Read bbikd_uzl.pdf text version

O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O'RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI

«Ro'yxatga olindi» . _________ "__" ___________2006 y

"Tasdiqlandi O'z.R.OO'MTV" _________________________ "____"_____________2006y

BIZNES VA IQTISODIYoT kafedrasida

o'qitiladigan fanlardan ishchi o'quv dasturlari TO'PLAMI

Toshkent-2006

To'plamdagi ishchi o'quv dasturlari O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2004 yil 16 avgustdagi 199 - sonli buyrug'i hamda TMI ning 2006 yil 8 aprel 48-sonli buyrug'i hamda tayanch oliy o'quv yurti TDIU ning tegishli fanlardan namunaviy o'quv dasturlari asosida tayyorlangan. Kafedra yig'ilishining 2006 yil «20» may 17-sonli bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan Kafedra mudiri prof. R.Xodjaev Fakultet ilmiy Kengashining 2006 yil may oyidagi 9-sonli bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan Fakultet dekani X.Axmadjonov IShChI O'QUV DASTURLARI ________________________________________ (OTM nomi) Uslubiy (ilmiy) kengashida ko'rib chiqilgan va tavsiya qilingan. 2006 yil «_____» ___________________ _ - son majlis bayoni Kengash raisi prof. A.Vahobov

2

O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O'RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI

«Ro'yxatga olindi» . _________ "__" ___________2006 y

"Tasdiqlandi O'z.R.OO'MTV" _________________________ "____"_____________2006y

MIKROIQTISODIYoT fanidan ishchi dastur

Oliy ta'limning bakalavriat ta'lim yo'nalishlari: 5340400- «Biznes» 5 340600-«Moliya» 5 340700-«Bank ishi» 5 340800-«Soliqlar va soliqqa tortish» 5 340900-«Buxgalteriya hisobi va audit» 5 341200-«Investitsiyalarni moliyalashtirish» 5 341300-«Sug'urta ishi» 5340200 - Menejment 5460200 - Statistika Oliy ta'limning -140000-«O'qituvchilar tayyorlash va pedagogika fani» ta'lim sohasidagi: 5 140900 - «Kasb ta'limi» (Buxgalteriya hisobi va audit) uchun

Toshkent-2006

3

Tuzuvchilar:

Prof. Xodjaev R.S. Dots. Egamberdiev A Kat. o'q. Isakulova M.A Taqrizchilar: TMI, prof. M.Xamraev TDIU, prof. A.Ishmuxamedov

Mazkur dastur O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2004 yil 16 avgustdagi 199 - sonli buyrug'i hamda TMI ning 2006 yil 8 aprel 48-sonli buyrug'i asosida tayyorlangan. Kafedra yig'ilishining 2006 yil «20» may 17-sonli bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Kafedra mudiri prof. R.Xodjaev Fakultet ilmiy Kengashining 2006 yil may oyidagi 9-sonli bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Fakultet dekani dots. X.Axmadjonov IShChI O'QUV DASTURI ________________________________________ (OTM nomi) Uslubiy (ilmiy) kengashida ko'rib chiqilgan va tavsiya qilingan. 2006 yil «_____» ___________________ _ - son majlis bayoni. Kengash raisi prof. A.Vahobov

4

1. Kirish Mazkur dastur O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi tomonidan 2002 yil 28-fevralda tasdiqlangan «Biznes va boshqaruv» ta'lim sohasidagi barcha bakalavriat yo'nalishlari Davlat ta'lim standartlari talablariga mos ravishda ishlab chiqilgan hamda 2004 yil 16 avgustdagi .199 sonli buyrug'i asosida yangilanishi ta'minlangan. Dasturda: · Fanning ho'jalik muammolarini hal etishda amaliy ahamiyati; o'rganish usullari; boshqa iqtisodiy fanlar ichida tutgan o'rni. Ishlab chiqaruvchilar va iste'molchilar xatti-harakatiga talab elastikligi va noelastikligini ta'siri. Iste'molchilar va ishlab chiqaruvchilar o'rtasida soliq yukini taqsimlanishi. · Raqobat sharoitida iste'molchilar, ishlab chiqaruvchilar o'z faoliyatida qaror qabul qilishligi; iste'molchi tovar tanlovida maksimal naf keltirish qoidasi; ishlab chiqaruvchilar uzoq va qisqa ishlab chiqarish davrlarida foydasini maksimallashtirish va xarajatlarini minimallashtirish yo'llari; raqobatlashuvchi firmalarning muvozanati holati. Barcha tahlillar matematik usullar va egri chiziqlar yordamida yoritiladi. · Firmalar faoliyatida mavhumlik va tavakkalchilik, ularni shunday sharoitda qaror qabul qilishligi; assimetrik axborot bozorlari va ularni iste'molchilar va ishlab chiqaruvchilarga ta'siri; firmalar faoliyatida investitsion qarorlar va ularni qabul qilish tartibi; tashqi ta'sirlar va bozor talabi. Bozorlar bog'liqligi kabi mikroiqtisodiyot fanining asosiy bo'limlaridan iqtisodchi kadrlar uchun etarli darajada sistemalashgan iqtisodiy bilimlarni berish nazarda tutilgan.

5

"Mikroiqtisodiyot" fani mavzulari va ular bo'yicha mashg'ulot turlariga ajratilgan soatlar hajmining taqsimoti Jami soatlar Amaliy mashg'ulot 5 2 2 2 2 2 2 2 2 2 18

Fan mavzularining nomi

1 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16.

2 Xo'jalik muammolarini hal etishda mikroiqtisodiyotning amaliy ahamiyati Talab va taklif elastikligini iste'molchilar xattiharakatiga ta'siri Talab va taklif elastikligini ishlab chiqaruvchilar faoliyatiga ta'siri Iste'molchi tanlovini aniqlashda iste'molchining muvozanatli sharti Yakka talabning bozor talabiga ta'siri Iqtisodiy ne'matlarni ishlab chiqarish texnologiyalari va ularga ta'sir etuvchi omillar Ishlab chiqarishda omillar o'zgarishining iqtisodiy oqibatlari Firmaning qisqa muddat davrdagi xarajatlari va minimallashtirish yo'llari Firmaning uzoq muddat davrdagi xarajatlari va ularni minimallashtirish yo'llari Mukammal raqobat muhitida firmalar foydasini maksimallashtirish Raqobatlashuvchi firmaning uzoq muddatli davrdagi muvozanat holati Nomukammal bozorda firmalarning xattiharakatini tahlili Firmalar faoliyatida mavhumlik va tavakkalchilik Asimmetrik axborot bozorlari va ularni iste'molchilar va ishlab chiqaruvchilarga ta'siri Firmalar faoliyatidan investitsion qarorlar va ularni qabul qilish tartibi Tashqi ta'sirlar va bozor talabi

3 4 6 4 6 4 6 4 4 6 6 4 4 6 4 4 6 4 7 89

4 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 36

17. Tashqi samara va davlat 18. Bozorlar bog'liqligi va ularning firmalar faoliyatiga ta'siri Jami

6

Mustaqil ta'lim 6 4 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 35

Ma'ruza

2. Asosiy qism. Ma'ruza mavzularini taqsimlanishi (36 soat) 1-mavzu: Xo'jalik muammolarini hal etishda mikroiqtisodiyotning amaliy ahamiyati (2soat) Mikroiqtisodiyot alohida iqtisodiy sub'ektlar faoliyatini bildiradi. (Iste'molchilar, investorlar, firmalar, xullas iqtisodiyotni amal qilishida qatnashuvchi har qanday shaxs yoki xo'jalik sub'ektini kiritish mumkin) Mikroiqtisodiyot fanining ob'ektlari va sub'ektlari. Resurslar cheklangan sharoitida firmalarning ishlab chiqarish imkoniyatlari, ularning to'g'ri qaror qabul qilishlari. Mikroiqtisodiyot fanining boshqa fan sohalarida tutgan o'rni va ahamiyati. Mikroiqtisodiyot fanini o'rganish usullari ularning mohiyati va qo'llanishi. Xo'jalik muammolarini hal etishda mikroiqtisodiyotning amaliy ahamiyati. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (9-17 betlar), 3 (9-31 betlar), 4 (10-18 betlar), 5 (23-30 betlar) 2-mavzu: Talab va taklif elastikligini iste'molchilar xatti-harakatiga ta'siri(2-soat). Chiziqli tengsizlik funktsiyasi yordamida talab va taklif o'zgarishini aniqlash. (Q=a-b * R) To'rsimon model. Tebranib turuvchi muvozanat, qat'iy muvozanat va o'zgarib boruvchi muvozanat. Nuqtaviy elastiklik, Yoysimon elastiklik. Kesishgan elastiklik. Elastiklik va umumiy tushum. Talab elastikligi va taklif elastikligiga ta'sir etuvchi omillar. Talab elastik va noelastikligi va istemolchilar xatti- harakatiga ta'siri. Taklif elastikligi va noelastikligi iste'molchilar zimmasiga tushgan soliq yuki bilan bog'liqligi. Iste'molchi va ishlab chiqaruvchi o'rtasida soliq yukini taqsimlanishi. Talab elastik va noelastik holatida soliq yukini taqsimlanishi va uni iste'molchilar ijtimoiy hayotiga ta'siri. Taklif elastik va noelastik bo'lganda soliq yukini taqsimlanishi va uni amaliyotda qo'llanilishi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (32-51, 22-32 b), 3 (47-65 b), 4 (70-87 b), 5 (49-63). 3-mavzu: Talab va taklif elastikligini ishlab chiqaruvchilar faoliyatiga ta'siri (2-soat). Elastiklik egri chiziqlari. Elastiklik koeffitsient turlari va ularni qisqa muddat va uzoq muddat davrlaridagi tahlili (1-yilgacha va 1 yildan ortiq). Talab va taklif elastikligi qisqa va uzoq muddat davrlaridagi tahlili. Talab va taklif noelastikligi qisqa va uzoq muddatli davlarda ishlab chiqaruvchilar faoliyatiga ta'siri. Taklif elastikligini mahsulot ishlab chiqarishdagi bozor davrlari bilan bog'liqligi (eng qisqa davr, qisqa davr va uzoq davr). Talab va taklif elastikligi soliq yukini taqsimlanishida ishlab chiqaruvchilar faoliyatiga ta'siri. Bozordagi talab va taklif sharoitlari o'zgarishini baxolash va prognozlash. Barcha tahlillar chiziqlar yordamida yoritiladi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (32-51, 22-32 b), 3 (47-65 b), 4 (70-87 b), 5 (49-63).

7

4-mavzu: Iste'molchi tanlovini aniqlashda istemolchining muvozanatli sharti (2-soat). Iste'molchining afzali, (predpochteniya), ya'ni u yoki bu tovarga o'zini moyilligini bildirishi. Chegarali byudjet va byudjet chizig'i. Byudjet chizig'ini shakllanishida qanday omillar ta'sir etadi. Befarqlik egri chiziqlar xaritasi. Chekli daromad. Chekli almashtirish meyori. Mutlaq o'rinbosar va mutlaq o'rin to'ldiruvchi tovarlar. Foydalilik kontseptsiyasi. Chekli foydalikni kamayish qonuni. Foydalilikni maksimallashtirish tartibi. Foydalilik va istemol muvozanati. Ekvimarjinal printsip ­ ya'ni nematlarni har biriga sariflangan oxirgi pul birligi bir xil chekli naf keltirishi. Istemolchini tovar tanlovidan qaror qabul qilishligi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (55-106, 55-79 b), 2 (66-91 b), 4 (90-111 b), 5 (79-103, 119131b). 5-mavzu: Yakka talabning bozor talabiga ta'siri (2-soat). Yakka talabga ta'sir etuvchi omillar. Daromad samarasi. Almashtirish samarasi va eksternaliya guruhlari samarasi. Yakka talabni bozor talabiga ta'siri. Iste'molchi talabi bo'yicha axborot olish usullari va ularni firmalar faoliyatida qaror qabul qilishligidagi ahamiyati. "Daromad-iste'mol" chizig'i. "Narx-iste'mol" chizig'i. Slutskiy tenglamasi. Talabga daromad va almashtirish samarasini birgalikda teng ta'siri. Iste'molchi yo'qotishlarini to'ldirish. Iste'molchini barqarorligi va iqtisodiy siyosat. Iste'molchi xatti-harakatining tahlilida matematik usullardan foydalanish. Tahlillar chiziqlar yordamida yoritiladi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (140-162, 87-106 b), 3 (95-117 b), 4 (114-128 b), 5 (200222b). 6-mavzu: Iqtisodiy ne'matlarni ishlab chiqarish texnologiyalari va ularga ta'sir etuvchi omillar (2-soat). Ishlab chiqarishning ijtimoiy hayotdagi o'rni va iqtisodiy ahamiyati. Ishlab chiqarish resurslari va resurslar bozorining (er, mehnat, kapital, tadbirkorlik qobiliyati) firma faoliyatiga ta'siri. Ishlab chiqarish texnologiyasini tanlash. Izokvanta, izokosta chiziqlari. Umumiy mahsulot (TR), O'rtacha mahsulot (AR), Chekli mahsulot (MR). Ishlab chiqarishda bitta omil o'zgarishi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (140-162, 139-145 b), 3 (95-117 b), 4 (114-128 b), 5 (200222b). 7-mavzu: Ishlab chiqarishda omillar o'zgarishining iqtisodiy oqibatlari (2-soat). Ishlab chiqarishda ikki omil teng o'zgarishi. Ishlab chiqarishda masshtab samarasi. Ishlab chiqarish hajmini kamayishi va ko'payishining iqtisodiy oqibatlari. Chekli texnologik almashtirish me'yori (MRTC). Ikki omilning eng ma'qul almashtirish samarasi va ikki omilning qat'iy bir-birini to'ldirish samarasi. Mashtab samarasi: ishlab chiqarish musbat masshtab samarasiga egaligi; (ishlab chiqarishning o'sish sur'ati omillar sarfi sur'atidan yuqori (K>1); ishlab chiqarish manfiy mashtab samarasiga egaligi (K>1); mashtab samarasi o'zgarmas (K=1); Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (140-162, 145-167 b), 3 (95-117 b), 4 (114-128 b), 5 (200222b). 8-mavzu: Firmaning qisqa muddat davrdagi xarajatlari va ularni minimallashtirish yo'llari (2-soat). Xarajatlarni minimallashtiruvchi omillar mutanosibligini tanlash. Umumiy xarajatlar (TS). Doimiy xarajatlar (G'S). O'zgaruvchan xarajatlar (VC). O'rtacha xarajatlar (AS). Chekli xarajatlar (marjinal xarajatlar) (MS). O'rtacha doimiy xarajatlar, o'rtacha o'zgaruvchan xarajatlar, o'rtacha umumiy xarajatlarni chekli xarajatlar bilan bog'liqligi va ularni egri chiziqlari yordamida tahlili. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (167-184, 167-177 b), 4 (164-184 b), 5 (234-255 b).

8

9-mavzu: Firmaning uzoq muddat davrdagi xarajatlari va ularni minimallashtirish yo'llari. Uzoq muddatli davrdagi firmalarga kapital qo'yilmalar, ishlab chiqarish ko'lamini kengaytirish va qo'shimcha mablag'larni jalb etish. Ishlab chiqarish texnologiyasini avtomatlashtirish va qo'l mehnatini kamaytirish yo'llari. Umumiy o'rtacha xarajatlar kamayish taritbi. Qisqa va uzoq davrdagi xarajatlarni o'zaro bog'liqligi (egri chiziqlar) (AS=MS). Bir nechta tovar ishlab chiqarish usuli-xarajatlarni kamaytiradi va firma ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga undaydi. Ishlab chiqarish xarajatlarini baholash va kelajakda ularni prognozlash. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (167-184, 177-189 b), 4 (164-184 b), 5 (234-255 b). 10-mavzu: Mukammal raqobat muhitida firmalar foydasini maksimallashtirish (2soat). Firmalar foydasini maksimallashtirishdagi asosiy ko'rsatkichlari (foyda=P umumiy daromad =TR; xarajat =TS; narx=R; chekli daromad MR; Chekli xarajat=MS). Qisqa muddatli davrda raqobatlashuvchi firma foydasini maksimallashtirish va taklif chizig'i. Firmaning rentabelligi. O'isqa muddatli davrda ishlab chiqarish hajmini aniqlash. Bozor taklifini elastikligi. Firmaning yo'qotishlari. Xarakat qilish qoidalari. Muvozanat holati. Foydani maksimallashtirish sharti. Firma zararini minimallashtirish holati. (chiziqlar yordamida tahlil qilinadi). Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (192-213b),2,3 (131-148 b) 4. 11-mavzu: Raqobatlashuvchi firmaning uzoq muddatli davrdagi muvozanat holati (2soat). Raqobatlashuvchi firmaning uzoq muddatli davrdagi ishlab chiqarish hajmini tanlash; muvozanat holati. Tarmoqning muvozanat holati va tarmoq taklifi. Tarmoqning o'zgarmas, o'sib boruvchi va pasayib boruvchi xarajatlari. Uzoq muddatli davrdagi taklif elastikligi. Uzoq muddatli davrdagi o'rtacha xarajatlar egri chiziqlari. Ishlab chiqarish masshtabi o'zgarmas bo'lganda uzoq muddatli davrdagi xarajatlar. Raqobatlashuvchi firmaning uzoq muddatli davrdagi muvozanat holati. Tipik firmaning uzoq muddatli muvozanati, uzoq muddatli oraliqda tarmoq muvozanatining o'zgarishi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (214-233 b),2,3 (131-148 b) 4.

9

12-mavzu: Nomukammal bozorda firmalarning xatti - harakatini tahlili (2-soat). Monopol hokimlikni vujudga kelishiga ta'sir etuvchi omillar. Monopolist mahsulotiga talab va uni hajmini belgilashdagi qaror qabul qilishlik. Foydani maksimallashtirish shartlari (MR=MC). Monopol hokimiyat ko'rsatkichi. Lerner monopol ko'rsatkichi. Monopol hokimiyat va jamiyat (yo'qotishlari) farovonligi. Monopsoniya hokimiyati va uni manbalari. Elastik va noelastik taklif chizig'i monopsoniya hokimlik sharoitida. O'aytarilmaydigan yo'qotishlar. Ikki tomonlama hokimlik (monopol va monopson). Monopoliyaga qarshi qonunlarni bozorda amal qilishi. Oligopolik bozorni muvozanati (R=AC=MC). Ikki raqobatlashuvchi firma o'rtasidagi munosabat-duopoliya. Kurno modeli. Kurno muvozanati. O'yinlar nazariyasi. Nesh muvozanati. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (256-274, 297-314, 250-274 b), 3 (202-216 b), 4 (190-205 b), 5 (398-397, 404-412, 534-546 betlar). 13-mavzu: Firmalar faoliyatida mavhumlik va tavakkalchilik (2-soat). Firmalar qaror qabul qilishi va mavhumlik. Firmalarning faoliyatida mavhumlik va tavakkalchilik, Mavhumlik sharoitida tanlash (tavakkalchilikni o'lchash, o'zgarish me'yorini aniqlash), Tavakkalchilikka bo'lgan munosabat (befarqlik, tavakkalchilikka moyillik yoki uni ko'paytirish, tavakkalchilikka qarshi bo'lish). Tavakkalchilikni pasaytirish yo'llari, diversifikatsiya, tavakkalchilikni birlashtirish va sug'urtalash, tavakkalchilikni taqsimlash, axborot qidirish. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (111-119, 405-417, 110-129 b), 3 (160-174 b), 5 (117-183, 682-694 betlar). 14-mavzu: Asimmetrik axborot bozorlari va ularni iste'molchilar va ishlab chiqaruvchilarga ta'siri (2-soat). Asimmetrik axborot bozorlari. Bozor ishtirokchilarini bir tomonlari to'la axborotga egaligi, ikkinchi tomoni mutlaqo axborotdan bexabar. Tovar sifatini noaniqligi. Manaviy tavakkalchilik. Bozordagi asimmetrik axborotlarni yo'qotish yo'llari: bozor signallari, auktsionlar, olib sotarlik uning iqtisodiyotdagi o'rni. Fyucherslar. Optsion ­ mukofotga ko'ra savdo-sotiq. Xedjirlashtirish ­ bu fyuchers va optsion savdo sotiqdagi narx va foydani sug'urtalash. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (111-119, 405-417, 110-129 b), 3 (160-174 b), 5 (117-183, 682-694 betlar). 15-mavzu: Firmalar faoliyatida investitsion qarorlar va ularni qabul qilish tartibi (2soat). Firma aktivlari narxini shakllanishi modeli. Tavakkalchilik bilan bog'langan va bog'lanmagan aktivlar. Foyda va tavakkalchilikni o'zaro bog'liqligi. Foyda va tavakkalchilikni nisbatini tanlash. Inste'molchilar tomonidan investitsiya bo'yicha qaror qabul qilish. Resurslar kamayishi ­ ishlab chiqarishda qaror qabul qilishning asosi "Portfel diversifikatsiyasi" muammosi (tavakkal qilingan aktivlar orasida investitsiyani taqsimlash). O'immatli qog'ozlar paketini kapital qo'yuvchilar tomonidan tanlash. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (362-368, 358-368 b), 3 (174-182 b), 5 (616-629 b). 16-mavzu: Tashqi ta'sirlar va bozor talabi (2-soat). Transaktsion xarajatlar. Mulkka egalik huqu¢lar va ularning tuzilishi. (shaxsiy, xususiy, davlat mulki). Ijtimoiy va xususiy xarajatlar. Ijtimoiy va xususiy yutuqlar. Chekli xususiy xarajatlar (MRS), chekli tashqi xarajatlar (MES) va chekli ijtimoiy xarajatlar (MSC). Tashqi ta'sirlar. (Eksternaliya). Salbiy va ijobiy tashqi ta'sirlar. Tashqi ta'sirlar va ularning hal qilinish yo'llari (MSC=MSB). Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (429-443, 429-434 b), 3 (307-317 b), 5 (713-736 b). 10

17-mavzu: Tashqi samara va davlat (2-soat). Xususiy sektor va tashqi samara. Tashqi ta'sirlar va davlat. Tartiblashtiruvchi subsidiyalar. Tartiblashtiradigan soliqlar. Kouza teoremasi. Atrof-muhitni ifloslantirishga qarshi kurash. Chiqindilarga norma standartlar o'rnatish. Zararli chiqindilar uchun to'lov. Tabiiy muhitni zararlash huquqini sotish. Bozorlar "ojizligi" yoki samarasiz vaziyatda (monopoliya; assimetrik axborot; tashqi samara; ijtimoiy ne'mat) davlatning roli. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (429-443, 429-434 b), 3 (307-317 b), 5 (713-736 b). 18-mavzu: Bozorlar bog'liqligi va ularning firmalar faoliyatiga ta'siri (2-soat). Bozorlar bog'liqligi va firmalar faoliyatiga ularni ta'siri. Iste'molchi va ishlab chiqaruvchi ortiqchalagi. Narxlar diskriminatsiyasi. Iste'molchilarni imkoniyatiga (daromadiga) ko'ra narxlarni belgilash. Iste'mol hajmiga ko'ra narxlarni belgilash. Tovarlar turiga ko'ra narxlarni belgilash. Bozor iqtisodiyotining tartibga solishda davlatning roli (davlat narxlar ustidan nazorat olib boradi, minimal ish haqi beligilaydi va hokazolar). Firmlar faoliyatiga soliqni uzoq va qisqa muddatli ta'siri. Raqobatlashgan bozor samaradorligi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (434-447), 2, 3 (319-322 b), 5 (326-358 b). 3. Amaliy va seminar mashg'ulotlar (18 soat) 1-mavzu: Xo'jalik muammolarini hal etishda mikroiqtisodiyotning amaliy ahamiyati (2soat). Mikroiqtisodiyot fanining o'rganish ob'ektlari va sub'ektlari. Noyob nematlar taqsimlanishining bozor mexanizmi. Bozor va ishlab chiqarish tarmoqlarini tashkil topishida iqtisodiy sube'ktlarini o'zaro birgalikdagi harakatlari hisoblanadi. Mikroiqtisodiyot usullari. Fanning boshqa iqtisodiy fanlar bilan bog'liqligi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (9-17 betlar), 3 (9-31 betlar), 4 (10-18 betlar), 5 (23-30 b), 12 (6-21 b), 13 (5-22 b). 2-mavzu: Talab va taklif elastikligini ishlab chiqaruvchilar faoliyatiga ta'siri (2-soat). Talab elastikligini narxga va daromadga nisbatan tahlili. O'isqa va uzoq muddatli davrda mahsulot narhining o'zgarishi mahsulot miqdorini o'zgarishiga ta'siri. Talab elastik Ed>1 va noelastik (Ud<1) bo'lganda, iste'molchilar va ishlab chiqaruvchilar o'rtasida soliq yukini taqsimlanishi. Taklif elastik (Es>1) va noelastik (Es<1) bo'lganda soliq yukini taqsimlanishi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (32-51 b), 3 (47-65 b), 4 (70-87 b), 5 (49-63 b), 12 (40-51 b). 3-mavzu: Iste'molchi tanlovini aniqlashda iste'molchining muvozanatli sharti (2-soat). Chegarali byudjet va byudjet chizig'i. Befarqli egri chiziqlar xaritasi. Chekli almashtirish me'yori. Mutlaq o'rinbosar va mutlaq o'rin to'ldiruvchi tovarlar. Daromad samarasi. Almashtirish samarasi va eksternaliya guruhlari samarasi. Shaxsiy talabni bozor talabiga ta'siri. Iste'molchi talabi bo'yicha axborot olish usullari va ularni firmalar faoliyatida qaror qabul qilishlikdagi ahamiyati. Iste'molchi xatti-harakatining tahlilida matematik usullardan foydalanish. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (55-106 b), 2 (66-91 b), 4 (90-111 b), 5 (79-103, 119-131 b), 12 (52-63 b), 13 (37-46 b).

