma, usporenog zarastanja rane, parcijalne ili totalne nekroze reznja bile su veoma rijetke. 127. REKONSTRUKTIVNE METODE U RJESAVANJU MEKOTKIVNIH DEFEKATA GRUDNOG KOSA Drazan Erid, Milomir Ninkovid*, Sinisa Kojid**, Maksim Kovacevid, Nenad Lalovid Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo; *KMB Klinika za plasticnu i rekonstruktivnu hirurgiju Bogenhausen, Minhen, SR Nemacka; **Opsta bolnica ,,ST Medica", Beograd Cilj: Prikazati rezultate rjesavanja mekotkivnih defekata grudnog kosa nakon traume, ekscizija egzulcerantnih karcinoma dojke i malignih tumora koze. Metode: U lijecenju defekata grudnog kosa kod 55 pacijenata na Odsjeku za plasticnu hirurgiju Klinika i bolnickih sluzbi u Foci u periodu od 2006. do 2010. godine, primijenjeni su neki od lokalnih koznih reznjeva, peteljkastih fasciokutanih i muskulokutanih reznjeva (latissimus dorsi rezanj, pectoralis major rezanj). Rezultati: Reznjevi su prihvadeni bez vedih komplikacija kod 49 pacijenata. Kod tri pacijenta su se stvorili seromi na leima prilikom odizanja latissimus dorsi reznja, kod jednog pacijenta se javila infekcija reznja, dok se kod dva pacijenta javila marginalna nekroza reznja koja je rijesena svakodnevnim previjanjem, uz sekundarno zarastanje. Velicina reznjeva je bila od 3x3 do 16x10 cm. Zakljucak: Mekotkivne defekte grudnog kosa mogude je zatvoriti razlicitim reznjevima vodedi racuna o osnovim rekonstruktivnim principima. Za male i umjerene defekte se koriste lokalni kozni reznjevi, dok se za vede defekte koriste fasciokutani, perforator, misidni i muskulokutani reznjevi. 128. OPERATIVNI TRETMAN VARIKOZITETA POVRSNIH VENA DONJIH EKSTREMITETA Dalibor Potpara, Radmil Marid, Nenad Lalovid, ore Veljovid, Slaana Skrba* Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo; *Medicinski fakultet Foca Uvod: Prosirenje povrsnog venskog sistema donjih ekstremiteta je oboljenje sa velikom zastupljenosdu u opstoj populaciji. Prema podacima SZO oko 30% populacije pati zbog razlicitih problema sa venama. Tretman vanjskih varikozitata moze biti konzervativni i operativni.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Cilj: Pokazati zastupljenost pojedinih operativnih tehnika u lijecenju venskih varikoziteta donjih ekstremiteta obavljenih u Hirurskoj klinici Klinika i bolnickih sluzbi Foca, Klinickog centra Istocno Sarajevo od 1. januara do 31. decembra 2010. Materijal i metode: Istrazivanjem je obuhvadeno 87 pacijenata, koji su operisali prosirene vene donjih ekstremiteta. Korisdena je dostupna medicinska dokumentacija. Rezultati: Ucesde pojedinih operativnih zahvata bila je: striping VSM sa ekstirpacijom varikoziteta u 76% slucajeva, striping VSM sa ekstirpacijom varikoziteta i ligaturom insuficijentnih perforatornih vena u 12%, ligatura usda VSM u 2%, ligatura usda VSP u 1% i ekstirpacija varikoziteta u 9%. U 60% operisanih korisdena je neka od tehnika regionalne anestezije. Zakljucak: Najcesde korisdena operativna tehnika u tretmanu povrsnih venskih varikozitata donjih ekstremiteta bio je striping VSM sa ekstirpacijom varikoziteta. Hirurski tretman pokazao se kao dobar nacin lijecenja u prevenciji venskih ulkusa. 129. ISKUSTVA U PRIMJENI REGIONALNE ANESTEZIJE U KLINIKAMA I BOLNICKIM SLUZBAMA FOCA ore Veljovid, Sanja Marid, Milivoje Dostid, Dalibor Potpara, Borko Davidovid Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Regionalna anestezija je vrsta anestezije kojom se vrsi reverzibilni prekid prenosenja impulsa kroz nervna vlakna aplikacijom lokalnog anestetika. Pogodna je kod kardioloskih pacijenata, koji su hemodinamski nestabilni i pacijenata sa oboljenjima respiratornog sistema uz adekvatnu preoperativnu procjenu anesteziologa. Regionalna anestezija se dijeli na centralne neuroblokove (spinalnu i periduralnu anesteziju) i periferne blokove. Cilj: Prikazati zastupljenost regionalne anestezije u 2010. godini u Klinikama i bolnickim sluzbama Foca. Ispitanici i metode: Ispitivanjem su obuhvadeni pacijenti koji su primili regionalnu anesteziju u 2010. godini. Rezultati: Ukupan broj pacijenata koji su dobili anesteziju u navedenom periodu je 1.877. Regionalnu anesteziju su dobila 432 pacijenta (23%). Spinalnu anesteziju je dobilo 214 (49,5%), periduralnu 74 (17,13%), periferni blok 86 (19,91%) i regionalnu intravensku 58 (13,43%) pacijenata. Zakljucak: Veliki broj operacija radi se u regionalnoj anesteziji. Prednosti u odnosu na opstu anesteziju su budnost pacijenta u toku operativnog zahvata i ublazen je negativni stresni odgovor na operaciju. S obzirom na mali broj apsolutnih kontraindikacija, regionalna anestezija moze uz adekvatnu preoperativnu pripremu i premedikaciju da se koristiti kod oko 30% zahvata. 52

130. INFEKCIJA HIRURSKE RANE Helena Marid, Sanja Marid, Drazan Erid, Rada Mrgud, Bojan Kujundzid* Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo; *Medicinski fakultet Foca Cilj: Odrediti uzrocnike infekcije hirurske rane sa posebnim osvrtom na stepen osjetljivosti izolovanih mikroorganizama na antibiotike prema antibiogramu. Materijal i metode: Istrazivanje je provedeno na odjeljenju Hirurgije i Hirurske intezivne njege Klinika i bolnickih sluzbi u Foci tokom 2010. godine. Korisdena je dostupna medicinska dokumentacija. Bakterije su izolovane iz briseva rane, identifikovane i za svaku je uraen antibiogram. Rezultati: Od 211 obraenih briseva, 37 (17,54%) je bilo sterilno, dok su u ostalim utvrene bakterije (174 brisa, 82,46%). Najcesde je izolovan Pseudomonas spp. (54 uzorka, 31,03%) i Staphylococcus aureus (42 uzorka, 24,14%). Najvedu rezistenciju na cefalosporine imao je Pseudomonas spp, a zatim Klebsiella spp. Zakljucak: Kod velikog broja izolata uocena je rezistencija, sto namede potrebu daljeg pradenja rezistencije u cilju izbora najefikasnijeg terapijskog sredstva. Neophodan je timski rad medicinskog osoblja uz stalni nadzor i kontrolu, te primjena svih poznatih mjera s ciljem sprecavanja nastanka infekcije hirurske rane. 131. KRVNE GRUPE: DA LI SE STA PROMIJENILO? Ana Macura, Marija Cvjetkovid* Zavod za transfuzijsku medicinu Republike Srpske, Sluzba Prijedor, *Sluzba Gradiska Uvod: Krvne grupe su genetski determinisane bioloske karakteristike, nepromjenljive tokom zivota. ABO i Rhesus sistem je najznacajniji od svih poznatih krvnogrupnih sistema. Iako otkrivene tek pocetkom proslog vijeka, postale su osnova transfuzijske medicine i primjene krvi kao lijeka u klinickoj praksi. Cilj: Prikazati zastupljenost i podudarnost krvnogrupnog sistema ABO i Rhesus na podrucjima koje pokrivaju Opste bolnice Prijedor i Gradiska, te uporediti rezultate sa vrednostima iz literature. Materijal i metode: Odreivanje antigena i antitijela eritrocitnih krvnogrupnih sistema obavljeno je po uputstvima autora metode, a uz upotrebu materijala i opreme proizvoaca testova. Ispitivanje je obavljeno iz uzorka venske krvi u tecnoj sredini, sa monoklonskim antitijelima, dva razlicita proizvoaca.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Rezultati: U Zavodu za transfuzijsku medicinu Republike Srpske, Sluzba Prijedor, u periodu od 1. januara 2007. do 31. decembra 2009. odreene su krvne grupe ABO i Rh-D sistema kod 9.728 osoba, a u sluzbi Gradiska testirano je 9.226 osoba. Odstupanje od referentne vrijednosti za krvnu grupu O u sluzbi Prijedor iznosi +0,75%, a u sluzbi Gradiska -1,53%. Sto se tice krvne grupe A obje sluzbe imaju odstupanje od referentnih vrijednosti za 2,73% (Prijedor) i 1,38% (Gradiska). Kod krvne grupe B, obje sluzbe imaju vedu zastupljenost od referentne vrijednosti za 1,73% Prijedor i 2,92% Gradiska. Vrijednost AB krvne grupe pokazuju u obe sluzbe odstupanje od 0,2%, tako da ih mozemo smatrati identicnim. Zakljucak: Nakon obrade podataka o zastupljenosti krvnih grupa ABO sistema u toku tri godine vidljivo je da je zastupljenost u obje regije gotovo identicna, a razlika je zanemarljiva. U prijedorskoj regiji O krvna grupa je cesda za 2,8%, a u gradiskoj regiji krvna grupa A je cesca za 1,35%. Rh-D negativnih osoba na podrucju obje regije ima 18,79%, a prema referentnim vrijednostima je 15,50%. Rh-D pozitivnih osoba na podrucju obje regije ima 81,21%, a prema referentnim vrijednostima iznosi 84,49%. 132. FENOTIPIZACIJA Rh NEGATIVNIH OSOBA Snezana Gegid, Daliborka Trisid Zavod za transfuzijsku medicinu Republike Srpske, Sluzba Bijeljina Uvod: Rh sistem krvnih grupa je kompleksan sistem od oko 50 antigena. Rh antigeni koji se odreuju fenotipizacijom su: D, c, C, e, E. Oni su odgovorni za nastanak klinicki znacajnih antitijela. Cilj:Prikazati zastupljenost Rh fenotipova kod Rh negativnih trudnica i davalaca krvi (DK) u Zavodu za transfuzijsku medicinu Republike Srpske, Sluzba Bijeljina. Materijal i metode: Analizirana je venska krv 3.117 Rh negativnih osoba, od cega 2.112 trudnica i 1.005 DK. Svima je fenotipiziran antigen: c, C, e, E. Metod koji je korisden je seroloska reakcija direktne hemaglutinacije u epruveti i pomodu gel metode u ID karticama, DiaMed. Korisdeni su monoklonski antiserumi: monoGnost: antiCDE, anti-c, anti-C, anti-e, anti-E. Rezultati: Analiza je pokazala da su procenti zastupljenosti kod trudnica i DK bijeljinske regije slicni, tako da zajednicki rezultati glase: fenotip ccddee 91,94%, Ccddee 6,87%, ccddEe 0,68%, CCddee 0,41%, CcddEe 0,10%, dok fenotip ccddEE nije detektovan. Zakljucak: Najvedu zastupljenost ima fenotip ccddee i iznosi 91,94%, a najmanju CcddEe od 0,10%. Ispitivanje pomenutih antigena vrsi se radi sprecavanja aloimunizacije i dijagnostikovanja hemolizne bolesti novoroenceta. Odvajanjem sluzbi za transfuziju od 53

bolnica i formiranjem jedinstvene Sluzbe za transfuzijsku medicinu Republike Srpske, standardizovane su procedure i uvedene nove, kao sto je fenotipizacija svih Rh negativnih lica, ukljucivsi i primaoce krvi. 133. NAJCESDI RAZLOZI ZA ODBIJANJE DAVALACA KRVI Snezana Gegid, Dragana Vojnovid Zavod za transfuzijsku medicinu Republike Srpske, Sluzba Bijeljina Uvod: Prije svakog davanja krvi, davaocu krvi (DK) odreuje se nivo hemoglobina (Hb) u krvi i vrsi fizikalni pregled. DK moze biti odbijen privremeno ili trajno, sto je u Republici Srpskoj regulisano pravilnikom i standardizovano u svim sluzbama transfuzijske medicine. Cilj: Prikazati najcesde razloge za odbijanje davalaca krvi, utvrditi ucestalost, pol i starost DK, broj davanja i mjesto uzimanja krvi. Ispitanici i metode: Analizirani su DK, koji su se javili u Sluzbu Bijeljina ili mobilnim ekipama na podrucju opstine Bijeljina. Ispitivan je period od 2006. do 2010. godine. Nivo hemoglobina u krvi odreivan je koristedi dvije metode: orijentaciono sa bakar-sulfatom specificne tezine 1,052 i 1,055 i pomodu hemoglobinometra. Pregled DK sastojao se od uzete anamneze (i/ili upitnika) i fizikalnog pregleda. Rezultati: Ispitano je 15.479 DK u periodu od 5 godina, od cega je odbijeno 2.325 (15,02%). Najcesdi razlozi su: nizak Hb (58,58%), upale (10,80%), arterijska hipotenzija (7,05%), srcane smetnje (5,60%) i arterijska hipertenzija (3,74%). Zakljucak: Najcesdi razlozi odbijanja DK u Sluzbi Bijeljina je nizak nivo hemoglobina. Standardizacijom procedura davanja krvi i usaglasavanjem kriterijuma za odbijanje, uvoenjem upitnika i hemoglobinometrije, povedan je broj odbijenih. 134. INTRAOPERATIVNO SPASAVANJE KRVI U ZAVODU ZA TRANSFUZIJSKU MEDICINU REPUBLIKE SRPSKE Dobrila Udovicid, Biljana Jukid, Sandra Mitrovid, Veselka Dejid, Gordana Guzijan Zavod za transfuzijsku medicinu Republike Srpske, Sluzba Banja Luka Uvod: Zavod za transfuzijsku medicinu Republike Srpske nabavio je aparat za intraoperativno spasavanje krvi 2009. godine. Aparatom za intraoperativno spasavanje krvi se prikuplja autologna (sopstvena) krv koja se reinfunduje istom pacijentu za razliku od alogene krvi

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

koja se bolesniku transfunduje od drugih osoba, odnosno davalaca krvi. Cilj: Prikazati prednosti korisdenja aparata za intraoperativno spasavanje krvi. Materijal i metode: Planirano je da se aparat koristi u saradnji sa klinikama Klinickog centra Banja Luka i to kod operacija u vaskularnoj hirurgiji, ortopediji i drugim granama, kada se ocekuje vedi gubitak krvi. Aparat je automatizovan, koriste se setovi razlicite velicine zvona zavisno od ocekivanog krvarenja (125 mL, 175 mL i 225 mL). Ovaj aparat je korisden uglavnom u sali za vaskularnu hirurgiju kod operacija aneurizme abdominalne aorte. Rezultati: U periodu od 2009. do 2010. godine uraeno je 19 procedura intraoperativnog spasavanja krvi. Minimalna kolicina opranih eritrocita je od 132 mL, a maksimalana 2.230 mL u slucaju rupture abdominalne aorte. U toku reinfuzije opranih eritrocita nisu primijedene kardiovaskularne komplikacije, ni poremedaji koagulacije. Zakljucak: Metoda intraoperativnog spasavanja krvi je izuzetno sigurna, pouzdana, kako za operatera, tako i za pacijenta, a smanjen je rizik od svih komplikacija koje nosi primjena alogene transfuzije krvi. 135. POCETNA ISKUSTVA U PRIMJENI AUTOMATIZOVANE METODE U PRETRANSFUZIJSKOM ISPITIVANJU Biljana Jukid, Sandra Mitrovid, Bozana Selak ukelid, Branka Raljid, Gordana Guzijan Zavod za transfuzijsku medicinu Republike Srpske, Sluzba Banja Luka Uvod: Tehnika aglutinacije u gelu je savremena metoda koja ima brojne prednosti, kao sto su: smanjena kolicina krvi koja je potrebna za imunoserolosku dijagnostiku, automatsko citanje rezultata na ID karticama i mogudnost fotografisanja i arhiviranja podataka u kompjuteru. Kod ove metode smanjena je mogudnost greske, kao i bolji kvalitet rada uz maksimalnu osjetljivost procedure. Metoda omogudava otkrivanje imunih antieritrocitnih antitijela u uzorku pacijenta, cak i u slucaju starih senzibilizacija sa niskim titrom antitijela koje bi promakle u klasicnom radu u epruveti, tako da takvi pacijenti dobijaju antigen-negativne eritrocite za transfuziju (tj. tipiziranu krv) i na taj nacin se prevenira svaka, bilo primarna ili sekundarna, aloimunizacija (senzitizacija). Cilj: Prikazati pocetna iskustva u primjeni automatizovane metode u pretransfuzijskom ispitivanju. Materijal i metode: Retrospektivno su analizirani podaci dobijeni testiranjem na aparatu Swing Twin Sampler koji je uvezan sa Banjo reader Maestro Master Softverom (DiaMed, Svajcarska) tokom 2010. godine. Korisdena je metoda aglutinacije u gelu na ID DiaMed karticama. 54

Rezultati: U 2010. godini su gel metodom uraene na ID karticama 5.797 krvnih grupa ABO i Rh sistema, 6.077 DAT, 5.675 IAT i 9.281 testova kompatibilnosti. Zakljucak: Automatizacija u pretransfuzijskom ispitivanju primjenom metode aglutinacije u gelu znatno povedava sigurnost u radu, umanjuje subjektivnost u interpretaciji rezultata, omoguduje visoku senzitivnost i standardizaciju pretransfuzijskih ispitivanja, a sve u svrhu bezbjedne transfuzije krvi. 136. UCESTALOST ARTEFICIJALNIH ABORTUSA KOD PACIJENTKINJA DOMA ZDRAVLJA U BANJOJ LUCI Suzana Savid, Gordana Tesanovid, Kosana Stanetid, Aleksandra Guzvid Dom zdravlja Banja Luka Uvod: Arteficijalni abortus predstavlja namjeran prekid trudnode koji se zavrsava smrdu embrija ili fetusa. Od 210 miliona trudnoda svake godine oko 22% zavrsi namjernim prekidom trudnode. Cilj: Utvrditi ucestalost arteficijalnih i spontanih abortusa i poroaja po starosnim grupama, kao i razloge za arteficijalni abortus. Ispitanice i metode: Ispitivanje je provedeno u dvije ambulante porodicne medicine i dvije konsultativnospecijalisticke ginekoloske ambulante u Domu zdravlja Banja Luka od 1. januara do 30. aprila 2008. Podaci su prikupljani anketiranjem. Rezultati: Ispitivanjem je obuhvadeno 110 ispitanica, zivotne dobi od 18 do 45 godina. U starosnoj grupi od 35 do 45 godina zabiljezen je najvedi procenat 76% poroaja, 70% arteficijalnih abortusa i 50% spontanih abortusa. U starosnoj grupi 25-34 godine najvedi procenat 46,15% su bili spontani abortusi, 26,66% arteficijalni abortusi i 20,51% poroaji. U starosnoj grupi od 18 do 24 godine najvedi procenat 3,84% su bili spontani abortusi, 3,33% arteficijalni abortusi i 2,56% poroaji. Prekinut snosaj je u 30% slucajeva korisden metod kontracepcije, intrauterina spirala u 28%, prezervativi u 25%, upotreba kontraceptivnih pilula u 11%, po 3% za upotrebu dijafragme i spermicidne kreme. Los socioekonomski status bio je razlog za arteficijalni abortus u 25,63% slucajeva, nepostojanje zelje za vise djece u 23,81%, nedostatak podrske partnera u 18,36%, lose zdravstveno stanje u 6,60% i drugi razlozi u 25,60% slucajeva. Zakljucak: Broj arteficijalnih abortusa kod zena u reproduktivnoj dobi je visok, te je neophodno primijeniti edukativne programe radi smanjenja arteficijalnih i spontanih abortusa, povedanja broja poroaja, pravilnog planiranja trudnode i adekvatne upotrebe kontraceptivnih sredstava.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

137. ISKUSTVA U LIJECENJU POLICISTICNOG OVARIJALNOG SINDROMA PRIMJENOM METFORMINA Vladimir Cancar, Olivera Cancar, Radoslavka Lecid, Marijana Kovacevid, Dragana Jokanovid Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Policisticni ovarijalni sindrom (PCOS) je multisistemski metabolicko-endokrini i reprodukcijski poremedaj. PCOS je najcesda endokrina bolest zena u reproduktivnom dobu. Patogeneza ove bolesti je jos nedovoljno poznata, a najvjerovatnije je multifaktorijalna. U klinickoj slici dominiraju gojaznost, amenoreje i oligomenoreje, infertilitet (75-85%). Povedna je incidenca kardiovaskularnih, te sederne bolesti. Metformin u lijecenju PCOS zauzima znacajno mjesto, a kljucna uloga je dokazana u lijecenju infertiliteta zahvaljujudi njegovom dejstvu na snizavanje insulinske rezistencije, stimulaciju ovulacije, te redukciju ranih i ponovljenih pobacaja. Cilj: Pokazati vlastita iskustva u primjeni metformina u lijecenju infertiliteta kod bolesnica sa PCOS. Ispitanice i metode: Pradena je grupa od 12 pacijentkinja oboljelih od PCOS kojima je u terapiju uveden metformin s ciljem lijecenja infertiliteta. Praden je efekat terapije nakon 6 i 12 mjeseci od uvoena (tjelesna masa, oligo- i amenoreja, testovi ovulacije, LH/FSH odnos, testosteron, hirzutizam skor). Rezultati: Terapijom metforminom kod PCOS postignut je znacajan pad tjelesne mase, LH/FSH odnosa, a uspostavljeni su ovulatorni menstrualni ciklusi. Ostvareno je sedam trudnoda, od kojih je u dva slucaja doslo do spontanog pobacaja. Zakljucak: Metformin zauzima znacajno mjesto u lijecenju infertiliteta kod pacijentkinja oboljelih od PCOS. 138. UCESTALOST CARSKOG REZA U GINEKOLOSKO-AKUSERSKOM ODJELJENJU OPSTE BOLNICE U DOBOJU U PERIODU OD 1996. DO 1998. I OD 2008. DO 2010. GODINE Zlatan Markovid, Radenka Markovid* Ginekolosko-akusersko odjeljenje, Opsta bolnica Doboj; *Dom zdravlja Doboj Uvod: Carski rez se izvodi zbog apsolutnih, relativnih i prosirenih indikacija. Nekad je indikacija za carski rez problem koji ima majka, a nekad problem ploda, ili problem i majke i ploda. Carski rez podrazumijeva operativni nacin zavrsavanja poroaja. Nesporno je da se u posljednje vrijeme sve vedi broj poroaja zavrsava carskim rezom.

Cilj: Prikazati da li je doslo do povedanja broja carskih rezova u periodu od 2008. do 2010. u odnosu na period od 1996. do 1998. godine i koji su mogudi uzroci. Materijal i metode: Podaci su dobijeni iz istorija bolesti i iz operativnog protokola Ginekolosko-akuserskog odjeljenja Opste bolnice ,,Sveti apostol Luka" Doboj za period od 1996. do 1998. i od 2008. do 2010. godine. Podaci o carskim rezovima su razvrstani po: indikacijama, ucestalosti broja u odnosu na ukupan broj poroaja. Rezultati: Najvedi broj carskih rezova raen je zbog Status post sectio Caesarea, Distocio cervicis uteri i Inertio uteri. Ostale cesde indikacije su bile: Asphyxio foeti in uteri imminenes, Disproportio cephalopelvina i Presentatio pelvina. Procenat carskih rezova, u odnosu na ukupan broj poroda, u postratnom periodu od 1996. do 1998. godine bio je oko 7%, a deset godina kasnije 24%. Zakljucak: Evidentno je da danas postoji nagli porast poroaja operativno zavrsavanih carskim rezom, skoro cetiri puta vise. 139. UCESTALOST EKSTRAUTERINIH TUBARNIH TRUDNODA U GINEKOLOSKO-AKUSERSKOM ODJELJENJU OPSTE BOLNICE DOBOJ Jadranka Milicid uranovid, Radivoje Katanid, Gordana Sredanovid, Aleksandar Panid Ginekolosko-akusersko odjeljenje, Opsta bolnica Doboj Uvod: Ucestalost ekstrauterinih trudnoda se krede oko 1% sa tendencijom porasta, pogotovo u zemljama sa cestim pelvicnim inflamatornim oboljenjima kod zena. Veda incidencija je kod zena sa problemom steriliteta. Oko 75% ekstrauterinih trudnoda se dijagnostikuje u prvih 12 nedjelja gestacije. Mogu da se jave u toku cijelog repoduktivnog perioda, a najcesde su kod zena od 20. do 29. godine zivota. Cilj: Prikazati broj ekstrauterinih tubarnih trudnoda u Ginekolosko-akuserskom odjeljenju Opste bolnice ,,Sveti apostol Luka" u Doboju u periodu od 01. januara 2008. do 31. decembra 2010. u odnosu na ukupan broj operisanih pacijentkinja i u odnosu na ukupan broj poroaja. Ispitanice i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 35 pacijentkinja koje su u ispitivanom periodu primljene na Odjeljenje pod dijagnozom Graviditas extrauterina. Podaci su dobijeni iz istorija bolesti. Sve su na prijemu imale karakteristican trijas simptoma: amenoreju, iregularno vaginalno krvarenje i bol u donjim partijama abdomena. Svim pacijentkinjama je odmah na prijemu uraen test na trudnodu, ginekoloski i ultrazvucni pregled, punkcija Douglasovog prostora i osnovni laboratorijski testovi. Rezultati: Zbog tubarne trudnode operisano je 35 (1,84%) pacijentkinja (35/1.900). Ucestalost tubarnih trudnoda u 55

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

odnosu na ukupan broj poroaja u istom periodu je 0,74% (35/4.717). U starosnoj grupi od 20. do 30. godine zivota bilo je 45,7% pacijentkinja. Sve su operisane kao hitni slucajevi. Uraeno je 30 salpingektomija i 5 adneksektomija. Prije 12. nedjelje gestacije dijagnostikovano je 85,7% tubarnih trudnoda. Kod 5,7% pacijentkinja je to bila ponovljena tubarna trudnoda. Kod jedne pacijentkinje je uraena i apendektomija. Zakljucci: Ucestalost ekstrauterine tubarne trudnode na Ginekolosko-akuserskom odjeljenju odgovara onoj opisanoj u dostupnoj literaturi. Ekstrauterina tubarna trudnoda je urgentno ginekolosko stanje generativne dobi i potrebno ga je dijagnostikovati sto ranije. 140. UCESTALOST PRIJEVEREMENE I PRETERMINSKE PRIJEVREMENE RUPTURE PLODOVIH OVOJA U GINEKOLOSKO-AKUSERSKOM ODJELJENJU OPSTE BOLNICE U DOBOJU U 2008. GODINI Jadranka Milicid uranovid, Radivoje Katanid, Gordana Sredanovid, Dragana Radid Prodanovid, Mladen Milicevid Ginekolosko-akusersko odjeljenje, Opsta bolnica Doboj Uvod: Prevremeno prsnude plodovih ovojaka (PROM) odnosi se na disrupciju plodovih ovoja prije zapocinjanja uterinih kontrakcija nakon navrsenih 37 nedjelja gestacije (NG), dok se preterminsko prevremeno prsnude plodovih ovoja odnosi na prsnude plodovih ovoja prije navrsenih 37 NG i najcesdi je uzrok prevremenih poroda (PPROM). Ucestalost PROM je oko 10%, a PPROM izmeu 2% i 4%. Uzroci su brojni i smatra se da je infekcija vazan etioloski faktor. Cilj: Prikazati ucestalost PROM i PPROM na Ginekoloskoakuserskom odjeljenju Opste bolnice Doboj u 2008. godini u odnosu na ukupan broj poroaja. Pacijentkinje i metode: Istrazivanje je uraeno u Ginekolosko-akuserskom odjeljenju Opste bolnice Doboj za 2008. godinu. Podaci su korisdeni iz istorija bolesti i protokola Odjeljenja. Sve trudnice u klinickoj slici su imale oticanje plodove vode i odsustvo kontrakcija. Porodilje su razvrstane prema paritetu, terminu i nacinu zavrsavanja poroda. Rezultati: Ukupan broj poroaja u 2008. godini bio je 1.545, a kod 164 porodilje utvrena je dijagnoza PROM i PPROM. PPROM se javio kod 1,81% porodilja, a PROM kod 8,8%. U odnosu na paritet najvise su zastupljene prvorotke sa 52,4%, a drugorotke sa 31%. Latentni period do pojave regularnih kontrakcija uterusa kod 54,8% porodilja trajao je krade od 6 sati, a samo kod 14,6% porodilja duze od 24 sata. Poroaj je kod 132 porodilje zavrsen vaginalno, a kod 32 operativno. Apgar skor u prvoj minuti je kod 53,6% novoroencadi bio 9, a nakon 5 minuta kod 68,2%. Tjelesna masa kod 36% novoroencadi je bila izmeu 3.000 i 3.500 g, kod samo 56

jednog ispod 2.000 g, a kod 7 iznad 4.000 g. Nije bilo perinatalnog mortaliteta u ovom periodu. Zakljucci: Zastupljenost PPROM i PROMa u Ginekoloskoakuserskom odjeljenju Opste bolnice Doboj odgovara podacima iz literature. Vaginalni poroaj je put izbora. Intenzivan nadzor majke i fetusa kod PPROM i PROM je neophodan. 141. CITOLOSKI SKRINING KARCINOMA GRLIDA MATERICE Jadranka Milicid uranovid, Radivoje Katanid, Zlatan Markovid, Gordana Stajid Jerinid Opsta bolnica Doboj Uvod: Tacnu ucestalost premalignih lezija (CIN-a) nije mogude odrediti, jer CIN nije bolest koja se prijavljuje. U svijetu se godisnje otkrije oko 50 miliona slucajeva CIN. Prevalenca CIN I i CIN II ima vrh od 2,6% kod zena od 25. do 29. godina, a nakon 50. godine se smanjuje na 0,9%. Cilj: Odrediti senzitivnost, specificnost i pozitivnu prediktivnu vrijednost eksfolijativne citologije u odnosu na patohistoloske nalaze ciljane biopsije grlida materice kao referentne metode. Ispitanice i metode: Istrazivanjem je obuhvadeno 250 zena u Konsultativno-specijalistickoj ginekoloskoakuserskoj sluzbi Doma zdravlja Doboj u periodu od 1999. do 2004. godine. Kod svake zene je uraen jedan ili vise citoloskih i kolposkopskih pregleda, a u slucaju suspektnih i patoloskih nalaza uraena je ciljana biopsija grlida u Sluzbi za ginekologiju i akuserstvo Opste bolnice Doboj. Podaci su uzimani iz ginekoloskih kartona Doma zdravlja i iz arhive Sluzbe za ginekologiju i akusertvo i Sluzbe za patoanatomiju Opste bolnice Doboj. Ispitanice su razvrstane prema zivotnoj dobi, citoloskim i patohistoloskim nalazima ciljane biopsije grlida materice. Rezultati: U ukupnom broju, ispitanice starosti od 26. do 50. godine zivota predstavljaju 80,8% uzorka, sto ga cini odgovarajudim za ispitivanje. Kod 44% ispitanica citoloski nalaz je bio negativan, a u 54% je bio suspektan (Papa III A 52,4%, Papa III B 1,6%), sto odgovara podacima iz literature. Kod 45% ispitanica pri patohistoloskoj analizi uzetih isjecaka sa grlida materice dijagnostikovan je hronicni cervicitis. CIN II je naen kod 28,4% ispitanica, CIN III/CIS u 10,4%, te invazivni karcinom u 2,8%. Utvrena je senzitivnost citoloskog nalaza 0,84, specificnost 0,42, a pozitivna prediktivna vrijednost 0,69. Zakljucak: Najvedi procenat benignih delijskih promjena u patohistoloskim nalazima nakon ciljane biopsije grlida ukazuje na visok procenat lazno pozitivnih citoloskih nalaza u III A grupi i nemogudnost diferenciranja laksih lezija od upalnih promjena. Eksfolijativna citologija je efikasna skrining metoda.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

142. KORELACIJA PATOHISTOLOSKIH NALAZA NAKON CILJANE BIOPSIJE I KONIZACIJE GRLIDA MATERICE Jadranka Milicid uranovid, Radivoje Katanid, Zlatan Markovid, Aleksandar Panid, Jovanka Zovko Perid Opsta bolnica ,,Sveti apostol Luka" Doboj Uvod: Konacna dijagnoza sumnjive promjene na grlidu materice postavlja se nakon ciljane biopsije na osnovu patohistoloskih nalaza, koji su osnova za primjenu terapije. Cilj: Utvrditi vezu izmeu patohistoloskih nalaza nakon ciljane biopsije i konizacije na grlidu materice. Ispitanice i metode: Istrazivanje je provedeno u Domu zdravlja i Opstoj bolnici ,,Sveti apostol Luka" Doboj u periodu od 1999. godine do 2004. godine. Istrazivanjem je obuhvadeno 250 pacijentkinja. Nakon biopsije grlida materice, konizacija je uraena kod 97 pacijentkinja (39%). Zbog CIN II (cervikalna intraepitelna lezija II stepena) konizacija je raena kod 73%, a zbog CIN III/CIS kod 27% pacijentkinja. Podaci su korisdeni iz ginekoloskih i kolposkopskih kartona Konsultativno-specijalisticke ginekolosko-akuserske sluzbe Doma zdravlja i iz arhive Sluzbe za patolosku anatomiju i Sluzbe za ginekologiju i akuserstvo Opste bolnice u Doboju. Sve pacijentkinje su imale uraen citoloski nalaz, koloposkopski pregled i ciljanu biopsiju grlida materice. Rezultati: Citoloski nalazi su kod 54% (135) pacijentkinja bili suspektni. PAPA III A grupe je bio zastupljen sa 52,4%, a PAPA III B sa 1,6%. Nakon biopsije grlida materice kod 45% pacijentkinja patohistoloskom analizom uzetih isjecaka dijagnostikovan je hronicni cervicitis, CIN II je utvren kod 28%, CIN III/CIS kod 10%, a invazivni karcinom kod 2,8%. Nakon konizacije CIN II je dijagnostikovan kod 70% pacijentkinja, a CIN III/CIS kod 31%. Patohistoloski nalazi CIN II, dobijeni nakon biopsije, potvreni su konizacijom u 89% (63/71) slucajeva, dok je kod 11% slucajeva promjena bila tezeg stepena (CIN III/CIS). Nalazi CIN III/CIS, dobijeni nakon biopsije, potvreni su konizacijom u 85% slucajeva, a u 15% promjena je bila nizeg stepena, CIN II. Nije naena statisticki znacajna razlika u patohistoloskim nalazima nakon biopsije i konizacije grlida materice. Zakljucci: Veza izmeu patohistoloskih nalaza nakon ciljane biopsije i konizacije na grlidu materice je potvrena. Odstupanja patohistoloskih nalaza su minimalna, mada uzorci tkiva sa ulceracija i nekroza mogu biti neadekvatni za analizu. Na kvalitet dijagnosticke metode nije uticalo ni ucesde dvaju ili vise ginekologa. EPIDURALNA ANALGEZIJA KAO METODA OBEZBOLJAVANJA VAGINALNOG POROAJA Krsto Cancar, Vladimir Cancar Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo

143.

Uvod: Savremeni trend u akuserskoj praksi je maksimalno obezboliti poroaj. Istorijski gledano, u razlicitim kulturama i civilizacijama, razliciti polozaji porodilje tokom procesa raanja imali su za cilj obezboljavanje poroaja. Danasnje metode analagezije u toku poroaja mogu biti najrazlicitije nemedikamentne i medikamentne metode. Posebno mjesto zauzima epiduralna analgezija, koja se ved duzi niz godina primjenjuje u savremenim svjetskim akuserskim centrima. U Republici Srpskoj, jos postoje razliciti stavovi i predrasude prema ovoj vrsti analgezije u poroaju. Indikacije, kontraindikacije i nezeljena dejstva su tacno definisani. Cilj: Pokazati da je primjena epiduralne analgezije metoda izbora u obezboljavanju poroajnog bola. Ispitanice i metode: Pradena je grupa od 8 porodilja kojima je primijenjena epiduralna anestezija tokom poroaja. Praden je efekat epiduralnog bloka, stanje fetusa, krvni pritisak porodilje, trajanje faze ekspulzije, trajanje poroaja, perinatalni ishod, komplikacije i nezeljena dejstva. Rezultati: Kod svih porodilja uspjesno je zavrsen poroaj uz odsustvo poroajnog bola i dobar perinatalni ishod. Zakljucak: Epiduralna anestezija je metoda izbora analgezije tokom poroaja. 144. UTICAJ PUSENJA DUVANA I INDEKSA TJELESNE MASE TRUDNICE NA POROAJNU MASU NOVOROENCETA Suzana Savid, Gordana Tesanovid, Kosana Stanetid, Biljana Mlaenovid, Ljubinka Milid Novid Dom zdravlja Banja Luka Uvod: Pusenje moze ozbiljno da ugrozi zdravlje ploda, smanjenjem nivoa kiseonika u krvnim sudovima posteljice, sa posljedicnim suzenjem disajnih puteva i smanjenjem disajnog kapaciteta pluda. Predvia se da de do 2020. pusenje uzrokovati smrt 2 miliona ljudi godisnje. Cilj: Ispitati uticaj pusenja i indeksa tjelesne mase u trudnodi na poroajnu masu novoroenceta. Ispitanice i metode: Istrazivanjem su obuhvadene 94 ispitanice. Istrazivanje je provedeno u ruralnoj ambulanti porodicne medicine Bocac u Domu zdravlja Banja Luka, od 1. januara 2006. do 31. jula 2009. Podaci su prikupljani iz zdravstvenih kartona trudnica. 57

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Rezultati: U starosnoj grupi od 15 do 19 godina bilo je njih 2,12%, u grupi 20 do 24 godine 29,78%, u grupi 25 do 29 godina 40,42%, u grupi 30 do 34 godine 19,16% i u grupi 35 do 39 godina 8,52% trudnice. U istrazivaju 63,83% ispitanica su bile nepusaci, 8,51% su prestale pusiti prije trudnode, a 27,66% su bile aktivni pusaci. Prosjecna masa novoroenceta majki nepusaca i majki koje su prestale pusiti prije trudnode je bila 3.695 grama, a majki pusaca 3.495 grama. U odnosu na duzinu pusackog statusa tjelesna masa novoroenceta iznosila je 3.733 grama kod majki koje su pusile manje od 5 godina, 3.652 grama sa pusenjem od 5 do 10 godina i 3.201 gram sa pusenjem duze od 10 godina. Prosjecna tjelesna masa novoroenceta za indeks tjelesne mase 2 majke od 18,5 do 25 kg/m je iznosila 3.495,3 grama, za 2 2 25 do 30 kg/m je iznosila 3.960 grama i vise od 30 kg/m 4.565 grama. Zakljucak: Pusenje i indeks tjelesne mase u trudnodi uticu na poroajnu tezinu novoroenceta. Trudnoda je izuzetna prilika da se savjetuje prestanak pusenja i odrzavanje normalnog indeksa tjelesne mase, jer je majci najznacajnije zdravlje djeteta. 145. ANTEPARTALNA MIOMEKTOMIJA Zeljko Pavlovid, Gordana Vukovid, Tanja Plesa Klinike i bolnicke sluzbe Kasindo, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Miomi materice su usko povezani sa hormonalnom aktivnosdu jajnika i sa zenskim reproduktivnim periodom. Hormonski su zavisni posebno od estrogena, koji stimulise rast mioma u prvom trimestru trudnode. Estrogen se uobicajeno smatra primarnim stimulusom za rast mioma. Uloga progesterona jos nije tacno razjasnjena u rastu mioma, ali neke studije potvruju njegovu esencijalnu ulogu, udruzenu sa estradiolom. Javljaju se u 2-3% trudnoda, a samo 10% od ukupnog broja mioma ima komplikacije. Cilj: Prikazati slucaj pacijentkinje sa miomom koji je poceo da raste sa pocetkom trudnode i probleme i kontroverze u dijagnostici, terapijskom pristupu i ishodu trudnode. Prikaz slucaja: Pacijentkinja je primljena na odjeljenje u prvom trimestru trudnode zbog ekscesivnog rasta mioma i bola u karlici. U avgustu 2009. bila na ginekoloskom pregledu, i nalaz je bio uredan. Na sljededem pregledu zbog izostalog ciklusa utvrena je pocetna trudnoda, ostali nalaz uredan. Kontrolni ultrazvucni pregled nakon sedam dana ukazao na postojanje mioma velicine 10 cm. Kotrolni pregled nakon 15 dana, uz bolove u abdomenu, ukazao na ekscesivan rast mioma za vise od 3 cm, seze do iznad pupka, a kolor Doppler u bazi subseroznog mioma pokazao nizak otpor Ri a. uterinae 0,50, sto daje dobru predikciju za rast, te se odlucilo za operativno rjesavanje mioma. U 39. nedelji gestacije uradio se carski 58

rez, zivo zensko dijete mase 3.100 grama, Apgar 8/10. Sest mjeseci nakon carskog reza uradi se nova miomektomija perzistentnog intramuralnog mioma, velicine 5 cm. Sest mjeseci nakon posljednje operacije je na kontraceptivima i priprema se za narednu trudnodu. Zakljucak: Antepartalna miomektomija bi trebalo da bude rezervisana za pacijentkinje sa supseroznim i pedunkularnim miomima, upornim bolom koji ne reaguje na medikamente, u prvom i drugom trimestru trudnode. Miomektomija u toku carskog reza je povezana sa znacajnim morbiditetom (hemoragija) i moze se izvesti samo kod odabranih pacijentkinja sa velikim oprezom. Komplikacije u trudnodi, kao posljedica mioma je aktuelna i puna kontroverzi, jer ne postoji generalno misljenje o terapijskim postupcima, kao ni o rjesavanju komplikacija koje se dese u trudnodi i na poroaju. 146. TOTALNA ENDOPROTEZA KOLJENA: ISKUSTVA ZAVODA ZA FIZIKALNU MEDICINU I REHABILITACIJU ,,DR MIROSLAV ZOTOVID" NAKON 800 IMPLANTACIJA Slavko Manojlovid, Sinisa Bijeljac, Zeljko Jovicid, Goran Talid, Tatjana Nozica Radulovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Zamjena ostedenog zgloba vjestackim (aloartroplastika) je slozena, mutilantna, resekciona i ireverzibilna hirurska metoda kojom se bolesniku vrada bezbolna funkcija oslonca i pokreta. Indikacije za hirursko lijecenje su izrazena bolna i onesposobljavajuda stanja zgloba, koja se ne mogu izlijeciti konzervativnom terapijom (lijekovi, i.a. injekcije, fizikalna terapija...): primarne i sekundarne gonartroze, revizione artroplastike koljena, povrede i tumori koljena. Kontraindikacije za hirursko lijecenje su: infekcija (sistemska, lokalna), teska vaskularna ili nervna oboljenja aficiranog ekstremiteta, los kozni pokrivac, terminalna stanja, pretjerana gojaznost, prekinuti kolateralni ligamenti, paraliza kvadricpesa. Dijagnosticka evaluacija je anamnesticka, klinicka i radioloska. Rizici: za komorbiditet su: dob pacijenata, osteoporoza, gojaznost, manjak fizicke aktivnosti, a komplikacije koje mogu da se jave su: duboka venska tromboza, pludna embolija, pneumonije, uroinfekcije, infekcija implantata, ogranicenje pokreta, periprosteticki prelomi, razlabavljenje i dislokacija proteze. Cilj: Prikazati iskustva u implantaciji totalne endoproteze koljena. Bolesnici i metode: Ortopedski hirurg (razvijanjem novih hirurskih tehnika i pristupa) primijenjuje minimalno invazivnu hirurgiju, poboljsava tehnike cementiranja, trazi nove nacine fiksacije implantata, uvodi nove tehnike anestezije.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Rezultati: Ukupan broj operacija tokom 2010. godine u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka: primarni TKA u zadnjih 6 godina: 9 u 2004. godini, 30 u 2005, 32 u 2006, 91 u 2007, 150 u 2008, 194 u 2009, 245 u 2010, i 60 do sada u 2011. Uveden Registar implantata za primarne i revizione endoproteze koljena ( i kuka ). Zakljucak: Aloartroplastika je metoda izbora u lijecenju pacijenata sa uznapredovalim artrozama koljena. Pravilna indikacija za operativno lijecenje je prvi korak u hirurskom lijecenju ovih pacijenata. Pazljivo preoperativno planiranje i kvalitetan izbor implantata su osnovni preduslovi za dobar rezultat. Uigranost hirurskog tima i kvalitetna logisticka podrska ustanove su neophodni za dobar rezultat hirurskog lijecenja. Pacijenti su zadovoljni brzim oporavkom i povratkom aktivnostima svakodnevnog zivota. 147. PRIMARY TOTAL HIP REPLACEMENT IN CASES OF HIGH LUXATION OF THE HIP IN ADULTS Slavko Manojlovid, Sinisa Bijeljac, Stanislav Palija, Petar Cvijid, Tatjana Nozica Radulovid Institute of Physical Medicine and Rehabilitation ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Introduction: Anatomic features of bones and soft tissues which are present in high luxation of the hip require a different surgical logic when performing total hip replacement (THR) surgery. Soft tissues changes present as insufficient muscles and shortened neurovascular fascicle. Changes in bone tissue are characterized with deformed femur, extended diaphysis, narrowed femoral channel and an undeveloped acetabulum. Patients and methods: In our institution from October 2003 till October 2009 was done 1,350 primary THR, 34 patients (between 27 and 75 years) with high luxation of the hip (2,52%). Among 34 patients, 27 patients had congenital dysplasia of the hip (CDH) and 7 patients developed luxation as a consequence of the postnatal septic osteoarthritis of the hip. An average discrepancy in leg length was 5,75 cm. Surgical technique includes surgical reposition of the luxated hip along with lengthening of the shorter leg up to the equalization, restitution of the natural centre of hip rotation, subtrochanteric osteotomy and THR. Results: All patients were followed clinical tests, radiological and functional (preoperative Harris hip Score (HHS) was 48, after 6 months 79, preoperative value of Womac Index was 40.62, after 6 months was 18.3). The leg length equalization was achieved in 23 patients while shortening of 1 cm remained in 11 patients. Conclusions: Early results in patients with highly luxated hips who were treated according to the described protocol confirm that the leg length equalization is 59

possible. Results also prove that restitution of the anatomic centre of hip rotation is both the most decisive and the most predictive factor for good clinical and radiological result of the surgery. 148. HIRURSKI TRETMAN KOMPLIKACIJA LIJECENIH PRELOMA KUKA Zeljko Jovicid, Slavko Manojlovid, Sinisa Bijeljac, Goran Talid, Petar Cvijid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Meu najcesdim komplikacijama preloma kuka nalazi se pseudoartroza, posttraumatske koksartroze, te lose srasli prelomi (fractura male sanata). Najcesdi uzroci nastanka komplikacija su nestabilna fiksacija, lose primijenjena ili pogresno odabrana osteosinteza, slab bioloski potencijal kosti, a jedini odgovarajudi nacin lijecenja je hirurski. Ispitanici i metode: Retrospektivnom studijom su obuhvadeni svi pacijenti sa komplikacijama preloma kuka zbrinuti na ortopedskom odjeljenju u Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" Banja Luka, u periodu od septembra 2003. do jula 2009. Prosjecna starost pradenih pacijenata je 59,76 godina. Od ukupno 56 pacijenata (25 zena, 31 muskarac) indikacija za operaciju kod 28 pacijenata je bila pseudoartroza, kod 22 koksartroza, a kod 6 fractura male sanata. Rezultati: Najcesde komplikacije preloma kuka su pseudoartroza, a zatim koksartroza i u maloj mjeri fractura male sanata, te da se neznatno cesde javljaju kod muskaraca. Najcesdi nacin rjesavanja komplikacija preloma kuka je ugradnja totalne endoproteze (kod 51 pacijenta i to 38 bescementnih, 12 cementnih i jedna hibridna), dok je kod pet pacijenata uraena osteosinteza. Zakljucak: Jedini odgovarajudi nacin lijecenja komplikacija preloma kuka je hirursko lijecenje. Primjenjuju se metode rekonstruktivne kostane operacije: osteotomije, transplantacije kosti, stabilna osteosinteza i implantacija endoproteze, sto je i najcesdi metod lijecenja u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

149. HIRURSKI TRETMAN PRELOMA PROKSIMALNOG OKRAJKA FEMURA Slavko Manojlovid, Sinisa Bijeljac, Zeljko Jovicid, Goran Talid, Bojan Miholjcid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Pod prelomima proksimalnog okrajka femura podrazumijevamo prelome vrata i glave femura, velikog i malog trohantera, intertrohanterne i subtrohanterne prelome. Najcesdi uzroci preloma su padovi, pogotovo kod starijih od 65 godina (osteoporoza). U lijecenju se primjenjuje operativni tretman, koji podrazumijeva osteosintezu (kondilarna ploca i ,,Dynamic Hip Screw", DHS) ili aloartroplastiku (implantacija endoproteze). Ispitanici i metode: Studijom je obuhvadeno 117 pacijenata (94 zene, 23 muskarca) sa prelomom proksimalnog okrajka femura zbrinutih na ortopedskom odjeljenju Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka, u periodu od septembra 2003. do jula 2009. Prosjecna starost pradenih pacijenata je 71,07 godina. Kod 85 pacijenata ugraena je totalna endoproteza (42 bescementne, 37 cementnih, cetiri hibridne, jedna tumorska), kod 20 parcijalna endoproteza, a kod 12 pacijenata je uraena osteosinteza (sest kondilarnom plocom, sest DHS). Rezultati: Prelom proksimalnog okrajka femura se znatno cesde javlja kod zena i to u odnosu 4:1. Vedina pacijenata je definitivno zbrinuta ugradnjom totalne endoproteze. Od komplikacija utvrene su: dva smrtna ishoda (unutar tri nedjelje od operacije), pet infekcija rane, pet dubokih venskih tromboza, pneumonije i uroinfekcije. Zakljucak: Za izbor najboljeg tretmana neophodna je adekvatna klasifikacija (Garden), kao i osvrt na lokalizaciju preloma, opste stanje, vitalnost i dob pacijenta. Svi pacijenti su lijeceni operativno, sto u odnosu na konzervativno lijecenje ima prednost u brzoj mobilizaciji, stabilnijem hodu, kradoj hospitalizaciji i smanjenju troskova lijecenja. U pocetku je svim starijim pacijentima implantirana parcijalna endoproteza. Meutim, u posljednje dvije godine, svim pokretnim i aktivnim pacijentima implantira se totalna endoproteza. UVOENJE PROCEDURE UGRADNJE TOTALNE ENDOPROTEZE KUKA U BOLNICI BRCKO Nebojsa Mraovid, Mihail Mokeev, Daut Hadzid, Slavko Manojlovid* Bolnica Brcko; *Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka

150.