11

4-mavzu: Iqtisodiy ne'matlarni ishlab chiqarish texnologiyalari va ularga ta'sir etuvchi omillar (2-soat). Ishlab chiqarish texnologiyasini tanlash. Izokvanta, izokosta chiziqlari. Ishlab chiqarishda bitta omil o'zgarishi. Ishlab chiqarishda ikki omil teng o'zgarishi. Ishlab chiqarishda masshtab samarasi. Ishlab chiqarish hajmini kamayishi va ko'payishining iqtisodiy oqibatlari. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (140-162 b), 3 (95-117 b), 4 (114-128 b), 5 (200-222 b), 12 (64-70 b), 13 (77-89 b). 5-mavzu: Firmaning uzoq muddat davrdagi xarajatlari va ularni minimallashtirish yo'llari (2-soat). Xarajatlarni minimallashtiruvchi omillar mutanosibligini tanlash. O'isqa va uzoq davrdagi xarajatlarni o'zaro bog'liqligi (egri chiziqlar) (AS=MS). Bir nechta tovar ishlab chiqarish usuli-xarajatlarni kamaytirish va firma ishlab chiqarish samaradorligini oshirish yo'lidir. Ishlab chiqarish xarajatlarini baholash va kelajakda ularni prognozlash. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (167-184 b), 4 (164-184 b), 5 (234-255 b), 12 (70-77 b), 13 (77-89 b). 6-mavzu: Mukammal raqobat muhitida firmalar foydasini maksimmallashtirish (2soat). Firmalar foydasini maksimallashtirishdagi asosiy ko'rsatkichlari (foyda=P umumiy daromad =TR; xarajat =TS; narx=R, chekli daromad- MR, Chekli xarajat-MS). O'isqa muddatli davrda raqobatlashuvchi firma foydasini maksimallashtirish va taklif chizig'i. Firmaning rentabelligi. Firmaning yo'qotishlari; Xarakat qilish qoidalari; muvozanat holati; foydasini maksimallashtirish sharti; firma zararini minimallashtirish holati. (chiziqlar yordamida tahlil qilinadi). Raqobatlashuvchi firmaning uzoq muddatli davrdagi ishlab chiqarish hajmini tanlash; muvozanat holati. Foydalanilgan adabiyotlar. 1,2,3 (131-148 b) 4., 12 (77-87 b), 13 (115-127 b). 7-mavzu: Firmalar faoliyatida mavhumlik va tavakkalchilik (2-soat). Monopol hokimlikni vujudga kelishiga ta'sir etuvchi omillar. Monopolist mahsulotiga talab va uni hajmini belgilashdagi qaror qabul qilishlik. Monopol hokimiyat ko'rsatkichi. Lerner monopol ko'rsatkichi: L= Pm-MC Monopol hokimiyat va jamiyat (yo'qotishlari) farovonligi. Pm Elastik va noelastik taklif chizig'i monopsoliya hokimlik sharoitida. O'aytarlmaydigan yo'qotishlar. Ikki tomonlama hokimlik (monopol va monopson). Monopliyaga qarshi qonunlarni bozorda amal qilish. Oligapolik bozorni muvozanati (R=AC=MC). Kurno muozanati. O'yinlar nazariyasi. Nesh muvozanati. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (256-274, 297-314 b), 3 (202-216 b), 4 (190-205 b). 5 (389397, 404-412, 534-546 b), 12 (87-98 b), 13 (115-127 b). 8-mavzu: Tashqi ta'sirlar va bozor talabi (2-soat). Tashqi ta'sirlar. (Eksternaliya). Salbiy va ijobiy tashqi ta'sirlar. Tashqi ta'sirlar va ularning hal qilish yo'llari (MSC=MSB). Tashqi ta'sirlar va davlat. Tartiblashtiradigan soliqlar va tartiblashtiruvchi subsidiyalar. Kouza teoremasi. Atrof-muhitni ifloslantirishga qarshi kurash. Bozorlar "ojizligi" yoki samarasiz vaziyatda (monopoliya; assimetrik axborot; tashqi samara; ijtimoiy ne'mat) davlatning roli. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (111-119, 405-417 b), 3 (160-174 b), 5 (167-183, 687-694 b), 13 (181-189 b).

12

9-mavzu: Bozorlar bog'liqligi va ularning firmalar faoliyatiga ta'siri (2-soat). Bozorlar bog'liqligi va firmalar faoliyatiga ularni ta'siri. Iste'molchi va ishlab chiqaruvchi ortiqchalagi. Narxlar diskriminatsiyasi. Iste'molchilarni imkoniyatiga (daromadiga) ko'ra narxlarni belgilash. Iste'mol hajmiga ko'ra narxlarni belgilash. Tovarlar turiga ko'ra narxlarni belgilash. Bozor iqtisodiyotining tartibga solishda davlatning roli (davlat narxlar ustidan nazorat olib boradi. Minimal ish haqi beligilaydi va hokazolar). Firmalar faoliyatiga soliqni uzoq va qisqa muddatli ta'siri. Raqobatlashgan bozor samaradorligi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 (362-368 b), 3 (174-182 b), 5 (616-629 b). 4. «Mikroiqtisodiyot» fanidan talabalar bilimini reyting tizimi asosida baholash mezoni «Mikroiqtisodiyot» fani uchun o'quv rejadagi jami 54 soat shundan 36 soat ma'ruza, 18 soat seminar uchun ajratilgan. O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2005 yil 30 sentyabridagi 217-sonli buyrug'i bilan tasdiqlangan Oliy ta'lim muassasalarida talabalar bilimini baholashning reyting tizimi to'g'risidagi muvaqqat Nizomida ko'rsatilganidek talabalarning fan bo'yicha o'zlashtirishini baholash muntazam ravishda olib boriladi va quyidagi turlar orqali amalga oshiriladi: - Joriy baholash (J.B.) - Oraliq baholash (O.B.) - Yakuniy baholash (Ya.B.) «Mikroiqtisodiyot» fani bo'yicha talabalarni semestr davomidagi o'zlashtirish ko'rsatkichi 100 ballik tizimda baholanadi. Ushbu 100 ball baholash turlari bo'yicha quyidagicha taqsimlanadi: Ya.B. ­ 15 ball, qolgan 85 ball esa J.B. ­ 42 ball v O.B. ­ 43 ball qilib taqsimlanadi. Talabalarning semestr davomida fan bo'yicha to'plagan umumiy bali har bir baholash turlaridan to'plangan ballar yig'indisiga teng bo'ladi. «Mikroiqtisodiyot» fanidan talabalar bilimini baholash yuqoridagi muvaqqat nizom asosida o'tkaziladi: J.B. da har bir mavzusi bo'yicha talabalarning bilimi va amaliy ko'nikmalarini aniqlab borish nazarda tutiladi va u seminar mashg'ulotlarda amalga oshiriladi. O.B. da fanning bir necha mavzularini qamrab olgan bo'limi yoki qismi bo'yicha nazariy mashg'ulotlar o'tib bo'lingandan so'ng, talabalarning nazariy bilimlari baholanadi va unda talabaning muyyan savolga javob berish yoki muammoni echish mahorati va qobiliyati aniqlanadi. O.B. ma'ruza darslarida amalga oshirilishi mumkin. Mikroiqtisodiyot fani bo'yicha O.B.lar 2 marta o'tkaziladi. Ya.B. og'zaki yoki test usulida o'tkaziladi. Talabalarning ballarda ifodalangan o'zlashtirishi quyidagicha baholanadi.

13

Mikroiqtisodiyot fani bo'yicha talabalarning bilimini baholashda quyidagi namunaviy mezonlar inobatga olinadi Ball 86-100 Baho A'lo Talabaning bilim darajasi Xulosa va qaror qabul qilish Ijodiy fikrlay olish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Aniq tasavvurga ega emaslik Bilmaslik

71-85

Yaxshi

55-70 0-54

qoniqarli qoniqarsiz

Saralash bali 55 ballni tashkil qiladi.

14

«Mikroiqtisodiyot» fanidan talabalar bilimini reyting tizimi asosida baholash Joriy baholashdagi maksimal ball Jami 2,0 4,0 Oraliq baholashdagi maksimal ball 1-O.B. X 2,5 2-O.B. X 2,5 3-O.B X 5,0 Yakuniy baholashdag i maksimal ball X X

1

Ko'rsatkichlar

Darsga qatnashganlik darajasi 2 Dars jarayonidagi faolligi, ma'ruza bo'yicha konspekt tutishi 3 Fan bo'yicha asosiy va qo'shimcha adabiyotlardan konspekt qilish 4 Seminar darslarda faolligi 5 Dolzarb mavzular bo'yicha referat yozish 6 Ilmiy seminarlarda, viktorina va talabalar konferentsiyalarida «Mikroiqtisodiyot» bo'yicha konspekt bilan qatnashish 7 Mustaqil ta'lim uchun belgilangan topshiriqlarni o'z vaqtida sifatli qilib bajarish 8 Ayrim mavzular bo'yicha slaydlar tayyorlash 9 Fan bo'yicha ish o'yinlarini tashkil qilishdagi faolligi 10 Gazeta va jurnallarda Fan bo'yicha maqolalar tayyorlagani va nashr ettirgani 11 «Mikroiqtisodiyot» Fani bo'yicha ma'lumotlar bazasini yaratishda qatnashganligi 12 Yakuniy baholashda og'zaki yoki o'tkazilgan test sinovlariga javobi Jami

4,0 8,0 2,0

2,0 4,0 2,0

2,0 4,0 2,0

4,0 8,0 4,0

X X X

4,0

2,0

2,0

4,0

X

4,0 4,0 2,0

2,0 2,0 1,0

2,0 2,0 1,5

4,0 4,0 2,5

X X X X

4,0

2,0

2,0

4,0

4,0

1,5

2,0

3,5

X

X 42,0 21,0 22,0 43,0 15,0

15

ADABIYoTLAR RO'YXATI Asosiy 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. I.A.Karimov "Iqtisodiyotni erkinlashtirish, resurslardan tejamkorlik bilan foydalanish bosh yo'limiz". - T.: O'zbekiston, 2002. I.A.Karimov "O'zbekiston XXI asr bo'sag'asida: xavfsizlikka taxdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari" - T.: O'zbekiston, 1997. I.A.Karimov "O'zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo'lida" - T.: O'zbekiston, 1995. I.A.Karimov "O'zbekiston - bozor munosabatlariga o'tishning o'ziga xos yo'li" - T.: O'zbekiston, 1996. I.A.Karimov "Asosiy maqsad ­ iqtisodiy yuksalishga erishishdir". - T.: O'zbekiston, 1998. I.A.Karimov «Vatan ravnaqi uchun har birimiz mas'ulmiz». ­ T.: O'zbekiston, 2001. I.A.Karimov «Xavfsizlik va tinchlik uchun kurashmoq kerak». ­ T.: O'zbekiston, 2002. I.A.Karimov «Biz tanlagan yo'l ­ demokratik taraqqiyot va ma'rifiy dunyo bilan hamkorlik yo'li». T.: O'zbekiston, 2003. Karimov I.A. "Erishgan marralarimizni mustahkamlab, islohotlar yo'lidan izchil borish asosiy vazifamiz". Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 7 fevral majlisida so'zlagan nuto'i. "Xalq so'zi" gazetasi, 10 fevral, 2004. 10. Pindayk R, Rubinfeld D. «Mikroiqtisod»/Darslik- T.: «Sharq», 2002. 11. Ivashkovskiy S.N."Mikroekonomika"/Darslik - M.: Delo, 1998. 12. G'ulomov.S.S, Alimov.R.X., Xodiev.B.Yu, Ishnazarov A.I. "Mikroiqtisodiyot"/Darslik. - T.: Sharq, 2001. 13. Egamberdiev E. «Mikroiqtisodiyot»/Darslik ­ T.: TMI-2004. Qo'shimcha 14. Pindayk R., Rubinfeld D., "Mikroekonomika"/ Darslik­ M.: "Delo", 2001 15. Xamdamov.K"Mikroiqtisodiyot"/o'quv qo'llanma - T.: TDIU, 2002. 16. Egamberdiev E."Mikroiqtisodiyot asoslari"/o'quv o'qllanma. ­ T.: O'qituvchi, 1995. 17. Galperin V.M. "Mikroekonomika"/Darslik. - M.: 1999. 18. Emtsov R.G., Lukin M.Yu. "Mikroekonomika" /Uchebnik. - M.: Delo, 1999. 19. Tojiboeva.D. Iqtisodiyot nazariyasi./o'quv qo'llanma.T "O'qituvchi"-2002 20. Egamberdiev.E, Qudratov.G' "Korxona iqtisodiyoti" o'quv qo'llanma T. TMI ­ 2004. 21. Mikroekonomika. Praktikum .Bishkek.-97 http://www.dit.perm.ru/ 22. 2002. 23. Internet saytlari: 16 Korneychuk B.V., Simkina L.G. "Mikroekonomika". Testi, zadachi. S-Peterburg "Piter"

24. http://www.dit.perm.ru http://www.refportal.ru/ 25. http://www.refportal.ru http://www.allbest.ru/ 26. http://www.allbest.ru http://www.infoworks.com.ua/ 27. http://www.infoworks.com.ua/ http://www.portallssv.nm.ru/ 28. http://www.portallssv.nm.ru/

17

O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O'RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI

«Ro'yxatga olindi» . _________ "__" ____________2006 y

"Tasdiqlandi O'z.R.OQMTV" _________________________ "____"_____________2006y

MAKROIQTISODIYoT Fanidan ishchi o'quv dastur Oliy ta'limning bakalavriat ta'lim yo'nalishlari: 5340400- «Biznes» 5 340600-«Moliya» 5 340700-«Bank ishi» 5 340800-«Soliqlar va soliqqa tortish» 5 340900-«Buxgalteriya hisobi va audit» 5 341200-«Investitsiyalarni moliyalashtirish» 5 341300-«Sug'urta ishi» 5340200 - Menejment 5460200 - Statistika Oliy ta'limning -140000-«O'qituvchilar tayyorlash va pedagogika fani» ta'lim sohasidagi: 5 140900 - «Kasb ta'limi» (Buxgalteriya hisobi va audit) uchun

Toshkent-2006

18

Tuzuvchilar: Toshkent Moliya instituti Biznes va iqtisodiyot kafedrasining prof. M. Mirsaidov, prof. S.Nasretdinova, dots. B.Maxmudov, kat.o'q. X.Xo'jaev Taqrizchilar: TMI, prof. D.Tadjibaeva TDIU, prof. A.Ishmuxamedov.

Mazkur dastur O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2004 yil 16 avgustdagi 199 - sonli buyrug'i hamda TMI ning 2006 yil 8 aprel 48-sonli buyrug'i asosida tayyorlangan. Kafedra yig'ilishining 2006 yil «20» may 17-sonli bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Kafedra mudiri prof. R.Xodjaev Fakultet ilmiy Kengashining 2006 yil may oyidagi 9-sonli bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Fakultet dekani dots. X.Axmadjonov IShChI O'QUV DASTURI ________________________________________ (OTM nomi) Uslubiy (ilmiy) kengashida ko'rib chiqilgan va tavsiya qilingan. 2006 yil «_____» ___________________ _ - son majlis bayoni. Kengash raisi prof. A.Vahobov

19

I. Kirish "Makroiqtisodiyot" fanidan mazkur ishchi o'quv dastur OUMTVning 2004 yil 16 avgust 199-sonli buyrug'i hamda TMIning 2006 yil 8 aprel 48-sonli buyrug'i asosida tayyorlandi. «Makroiqtisodiyot» fanini o'qitishning maqsadi bakalaviriat yo'nalishlarida ta'lim oluvchi talabalarda mamlakat makroiqtisodiy ko'rsatkichlarini tahlil etish va uni dinamikasini qiyosiy taqqoslash hamda davlatning makroiqtisodiy siyosati va strategiyasini to'g'ri asoslay olish ko'nikmasini shakllantirishdan iborat. Fanni o'rganish vazifalari bo'lib quyidagilar hisoblanadi: -talabalarga milliy hisoblar tizimi(MHT) asosida makroiqtisodiy ko'rsatkichlarni hisoblash usullari va makroiqtisodiy jarayonlarning o'zaro bog'liqligini o'rgatish; - talabalarni jami talab va jami taklif, iste'mol va jamg'arish funktsiyalari, davlat xarajatlari va soliq multiplikatorlari o'zaro harakatining algebraik formulalari bilan tanishtirish; -talabalarga makroiqtisodiy muvozanat va uning modellari haqida to'liq ma'lumot berish hamda iqtisodiy o'sish va aholi farovonligi o'rtasida o'zaro bog'liqlikni, daromadlarning tabaqalashuvi omillarini va davlatning ijtimoiy siyosati yo'nalishlarini tushuntirish. «Makroiqtisodiyot» ko'plab iqtisodiy fanlar bo'yicha bilimlarga asoslanadi va shuning uchun ham «Iqtisodiy nazariya», «Mikroiqtisodiyot», «Statistika», «Xalqaro iqtisodiy munosabatlar», «Moliya», «Investitsiyalarni tashkil etish va moliyalashtirish», «Moliya bozori va qimmatli qog'ozlar», «Soliqlar va soliqqa tortish», «Iqtisodiy matematik modellar» kabi o'quv fanlari bilan uzviy bog'langan holda o'qitiladi.