Uvod: Pocevsi od 1996. godine u Bolnici Brcko se vrsi zbrinjavanje odreenih vrsta preloma vrata butne kosti parcijalnim protezama. Porast potreba da se i degenerativna ostedenja zgloba kuka resavaju operativno, doveo je do toga da se 2008. godine i u bolnici u Brckom pocelo sa operacijama ugradnje totalnih proteza kuka uz pomod kolega iz Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid". Cilj: Zeljela su da se prikazu rana iskustva u ugradnji totalne endoproteze kuka. Bolesnici: U periodu od marta 2008. do aprila 2011. godine ugraena je totalna endoproteza kuka kod 66 pacijenata (41 zena i 25 muskaraca, prosecne starosti 65 godina). Rezultati: Sve operacije, osim jedne, su raene posterolateralnim pristupom. Ugraivane su totalne endoproteze i to 64 bescementne, 1 cementna i 1 "hibridna". Jedan pacijent je egzitirao. Od komplikacija registrovano je 8 ranih luksacija, od kojih je 7 rijeseno zatvorenom repozicijom a 1 operativnom revizijom. Obostrano je operisano 6 pacijenata. Duboke venske tromboze i infekcije nije bilo. Praden je neposredni postoperativni period, te pradenje tokom 2 mjeseca do 3 godine. Svi pacijenti su osposobljeni za samostalno kretanje i zivot. Zakljucak: Usjpeh operacija i zadovoljni pacijenti opravdali su uvoenje slozene ortopedske procedure u Bolnici Brcko, tako da osim u komplikovanim slucajevima, pacijenti ne moraju da se operisu u drugim centrima, sto predstavlja znacajnu finansijsku ustedu. 151. ISKUSTVA U PRIMJENI ARTROSKOPSKE HIRURGIJE KOLJENA U ZAVODU ZA FIZIKALNU MEDICINU I REHABILITACIJU ,,DR MIROSLAV ZOTOVID" Sinisa Bijeljac, Slavko Manojlovid, Stanislav Palija, Zeljko Jovicid, Bojan Kuzmanovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Artroskopska hirurgija predstavlja dijagnostickoterapijsku proceduru kojom se, posebnom opremom i instrumentima kroz male otvore, vrsi pregled i ispitivanje

60

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

svih struktura unutrasnjosti zgloba i preduzimaju potrebni terapijski zahvati. Cilj: Prikazati rezultate artroskopske hirurgije u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid". Materijal i metode: U periodu od avgusta 2006. do septembra 2009. godine, u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" uraeno je 368 artroskopskih zahvata na koljenu. Analizom je obuhvadeno 295 pacijenata (192 muskarca i 103 zene) lijecenih zbog sportskog traumatizma. Rezultati: Ucinjeno je 129 artroskopskih rekonstrukcija prednjeg ukrstenog ligamenta (LCA) tetivama jednog od zadnjih bedrenih misida (m. semitendinosus, m. semimembranosus, m. biceps femoris) (engl. hamstring). Kod 73 pacijenta u istom aktu je uraena i meniscektomija, 166 izolovanih artroskopskih meniscektomija, dok se ostatak odnosio na ostale artroskopske procedure koljena (ekstrakcije slobodnih i stranih zglobnih tijela, debridmana ostedene hrskavice, redukcije sinovije zbog vilonodularnog sinovitisa, redukcije masnog jastuceta). Aktivnih sportista je bilo 34% (rukomet 38, fudbal 32, kosarka 11, odbojka 8, tenis 6, ostalo 5), a 66% su bili rekreativci. Period pradenja pacijenata je bio od 1 do 36 mjeseci (prosjecno 22 mjeseca). Pacijenti su pradeni klinicki i funkcionalnim testovima. Rane i kasne komplikacije su zabiljezene kod nekolicine pacijenata, a naknadno su uspjesno zbrinute. Zakljucak: Artroskopske procedure u dijagnostici i terapiji povreda i oboljenja zglobova znacajne su prvenstveno zbog kratke hospitalizacije, malih incizija koze, redukcije postoperativnog morbiditeta, smanjenja troskova lijecenja, skradenja vremena rehabilitacije i brzeg povratka svakodnevnim aktivnostima. 152. BRISTOW PROCEDURA U TRETMANU PREDNJE RECIDIVNE LUKSACIJE RAMENA Slavko Manojlovid, Sinisa Bijeljac, Goran Talid, Bojan Kuzmanovid, Stanislav Palija Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Bristow procedura je operativni zahvat pri kojem se transpozicijom processus coracoideus sa tetivom m. coracobrachialis i tetivom kratke glave m. biceps brachii na donju polovinu glenoida pojacava njegov prednji zid i ranije insuficijentna prednja kapsula, te na taj nacin sprecava luksacija glave humerusa u polozaju abdukcije i vanjske rotacije. Cilj: Zeljeli su se prikazati rezultati lijecenja prednje recidivne luksacije ramena primjenom Bristow procedure. Bolesnici: Retrospektivnom studijom je obuhvadeno 27 pacijenata tretiranih Bristow procedurom u Klinickom centru Banja Luka i na Ortopedskom odjeljenju Zavoda za 61

fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" u periodu od januara 1996. do jula 2009. Svi operisani su bili muskarci, starosti od 22 do 39 godina (prosjecno 28 godina). Cetrnaest pacijenata su bili aktivni sportisti (rukomet, fudbal, kosarka). Rezultati: U 85% slucajeva dobijeni su odlicni ili vrlo dobri rezultati (puni obim pokreta u zglobu ramena bez bola i potpuni povratak sportu, tj. svakodnevnim aktivnostima). U 15% slucajeva rezultati su bili dobri, gdje je aktivnost pacijenta ostala blago ogranicena, a pokreti smanjeni u blazem stepenu. Komplikacije nisu zabiljezene. Svi pacijenti su pradeni najkrade u roku od 6 mjeseci. Zakljucak: U klasicnoj hirurgiji recidivantne luksacije ramena Bristow procedura je metoda izbora za mlade i aktivne pacijente. Za starije pacijente i dalje ostaje aktuelna operacija po Putti-Platt, koja je tehnicki manje zahtijevna i daje slabiji funkcionalni rezultat, sto moze odgovoriti smanjenim potrebama starijih pacijenata. 153. CEMENTLESS MODULAR FEMORAL STEM IN REVISION OF HIP ENDOPROSTHESIS Slavko Manojlovid, Sinisa Bijeljac, Zeljko Jovicid, Stanislav Palija, Bojan Kuzmanovid Institute of Physical Medicine and Rehabilitation ,,Dr Miroslav Zotovid" Introduction: Revision hip surgery is the most demanding surgery in hip aloarthroplasty whose aim is to rehabilitate normal biomechanics of hip joint as to rehabilitate patients for normal life activities. One of the biggest problems in these surgeries is lack of bone mass of proximal femur. Patients and Methods: Scientific paper involved 27 patients who were operated in our institution from October 2003 till October 2009. Surgical indications for revision were aseptic loosening of femoral component in 19 patients, secondary implantation of endoprosthesis after removing due to infection in 4 patients and 3 patients had periprosthetic fractures. Twenty one patients had also revision of acetabular cup. All patients were implanted same modular stem. Results: An average observation period was 39 months (18 to 54 months). All patients were followed clinical tests, radiological and functional (preoperative HHS was 47, after 6 months, 77, preoperative value of Womac Index was 52.39, after 6 months was 12.71). Detected complications were: 3 iatrogenic fractures of the femur, 2 luxations; one was solved with closed reposition and the other one by reintervention where we did correction of anteversion of femoral component and change the stem length and 1 subsidence 6 months after surgery. So far there were no X-ray nor clinical signs of aseptic stem loosening. In 19 patients was achived the leg lenght

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

equalization, while shortening of 1 cm remained in 8 patients. Conclusions: This type of endoprothesis is easy to use and it has variety of proximal and distal components size and precise instruments. Hopefully our future experience will confirm our present satisfaction. 154. CONVERSION OPEN REDUCTION AND INTERNAL FIXATION INTO TOTAL HIP REPLACEMENT Zeljko Jovicid, Sinisa Bijeljac, Slavko Manojlovid, Goran Talid, Bojan Kuzmanovid Institute of Physical Medicine and Rehabilitation ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Introduction: Among the most common indications for conversion open reduction and internal fixation (ORIF) into total hip replacement (THR) we can find pseudoarthrosis, avascular necrosis of femoral head, fractura male sanata and coxathrosis after ORIF. Unstable fixation, osteosynthesis poorly applied, incorrectly selected osteosynthesis and weak biological potential of bones are the most common causes occurrence of complications, and THR is most appropriate way of treatment Patients and Methods: This is a retrospective study which included all patients with complications of hip fractures treated with ORIF, in the period from September 2003 until October 2009, at Institute of Physical Medicine and Rehabilitation ,,Dr Miroslav Zotovid". The average age of accompanied patients was 58.42 years. Of the total 61 patients (27 women, 34 men) indications for surgery were pseudoarthrosis in 30 patients, coxarthrosis in 24 patients and fractura male sanata in 7 patients. Conversion ORIF into THR did with 43 cementless prosthesis, 15 cement prosthesis, 2 hybrid and 1 modular prosthesis. Results: All patients were followed by clinical tests, radiological and functional, Harris Hip Score (it was 44 preoperatively and 79 after 6 months) and Womac Index (it was 54.11 preoperatively, 34.82 postoperatively and 13.59 after 6 months). Complications after THR were intraoperative (2 femur diaphysis fractures and 2 trochanter fractures), early postoperative (1 luxation, 3 DVT, 6 hematomas, 1 pneumonia and 2 ITU) and late postoperative (1 luxation, 3 periartcular calcifications and 1 early loosening). Conclusions: Implantation of total hip endoprosthesis is the method of choice in treatment of complications of treated hip fractures at Institute of Physical Medicine and Rehabilitation ,,Dr Miroslav Zotovid". Careful planning preoperatively and selection of high quality implants are the basic prerequisites for a good result.

155. IMPLANTACIJA KRATKOG BESCEMENTNOG STEMA Zeljko Jovicid, Slavko Manojlovid, Goran Talid, Petar Cvijid, Bojan Kuzmanovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Bescementna endoproteza kuka sa kratkim stemom obezbjeuje metafiznu fiksaciju, bolje ocuvanje kosti kao i prstena vrata femura. Indikacije za upotrebu ove vrste stema su disproporcija izmeu metafiznog i dijafiznog dijela femura (uroena ili stecena) i deformitet metafizno-dijafiznog prelaza femura. Cilj: Prikazati vlastita iskustava u primjeni kratkog stema prilikom implantacije totalne endoproteze kuka. Ispitanici i metode: Radom su obuhvadena 33 pacijenta (27 zena, 6 muskaraca) koji su operisani u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka u periodu od decembra 2008. do juna 2010. Najstariji pacijent je imao 64, a najmlai 32 godine. Operativna tehnika je bila standardna za implantaciju bescementne endoproteze kuka. Provoena je antibiotska profilaksa, te tromboembolijska profilaksa reviparinom ili enoksaparinom, najmanje 14 dana. Pacijenti su ukljuceni u program rane rehabilitacije i dozvoljavan je pun oslonac na operisanu nogu prvi postoperativni dan. Svi pacijenti su pradeni radiografski i funkcionalno (HHS, Womac index). Rezultati: Kod ugradnje ovog stema nije bilo osteolize, potonuda stema, kao ni drugih komplikacija (prelomi velikog trohantera, luksacije, lateralne perforacije femura). Stem je idealan za implantaciju kod povedane zakrivljenosti femura, a kod uskog femoralnog kanala femoralna preparacija je jednostavnija i incizija je krada za prosjecno 3 cm. Zakljucak: Kratki stem omogudava jednostavnu tehniku implantiranja i centriranja, uz korisdenje vrlo preciznog instrumentarijuma. Idealna je opcija za mlae pacijente. 156. IMPLANTATION OF THE CEMENTLESS ACETABULAR CUP IN INSUFFICIENT ACETABULUM Slavko Manojlovid, Sinisa Bijeljac, Zeljko Jovicid, Stanislav Palija, Tatjana Nozica Radulovid Institute of Physical Medicine and Rehabilitation ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Introduction: Under the insufficient acetabulum we consider every defect of bone walls of acetabulum, ranging from simple defects affecting one wall up to the combined defects including pelvic discontinuities. There are different modes of reconstruction with biological and non biological fixation and different types of grephones that are used for reconstruction of missing parts of 62

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

acetabulum. It is important to respect indications, age, contraindications, good preoperative planning and accurate surgical procedure. Patients and methods: This study includes 92 patients with insufficient acetabulum that underwent surgery at Institute of Physical Medicine and Rehabilitation ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka, 75 with biological and 15 with non biological fixation in the last 3 years. All patients were given low molecular heparin during 3 weeks and antibiotics during 3 days. Weight bearing was allowed from 7 to 42 days depending on what was found intraoperativly. Results: Patients were followed up cca 29 months (6 to 32 months) clinically, using X-rays and laboratory tests and functionaly (HHS and Womac Index). We had one homogrephone resorption taken from bone bank that was treated with reintervention. So far there were no signs of aseptic loosening of acetabular cup. All patients were trained to walk without assistive devices and 19 patienst had 1 cm abreviation. Conclusions: We came up to conclusion that early results in reconstruction insuffitient acetabulum with biological fixation are encouraging and that restitution of anatomical center of hip rotation is the most important for good clinical and radiological outcome. 157. OPERATIVNO LIJECENJE PRELOMA SKOCNOG ZGLOBA Nikola Gavrid, Aleksandra Hadziavdid Opsta bolnica Doboj Uvod: Ogranicen prostor zglobne viljuske koju cine distalni krajevi tibije i fibule i rotacija talusa pod dejstvom direktne, cesde indirektne sile dovodi do povreda kostanoligamentarnih struktura skocnog zgloba. Cilj: Analizirati rezultate operativnog lijecenja kostanoligamentarnih struktura skocnog zgloba, bimaleolarni i trimaleolarni prelom. Materijal i metode: Analizirani su rezultati operativnog lijecenja 124 pacijenta sa prelomom u skocnom zglobu na Ortopedsko-traumatoloskom odjeljenju Opste bolnice Doboj od 2005. do 2009. godine. Operativno su zbrinuti pacijenti sa bimaleolarnim prelomom tip B i C (WeberDanisova klasifikacija) i trimaleolarni prelomi, gdje je tredi ulomak bio vedi od tredine zglobne povrsine. Prelom lateralnog fibularnog maleolusa je zbrinjavan plocom, a medijalni maleolus i Volkmannov trougao srafovima. Rezultati: Od 124 operativno lijecenih, 63 (50,81%) su muskog pola, a 61 (49,19%) zenskog. Najvedi broj pacijenata 92 (74,19%) je u dobi od 18 do 65 godina starosti, sto predstavlja radno najaktivniju populaciju. Sa bimaleolarnim prelomima su bila njih 82 (66,13%), a 42 (33,87%) sa trimaleolarnim. Najcesde komplikacije bile su vezane za kozu (fliktene i manje nekroze), u 7 (5,65%) 63

slucajeva, dehiscencija operativne rane 4 (3,23%), artroze (tibio-fibularna i talokruralna), 3 (2,42%), fractura male sanata 2 (1,61%) i Sudeckova bolest u 3 (2,42%) slucaja. Tibiofibularna sinostoza nije registrovana najmanje dvije godine nakon operacije. Zakljucak: Primjena navedenih operativnih tehnika dala je dobre rezultate lijecenja sa malobrojnim komplikacijama, koje bi se mogle smanjiti operacijom u prvom danu nakon povrede i ranom rehabilitacijom. 158. HIRURSKO LIJECENJE RUPTURE AHILOVE TETIVE Zeljko Jovicid, Slavko Manojlovid, Sinisa Bijeljac, Bojan Kuzmanovid, Petar Cvijid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Ruptura Ahilove tetive se najcesde javlja kao posljedica indirektne traume prethodno degenerativno izmijenjene tetive. Najcesde se javlja kod sportista, narocito muskaraca. Ucestalost u opstoj populaciji iznosi oko 0,2%. Materijal i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 55 pacijenata (52 muskaraca i 3 zene) sa rupturom Ahilove tetive (kod 5 obostrano), operisanih u Klinici za ortopediju i traumatologiju Klinickog centra Banja Luka i Ortopedskom odjeljenju Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" Banja Luka od 1991. do 2009. godine. Prosjecna starost pacijenata bila je 42,35 godina. Do 2008. godine korisdena je metoda ahilotenoplastike po Shigou, a od 2008. godine metoda perkutane suture. Rezultati: Ruptura Ahilove tetive se najcesde javlja kod muskaraca srednje zivotne dobi. Hirursko lijecenje je bila metoda izbora kod svih pacijenata. Kod vedine je postignut odlican ili vrlo dobar rezultat lijecenja. Od komplikacija javilo se usporeno zarastanje rane kod jednog pacijenta. Zakljucak: Najbolji nacin lijecenja rupture Ahilove tetive je hirurski. Kod mlaih pacijenata metoda izbora je perkutana sutura, zbog kradeg postoperativnog oporavka i vremena rehabilitacije, kao i brzeg povratka aktivnostima svakodnevnog zivota.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

159. LATERALNI PRISTUP KOD VALGUS DEFORMITETA KOLJENA Sinisa Bijeljac, Slavko Manojlovid, Goran Talid, Petar Cvijid, Bojan Kuzmanovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Kod deformiteta koljena sa valgus angulacijom vedom od 10° dolazi do istezanja medijalnih mekotkivnih struktura i do umjerene ili teze hipoplazije lateralnog kondila. Pored toga, dolazi do odreenog stepena lateralizacije patele, spoljasnje rotacije tibije i unutrasnje rotacije femura. Uzroci valgus deformiteta koljena su razni poremedaji koji uzrokuju slabost i/ili unistavanje kostanog i vezivnog tkiva, kompenzacije drugih statickih promjena i idiopatski. Cilj: Prikazati prednosti lateralnog pristupa kod implantacije totalne endoproteze koljena zbog degenerativne gonartroze pradene valgus angulacijom koljena vedom od 10° i patelarnom dislokacijom ili subluksacijom. Ispitanici i metode: Radom su obuhvadena 32 pacijenta (26 zena, 6 muskaraca) koji su operisani u Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" Banja Luka u periodu od maja 2008. do jula 2010. godine. Primijenjena je tehnika lateralnog pristupa zglobu koljena. Provoena je antibiotska profilaksa cefazolinom jedan dan, te trombo-embolijska profilaksa reviparinom ili enoksaparinom, najmanje 14 dana. Pacijenti su ukljuceni u program rane rehabilitacije i dozvoljavan je pun oslonac na operisanu nogu prvi postoperativni dan. Svi pacijenti su pradeni radiografski i funkcionalno (HHS, Womac index). Rezultati: Radi se o veoma izazovnoj i zahtjevnoj hirurgiji, koja ima niz prednosti u odnosu na medijalni pristup kod pacijentata sa valgus angulacijom koljena vedom od 10°. Naime, samim pristupom oslobaa se i uravnotezuje pokret, cuva se vaskularizacija i poboljsava stabilnost patele, sto sve zajedno omogudava brze vradanje aktivnostima svakodnevnog zivota. Zakljucak: Lateralni pristup zbog svojih prednosti predstavlja tehniku izbora prilikom implantacije totalne endoproteze koljena kod valgus angulacije koljena vede od 10°. LUKSACIJA KAO KOMPLIKACIJA ALOARTROPLASTIKE KUKA Maksim Kovacevid, Marijana Kovacevid, Milivoje Dostid, Sanja Marid, Sinisa Ristid Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo

160.

Uvod: Luksacija je jedna od najznacajnijih komplikacija nakon aloartroplastike kuka. Uzroci luksacija mogu biti faktori koji poticu od pacijenta, hirurski faktori ili kombinacija obaju. Cilj: Ispitati ucestalost luksacija nakon aloartroplastike kuka. Materijal i metode: Ispitani su pacijenti kojima je uraena aloartroplasticna operacija na kuku u Ortopedskoj sluzbi Hirurskog odjeljenja Klinickog centra Istocno Sarajevo u Foci u periodu od 1999. do 2007. godine. Rezultati: U ispitivanom periodu implantirano je 245 endoproteza kuka (130 hemiartroplastika i 115 totalnh aloartroplastika kuka). Ucestalost luksacija endoproteze bila je 2,0%. Upotrebljavani su anterolateralni i zadnji pristup. Nisu naene statisticki znacajne razlike u ucestalosti luksacija izmeu ova dva pristupa. Zakljucak: Ucestalost luksacija endoproteze je odgovarala podacima iz dostupne literature. Za razliku od podataka iz literature, nije naena statisticki znacajna razlika odnosa dislokacija i operativnog pristupa. Unapreenje preoperativnog planiranja, hirurske tehnike, preventivno djelovanje i dalje smanjenje ucestalosti luksacija nakon aloartroplastike kuka su ciljevi kojima bi trebalo teziti u bududnosti. 161. ISKUSTVA U IMPLANTACIJI BESCEMENTNE METAL-METAL PROTEZE KUKA U ORTOPEDSKOM ODJELJENJU ZAVODA ZA FIZIKALNU MEDICINU I REHABILITACIJU ,,DR MIROSLAV ZOTOVID" Zeljko Jovicid, Slavko Manojlovid, Sinisa Bijeljac, Bojan Kuzmanovid, Bojan Miholjcid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Bescementna metal-metal endoproteza kuka podrazumijeva kombinaciju velike glave i acetabularne kape bez polietilenskog inserta, tj. kontaktnu povrsinu metal na metal. Uglavnom se ugrauje mlaim muskarcima izmeu 40 i 65 godina. Ova proteza omoguduje bavljenje, cak i zahtjevnim sportskim aktivnostima. Cilj: Prikazati iskustava hirurga Ortopedskog odjeljenja Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" u primjeni metal-metal totalne endoproteze 64

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

kuka i dokazivanje opravdanost njene implantacije kod muskaraca srednje zivotne dobi u punoj aktivnosti, kod kojih je dijagnostikovana primarna ili sekundarna koksartroza. Ispitanici i metode: Radom je obuhvadeno 59 pacijenata koji su operisani u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" u periodu od juna 2008. do jula 2010. Svi pacijenti su bili muskarci, starosti od 39 do 60 godina. Pacijentima je implantirarana bescementna acetabularna komponenta tipa Magnum (49 pacijenata) i ASR (10 pacijenata), kao i bescementni stem tipa Corail (44 pacijenta), Taperloc (12 pacijenta) i Taperloc microhip (tri pacijenta). Operativna tehnika je bila standardna za implantaciju bescementne endoproteze kuka. Provoena je antibiotska profilaksa cefazolinom 1 dan, te tromboembolijska profilaksa reviparinom ili enoksaparinom 14 dana. Pacijenti su ukljuceni u program rane rehabilitacije i dozvoljavan je pun oslonac na operisanu nogu prvi postoperativni dan. Svi pacijenti su pradeni radiografski i funkcionalno (HHS, Womac indeks). Rezultati: Kod svih pacijenata postignut je pun obim pokreta i brze vradanje aktivnostima svakodnevnog zivota. Komplikacija nije bilo. Kod nekoliko pacijenata je zabiljezen bol u preponi. Zakljucak: Bescementna metal-metal endoproteza kuka omoguduje pun obim pokreta u operisanom kuku i brz povratak aktivnostima svakodnevnog zivota. Smanjuje se rizik od dislokacije i idealno je rjesenje za mlae, visoko zahtjevne pacijente. 162. ISKUSTVA U PRIMJENI ORALNE TROMBOPROFILAKSE U ALOPLASTICNOJ HIRURGIJI KUKA I KOLJENA U ORTOPEDSKOM ODJELJENJU ZAVODA ZA FIZIKALNU MEDICINU I REHABILITACIJU ,,DR MIROSLAV ZOTOVID" Bojan Kuzmanovid, Gordana Ljubojevid, Zeljko Jovicid, Goran Talid, Bojan Miholjcid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Tromboembolizam predstavlja jednu od najtezih ranih komplikacija nakon velikih ortopedskih zahvata na zglobu kuka i koljena. Profilaksa se konvencionalno provodi nisko-molekuranim heparinima supkutano. Oralna trombo-profilaksa predstavlja znacajan novitet i bududnost u ovoj oblasti. Cilj: Prikazati iskustva ljekara Ortopedskog odjeljenja Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" u primjeni oralne tromboprofilakse u poreenju sa konvencionalnim nacinom profilakse, te ukazati na, do sada zapazene, prednosti i nedostatke. Ispitanici i metode: Radom su obuhvadeni pacijenti podvrgnuti aloplasticnim operacijama kuka i koljena na 65

Ortopedskom odjeljenju Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" u periodu 1. marta do 10. jula 2010, tretirani oralnom tromboprofilaksom rivaroksabanom, kao i pacijenti tretirani standardnom tromboprofilaksom reviparinom i enoksaparinom. U obje grupe provoena je rana mobilizacija i druge metode fizicke tromboprofilakse. Rivaroksaban je ordiniran u dozi od 10 mg na dan, i to prva 8 sati nakon operacije, zatim tokom 2 sedmice nakon operacije na koljenu, te 5 sedmica nakon operacije na kuku. Reviparin s.c. u dozi 3.436 IU, i enoksaparin s.c. u dozi 4.000 IU ordiniran je jednom dnevno i to prva doza vece prije operacije, te se kontinuirano nastavlja 14 dana postoperativno. Rezultati: Rane tromboze dubokih vena nisu uocene ni u jednoj grupi. Komplikacija u vidu pojacanog i produzenog krvarenja, vedih hematoma i sl. utvrene su sporadicno u manjoj mjeri, bez signifikantne razlike kod pacijenata na oralnoj ili konvencionalnoj tromboprofilaksi. Kod peroralne profilakse je primijedeno manje intraoperativno krvarenje. Zakljucak: Oralna tromboprofilaksa ima znacajno mjesto u aloplastici kuka i koljena i zadovoljava iste kriterijume, kao konvencionalna supkutana profilaksa. 163. POCETNA ISKUSTVA U IMPLANTACIJI PARCIJALNE UNIKONDILARNE PROTEZE KOLJENA U ORTOPEDSKOM ODJELJENJU ZAVODA ZA FIZIKALNU MEDICINU I REHABILITACIJU ,,DR MIROSLAV ZOTOVID" Slavko Manojlovid, Sinisa Bijeljac, Zeljko Jovicid, Goran Talid, Bojan Miholjcid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Unikondilarna proteza koljena je parcijalna proteza namijenjena za hirursko lijecenje artroze samo jedne strane koljena (u vedini slucajeva medijalnog kompartmana). Pri implantaciji unikondilarne proteze koljena uklanja se oko 75% manje kosti i hrskavice, nego prilikom implantacije totalne endoproteze koljena. Samim tim, predstavlja idealan tretman za pacijente sa unikompartmentalnim osteoartritisom koljena, kod kojih postoji mogudnost potrebe kasnije revizione hirurgije. Cilj: Prikazivanje prednosti i opravdanosti implantacije unikondilarne parcijalne proteze koljena kod postojanja indikacija za njenu ugradnju. Ispitanici i metode: Radom je obuhvaden 31 pacijent (28 zena, 3 muskaraca) koji su operisani u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" Banja Luka u periodu od juna 2009. do jula 2010. Najmlai pacijent je imao 54, a najstariji 78 godina. Iskljucujudi kriterijumi za implantaciju ove proteze su insuficijencija LCA i artroza lateralnog kompartmana. Operativna tehnika je podrazumijevala medijalni pristup zglobu koljena.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Provoena je antibiotska profilaksa cefazolinom 1 dan, te tromboembolijska profilaksa reviparinom ili enoksaparinom 14 dana. Pacijenti su ukljuceni u program rane rehabilitacije i dozvoljavan je pun oslonac na operisanu nogu prvi postoperativni dan. Svi pacijenti su pradeni radiografski i funkcionalno (HHS, Womac index). Rezultati: Implantacija parcijalne unikondilarne endoproteze koljena je manje invazivna, manje bolna, omogudava brzi oporavak i pruza vedi obim pokreta, nego kod pacijenata sa implantiranom totalnom endoprotezom koljena. Zakljucak: Osteoartritis se uglavnom javlja prvo u medijalnom kompartmanu koljena, pa se implantacijom parcijalne unikondilarne endoproteze koljena moze sacuvati vise zdrave kosti, hrskavice i mekih tkiva, te sprijeciti ili odgoditi implantacija totalne endoproteze koljena. 164. ULOGA LOKALNE INFILTRATIVNE ANALGEZIJE U ARTROPLASTICI KOLJENA Petar Cvijid, Anita Ristanovid, Tatjana Budma, Gordana Ljubojevid, Slobodanka Todorovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Intenzitet postoperativnog bola nakon totalne artroplastike koljena jedan je od najznacajnijih faktora koji uticu na opste stanje pacijenta, brzinu rehabilitacije, duzinu i troskove bolnickog lijecenja. Lokalna infiltrativna analgezija predstavlja jednu od tehnika za smanjenje i uklanjanje intenziteta bola i podrazumijeva intraoperativnu aplikaciju lijeka ili kombinacije lijekova u periartikularno tkivo operisanog zgloba, sa ciljem da se smanji intenzitet postoperativnog bola. Cilj: Utvrditi uticaj lokalne infiltrativne anlagezije na intenzitet postoperativnog bola kod pacijenata podvrgnutih implantaciji totalne endoproteze koljena, u odnosu na placebo, a potom i na brzinu rehabilitacije pacijenata i duzinu bolnickog lijecenja. Bolesnici i metode: Studija je osmisljena kao prospektivna, randomizirana, dvostruko slijepa. Obuhvadeno je 80 pacijenata (podijeljeni u dvije grupe po 40) lijecenih u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka, u periodu od marta do jula 2010. Tokom operativnog zahvata pacijenti grupe A su intraartikularno dobijali kombinaciju lijekova (meloksikam 15 mg, bupivakain 300 mg i adrenalin 0,3 mg), a pacijenti grupe B su dobijali placebo (u vidu ekvivalentne zapremine fizioloskog rastvora). Procjena bola vrsena je vizuelnom analognom skalom bola (1-5). Rezultati: U grupi pacijenata koja je primala kombinaciju lijekova (grupa A) zabiljezeno je znacajno smanjenje intenziteta bola u odnosu na grupu pacijenata koja je 66

dobila placebo. Neposredni postoperativni fizikalni tretman se lakse provodio u grupi pacijenata koji su primali kombinaciju lijekova. Zakljucak: Lokalna infiltrativna analgezija znacajno redukuje nivo postoperativnog bola i planira se njena rutinska primjena u svakodnevnoj praksi. 165. REKONSTURKCIJA PREDNJEG UKRSTENOG LIGAMENTA KOD POVREDA SPORTISTA Stanislav Palija, Sinisa Bijeljac, Dragana Dragicevid, Petar Cvijid, Bojan Kuzmanovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Ruptura prednjeg ukrstenog ligamenta (ligamentum cruciatum anterius, LCA) je izuzetno cesta povreda koljena, a cesto je i uzrok naglog okoncanja uspjesnih sportskih karijera. Posljedice povrede su trajne i dovode do hronicne anterolateralne rotatorne nestabilnosti, a vremenom i do degenerativnih promjena koljena. Artroskopska rekonstrukcija LCA predstavlja metodu izbora u lijecenju ove povrede, posebno za sportski aktivne pacijente. Cilj: Prikazati rezultate operativno lijecenih aktivnih sportista, nakon artroskopske rekonstrukcije prednjeg ukrstenog ligamenta, te njihov povratak sportskim aktivnostima. Ispitanici i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 78 sportista (66 muskaraca i 12 zena, 65% aktivnih i 35% rekreativaca), operisanih u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka. Kod svih pacijenata raena je artroskopska ligamentoplastika prednjeg ukrstenog ligamenta primjenom mekotkivnog grafta. Tehnikom ,,single bundle" zbrinuto je 75 pacijenata, a ,,double bundle" tehnikom 3 pacijenta. Analizirani su i uporeivani vrijednosti parametara dobijenih klinickim pregledom i funkcionalnim testovima prije i nakon operacije. Rezultati: Prosjecan period pradenja je 19,6 mjeseci (10 do 34 mjeseca). Preoperativno je Lysholm skor iznosio 57,33, a postoperativno 92,64, dok je Tegner skor preoperativno bio 2,43, a postoperativno 7,89. Artrometrijska mjerenja pacijenata, prije operacije, u prosjeku su bila 8,45 mm prednjeg pomjeranja tibije u odnosu na femur, sto je postoperativno korigovano u prosjeku na 2,18 mm. Sportskim aktivnostima su se vratila 64 pacijenta u mjeri kao prije povrede, dok 14 nije (7 zbog promjene stila zivota, 5 zbog nesprovoenja fizikalne terapije, a 2 zbog losijeg operativnog rezultata). Zakljucak: Tehnika anatomske rekonstrukcije, kojom se obnavlja anatomija LCA predstavlja imperativ u lijecenju rupture prednjeg ukrstenog ligamenta, posebno kod aktivnih profesionalnih sportista.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

166. REPARACIJA MENISKUSA TEHNIKOM ,,SPOLJA PREMA UNUTRA" Sinisa Bijeljac, Stanislav Palija, Goran Talid, Petar Cvijid, Bojan Miholjcid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Artroskopski tretman povreda meniskusa je jedna od najcesde izvoenih ortopedskih procedura. Povrede se desavaju, kako u sportu, tako i u svakodnevnim zivotnim aktivnostima. Odstranjenje povrijeenog dijela meniskusa dovodi do brzog oporavka i oslobaanja od tegoba, ali dugorocno pradenje pokazuje prerano nastajanje degenerativnih promjena, uz razlicit stepen gubitka stabilnosti koljena. Stoga je reparacija povrijeenog meniskusa za lezije koje imaju potencijal zarastanja od velike vaznosti za dugotrajnu funkciju zgloba koljena. Cilj: Prikazati mogudnost sivanja jednostavnom tehnikom ,,spolja prema unutra" materijalom koji se nalazi u svakoj operacionoj sali bez upotrebe skupih sistema. Ispitanici i metode: Tokom artroskopije, kako u spinalnoj, regionalnoj, tako i u lokalnoj infiltrativnoj anesteziji, ako se nau lezije meniskusa u zoni sa potencijalom zarastanja uvoenjem po dvije igle od 18 gaugea za svaki sav i provlacenjem konca kroz njih formira se sav koji se veze na spoljasnjoj strani kapsule nakon pravljenja male kozne incizije u projekciji rupture tehnikom koja je prikazana u radu. Zakljucak: Jednostavnom i jeftinom metodom se stvaraju uslovi za zarastanje povreda meniskusa, koji potencijalno mogu da dovedu do teskog funkcionalnog ostedenja zgloba koljena. 167. RESULTS OF THE ANTERIOR CRUCIATE LIGAMENT RECONSTRUCTION WITH HAMSTRING TENDON Sinisa Bijeljac, Stanislav Palija, Petar Cvijid, Zeljko Jovicid, Dragana Dragicevid Institute of Physical Medicine and Rehabilitation ,,Dr Miroslav Zotovid" Introduction: Rupture of the ACL is common knee injury and it often leads to sudden cessation of successful sport careers. Responsible mechanism is deceleration conjoint with knee torsion on fixed substrate, mostly without contact. Aim: Follow up results of operatively treated patients after the arthroscopic reconstruction of ACL. Methods and Materials: The analysis included 129 patients (97 men and 32 women) operatively treated in period between june 2005 and june 2009. Arthroscopyassisted ACL reconstruction was in all patient done by 67

using STG graft. 32 patients were treated with nonanatomical, 87 with anatomical single-bundle technique and 10 patients with anatomical double bundle technique. Nochplasty was done in 24 patients and partial meniscectomy was done in 67 patients. Results: Preoperative Lysholm score was 57.33, and 12 months postoperative 92.64. Preoperative Tegner activity level was 2.43, and 12 months postoperative 7.89. Arthrometric measurements of patients before the operation were in average 8.45 mm of anterior shift of tibia in relation to femur which was corrected postoperatively to 2.18 mm in average. The remaining "mini" pivot shift postoperatively was found in 22 patients who had single-bundle technique. Five patients (3,87%) had anterior tibia shift more than 2 mm (2-5 mm) after endobutton + endotack fixation. Conclusions: Arthroscopy-assisted ACL reconstruction is the treatment of choice, especially for young active athletes. Anatomical reconstruction of ACL by singlebundle or double-bundle technique is fundamental for full recovery of patients, their return to preinjury activities and it is hope for good long-term prognosis. 168. REZULTATI HIRURSKOG LIJECENJA POVREDE SAKE NA ORTOPESKO-TRAUMATOLOSKOM ODJELJENJU OPSTE BOLNICE U DOBOJU Sasa Vidid, Anela Velimirovid, Sredko Jugovid, Mladenko Lazid, Aleksandra Hadziavdid Opsta bolnica Doboj Uvod: Saka je najkreativniji i najeksponiraniji dio tijela, zbog cega je i najcesde povreivani dio lokomotornog sistema. Lijecenje povreda sake je zahtjevno i trazi posebne instrumente, anesteziju i posebno obucene kadrove, koji su sposobni da rijese povredu bez posljedica ili sa minimalnim invaliditetom. Cilj: Ukazati na veliku ucestalost povreda sake i na znacaj odgovarajudeg operativnog lijecenja. Ispitanici i metode: Uraena je retrospektivna studija koja obuhvata period od 1. januara 2005. do 31. decembra 2009. U tom periodu su na Ortopedskotraumatoloskom odjeljenju Opste bolnice u Doboju hospitalizovana i operativno lijecena 254 pacijenta sa razlicitim povredama sake. Operisani su u opstoj ili regionalnoj provodnoj anesteziji sa primjenom debridmana rane, tenorafije i osteosinteze kostiju Kirsnerovim iglama i/ili slobodnim zavrtnjima. Rezultati: U navedenom periodu obraeno je 18.416 pacijenata sa povredama lokomotornog sistema, a od tog broja njih 4.737 (25,72%) je imalo razlicite povrede sake. Vedina pacijenata, sa povredama sake, je lijecena ambulantno, dok je manji broj, 254 (5,36%) hospitalizovan na Ortopedsko-traumatoloskom odjeljenju i lijeceni su operativno, 221 (87,01%) muskarac

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

i 33 (12,99%) zene. Radno sposobnih je bilo 204 (80,31%), 28 (11,02%) su bili mladi do 18 godina starosti i 22 (8,66%) su bile osobe starije od 65 godina. Otvorenih povreda je bilo 243 (95,67%), a zatvorenih 11 (4,33%). Povrede samo mekih tkiva imalo je 80 (31,50%) povrijeenih, a 174 (68,50%) je imalo i povrede kostiju. Kod 54 (21,26%) pacijenta su ved tokom operacije verifikovani defekti dijela sake i/ili amputacije prstiju. Zakljucak: Povredama sake i specificnostima njihovog lijecenja bi trebalo da se posveti najveda paznja. Hirurgija sake je veoma zahtjevna i za uspjesno lijecenje potrebno je veliko iskustvo i znanje. 169. TO RETAIN OR TO SACRIFICE INTACT LCP IN PRIMARY KNEE ALOARTHROPLASTY? Slavko Manojlovid, Sinisa Bijeljac, Zeljko Jovicid, Stanislav Palija, Tatjana Nozica Radulovid Institute of Physical Medicine and Rehabilitation ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Introduction: LCP is the most often subject of discussions in primary knee aloarthroplasty. Some surgeons always keep LCP, some always sacrifice it and some using both technics what depends on indication, like we do. Patients and methods: We compared 30 patients with moderate osteoarthritis whose had flexion contracture o o up to 20 and varus-valgus deformity up to 15 and that had TKA with CR or CS implants. All patients underwent surgery using Esmarch, always using mid-vastus aproach J&J PFC implants and they all were operated by the same team of surgeons. All operations were done in spinal anaesthesia and they all had the same thromboembolic and atibiotic prophylaxis. Functional outcome was followed up using Womac Index. Results: There was no significant difference in the duration of the surgery. Womac index and postoperative recovery was practicly the same in both group of patients, 3 and 6 months after the surgery. Seven patients had postoperative hematomas (4 CR and 3 CS) and no other complications were detected. Conclusions: We consider LCP should be preserved whenever it is intact and whenever we can achieve satisfactory proportion of flexion and extension gap. If we have severe deformity or bad LCP we can not achieve flexion and extension balance without sacrificing LCP and we do not discuss on keeping it. And at the end, for the future revision it is also very significant to have better bone density that we can have only if we avoid intercondilar femur resection.

170. TRETMAN KOMPLEKSNIH PRELOMA LAKTA Maksim Kovacevid, Marijana Kovacevid, Sanja Marid, Milivoje Dostid, Sinisa Ristid Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Funkcionalna anatomija lakatnog zgloba je kompleksna po svojoj orijentaciji i konfiguraciji. Kompleksni prelomi lakta su one intraartikularne povrede koje rezultuju pomjeranjem ili inkongruitetom jedne ili vise artikulacija izmeu distalnog humerusa, proksimalnog radijusa ili proksimalne ulne. Tretman ovih preloma je izuzetno tezak. Cilj: Prikazati rezultate hirurskog tretmana kompleksnih preloma zgloba lakta. Ispitanci i metode: Ispitivanjem su obuhvadeni pacijenti sa kompleksnim prelomima lakta operativno tretirani u Ortopedskoj sluzbi Hirurskog odjeljenja Klinika i bolnickih sluzbi Foca Klinickog centra Istocno Sarajevo u periodu od 2007. do 2010. godine. Rezultati: Tokom ispitivanog perioda je tretirano operativno 20 kompleksnih preloma lakta. U cetiri slucaja se radilo o otvorenim prelomima. Zabiljezena je pojava infekcije u jednom slucaju, te u dva slucaja los funkcionalni rezultat. Zakljucak: Radi se o veoma izazovnoj i zahtjevnoj hirurgiji, koju i pored svih napora operatera prate komplikacije i losi funkcionalni rezultati. 171. ZBRINJAVANJE PRELOMA TROHANTERNOG MASIVA BUTNE KOSTI INTRAMEDULARNIM IMPLANTATOM Vladimir Sredkovid, Aleksandar Krajinovid, Vladimir Obradovid, Milan Markovid, Branko Stankovid Zdravstveni centar Valjevo Uvod: Prelomi trohanternog masiva predstavljaju teske povrede kostanog tkiva. Najcesde ih zadobijaju osobe starije od 65 godina, u najvedem broju slucajeva sa osteoporozom. Neoperativno lecenje ne daje zadovoljavajude rezultate i prati ga visoka stopa smrtnosti. Hirursko lecenje predstavlja metodu izbora u zbrinjavanju preloma trohanternog regiona, omogudavajudi ranu aktivaciju, cime se sprecavaju brojne komplikacije koje prate pacijente vezane za postelju u dugom vremenskom intervalu. Danas se primenjuju najsavremeniji implantati za fiksaciju trohanternih preloma. Klinasti intramedularni implantat omogudava dinamizaciju preloma, lak je za ugradnju i ne zahteva brojnu operativnu ekipu, a komplikacije su retke. Ugradnja ovog implatata podrazumeva minimalno invazivnu hirurgiju.

68

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Cilj: Prikazati vlastita iskustva u primeni savremenih intramedularnih implantata prilikom zbrinjavanja preloma trohanternog masiva. Bolesnici i metode: U ortopedskom odeljenju Zdravstvenog centra Valjevo u prvih 9 meseci 2009. godine operativno je leceno 47 pacijenata. Prosecna starost operisanih je iznosila 72,21 godinu. Dominirale su osobe zenskog pola (63,82%). Odlican rezultat je utvren kod 65,96% pacijenata, dobar kod 17,02%, zadovoljavajuci kod 4,25%. Povrsne infekcije su se javile u 6,38% slucajeva, kao i jedan slucaj lomljenja implantata. U ranom postoperativnom toku (6. dan) je zabelezen i jedan smrtni slucaj. Zakljucak: Operativno lecenje trohanternih preloma ugradnjom savremenih intramedularnih implantata se pokazalo vrlo efikasno, dajudi mali broj komplikacija i visok stepen odlicnih funkcionalnih i anatomskih rezultata. 172. KLINICKO-EPIDEMIOLOSKI PODACI O PACIJENTIMA LIJECENIM PONAVLJANIM HEMODIJALIZAMA U ,,FRESENIUS MEDICAL CARE" CENTRU ZA HEMODIJALIZU U DOBOJU Vesna Tovilovid, Gordana Zole, Sinisa Kandid Zdravstvena ustanova ,,Fresenius Medical Care ", Centar za hemodijalizu Doboj Uvod: Dijalizni centar u Doboju postoji jos od 1984. godine. Tokom vremena, kapaciteti i oprema su postali insuficijentni. Novi centar za hemodijalizu (HD) otvoren je u aprilu 2010. Cilj: Prikazati epidemioloske podatake o pacijentima u novom Centru za hemodijalizu Doboj za prvih sest mjeseci rada. Metode: Retrospektivna analiza podataka o radu Centra i pacijentima u periodu od aprila do novembra 2010. godine. Rezultati: Za 6 mjeseci rada ,,Fresenius Medical Care" Centar za hemodijalizu Doboj dijalizirano je 107 bolesnika na programu hronicne hemodijalize (HHD), akutnih bolesnika, te bolesnika iz drugih centara hospitalizovanih u Opstoj bolnici Doboj. Muskaraca je bilo 67%, a zena 33%, prosjecne starosti 57,85±14,75 godina. Prosjecno trajanje dijalize je 5,33±5,43 godina. Jedan pacijent je transplantiran, a dva su oporavila bubreznu funkciju. Za HBsAg negativno je 100, a pozitivno 7 pacijenata. Za hepatitis C virus 9% pacijenata je pozitivno. Osnovni uzrok hronicne bubrezne insuficijencije (HBI) je dijabetesna nefropatija (29%) i pijelonefritis (29%), policisticna bolest bubrega (11%), glomerulonefritisi (10%), itd. Stopa mortaliteta je 7,5%, sa kardiovaskularnim oboljenjima kao osnovnim uzrokom smrti. Kao vaskularni pristup za HD, vedina pacijenata ima arteriovensku fistulu (79,4%), a Hickmanov kateter 3,7%, 69

arteriovenski graft ima 2,8%, dok ostalih 14% dijaliziranih ima privremeni centralni venski kateter. Utvrena je prosjecna vrijednost hemoglobina od 109 g/L. Pozeljne vrijednosti paratiroidnog hormona (150-300 pg/mL) ima 23% pacijenata, nize od 150 pg/mL njih 39%, a vise od 300 pg/mL 38% pacijenata. Kvalitet dijalize sa Kt/V vedim od 1,2 ima 82,75% pacijenata. Zakljucak: Pocetni rezultati pokazuju poboljsanje kvaliteta hemodijalize, ali daju mogudnost daljeg poboljsanja dijaliznih tretmana, narocito lijecenja renalne osteodistrofije. 173. TERAPIJSKA IZMJENA PLAZME Milorad Grujicid, Vlastimir Vlatkovid, Aleksandra Dominovid Kovacevid, Zoran Vukojevid Klinicki centar Banja Luka Uvod: Terapijska izmjena plazme (TIP) je metoda u kojoj se vrsi odvajanje i uklanjanje plazme od delijskih elemenata krvi i zamjena rastvorom albumina ili svjeze smrznutom plazmom zajedno sa delijskim elementima krvi. Primjenjuje se u lijecenju autoimunih bolesti kod kojih stvorena antitijela izazivaju imunolosku reakciju i ostedenje ciljnog tkiva, te u transplantacijskoj medicini. Prema nacinu izvoenja razlikuju se dvije tehnike: TIP: centrifugalna tehnika i membranska separacija TIP. Procedura se moze ponavljati vise puta. Cilj: Prikazati rezultate do sada izvrsenih TIP kod svih pacijenata lijecenih ovom metodom u Klinickom centru Banja Luka. Bolesnici i metode: U periodu od oktobra 2009. do marta 2011., na aparatu Fresenius Multifiltrat, metodom membranske separacije, uz antikoagulans HMW Heparin 1.500-4.000 IJ, preko privremenog krvnog pristupa, centralni venski kateter (jugularni ili subklavijski), TIP je lijeceno 13 pacijenata (6 pacijenata sa Guillain-Barreovim sindromom, 4 sa mijastenijom gravis, 1 sa pANCA pozitivnim rapidoprogresivnim glomerulonefritisom, 1 sa Moscowitzovim sindromom i 1 sa dermatomiozitisom), prosjecne starosti 48,74 godina (od 29 do 78 godina). Prosjecna kolicina zamjenjene plazme iznosila je 1,96 L. Rezultati: Procedura je u potpunosti (5-7 tretmana) zavrsena kod 9 pacijenata. Ucinak TIP na ishod bolesti oznacen je kao: a) znacajno poboljsanje, (klinicko ili laboratorijsko) kod 8 pacijenata; b) poboljsanje, ni jedan pacijent; c) bez promjena, 1 pacijent (pANCA vaskulitis sa bubreznim sindromom); d) pogorsanje bolesti, ni jedan pacijent; e) smrtni ishod, kod 3 pacijenta. Kod 1 pacijenta nije ocjenjen ishod, zbog prekida TIP (hiperkoagulabilnost). Smrt je nastupila kao posljedica tezine osnovne bolesti kod 3 pacijenta (2 zbog respiratorne insuficijencije Guillain-Barreov sindrom, nakon uraene 3, odnosno 1 TIP; i 1 sa Moscowitzovim sindromom).

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Zakljucak: Prva iskustva nefrologa Klinickog centra Banja Luka u korisdenju TIP potvruju znacaj i efikasnost ove metode u lijecenju autoimunih oboljenja.

175. SKRINING BOLESTI BUBREGA U ZARISTU ENDEMSKE NEFROPATIJE Marijana Kovacevid, Sinisa Ristid, Ljiljana Lukid*, Slobodan Marid**, Zlatko Maksimovid**

174. ZNACAJ CITOLOSKOG ISPITIVANJA URINA U DIJAGNOSTICI TUMORA UROTELIJUMA KOD BOLESNIKA SA ENDEMSKOM NEFROPATIJOM NA HEMODIJALIZI Ljiljana Lukid, Boris Dobrijevid*, Vidak Simid**, ore Mitrovid, Sandra Kovacevid Internacionalni dijalizni centar, Bijeljina; *Bolnica Brcko; **Opsta bolnica Bijeljina Uvod: Jedna od najznacajnijih karakteritika endemske nefropatije (EN) je njena jasna povezanost sa tumorima urinarnog trakta. Incidenca tumora gornjeg urotelijuma je, cak, i 100 puta veda u regionima EN, nego u neendemskim. Eksfolijativna citologija urina u dijagnostici ovih tumora je jednostavna i moze biti korisna sama ili u kombinaciji sa drugim metodama. Cilj: Procijeniti ulogu eksfolijativne citologije urina u evaluaciji tumora urotelijuma kod bolesnika sa EN na hemodijalizi. Pacijenti i metode: Ispitan je 51 pacijent sa EN na hemodijalizi. U grupi je bilo 30 muskaraca (prosjecna starost 65,56±5,3 godina i prosjecno trajanje hemodijalize 43,2±34,8 mjeseci) i 21 zena (prosjecna starost 67,28±4,9 godina i prosjecno trajanje hemodijalize 46,8±31,2 mjeseca). Rezultati: Citoloske abnormalnosti su utvrene u devet (17,64%) uzoraka urina, od toga: cetiri (7,84%) tranziciocelularna karcinoma (TCC), cetiri (7,84%) papiloma i jedan (1,96%) adenokarcinom. Kod dva (3,92%) pacijenta je potvrena dijagnoza postojedeg TCC, a ostalih sedam (13,72%) su do sada bili potpuno asimptomatski. Zakljucak: Citologija urina ima relativnu vrijednost za dijagnostiku tumora urotelijuma, ali je dragocjena kao neinvazivna metoda kojom se moze otkriti tumor u asimptomatskoj fazi i blagovremeno provesti uroloska terapija. Predlaze se kao skrining metoda koja de se obavljati jedanput godisnje s ciljem rane dijagnostike tumora urotelijuma kod bolesnika sa EN.

Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo; *Internacionalni dijalizni centar, Bijeljina; **Dom zdravlja Bijeljina Uvod: Prvi slucajevi endemske nefropatije (EN) u BiH su opisani 1957. godine. Epidemioloska istrazivanja pocinju ved 1958. godine sa ciljem da se definisu endemska podrucja na teritoriji tadasnjih opstina: Bijeljina, Brcko, Modrica, Odzak, Orasje i Bosanski Samac. Cilj: Otkriti osobe sa patoloskim nalazom urina i utvrditi njihovu ucestalost u ispitanoj populaciji, kao i ispitati povezanost izmeu pojedinih faktora rizika za hronicnu bolest bubrega i ucestalosti patoloskog nalaza urina. Ispitanici i metode: Ispitivanje je provedeno kao studija presjeka u dva hiperendemska sela u opstini Bijeljina. Obuhvatilo je 1.453 osobe (673 muskarca i 780 zena), starosti od 14 do 89 godina. Provedeni su sljededi postupci: anketa kojom su dobijeni podaci o ispitaniku, licna i porodicna anamneza, mjerenje krvnog pritiska i pregled urina test trakama. Rezultati: Kod 67 ispitanika registrovana je proteinurija, kod 92 eritrociturija, 217 ispitanika imalo je leukocituriju, 44 ispitanika glikozuriju, 43 ispitanika imalo je ketonuriju, a nitriti su naeni kod 21 ispitanika. U grupi ispitanika preko 60 godina najveda je ucestalost patoloskog nalaza urina u odnosu na ostale rizicne grupe. Patoloski nalaz u urinu imalo je 9,39% ispitanika sa pozitivnom porodicnom anamnezom o EN, 11,1% ispitanika sa hipertenzijom, 8,59% ispitanika sa dijabetesom i 11,61% ispitanika starijih od 60 godina. Zakljucak: Ucestalost patoloskog nalaza u urinu ispitanih osoba povedavala se sa povedanjem broja faktora rizika za bolest bubrega. Clanovi porodica opteredenih EN bez drugih faktora rizika imali su statisticki znacajno ree proteinuriju od clanova koji su pored pozitivne porodicne anamneze imali i druge faktore rizika.

70

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

176. SKRINING MAMOGRAFIJA U PREVENCIJI I RANOM OTKRIVANJU KARCINOMA DOJKE U PRIMARNOJ ZDRAVSTVENOJ ZASTITI Zani Banjanin, Radmila Ubovid*, Jadranka Pesevid Pajcin**, Brankica Galid*** Dom zdravlja Laktasi; *Zavod za medicinu rada i sporta Republike Srpske; **Dom zdravlja Banja Luka; ***Dom zdravlja Prijedor Uvod: Karcinom dojke predstavlja najcesde maligno oboljenje zena u svijetu. Fond zdravstva od 2008. godine provodi program skrining mamografija koji je proslo 30.000 zena u Republici Srpskoj. Cilj: Prikazati rezultate rada na prevenciji i ranom otkrivanju karcinoma dojke u ciljnoj grupi zena u ambulanti porodicne medicine. Ispitanici i metode: Na podrucju opstine Laktasi, u periodu od 6. februara do 2. novembra 2009, proveden je projekat ranog otkrivanja raka dojke. U Domu zdravlja Laktasi, Tim 16 porodicne medicine, pozvao je 149 zena na mamografski pregled. Ciljnu grupu su cinile zene u dobi od 50 do 70 godina. Nalazi skrining mamografija su kategorisani u BI-RADS kategorije. Rezultati: Najvedi postotak zena (38,26%) je pripadao starosnoj grupi od 50 do 55 godina sa najvise nalaza BIRADS 3 kategorije (47,37%). U starosnoj grupi od 56 do 60 godina (28,19%) bilo je najvise nalaza iz BI-RADS 2 kategorije (85,71%). U starosnoj grupi od 61 do 65 godina, jedna zena je imala nalaz BI-RADS 5 kategorije i upudena je na Onkoloski konzilijum. Od ukupno 149 zena, 47 (BI-RADS kategorije 3, 4 i 5) ih je upudeno u Centar za dojku Klinickog centra Banja Luka. Zakljucak: Sa godinama starosti zena, povedava se postotak sumnjivih mamografskih nalaza koji zahtijevaju dodatnu dijagnostiku. Vazno je nastaviti sa informisanjem zena o vaznosti prevencije i rane dijagnostike raka dojke kroz rad u ambulantama porodicne medicine, kontinuiranom medijskom kampanjom i kroz projekte nevladinih organizacija. 177. SINUZITIS KAO KOMPLIKACIJA ALERGIJSKOG RINITISA: UCESTALOST I PREVENCIJA Sandra Bosnjak Dispanzer Sremska Kamenica, Dom zdravlja Novi Sad Uvod: Alergijski rinitis (AR) je atopijska bolest, simptomski poremedaj nosne sluznice uzrokovan zapaljenskom reakcijom posredovanom IgE, nakon izlaganja odreenom alergenu. Procena je da oko 600 miliona ljudi u svetu boluje od AR, od cega 1/3 razvija i komplikacije, kao sto je hronicni sinuzitis i bronhijalna astma. Brojne studije su pokazale da oko 50% pacijenata 71

sa AR ima hronicni sinuzitis. Nelecenje AR dovodi do otoka sluznice nosa, sto izaziva suzenje sinusnih usda i nastanak sinuzitisa, te je adekvatan terapijski pristup, u smislu medikamenata i preventivnih mera resenje da ne doe do rinitisa, a samim tim i komplikacije kao sto je sinuzitis. Cilj: Utvrditi ucestalost i povezanost AR i hronicnog sinuzitisa, te da se prevencjom i terapijom AR sprecava sinuzitis kao komplikacija. Ispitanici i metode: Ukljuceno je 50 pacijenata (30 zena i 20 muskaraca), starosti od 30 do 40 godina, kojima je dijagnostikovan AR. Pored anamneze i klinickog pregleda, odreivani su: sedimentacija eritrocita, krvna slika, CRP, rendgen paranazalnih supljina, ,,prick" alergoloski, kozni test, a korisdena je i kompletna medicinska dokumentacija. Rezultati: Od 50 pacijenata, 35 je imalo hronicni sinuzitis, a 15 bronhijalnu astmu. Od 15 pacijenata sa astmom, 5 je imalo i sinuzitis pored astme. Preventivne mere su podrazumevale sekundarnu i tercijarnu prevenciju, tj. sprecavanje aktivacije bolesti kod senzibilisanih pacijenata, odnosno prevenciju pojave bolesti nakon sto se ona ved pojavila. U tom smislu, predlozeno je izbegavanje boravka u prirodi, kada je visoka koncentracija polena, jutro, smanjenje koncentracije kudne prasine, kao sto su grinje, tepisi, zavese, odrzavanjem higijene prostorija u kojima se boravi, izbegavanje kontakta sa kudnim ljubimcima i njihova higijena. Od lekova, dati su antihistaminici, intranazalni kortikosteroidi, dekongestivi, antiholinergici i antibiotici. Nakon 3 meseca, kod 25 pacijenata sa sinuzitisom doslo je do znacajnog poboljsanja zdravstvenog stanja, a kod 25 pacijenata koji su imali i astmu pored sinuzitisa, tegobe su ostale, ali u blazem obliku. Zakljucak: Ucestalost i povezanost, AR i sinuzitisa je velika. Adekvatna prevencija i terapija su dovele do poboljsanja zdravstvenog stanja pacijenata, a dugorocno, do poboljsanja kvaliteta zivota, opsteg stanja i zdravlja pacijenata, kao i svakodnevnih aktivnosti. 178. MECKELOV DIVERTIKULUM KAO UZROK AKUTNOG ABDOMENA Stojan Sekulid, Aleksandra Sekulid Frkovid* Hirurska klinika, *Pedijatrijska klinika, Klinicko-bolnicki centar Pristina, Gracanica Uvod: Meckelov divertikulum je promena na tankom crevu koja nastaje nezatvaranjem vitelinskog kanala. Ovo je prosirenje na antimezenterijalnom delu tankog creva i prisutan je na roenju. Javlja se u oko 2% slucajeva. Vedina ljudi sa Meckelovim divertikulumom nema nikakve tegobe. Tegobe nastaju, tek, kada doe do komplikacija (krvarenja, perforacije, ileus, itd.), tj. do akutnog abdomena.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Metode i rezultati: Na Hirurskoj klinici u Gracanici u periodu od 2004. do 2009. godine uraeno je 2.745 operacija na organima trbusne duplje. Meckelov divertikulum je naen kod 4 ili 0,15% bolesnika. Bolesnici su imali izmeu12 i 20 godina. Opstrukcija je bila uzrok akutnog abdomena kod 3 ili 75% bolesnika, a perforacija kod jednog ili 25%. Svi bolesnici su operisani pod klinickom slikom akutnog abdomena. Zbog gangrene kod 2 ili 50% uraena je resekcija ileuma sa T-T anastomozom, a kod 2 ili 50% divertukulektomija. U postoperativnom toku nije bilo komplikacija. Zakljucak: Kod bola u trbuhu, posebno u ileocekalnoj regiji, kod mladih ljudi, treba misliti i na Meckelov divertikulum. Ova se anomalija otkriva kod sumnje na akutno zapaljenje crvuljka ili drugih komplikacija. Operativni zahvat je jedina metoda lecenja komplikacija Meckelovog divertikuluma.

(Vimentin+++, CD34-, S-100-, CK-) zakljuceno je da se radi o mezenhimalnom, celularnom dobro vaskularizovanom tumoru benignih morfoloskih svojstava. U novembru 2008. godine ucinjena je lijeva torakotomija u bolnici Kasindo. Operativno je iz apikalnog dijela pludnog reznja odstranjen loptast cvor precnika 4x3,5x1,5 cm glatke povrsine, na presjeku tkivo socno, tamnoljubicaste boje, homogene rezne povrsine, praden je sa nekoliko blisko postavljenih manjih loptastih solidnih cvorova precnika 0,3-0,7 cm lokalizovanih u okolnoj parijetalnoj pleuri. Makroskopske, histoloske i imunohistohemijske karakteristike tkiva odgovaraju ektopicnim depozitima slezine u pleuri sa utiskivanjem u pludni prenhim. Zakljucak: Torakalna splenoza je posledica traumatskog rasipanja parenhima slezine nakon opseznih povreda koje ukljucuju i rascjepe dijafragme. Prikazani bolesnik je 11 godina nakon ranjavanja imao tipicnu klinicku prezentaciju sa pleurodinijom pradenom kasljem kao jedinim relevantnim simptomima. Patoloske karakteristike splenoze pleure su bile takoe tipicne. Rijetkost oboljenja i veoma teske diferencijalno-dijagnosticke dileme u pogledu primarnog i metastatskog tumora, uz nedostatak specificnih dijagnostickih metoda nuklearne scintigrafije doveli su do nepotrebne hirurske ekstirpacije. 180. EVALUACIJA BIOHEMIJSKIH PARAMETARA U SERUMU TOKOM TERAPIJE ASCITESA Zoran Mavija, Milka Mavija, Mladen Kostid, Tatjana Sladojevid Klinicki centar Banja Luka Uvod: Biohemijski monitoring omoguduje uvid u ocuvanost ili gubitak funkcije jetre, bubrega i hidroelektrolitnog statusa kod bolesnika sa ascitesom. Tokom terapije ascitesa moze dodi do citavog niza ozbiljnih poremedaja, te je stoga neophodno primijeniti niz biohemijskih testova. Cilj: Da se dvije grupe razlicito lijecenih bolesnika s ascitesom porede prema biohemijskim parametrima u serumu. Bolesnici i metode: Prospektivnom studijom ispitivano je 60 bolesnika sa ascitesom u stadijumu 3+ i 4+, koji su podijeljeni u dvije grupe. Prva grupa (30 bolesnika) je lijecena abdominalnim punkcijama, a druga grupa (30 bolesnika) diureticima. Pradene su vrijednosti sljededih biohemijskih parametara: bilirubin ukupni/direktni, GUK, AST, ALT, gama GT, AP, urea, kreatinin, elektroliti (K+, Na+), mokradna kiselina, holesterol, trigliceridi, ukupni proteini, albumin, INR i hemogram. Rezultati: Izmeu dvije grupe razicito tretiranih bolesnika nema statisticki znacajne razlike u vrijednostima biohemijskih parametara u serumu (p>0,05). Sprega nivoa K+ i pripadnosti grupi je statisticki znacajna 72

179. INTRATORAKALNA SPLENOZA Tanja Plesa, Ivan Boricid*, Slavisa uricid**, Sinisa Kunarac, Slavko Zdrale, Milorad Supid, Irena Samac Klinike i bolnicke sluzbe Kasindo, Klinicki centar Istocno Sarajevo; *Institut za patologiju, Medicinski fakultet Beograd; **Institut za zdravstvenu zastitu majke i deteta Srbije ,,Dr Vukan Cupid", Sluzba za klinicku patologiju, Beograd Uvod: Splenoza predstavlja stecenu ektopiju slezine koja je posljedica autrotransplantacije tkiva nakon traumatske ili jatrogene rupture slezine. Ekstraabdominalne lokalizacije splenoze predstavljaju veliku rijetkost i pricinjavaju dijagnosticke probleme. Cilj: Prikazati klinicku sliku i patoloske nalaze pacijenta sa torakalnom splenozom. Prikaz slucaja: Muskarac star 53 godine. Tri godine prije prijema u bolnicu imao je bolove na lijevoj strani grudnog kosa, a od prije nekoliko mjeseci je primijetio brze zamarenje, otezano disanje i ucestalo kasaljanje. Svi hematoloski i biohemijski nalazi bili su u granicama normalnih vrijednosti. Kao incidentalan nalaz, na rutinskom rendgenskom snimku otkriven je tumor lijevog pludnog krila i predlozeno operativno lijecenje koje tada nije prihvatio. Bolesnik je prije 11 godina bio zrtva teskog ratnog eksplozivnog ranjavanja u podrucju lijeve torakoabdominalne regije. Tada mu je hirurski odstranjena slezina i vedi dio crijeva. CT snimci iz maja 2008. otkrivaju dvije jasno ogranicene, cvoraste, subpleuralne, nekalcificirane mekotkivne tumorske mase u zadnjem i prednjem dijelu gornjeg pludnog reznja. U junu 2008. u Odjeljenju za respiratornu patologiju Klinickog centra Srbije, nakon analize uzorka najvedeg cvora dobijenog perkutanom aspiracionom biopsijom, na osnovu morfologije i imunohistohemijske analize

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

(p<0,05). Nivo K+ u grupi punktiranih bolesnika raste u odnosu na grupu bolesnika tretiranih diureticima, kod kojih nivo K+ opada tokom terapije ascitesa. Zakljucak: Da bi se pratio efekat primijenjene terapije ascitesa i sprijecile komplikacije koje otezavaju terapijski pristup neophodno je dinamicki kontrolisati vrijednosti biohemijskih parametara. 181. TERAPIJA NEUROPATSKOG BOLA Sanja Marid, Radmil Marid, Veljko Marid, Milivoje Dostid, Helena Marid Klinike i bolnicke sluzbe Foca, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Neuropatski bol (NPB) se definise kao bol koji je iniciran ili uzrokovan primarnom lezijom, disfunkcijom ili prolaznim narusavanjem u perifernom ili centralnom nervnom sistemu, a u odsustvu bolnog nadrazaja na periferiji (nenociceptivni bol). NPB predstavlja veliki zdravstveni, ekonomski i socijalni problem, jer narusava kvalitet zivota bolesnika sa cestim razvojem hronicnog bolnog sindroma. Cilj: Prikazati vlastita iskustva u lijecenju razlicitih bolnih sindroma tipa NPB. Ispitanici i metode: Ispitana je grupa od 185 pacijenata lijecenih u Ambulanti za terapiju bola Klinika i bolnickih sluzbi Foca, Klinickog centra Istocno Sarajevo od 1. januara do 31. decembra 2010. Rezultati: Hronicni nekancerski bol bio je zastupljen u 43% ispitanika. Obraena je grupa od 75 pacijenata sa NPB. Najcesdi razlog dolaska u Ambulantu bio je: herpeszoster, neuropatije razlicitog porijekla, fantomski bol, radikulopatija, hronicni lumbalni sindrom. Najcesde korisdeni lijekovi bili su antiepileptici i antidepresivi, potom nesteroidni antinflamatorni lijekovi i opioidi u kombinaciji sa lidokainom primijenjenim lokalno, te transkutana elektricna nervna stimulacija, fizikalna terapija i periferni neuroblokovi od nefarmakoloskih procedura. Zakljucak: Savremeni koncept lijecenja NPB zahtijeva multidisciplinarani i multimodalani pristup. Osnova farmakoloskog lijecenja su antikonvulzanti i antidepresivi. Uspjeh mogu imati i razlicite nefarmakoloske procedure. 182. NEUROOFTALMOLOSKI ZNACI DEMIJELINIZACIONE BOLESTI Ljubica Perid Lazid, Jovanka Perid Zovko, Milka Mavija* Opsta bolnica Doboj; *Klinicki centar Banja Luka

Uvod: Multipla skleroza (MS) se definise kao demijelinizaciona bolest centralnog nervnog sistema, diseminovana u vremenu i prostoru. Javlja se izmeu 20. i 40. godine zivota, cesde kod zena. Cilj: Prikazati pacijetkinju sa retrobulbarnim neuritisom (RBN) kao prvim znakom MS. Prikaz slucaja: Pacijentkinja, 25 godina, javlja se na oftalmoloski pregled zbog magle pred lijevim okom od prije dva dana i bolova u ocima prilikom pokretanja. Klinickim pregledom utvrena vidna ostrina na desnom oku 1,0, na lijevom oku 1,0 parcijalno, n.k. TOU: 17,0 mmHg, prednji segment anisokorija, lijeva pupila nesto sira nego desna, sporije reakcije na svjetlost, pregled FOU indirektnom oftalmoskopijom od 90 D uredan. Motilitet obaju bulbusa ocuvan, diplopije pri pogledu lijevo i goretemporalno. Hess-Lancaster test pokazuje parezu spoljasnjeg pravog misida i gornjeg kosog misida. Insuficijencija konvergencije. Dishromatopsija u crvenoj osovini. Nema nistagmusa. UZ nalaz lijevog oka uredan. Vrijednosti laboratorijskih testova: Nalazi KKS referentnih vrijednosti, osim: holesterol 5,16 mmol/L, trigliceridi 2,44 mmol/L, BIC 22 mmol/L, GUK 6,13 mmol/L, WBC 11,0 G/L, SE 15. RTG PNS: Devijacija nosne pregrade bez drugih patoloskih promjena. Nalaz audiograma obostrano u fizioloskim granicama. Konsultovan ORL specijalista po kojem je nalaz uredan. Nalaz ginekologa: uredan. Cetrvrti dan po javljanju VOS je 1/60! Ukljucene pulsne doze sistemskih kortikosteroida, te se 7. dan visus vrada na 1.0. Vidno polje NT: Bitemporalna hemianopsija. Vidno polje 07: Ocuvan centar vidnog polja, ali je cijela periferija u relativnim i apsolutnim defektima. Nalaz VEP: Desno dobijen uredan odgovor, a lijevo lose formiran odgovor produzene latencije, sto ukazuje na aksonskodemijelinizacionu leziju lijevo. Nalaz MR je pokazao supratentorijalno obostrano u bijeloj masi punktiformne, dijelom slivene, hipersignalne promjene precnika do 12 mm, relativno simetricne, nesto vise lijevo, gdje je najveda promjena periventrikularno, a ima ih i u centrum semiovale, kao i u perikaloznom prostroru ortogonalne orijentacije. Neuroloski nalaz je bio uredan. Pacijentkinja nastavila sa kortikosteroidima per os. Preporuceno je dalje neurolosko ispitivanje i lijecenje. Zakljucak: MS kod 50% slucajeva pocinje kao RBN, te je potrebno iskljuciti ostale etioloske faktore i ciljano ispitati MS kod pacijenata sa RBN. Primjenom odgovarajude terapije ubrzava se oporavak vida, a odlazu se neuroloske promjene. 183. ELEKTROKARDOGRAFSKE PROMENE KOD DECE SA PROLARSOM MITRALNE VALVULE Vesna Bogdanovid, Bosiljka Ugrinid Sklopid, Milka Bogdanovid* Dispanzer za zdravstvenu zastitu dece i skolske dece, Dom zdravlja ,,Zvezdara", Beograd; *Visoka zdravstvena skola strukovnih studija u Beogradu 73

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Uvod: Prolaps mitralne valvule (PMV) je najcesda izolovana valvularna anomalija srca cija se prevalenca procenjuje na 1-2% kod dece i 5-15% kod adolescenata. Karakteristican auskultatorni nalaz je mezosistolni klik i kasni sistolni sum. Nastaje usled iznenadnog zatezanja tendinozne horde ili lista tendinoznih hordi. Najteza komplikacija kod dece sa PMV je iznenadna smrt usled ventrikularne aritmije ili akutne rupture hordi sa teskom mitralnom insuficijencijom. Za klinicku dijagnozu je presudan ehokardiografski nalaz. Elektrokardiografske promene na standardnom EKG znatno su ucestalije kod dece sa PMV, nego kod zdrave dece. Na Holter monitoringu su izrazenije promene kod dece sa simptomima,astenicnom konstitucijom i deformitetima osteomuskularne grae. Ispitanici i metode: Sistematskim pregledima dece u Domu zdravlja ,,Zvezdara" u periodu od 2008. do 2010. godine, obuhvadeno je 2.019 dece uzrasta 15 do 18 godina. Sva deca sa karakteristicnim auskultatornim nalazom upudena su na dalje kardiolosko ispitivanje. Ehokardiografsku potvrdu PMV imalo je 176 dece. U klinickim uslovima u indikovanim slucajevima uraen je 24-casovni Holter elektrokardiografski monitoring i test opteredenja. Kontrolnu grupu je cinilo 120 zdrave dece, izabrane metodom slucajnog izbora. Standardni EKG su snimljeni deci koja su ispunjavala kriterijume za dijagnozu PMV, kao I zdravoj deci iz kontrolne grupe. Rezultati: Inverzija T-talasa u donjim i lateralnim odvodima II, III, AVF, V5 i V6 kod dece sa PMV registrovane su u 48% slucajeva. T-talasi postaju pozitivni posle fizickog napora ili spontano, promenom frekvence komore. Promene ST-segmenta sa horizontalnom depresijom koja se produbljuje posle napora u II, III, AVF ili prekordijalnim odvodima zabelezena je kod 2% dece, a produzenje Q-T kod 5% dece. U kontrolnoj grupi ove promene na standardnom EKG nisu zabelezene. Poremedaji ritma registrovani su u 56% kod dece sa PMV. Sinusnu tahikardiju imalo je 10%, sinusnu bradikardiju 4%, inkompletan blok desne grane 11%, AV blok II 2%, SVES 10%, VES 16%, SVT 3%. U kontrolnoj grupi poremedaj ritma imalo je 32% dece. Sinusnu tahikardiju 8%, sinusnu bradikardiju 9%, inkompletni blok desne grane 12%, SVES 1%, VES 2%. Zakljucak: Utvrena je statisticki znacajna razlika u prevalenci poremedaja ritma utvrena EKG kod dece sa PMV u odnosu na zdravu. 184. FATALNO NAGNJECENJE SRCA Dalibor Nedid, Goran Campara*, Zeljko Karan Zavod za sudsku medicinu Republike Srpske; *Zavod za patolosku anatomiju, Klinicki centar Banja Luka

Uvod: Povrede srca u slucajevima nepenetrantne, tupotvrde traume u predjelu grudi cesde su nego sto se to dijagnostikuje u praksi. To je posebno ocigledno u saobradajnom traumatizmu koji podrazumijeva izrazene deceleracione mehanizme. Jedna od cesto previenih ozljeda jeste i nagnjecenje srca (contusio cordis). Nagnjecenje srca (za razliku od komocije) manifestuje se krvarenjem u srcanom zidu, a izazvano je tupo-tvrdom mehanickom silom koja djeluje obicno u predjelu prekordijuma. Trauma i krvarenje u podrucju provodnog aparata srca uzrokuju razlicite poremedaje ritma, od prolaznih benignih do fatalnih. Ovi poremedaji ritma mogu se javiti i do nekoliko dana poslije traume. U slucajevima smrtnog ishoda posebno je naglasena vaznost sudsko-medicinske obdukcije u cilju nespornog dokazivanja uzroka smrti, te uzrocno-posljedicne veze izmeu traume i smrti. Prikaz slucaja: Prikazan je slucaj fatalnog nagnjecenja prednjeg srcanog zida kod mladog motocikliste stradalog u saobradajnoj nezgodi, bez prethodno registrovanih i prisutnih patoloskih promjena na srcu. Mladid je preminuo ubrzo po povreivanju, prije dolaska ekipe Sluzbe hitne medicinske pomodi na lice mjesta. 185. KONGENITALNA DIJAFRAGMALNA HERNIJA Katerina Balaban, Ljubomir Stajcid, Mile Cucak, Dalibor Mikid Klinicki centar Banja Luka Uvod: Kongenitalna dijafragmalna hernija (KDH) nastaje u toku embriogeneze, razvojem defekata na dijafragmi kroz koje u grudni kos prolaze intraabdominalni organi. Dijafragma je najvedi misid koji ucestvuje u respiraciji i slabljenjem dijafragmalne funkcije istovremeno nastaje i respiratorna disfunkcija. Cilj: Prikazati znacaj radioloskih modaliteta u postavljanju dijagnoze kongenitalne dijafragmalne hernije (KDH). Prikaz slucaja: Terminsko novoroence iz druge trudnode, Apgar skor 8/9, pri prvom pregledu sive boje koze, tahipnoicno, hipotono, slabije kontrole glave, tromijeg automatskog hoda, rapidnih respiratornih pokreta, sa supksifoidnim i interkostalnim retrakcijama, te auskultatorno oslabljenim disajnim sumom na strani lijevog hemitoraksa. Indicirana je AP radiografija toraksa, nakon koje je uraen i ezofagogastroduodenografija sa pasazom tankog crijeva. Ovim pretragama su pronaene hernirane crijevne vijuge u lijevom hemitoraksu, kao i pomjeranje srcane sjenke i medijastinalnih struktura na suprotnu stranu, te je postavljena radioloska dijagnoza kongenitalne dijafragmalne hernije, nakon cega je indikovano operativno lijecenje i postavljena intraoperativna dijagnoza: Hernia diaphragmalis intestini, ilei et lienis.