20

1a «Makroiqtisodiyot» fanidan o'qiladigan mavzular va ular bo'yicha mashg'ulot turlariga ajratilgan soatlar hajmining taqsimoti (Biznes bakalavriat yo'nalishi uchun) Shu jumladan: Mavzular nomi Jami soat ma'ruz a amaliy mustaqil mashg'ulo ta'lim t 2 4 4 2 2 2 4 2 4 2 4 4 36 4 4 4 4 4 2 4 2 2 2 4 4 40

Makroiqtisodiyot fanining predmeti va o'rganish usullari 2 Makroiqtisodiy ko'rsatkichlar 3 Makroiqtisodiy dinamika. 4 AD-AS modeli. Qisqa va uzoq muddatli makroiqtisodiy muvozanat 5 Iste'mol, jamg'arish va investitsiyaning funktsiyalari 6 Tovar va xizmatlar bozoridagi muvozanat. 7 IS-LM modelining makroiqtisodiy tahlildagi ahamiyati 8 Xalqaro makroiqtisodiyot 9 Tashqi sektorning makroiqtisodiy tahlili 10 Ochiq iqtisodiyot hisoblari va modellari. Jahon savdo tashkiloti 11 Xalqaro makroiqtisodiyotda valyuta kursi va to'lov balansi. 12 Davlat makroiqtisodiy siyosatining asosiy ko'rinishlari va strategiyasi. Jami

1

10 14 14 10 10 8 14 8 10 8 12 12 130

4 6 6 4 4 4 6 4 4 4 4 4 54

21

1b «Makroiqtisodiyot» fanidan o'qiladigan mavzular va ular bo'yicha mashg'ulot turlariga ajratilgan soatlar hajmining taqsimoti (barcha bakalavriat yo'nalishi uchun) Mavzular nomi Jami soat 8 10 10 8 8 6 12 6 8 6 10 11 103 Shu jumladan: amaliy ma'ruz mustaqil mashg'ulo a ta'lim t 2 4 4 2 2 2 4 2 4 2 4 4 36 2 2 2 2 2 2 4 2 2 2 2 3 27 4 4 4 4 4 2 4 2 2 2 4 4 40

1

Makroiqtisodiyot fanining predmeti va o'rganish usullari 2 Makroiqtisodiy ko'rsatkichlar 3 Makroiqtisodiy dinamika. 4 AD-AS modeli. Qisqa va uzoq muddatli makroiqtisodiy muvozanat 5 Iste'mol, jamg'arish va investitsiyaning funktsiyalari 6 Tovar va xizmatlar bozoridagi muvozanat. 7 IS-LM modelining makroiqtisodiy tahlildagi ahamiyati 8 Xalqaro makroiqtisodiyot 9 Tashqi sektorning makroiqtisodiy tahlili 10 Ochiq iqtisodiyot hisoblari va modellari. Jahon savdo tashkiloti 11 Xalqaro makroiqtisodiyotda valyuta kursi va to'lov balansi. 12 Davlat makroiqtisodiy siyosatining asosiy ko'rinishlari va strategiyasi. Jami

22

II. Asosiy qism 1-mavzu. Makroiqtisodiyot fanining predmeti va o'rganish usullari Makroiqtisodiyot fanining mazmuni va predmeti. Makro va mikroiqtisodiyot. Makroiqtisodiy tahlil usullari: agregatlashtirish, makroiqtisodiy modellashtirish. Daromadlar va xarajatlarning doiraviy aylanishi modeli. Zaxiralar va oqimlar. Ekzogen va endogen o'zgaruvchilar. Makroiqtisodiy muvozanat tushunchasi va asosiy makroiqtisodiy qarashlar. Zamonaviy makroiqtisodiyotning ahamiyati. O'zbekistonda makroiqtisodiy strategiyaning ustuvor yo'nalishlari. Adabiyotlar: (3; 68-78 bet), (4; 40-61 bet), (9; 14-22 bet), (11; 12-14 bet), (14;18, 57-59 bet), (16; 7, - 16 bet), (20; 9-15 bet) 2-mavzu. Makroiqtisodiy ko'rsatkichlar YaIM va uning tarkibi: iste'mol, investitsiyalar, davlat xaridlari va sof eksport xarajatlari. Daromadning boshqa ko'rsatkichlari ­ sof ichki mahsulot, milliy daromad, ixtiyordagi va shaxsiy daromad. Yalpi ichki mahsulot va millat farovonligini baholash muammolari. Yashirin iqtisodiyot. Asosiy makroiqtisodiy ayniyatlar. YaIM deflyatori. Aholi turmush darajasi. Aholi iste'mol savatining shakllanishi va uning qiymati, ish xaqining eng kam miqdori.

Adabiyotlar: (3; 68-69 bet), (9; 23-24 bet), (11; 22-23 bet), (16; 18-28 bet),

(20; 17-26 bet), (30; 37-53 bet), (47; 5-40 bet) 3- mavzu: Makroiqtisodiy dinamika Iqtisodiy tsikl va makroiqtisodiy ko'rsatkichlar dinamikasi. Iqtisodiy tsikllarning modellari: D.Kondratev modeli, Keynsian modellari, R.Solou modeli «Real iqtisodiy davr» modeli. Mehnat bozori va uning muvozanati. Ishsizlikning tabiiy darajasi. Potentsial va xaqiqiy ishlab chiqarish. Ouken qonuni. Yalpi ichki mhsulotning uzilishi. Inflyatsiyaning makroiqtisodiy dinamikaga ta'siri. Talab va taklif inflyatsiyasi. Kutilayotgan inflyatsiya. Filips egri chizig'i tenglamasi. Davlatning ish bilan ta'minlash siyosati va inflyatsiyaga qarshi chora-tadbirlari. Nominal va real foiz stavkasi. Iqtisodiy o'sish omillarining ahamiyati va modellarda aks ettirilishi. Texnika taraqqiyoti va muvozanatli iqtisodiy o'sish. Jamg'arishning «oltin» qoidasi. Adabiyotlar: (3; 69-70 bet), (9; 46-60 bet), (11; 165-166 bet), (14; 154-171 bet), (16; 3043 bet), (30; 153-169 bet) 4-mavzu. AD-AS modeli. Qisqa va uzoq muddatli makroiqtisodiy muvozanat Qisqa hamda uzoq muddatli davr tushunchalari va makroiqtisodiy muvozanat. AD­AS modelida narxlar darajasining ta'siri. Jami talabning iste'mol, investitsiyalar, davlat xaridi va sof eksport xarajatlari o'zgarishlarining AD-AS modelida aks ettirilishi. Jami taklif: klassik va keyns modellari. AD-AS modelining mohiyati. Qisqa muddatli muvozanatdan uzoq muddatli muvozanatga o'tish. Talab va taklif «shok» lari. Davlatning barqarorlashtirish siyosati.

Adabiyotlar: (14; 204-209 bet), (16; 46-56 bet), (20; 46-51 bet), (30; 75-85 bet)

23

5-mavzu. Iste'mol, jamg'arish va investitsiyaning funktsiyalari Keynsianchilar va yangi klassiklarning iste'mol modellari. M.Frindmanning uzluksiz daromad modeli. Jamg'armalar, ularni joriy uzoq muddatli ise'mol bilan bog'liqligi. Iste'mol va jamg'arishga me'yoriy va chegaraviy moyillik. Xususiy, davlat va horijiy jamg'armalar. Jamg'arma va investitsiyalar bog'liqligi modellari (Xiks, Xarrod). Investitsiyalarning makroiqtisodiy mohiyati. Avtonom investitsiya, induktsion investitsiya, avtonom investitsiyalar multiplikatori. Investitsiyalarning chegaralangan samaradorligi. Investitsiyalar akseleratori va uning makroiqtisodiy oqibatlari. Adabiyotlar: (1; 92-93 bet), (3; 70-72 bet), (11; 229-230 bet), (16; 46-56 bet), (20; 44-46 bet), (30;85-90 bet) 6-mavzu. Tovar va xizmatlar bozoridagi muvozanat. Rejalashtirilgan va haqiqiy harajatlar. Keyns xochi egri chizig'i. Avtonom harajatlarning multiplikativ samarasi. Retsession va inflyatsion uzilishlar. Fiskal hisoblar v ularning makroiqtisodiy tahlili. Diskretsion va nodiskretsion fiskal siyosat. Davlat xarajatlarining makroiqtisodiy oqibatlari. Avtomatik stabilizatorlar ta'siri va ahamiyati ­ progressiv soliq tizimi, ijtimoiy to'lovlar dasturi. O'zbekistonda ichki bozorni sifatli tovar-xizmatlar bilan to'ldirish muammolari. Adabiyotlar: (3; 88-90 bet), (16; 72- 81 bet), (20; 93-96 bet) 7-mavzu. IS-LM modelining makroiqtisodiy tahlildagi ahamiyati Pulning makroiqtisodiy tahlildagi o'rni. K. Fisher: pulning miqdoriy tenglamasi va makroiqtisodiy muvozanat. Pulga bo'lgan talab va uni aniqlash modellari. Pul taklifining modellari.. Pul miqdorining multiplikativ samarasi va hukumat tomonidan uni qo'llash. Pul bozorining muvozanati. Pul - kredit siyosatini asoslaydigan modellar. IS-LM modeli. IS - egri chizig'ini keltirib chiqarishda jamg'arish va investitsiya funktsiyalarini qo'lanilishi. LM - egri chizig'ining tenglamasi. IS-LM egri chiziqlarinin siljishlari, ularni pul- kredit, byudjet - soliq siyosatini belgilashda qo'llanilishi. IS-LM modelining AS-AD modeli bilan uzviy bog'liqligi. Adabiyotlar: (2;32-35 bet), (3;69-70 bet), (16; 84-94 bet, 135-144 bet), (20; 97-104 bet), (30;232-257 bet) 8- mavzu. Xalqaro makroiqtisodiyot Real sektorning tuzilishi. Ishlab chiqarish va daromad. Asosiy agregatlar parametrlari. Real ishlab chiqarishni prognozlashtirish. Balans ahamiyati va uning tuzilishi. Narxlar darajasini prognozi. ICOR ko'rsatkichini belgilash va undan foydalanish. Inflyatsiya indikatorlarini xarajatlar va talab tomonidan prognozlashtirish. Adabiyotlar: (3; 69-70 bet), (9; 46-60 bet), (11; 353-374 bet) 9-mavzu. Tashqi sektorning makroiqtisodiy tahlili Tashqi sektor tarkibi va agregatlari. Tahliliy nisbatlar. Joriy xisoblarning prognozi: eksport, import xizmatlar va transfertlar. Kapital harakatining prognozi: kapital harakatining moddalari. Horijiy qarzlar. Hozirgi zamonning makroiqtisodiy muammolari. Adabiyotlar: ( 1; 387-392 bet), ( 3; 56-63 bet), (11; 430-445 bet, 451-455 bet)

24

10-mavzu. Ochiq iqtisodiyot hisoblari va modellari. Jahon savdo tashkiloti Ochiq iqtisodiyot modellari: kichik va yirik ochiq iqtisodiyot. Eksportni mamlakat makroiqtisodiy ahvoliga ta'siri. Xalqaro bitimlarda narxlar. Dunyo bozorlarida raqobatbardoshlik. Eksport salohiyatini oshirish yo'llari. Import siyosati. Jahon savdo tashkiloti Nizom talablari, va ularni O'zbekistonda joriy qilishni ta'minlash. «Ochiq» makroiqtisodiyotning uch qirrali muvozanati. Ochiq iqtisodiyotda Markaziy Bank va hukumat tomonidan IS-LM modelini muvofiqlashtirish. Adabiyotlar: (11; 249-270 bet), (16. 157-212 bet),. (20; 126-128 bet) 11-mavzu. Xalqaro makroiqtisodiyotda valyuta kursi va to'lov balansi. Nominal va real valyuta kursi. Valyutalarning nisbiy xarid pariteti. Valyuta kurslarini eksport va import dinamikasiga ta'siri. To'lov balansi va uning tarkibi. Sof eksport modellari. Mamlakatlarning tashqi qarzlari, va to'lov balansining qoldig'i. To'lov balansi va makroiqtisodiy siyosat. Qattiq belgilangan va erkin suzib yuruvchi valyuta kursi sharoitida kapitallarning mutlaq erkin ko'chib yurishini ahamiyati. Xalqaro valyuta fondi, siyosati va zbekiston bilan hamkorligi. Adabiyotlar: (5; 369-379 bet), (12; 448-456 bet), (13; 196-230 bet), (14; 26-130 bet) 12-mavzu. Davlat makroiqtisodiy siyosatining asosiy ko'rinishlari va strategiyasi. O'bekistonda islohotlarning asosiy tamoyillari. Davlat makroiqtisodiy siyosatining asosiy ko'rinishlari va strategiyasi. Makroiqtisodiy siyosatda vaqtda oralig'ini hisobga olish: ichki va tashqi omillar. Ijtimoiy ne'matlar va tabbiy monopoliyalar. Iqtisodiy islohotlarning asosiy sub'ektlari va maqsadi. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni zamonaviy makroiqdisodiyotda ahamiyati. Chet el investitsiyalarning faol jalb qilishning yo'llari. Adabiyotlar: (3; 72-73 bet), ( 4; 307-327 bet), (5; 349-368 bet), (16; 102-110 bet), (20; 74-90 bet), (30; 292-318 bet) 3. Amaliy mashg'ulotlar mavzulari 1-mavzu. Makroiqtisodiyot fanining predmeti va o'rganish usullari Makroiqtisodiyotning fan sifatida shakllanishi; makroiqtisodiyot fanining predmeti va ob'ekti;* makro va mikroiqtisodiyot; makroiqtisodiyotni boshqa iqtisodiy fanlar bilan aloqasi; makroiqtisodiy modellar tushunchasi; makroiqtisodiyotda ekzogen va endogen o'zgaruvchilar; zaxiralar va yig'imlar; makroiqtisodiy tahlilda ko'rsatkichlarni jamlash (agregatlashtirish): uy xo'jaliklari sektori, tadbirkorlik sektori, davlat sektori, xorij sektori; makroiqtisodiy o'zaro bog'liqliklar; makroiqtisodiy nazariyalar va makroiqtisodiy siyosat. Iqtisodiy tizimlar va ularda resurslar, tovarlar va daromad-larning doiraviy aylanishi. Adabiyotlar: 3, 4, 9, 11, 14, 16, 20

25

2-mavzu. Makroiqtisodiy ko'rsatkichlar Milliy hisobchilik tizimi (MHT); makroiqtisodiy ko'rsatkichlar; yalpi ichki mahsulot (YaIM); yalpi milliy daromad (YaMD); yalpi ichki mahsulotni MHTda o'lchash usullari;* real va nominal YaIM; YaIM deflyatori, narxlar indeksi; asosiy makroiqtisodiy ayniyatlar; O'zbekistonda MHTni joriy etish bosqichlari va xususiyatlari; Adabiyotlar: 3, 9, 11, 16, 20, 30, 47 3- mavzu: Makroiqtisodiy dinamika. Iqtisodiy davrlar; ishsizlik va ishsizlik darajasini o'lchash; ishsizlikning tabiiy darajasi; Ouken qonuni;* inflyatsiya, uning sabablari va oqibatlari; inflyatsiyani jilovlashga qaratilgan chora-tadbirlar; inflyatsiya va ishsizlik o'rtasidagi bog'liqlik; Filips egri chizig'i.* Adabiyotlar: 3, 9, 11, 14, 16, 30 4-mavzu. AD-AS modeli. Qisqa va uzoq muddatli makroiqtisodiy muvozanat Uy xo'jaliklarining ixtiyoridagi daromadlari va ularni iste'mol va jamg'arishga ta'siri;* iste'mol funktsiyasi; iste'molga bo'lgan o'rtacha va cheklangan moyillik; iste'mol nazariyalari; jamg'arish va uning turlari; jamg'arish funktsiyasi; jamg'arishga bo'lgan o'rtacha va cheklangan moyillik; davlat byudjeti taqchilligi. Adabiyotlar: 14, 16, 20, 30 5-mavzu. Iste'mol, jamg'arish va investitsiyaning funktsiyalari Kapital va investitsiyalar; investitsiyaga talab va unga ta'sir etuvchi omillar;* investitsiyalarga cheklangan moyillik; xususiylashtirish investitsiya fondlari; O'zbekistonda xorijiy investitsiyalar. Adabiyotlar: 1, 3, 11, 16, 20, 30 6-mavzu. Tovar va xizmatlar bozoridagi muvozanat. Rejalashtirilgan va haqiqatdagi xarajatlar; tovar moddiy zaxiralarga investitsiyalar; "Keyns xochi": avtonom xarajatlar multiplikatori; ishlab chiqarishning muvozanatlashgan hajmi; tovar va xizmatlar bozoridagi muvozanatlik shartlari;* IS modeli;* davlatning byudjet va soliq siyosati. Adabiyotlar: 3, 16, 20, 18 7-mavzu. IS-LM modelining makroiqtisodiy tahlildagi ahamiyati Pul bozori; pul agregatlari; pulga talab; pul taklifi; pul bozoridagi muvozanat.* LM modeli;* bank tizimini pul bozoriga ta'siri; davlatning pul-kredit siyosati. Adabiyotlar: 2, 3, 16, 20, 30 8- mavzu. Xalqaro makroiqtisodiyot Tovarlar va pul bozoridagi makroiqtisodiy muvozanat; AD-AS va IS-LM modellarining o'zaro bog'liqligi; IS-LM modelining asosiy tenglamalari;* byudjet-soliq va pul-kredit siyosatining nisbiy samaradorligi; byujdet-soliq ekspansiyasi; pul-kredit ekspansiyasi; narxlar darajasining o'zgarishida iqtisodiy siyosat. Adabiyotlar: 2, 3, 9, 16, 20, 33

26

9-mavzu. Tashqi sektorning makroiqtisodiy tahlili Jami talab; jami talab egri chizi¨i ­AD; jami talabning narxlarga bog'liq bo'lmagan omillari; jami taklif va uning egri chizi¨i ­AS; jami taklifning klassik va keysncha modellari; makroiqtisodiy muvozanatlik - AD-AS modeli;* qisqa muddatli muvozanatlik holatidan uzoq muddatli muvozanatlik holatiga o'tish; talab va taklif "shok"lari; davlatning barqarorlashtirish siyosati. Adabiyotlar: 3, 9, 11, 14, 16, 18, 20 10-mavzu. Ochiq iqtisodiyot hisoblari va modellari. Jahon savdo tashkiloti Davlatning iqtisodiy roli; zbekistonda iqtisodiy islohotlar va davlatning bosh islohotchilik roli;* iqtisodiyotni tartibga solish usullari; davlatning barqarorlashtirish siyosati va uning mohiyati; barqarorlashtirishga monetar va strukturaviy yondashuv; vaqt oraliqlari; davlatning antyinflyatsiya siyosati; davlatning antimonopoliya siyosati; O'zbekistonda xususiy tadbirkorlikni qo'llabquvvatlashga qaratilgan chora-tadbirlar. Adabiyotlar: 3, 4, 5, 16, 18, 20, 30, 44, 45 11-mavzu. Xalqaro makroiqtisodiyotda valyuta kursi va to'lov balansi Iqtisodiy o'sish tushunchasi, iqtisodiy o'sish shakllari va omillari; iqtisodiy o'sishning oqibatlari; iqtisodiy o'sish ko'rsatkichlari; iqtisodiy o'sish modellari;* O'zbekistonda barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlash muammolari. Adabiyotlar: 1, 2, 3, 5, 9, 11, 14, 16 12-mavzu. Davlat makroiqtisodiy siyosatining asosiy ko'rinishlari va strategiyasi. "Ochiq" va "yopiq" iqtisodiyot tushunchasi; ochiq iqtisodiyotda makroiqtisodiy o'zaro bog'liqliklar; xalqaro savdo; valyuta kurslari; mamlakat to'lov balansining makroiqtisodiy ahamiyati;* ochiq iqtisodiyot muvozanati. Adabiyotlar: 1, 3, 11, 16, 18, 20, 23, 58 Izoh: majburiy mavzudagi mashg'ulotlar yulduzcha (*) bilan ajratilgan. «Makroiqtisodiyot» fanidan talabalar bilimini reyting tizimi asosida baholash mezoni Makroiktisodiyot fani uchun o'quv rejadagi jami 63 soat shundan 36 soat ma'ruza, 27 soat seminar mashg'ulot uchun ajratilgan. O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2005 yil 30 sentyabridagi 217 sonli buyrug'i bilan tasdiqlangan Oliy ta'lim muassasalarida talabalar bilimini baholashning reyting tizimi to'g'risidagi muvaqqat nizomida ko'rsatilganidek talabalarning fan bo'yicha o'zlashtirishini baholash muntazam ravishda olib boriladi va quyidagi turlar orqali amalga oshiriladi: - Joriy baholash (J.B.) - Oraliq baholash (O.B.) - Yakuniy baholash (Ya.B.) «Makroiktisodiyot» fani bo'yicha talabalarni semestr davomidagi o'zlashtirish ko'rsatkichi 100 ballik tizimda baholanadi. Ushbu 100 ball baholash turlari bo'yicha quyidagicha taqsimlanadi: 27

Ya.B. ­ 15 ball, qolgan 85 ball esa J.B. ­ 42 ball v O.B. ­ 43 ball qilib taqsimlanadi. Talabalarning semestr davomida fan bo'yicha to'plagan umumiy bali har bir baholash turlaridan to'plangan ballar yig'indisiga teng bo'ladi. «Makroiktisodiyot» fanidan talabalar bilimini baholash yuqoridagi muvaqqat nizom asosida o'tkaziladi. J.B. da har bir mavzusi bo'yicha talabalarning bilimi va amaliy ko'nikmalarini aniqlab borish nazarda tutiladi va u seminarmashg'ulotlarda amalga oshiriladi. O.B. da fanning bir necha mavzularini qamrab olgan bo'limi yoki qismi bo'yicha nazariy mashg'ulotlar o'tib bo'lingandan so'ng, talabalarning nazariy bilimlari baholanadi va unda talabaning muyyan savolga javob berish yoki muammoni echish mahorati va qobiliyati aniqlanadi. O.B. ma'ruza darslarida amalga oshirilishi mumkin. «Makroiktisodiyot» fani bo'yicha O.B.lar 2 marta o'tkaziladi. Ya.B. yozma ish usulida o'tkaziladi. Talabalarning ballarda ifodalangan o'zlashtirishi quyidagicha baholanadi. «Makroiktisodiyot» fani bo'yicha talabalarning bilimini baholashda quyidagi namunaviy mezonlar inobatga olinadi. Ball 86-100 Baho A'lo Talabaning bilim darajasi Xulosa va qaror qabul qilish Ijodiy fikrlay olish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Aniq tasavvurga ega emaslik Bilmaslik

71-85

Yaxshi

55-70 0-54

Qoniqarli Qoniqarsiz

Saralash bali 55 ballni tashkil qiladi

28

«Makroiqtisodiyot» fanidan talabalar bilimini reyting tizimi asosida baholash Joriy baholashdagi maksimal ball Jami 2,0 Oraliq bahlashdagi maksimal ball 1-O.B. X 6,0 2-O.B. X 3,0 2,0 12,0 7,0 7,0 O.B X 9,0 2,0 Yakuniy baholashdagi maksimal ball X X X X X

1

Ko'rsatkichlar

Darsga qatnashganlik darajasi 2 Dars jarayonidagi faolligi, ma'ruza bo'yicha konspekt tutishi 3 Fan bo'yicha asosiy va qushimcha adabiyotlardan konspekt qilish 4 Seminar darslarda faolligi 5 Dolzarb mavzular bo'yicha referat yozish 6 Ilmiy seminarlarda, viktorina va talabalar konferentsiyalarida «Makroiktisodiyot» bo'yicha ilmiy ma'ruza bilan qatnashish 7 Mustaqil ta'lim uchun belgilangan topshiriqlarni o'z vaqtida sifatli qilib bajarish 8 Ayrim mavzular bo'yicha slaydlar tayyorlash 9 «Makroiktisodiyot» Fani bo'yicha yozma nazorat ishi 10 «Makroiktisodiyot» Fani bo'yicha ma'lumotlar bazasini yaratishda qatnashganligi 12 Yakuniy baholashda yozma ish natijasi Jami

3,0

3,0

X

4,0 4,0 15,0 15,0 2,0 5,0 2,0 20

X X X X

5,0

15 42,0 21,0 22,0 43,0 15,0

29

IV.TAVSIYa ETILGAN ADABIYoTLAR R O'YXATI 1. Asosiy adabiyotlar 1. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2003 yil 24 martdagi "Qishloq xo'jaligida islohotlarni chuqurlashtirishning eng muhim yo'nalishlari to'g'risida"gi Farmoni. Xalq so'zi, 2003 yil 25 mart. 2. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2003 yil 27 oktyabrdagi «2004-2006 yillarda fermer xo'jaliklarini rivojlantirish kontseptsiyasi to'g'risida»gi Farmoni. Xalq so'zi, 2003 yil 28 oktyabr. 3. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "O'zbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qo'llab-quvvatlash davlat qo'mitasini tashkil etish to'g'risida"gi PF3602 Farmoni. «Xalq so'zi» gazetasi, 2005 y 2 may. 4"Faoliyatning ayrim turlari bilan shug'ullanish uchun maxsus ruxsatnomalar (litsenziyalar) berish tartibini takomillashtirish to'g'risida"gi O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. 1994, 19 aprel. ¹215. 5. "Kichik va o'rta tadbirkorlikni rivojlantirishni rag'batlantirish mexanizmini takomillashtirish to'g'risida" 27 may 1998y. dagi 232 t.r.-li O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. 6. "Tadbirkorlik sub'ektlarini davlat ro'yxatidan o'tkazish va hisobga qo'yish tizimini takomillashtirish to'g'risida" 2001 yil 22 avgust 347 t. raqamli O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. 7. «Bozorni iste'mol tovarlari bilan to'ldirishni rag'batlantirish va ishlab chiqaruvchilar bilan savdo tashkilotlarining o'zaro munosabatlarini takomillashtirish choralari to'g'risida». O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori 13 noyabr 2002 y. gaz. "Xalq so'zi" 14 noyabr 2002. 8Karimov I.A. Xavfsizlik va tinchlik uchun kurashmoq kerak. T.: O'zbekiston. 2002. 432 b. 9.Karimov I.A. Vatan ravnaqi uchun hammamiz mas'ulmiz. T.: O'zbekiston. 2001. 287 b. 10.Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz - jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir. T.: O'zbekiston. 2005. 96 b. 11.Karimov I.A. O'zbekiston XXI asrga intilmoqda. T.: O'zbekiston 2000. 352 b. 12.Karimov I.A. O'zbekiston buyuk kelajak sari. T.: O'zbekiston 1998. 686 b. 13.Karimov I.A. Biz tanlagan yo'l - demokratik taraqqiyot yo'li. Tom 11. T.: «O'zbekiston», 2003 y. 326 b. 14.Karimov I.A. "Iqtisodiyotni erkinlashtirish, resurslardan tejamkorlik bilan foydalanish-ustuvor vazifa" Vazirlar Mahkamasi yig'ilishida so'zlagan nutqi. "Xalq so'zi" gazetasi, 15 fevral, 2002. 15.Karimov I.A. "Erishgan marralarimizni mustahkamlab, islohotlar yo'lidan izchil borish - asosiy vazifamiz". Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 7 fevral majlisida so'zlagan nutqi. "Xalq so'zi" gazetasi, 10 fevral, 2004. 16. Karimov I.A. «Erishilgan yutuqlarni mustahkamlab yangi marralar sari izchil harakat qilishimiz lozim: 2005 yil yakunlari va 2006 yil vazifalariga bag'ishlangan Vazirlar Mahkamasi majlisida ma'ruza» Halq so'zi 11 fevral 2006 yil. 17. Abdullaeva Sh. Pul, kredit va banklar. T.: TMI, 2003 y. 268 b. 18. Dornbush R, Fisher. S Makroekonomika -M.: 1997 467 b. 19. Makkonell K, Bryu S. Ekonomiks T 1,2 -M.: 1992.592 b. 20. Menkyu N, Gregori. Makroekonomika -M.: 1994. 573 b. 21. Axmedov D., Ishmuxamedov A., Jumaev Q., Jumaev Z. Makroiqtisodiyot. Darslik. - T.: 2004. 238 b. 22.Saidova G., Shadibaeva T. Makroekonomika T.: «Sharq» 2003g. 108 b. 23. Agapova T.A., Seregina S.F., Makroekonomika -M.:Delo i servis 2001. 24. Koraleva I.S. Mirovaya ekonomika: Globalnie tendentsii za 100 let. M.: Ekonomist, 2003 g. 25.Tojiboeva D. Iqtisodiyot nazariyasi. Ikkinchi kitob. T.: «Sharq» 2003 y. 415 b. 26. Krugman R., Obstfeld M. Mejdunarodnaya ekonomika - M.: Piter, 2004 831 b. 30

27. A.Kireev. Mejdunarodnaya ekonomika ­ M.: «Mejdunarodnie otnosheniya», 2001 2 chast 28. Mejdunarodnie ekonomicheskie otnosheniya, M.: 2004 Pod.red. prof. Ribalkina V.E. 29. A.Vaxobov., Burxanov U., Jumaev N.. Chet mamlakatlar investitsiyasi. T.: «Yangi asr avlodi» 2003 y. 30. Vaxobov A., Burxanov U., Jumaev N., Xalqaro moliya munosabatlari T.: «Sharq» 2003 y. 31. Makroiqtisodiyot. Amaliy qo'llanma. -T.: «Iqtisodiyot va huquq dunyosi» nashriyoti, 2001. 197 b. 32.Gosudarstvennoe regulirovanie rinochnoy ekonomiki. Ucheb.posobie M.: Izd. Delo, 2001. 279 b. 33.Abdullaev Yo.A. Makroiqtisodiy statistika: 100 savol va javob,T.: Mehnat 1998. 289 b. 34.Samuelson A., Nordxaus D., Ekonomika izd. 15 -M.: Laboratoriya bazovix znaniy. 2000. 35.Hakimova M. Makroiqtisodiyot -T.: Mehnat. 1997. 159 b. 36.Yo'ldoshev Z. Milliy iqtisodiyot T.: 2004 y. 206 b. 37.Maxmudov E. Milliy xisobchilik asoslari. quv qo'llanma T.: «Akademiya» 2003 y. 38. Kurmanov B, Xasanova R. «Makroekonomika». Uchebnoe posobie. TFI. 2006 g 39. Statistik ma'lumotlar to'plami: O'zbekiston Respublikasi Davlat Statistika qo'mitasining 1999-2005 yillardagi statistik axborotnomalari. Doklad o chelovecheskom razvitii. Predstavitelstvo Programma Razvitiya Organizatsiya Ob'edenennix Natsiy v Uzbekistane (2003, 2004, 2005 gg.) 40. internet saytlari: http://www.dit.perm.ru http://www.refportal.ru http://www.allbest.ru http://www.reflist.ru/docnext/12231/3.shtml http://www.rsv.se/skm_goteborg. http://www.infoworks.com.ua/ http://www.portallssv.nm.ru/ http://www.aurum79.ru http://www.uzreport.com http://www.businessguide.spd.ru/bg7/image-gold.html http://www.creditreform.ru/goldworld.htm http://www.content.aport.ru http://www.geo-nsdi.er.usgs.gov http://www.goldinstitute.org/2000 http://www.gold.org/

31

O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O'RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI

«Ro'yxatga olindi» . _________ "__" ___________2006 y

"Tasdiqlandi O'z.R.OO'MTV" _________________________ "____"_____________2006y

XALQARO IQTISODIY MUNOSABATLAR Fanidan ishchi o'quv dastur Oliy ta'limning -340000- «Biznes va boshqaruv»ga oid bakalavriatning: Ta'lim yo'nalishlari: 5 340600-«Moliya» 5 340700-«Bank ishi» 5 340800-«Soliqlar va soliqqa tortish» 5 340900-«Buxgalteriya hisobi va audit» 5 341200-«Investitsiyalarni moliyalashtirish» 5 341300-«Sug'urta ishi» Oliy ta'limning -140000-«O'qituvchilar tayyorlash va pedagogika fani» ta'lim sohasidagi: 5 140900-«Kasb ta'limi» (Buxgalteriya hisobi va audit)

Toshkent-2006 32

Tuzuvchilar:

Prof. M.Mirsaidov Dots. B.Maxmudov Taqrizchilar: JIDU, prof. R.Shodiev TMI, prof. S.Nasretdinova

Kafedra yig'ilishining 2006 yil «20» may 17-sonli bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Kafedra mudiri prof. R.Xodjaev Fakultet ilmiy Kengashining 2006 yil may oyidagi 9-sonli bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Fakultet dekani dots. X.Axmadjonov IShChI O'QUV DASTURI ________________________________________ (OTM nomi) Uslubiy (ilmiy) kengashida ko'rib chiqilgan va tavsiya qilingan. 2006 yil «_____» ___________________ _ - son majlis bayoni. Kengash raisi prof. A.Vahobov

33

1. Kirish Mazkur dastur O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2004 yil 16 avgustdagi 199-sonli buyrug'i hamda TMIning 2006 yil 8 aprel 48-sonli buyrug'i asosida yangilanishi ta'minlangan. Dasturda: · Xalqaro iqtisodiy munosabatlarning ahamiyati va davlatning tashqi iqtisodiy siyosati; · Xalqaro savdo, jaxon valyuta tizimi, kapitalning xalqaro harakati, ishchi kuchining xalqaro harakati; · Xalqaro iqtisodiy integratsiya, xalqaro iqtisodiy tashkilotlar va transmilliy korporatsiyalar kabi xalqaro iqtisodiy munosabatlar fanning asosiy bo'limlaridan iqtisodchi kadrlar uchun etarli darajada sistemalashgan iqtisodiy bilimlarni berish nazarda tutiladi. Halqaro iqtisodiy munosabatlar fani avvalo "Makroiqtisodiyot" fanidan olingan bilimlarga asoslanadi hamda xalqaro moliya munosabatlari fani bilan uzviy bog'langan holda o'qitiladi.

34

1. Asosiy qism "Xalqaro iqtisodiy munosabatlar" fanidan o'qiladigan mavzular va ular bo'yicha mashg'ulot turlariga ajratilgan soatlar hajmining taqsimoti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Mavzular nomi Xalqaro iqtisodiy munosabat-larning (XIM) ahamiyati va tashqi iqtisodiy siyosat. XIMning tashkiliy-huquqiy asoslari. Tashqi iqtisodiy faoliyatni (TIF) tartibga solish usullari. Xalqaro savdo va jahon narxlari. Xalqaro valyuta tizimi. Xalqaro kapital harakati va ssuda bozorlari. Xalqaro ishchi kuchlari migratsiyasi. Transmilliy korporatsiyalar (TMK) faoliyati. Xalqaro iqtisodiy integratsiya. Jami: Jami soat 6 12 6 6 6 6 6 6 6 60 ma'ruza 2 4 2 2 2 2 2 2 2 20 Shu jumladan: Amaliy mashg'ulot 2 4 2 2 2 2 2 2 2 20 Mustaqil ta'lim 2 4 2 2 2 2 2 2 2 20

35

2. Ma'ruza mashg'ulotlarining mavzulari (20 soat) 1-mavzu: Xalqaro iqtisodiy munosabatlarning (XIM) ahamiyati va tashqi iqtisodiy siyosat. (2 soat) XIM fanining predmeti, ob'ekti va strukturasi; xalqaro iqtisodiy aloqalar rivojlanishinig asosiy bosqichlari va yo'nalishlari; XIM ishtrokchilari; xalqaro ayirboshlashning nazariy asoslari; xalqaro mehnat taqsimoti tushunchasi; hozirgi kunda XIMning roli; davlat tashqi iqtisodiy siyosatining mohiyati va zaruriyati; o'tish davrida O'zbekistonda olib borilayotgan tashqi iqtisodiy siyosatning o'ziga xos xususiyatlari, maqsadlari; O'zbekistonda tashqi iqtisodiy faoliyatni boshqarish tizimi; jahon xo'jaligida O'zbekistonning o'rni. Adabiyotlar: (5;141-149 bet), (9;93-103 bet), (11;5-25 bet), (17;6-24 bet), (19;177-210 bet) 2-mavzu: XIM ning tashkiliy-xuquqiy asoslari. (4 soat) Iqtisodiyotlarning globallashuvi tushunchasi; xalqaro iqtisodiy tashkilotlar va ularning guruhlanishi; Birlashgan Millatlar Tashkiloti va uning tarkibiga kiruvchi tashkilotlar; O'zbekiston Respublikasining xalqaro tashkilotlardagi ishtiroki; xalqaro valyuta-moliya tashkilotlari faoliyati xususiyatlari; savdo va sanoat sohasidagi xalqaro tashkilotlar; umumjahon Savdo tashkiloti. Tashqi iqtisodiy aloqalarning xuquqiy asoslari: Xalqaro bitimlar, Konventsiyalar, Rezolyutsiyalar; O'zbekistonning tashqi iqtisodiy faoliyatiga doir Qonunlari: kichik va o'rta biznes-O'zbekistonda tashqi iqtisodiy faoliyat sub'ekti sifatida. Adabiyotlar: (5;141-149, 655-680 bet), (9;472-484 bet), (11;371-393 bet), (17;26-52 bet) 3-mavzu: Tashqi iqtisodiy faoliyatni (TIF) tartibga solish usullari. (2 soat) TIFni tartibga solishning umumiy bojhona tartiblari; bojhona bayonnomasi; TIFni boj va tariflar yordamida tartibga solish usullari; bojhona tariflari va bojlari; TIFni tartibga solishning notarif usullari: kvotalash, litsenziyalash, O'zbekistonning bojxona siyosati. Adabiyotlar: (5;265-281 bet), (9;500-530 bet), (16;38-90 bet), (17;54-72 bet)

4-mavzu: Xalqaro savdo va jahon narxlari. (2 soat) Xalqaro savdo rivojlanishining asosiy tendentsiyalari; jahonning yirik eksport va import qiluvchi mamlakatlari; tashqi savdo operatsiyalari; jahon narhlari va ularning shakllanishi; jahon xizmatlar savdosi; texnologiyalar halqaro ayirboshlashuvi; O'zbekistonning tashqi savdo aloqalari; davlatlarning xalqaro rag'batbardoshligi tushunchasi. Adabiyotlar: (9;175-197 bet), (11;197-220 bet), (17;100-116 bet), (19;177-210 bet)

36

5-mavzu: Xalqaro valyuta tizimi. (2 soat) Jahon valyuta tizimining mohiyati va rivojlanishining asosiy bosqichlari; xalqaro hisobto'lov vositalari; valyuta bozorlari va valyuta operatsiyalari; valyuta kurslari, mamlakat to'lov balansi; global moliyaviy inqirozlar; kichik va o'rta biznes sub'ektlarini O'zbekiston valyuta bozorlaridagi ishtiroki. Adabiyotlar: (5;369-379 bet), (9;448-456 bet), (10;196-230 bet), (11;26-130 bet), (16;115-158 bet), (17;74-98 bet) 6-mavzu: Xalqaro kapital harakati va ssuda bozorlari. (2 soat) Kapital harakatining mohiyati va asosiy shakllari; hozirgi sharoitda kapital harakatining xususiyatlari; xalqaro kredit va uning turlari; xalqaro ssuda kapitali bozori; xorijiy investitsiyalar va ularni qabul qiluvchi mamlakatlarga ta'siri; O'zbekistonda xorijiy investitsiyalar; kichik va o'rta biznes rivojlanishiga xorijiy investitsiyalarni jalb etish. Adabiyotlar: (5;265-281 bet), (9;199-223 bet), (10;7-32 bet), (11;256-279 bet), (17;118136 bet) 7-mavzu: Xalqaro ishchi kuchlari migratsiyasi. (2 soat) Ishchi kuchlari migratsiyasi va jahon mehnat bozori; ishchi kuchlari xalqaro migratsiyasining asosiy markazlari; halqaro migratsiyadan davlatlar ko'radigan foyda va ziyonlar; migratsiya o¢imlarini davlat tomonidan tartibga solinishi; O'zbekistonni ishchi kuchlari xalqaro migratsiyasi jarayonlarida ¢atnashuvi. Adabiyotlar: (17;138-152 bet)

8-mavzu: Transmilliy korporatsiyalar (TMK) faoliyati. (2 soat) Jahon i¢tisodiyotida xalqaro korporatsiyalarning roli. TMKning rag'batchilik ustunliklari; TMK va xalqaro savdo; TMK va kapitalni olib chiqilishi; TMK va innovatsion jarayonlar; O'zbekistonda xorijiy TMK lar faoliyati. Adabiyotlar: (9;226-238 bet) 9-mavzu: Xalqaro iqtisodiy integratsiya. (2 soat) Iqtisodiy integratsiyaning mohiyati va ob'ektiv asoslari; integratsiyaning asosiy shakllari; jahon i¢tisodiyotida integratsiya jarayonlarining asosiy markazlari; Osiyo-Tinch okeani minta¢asida i¢tisodiy integratsiya jarayonlari; O'zbekistonni xalqaro i¢tisodiy integratsiya jarayonidagi ishtiroki. Adabiyotlar: (1;56-93 bet), (5;655-680 bet), (9;333-353 bet) Izoh: mustaqil ta'limga tavsiya etilgan mavzu yoki kichik mavzular kursiv bilan ajratilgan. 3. Amaliy mashg'ulotlar mavzulari 1-mavzu: Xalqaro iqtisodiy munosabatlarning ahamiyati va tashqi iqtisodiy siyosat. (2 soat) Jahon xo'jaligi va unda O'zbekistonning ishtiroki; xalqaro iqtisodiy munosabatlarning asosiy tushunchalari, bosqichlari va rivojlanishi tendentsiyalari; xalqaro ayirboshlashning mutlaq va nisbiy ustunlik nazariyalari:* ishlab chiqarish omillarining o'zaro muvofiqlik nazariyasi; tovarlarning hayotlilik davri (tsikli); O'zbekistonning tashqi iqtisodiy siyosati; tashqi i¢tisodiy faoliyatni boshqarish tizimini shakllanishi va vazifalari. 37

Adabiyotlar: (3, 4, 5, 12, 9, 14, 15, 17) 2-mavzu: Xalqaro iqtisodiy munosabatlarning tashkiliy-huquqiy asoslari. (4 soat) Iqtisodiyotning globallashuvi tushunchasi; umumiqtisodiy xalqaro tashkilotlar; muvofiqlashtiruvchi tashkilotlar; iqtisodiy integratsiya tashkilotlari; ixtisoslashgan xalqaro tashkilotlar;* Birlashgan Millatlar Tashkiloti tizimidagi tashkilotlar va ularda O'zbekistonning ishtiroki; xalqaro valyuta-kredit tashkilotlari; savdo va sanoat sohasidagi xalqaro tashkilotlar; Umumjahon Savdo Tashkiloti faoliyatining asosiy tamoyillari; xalqaro Bitimlar va ularning asosiy turlari; O'zbekistonning tashqi i¢tisodiy faoliyatiga doir qonunlari. Adabiyotlar: (1, 4, 12, 13, 36, 41) 3-mavzu: Tashqi iqtisodiy faoliyatni (TIF) tartibga solish usullari. (2 soat) Tashqi iqtisodiy faoliyatga davlat aralashuvining sabablari va tartibga solish usullari; O'zbekistonda tashqi iqtisodiy faoliyatni tartibga solish usullaridan foydalanish xususiyatlari; tartibga solishning bilvosita-iqtisodiy usullari; bojxona bojlari, bojxona tariflari, turli soliqlar; tartibga solishning bevosita (notarif) usullari:* litsenziyalash, kvotalash, dempinga qarshi maxsus bojlar, konpensatsiya bojlari, tashqi iqtisodiy aloqa qatnashchilarini ro'yxatga olish, bojxona bayonnomalarini taqdim etish. Adabiyotlar: (4, 6, 12, 13, 14, 15, 22) 4-mavzu: Xalqaro savdo va jahon narxlari. (2 soat) Xalqaro savdo tushunchasi; xalqaro savdo kontseptsiyalari; xalqaro iqtisodiy munosabatlar tizimida xalqaro savdo; xalqaro savdo ayirboshlashining asosiy turlari va tashqi savdo operatsiyalari;* eksport qiluvchi yirik davlatlar; 90-2000 yillarda jahon tashqi savdosining o'sish sur'atlari; xalqaro savdo ziddiyatlari; O'zbekistonning tashqi savdo aloqalari: hozirgi ahvoli va istiqbollari; tashqi savdo kontraktlari va ularning asosiy turlari;* pudrat kontraktlarining xususiyatlari; jahon bozorida xizmatlar; litsenziya va injiniring-maslahat xizmatlari savdosi; turizm xizmati, investitsiyalar xalqaro savdosi. Adabiyotlar: (5, 6, 7, 15) 5-mavzu: Xalqaro valyuta tizimi. (2 soat) Jahon valyutalari va valyuta savatini aniqlash;* jahon pullari: SDR qiymati; EVRO; valyuta savatida valyutalarning nisbiy og'irligi; valyuta kotirovkalari va valyuta kurslari;* xaridor kursi; sotuvchi kursi; o'rtacha kurs; kross kursi; «SPOT» banklararo kursni aniqlash; «SVOP» kursi; valyuta xavf-xatarini xedjirlash; to'lov balansini tuzishda ikkiyoqlama hisobdan foydalanish. Adabiyotlar: (5, 6, 7, 15, 18, 21, 22, 23, 28) 6-mavzu: Xalqaro kapital harakati va ssuda bozorlari. (2 soat) Kapitalni chetga chiqarish; kapital migratsiyasi sabablari; kapitalni chetga chiqarishning asosiy shakllari: to'g'ri investitsiyalar, «portfelli» investitsiyalari;* o'rta va uzoq muddatli xalqaro kreditlar, xalqaro yordam; xorijiy investitsiyalar, kapital harakati: operatsiyalar bo'yicha to'lovlar, zayomlar, aktsiyalar, obligatsiyalar va boshqa qimmatbaho qog'ozlarni berish; ssuda kapitali 38

xalqaro bozori; kredit qiymati va uning asosiy qismlari; kredit muddati;* O'zbekistonda xorijiy investitsiyalar; kichik va o'rta biznesga xorijiy investitsiyalarini jalb qilish zaruriyati; ¢ulay investitsion iqlim; xorijiy investitsiyalarni mamlakat iqtisodiyotida qatnashish shakllari. Adabiyotlar: (5, 6, 7, 15, 18, 22, 24, 35, 39) 7-mavzu: Xalqaro ishchi kuchlari migratsiyasi. (2 soat) Ishchi kuchlari migratsiyasi; jahon mehnat bozori; jahon mehnat bozorining rivojlanish omillari;* iqtisodiy nazariyalar va ishchi kuchi migratsiyasining samaradorligi; jahon ishchi kuchlari bozorining asosiy markazlari; jahon mehnat bozorining tashkiliy-huquqiy asoslari; O'zbekistonda tashqi mehnat migratsiyasini ta'minlanishi. Adabiyotlar: (5, 7, 14, 15, 24) 8-mavzu: Transmilliy korporatsiyalar (TMK) faoliyati. (2 soat) Jahon i¢tisodiyotida TMKlarning ahamiyati; TMK tushunchasi va ular faoliyati doirasi;* TMKning rag'batchilik afzalligi; TMK va davlat o'rtasidagi munosabat; O'zbekistonda TMKlar faoliyati.* Adabiyotlar: (5, 6, 7, 14, 15, 24) 9-mavzu: Xalqaro iqtisodiy integratsiya. (2 soat) Jahon xo'jaligining o'zaro uyg'unlashuvi; iqtisodiy integratsiyaning ob'ektiv asoslari va bosqichlari;* G'arbiy Evropa iqtisodiy integratsiyasining rivojlanish xususiyatlari; valyuta integratsiyasi; moliyaviy integratsiya jarayonlarida O'zbekistonning o'rni; Markaziy Osiyo mamlakatlari i¢tisodiy integratsiyasi.* Adabiyotlar: (5, 6, 7, 14, 15, 32, 33, 35) Izoh: majburiy mavzudagi mashg'ulotlar yulduzcha (*) bilan ajratilgan. 4. «Xalqaro iqtisodiy munosabatlar» fanidan talabalar bilimini reyting tizimi asosida baholash mezoni Xalqaro iqtisodiy munosabatlar fani uchun o'quv rejadagi jami 60 soat shundan 20 soat ma'ruza, 20 soat seminar va 20 soat mustaqil ta'lim mashg'ulotlari uchun ajratilgan. O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2005 yil 30 sentyabridagi 217 sonli buyrug'i bilan tasdiqlangan Oliy ta'lim muassasalarida talabalar bilimini baholashning reyting tizimi to'g'risidagi muvaqqat nizomida ko'rsatilganidek talabalarning fan bo'yicha o'zlashtirishini baholash muntazam ravishda olib boriladi va quyidagi turlar orqali amalga oshiriladi: - Joriy baholash (J.B.) - Oraliq baholash (O.B.) - Yakuniy baholash (Ya.B.) «Xalqaro iqtisodiy munosabatlar» fani bo'yicha talabalarni semestr davomidagi o'zlashtirish ko'rsatkichi 100 ballik tizimda baholanadi. Ushbu 100 ball baholash turlari bo'yicha quyidagicha taqsimlanadi: Ya.B. ­ 15 ball, qolgan 85 ball esa J.B. ­ 42 ball v O.B. ­ 43 ball qilib taqsimlanadi. Talabalarning semestr davomida fan bo'yicha to'plagan umumiy bali har bir baholash turlaridan to'plangan ballar yig'indisiga teng bo'ladi. 39