74

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Zakljucak: Kongenitalna dijafragmalna hernija (KDH) je hitno stanje kod novoroencadi. Uspjeh tretmana lezi u pravovremenoj dijagnozi i adekvatnoj terapiji. Simptomatologija zavisi od stepena hernijacije: manje hernije prolaze nezapazeno, a velike dovode do trenutnog i teskog respiratornog distresa. Danas su na raspolaganju razliciti radioloski modaliteti u postavljanju dijagnoze, koji omogudavaju definitivno hirursko zbrinjavanje, te mogudnost postizanja normalnog pludnog arterijskog pritiska, zadovoljavajudu oksigenaciju i ventilaciju sa minimalnim ventilacionim ispadima ukoliko se operativnom lijecenju pristupi unutar 24 do 48 h nakon roenja. 186. CRONKHITE-CANADA SINDROM KOD 66-GODISNJE PACIJENTKINJE Ilija Nenadid Institut für Pathologie, ,,Helios" Klinikum Wuppertal, Germany Uvod: Cronkhite-Canada sindrom predstavlja rijetku nenasljednu gastrointestinalnu polipozu sa losom prognozom. Karakteristicni su hamartomatozni polipi juvenilnog tipa (retencioni polipi), s tim sto ne postoji specificna histomorfologija. Prvi put je opisan 1955. godine i dosad je objavljeno samo nekoliko stotina slucajeva. Cilj: Prikazati slucaja Cronkhite-Canada korelirajudi histoloski nalaz i klinicku sliku. sindroma

Uvod: Pseudomembranozni kolitis je oboljenje koje izaziva Clostridium difficile, koje se javlja intrahospitalno, ali se nastavlja i po otpustu i uzrok je smrti 1 od 15.000 bolesnika lecenih atibioticima. Vedina bolesnika se leci kod lekara opste medicine po otpustu i od velikog je znacaja da se prepozna u primarnom kontaktu. Cilj: Prikazati znacaj bolesti i njenog pravovremenog prepoznavanja i lecenja. Prikaz slucaja: Bolesnica stara 66 godina, hospitalizovana je u Opstoj bolnici Subotica u martu 2010. godine sa tipicnom klinickom slikom pseudomembranoznog kolitisa. Kod bolesnice se kolitis razvio dve nedelje po otpustu sa Kardioloskog odeljenja, gde je tokom 10 dana primala amoksicilin. Primljena je na Gastroenterolosko odeljenje. Laboratorijske analize pokazuju leukocitozu uz granulocitozu, sedimentacija eritrocita je ubrzana, povisen CRP, patoloske vrednosti ureje i kreatinina. Radiografski je utvren ileus paraliticus, a rektosigmoidoskopski nalaz pokazuje psudomembranozni kolitis. Primenjena je terapija metronidazolom, probiotski preparat Saccharomyces boulardii, rehidracija, kardioloska terapija. Na primenjenu terapiju dolazi do izlecenja. Zakljucak: Pravovremena dijagnoza i terapija, kao i iskljucenje drugih diferencijalno dijagnostickih dilema dovode do izlecenja. Potrebno je ukazati lekarima primarne zdravstvene zastite na ovaj znacajan problem. 188. STEPEN GASTROINTESTINALNOG RIZIKA PACIJENATA NA NESTEROIDNIM ANTIINFLAMATORNIM LEKOVIMA Vesna Bankovid, Bratislava Sarac, Ljubinka Simonovid, Dragana Duzanid, Valentina Stankovid Cekid, Milos Zlatkovid Kudno lecenje i medicinska nega sa palijativnim zbrinjavanjem, Dom zdravlja Nis Uvod: Znacajan broj pacijenata organizacione jedinice Kudnog lecenja Doma zdravlja Nis, zbog prirode bolesti svakodnevno u svojoj terapiji koristi nesteroidne antiinflamatorne lekove (NSAIL). Cilj: Utvrditi broj pacijenata koji se izlazu svakodnevnom gastrointestinalnom (GI) riziku prilikom uzimanja NSAIL, te koliko njih je ved sa GI tegobama zbog uzimanja NSAIL. Ispitanici i metod: Korisdeni su zdravstveni kartoni 152 pacijenta Kudnog lecenja Doma zdravlja Nis tokom 2009. godine. Rezultati: Od 152 pradena pacijenta, 52 (34,21%) su svakodnevno uzimala NSAIL, muskaraca 14 (26,9%) i 38 (73,1%) zena. Po skoru za racunanje GI rizika i komplikacija, Americkog udruzenja reumatologa, uoceno je da je njih cetiri (7,69%) imalo umereno povisen rizik, devet (17,3%) znacajno povisen rizik i 39 (75%) jako 75

Prikaz slucaja: Histoloski su ispitani uzorci biopsija debelog crijeva, duodenuma i zeluca 66-godisnje pacijentkinje sa gastrointestinalnim polipima do 0,5 cm velicine, gastropatijom i hronicnim prolivom. Postavljena je histoloska dijagnoza polipozne sluznice debelog crijeva, djelimicno sa cisticno prosirenim kriptama i inflamatorno edematoznom reakcijom strome, cisticno ektaticne foveole korpusa zeluca i promjene antruma zeluca u obliku hiperplasticnog polipa, kao i blagi hronicni bulbitis duodenuma sa fokalnom viloznom hiperplazijom. S obzirom na lokaciju polipa u debelom crijevu i zelucu, radi se o gastrointestinalnoj polipozi. Zakljucak: Cronkhite-Canada sindrom predstavlja rijetku diferencijalnu dijagnozu generalizovane nenasledne gastrointestinalne polipoze. Neophodna je pravovremena dijagnoza koja je moguda samo u interdisciplinarnoj saradnji uvazavajudi klinicki, endoskopski, radioloski i histoloski nalaz. 187. PSEUDOMEMBRANOZNI KOLITIS Branko Miljacki, Ljiljana Miljacki* Opsta bolnica Subotica; *Dom zdravlja Subotica

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

povisen rizik sa komplikacijama. Pradena je starost pacijenata (prosek 69,8 godina), opste zdravstveno stanje pacijenata, da li boluju od reumatoidnog artritisa pet (9,6% pacijenata), koliko dugo uzimaju kortikosteroide (prosek oko tri meseca), ranije hospitalizacije zbog ulkusa i dispepsije devet (17,3%pacijenata). Svi pacijenti su u svakodnevnoj terapiji imali inhibitore protonske pumpe, a njih 38 (73,07%) je imalo dispepticne tegobe. Kontrolna grupa pacijenata bez NSAIL u terapiji nije imala dispepticne smetnje ni komplikacije. Zakljucak: Broj pacijenata koji imaju svakodnevni poviseni rizik prilikom uzimanja NSAIL je visok i neophodna je pravilna procena zdravstvenog stanja prilikom ukljucivanja ovih lekova u terapijski tretman. 189. UTICAJ INTERMITENTNOG I PERZISTENTNOG ALERGIJSKOG RINITISA NA POJAVU BRONHIJALNE HIPERREAKTIVNOSTI Aleksandra Aleksid, Slobodan Spremo, Dalibor Vranjes, Zorica Novakovid, Natasa Guzina Golac Klinika za bolesti uha, grla i nosa, Klinicki centar Banja Luka Uvod: Kod odreenog broja pacijenta oboljelih od alergijskog rinitisa (AR) javlja se bronhijalna hiperreaktivnost (BHR) koja predstavlja prediktor razvoja astme. Cilj: Dokazati prisustvo bronhijalne hiperreaktivnosti i njen stepen kod pacijenata sa intermitentnim (IAR) i perzistentnim (PER) alergijskim rinitisom, kao i da ukaze na mogude faktore rizika za njen nastanak. Pacijenti i metode: U prospektivnoj studiji je ispitivano 50 pacijenata, svi su ispitivani van sezone polena. Kod svih pacijenata je provedeno klinicko i alergolosko ispitivanje, spirometrija, nespecificni bronho-provokacioni test metaholinom. Rezultati: Pacijenti su bili prosjecne starosti 33,62 godine, 20 muskog i 30 zenskog pola. IAR je imalo 48,0%, a PER 52,0% pacijenata. BHR je imalo16 (32%) pacijenata, od toga osam (16%) veoma blagu, pet (10%) blagu i tri (6%) umjerenu BHR. Nije postojala statisticki znacajna razlika izmeu pojave BHR i vrste alergijskog rinitisa. Pozitivna prediktivna vrijednost je trajanje alergijskog rinitisa >5 godina, senzibilizacija na Dermatophagoides pteronyssinus, udruzena senzibilizacija na Dermatophagoides pteronyssinus i polene (polisenzibilizacija). Ovi faktori su statisticki znacajno povezani sa pojavom BHR i tezim stepenom BHR. Zakljucak: Studija ukazuje na pojavu BHR kod pacijenata sa alergijskim rinitisom i van sezone polena, kao i znacajnu ulogu nekih faktora u njenom nastanku (trajanje alergijskog rinitisa, senzibilizacija na Dermatophagoides pteronyssinus i polisenzibilizacija). Ispitivanje postojanja astme trebalo bi da se provodi kod 76

svih pacijenata sa alergijskim rinitisom. Alergijski rinitis predstavlja faktor rizika za razvoj astme, a dokazana BHR nalaze pazljivu evaluaciju pacijenata i razmatranje kombinovanog terapijskog pristupa u lijecenju. 190. HIPERSENZITIVNOST NA DERMATOPHAGOIDES PTERONYSSINUS KOD OSOBA SA HRONICNOM URTIKARIJOM Velina Petkovid, Vesna Glisid, Gordana Papovid ukid* Zavod za zdravstvenu zastitu radnika Kragujevac; *Dom zdravlja Vrbas Uvod: Urtikarija je cesta bolest koja se karakterise pojavom crvenih uzdignutih promena (urtika) na kozi, pradena jakim svrabom, a ponekad i otokom kapaka, usana, jezika, zdrela i zglobova. Moze biti akutna i hronicna. Hronicna urtikarija nastaje uticajem mnogih etiopatogenetskih faktora. Kao mogudi etioloski faktori navode se i inhalatorni alergeni koji dovode kod senzibilisanih osoba do stvaranja IgE antitela. Cilj: Utvrditi ucestalost hipersenzitivnosti na Dermatophagoides pteronyssinus. Ispitanici i metode: Analizirani su rezultati ,,skin prick" testova (SPT) kod 91 pacijenta sa hronicnom urtikarijom koji su se javili alergologu u Zavodu za zdravstvenu zastitu radnika Kragujevac u 2009. godini. Pacijenti su pored Der p I alergena testirani i drugim standardnim inhalatornim alergenima: kudna prasina, polen drveda, polen trava, polen korova, gljivice, zivotinjska dlaka, perje i duvan. Rezultati: Kod 55 (60,44%) pacijenata SPT test je bio pozitivan na pomenute alergene. Kod 32 (35,16%) pacijenta bio je pozitivan rezultat testiranja na alergen Der p I, sto cini 58,18% pacijenata sa pozitivnom SPT reakcijom. Pozitivna reakcija na polen trava, korova i drveda imalo je 41,82% od ukupnog broja pozitivnih SPT reakcija. Zakljucak: Senzibilizacija na antigen Der p I samostalno ili udruzeno na druge antigene moze biti znacajan etioloski faktor nastanka hronicne urtikarije. 191. PEDESETOGODISNJIE PREZIVLJAVANJE HIDATIDNE (EHINOKOKNE) CISTE Slavko Zdrale, Tanja Plesa, Slavisa uricid*, Milorad Supid, Irena Samac Klinike i bolnicke sluzbe Kasindo, Klinicki centar Istocno Sarajevo; *Institut za zdravstvenu zastitu majke i deteta Srbije ,,Dr Vukan Cupid", Sluzba za klinicku patologiju, Beograd Uvod: Nakon sto se slucajno inficira jajima Echinococcus granulosus iz crijeva psa ili drugih zivotinja iz porodice

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Canida, covjek postaje intermedijarni domadin cisticnog oblika larve, odnosno hidatidne ciste (Cysta hydatigena). Pseda pantljicara je cest parazit covjeka u zemljama Balkana, gdje je endemski rasirena zoonoza. Zbog kapilarnih barijera na svom putu, parazit, odnosno hidatidna cista se najcesde nau u jetri, a zatim u pludima i, rjee, ostalim organima i tkivima (jetra : pluda : ostale lokalizacije = 7 : 2 : 1). Multiple ciste opisuju se kod 20% do 60% oboljelih. Cilj rada: Prikazati klinicko-patoloske karakteristike bolesnika sa neuobicajeno dugim tokom ehinokokne infekcije. Prikaz slucaja: Muskarac star 72 godine, u periodu od 1963. do 2004. godine. hospitalizovan je u 7 navrata. Prvi put je hospitalizovan zbog operacije hidatidne ciste pluda 1963. godine pod slikom akutnog toraksa. Godine 1973. izvrsena je elevacija hemidijafragme desno, a 1983. hospitalizovan zbog bronhitisa i pleuralnih adhezija. Godine 1983. cetvrti put hospitalizovan radi operacije hidatidne ciste jetre i parcijalne resekcije IV, V i VI rebra, a 1984. u toku pete hospitalizacije zbog osteomijelitisa IV, V i VI rebra desno, kada je izvrsena parcijalna resekcija istih, a otvoreni su i brojni fistulozni kanali i naeno vise empijemskih loza. Od 1985. do 2004. godine evidentno je prisustvo fistula na prednjem torakalnom zidu, a CT jetre ukazuju na postojanje hidatidne ciste u desnom reznju jetre u blizini desnog bubrega. Pacijent uzimao oralno mebendazol. Godine 2004. su uslijedile sesta i sedma hospitalizacija, zbog diseminacije parazita u sternum, te su novim operativnim zahvatom odstranjene iste, ali do danas postoji fistulozni kanali sa povremenom emisijom cista, kao i prisustvo radioloski dokazanih kalcifikovanih hidatidnih cisti i u maloj karlici. Zakljucak: Cetrdesetosmogodisnje prezivljavanje ehinokoknog parazita u organizmu odraslog muskarca, koji je 7 puta hospitalizovan i imao 6 ozbiljnih hirurskih intervencija, kojima su parcijalno odstranjivane hidatidne ciste iz jetre, pluda i kostanog tkiva, odrzavanje dugotrajne drenaze grudne i trbusne supljine i reseciranih rebara usljed osteomijelitisa kao komplikacije, pokazuje koliko komplikovan moze da bude tok hidatidoze u slucaju klinicki netipicne lokalizacije cista i eventualnih slabosti imunoloskog sistema bolesnika. Diseminirana ehinokokoza, kao mogude fatalno parazitarno oboljenje, u dugogodisnjoj borbi protiv pacijenta i hirurga nije dovela do letalnog ishoda, ali nije doslo ni do izlijecenja. 192. GLUTEALNI APSCES Nenad Kuzmid Privatna zdravstvena ustanova ,,Zdravlje" Laktasi Uvod: Glutealni apsces je rijetka komplikacija intramuskularnog davanja injekcija. Najcesde je vezan za visekratno davanje injekcija kod lumboishijadicnog bola. 77

Zbog intenziteta bola kod lumboishialgije ne prepoznaju se komplikacije, kao sto je to u dva slucaja koja se ovde predstavljaju. Prvi prikaz slucaja: Krajem decembra 2009. pacijentkinja M.B., roena 1961. godine, primala visekratno intramuskularne injekcije zbog desnostrane lumboshialgije. U toku primanja injekcija bolovi su se pojacali, a javio se i otok u desnoj natkoljenici. Uraen je MR natkoljenica, verifikovan infiltrat u desnoj natkoljenici, te infiltrati u obje glutealne regije djelimicno uhvadeni snimanjem i postavljena sumnja na sarkom. Trazeno dodatno MR snimanje glutealnih regija koje nije uraeno. U Ortopedskom odjelu Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" Banja Luka punktirano 1.250 mL gnoja iz najnize tacke unutrasnje strane desne natkoljenice. Bakterioloski izolovan i identifikovan Staphylococcus aureus. Na ultrazvucnom pregledu pocetkom februara 2010. uocen infiltrat u obje glutealne regije sa sitnozrnastim materijalom i dobro prokrvljenom piogenom membranom, lijevo sa tendencijom razmeksanja prema kozi. U desnoj natkoljenici se dobije hipoehogeni areal interfascijalnog spustanja gnoja duz citave natkoljenice. U Ortopedskom odjelu Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid" Banja Luka ucinjena incizija oba apscesa i izvuceno 350 mL gnoja, a zasijane bakterioloske podloge ostale sterilne. Pacijentkinja po izlasku iz bolnice bez tegoba. Drugi prikaz slucaja: Pacijent D.R. roen 1947. godine, lijecen na Klinici za neurologiju Klinickog centra Banja Luka od 4. jula do 9. avgusta 2010. pod dijagnozom desnostrane lumboishialgije i spondiloze lumbalne kicme uz diskopatiju L4L5. Utvrena flegmona desnog stopala. Pacijent ima dijabetes melitus i dijabeticnu polineuropatiju. Nakon otpusta sa klinike bolovi u desnoj natkoljenici i kuku ostali, ne moze da sjedi na toj strani. U toku boravka na klinici otvorila se rana na listu desne potkoljenice koja je hirurski previjana i shvadena kao gnojenje stare rane usljed povrede kosom prije dvije godine. U toku boravka raen CT lumbosakralne kicme koji ne potvruje ukljestenje nerava, a EMNG verifikuje hronicnu leziju n. ischiadicusa. Doppler sonografija krvnih sudova nogu je uredan. Pri klinickom pregledu sedam dana po otpustu, uoci se pastozno otecen desni gluteus, desna natkoljenica sa kesastim otokom straga u donjoj tredini, dok je zavoj na potkoljenioci vlazan. Pri ultrazvucnom pregledu uocava se kolikvirani areal u desnom gluteusu precnika 10 cm sa nekolikviranim jezgrom i sitnim ehgenim odjecima u kolikviranom dijelu. Anehogena traka se spusta niz desnu natkoljenicu i prati do desne potkoljenice (siroka i do 10 mm na pojedinim dijelovima). Postavlja se dijagnoza kolikviranog glutealnog apscesa sa spustanjem niz desnu natkoljenicu interfascijalno i spontanim otvaranjem na desnoj potkoljenici. Ucinjena incizija na Klinici za ortopediju Klinickog centra Banja Luka i cetvrti dan po inciziji pacijent samovoljno napustio kliniku. Nakon toga bez tegoba.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Diskusija: Glutealni apsces se javlja kao komplikacija bolesti okoline gluteusa, kao sto su hladni apscesi iliopsoasa, apendikularni ili retroperitonealni apsces, apscesi bubrega, postkateterski apscesi u dijagnostickim precedurama, perirektalni apscesi i fistule rektuma, apscesi male karlice kod zena, hladni apscesi kicmenog stuba. Diferencijalno dijagnosticki bi trebalo da se iskljuce maligne bolesti, kao sto je sarkom ili metastaze malignih bolesti (maligni melanom). Ne bi trebalo zaboraviti da glutealni apsces moze biti komplikacija intramuskularnog davanja injekcija, pogotovo anlagetika zbog potrebe dugog davanja, a prisutni bol maskira bol komplikacije i tesko se prepoznaje. Pri intramuskularnom davanju treba se strogo pridrzavati mjera asepse i ispravne tehnike davanja. Zakljucak: Ultrazvucni pregled se pokazao kao pouzdano i jeftino sredstvo u dijagnostici apscesa gluteusa. 193. HERPES ZOSTER OTICUS (SYNDROMA RAMSAY-HUNT) Svetlana Kovacevid, Milan Pejid, Dragan Jovovid, ore Pejid Klinike i bolnicke sluzbe Kasindo, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Hunt je 1907. godine prvi put opisao ovaj sindrom. Uzrokuje ga virus herpes-zostera, a karakterise jak bol u i oko uha i pojava vezikula koje zahvataju aurikulu. One se mogu javiti do sedam dana prije pocetka pareze facijalnog nerva, a takoe mogu nastati jedan do sedam dana nakon pocetka pareze. Sve ove manifestacije rezultat su herpes-zoster virus infekcije ganglion geniculi, a vezikule pored aurikule zahvataju i bubnu opnu, meko nepce, kozu lica i ramena. U blazoj formi ne mora biti bilo kakvih neuroloskih znakova, dok u tezim slucajevima moze da se javi senzorineuralni gubitak sluha i poremedaj vestibularne funkcije (Ramsay-Hunt trijas). Tretman pacijenata sa ovim sindromom je konzervativni ili operativni. Prognoza oporavka facijalnog nerva je veoma losa (60%, a po nekim autorima i manje) u odnosu na Bellovu paralizu (85%). Prikaz slucaja: Na Klinici za otorinolaringologiju Klinickog centra Istocno Sarajevo u periodu od 2008. do 2010. tretirana su tri pacijenta sa ovim oboljenjem. Dijagnoza je postavljena na osnovu anamneze i klinickog pregleda, audiovestibuloloskih ispitivanja, laboratorijskih i virusoloskih pretraga. Sva tri pacijenta su tretirana konzervativno. Nakon provedene antivirusne terapije doslo je do poboljsanja.

194. UTICAJ ERADIKACIJE HELICOBACTER PYLORI NA SIMPTOME REFLUKSNE BOLESTI JEDNJAKA Rajkica Bambulovid Petrovid, Larisa Vasiljevid Bukejlovid Opsta bolnica Doboj Uvod: Odnos Helicobacter pylori infekcije i refluksnog ezofagitisa je kontroverzan: neke studije ne pridaju dovoljan znacaj povezanosti, a druge govore da prisustvo Helicobacter pylori infekcije na neki nacin stiti mukozu jednjaka od komplikacija refluksne bolesti. Cilj: Ispitati znacaj eradikacije Helicobacter pylori na simptome refluksne bolesti jednjaka. Ispitanici i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 50 pacijenata sa refluksnim ezofagitisom i pozitivnim ureaza testom za Helicobacter pylori u zelucu. Rezultati: Ispitujudi simptome kod ispitanika pri prvom pregledu moze se istadi da je najbrojniji bio izrazena gorusica, a da je zatim slijedio osjedaj kiseline u ustima. Poslije primijenjene eradikacione terapije, utvreno je znacajno poboljsanje zdravstvenog stanja ispitanika u odnosu na ucestalost javljanja ezofagealnih i vanezofagealnih simptoma. Doslo je do znacajnog smanjenja svih simptoma. Poboljsanje je bilo izrazito u slucaju gorusice, kiseline u ustima, regurgitacije i mucnine. Ureaza test je pokazao da je kod 88% ispitanika doslo do eradikacije Helicobacter pylori. Zakljucak: Eradikaciona terapija dovodi do statisticki znacajnog smanjenja simptoma refluksnog ezofagitisa. 195. KATETER INDUKOVANE URINARNE INFEKCIJE Dusko Vasid, Snjezana Milidevid*, Milenko Rakovid, Miroslav Petkovid** Opsta bolnica Doboj; *Klinicki centar Banja Luka; **Medicinski fakultet Banja Luka Uvod: Infekcija urinarnog trakta predstavlja inflamatorni odgovor urotelijuma na invaziju mikroorganizama. Drenazu mokradne besike kateterom, gotovo neizbjezno prati bakteriurija, ali se simptomatska infekcija ne razvija kod svih pacijenata. Cilj: Procjena uloge uretralnog katetera u razvoju urinarne infekcije. Materijal i metode: Retrospektivna analiza uloge 5.385 trajnih katetera u razvoju urinarne infekcije kod pacijenata u Opstoj bolnici u Doboju tokom 2010. godine. Rezultati: U 2010. godini u Opstoj bolnici Doboj postavljeno je 5.385 trajnih katetera. Ukupno je uraeno 78

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

1.568 urinokultura, od kojih su 1.034 (65,9%) bile negativne, a 534 (34,1%) pozitivne. Pozitivnu urinokulturu su imali svi pacijenti (162), sa klinickom slikom uroinfekcije i trajnim uretralnim kateterom. Gram negativna uropatogena flora identifikovana je kod 105 pacijenata (65%) (najcesde Escherichia coli, Proteus spp., Klebsiella spp.), a kod 57 (35%) Gram pozitivne bakterije (najcesde Staphylococcus spp. i Enterococcus spp.). Antibiotska terapija (siroki spektar) primijenjena je kod prvog postavljanja trajnog katetera (hirurske sale, jedinice intenzivne njege), kod ostalih pacijenata po razvoju infekcije, prema nalazu urinokulture. Zakljucak: Centralna uloga uretralnog katetera u razvoju urinarne infekcije, nalaze precizan algoritam postupaka i procedura, koje de maksimalno prevenirati i kontrolisati bakteriuriju i infekciju urotrakta. Primarnu prevenciju bakteriurije i uroinfekcije cine: prava indikacija za plasiranje katetera, atraumatski i aseptican rad, zatvoren sistem drenaze, periodicne promjene i sto ranije odstranjivanje pri pojavi infekcije. Antibiotska profilaksa kod instaliranja katetera se provodi samo kod pacijenata sa rizikom za uroinfekciju. Antimikrobnu terapiju treba provesti kod simptomatske bakteriurije, prema nalazu urinokulture i antibiograma, do klinickih i laboratorijskih potvrda nestanka urinarne infekcije. 196. UTICAJ BENIGNE HIPERPLAZIJE PROSTATE NA KVALITET ZIVOTA Snjezana Milidevid, Dusko Vasid*, Branislava Jakovljevid Klinicki centar Banja Luka; *Opsta bolnica Doboj Uvod: Benigna hiperplazija prostate (BPH) je cesto oboljenje muskaraca i literaturni podaci govore da se pojavljuje u 19-30% muskaraca od pete decenije zivota. Incidenca ovog oboljenja zavisi u mnogome od parametara kojima se ovo oboljenje definise. BPH je karakterizirana spektrom simptoma mokrenja i simptoma punjenja, koji se uglavnom odnose na simptome donjeg dijela urinarnog trakta. BPH moze ozbiljno uticati na kvalitet zivota. Uticaj BPH na kvalitet zivota moze biti jednak uticajima drugih oboljenja, kao sto epilepsija koja zahtijeva hirurski tretman ili astma, odnosno i vedi od uticaja HOBP. S druge strane BPH kao i svaka druga hronicna bolest utice i na partnere pacijenata odnosno ostale clanove porodice. Cilj: Predstaviti rezultate epidemioloskih studija o incidenci benigne hiperplazije prostate, te psihosocijalni uticaj na partnere i clanove njihovih porodica. Ispitanici i metode: IPSS je kompletiran sa pacijentovim i partnerovim odgovorima na pitanja koja su obuhvatila 7 tema: poremedaji sna, socijalno narusavanje, predstava o osnovnim radnim zadacima, psiholoski uticaj, seksualni zivot, strah od karcinoma i strah od potrebe hirurskog lijecenja. 79