«Xalqaro iqtisodiy munosabatlar» fanidan talabalar bilimini baholash yuqoridagi muvaqqat nizom asosida o'tkaziladi. J.B. da har bir mavzusi bo'yicha talabalarning bilimi va amaliy ko'nikmalarini aniqlab borish nazarda tutiladi va u seminarmashg'ulotlarda amalga oshiriladi. O.B. da fanning bir necha mavzularini qamrab olgan bo'limi yoki qismi bo'yicha nazariy mashg'ulotlar o'tib bo'lingandan so'ng, talabalarning nazariy bilimlari baholanadi va unda talabaning muyyan savolga javob berish yoki muammoni echish mahorati va qobiliyati aniqlanadi. O.B. ma'ruza darslarida amalga oshirilishi mumkin. «Xalqaro iqtisodiy munosabatlar» fani bo'yicha O.B.lar 2 marta o'tkaziladi. Ya.B. yozma ish usulida o'tkaziladi. Talabalarning ballarda ifodalangan o'zlashtirishi quyidagicha baholanadi. «Xalqaro iqtisodiy munosabatlar» fani bo'yicha talabalarning bilimini baholashda quyidagi namunaviy mezonlar inobatga olinadi Ball 86-100 Baho A'lo Talabaning bilim darajasi Xulosa va qaror qabul qilish Ijodiy fikrlay olish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Aniq tasavvurga ega emaslik Bilmaslik

71-85

Yaxshi

55-70 0-54

Qoniqarli Qoniqarsiz

Saralash bali 55 ballni tashkil qiladi.

40

5. Adabiyotlar ro'yxati 1.Asosiy adabiyotlar: 1. Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz - jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir -T. «O'zbekiston». 2005. 2. Karimov I.A. Vatan ravnaqi uchun hammamiz mas'ulmiz. T. «O'zbekiston». 2001 3. Karimov I.A. Ozod va obod vatan, erkin va farovon hayot-pirovard maqsadlarimiz. T. «O'zbekiston». 2000 4. Karimov I.A. O'zbekiston XXI asrga intilmoqda. T. "O'zbekiston" 2000 5. Karimov I.A. «Erishilgan yutuqlarni mustaxkamlab, yangi marralar sari izchil harakat qilishimiz lozim». 2005 y. yakunlari va 2006 y. vazifalariga bag'ishlangan Vazirlar Mahkamasida so'zlagan nutqi. Xalq so'zi gazetasi 11.02.06y. 6. Karimov I.A. Biz tanlagan yo'l - demokratik taraqqiyot yo'li. Tom 11. T.: «O'zbekiston», 2003 y. 7. Karimov I.A. "Erishgan marralarimizni mustahkamlab, islohotlar yo'lidan izchil borish - asosiy vazifamiz". Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 7 fevral majlisida so'zlagan nut¢i. "Xalo' so'zi" gazetasi, 10 fevral, 2004. 8. Avdokushin E.F «Mejdunarodnie ekonomicheskie otnosheniya» M. izd. dom. "Marketing" 2001 yil. 9. Mejdunarodnie ekonomicheskie otnosheniya M. 2004g. Pod red.prof. Ribalkina V.E. 10. Vaxobov A., BurxonovU., Jumaev N. Chet mamlakatlar investitsiyasi. T., «Yangi asr avlodi» 2003y. 11. Vaxobov A., Burxonov U., Jumaev N. Xalqaro moliya munosabatlari T., «Sharq» 2003y. 12. Mejdunarodnie ekonomicheskie otnosheniya. M. ROSSPEN 2001. Pod red. pof. Liventseva N.N. 13. Mejdunarodnie ekonomicheskie otnosheniya. M. YuNITI 2000. Pod.red. prof. Jukova E.F. 14. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Farmonlari. 1995 yil 5 yanvardan 2000 yil 1 yanvarigacha. T.: Adolat, 2000. 15. O'zbekiston yangi qonunlari. T. "Adolat" 2001. 16. Xamidov I.A. Alimov A.M. O'zbekiston Respublikasida tashqi iqtisodiy faoliyat asoslari. T. "Adabiyot jamg'armasi". 2001. 17. Xakimova M. Xo'jaev X. Maxmudov B. «Xalqaro iqtisodiy munosabatlar» T. «Mehnat» 1997 18. «Xal¢aro iqtisodiy munosabatlar» ma'ruza matnlari. TMI 2002. 19. Sharifxo'jaev M. O'zbekiston: yangi g'oyalar, yangi yutuqlar. T. 2002. 20. Mejdunarodnie ekonomicheskie otnosheniya Integratsiya M.YuNITI 1997 21. Koraleva I.S. Mirovaya ekonomika: Globalnie tendentsii za 100 let. M.: Ekonomist, 2003 g. 22. Abduraxmanov K.X., Dodobaev Yu.T., Axmedov O.M., Abduraxmanov O.K. «Mirovaya ekonomika» T.:«Ukituvchi» 2006g. 23. Krugman R., Obstfeld M. Mejdunarodnaya ekonomika - M.: Piter, 2004 g. 24. Sharifxo'jaev M., Rahimov F. Davrni belgilab bergan inson T.: «Sharq» 2004g. Qo'shimcha adabiyotlar: 25. Antonov V.A. Mirovaya valyutnaya sistema i mejdunarodnie rascheti. ­M., TEIS, 2000. 26. Dornbush R. Fisher S. «Makroekonomika» M. MGU 1997 27. Deniels Djon D. Mejdunarodniy biznes: vneshnyaya sreda i delovie operatsii. Per. s angl. 6-e izd. ­ M.: Delo, 1998. 28. Ershov M.V. Valyutno-finansovie mexanizmi v sovremennom mire (krizisniy opit kontsa 90x).-M.: OAO NPO izd-vo Ekonomika, 2000. 29. Kostyunina G.M., Liventsev N.N. Mejdunarodnaya praktika regulirovaniya inostrannix investitsiy. Ucheb. posobie. M.: Ankil, 2001.

41

30. Kurochuina D.N. Evro: novaya valyuta dlya Starogo Sveta. Problemi stanovleniya prespektivi razvitiya Evropeyskogo ekonomicheskogo i valyutnogo soyuza.-Mn.: Evropeyskiy gumanitarniy universitet. 2000. 31. Kapitonenko V.V. Investitsii i xedjirovanie: Uchebno prakticheskie posobie dlya vuzov. ­M.: PRIOR, 2001. 32. Lamagin N.A. i dr. Vvedenie v teoriyu Mejdunarodnix otnosheniy i analiz vneshney politiki: Uchebnoe posobie /2-e izd. Pererabotkoy dopolneniya. ­M.: Mir T, 2001. 33. Mixaylov O.V. Osnovi mirovoy konkurentosposobnosti. M.: "Poznovatelnaya kniga plyus", 1999. 34. Mirovaya ekonomika. Ekonomika zarubejnix stran: uchebnik / Pod red. Prof. V.P Kolesova i dr. 2-e izd. ­M.: Flinta: Moskovskiy psixologo-sotsialniy in-tut, 2001 35. Miller L.R, Devid D. Van-Xuz.Sovremennie dengi i bankovskoe delo. Per. s angl.- M.: INFRA- M. 2000. 36. Mirovaya ekonomika i mejdunarodnie ekonomicheskie otnosheniya. Seriya uchebniki. Uchebnoe posobie. /Pod red. Akovopoy E.S., Voronkovoy O.N., Gavrilko N.N-Rostov n/D. Feniks, 2001. 37. Praktikum po mejdunarodnoy ekonomicheskoy statistiki. M. izd. "Delo i servis" 2000. 38. Spravochnik nalogovogo inspektora: Sbornik normativnix dokumentov po kontrolyu za valyutnimi i eksportno-importnimi operatsiyami. Sost. V.Yu Galkin i dr.- T., Mir ekonomiki i pravo, 2000 39. Saidov A.X. Xalo'aro xuo'uo': Darslik. Tom-1. T.: Adolat, 2001 40. Tuxliev N. Taksanov A. Ekonomika bolshogo turizma.-T.: O'zbekiston milliy intsiklopediyasi , 2001 41. Teor T.R. Mirovaya ekonomika SP b.:Piter, 2001 42. Uzbekistan v mirovoy ekonomike. T. "Fan" 2001. 43. Uzbekistan: obshchaya otsenka strani. OON 2001 44. Gerchikova I.N. Mejdunarodnie ekonomicheskie organizatsii. M.: «Konsaltbankir» 2002 45. World development Indicators 2001 46. Overcoming Human poverty. Poverty Report 2000. 47. The world Bank Annual Report 1999 48. Of the UN Resident Co-ordinator in Uzbekistan. 49. B.A.Islamov. "The Central Asian States Ten Years After: How to Avoid Traps of Development, Transformations and Globalisations?" (Maruzen Co. Ltd. Tokyo., Japan, 2001). 50. Multimediya ilovalari: .- masofaviy o'qitish soatlari: WWW. google.ru.(Budapesht, Evropa Markaziy Universiteti dasturlari); WWW Yandex. ru.; WWW rumbler. ru.; WWW worldbank. org. ru. WWW imf. org. - kompakt disk: Sales information. International Monetary Fund ­ Publication Services; Exchange Rate Analysis with a Case Study on Poland.

42

O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O'RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI

«Ro'yxatga olindi» . _________ "__" ___________2006 y

"Tasdiqlandi O'z.R.OO'MTV" _________________________ "____"_____________2006y

MILLIY IQTISODIYoT Fanidan ishchi o'quv dastur Oliy ta'limning -340000- «Biznes va boshqaruv»ga oid bakalavriatning: Ta'lim yo'nalishlari: 5 340600-«Moliya» 5 340700-«Bank ishi» 5 340800-«Soliqlar va soliqqa tortish» 5 340900-«Buxgalteriya hisobi va audit» 5 341200-«Investitsiyalarni moliyalashtirish» 5 341300-«Sug'urta ishi» Oliy ta'limning -140000-«O'qituvchilar tayyorlash va pedagogika fani» ta'lim sohasidagi: 5 140900-«Kasb ta'limi» (Buxgalteriya hisobi va audit)

Toshkent-2006

43

Tuzuvchilar: Taqrizchilar:

Prof. Z.Yuldoshev ichki. prof. M.Mirsaidov tashqi. Prof. N.Xaydarov

Kafedra yig'ilishining 2006 yil «20» may 17-sonli bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Kafedra mudiri prof. R.Xodjaev Fakultet ilmiy Kengashining 2006 yil may oyidagi 9-sonli bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Fakultet dekani dots. X.Axmadjonov IShChI O'QUV DASTURI ________________________________________ (OTM nomi) Uslubiy (ilmiy) kengashida ko'rib chiqilgan va tavsiya qilingan. 2006 yil «_____» ___________________ _ - son majlis bayoni. Kengash raisi prof. A.Vahobov

44

1. Kirish Mazkur dastur O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2004 yil 16 avgustdagi 199-sonli buyrug'i hamda TMIning 2006 yil 8 aprel 48-sonli buyrug'i asosida yangilanishi ta'minlangan. Dasturda: · Milliy iqtisodiyot tushunchasi; · Respublika milliy iqtisodiyotini shakllanishi va uni rivojlanishini ta'minlovchi omillar; · Milliy iqtisodiy strukturasini qayta qurish, ishlab chiqarish va ijtimoiy sohalar rivojlanishi; · O'zbekiston iqtisodiyotini strategik rejalashtirish va uning tashqi iktisodiy faoliyat kabi milliy iqtisodiyot kursining asosiy bo'limidan iqtisodchi kadrlar uchun etarli darajada sistemalashtirilgan iqtisodiy bilimlarni berish nazarda tutilgan.

45

1.Asosiy qism 1."Milliy iqtisodiyot"fani mavzulari va ular bo'yicha mashg'ulot turlariga ajratilgan soatlar hajmining taqsimoti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Mavzular nomi Milliy iqtisodiyot fanining predmeti, ob'ekti, uni o'qitishning zaruriyati Makroiqtisodiy vaziyat va milliy iqtisodiyotdagi tarkibiy o'zgarishlar Yangi xo'jalik sharoitida ishlab chiqarish majmui Agrosanoat majmui iqtisodiyotining muhim va ko'p tarmoqli tizimidir. Kapital qurilish majmui Ijtimoiy tarmoqlar majmui va ularni isloh qilish Tadbirkorlik, xususiylashtirish va mulkni davlat tasarrufidan chiqarish Strategik rejalashtirish va uni tashkil qilish O'zbekistonning tashqi iqtisodiy faoliyati Jami: Jami soat 6 6 6 6 6 12 6 6 6 60 Shu jumladan: Amaliy Mustaqil mashg'ulot ta'lim 2 2 2 2 2 4 2 2 2 20 2 2 2 2 2 4 2 2 2 20

Ma'ruza 2 2 2 2 2 4 2 2 2 20

46

2. Ma'ruza mashg'ulotlarining mavzulari (20 soat) 1-mavzu: Milliy iqtisodiyot fanining predmeti, ob'ekti, uni o'qitishning zaruriyati (2 soat) Milliy iqtisodiyot kursining predmeti, fanlar ichida tutgan o'rni. Milliy iqtisodiyot tushunchasi, uning mazmuni. O'zbekiston iqtisodiyotini jaxon iqtisodiyotida tutgan o'rni. «Xalq xo'jaligi» va «Milliy iqtisodiyot» tushunchalari o'rtasidagi tafovut. O'zbekistonda milliy iqtisodiyotni shakllanish jarayoni. O'zbekiston bozor iqtisodiyotiga o'tishining besh asosiy tamoyili va ularning mohiyati. O'zbekistonni bozor iqtisodiyotga o'tish bosqichlari va ularning vazifalari. Milliy iqtisodiyotning boshqaruv tizimi va uning vazifalari. Milliy iqtisodiyotning asosiy o'lchov birliklari. Milliy boylik - mamlakat iqtisodiy qudrati. Adabiyotlar: (2;3-40 bet), (39;1-7 bet), (43;6-28), (46;5-14 bet), (47;9-20), (51;9-28) 2-mavzu: Makroiqtisodiy vaziyat va milliy iqtisodiyotdagi tarkibiy o'zgarishlar (2 soat) Milliy iqtisodiyot tarkibi. Tarmoq tuzilishi. Takror ishlab chiqarish tuzilishi. Xududiy tuzilish. Iqtisodiy faoliyat tarkibini tahlil qilish. Ustuvor yo'nalishlarni belgilash. Iqtisodiyotni boshqarish tuzilishda ro'y berayotgan o'zgarishlarni tahlil qilish. Makroiqtisodiy holat va bozor iqtisodiyotiga o'tish sharoitida Respublika iqtisodiyotida tarkibiy o'zgarishlarni kontseptual yo'nalishlari. O'zbekistonda demokratik o'zgarishlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyat asoslarini shakllantirishning etti yo'nalishi. Adabiyotlar: (4;3-173 bet), (37;12-15 bet), (41;80-87 bet), (43;29-38 bet), (46;33-48 bet), (47;115-123 bet) 3-mavzu: Yangi xo'jalik yuritish sharoitida ishlab chiqarish majmui (2 soat) Respublika ishlab chiqarish majmuining tarmoq tarkibi. Unda sanoatning o'rni, asossiy tarmoqlari va ishlab chiqarish dasturini shakllantirish. Respublika transport majmui va ularga tavsifnoma. Transport dasturini shakllantirish usullari. Aholi trans-port qatnovini aniqlash usullari. Yuk va yo'lovchilar tashishni tartibga solishda kerakli resurslar bilan asoslash. Aloqa-bozor infrostrukturasining muhim bo'g'ini ekanligi. O'zbekistonda maxalliylashtirish Dasturini amalga oshirilishi. Adabiyotlar: (23;7-11 bet), (43;50-64 bet), (46;50-75 bet), (47;194-204 bet), (53;32-43 bet) 4-mavzu: Agrosanoat majmui (kompleksi) iqtisodiyotning muhim va ko'p tarmoqli tizimidir. (2 soat) Agrosanoat kompleksi. Sanoat tarmoqlari. qishloq xo'jaligi maxsulotlarini tayyorlash, transportirovka qilish, tashish, saqlash, qayta ishlash va sotish. qishloq xo'jaligidagi mulkchilik shakllari. Dexqonchilik va chorvachilikni rivojlantirish dasturi. Respublika qishloq xo'jaligini isloh qilish jarayoni, iqtisodiy islohotlar printsiplari va asosiy yo'nalishlari. Adabiyotlar:(4;225-252 bet), (43;65-75 bet), (46;77-90 bet), (47;172-193 bet)

47

5-mavzu: Kapital qurilish majmui (2 soat) Qurilish kompleksi: mazmuni, strategik sotsial - iqtisodiy vazifalarni echishdagi ahamiyati. Xo'jalik va pudrat usullari. qurilish industriyasi, uning tashkilotlari. Kapital qurilish tarmog'ida iqtisodiy islohotlarni yanada chuqurlashtirishning asosiy yo'nalishlari. Kapital qo'yilmalar hajmini aniqlash usullari. Adabiyotlar: (34;10-18 bet), (43;89-96 bet), (46;92-102), (47;240-245 bet) 6-mavzu: Ijtimoiy tarmoqlar majmui va ularni isloh qilish (4 soat) Ijtimoiy tarmoqlar majmui va uni rivojlantirish vazifalari. Ta'lim tizimi va uni isloh qilish. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi. Sog'liqni saqlash tizimini isloh qilish. Uy-joy komunal xo'jaligini isloh qilish. Aholiga maishiy xizmat ko'rsatish tarmog'ini qayta qurish. Adabiyotlar: (3;1-63 bet), (8;15-19 bet), (43;137-148 bet), (46;104-126 bet), (47;365-386 bet) 7-mavzu: Tadbirkorlik, xususiylashtirish va mulkni davlat tasarrufidan chiqarish (2 soat) Tadbirkorlik. Aktsiyalashtirish - xususiylashtirishning asossiy yo'nalishidir. Aktsionerlik jamiyati, uning afzalliklari.* Fond birjasi va uning asosiy vazifalari.* Xususiylashtirish jarayonlarini chuqurlashtirish. Uning asosiy maqsadlari va yo'nalishlari. Adabiyotlar: (3;524-599 bet), (8;329-411 bet), (43;200-209 bet), (46;128-150 bet), (51;46-115 bet), (53;169-186 bet) 8-mavzu: Strategik rejalashtirish va uni tashkil etish (2 soat) Strategik rejalashtirish nazariyasi. Strategik rejalashtirishning mazmuni, shakllari va xususiyatlari. Strategik rejalashtirish metodologiyasi. Ko'rsatkichlar tizimi va strategik rejalashtirish metodlari. O'zbekiston Respublikasida strategik rejalashtirishni tashkilqilish. Adabiyotlar: (14;23-24 bet), (43;166-173 bet), (46;152-168 bet), 9-mavzu: O'zbekistonni tashqi iqtisodiy faoliyati (2 soat) O'zbekiston mustaqilligi va uni xalqaro munosabatlarda suveren davlat sifatida faoliyat ko'rsatishi. Tashqi iqtisodiy faoliyat tushunchasi. Tashqi iqtisodiy faoliyatni ustuvor yo'nalishlari. Tashqi iqtisodiy aloqalar va hamkorlikning asosiy shakllari - tashqi savdo, qo'shma tadbirkorlik faoliyati, erkin iqtisodiy zona, xalqaro turizmni rivojlantirish, fan-texnika sohasidagi hamkorlik. Izoh: mustaqil ta'limga tavsiya etilgan mavzu yoki kichik mavzular kursiv bilan ajratilgan. Adabiyotlar: (17;40-49 bet), (21;12-14 bet), (43;227-241 bet), (46;170-190 bet), (47;246-276 bet) (51;116-151 bet)

48

3. Amaliy mashg'ulotlar mavzulari (20 soat) 1-mavzu: Milliy iqtisodiyot fanining predmeti, ob'ekti, uni o'qitishning zaruriyati (2 soat) Iqtisodiyotning uch xil tushunchasi. O'zbekistonda siyosiy va davlat mustaqilligini kamol topishi. O'zbekistonda iqtisodiy islohotlrarni amalga oshirilishi. «O'zbekiston modeli», «O'zbekiston fenomeni» tushunchalarining paydo bo'lishi. Prezident devoni uning tarkibi.* Maxalliy boshqaruv organlari va ularni vazifalari.* Milliy iqtisodiyotning boshqaruv vazifalari. Adabiyotlar: (1, 2, 13, 39, 46, 47, 49, 51) 2-mavzu: Makroiqtisodiy vaziyat va milliy iqtisodiyotdagi tarkibiy o'zgarishlar (2 soat) Respublikaning iqtisodiy rayonlashtirish belgilariga asosan iqtisodiy regionlarga bo'linishi. Mulkiy munosabatlar tahlili. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik darajasini tahlili. Ishlab chiqarish samaradorligini tahlil qilish. Ijtimoiy ishlab chiqarish hajmini miqdor va sifat jihatidan o'sish sur'atlarni tahlili.* Adabiyotlar: (4, 5, 6, 8, 12, 37, 38, 41, 46, 47) 3-mavzu: Yangi xo'jalik yuritish sharoitida ishlab chiqarish majmui (2 soat) Ishlab chiqarish quvvati balansi, uning ko'rsatkichlari va aniqlash tartibi. Mahsulotni ishlab chiqarish va iste'mol qilish balansi. Yuk tashishni o'rtacha masofasini aniqlash tartibi. O'zbekiston Respublikasida aloqa tarmoqlarini rivojlantirish darajasidagi o'zgarishlar. Kompyuterlashtirish va axborot kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish hamda ularning zamonaviy tizimlarini joriy etishning eng muhim vazifalari.* Adabiyotlar: (5, 12, 18, 22, 28, 33, 35, 45, 46, 51, 54) 4-mavzu: Agrosanoat majmui (kompleksi) iqtisodiyotning muhim va ko'p tarmoqli tizimidir (2 soat) Agrosanoat kompleksi. qishloq xo'jaligini o'ziga xos xususiyatlari.* Dexqonchilik va chorvachilikni rivojlantirish dasturi.* Ularni kursatkichlari va asoslash tartibi. Respublika Qishloq xo'jaligini isloh qilish jarayoni, iqtisodiy islohotlar printsiplari va asosiy yo'nalishlari. Adabiyotlar: (1, 4, 7, 12, 19, 23, 28, 44, 45, 46, 47, 49) 5-mavzu: Kapital qurilish majmui (2 soat) Qurilish kompleksi: mazmuni, strategik sotsial - iqtisodiy vazifalarni echishdagi ahamiyati. Xo'jalik va pudrat usullari. qurilish kompleksining sotsial - iqtisodiy vazifalari.* Kapital qo'yilmalar. Ularning manbalari. Kapital qo'yilmalarning iqtisodiy samaradorlik ko'rsatkichlari va aniqlash usullari. Adabiyotlar: (8, 9, 12, 28, 29, 33, 34, 44, 45, 46, 47)

49

6-mavzu: Ijtimoiy tarmoqlar majmui va ularni isloh qilish (4 soat) Ijtimoiy tarmoqlar majmui va uni rivojlantirish vazifalari. Ta'lim tizimi va uni isloh qilish.* Kadrlar tayyorlash milliy dasturi. Sog'liqni saqlash tizimini isloh qilish.* Uy-joy komunal xo'jaligini isloh qilish.* Aholiga maishiy xizmat ko'rsatish tarmog'ini qayta qurish. Adabiyotlar: (1, 3, 5, 8, 9, 13, 44, 45, 46, 47, 52) 7-mavzu: Tadbirkorlik, xususiylashtirish va mulkni davlat tasarrufidan chiqarish (2 soat) Tadbirkorlik. Aktsiyalashtirish - xususiylashtirishning asossiy yo'nalishidir. Aktsionerlik jamiyati, uning afzalliklari.* Fond birjasi va uning asosiy vazifalari.* Xususiylashtirish jarayonlarini chuqurlashtirish. Uning asosiy maqsadlari va yo'nalishlari. Adabiyotlar: (1, 3, 8, 11, 13, 18, 35, 46, 51, 53) 8-mavzu: Strategik rejalashtirish va uni tashkil etish (2 soat) Strategik rejalashtirish nazariyasi. Davlat iqtisodiyotni tartibga solib turuvchu kuch ekanligi. Siyosiy, xuquqiy va sotsial iqtisodiy vositalar. Inflyatsiyaga qarshi choralar.* Kredit siyosati.* Ijtimoiy (sotsial) siyosat.* Strategik rejalashtirish metodologiyasi. Uning printsiplari. Ko'rsatkichlar tizimi va strategik rejalashtirish metodlari. O'zbekiston Respublikasida strategik rejalashtirishni tashkilqilish. Adabiyotlar: (4, 12, 13, 14, 29, 40, 41, 42, 43, 46) 9-mavzu: O'zbekistonni tashqi iqtisodiy faoliyati (2 soat) Tashqi iqtisodiy siyosat va uning printsiplari. Tashqi iqtisodiy faoliyatni ustuvor yo'nalishlari. Ochiq iqtisodiyot modeli. Ochiq iqtisodiyotni baholash mezoni. Tashqi iqtisodiy faoliyat boshqaruvini tashkil qilish.* Uning asosiy vazifalari.* Tashqi iqtisodiy faoliyatni davlat tomonidan tartibga solishni amalga oshirish yo'llari. Adabiyotlar: (1, 9, 13, 15, 17, 21, 46, 47, 51) Izoh: majburiy mavzudagi mashg'ulotlar yulduzcha (*) bilan ajratilgan. 4. «Milliy iqtisodiyot» fanidan talabalar bilimini reyting tizimi asosida baholash mezoni Milliy iktisodiyot fani uchun Qquv rejadagi jami 54 soat shundan 36 soat ma'ruza, 18 soat seminar mashg'ulot uchun ajratilgan. O'zbekiston Respublikasi Oliy va O'rta maxsus ta'lim vazirligining 2005 yil 30 sentyabridagi 217 sonli buyrug'i bilan tasdiqlangan Oliy ta'lim muassasalarida talabalar bilimini baholashning reyting tizimi to'g'risidagi muvaqqat Nizomida kQrsatilganidek talabalarning fan bo'yicha O'zlashtirishini baholash muntazam ravishda olib boriladi va quyidagi turlar orqali amalga oshiriladi: - Joriy baholash (J.B.) - Oraliq baholash (O.B.) - Yakuniy baholash (Ya.B.)

50

«Milliy iktisodiyot» fani bo'yicha talabalarni semestr davomidagi O'zlashtirish kQrsatkichi 100 ballik tizimda baholanadi. Ushbu 100 ball baholash turlari bo'yicha quyidagicha taqsimlanadi: Ya.B. ­ 15 ball, qolgan 85 ball esa J.B. ­ 42 ball v O.B. ­ 43 ball qilib taqsimlanadi. Talabalarning semestr davomida fan bo'yicha to'plagan umumiy bali har bir baholash turlaridan to'plangan ballar yig'indisiga teng bo'ladi. «Milliy iktisodiyot» fanidan talabalar bilimini baholash yuqoridagi muvaqqat nizom asosida O'tkaziladi. Xususan, J.B. da har bir mavzusi bo'yicha talabalarning bilimi va amaliy ko'nikmalarini aniqlab borish nazarda tutiladi va u seminar mashg'ulotlarda amalga oshiriladi. O.B. da fanning bir necha mavzularini qamrab olgan bo'limi yoki qismi bo'yicha nazariy mashg'ulotlar o'tib bo'lingandan so'ng, talabalarning nazariy bilimlari baholanadi va unda talabaning muayyan savolga javob berish yoki muammoni echish mahorati va qobiliyati aniqlanadi. O.B. ma'ruza darslarida amalga oshirilishi mumkin. «Milliy iktisodiyot» fani bo'yicha O.B.lar 2 marta o'tkaziladi. Ya.B. og'zaki yoki test usulida o'tkaziladi. Talabalarning ballarda ifodalangan o'zlashtirishi quyidagicha baholanadi. «Milliy iktisodiyot» fani b¤yicha talabalarning bilimini baholashda quyidagi namunaviy mezonlar inobatga olinadi Ball 86-100 Baho A'lo Talabaning bilim darajasi Xulosa va qaror qabul qilish Ijodiy fikrlay olish Mustaqil mushohada yuritish Amalda q¤llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mustaqil mushohada yuritish Amalda q¤llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Aniq tasavvurga ega emaslik Bilmaslik

71-85

Yaxshi

55-70 0-54

Qoniqarli Qoniqarsiz

Saralash bali 55 ballni tashkil qiladi.

51

Adabiyotlar ro'yxati Asosiy 1. Karimov I. A. Xozirgi bosqichda demokratik islohotlarni chuqurlashtirishning muhim vazifalari. T. O'zbekiston. 1996 yil. 2. Karimov I.A. O'zbekiston XXI asr bo'sag'asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartilari va taraqqiyot kafolatlari. T. O'zbekiston, 1997 yil 3. Karimov I.A. O'zbekiston buyuk kelajak sari. T. O'zbekiston, 1998 yil 4. Karimov I.A. O'zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo'lida. Toshkent. O'zbekiston 1998 yil (O'zbekiston buyuk kelajak sari). 5. Karimov I.A. Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, bilimli, dono va albatta baxtli bo'lishlari shart. Xalq so'zi. 24 dekabr 1998 yil. 6. Karimov I.A. O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining o'n birinchi sessiyasida «qonunlarimiz dehqon manfaatlariga xizmat qilsin» mavzusida so'zlagan nutqi. O'zbekiston ovozi 1998 yil 5 may. 7. Karimov I.A. O'zbekiston XXI asrga intilmoqda. T. O'zbekiston, 1999yil. 8. Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz - jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir - T.: «O'zbekiston» 2005 y. 9. Karimov I.A. Biz tanlagan yo'l - demokratik taraqqiyot yo'li. Tom 11. T.: «O'zbekiston», 2003 y. 10. Karimov I.A. Jamiyatda tadbirkorlik ruhini qaror toptirish - taraqqiyot garovi. Xalq so'zi 2001 yil 18 iyul. 11. Karimov I.A. O'zbekistonda demokratik o'zgarishlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyati asoslarini shakllantirishning asosiy yo'nalishlari. Oliy Majlisning to'qqizinchi sessiyasidagi ma'ruza. 2002 yil 30 avgust Xalq so'zi gazetasi. 12. Karimov I.A. "Erishgan marralarimizni mustahkamlab, islohotlar yo'lidan izchil borish - asosiy vazifamiz". Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 7 fevral majlisida so'zlagan nutqi. "Xalq so'zi" gazetasi, 10 fevral, 2004. 13. O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. Toshkent. O'zbekiston - 1992 yil 14. «O'zbekiston Respublikasining tashqi iqtisodiy faoliyati to'qrisida»gi O'zbekiston Respublikasining qonuni 1991 yil 14 iyun. Xalq so'zi gazetasi 1991 yil 15 iyun. 15. Er to'g'risida, Mulk to'g'risida, qishloq xo'jaligi kooperativi, Korxona to'g'risidagi, Fermer xo'jaligi to'g'risidagi, Dehqon xo'jaligi (1992-1998 yida) to'g'risidagi qonunlar. 16. Erkin iqtisodiy zonalar to'g'risida O'zbekiston Respublikasining qonuni 1996 yil 25 aprel. Toshkent. Adolat 1996 yil 40-49 betlar. 17. Tadbirkorlik va tadbirkorlik faoliyatini kafolatlari to'g'risidagi O'zbekiston Respublikasi qonuni. 1998 yil 22 yanvar. 18. «Temir yo'l transporti» to'g'risidagi O'zbekiston Respublikasining qonuni. Xalq so'zi 6 may 1999 yil. 19. O'zbekiston respublikasining Nodavlat, notijorat tashkilotlari to'g'risida qonuni. Xalq so'zi 1999 yil 8 may. 20. O'zbekiston Respublikasining Turizm to'g'risidagi O'zbekiston Respublikasining qonuni 1999 yil 24 avgust. Soliq to'lovchining jurnali 1999 yil 10 son. 21. O'zbekiston Respublikasining «Tashqi iqtisodiy faoliyati to'g'risida»gi qonuni. Yangi tahriri. 2000 yil 26 may. O'zbekiston Respublikasining moliyaviy qonunlari. 7-son. T. 2000 y. 22. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining «Kompyuterlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini» joriy etish to'g'risida»gi Farmoni. 2002 yil 30 may. PF-3080 O'zbekiston Respublikasi Moliyaviy qonunlari 8. T. 2002 yil, 7-11 betlar. 23. O'zbekiston Respublikasi Mahalliy hokimiyat idoralarini qayta tashkil etish to'g'risidagi qonuni. Xalq so'zi 14 dekabr 2002 yil. 24. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «qishloq xo'jaligini kooperativlari (shirkat xo'jaliklari) tuzish chora-tadbirlari to'g'risida»gi 1998 yil 15 iyul qarori. Xalq so'zi, 18 iyul 1998 yil. 52

25. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «O'zbekiston Respublikasi qishloq va suv xo'jaligi vazirligi faoliyati takomillashtirish» to'g'risidagi qarori 18 yanvar 2001 yil. 26. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003 yil 22 yanvar 37-sonli «O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi faoliyatini tashkil etish to'g'risida»gi qarori. 27. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «2003 yilning 1 yarim yilligida iqtisodiyot va ijtimoiy sohani rivojlantirish yakunlari hamda Ushbu sohalarda islohotlarning muhim ustuvor yo'nalishlari bo'yicha chora tadbirlarni amalga oshirish to'g'risida»gi qarori. 2003 yil 18 iyul. «Ma'rifat» gazetasi, 2003yil 23 iyul. 28. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «O'zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo'mitasi faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida»gi 2003 yil 2 dekabrdagi qarori. Xalq so'zi, 2003 yil 4 dekabr. 29. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining «Toshkent shahridagi uy-joy qurilishini davlat tomonidan qo'llab-quvvatlashni kuchaytirish to'g'risida»gi 1996 yil 31 yanvar Farmoni. 30. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining «O'zbekiston Respublikasi er resurslari bo'yicha Davlat qo'mitasi tuzish to'g'risida»gi 1998 yil 25 iyul Farmoni. Xalq so'zi. 25 iyul 1998 yil. 31. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining «2005 yilgacha O'zbekistonda turizmni rivojlantirish to'g'risida»gi Farmoni 15 aprel 1999 yil. O'zbekiston Respublikasining Prezidentining Farmonlari 1995-1999 y. 4-son. «Adolat» 2000 y. 32. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2003 yil 24 martdagi «qishloq xo'jaligida islohotlarni chuqurlashtirishning eng muhim yo'nalishlari to'g'risida»gi Farmoni. Xalq so'zi, 25 mart 2003 yil. 33. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining «Kapital qurilishda iqtisodiy islohotlarni yanada chuqurlashtirishning asosiy yo'nalishlari to'g'risida»gi 2003 yil 8 maydagi PF-3240 sonli Farmoni. Xalq so'zi, 2003 yil 8 may. 34. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2003 yil 27 oktyabrdagi «2004-2006 yillarda fermer xo'jaliklarini rivojlantirish kontseptsiyasi to'g'risida»gi Farmoni. Xalq so'zi, 28 oktyabr 2003 yil. 35. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2003 yil 22 dekabrdagi «Xo'jalik boshqaru organlari tizimini takomillashtirish to'g'risida»gi Farmoni. 36. A.O'lmasov. Iqtisodiyot asoslari. Toshkent. Mehnat. 1997 yil 37. XS.§ulomov, q.Usmonov Mustaqillik O'zbekistonga nima berdi. T., 2000 yil. 38. A.Vohobov Iqtisodiy yangilanish yo'lidan. O'zbekiston iqtisodiy axborotnomasi jurnali. 2002 yil 9. 39. O'zbekiston Respublikasining 2002 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning asosiy ko'rsatkichlari. T, 2003 yil. 40. A.P.Gradov Natsionalnaya ekonomika. Sankt-Peterburg 1997g. 41. M.I. Knish, B.A.Perekatov, Yu.P.Tyutikov «Strategicheskoe planirovanie investitsionnoy deyatelnosti» Izd. dom «Biznespressa» Sankt-Peterburg 1998 yil 42. Ishmuxamedov A.E., Asqarova M.T. O'zbekiston milliy iqtisodiyoti - T.: 2004y. 43. E.A.Chernishev, N.P.Molchanov, A.A.Novinova, T.A. Soltanova «Prognozirovanie i planirovanie v usloviyax rinka». Uchebnoe posobie. M., 1999 g. 44. Sharifxo'jaev M. O'zbekiston: yangi Yooyalar, yangi yutuQlar. -T.: 2002 y. 45. Z.Yo'ldoshev Milliy iqtisodiyot. T., 2004 yil 46. A.S.Danilov, Z.Yu.Yuldashev Natsionalnaya ekonomika T., «Yangi asr avlodi» 2003 y. 47. Maxmudov B. Milliy xisobchilik asoslari. O'quv qo'llanma T.: «Akademiya» 2003 y. 48. Xusanov R.X., Dadaboev Yu.T. Agrosanoat kompleksi iktisodiyoti. O'quv qo'llanma. T.: 2003 y. 49. Sharifxo'jaev M., Rahimov F. Davrni belgilab bergan inson T.: «Sharq» 2004y.

53

Qo'shimcha 50. Isaxodjaev A., Rasulov A. Xufyona iqtisodiyot va iqtisodiy xavfsizlik. 51. Yoxansen «Ocherki makroekonomicheskogo planirovaniya» Inglizchadan rus tiliga tarjimasi 2 tom. M. «Progress», 1982yil. 52. A.Eshmuxamedov va boshqalar. «Bozor munosabatlari sharoitida Milliy iqtisodiyotning rivojlanishi». T. O'qituvchi 1996 y. 53. R.Z. Jumaev Politicheskaya sistema Respubliki Uzbekistan: Stanovlenie i razvitie. T., Fan, 1996 g. 54. Obshchiy klassifikator vsex vidov ekonomicheskoy deyatelnosti. (OKED) Tashkent 1995 g. Uzbekistan delovoy partner. T., 1996 yil. 55. Asrlarga teng yillar. O'zbekiston Respublikasi Oliy va O'rta Maxsus ta'lim vazirligi. Ma'ruza matni. T., 2001 yil. 56. Makroekonomicheskie problemi perexodnogo perioda v Uzbekistane. T., 1998 g. 57. E.Akromov, E.Toirov Ekonomicheskie reformi Respubliki Uzbekistan. Moskva TOO «Lyuksart» 1998 g. 58. Makroekonomicheskie problemi perexodnogo periuda v Uzbekistane. T., 1998 g. 59. Selskoe xozyaystva iPlanirovanie. Gazeta «Pravda Vostoka» 2.01.2001 g. 60. O.Odiljonov So'm quvvatini mustaxkamlash-umumxalq ishi. «O'zbekiston ovozi» gazetasi 2003 yil 11 noyabr. 61. Statistik ma'lumotlar to'plami: O'zbekiston Respublikasi Davlat Statistika qQmitasining 1999-2005 yillardagi statistik axborotnomalari. Doklad o chelovecheskom razvitii. Predstavitelstvo Programma Razvitiya Organizatsiya Ob'edenennix Natsiy v Uzbekistane (2003, 2004, 2005 gg.) 62. internet saytlari: http://www.dit.perm.ru http://www.refportal.ru http://www.allbest.ru http://www.reflist.ru/docnext/12231/3.shtml

54

O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O'RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI

«Ro'yxatga olindi» . _________ "__" ___________2006 y

"Tasdiqlandi O'z.R.OO'MTV" _________________________ "____"_____________2006y

AMALIY IQTISODIYoT Fanidan ishchi dastur Oliy ta'limning 5340400- «Biznes» bakalavriat ta'lim yo'nalishi uchun

Toshkent-2006

55

Tuzuvchilar: i.f.n., prof. R.S.Xodjaev i.f.d., prof. B.T.Salimov - TDIU i.f.n., dots. A.Egamberdiev Taqrizchilar: i.f.d., prof. M.Mirsaidov TMI prof. A.Ishmuxamedov TDIU i.f.n., dots. R.Xakimov TDIU, «Agroiqtisodiyot» kafedrasi

Mazkur dastur O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2004 yil 16 avgustdagi 199 - sonli buyrug'i hamda TMI ning 2006 yil 8 aprel 48-sonli buyrug'i asosida tayyorlangan. Kafedra yig'ilishining 2006 yil «20» may 17-sonli bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Kafedra mudiri prof. R.Xodjaev Fakultet ilmiy Kengashining 2006 yil may oyidagi 9-sonli bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Fakultet dekani dots. X.Axmadjonov IShChI O'QUV DASTURI ________________________________________ (OTM nomi) Uslubiy (ilmiy) kengashida ko'rib chiqilgan va tavsiya qilingan. 2006 yil «_____» ___________________ _ - son majlis bayoni. Kengash raisi prof. A.Vahobov