Rezultati: Partnerov morbiditet u odnosu na stanje supruga je uticao na uznemiravanje sna (28%) uzrokovano buenjem zbog nokturije, narusavanje drustvenog zivota 30%; nemogudnost da vode brigu o osnovnim zadacima unutar i van kude 8%; imao je psihicki uticaj u 66%, koji je bio u pozitivnoj korelaciji sa starosdu supruge, razlikom u godinama starosti partnera i duzinom braka; neadekvatan seksualni zivot je bio u 48%; strah od hirurskog lijecenja u 82% i strah od karcinoma prostate u 62% slucajeva. Zakljucak: Benigna hiperplazija prostate ima veliki uticaj na kvalitet zivota pacijenata, kao i clanova njihove porodice. 197. LAJMSKA BORELIOZA Zanka Eranovid, Jovanka Mandid Klinike i bolnicke sluzbe Kasindo, Klinicki centar Istocno Sarajevo Uvod: Lyme borreliosis je multisistemska bolest uzrokovana spirohetom Borrelia burgdorferi, koju prenosi inficirani krpelj ubodom. Bolest prolazi kroz tri stadijuma: rane, diseminovane i pozne infekcije. Nakon inkubacije na mjestu uboda pojavljuju se karakteristicne kozne promjene u vidu Erythema migrans, uz opsti infektivni sindrom. Limfogeno i hematogeno bakterije dospijevaju u nervni sistem, srce, zglobove (meningitis, neuritis, karditis, artritis). Dijagnoza se postavlja epidemioloskim upitnikom, na osnovu klinicke slike, hematoloskih nalaza (leukocitoza, povedane vrijednosti fibrinogena, CRP, transaminaza) i potvruje seroloskim testovima. Terapija je antibiotska. Cilj: Prikazati vaznost blagovremene dijagnoze i terapije lajmske borelioze. Prikaz slucaja: Kod zene stare 66 godina, vidljiv ubod krpelja desno na grudima uz pojavu crvenila i otoka koze koji se na terapiju doksiciklinom povlaci. Specificna antitijela na boreliju u serumu (IgM pozitivan, IgG negativan). Kasnije pacijentkinja osjeda vrtoglavicu, zujanje u usima, trnjenje desne ruke, umor. Na kontrolnom pregledu: Wb-IgG negativan, Wb-IgM pozitivan, Osp C pozitivan. Ceftriakson u terapiji dovedi do prestanka vrtoglavice, trnjenja ruke, zujanja u usima i opste stanje pacijentkinje je dobro, a specificna antitijela na boreliju u serumu (IgM negativan, IgG negativan). Zakljucak: Blagovremena dijagnoza i adekvatna terapija sprecava razvoj hroniciteta lajmske borelioze.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

198. VRIJEDNOSTI HEMATOLOSKIH PARAMETARA KOD OSOBA PROFESIONALNO IZLOZENIH OTVORENIM I ZATVORENIM IZVORIMA JONIZUJUDIH ZRACENJA Jelena Bosnid, Radmila Ubovid, Stevan Jovid* Zavod za medicinu rada i sporta Republike Srpske; *Drzavna regulatorna agencija za radijacionu i nuklearnu sigurnost BiH Cilj: Korelirati hematoloski status radnika izlozenih malim dozama jonizujudih zracenja sa podacima licne dozimetrije i opstim zdravstvenim stanjem, te njihovom radnom sposobnosdu. Ispitanici i metode: Ispitivanjem su obuhvadene 253 osobe koje su profesionalno izlozene malim dozama jonizujudih zracenja. Od sredstava licne dozimetrije svi koriste TL dozimetar. Pri svakodnevnom radu koriste licna zastitna sredstva. Izvori sa kojima rade i radne prostorije posjeduju upotrebnu dozvolu za rad. Podaci su dobijeni iz ekspertiznih nalaza prethodnih i periodicnih zdravstvenih pregleda obavljenih u Zavodu za medicinu rada i sporta Republike Srpske u period od 2008. do 2010. godine. Pradene su vrijednosti eritrocita, hemoglobina, leukocita, trombocita i delija diferencijalne krvne slike (segmentirani neutrofilni granulociti, limfociti, eozinofili i monociti), te dozimetrijske vrijednosti ocitane TL dozimetrom. Rezultati: U ispitivanom periodu obavljeno je ukupno 580 prethodnih i periodicnih zdravstvenih pregleda. Konstatovano je ukupno 220 odstupanja delijskih elemenata crvene i bijele krvne loze i trombocita od referentnih laboratorijskih vrijednosti. Konstatovana su odstupanja u vidu povisenih ili snizenih vrijednosti eritrocita kod 14 (5,53%) pregledanih osoba, hemoglobina kod 22 (8,69%), leukocita kod 34 (13,44%), hematokrita kod 13 (5.14%), segmentiranih neutrofilnih granulocita kod 52 (20,55%), povisene vrijednosti limfocita kod 59 (23,32%), povisene vrijednosti eozinofila kod 14 (5,53%), povisene vrijednosti monocita kod 7 (2,77%), snizene vrijednosti trombocita kod 5 (1,98%) pregledanih osoba. Samo kod jednog radnika u toku 2009. godine je konstatovano prekoracenje zakonom propisane doze zracenja, ocitane TL dozimetrom (252,30 mSv za 3 mjeseca rada). Pradeno je njegovo zdravstveno stanje i promjene u laboratorijskim analizama krvi u trajanju od godinu dana, u pocetku na jedan mjesec, kasnije na tri mjeseca, i sve vrijeme je bio iskljucen iz zone zracenja. Samo na jednom pregledu su zabiljezene blago povisene vrijednosti eritrocita, na dva pregleda blago snizene vrijednosti segmentiranih neutrofilnih granulocita i blago povisene vrijednosti limfocita u perifernoj krvi. U posmatranom periodu, zbog promjena u nalazima periferne krvi, privremeno je zabranjen rad u zoni jonizujudih zracenja za 11 radnika, kod pet zbog snizenih vrijednosti elemenata crvene krvne loze, kod cetiri zbog snizenih vrijednosti leukocita i segmentiranih 80

granulocita, a kod 3 zbog snizenih vrijednosti trombocita. Dvije osobe su dobile zabranu rada u zoni jonizujudih zracenja na godinu dana, jedna zbog hronicno snizenih vrijednosti trombocita, a druga zbog hronicno snizenih vrijednosti leukocita i segmentiranih granulocita u perifernoj krvi. Zakljucak: Prosjecne godisnje apsorbovane doze jonizujudeg zracenja (podaci licne dozimetrije) eksponovane grupe, osim u jednom slucaju, su daleko manje od zakonom propisane granice za profesionalnu ekspoziciju koja iznosi 20 mSv godisnje. Rezultati ispitivanja hematoloskih parametara u posmatranoj grupi nisu u korelaciji sa rezultatima licne dozimetrije. Osoba koja je primila mnogo vedu dozu od zakonom propisane nije imala bitnijih promjena u delijskim elementima periferne krvi, dok su osobe sa malim dozama ocitanim TL dozimetrom imale takve promjene da im se u kradem ili duzem vremenskom periodu morao zabraniti rad u zoni jonizujudih zracenja. 199. REZULTATI SLUZBE ZA ANESTEZIJU I REANIMACIJU OPSTE BOLNICE U DOBOJU U PERIODU OD 2006. DO 2010. GODINE Simuna Zakula, Slobodanka Zivkovid, Mladen Pedanac, Ljubisa Tomid Opsta bolnica Doboj Uvod: Sluzba za anesteziju i reanimaciju Opste bolnice Doboj podrzava rad u osam operacionih sala Hirurskih odjeljenja (opsta hirurgija, ortopedija, urologija, ginekologija, otorinolaringologija i oftalmologija). Rad u operacionim salama se odvija po utvrenom sedmicnom rasporedu ne racunajudi hitne slucajeve. Cilj: Prikazati ukupan broj i vrste anestezija kroz petogodisnji period i rad po pojedinim odjeljenjima. Materijal i metode: Korisdeni su podaci iz anestezioloskih protokola za period od 2006. do 2010. godine. Rezultati: Ukupan broj anestezija (opstih i regionalnih) u konstatnom je porastu, tako da su 2006. godine zabiljezene ukupno 3.784 anestezije, a 2010. godine 4.169. Utvren je i znacajan porast intervencija uraenih u i.v. analgeziji, nakon uvoenja novih dijagnostickih metoda (kolonoskopija u i.v. analgeziji). Posebno se mora istadi porast broja regionalnih, blok anestezija za operacije visokog rizika, te za ostale operativne zahvate koji se mogu raditi u regionalnoj anesteziji. Prema pojedinim operacionim salama prednjaci broj anetezija na opstoj hirurgiji, a zatim slijede one na ginekologiji, otorinolaringologiji, ortopediji, urologiji i oftalmologiji. Zakljucci: Prisutan je stalan porast broja anestezija, kako opstih, tako i regionalnih. Nema znacajnijeg odstupanja u broju anestezija po pojedinim mjesecima. Uvedene su nove anestezioloske tehnike (periferni blokovi, periduralna anestezija).

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

200. VREDNOSTI LEUKOCITA KOD OSOBA IZLOZENIH JONIZUJUDEM ZRACENJU 20 I VISE GODINA Milan Pavlovid, Vesna Paleksid* Medicinski fakultet Beograd; *Zavod za medicinu rada i sporta Republike Srpske Uvod: Zdravstveni radnici su izlozeni zatvorenim i otvorenim izvorima jonizujudeg zracenja pri dijagnostickim i terapijskim postupcima. Pri ekspoziciji zracenju najvedi rizik postoji za tkiva sa najvedom radiosenzitivnosdu: hematopoezno tkivo, gonade i ocno socivo. Hronicni radijacioni sindrom (HRS) je skup simptoma i znakova koji su posledica efekata malih doza jonizujudeg zracenja na dva radiosenzitivna tkiva ili vise njih. Posle duze stimulacije, kao i zbog usporene reprodukcije krvnih prekursora, nedovoljne samoobnove maticnih delija i pluripotentne delije, moze da se razvije hipoplazija kostane srzi sa hronicnim citopenijama. Cilj: Ispitati vrednosti leukocita kod zdravstvenih radnika eksponovanih 20 i vise godina malim dozama jonizujudeg zracenja. Ispitanici i metode: Kod 237 zdravstvenih radnika, 132 (55,7%) zene i 105 (44,3%) muskaraca, izlozenih otvorenim i zatvorenim izvorima jonizujudeg zracenja 20 i vise godina. Prosecna starost ispitanika iznosila je 50,72±7,07 godina, a prosecno vreme ekspozicije jonizujudem zracenju bilo je 25,7±5,2 godine. Rezultati: Snizene vrednosti leukocita naene su kod 4 (1,7%), povisene kod 15 (6,3%), a normalne kod 218 (92,0%) ispitanika. U odnosu na vrstu leukocita najvede smanjenje se nalazi kod neutrofilnih i eozinofilnih granulocita 43 (18,1%), potom monocita kod 19 (8,0%), a najmanje limfocita kod 10 (4,2%), dok smanjenje bazofilnih granulocita nije registrovano. Povisen broj leukocita je naen kod 15 (6,3%) ispitanika, limfocita kod 83 (35%), neutrofilnih granulocita kod 71 (30%), monocita kod 45 (19%) i eozinofilnih granulocita kod 30 (15,4%) ispitanika. Zakljucak: Zdravstveni radnici sa vise od 30 godina ekspozicije jonizujudem zracenju imaju statisticki znacajno manji broj neutrofilnih granulocita u odnosu na radnike sa ekspozicijom od 20 do 29 godina. 201. PRIMENA ULTRAZVUCNOG SKRININGA ABDOMENA U OCENI RADNE SPOSOBNOSTI Vesna Glisid, Velina Petkovid, Gordana Papovid ukid*, Darinka Stozinid Zavod za zdravstvenu zastitu radnika Kragujevac; *Dom zdravlja Vrbas Uvod: Sa aspekta ocene radne sposobnosti ultrazvucna skrining dijagnostika dobija sve vise na znacaju, jer se 81

mogu dijagnostikovati oboljenja koja predstavljaju kontraindikaciju za ekspoziciju pojedinim rizicima prisutnim na radnom mestu i u radnoj okolini. Cilj: Ukazati na znacaj uvoenja odgovarajudih dijagnostickih postupaka u programe preventivnih pregleda, a u cilju sto tacnije ocene radne sposobnosti i preduzimanja odgovarajudih mera prevencije. Ispitanici i metode: Ispitivanjem je obuhvadeno 116 radnika pregledanih na preventivnim pregledima, prosecne starosti 45,98±7,03 godina, prosecnog ukupnog radnog staza 22,52±8,28 godina. Rezultati: Uredan nalaz jetre je utvren kod 98 ispitanika (84,48%), patoloski kod 18 (15,52%). Hepatomegalija je utvrena kod 10 ispitanika (55,60%), masna jetra kod sest (33,40%), cista je utvrena kod jednog ispitanika (5,50%), hemangiom kod jednog (5,50%). Hepatomegalija je utvrena kod 10 ispitanika i podrazumevala je dalja ispitivanja u cilju utvrivanja drugih oboljenja jetre i utvrivanja njene funkcije. Ultrazvucni nalaz slezine kod svih ispitanika je uredan. Kod ultrazvuka zucne kese, uredan nalaz je utvren kod 103 ispitanika (88,79%), a patoloski nalaz kod 13 (11,21%). Uroene deformacije zucne kese utvrene su kod sedam ispitanika (53,84%), polip kod dva (15,39%), kalkulus kod tri (23,08%), zucna kesa je odstranjena kod jednog ispitanika (7,69%). Kod ultrazvuka pankreasa, uredan nalaz je utvren kod 93 ispitanika (80,17%), patoloski je kod 23 ispitanika (19,83%). Primena ultrazvuka kao skrining dijagnostike kod preventivnih pregleda radnika je metoda koja pruza vedu pouzdanost u dijagnostici oboljenja, a time i adekvatniju ocenu radne sposobnosti. Zakljucak: Oboljenja jetre, zucne kese i pankreasa cesto su asimptomatska i nose visok rizik od komplikacija, te je stoga opravdano da se uvede ultrazvucna dijagnostika kao sastavni deo preventivnih pregleda. 202. UCESTALOST I RAZLOZI PRIVREMENE NESPOSOBNOSTI ZA RAD PACIJENATA U DOMU ZDRAVLJA BANJA LUKA Mladen Sukalo, Biljana Krcid, Tamara Vuksan Dom zdravlja Banja Luka Uvod: U svakodnevnom radu porodicnih ljekara jedan od bitnih zadataka je i procjena i pradenje privremene nesposobnosti za rad kod radno aktivnog stanovnistva. Uocava se potreba sagledavanja svih faktora koji uticu na privremenu nesposobnost za rad, a posmatrajudi, ne samo zdravstveno stanje osobe, nego i uslove i zahtjeve radnog mjesta za svaku osobu pojedinacno. Cilj: Utvrditi ucestalost odsustva sa radnog mjesta u odnosu na pol, dob, nivo obrazovanja i duzinu bolovanja. Utvrditi najcesde dijagnoze u gradskim i terenskim ambulantama, kao i usklaenost bolovanja sa

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

kriterijumima dijagnostickog postupka privremene nesposobnosti za rad.

i

ocjene

Ispitanici i metode: Istrazivanjem su obuhvadeni ispitanici registrovani kod 9 timova porodicne medicine u Domu zdravlja Banja Luka (5 timova koji rade u gradskim ambulantama i 4 tima koji rade u terenskim ambulantama). Zastupljeni su pacijenti oba pola, zivotne dobi od 18 do 60 godina, a u vremenskom periodu od 01. decembra 2009. do 30. aprila 2010. godine. U radu su korisdeni mjesecni izvjestaji timova porodicne medicine o stopi bolovanja i metod pregleda zdravstvenih kartona pacijenata koji su na bolovanju. Rezultati: Ukupan broj ispitanika je 868 (660 iz gradskih ambulanti i 208 iz terenskih). Najvise ih je zastupljeno u zivotnoj dobi od 31 do 45 godina (47,88% u gradskim ambulantama i 40,87% u terenskim). Po duzini bolovanja u gradskim ambulantama do 30 dana je 49,55% i preko 30 dana 50,45%, a u seoskom ambulantama do 30 dana je 48,56% i preko 30 dana 51,44%. Najcesde zastupljene dijagnoze su respiratorne infekcije, povrede i bolesti lokomotornog sistema. Zakljucak: Provedeno istrazivanje ukazuje da su u gradskim ambulantama vise na bolovanju osobe zenskog pola, a u terenskim ambulantama osobe muskog pola. Vedi broj pacijenata koji su na bolovanju je zaposlen u drzavnim institucijama u odnosu na zaposlene u privatnom sektoru. Pradenjem pacijenata koji su na bolovanju uocava se da je duzina bolovanja najvedim dijelom usklaena sa Kriterijumima dijagnostickog postupka i ocjene privremene nesposobnosti za rad. Svakako je bitno provoditi aktivnosti na promociji dobrog zdravlja i prevenciji bolesti i povreda. 203. DA LI JE VASLJIVOST LICNI ILI JAVNO-ZDRAVSTENI PROBLEM? Vesna Lucid Samardzija, Mirjana Miljkovid, Aleksandar Kljajid Dom zdravlja Banja Luka Uvod: Pod vasljivosdu se podrazumijeva prisustvo svih razvojnih formi parazita, iz porodice Pediculidae koji u zavisnosti od svojih bioloskih karakteristika infestiraju podrucje vlasista, tijela ili stidnog predjela. Vasi tijela su prepoznate kao vektori zaraznih bolesti, dok su preostale dvije vrste oznacene kao molestanti. Zahvaljujudi sistematskom i predanom radu nasih prethodnika, posljednji prijavljen slucaj pjegavog tifusa na podrucju BiH je zabiljezen 1967. godine. Danas se vasljivost dozivljava kao trivijalan zdravstveni problem. Higijenskoepidemioloska sluzba Doma zdravlja Banja Luka jedan duzi vremenski period suocava se sa problemom vasljivosti u jednoj od ruralnih mjesnih zajednica. Cilj: Prikazati rezultate postignute na sprecavanju i suzbijanju pedikuloze. 82

Metode: Za analizu podataka korisden je deskriptivno epidemioloski metod, a depedikulacija je izvoena biocidnom hemikalijom na bazi permetrina. Rezultati: Dobijeni rezultati pokazuju da se udio infestiranih ucenika parazitima u tretiranoj populaciji tokom skolske 2009/2010. i 2010/2011. godine, ne mijenja, tj. iznosi 14,78% ucenika, pri cemu je stepen infestacije uglavnom srednjeg intenziteta, a u odnosu na pol vasljivost glave je posebno izrazena kod djevojcica bez obzira na uzrast. Zakljucak: Procjena zdravstvenog dogaaja ovog tipa podrazumijeva procjenu efikasnosti korisdenog biocida, reinfestaciju ili tacnost postavljene dijagnoze. Javno zdravstveni znacaj pedikuloza u 21. vijeku koje nemaju vektorski potencijal, ali visoko stigmatiziraju pojedinca, zahtijeva promjenu pristupa u njegovom rjesavanju. Samo integrisanim pristupom svih zainteresovanih za ovu problematiku prosvjetnog i zdravstvenog sektora, organa upravljanja u zajednici, roditelja kroz organizovano i dobro osmisljeno zdravstveno vaspitanje moze dati rjesenje na duge staze. 204. SEKSUALNO PONASANJE UCENIKA SREDNJIH SKOLA U DOBOJU Marin Kvaternik Institut za zastitu zdravlja Republike Srpske, Regionalni zavod Doboj Uvod: Zbog sve ranije tjelesne i polne zrelosti, duzeg skolovanja i kasnijeg sklapanja braka, sve vedi je broj adolescenata koji stupaju u polne odnose. Prva seksualna iskustva uz rizicno seksualno ponasanje mogu dovesti do nepozeljne trudnode i polnih bolesti. Cilj: Prikazati seksualno ponasanje ucenika srednjih skola u Doboju. Ispitanici i metode: Anketirano je 225 ucenika tredih i cetvrtih razreda srednjih skola u Doboju. Rezultati: Do sada je 35,1% anketiranih imalo polne odnose, 37,8% je negativno odgovorilo, a 27,1% nije zeljelo da odgovori na ovo pitanje. Prosjecna godina stupanja u prve seksualne odnose je 16,25 godina. Na pitanje sta su koristili od kontracepcije, 64,6% je koristilo prezervativ, a ostali seksualno aktivni ucenici nisu koristili nikakva kontraceptivna sredstva. Odgovori na pitanja koja bi trebalo da utvrde nivo znanja vezanog za kontracepciju i zastitu od polno prenosivih bolesti, kao sto su koje sredstvo daje 100% zastitu od trudnode, da li je pri prvom polnom odnosu mogude zatrudnjeti, koje sredstvo istovremeno stiti od nezeljene trudnode i polno prenosivih bolesti, nisu pokazala ststisticki znacajnu razliku u znanju izmeu ucenika koji su ved stupili u seksualne odnose u odnosu na one koji to do tada nisu ucinili. Nivo znanja u vezi nekih pitanja je zabrinjavajude nizak.

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Zakljucak: Tredina mladih stupa u seksualne odnose u periodu adolescencije uz zabrinjavajude nisku primjenu kontracepcije i zastite od polno prenosivih bolesti. Neophodna je sistemska seksualna edukcija adolescenata koja moze da se integrise u redovni nastavni plan i program, ali da bude realizovana i kroz neformalne oblike obrazovanja. 205. KOLIKO MISLIMO NA TUBERKULOZU? Liljana Apostolska Petrovid, Ljudmila Nagorni Obradovid*, Jovana Maskovid* Dom zdravlja Stari Grad, Beograd; *Klinicki centar Srbije, Beograd Uvod: Tuberkuloza (TBC) i danas predstavlja aktuelan zdravstveni problem. Sa porastom broja ljudi, sa oslabljenim imunim sistemom, raste populacija ugrozenih od TBC. Cilj: Ispitati koliko su lekari informisani o prisutnosti tuberkuloze u vlastitoj sredini, kao i proceniti koliko se njihovo znanje poboljsalo posle tromesecnog rada u Domu zdravlja Beograd i Klinickom Centru Srbije (KCS) u okviru obaveznog lekarskog staza. Ispitanici i metode: Ispitivanje je provedeno primenom anonimne ankete meu diplomiranim lekarima koji su obavljali tromesecni staz u Domu zdravlja i u Klinickom centru Srbije u Beogradu tokom 2010. i 2011. godine. Upitnik je sadrzavao 18 pitanja o opstoj informisanosti o bolesti, simptomima, dijagnostickim postupcima, terapiji, vakcinaciji, faktorima rizika za oboljevanje i posebno ugrozenim populacijama. Lekari su upitnik popunjavali pre (grupa I) i posle tromesecnog prakticnog rada (grupa II) u okviru obaveznog lekarskog staza. Rezultati: Od 506 lekara grupe I testirano je 303 (59,9%), a 246 (48,6%) je pravilno popunilo upitnik. Od 545 lekara grupe II testirano je 204 (37,4%) od kojih je 148 (27,1%) pravilno popunilo upitnik. Lekari grupe II su pokazali bolje znanje od lekara grupe I, kako po pojedinacnim pitanjima, tako i u konacnom zbiru, sa prosecnim rezultatom od 19,9 (76,8%) prema 15,6 (59,9%). Zakljucak: Rezultati anketiranja lekara posle tromesecnog prakticnog rada u okviru obaveznog staza, govore o zadovoljavajudoj edukaciji o tuberkulozi. Prakticni rad je doprineo da lekari vise razmisljaju o pojedinim aspektima tuberkuloze, pre svega o dijagnostickim postupcima i faktorima rizika za oboljevanje.