56

1. Kirish Iqtisodiyotni liberallashtirish va xususiy mulkchilikning rivojlantirish aholi turmush darajasini oshirishga, shuning bilan birga, mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta'minlashda muhim omil bo'lmoqda. Bu borada iqtisodiy munosabatlarning bozor qonun va qonuniyatlari asosida qaror topayotganligini hamda yuzaga chiqayotgan muammolarni sababiy bog'liqlikda o'rganish iqtisodiy fanlarning oldiga bir qancha masalalarni ko'ndalang qo'ymoqda. Jumladan, hozirgi yangilanish jarayonida ilgari uncha tanish bo'lmagan qonun-qoidalar, tushunchalar, xo'jalik yuritish mexanizmlari, usullari, tamoyillari kirib kelmoqda. Ana shu va boshqa muhim iqtisodiy masalalarni hal qilish va xususiyatlarini tushunish ko'p jihatdan talabalarning iqtisodiyot sirlarini, ayniqsa, bozor iqtisodiyoti munosabatlarining mazmunini, ularning talablari va xususiyatlarini, amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarning maqsadi va mohiyatini chuqurroq bilishlariga bog'liq. Amaliy iqtisodiyot fani talabalarni jahon tajribasida hozirgi paytda iqtisodiyotni qisqa muddatli va uzoq muddatli davr nuqtai nazaridan muvofiq ravishda amaliy tavsiyalar berish, turli muqobil variantlarni taqqoslash asosida tanlash va o'z vaqtida tez va samarali qaror qabul qilishga o'rgatadi. Amaliy iqtisodiyot fanining maqsadi talabalarga hamda uning o'quvchilariga iqtisodiyot tushunchalarini, uning qonun-qoidalarini, samarali xo'jalik yuritish sirlarini, uy xo'jaliklari va xo'jaliklarning bir-birlari bilan manfaatli iqtisodiy aloqada bo'lib unumli mehnat qilish yo'llarini, davlatning itisodiyotga aralashuvi chegaralarini amaliy yondashuvlar orqali o'rgatishdan iboratdir. Maqsadni amalga oshirish uchun quyidagi vazifalar belgilab olingan: iqtisodiy tizim turlari va ishlab chiqarish omillari, itisodiyotni tartibga solishda hukumatning roli, talab, taklif qonunlari va bozor narxlarining o'zgarishini, iste'molchilarning xatti-harakatlari va ularning iqtisodiy qarorlarini, davlatning monetar va fiskal siyosatini, itisodiy tsikllar va iqtisodiyotning barqarorlashuvini, xalqaro savdo va uning ahamiyatini, O'zbekistonning to'lov balansi va tashqi iqtisodiy faoliyatning asosiy yo'nalishlarini aniqlash va o'rganish. Ushbu fan «Iqtisodiyot nazariyasi», «Mikroiqtisodiyot», «Makroiqtisodiyot», «Soliqlar va soliqqa tortish», «Moliyaviy menejment», «Xalqaro iqtisodiy munosabatlar», «Milliy iqtisodiyot» va boshqa iqtisodiy fanlar bilan uzviy bog'langan holda o'qitiladi. 1. "Amaliy iqtisodiyot" fanidan o'tiladigan mavzular va ular bo'yicha mashg'ulot turlariga ajratilgan soatlar hajmining taqsimoti

57

t.r

Fan mavzularining nomi

1 2 3 4 5

Fanning predmeti, uslubi va vazifalari Iqtisodiy tizim va erkin tadbirkorlik asoslari Talab, taklif va bozor narxlari Iqtisodiyotda iste'molchilarning tutgan o'rni va mavqei Tadbirkorlikni mamlakat iqtisodiyotida tutgan o'rni va ularning moliyaviy barqarorligi Ishlab chiqarish va marketing Raqobatlashgan va raqobatlashmagan bozor turlari Iqtisodiyotni tartibga solishda davlatning roli va iqtisodiy barqarorlik Jahon iqtisodiyoti va uning evalyutsiyasi Jami:

6 8 6 8 8 6 6 6 6 60

2 2 2 2 2 2 2 2 2 18

2 2 2 2 2 2 2 2 2 18

6 7 8 9

58

Musta qil ta'lim 2 4 2 4 4 2 2 2 2 24

Ma'ruza

Amaliy mashg'u lot

Jami soatlar

2. Ma'ruza mashg'ulotlari mavzulari (18 soat) 1-mavzu. Fanning predmeti, uslubi va vazifalari. Mahsulotlar ishlab chiqarish va ehtyojni qondirish (2 soat) Iqtisodiyotda mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish va yuksaltirish. Moddiy ehtiyojlarning xilma-xilligi va resurslarining cheklanganligi. Ehtiyojlarni qondirishda mahsulot taqsimoti mexanizmi. Adabiyotlar: 1 - 56 2-mavzu. Iqtisodiy tizim va erkin tadbirkorlik asoslari (2 soat) Iqtisodiy tizim turlari va jamiyat oldida turgan muommolar.Erkin tadbirkorlik asoslari. Ishlab chiqarish hajmining ortishida raqobatning o'rni. Ishchi kuchi taqsimoti va sarmoya joylashtirishda foydaning roli. Iqtisodiyotni tartibga solishda davlatning vazifalari. Iqtisodiy sub'ektlar va ularning munosabatlari. Iqtisodiy o'sish va ish bilan bandlik. Adabiyotlar: 1 - 56 3-mavzu. Talab, taklif va bozor narxlari (2 soat) Talab qonuni, hajmi va funktsiyasi. Taklifning o'zgaruvchanligi, funktsiyasi va unga ta'sir qiluvchi omillar. Erkin bozor munosabatlari sharoitida narxning vazifasi. Narxlar muvozanati va tovar miqdori. Narx o'rnatilganda bozorda vujudga keladigan vaziyat. Adabiyotlar: 1 - 56 4-mavzu. Iqtisodiyotda iste'molchilarning tutgan o'rni va mavqei (2 soat) Iste'molchilar daromad manbalari. Mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishda iste'molchilarning hissalari. Engel qonuni. Moliyaviy maqsadlar uchun byudjetni tashkil etish. Iste'mol krediti olish va undan foydalanish. Reklamaning afzalliklari va zararlari. Hukumatning iste'molchilar haq - huquqini himoya qilishda tutgan o'rni. Adabiyotlar: 1 - 56 5-mavzu. Tadbirkorlikni mamlakat iqtisodiyotida tutgan o'rni va ularning moliyaviy barqarorligi (2 soat) Tadbirkorlik faoliyatida boshlash uchun dastlabki sarmoya. Tadbirkorlik faoliyatining shakllari. Tadbirkorlik kapitali. Tadbirkorlik kapitalining harakati va uning bosqichlari. Tadbirkorlik kreditlari. Debitorlik va kreditorlik qarzlari. Tadbirkorlik faoliyati moliyaviy barqarorligini ta'minlash yo'llari. Adabiyotlar: 1 - 56

59

6-mavzu. Ishlab chiqarish va marketing (2 soat) Ishlab chikarish omillari va uning tarkibi. Ishlab chiqarish va aholining turmush darajasi. Ishlab chiqarishni ko'paytirish yo'llari. Ishlab chikarish samaradorligi. Firma foydasini maksimallashtirish shartlari. Kapital mablag'lar va ularni rag'batlantirish. Mahsulotlarni ayirboshlashda marketing va uning xususiyatlari. Adabiyotlar: 1 - 56 7-mavzu. Raqobatlashgan va raqobatlashmagan bozor turlari (2 soat) Bozor tushunchasi va turlari. Bozor infratuzlmasi. Erkin bozor iqtisodiyoti tizimida harakat qilish. Mukammal raqobatlashgan bozor shartlari. Oligopoliyada narx siyosati. Monopoliya mavjud bo'lganda tovarlar taklifi. Oshkora monopoliyalar. Nomoddiy aktivlar. Faoliyatning kengaytirishning ichki va tashqi yo'llari. Kompaniyalarning birlashishi. Trestlarning ijobiy va salbiy jihatlari. Trestlarga qarshi qonunlar. Adabiyotlar: 1 - 56 8-mavzu. Iqtisodiyotni tartibga solishda davlatning roli va iqtisodiy barqarorlik (2 soat) Iqtisodiyotda davlatning aralashuvi mexanizmi. Umumiy tovarlar va xizmatlarni ta'minlash. Daromadlarni qayta taqsimlash. Fuqorolarga beriladigan to'g'ridan-to'g'ri to'lovlar va transfertlar. Davlatning iqtisodiy richaglari. Yashirin iqtisodiyot. Byudjet taqchilligi. Amaliy faollik tsikllari va uni o'lchash. Ish bilan to'liq ta'minlash. Fiskal va monitar siyosat. Iqtisodiyotning barqarorlashuvi. Adabiyotlar: 1 - 56 9-mavzu. Jahon iqtisodiyoti va uning evalyutsiyasi (2 soat) Jahon xo'jaligining tarkib topishi va uning ob'ekti. Xalqaro mehnat taqsimoti. Erkin savdo va eksport kvotasi. Jahon xo'jalik hayotining globallashuvi. Xalqaro savdoning afzalliklari. Siyosiy ustunlik nazariyasi. Xalqaro ishchi kuchi va kapital migratsiyasi. Xalqaro iqtisodiy munosabatlarda to'lov balansining tuzilishi va undagi muammolar. Adabiyotlar: 1 - 56

60

3. Amaliy va seminar mashg'ulotlari mavzusi (18 soat) 1-mavzu. Fanning predmeti, uslubi va vazifalari (2 soat) Moddiy ehtiyojlarning xilma-xilligi va resurslarining cheklanganligi. Kundalik masalalarni echishda muqobil qiymat. Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig'i. Iqtisodiy hodisalarni anglab etishda ekonometrik modellar. Xarajatlar o'rnini qoplashda yoki iqtisodiy naf olishda ishlab chiqarish omillari. Ishlab chiqarishni kengaytirish va yuksaltirishda modernizatsiyaning o'rni. Ehtiyojlarni qondirishda mahsulot taqsimoti mexanizmi. Iqtisodiy tizim turlari va jamiyat oldida turgan savollar. Adabiyotlar: 1 - 56 2-mavzu. Iqtisodiy tizim va erkin tadbirkorlik asoslari (2 soat) Erkin tadbirkorlik asoslari. Xususiy mulkning afzalliklari. Narx belgilash tizimi. Resurslar tejalishi va ishlab chiqarish hajmining ortishida raqobatning o'rni. Ishchi kuchi taqsimotida va sarmoya joylashtirishda foydaning roli. Iqtisodiyotni tartibga solishda davlatning vazifalari. Iqtisodiy sub'ektlar va ularning munosabatlari. Tsiklli omillarning iqtisodiyotda aks etishi. Tsiklli oqimlar kontseptsiyasi. Iqtisodiy o'sish va ish bilan bandlik. Narxlar barqarorligi va iqtisodiy xavfsizlik. Adabiyotlar: 1 - 56 3-mavzu. Talab, taklif va bozor narxlari (2 soat) Erkin raqobatlashgan bozor munosabatlari sharoitida narxning vazifasi. Talab qonuni va hajmi. Talab funktsiyasi. Talabning o'zgaruvchanligi. O'rinbosar va to'ldiruvchi tovarlar. Taklifning o'zgaruvchanligi. Tovarlar tanqisligi va ortiqchaligi. Narxlar muvozanati va tovar miqdori. Taklif o'zgarganidagi samara. Taklif funktsiyasi. Bir omilli va ko'p omilli taklif funktsiyalari. Taklifga ta'sir qiluvchi omillar. Taklif miqdorining o'zgarishi. Talab va taklif funktsiyalari. Narx o'rnatilganda bozorda vujudga keladigan vaziyat. Adabiyotlar: 1 - 56 4-mavzu. Iqtisodiyotda iste'molchilarning tutgan o'rni va mavqei (2 soat) Daromad manbalari. Mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishda iste'molchilarning hissalari. Tovar va xizmatlar xaridida daromadlarning hajmi. Engel qonuni. Moliyaviy maqsadlar uchun byudjetni tashkil etish. Jamg'arilgan pulni joylashtirish. Kutilmagan xarajatlarni ko'zlab pul jamg'arish. Iste'mol krediti. Kredit olish va undan foydalanish. Reklamaning afzalliklari va iste'molchilarga qaratilganligi. Reklamaning jamiyatga keltiradigan zarari. Hukumatning iste'molchilar xaq huquqini himoya qilishda tutayotgan o'rni. Adabiyotlar: 1 - 56

61

5-mavzu. Tadbirkorlikni mamlakat iqtisodiyotida tutgan o'rni va ularning moliyaviy barqarorligi (2 soat) Tadbirkorlik kapitali. Tadbirkorlik kapitalining aylanishi. Tadbirkorlikni boshlash uchun dastlabki sarmoya. Tashqi va ichki mablag'lar. Tadbirkorlik kreditlari. Tadbirkorlik kapitalining harakati va uning boskichlari. Tadbirkorlik faoliyatining shakllari. Qisqa va uzoq muddatli kreditlar. Aktsiyalarni chiqarish va uni sotish. Aktsiyalarning turlari. Fond birjasi va ochiq bozor. Fond bozorida chayqovchilik. Korporatsiya aktsiyalariga sarmoya qo'yish. Balans hisoboti hamda foyda va ziyonning hisob kitobi. Debitorlik va kreditorlik qarzlari. Xususiy kapital va ularning manbai. Adabiyotlar: 1 - 56 6-mavzu. Ishlab chiqarish va marketing (2 soat) Ishlab chikarish omillari va uning tarkibi. Ishlab chiqarishning va aholining turmush darajasi. Ishlab chiqarishni ko'paytirish yo'llari. Ishlab chikarishning umumiy va pirovard natijalari. Unumdorlik va resurslardan samarali foydalanish. Ishlab chiqarish miqiyoslarida tejamkorlik. Ishlab chiqarish xarajatlari. Ishlab chikarish samaradorligi. Kamayib boruvchi daromadlilik qonuni. Unumdorlikning pasayishi sabablari. Firma foydasini maksimallashtirish shartlari. Kapital mablag'lar va ularni rag'batlantirish. Mahsulotlarni ayirboshlashda marketing. Marketing tadqiqotlari. Doimiy va o'sib boruvchi talabni saqlab turishda marketing xususiyatlari. Adabiyotlar: 1 - 56 7-mavzu. Raqobatlashgan va raqobatlashmagan bozor turlari (2 soat) Bozor tushunchasi va turlari. Bozor infratuzilmasi. Erkin bozor iqtisodiyoti tizimida harakat qilish. Mukammal raqobatlashgan bozor shartlari. Oligopoliyada narx siyosati. Monopoliya mavjud bo'lganda tovarlar taklifi. Oshkora monopoliyalar. Nomoddiy aktivlar. Faoliyatning kengaytirishning ichki va tashqi yo'llari. Kompaniyalarning birlashishi. Trestlarning ijobiy va salbiy jihatlari. Trestlarga qarshi qonunlar. Adabiyotlar: 1 - 56

62

8-mavzu. Iqtisodiyotni tartibga solishda davlatning roli va iqtisodiy barqarorlik (2 soat) Iqtisodiyotda davlatning aralashuvi mexanizmi. Umumiy tovarlar va xizmatlarni ta'minlash. Daromadlarni qayta taqsimlash. Fuqorolarga beriladigan to'g'ridan-to'g'ri to'lovlar va transfertlar. Davlatning iqtisodiy richaglari. Soliq va ularning turlari. Soliqlarning amal qilish muhiti. Yashirin iqtisodiyot. Byudjet taqchilligi. Kamomadni kamaytirish to'g'risida takliflar. Amaliy faollik tsikllari. Iqtisodiy faollikni o'lchash. Ish bilan to'liq ta'minlash. Fiskal va monitar siyosat. Iqtisodiy tebranishlarning sabablari. Iqtisodiyotning barqarorlashuvi. Adabiyotlar: 1 - 56 9-mavzu. Jahon iqtisodiyoti va uning evalyutsiyasi (2 soat) Jahon xo'jaligi va uning tarkib topishi. Jahon xo'jaligi munosabatlarining ob'ekti. Xalqaro mehnat taqsimoti. Erkin savdo yo'lida to'siqlar. Eksport kvotasi. Jaxon xo'jalik hayotining globallashuvi. Xalqaro savdoning afzalliklari. Siyosiy ustunlik nazariyasi. Xalqaro ishchi kuchi migratsiyasi. Xalqaro kapital migratsiyasi. Xalqaro miqiyosda xizmatlar savdosi. Kapital va kreditlar harakati balansi. Mutlok ustunlik nazariyasi. Xekshir-Olin nazariyasi. Xalqaro savdoda cheklashlar. Xalqaro valyuta munosabatlari va valyuta tizimi. To'lov balansining tuzilishi. To'lov balansi muammolari. Adabiyotlar: 1 - 56 4. Baholash mezonlari "Amaliy iqtisodiyot" fanidan talabalar bilimini reyting tizimi asosida baholash mezoni "Amaliy iqtisodiyot" fani uchun o'quv rejadagi jami 60 soat shundan 18 soat ma'ruza, 18 soat seminar mashg'ulotlari va 24 soat mustaqil ta'lim uchun ajratilgan. O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2005 yil 30 sentyabridagi 217 sonli buyrug'i bilan tasdiqlangan Oliy ta'lim muassasalarida talabalar bilimini baholashning reyting tizimi to'g'risidagi muvaqqat nizomida ko'rsatilganidek talabalarning fan bo'yicha o'zlashtirishini baholash muntazam ravishda olib boriladi va quyidagi turlar orqali amalga oshiriladi: - Joriy baholash (J.B.) - Oraliq baholash (O.B.) - Yakuniy baholash (Ya.B.) "Amaliy iqtisodiyot" fani bo'yicha talabalarni semestr davomidagi o'zlashtirish ko'rsatkichi 100 ballik tizimda baholanadi. Ushbu 100 ball baholash turlari bo'yicha quyidagicha taqsimlanadi: Ya.B. ­ 15 ball, qolgan 85 ball esa J.B. ­ 42 ball v O.B. ­ 43 ball qilib taqsimlanadi. Talabalarning semestr davomida fan bo'yicha to'plagan umumiy bali har bir baholash turlaridan to'plangan ballar yig'indisiga teng bo'ladi.

63

"Amaliy iqtisodiyot" fanidan talabalar bilimini baholash yuqoridagi muvaqqat nizom asosida quyidagicha o'tkaziladi: J.B. da har bir mavzusi bo'yicha talabalarning bilimi va amaliy ko'nikmalarini aniqlab borish nazarda tutiladi va u seminar mashg'ulotlarda amalga oshiriladi. O.B. da fanning bir necha mavzularini qamrab olgan bo'limi yoki qismi bo'yicha nazariy mashg'ulotlar o'tib bo'lingandan so'ng, talabalarning nazariy bilimlari baholanadi va unda talabaning muyyan savolga javob berish yoki muammoni echish mahorati va qobiliyati aniqlanadi. O.B. ma'ruza darslarida amalga oshirilishi mumkin. Kichik biznes va tadbirkorlik fani bo'yicha O.B.lar 2 marta o'tkaziladi. Ya.B. og'zaki yoki test usulida o'tkaziladi. Talabalarning ballarda ifodalangan o'zlashtirishi quyidagicha baholanadi. "Amaliy iqtisodiyot" fani bo'yicha talabalarning bilimini baholashda quyidagi namunaviy mezonlar inobatga olinadi Ball 86-100 Baho A'lo Talabaning bilim darajasi Xulosa va qaror qabul qilish Ijodiy fikrlay olish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Aniq tasavvurga ega emaslik Bilmaslik

71-85

Yaxshi

55-70 0-54

Qoniqarli Qoniqarsiz

Saralash bali 55 ballni tashkil qiladi.

64

Tavsiya etilayotgan adabiyotlar ro'yxati Asosiy 1. O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.-T.: O'zbekiston, 2003 y. 2. Davlat byudjetining g'azna ijrosi to'g'risida: Qonun. 2004 yil 26 avgust. Xalq so'zi-2004. 3. Fuqarolarning jamg'arib boriladigan pensiya ta'minoti to'g'risida O'z.Res.Qonuni. Xalq so'zi-2004 y.- 230-(6 noyabr) 4. Xususiy korxona to'g'risida: Qonun. 2003 yil 1 dekabr. 5. O'zR moliyaviy qonunlari -2004y.- 1 Bankrotlik to'g'risida O'zR.Qonuni. Xalq so'zi.-2003.- 121-122.-10 iyun 6. Bozor islohotlarini chuqurlashtirish va iqtisodiyotni yanada erkinlashtirish sohasidagi ustuvor yo'nalishlar amalga oshirilishini jadallashtirish chora-tadbirlari: Farmon 2005 yil 14 iyun,O'zR. Moliyaviy qonunlari,-2005. 1-8. 7. Mikrofirmalar va kichik korxonalarni rivojlantirishni rag'batlantirish borasidagi qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida: Farmon 2005 yil 20 iyun,O'zR. Moliyaviy qonunlari.-2005 y.1-8. 8. Tashqi iqtisodiy va savdo aloqalari, xorijiy investitsiyalarni jalb etish sohasida boshqaruv tizimini takomillashtirish to'g'risida :Farmon 2005 yil 21 iyul. O'zR. Moliyaviy qonunlari.-2005-1-10. 9. To'g'ridan to'g'ri xususiy xorijiy investitsiyalarni jalb etishni rag'batlantirish borasidagi qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida: Farmon. Soliq to'lovchining Jurnali.-2005.-4 10. O'zbekiston Respublikasi hisob palatasining faoliyatini tashkil qilishni takomillashtirish to'g'risida: Farmon. 2005 yil 4 aprel. Soliq to'lovchi Jurnali.-2005 y. 11. O sovershenstvovanii mexanizma stimulirovaniya razvitiya malogo predprenimatelstva: Postonovlenie ot 11 avgusta 2005 goda.//Sobranie zakonodatelstvo RUz.-2005-32-33-249s. 12. Ipoteka kreditini berishni qo'llab quvvatlash jamg'armasi faoliyatini tashkil qilish chora-tadbirlari to'g'risida: 2005 yil 6 may.O'zR. Moliyaviy qonunlari.-2005 y. 1-7 13. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Mahsulot (ishlar, xizmatlar) ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi" to'g'risida Qarori O'zbekiston Respublikasi hukumatining qarorlari to'plami. 54-son, 1999, dekabr.- T.: O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, 2000 y. 14. «Erishilgan yutuqlarni mustahkamlab, yangi marralar sari izchil harakat qilishimiz lozim» Respublika Prezidenti I.A.Karimovning Vazirlar Mahkamasining 2005 yilda mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy yakunlari va 2006 yildagi iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishning muhim ustuvor yo'nalishlariga bag'ishlangan ma'ruzasi. Xalq so'zi, 2006 y, 11 fevral, 29. 15. Karimov I.A. «Bizning bosh maqsadimiz - jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir» T.: O'zbekiston, 2005. 96 b.