206. FEBRILNOST KAO SIMPTOM AKUTNIH ZARAZNIH BOLESTI KOD DECE: INFORMISANOST RODITELJA Danka Micid, Gordana Tesid Banduka, Snezana Stojanovid, Vesna Ivanovid, Ljiljana Ivancid* Dom zdravlja Bratunac; *Dom zdravlja Srebrenica Uvod: Povisena telesna temperatura deteta je sigurno najcesdi razlog javljanja lekaru roditelja. Sledstveno tome, provedena je anketa o informisanosti roditelja o povisenoj telesnoj temperaturi u decjem uzrastu. Cilj: Ispitati u kojoj su meri roditelji informisani o povisenoj telesnoj temperaturi i primeni antipiretika u kudnim uslovima. Ispitanici i metode: Metodom slucajnog uzorka obuhvadeno je 120 roditelja u januaru 2011. Roditelji su popunjavali upitnik o povisenoj telesnoj temperaturi i primeni antipiretika u kudnim uslovima. Zatim su podaci obraeni i prikazani metodama deskriptivne statistike. Rezultati: Na pitanje ,,za koju vrednost telesne temperature (TT), merenu aksilarno (u pazusnoj jami), smatrate da je povisena?" 69 ( 57,5%) ispitanih roditelja o je odgovorilo da je to 37 C i vise. Vedina roditelja, njih 85 (70,8%), daje antipiretik, tek kada je temperatura preko o 38 C. Najcesde se roditelji odlucuju za paracetamol (76 ili 63,3%) ili ibuprofen (32 ili 26,6%), u 10% slucajeva daju kombinovano i jedan i drugi antipiretik. Na pitanje ,,u kojim intervalima dajete antipiretik u febrilnosti?", 33,3% ispitanih je odgovorilo na 4 sata, 45,8% na 6 sati, a na 8 sati 20,8%. Zakljucak: O vrednosti povisene temperature, merene aksilarno, kao i izbora antipiretika roditelji su u velikoj meri edukovani. Veliki broj roditelja smatra da postoje parenteralni preparati koji se mogu bezbedno dati u decjem uzrastu ili da antibiotici snizavaju povisenu TT.

207. SAGORIJEVANJE NA POSLU ZDRAVSTVENIH RADNIKA Jelena Tesanovid, Dijana urid, Dragana Popovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Sindrom sagorijevanja je stanje psihicke, fizicke ili psihofizicke iscrpljenosti uzrokovane pretjeranim i prolongiranim stresom. Razlikuju se tri faze sagorijevanja: I faza je pocetna nacetost stresom, II je reaktivna kompenzacija stresa s ocuvanjem energije, i III je istrosenost. Sindrom sagorijevanja na poslu dovodi do psihickih promjena i promjena ponasanja (pada koncentracije, smanjenja samopostovanja, pojave osjedaja besciljnosti, apatije, socijalne izolacije, konfliktnosti, preosjetljivosti, itd.), te somatskih 83

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

promjena (pojava srcane aritmije, pojava hipertenzije, bolovi u misidima i zglobovima, glavobolje i migrene, pojava probavnih smetnji, poremedaji menstrualnog ciklusa, itd.). Glavni uzrok, ujedno i najefikasnija prevencija sindroma sagorijevanja na poslu lezi u psiholoskim osobinama pojedinca. Cilj: Ispitati stepen sagorijevanja na poslu doktora i fizioterapeuta (radnih terapeuta i medicinskih sestara i tehnicara) Zavoda za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", kao i kakav je uticaj pola, duzine radnog staza, razlicite profesije i rada na pojedinim odjeljenjima. Ispitanici i metode: Ispitano je 179 zdravstvenih radnika tokom januara 2011. godine sa svih odjeljenja Zavoda, pomodu skale profesionalnog sagorijevanja (MBI-NL-ES, razvijen prema MBI-ES). Zakljucak: Zdravstveni radnici zenskog pola vise sagorijevaju na poslu. Duzina radnog staza nije znacajan prediktor za sagorijevanje na poslu. U okviru razlicitih profesija emocionalnu iscrpljenost najcesde osjedaju medicinske sestre i tehnicari. Ne postoje statisticki znacajne razlike sagorijevanja na poslu u odnosu na razlicita odjeljenja. 208. PROBLEM VISKA KADRA U SPECIJALISTICKO-KONSULTATIVNOJ SLUZBI DOMA ZDRAVLJA KRAGUJEVAC Bisenija Radivojevid, Vesna Andrejevid Dom zdravlja Kragujevac Uvod: Dom zdravlja Kragujevac kao institucija primarne zdravstvene zastite na podrucju grada Kragujevca pokriva 2 prostor od 853 km i pruza zdravstvenu zastitu za oko 200.000 stanovnika. Cilj: Predlog mera za resavanje problema viska specijalista zaposlenih u Specijalisticko-konsultativnoj sluzbi Doma zdravlja Kragujevac. Metodologija: Analizirani su vazedi zakonski akti, podaci o kadrovskoj strukturi u Specijalisticko-konsultativnoj sluzbi Doma zdravlja i podaci iz literature o organizaciji i pristupu specijalistickoj sluzbi. Rezultati: Zapazeno je da, kao jedan od organizacionih problema u funkcionisanju Doma zdravlja Kragujevac, postoji visak specijalistickog kadra u Specijalistickokonsultativnoj sluzbi. Na osnovu istrazivanja podataka iz literature i iskustava iz zemalja Evropske unije, postojedi visak specijalista moze da se resi na nekoliko nacina. Jedan je preraspodela specijalista u Sluzbu opste medicine radi obavljanja delatnost izabranog lekara. U Kragujevcu nema ustanove sekundarnog nivoa, odnosno opste bolnice, pa postoji potreba za njenim otvaranjem, a mogude je i osnivanje samostalnih specijalistickih poliklinika.

Zakljucak i predlog mera: Kao najbolje resenje za problem viska kadra u Specijalisticko-konsultativnoj sluzbi predlaze se preraspodela jednog broja lekara u opstu medicinu, a preostali visak stimulisati za dobrovoljni odlazak iz Doma zdravlja i osnivanje privatne grupne poliklinicke delatnosti. 209. KONTINUIRANA MEDICINSKA EDUKACIJA PUTEM INTERNETA U REPUBLICI SRPSKOJ Zeljka Grabez Biukovid, Rade Tanjga* Komora doktora medicine Republike Srpske, Banja Luka; *Univerzitet za poslovni inzenjering i menadzment, Banja Luka Uvod: Kontinuirana medicinska edukacija (KME) doktora medicine u Republici Srpskoj je zakonom definisana obaveza ljekara koja se provodi od 2001. godine kada je osnovana Zdravstvena komora doktora medicine Republike Srpske. Imajudi u vidu sadasnje stanje na provoenju KME i probleme koji su posljedica geografske razuenosti, neusklaene organizacije edukacionih centara, lose dostupnosti literature, nedostatka vrsnih edukatora, povedanih troskova organizacije i gubitka vremena na putovanja, pristupilo se istrazivanju s ciljem definisanja potreba i mogudnosti razvoja KME putem Interneta. Pored postojedih formi provoenja KME, edukacija putem Interneta treba da doprinese laksem i brzem prenosu najnovijih znanja iz medicinske nauke i obezbijedi adekvatnu evaluaciju takvog nacina sticanja znanja. Materijal i metode: Istrazivanje je provedeno krajem 2009. i pocetkom 2010. godine na cijeloj teritoriji Republike Srpske putem ankete. Anketirano je je 211 ljekara, sto cini oko 8% svih ljekara u Republici Srpskoj, razlicitog pola, svih specijalnosti, starosne dobi od 25 do 65 godina starosti. Rezultati: Vedina ispitanika (75,4%) smatra opravdanim provoenje KME u Republici Srpskoj, a 80% ispitanika su otvoreni za nove tehnologije i zele edukaciju putem Interneta. Svakodnevno racunar koristi 65,4% ispitanika koji imaju neophodne uslove za pristup Internetu. Vise od 70% ispitanika se sluzi engleskim jezikom. Zakljucak: U Republici Srpskoj postoje neophodni uslovi za provoenje KME putem interneta. Time de citav proces stalnog medicinskog usavrsavanja postati dostupniji, efikasniji i efektivniji, sve sa ciljem unapreenja zdravstvene zastite i podizanja nivoa lijecenja pacijenata na savremen nacin.

84

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

210. ULOGA FARMACEUTA U TIMU ZA KLINICKA ISPITIVANJA Gordana Ljubojevid, Tatjana Budma, Natasa Tomid, Slavko Manojlovid Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka Uvod: Standardi klinickih ispitivanja lijekova i medicinskih sredstava su, u Republici Srpskoj, jos uvijek, nedovoljno poznati za potencijalne ucesnike u ovim ispitivanjima. S jedne strane su to clanovi istrazivackog tima, a s druge strane ispitanici odnosno pacijenti. Cilj: Ukazati na ulogu farmaceuta u timu za klinicka ispitivanja. Materijal i metode: Prikaz i analiza prospektivne, komparativne, monocentricne, dvostruko slijepe studije u kojoj je ispitivan efekat intraoperativne intrakapsularne aplikacije anestetika, analgetika i adrenalina na intenzitet postoperativne boli kod implantacije totalne endoproteze koljena. Studija je izvedena u Zavodu za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju ,,Dr Miroslav Zotovid", Banja Luka, u periodu 01. maja 2010. do 31. oktobra 2010. godine, a ukljucila je 80 pacijenata. Obaveze istrazivackog tima su obuhvatale: osmisljavanje studije, protokola klinickog ispitivanja, pisane informacije za pacijente, test listi ispitanika (CRF), obezbjeenje police osiguranja, pribavljanje saglasnosti etickih odbora. Studija je realizovana u skladu sa principima Helsinske deklaracije, standardima Dobre klinicke prakse (engl. Good Clinical Practice, GCP) i vazedom zakonskom regulativom u ovoj oblasti. Rezultati: Analizom elemenata koji karakterisu ovu klinicku studiju uocavaju se kompleksni zadaci koji se postavljaju pred sve clanove istrazivackog tima. Uloga farmaceuta, kao clana tima, je u ovoj studiji obuhvatila sljedede segmente: pretrazivanje farmaceutske literature i ucesde u odluci o kombinaciji ispitivanih lijekova, administrativni poslovi s ciljem pribavljanja saglasnosti Etickog odbora ustanove i Etickog komiteta ALiMS, izrada protokola, pisane informacije za pacijente i CRF, pradenje i prijavljivanje nezeljenih dogaaja i nezeljenih reakcija, pradenje interakcija, sumiranje i obrada podataka ispitivanja, interpretacija i objavljivanja dobijenih rezultata. Zakljucak: U slozenom i zahtjevnom procesu klinickih ispitivanja neophodna su znanja i vjestine farmaceuta i stoga je u timu za klinicka ispitivanja on neophopdan. Ulogu farmaceuta je mogude prosiriti, u studijama multicentricnog dizajna, na ulogu koordinatora klinickog ispitivanja.

85

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

A

Adnan Alagid, 39 Aida Zildzid Moralid, 7 Aleksa Sredid, 48 Aleksandar Gajid, 2, 43, 44 Aleksandar Guzijan, 35 Aleksandar Kljajid, 86 Aleksandar Krajinovid, 72 Aleksandar Lazarevid, 10, 11 Aleksandar Panid, 58, 59 Aleksandar Subotid, 32 Aleksandar Supid, 49 Aleksandar Tisma, 38 Aleksandra Aleksid, 25, 32, 80 Aleksandra Dominovid Kovacevid, 73 Aleksandra Guzvid, 57 Aleksandra Hadziavdid, 17, 66, 71 Aleksandra Sekulid Frkovid, 75 Alma Prtina, 5 Ana Dronjak, 18 Ana Susid, 29 Andrea Tomid, 7, 19, 29 Anela Velimirovid, 71 Anita Ristanovid, 69

Branislava Jakovljevid, 21, 22, 83 Branislava Marjanovid, 47, 48 Branka Cancarevid ajid, 36 Branka Lazid, 33 Branka Raljid, 56 Brankica Galid, 4, 74 Branko Despot, 53 Branko Glisid, 50 Branko Miljacki, 79 Branko Stankovid, 72 Brano Topid, 35 Bratislava Sarac, 3, 13, 79

C

Cedomir Jadimovid, 36

D

Dalibor Mikid, 33, 78 Dalibor Nedid, 78 Dalibor Potpara, 49, 54 Dalibor Vranjes, 25, 32, 80 Daliborka Pejid, 7, 19 Daliborka Trisid, 55 Danijela Batinid Skrpina, 24 Danijela Gajid, 2, 3, 45 Danijela Strkid, 15 Danka Midid, 14, 19 Danka Micid, 87 Darinka Stozinid, 85 Daut Hadzid, 63 Davor Grahovac, 35 Dejan Pejid, 50 Dijana urid, 46, 88 Dijana Strkid, 15 Dijana Todorid, 21, 35 Dmitar Travar, 25, 32 Dobrila Udovicid, 56 Dobrinka Dragid, 47 Dobrinka Zivanid, 3, 13, 45 ore Dejid, 2, 43 ore Mitrovid, 73 ore Pejid, 26, 82 ore Veljovid, 54 Dragan Jovovid, 25, 82 Dragana Dragicevid, 45, 70 Dragana Duzanid, 13, 79 Dragana Grbid, 45 Dragana Jokanovid, 57 Dragana Popovid, 39, 88 Dragana Radid Prodanovid, 23, 58 Dragana Vojnovid, 56 Dragi Stanimirovid, 21, 34 Dragica Jojid, 36 Drasko Prtina, 41

B

Biljana Cimbaljevid, 3, 20 Biljana ukid, 10, 11 Biljana Jovanovid, 41, 42, 46, 47 Biljana Jukid, 56 Biljana Kesid, 17 Biljana Kocovid, 44 Biljana Krcid, 86 Biljana Krcum, 39 Biljana Majstorovid, 3, 13 Biljana Milid Krcum, 40, 43 Biljana Mlaenovid, 11, 60 Biljana Popovid, 35 Biljana Trajkovid, 35 Bisenija Radivojevid, 88 Bogdan urid, 50 Bogdan Zrnid, 5, 20 Bojan Kujundzid, 55 Bojan Kuzmanovid, 64, 65, 66, 67, 68, 70 Bojan Miholjcid, 63, 68, 69, 70 Bojana Krivokuda, 2, 3, 45 Boris Dobrijevid, 73 Borko Davidovid, 54 Bosiljka Ugrinid Sklopid, 28, 77 Bozana Selak ukelid, 56 Bozidar Slavujevid, 33 Branimir Popovid, 29 Branimir Rancid, 26

86

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Drazan Erid, 52, 53, 54, 55 Drazen Kovacevid, 33 uka Ninkovid Baros, 5 urica Stevanovid Papid, 47, 48 Dusan Janicid, 50, 51 Dusan Miljkovid, 11, 12 Dusan Petrovid, 27 Dusko Panzalovid, 49 Dusko Vasid, 82, 83 Dzenan Lepara, 37

J

Jadranka Milicid uranovid, 23, 58, 59 Jadranka Pesevid Pajcin, 23, 74 Jasenka Mijatovid, 21, 33, 34, 35 Jelena Boskovid, 26 Jelena Bosnid, 14, 84 Jelena Nikolid Pucar, 43 Jelena Protid, 43 Jelena Stankovid, 3, 40, 45 Jelena Tesanovid, 88 Jelica Kojovid, 9 Jelica Predojevid Samardzid, 36 Jovana Brstilo, 34 Jovana Maskovid, 87 Jovanka Mandid, 83 Jovanka Perid Zovko, 77 Jovanka Zovko Perid, 59 Jovica Manojlovid, 11 Jugoslav Pavlovid, 50

E

Edin Huskid, 9 Esref Bedirovid, 39

G

Gabriela Malesevid, 1 Gabriela Mirkovid, 44, 48 Goran Campara, 78 Goran Mihailovid, 27 Goran Racetovid, 27 Goran Spasojevid, 42 Goran Talid, 47, 61, 62, 63, 64, 65, 67, 68, 69, 70 Gordana Bukara Radujkovid, 1 Gordana Guzijan, 56 Gordana Ljubojevid, 68, 69, 89 Gordana Marid, 22 Gordana Papovid ukid, 7, 80, 85 Gordana Sredanovid, 58 Gordana Stajid Jerinid, 59 Gordana Stefanovski, 16 Gordana Tesanovid, 17, 57, 60 Gordana Tesid Banduka, 14, 19, 87 Gordana Vukovid, 61 Gordana Zole, 72 Gospava Bedirevid, 9

K

Katerina Balaban, 33, 78 Kosana Stanetid, 57, 60 Krsto Cancar, 60

L

Larisa Vasiljevid Bukejlovid, 82 Liljana Apostolska Petrovid, 87 Ljilja Solomun, 36 Ljiljana Grahovac, 21, 34, 35 Ljiljana Ivancid, 14, 19, 87 Ljiljana Kuruzovid, 43 Ljiljana Lukid, 73, 74 Ljiljana Maksimovid, 20 Ljiljana Miljacki, 79 Ljiljana Potkonjak Panid, 45 Ljiljana Stojkovid Topid, 41, 42 Ljiljana Topid, 41, 46 Ljubica Molovid, 50 Ljubica Nozinid Vilus, 4, 14, 17 Ljubica Perid Lazid, 22, 77 Ljubinka Milid Novid, 60 Ljubinka Simonovid, 3, 13, 79 Ljubisa Tomid, 84 Ljubomir Sormaz, 20 Ljubomir Stajcid, 78 Ljudmila Nagorni Obradovid, 87

H

Helena Marid, 52, 55, 76

I

Igor Kapetanov, 30 Igor Seslija, 52 Igor Sladojevid, 20, 39 Ilija Nenadid, 79 Irena Samac, 25, 75, 80 Ivan Boricid, 75 Ivana Pekid, 24 Ivanka Rakita, 22 Izet Hasanovid, 9

M

Maja Prnjatovid, 28 Maksim Kovacevid, 54, 67, 72 Marica Kopanja, 13, 40 Marija Burgid Radmanovid, 1, 26

87

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Marija Cvjetkovid, 55 Marijana Kovacevid, 57, 67, 72, 74 Marin Kvaternik, 86 Marina Tomanid, 8, 31 Marko Kantar, 50, 51 Mihail Mokeev, 63 Milada Nalesnik, 39 Milan Latinovid, 29 Milan Markovid, 72 Milan Milicevid, 5 Milan Pavlovid, 85 Milan Pejid, 26, 82 Milanko Maksid, 51 Mile Cucak, 33, 78 Milena Begenisid, 31 Milenko Rakovid, 82 Mileva Erceg, 14 Milid Lazid, 42, 44 Milica Matavulj, 16 Milica Nikolid Urosevid, 8 Milijana ajid, 17 Milijana Dejanovid, 44 Milivoje Dostid, 31, 51, 54, 67, 72, 76 Miljan Petkovid, 53 Milka Bogdanovid, 28, 77 Milka Mavija, 12, 76, 77 Milojko Stojanovid, 32 Milomir Ninkovid, 52, 54 Milorad Grujicid, 73 Milorad Supid, 25, 75, 80 Milorad Zikid, 36 Milos Zlatkovid, 79 Milovan Savid, 36 Miodrag Marjanovid, 48 Mira Popovid, 11 Mirjana Bojid, 9 Mirjana Duk, 24, 49 Mirjana Jovanovid, 27 Mirjana Miljkovid, 86 Mirko Manojlovid, 48 Miroslav Jovid, 32 Miroslav Miljesid, 4, 14, 17 Miroslav Petkovid, 82 Miroslav Radojcid, 30 Miroslava Vasid, 33 Mirsad Dzajid, 37 Mladen Kostid, 76 Mladen Milicevid, 23, 59 Mladen Miodragovid, 44 Mladen Pedanac, 84 Mladen Sukalo, 86 Mladenko Lazid, 71 Munevera Bedarevid, 9

Nada Mirkovid, 7 Nada Vukadinovid, 3, 20 Nadica Kostid, 11 Natasa Guzina Golac, 25, 32, 80 Natasa Majstorovid, 40, 43 Natasa Pilipovid Brodeta, 17 Natasa Stevandid, 21, 33, 35 Natasa Tomid, 89 Nebojsa Mraovid, 63 Neo Mitrovid, 32 Nela Raseta, 12, 15 Nenad Kuzmid, 38, 81 Nenad Lalovid, 24, 49, 54 Nikola Bajid, 3, 41, 45 Nikola Baros, 52, 53 Nikola Gavrid, 17, 66 Nikola Kostid, 35 Nikolina Dukid Vladicid, 49 Novak Drakul, 31

O

Olivera Cancar, 57 Olivera Krsmanovid, 50

P

Petar Cvijid, 62, 65, 66, 67, 69, 70 Predrag Lazid, 49 Predrag Nikolid, 22

R

Rada Duronid, 8, 31 Rada Mrgud, 55 Rada Stjepanovid, 32 Rada Trajkovid, 35 Rade Miletid, 51, 52 Rade Tanjga, 88 Radenka Markovid, 22, 29, 58 Radivoje Katanid, 23, 58, 59 Radmil Marid, 24, 51, 52, 54, 76 Radmila Kapetanov, 30 Radmila Pavid, 16, 18 Radmila Ubovid, 14, 74, 84 Radojka Perid, 20 Radoslav Gajanin, 20, 24 Radoslav Nikolid, 19 Radoslavka Lecid, 57 Rajkica Bambulovid Petrovid, 82 Ranko Skrbid, 16 Ratomir Tisma, 38 Rusmir Hadzihusejnovid, 37

N

Nada Janjetovid, 29 Sandra Bosnjak, 75

S

88

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Sandra Grubisa Vujasinovid, 15, 39 Sandra Hotid Lazarevid, 10 Sandra Kovacevid, 73 Sandra Mitrovid, 56 Sandra Tepid, 40 Sanja orevid Marid, 52 Sanja Glisid, 5 Sanja Jenjid, 48 Sanja Kecman Prodan, 10, 11 Sanja Lolid, 45 Sanja Marid, 31, 51, 54, 55, 67, 72, 76 Sara Kisin Jovanovid, 41, 42, 46, 47 Sasa Babid, 27 Sasa Karan, 48 Sasa Smoljanovid, 12 Sasa Vidid, 71 Sead Debid, 9 Simuna Zakula, 84 Sinisa Bijeljac, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71 Sinisa uricid, 36 Sinisa Kandid, 72 Sinisa Kojid, 52, 54 Sinisa Kunarac, 25, 75 Sinisa Markovid, 38 Sinisa Ristid, 67, 72, 74 Sinisa Stankovid, 33, 34 Slaana Cvijanovid Benke, 7, 19 Slaana Onrust, 29 Slaana Skrba, 54 Slaana Todid, 36 Slavica Jandrid, 39, 43 Slavisa ukid, 7 Slavisa uricid, 25, 26, 75, 80 Slavisa Tonid, 35 Slavko Manojlovid, 40, 45, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 71, 89 Slavko Zdrale, 25, 75, 80 Slobodan Marid, 74 Slobodan Spremo, 80 Slobodan Tomanid, 8, 31 Slobodanka Nedeljkovid, 26 Slobodanka Todorovid, 69 Slobodanka Zivkovid, 84 Snezana Gegid, 55, 56 Snezana Kutlesid Stevid, 2, 43 Snezana Milutinovid Matid, 48 Snezana Petrovid Tepid, 1, 36 Snezana Stojanovid, 14, 19, 87 Snezana Trninid akovid, 9 Snjezana Milidevid, 21, 22, 82, 83 Snjezana Pejicid Popovid, 1, 15 Snjezana Renovcevid Bogdanov, 6 Sonja Bobid, 33 Sran Veselinovid, 53 Sredko Jugovid, 71 Stanislav Palija, 62, 63, 64, 66, 70, 71

Stanka Mijatovid, 22 Stanko Blagojevid, 27 Stevan Bajid, 1 Stevan Jovid, 84 Stojan Dato, 42 Stojan Sekulid, 75 Suzana Savid, 57, 60 Svetlana Kovacevid, 26, 82 Svetlana Petrovid, 6, 20 Svjetlana Popeskov, 39 Svjetlana Zrnid, 46, 47

T

Tamara Popovid, 16 Tamara Vuksan, 86 Tanja Petrovid, 30 Tanja Plesa, 25, 61, 75, 80 Tatjana Boskid, 41, 42, 47, 48 Tatjana Budma, 39, 46, 47, 69, 89 Tatjana Markovid Basara, 28 Tatjana Nozica Radulovid, 40, 61, 62, 66, 71 Tatjana Popovid, 28 Tatjana Sladojevid, 76 Teodora Talid, 40, 41, 42

V

Valentina Soldat Stankovid, 1 Valentina Stankovid Cekid, 3, 79 Vanja Starovid, 31 Velina Petkovid, 7, 80, 85 Veljko Marid, 51, 52, 76 Vera Aksentid, 15 Vera Vujovid, 28 Verica Dronjak, 18 Veselka Dejid, 56 Vesna Andrejevid, 88 Vesna Bankovid, 3, 13, 79 Vesna Blagojevid, 51 Vesna Bogdanovid, 28, 77 Vesna Gajanin, 5, 20 Vesna Glisid, 7, 80, 85 Vesna Ivanovid, 14, 19, 87 Vesna Jaksid, 12 Vesna Kevid, 45 Vesna Krstovid Spremo, 18 Vesna Lucid Samardzija, 86 Vesna Paleksid, 9, 85 Vesna Tovilovid, 72 Vidak Simid, 73 Vinko urid, 5, 6, 9 Vladimir Cancar, 57, 60 Vladimir Obradovid, 50, 72 Vladimir Sredkovid, 50, 72 Vlastimir Vlatkovid, 73

89

Drugi kongres doktora medicine Republike Srpske * 26-29. maj 2011. * Banja Vrudica, Teslid The Second Congress of Medical Doctors of the Republic of Srpska * May 26-29, 2011 * Spa Vrudica, Teslid

Z

Zana Pedanac, 11 Zani Banjanin, 14, 74 Zanka Eranovid, 83 Zdenka Gojkovid, 22 Zdenka Krivokuda, 20 Zdenko Stupar, 32 Zeljka Grabez Biukovid, 88 Zeljka Kovacevid Milicevid, 5 Zeljko Jovicid, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 68, 69, 70, 71 Zeljko Karan, 78 Zeljko Pavlovid, 61

Zeljko Petrovid, 7 Zivko Vranjes, 22 Zlatan Markovid, 22, 29, 58, 59 Zlatko Maksimovid, 74 Zora Zenid, 48 Zoran Bjelogrlid, 47 Zoran Matkovid, 49 Zoran Mavija, 12, 76 Zoran Milosavljevid, 50 Zoran Vukojevid, 73 Zorica Novakovid, 25, 32, 80 Zvezdana Rajkovaca, 33, 34, 35 Zvonko Abramovid, 26

90

Information

90 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

575562


You might also be interested in

BETA