65

16. Mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to'g'risida NIZOM. 1999 yil 5 fevral. T. - 92 b. 17. Ekonomicheskaya teoriya: Uchebnik./Pod obshch.red.akad. V.I.Vidyapina, Dobrinina A.I.-M.:INFRA-2005.-672s. 18. Nureev R.M. Kurs mikroekonomiki.- M.: NORMA-Infra, 2005. - 576 s. 19. Ekonomicheskaya teoriya. Mikroekonomika-1,2: Uchebnik. Pod obshch. Red. Zaslujennogo deyatelya nauki RF, prof., d-ra ekon. Nauk. G.G.Juravlevoy.-M.: Izd.vo-torgovaya korporatsiya «Dashkov i K, 2004.- 934s. 20. Jo'raev T. Iqtisodiyot nazariyasi: (ko'rgazmali ko'llanmalar va test savollari) 1-qism.-T.:TMI, 2004.- 186b. 21. Egamberdiev E. Mikroiqtisodiyot: Darslik. - T:.TMI, 2004.- 226 b. 22. Ayvazyan S.A.. Prikladnaya statistika i osnovi ekonometriki. Uchebnik dlya vuzov.-M.: YuNITI, 2003.-1022s. 23. Tojiboeva D. Iqtisodiyot nazariyasi: Ikkinchi kitob.-T.:Sharq, 2003.-415 b. 24. Faltsman V.K. Osnovi mikroekonomiki. - M.: TEIS, 2003. ­ 310 s. 25. Robert X. Frank. Mikroekonomika i povedenie. - M.: INFRA, 2003.- 189 s. 26. Osnovi ekonomicheskoy teorii. Politekonomiya: Uchebnik pod red. d-ra ekon. nauk, prof. D.D.Moskvina. Izd. 3-e, ispravl.- M.: Editorial URSS, 2003-528 s. 27. Simkina L.G. i drugie. Mikroekonomika.- SPb.: Piter, 2003. 198 s. 28. G'ulomov S.S, Alimov R.X, Salimov B.T. Mikroiqtisodiyot: Oliy o'quv yurtlari uchun darslik .-T.: Sharq, 2001. ­ 320 b. 29. Mitskevich A.A. Sbornik zadaniy po ekonomike. - M.:VITA-PRESS, 2004.528s. 30. Pugel T.A. International Economics.-Boston: Megran-Hill, 2004.-709p. 31. Salimov B.T., Hamdamov Q.S., O'raqov N.I. Mikroiqtisodiyot: Kasb-hunar kollejlari uchun o'quv qo'llanma- T.: "Ijod dunyosi", 2003.- 256 v. 32. Rasulev M. Bozorni ijtimoiy tartiblashtirish: O'qo'v qo'llanma.-T.:TDIU, 2003.-74b. 33. Xadjson Djefri. Ekonomicheskaya teoriya i instituti: Manifest sovremennoy institutsionalnoy ekonomicheskoy teorii (Per.s ang.-M.:Delo, 2003-464s. 34. Islomov A., Ergashev E. Iqtisodiy ta'limotlar tarixi: O'quv qo'llanma.T.:O'zbekiston, 2003.-213b. 35. King P. Integrated Economic and Envirionmental Planning: Ft the subnational level in asia.-Vanila: Asian Deveiopment Bank, 2003.-271p. 36. Amaliy iqtisodiyot: kurs buyicha o'quv uslubiy majmua. T.:TDIU, 2000.-47b. 37. Amaliy iqtisodiyot: O'quv qo'llanma. Tarjimonlar I.Fozilov va boshqalar. T.: "Sharq", 1996.-224b. 38. Xakimov R. O'zbekiston Respublikasi chorvachilik mahsulotlari bozori va tarmoqda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo'nalishlari: Monografiya, TDIU,T.:-2005y.- 124 b. 39. Bastov S. Novoe v prikladnoy ekonomicheskoy nauke. Bankovskie vedomosti-2006-1. 2s. 40. Ustyujanina E.V. Ekonomika abstraktnix lits. Sobstvennost i rinok-2005.12. 7s.

66

41. Afanasev V. Metod ekonomicheskoy dvoystvennosti.//Voprosi ekonomiki2005.-8.8s. 42. Kolosov A.V. Rinochnoy mexanizm ekonomicheskix otnosheniy.//Sobstvennost i rinok 5-2005- s-2. 43. Moevskiy V. Ekonomicheskie izmereniya i fundamentalnaya teoriya. Vestnik Moskovskogo Universiteta 2005.-4. 68s. 44. Kishelman S., Andryushin S. Stabilizatsionno'y fond i ekonomicheskiy rost. Voprosi ekonomiki.-2005.-11- s.70. 45. Xubiev K. Protivorechiya ekonomicheskogo rosta. Ekonomist-2005.-8 46. Chebotorev N. Chelovecheskiy kapital neot'emlemiy faktor ekonomicheskogo rosta. Marketing-4-2005.-s.12. 47. Djovanni A. Zagadka rosta v Uzbekistane i Vashingtonskiy konsensus. Mejdunarodniy jurnal problemi teorii i praktiki upravleniya. 6-2004 48. Ismoilova Z., Asrorova Z. Bozor iqtisodiyoti sharoitida ehtiyojlar tizimining o'zgarishi. Ijtimoiy fikr-2004.4. 46b. 49. Jalilov X. Iste'mol sarflari va yalpi ichki mahsulot o'rtasidagi statistik bog'lanish. Bozor, pul va kredit.-2004-11. 59-62 b. 50. «Sobstvennost i rinok»-2005.-12. 7s. 51. Ekonomist-2005.-8-s.46. 52. Voprosi ekonomiki.-2005.-11-s.70. 54. Investitsii Respubliki Uzbekistan 2003. Statisticheskiy sbornik. ­ T.: Goskomitet RUz po statistike, 2004. ­ 86 s. 55. Promishlennost Respubliki Uzbekistan 2004. Statisticheskiy sbornik. - T.: Goskomitet RUz po statistike, 2005. - 67 s. 56. Internet saytlari: http://www.iet.ru/mipt/2/text/curs micro lect.htm Kurs Mikroekonomiki http://www.nes.ru/Acad year 2001/Micro2-rus.htm Virtual kutubxonaning elektron darsliklari va o'quv qo'llanmalari 56. R.S.Xodjaev, A.Egamberdiev, F.Q. Shoyusupova. Kichik biznesni boshqarish. TMI.2006 57.Yusupov M., Ergashxodjaeva Sh.Tadbirkorlik asoslari. T, TDIU, 2005. 58. Fattaxov A., Jumanov O. Biznesni baholash. T.: TDIU, 2005.

67

O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O'RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI TOShKENT MOLIYa INSTITUTI «Ro'yxatga olindi» . _________ "__" ___________2006 y "Tasdiqlandi O'z.R.OO'MTV" _________________________ "____"_____________2006y

KIChIK BIZNESNI BOShQARISh fanidan IShChI O'QUV DASTURI Oliy ta'limning 5340400 - «Biznes» bakalavriyat ta'lim yo'nalishi uchun

Toshkent ­ 2006

68

Tuzuvchilar:

i.f.n,prof. Xodjaev R.S. i.f.d.., prof. A.Ishmuxamedov -TDIU i.f.n., dots. Egamberdiev A. - TMI

Taqrizchilar:

i.f.d., prof. M.Mirsaidov i.f.n., prof. F.Sh.Karimov dots. B.Maxmudov i.f.n., dots. A.Nabixo'jaev O'z.R. iqtisodiyot vazirligining boshqarma boshlig'i

Mazkur dastur O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2004 yil 16 avgustdagi 199 - sonli buyrug'i hamda TMI ning 2006 yil 8 aprel 48-sonli buyrug'i asosida tayyorlangan. Kafedra yig'ilishining 2006 yil 20 may 17 - son bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Kafedra mudiri prof. R.Xodjaev Fakultet ilmiy Kengashining 2006 yil may 9 son bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Fakultet dekani dots. X.Axmadjonov IShChI O'QUV DASTURI ________________________________________ (OTM nomi) Uslubiy (ilmiy) kengashida ko'rib chiqilgan va tavsiya qilingan. 2006 yil «_____» ___________________ _ - son majlis bayoni. Kengash raisi prof. A.Vahobov

69

Kirish Respublikamizda iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish bosqichlarida kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishga alohida e'tibor berilmoqda. Chunki, kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirish davlatimiz iqtisodiy siyosatining strategik vazifalaridan biri hisoblanadi. Bugungi kunda ushbu soha nafaqat iqtisodiyotning o'sish suratlarini jadallashtirishda, balki mamlakatimiz uchun nihoyatda muhim bo'lgan ish bilan bandlik va aholi daromadlarini oshirish masalalarini hal etishda ham etakchi o'rin tutmoqda. Fanni o'qitishning maqsadi talabalarga kichik biznesning mohiyati, uning iqtisodiyotni rivojlantirishdagi o'rni va aholining ish bilan bandlik muammosini hal etishdagi roli to'g'risida nazariy va amaliy bilimlar berishdan iborat. Fanni o'qitishning asosiy vazifasi esa mamlakatimizda kichik biznesni rivojlantirishning o'ziga xos xususiyatlarini, kichik biznesning tashkiliy ­ huquqiy asoslari va uni davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash masalalarini, kichik biznes faoliyatini tashkil etish, rejalashtirish, boshqarish, uning moliyaviy faoliyati va kredit bilan ta'minlash shakllarini, kichik biznesning bank, soliq va audit bilan bo'ladigan aloqalarini, axborot bilan ta'minlash usullarini, boshqarish psixologiyasi va iqtisodiy samaradorligini oshirish yo'llarini talabalarga o'rgatishdan iboratdir. «Kichik biznesni boshqarish» fanini o'rganish natijasida talabalar kichik biznes faoliyatini rivojlantirish yo'nalishlari, kichik biznesni belgilovchi mezonlar, kichik biznesni davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash chora-tadbirlari, kichik biznesni davlat tomonidan qo'llab-quvvatlashning xorijiy mamlakatlar tajribasi, kichik biznes korxonalarini soliqqa tortish, ulardan olinadigan soliq turlari va soliq imtiyozlari, kichik biznes faoliyatining iqtisodiy samaradorligini oshirish haqida bilim va ko'nikmaga ega bo'ladilar. «Kichik biznesni boshqarish» fani Iqtisodiy nazariya, Mikroekonomika, Makroekonomika, Menejment, Marketing, Marketingni boshqarish, Kichik biznes va tadbirkorlik, Soliqlar va soliqqa tortish, Bank ishi va boshqa iqtisodiy fanlar bilan uzviy bog'liqlikda o'rganiladi.

70

1. "Kichik biznesni boshqarish" fanidan o'tiladigan mavzular va ular bo'yicha mashg'ulot turlariga ajratilgan soatlar hajmining taqsimoti

t.r

Fan mavzularining nomi

1 2 3 4 5 6

Kichik biznesning mohiyati va iqtisodiyotda tutgan o'rni Kichik biznes faoliyatini tashkil etish asoslari Kichik biznes faoliyatini boshqarish Kichik biznes korxonalarida ishlab chiqarish xarajatlarini boshqarish Kichik biznes korxonalarida baho siyosatini boshqarish Kichik biznes subektlari faoliyatida tavakkalchilikni boshqarish Kichik biznesni boshqarish psixologiyasi Kichik biznes faoliyatini rejalashtirish Kichik biznesni bank, soliq va audit bilan aloqalari Kichik biznesning moliyaviy faoliyati va kredit bilan ta'minlash shakllari Kichik biznesni axborot bilan ta'minlash Kichik biznes korxonalarida tijorat faoliyatini tashkil etish Jami:

8 8 12 8 8 12

2 2 4 2 2 4

2 2 4 2 2 4

7 8 9 10

10 12 12 12

2 4 4 4

2 4 4 4

11 12

8 12 120

2 4 36

2 4 36

71

Mustaqil ta'lim 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 48

Ma'ruza

Amaliy mashg'u lot

Jami soatlar

2. Ma'ruza mash¨ulotlari mavzulari (36 soat) 1-mavzu. Kichik biznesning mohiyati va iqtisodiyotda tutgan o'rni (2 soat) Fanining predmeti, metodi va vazifalari. Kichik biznes tushunchasi va mohiyati. Kichik biznesning asosiy belgilri. Kichik biznes ob'ektlari, sub'ektlari va shakllari. Kichik biznesning iqtisodiyotda tutgan o'rni. Bozor iqtisodiyoti jarayonida kichik biznesni rivojlantirishni davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash chora va tadbirlari. Kichik biznesni rivojlantirishda xorijiy mamlakatlar tajribasi. Adabiyotlar: 1 - 59 2-mavzu. Kichik biznes faoliyatini tashkil etish asoslari (2 soat) Kichik biznesni rivojlantirishning asosiy qoidalari. Kichik biznesning iqtisodiy tabiati. Kichik biznes sohasida mahsulot ishlab chiqarish va xizmat ko'rsatishni rivojlantirish. Kichik biznes korxonalarini tashkil etish va davlat ro'yxatidan o'tkazish tartibi. Kichik biznes korxonalarini yopish va qayta tashkil etish tartibi. Adabiyotlar: 1 - 59 3-mavzu. Kichik biznes faoliyatini boshqarish (4 soat) Kichik biznes faoliyatini boshqarishning maqsadi va vazifalari. Kichik biznes korxonalari boshqaruvining tashkiliy tuzilmalari va tuzilma bo'linmalarning o'rni va vazifasi. Kichik biznes korxonalari boshqaruv bo'g'inlarining funktsional vazifalari va ma'suliyatlari. Korxonaning kadrlar siyosati va strategiyasini aniqlash. Kichik biznes korxonalari boshqaruv tuzilmalari a'zolarining o'zaro munosabatlari. Kichik biznes faoliyati boshqaruvi samaradorligi. Adabiyotlar: 1 - 59 4-mavzu. Kichik biznes korxonalarida ishlab chiqarish xarajatlarini boshqarish (2 soat) Ishlab chiqarish xarajatlarining mohiyati tarkibi va elementlari. Kichik korxonalarning ishlab chiqarish sotish va boshqa faoliyati natijasida yuzaga keladigan xarajatlar. Mahsulotni tannarxi va uni hisoblash usullari. Mahsulot tannarxini pasaytirish yo'llari. Adabiyotlar: 1 - 59

5-mavzu. Kichik biznes korxonalarida baho siyosatini boshqarish (2 soat)

72

Bahoning mohiyati va unga ta'sir etuvchi omillar. Bahoning vazifalari. Mahsulot bahosining shakllanishiga ta'sir etuvchi omillar. Bozor konyunkturasi va raqobat muhiti. Mahsulotni ishlab chiqarish xarajatlari tannarxi va foyda me'yori. Bahoning turlari. Baholarni davlat tomonidan tartibga solib turilishi. Korxona mahsulotiga baho belgilash bosqichlari va foydani maksimallashtirish. Raqobatchilar bahosini tahlil etish va bahoni belgilash usullari. Adabiyotlar: 1 - 59 6-mavzu. Kichik biznes subektlari faoliyatida tavakkalchilikni boshqarish (4 soat) Tavakkalchilik tushunchasi, turlari va uni boshqarish. Tavakkalchilikni baholash usullari. Tavakkalchilikni kamaytirish yo'llari. Adabiyotlar: 1 - 59 7- mavzu. Kichik biznesni boshqarish psixologiyasi (2 soat) Tadbirkor rahbar etikasi. Tadbirkor rahbarning etika kodeksi. Tadbirkor rahbar faoliyatining ruhiy-psixologik hususiyatlari. Tadbirkorlik aloqalarida subordinatsiya. Ish kontraktlarini tashkil qilish. Ish protokoli va hisoboti. Tadbirkor rahbarning nutq madaniyati va uning ruhiy-psixologik hususiyatlari. Tadbirkor rahbar va xodimlar o'rtasidagi munosabatlar. Tadbirkor rahbar faoliyatida mojaroli holatlar va ularni hal etish usullari. Adabiyotlar: 1 - 59 7-mavzu. Kichik biznes bozor va raqobat tizimida (2 soat) Bozorda biznes sohasi sifatida. Bozor tushunchasi, uning o'rni va roli. Bozorning funktsiyalari va uning turlari. Bozor iqtisodiyotining belgilari va turlari. Bozor iqtisodiyotiga o'tishning o'ziga xos yo'llari. Biznes tizimida raqobat. Raqobat tushunchasi, turlari, vositalari va raqobat bosqichlari. Raqobatchilik muhitini yaratish. Adabiyotlar: 1 - 59

73

8-mavzu. Kichik biznes faoliyatini rejalashtirish (4 soat) Kichik biznes faoliyatini rejalashtirishning maqsadi va vazifalari. Rejalashtirishni asosiy elementlari. Biznes-rejaning mohiyati, mazmuni va tuzish zaruriyati, ahamiyati. Biznes-rejani bajarilishini nazorat qilish. Kichik biznes faoliyatini rejalashtirishni takomillashtirish. Kichik biznes faoliyatini iqtisodiy tahlil qilishning maqsadi va vazifalari. Kichik biznes korxonalarining moliyaviy faoliyati tahlili. Kichik biznes korxonalari faoliyati samaradorligini oshirish. Adabiyotlar: 1 - 59 9-mavzu. Kichik biznesni bank, soliq va audit bilan aloqalari (4 soat) O'zbekistonning bank tizimi. Bank - kredit sohasidagi o'zgarishlar. Banklarning asosiy operatsiyalari. Kichik biznesni rivojlantirishda banklarning roli. Banklardan kredit berish tartibi. Kichik biznes korxonalaridan olinadigan soliq turlari. Kichik biznes korxonalaridan soliq olish qoidalari va soliq imtiyozlari. Kichik biznes korxonalarida audit va auditorlik taftishini o'tkazish. Adabiyotlar: 1 - 59 10-mavzu. Kichik biznesning moliyaviy faoliyati va kredit bilan ta'minlash shakllari (4 soat) Kichik biznes korxonalarining moliyaviy faoliyati. Moliyaviy bozor tushunchasi, funktsiyasi, ishtirok etuvchi shaxslari. Korxonalar faoliyatining moliyaviy natijlarini ifodalovchi ko'rsatkichlar. Kichik biznesda moliyaviy rejalashtirish tizimi va unda foydalanish bosqichlari. Kichik biznesni kredit bilan ta'minlash shakllari. Kredit turlari. Kichik biznesni kredit bilan ta'minlashni takomillashtirish yo'llari. Kichik biznesni moliyalashtirishning boshqa manbalari va ulardan samarali foydalanish. Adabiyotlar: 1 - 59 11-mavzu. Kichik biznesni axborot bilan ta'minlash (2 soat) Kichik biznesda axborotning ahamiyati. Kichik biznesni axborot bilan ta'minlashni tashkil etish. Axborot jarayonlari. Axborot turlari. Kichik biznesning axborot tizimi. Kichik biznesni axborot bilan ta'minlanishini takomillashtirish yo'llari. Adabiyotlar: 1 - 59

74

12-mavzu. Kichik biznes korxonalarida tijorat faoliyatini tashkil etish (4 soat) Kichik biznesda tijorat faoliyatining mohiyati va mazmuni. Tovar taminotchilarini o'rganish va tovar assortimentini tanlash. Tijorat bitimlari turlari. Tijorat bitimlarini tuzish usullari va rasmiylashtirish tartibi. Mol etkazib berish, oldisotdi, reklama, vositachilik xizmati ko'rsatish bo'yicha shartnomalar va ularga qo'yiladigan asosiy talablar. Xo'jalik tortishuvlarini hal etish. Xo'jalik sudlari. Sotuvchi va xaridorlarning xuquqlari va bitim tuzishdagi kafolatlari. Adabiyotlar: 1 - 59 3. Amaliy va seminar mashg'ulotlari mavzusi (36 soat) 1-mavzu. Kichik biznesning mohiyati va iqtisodiyotda tutgan o'rni Fanining predmeti, metodi va vazifalari. Biznes - bozor iqtisodiyotining metodologik asosi. Kichik biznes tushunchasi va mohiyati. Kichik biznesning asosiy belgilari. Kichik biznesning iqtisodiyotda tutgan o'rni. Kichik biznesning afzalliklari va kamchiliklari. Kichik biznesni rivojlantirishga ta'sir etuvchi omillar. Kichik biznes ob'ektlari, sub'ektlari va shakllari. Iqtisodiyotni erkinlashtirish sharoitida kichik biznesni rivojlantirishni davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash chora va tadbirlari. Kichik biznesni rivojlantirishda xorijiy mamlakatlar tajribasi. Adabiyotlar: 1 - 59 2-mavzu. Kichik biznes faoliyatini tashkil etish asoslari (2 soat) Kichik biznesni rivojlantirishning asosiy qoidalari. Kichik biznesning iqtisodiy tabiati. Kichik biznes sohasida mahsulot ishlab chiqarish va xizmat ko'rsatishni rivojlantirish. Kichik biznes korxonalarini tashkil etish va davlat ro'yxatdan o'tkazish tartibi. Kichik biznes korxonalarini bank, soliq va moliya muassasalaridan ro'yxatdan o'tkazish uchun zarur hujjatlar va ularning mazmuni. Kichik biznes korxonalarining bankrotliligi. Kichik biznesni davlat tomonidan moliyaviy qo'llab quvvatlash. Kichik biznes korxonalarini yopish va qayta tashkil etish tartibi. Kichik biznes korxonalariga litsenziya (ruxsatnoma) berish tartibi. Kichik biznes korxonalariga litsenziya beruvchi tashkilotlar. Litsenziya berish muddatlari. Litsenziyani bekor qilish. Adabiyotlar: 1 - 59

75

3-mavzu. Kichik biznes faoliyatini boshqarish (4 soat) Kichik biznes faoliyatini boshqarishning maqsadi va vazifalari. Kichik biznes korxonalari boshqaruvining tashkiliy tuzilmalari. Boshqarish strategiyasi. Kichik biznes korxonalari boshqaruvining tashkiliy tuzilmasida bo'linmalarning o'rni va vazifasi. Kichik biznes korxonalari boshqaruv bo'g'inlarining funktsional vazifalari va mas'uliyatlari. Korxonaning kadrlar siyosati va strategiyasini aniqlash. Kichik biznes korxonalari boshqaruv tuzilmalarining tashkiliy turlari. Chiziqli boshqarish. Chiziqli - funktsional boshqarish. Dasturli boshqarish. Matritsali boshqarish. Kichik biznes korxonalari boshqaruv tuzilmalari a'zolarining o'zaro munosabatlari. Kichik biznes faoliyati boshqaruvi samaradorligi. Adabiyotlar: 1 - 59 4-mavzu. Kichik biznes korxonalarida ishlab chiqarish xarajatlarini boshqarish (2 soat) Ishlab chiqarish xarajatlarining mohiyati tarkibi va elementlari. Kichik korxonalarning ishlab chiqarish sotish va boshqa faoliyati natijasida yuzaga keladigan xarajatlar. Ishlab chiqarish xarajatlari. No ishlab ishlab chiqarish xarajatlari. Ichki xarajatlar. Tashqi xarajatlar. Doimiy xarajatlar. O'zgaruvchan xarajatlar. Bevosita xarajatlar. Bilvosita xarajatlar. Mahsulot tannarxiga kiritiladigan xarajatlar. Davr xarajatlari. Moliyaviy faoliyat bo'yicha xarajatlar. Favqulotda zararlar. Mahsulotni tannarxi va uni hisoblash usullari. Mahsulot tannarxini pasaytirish yo'llari. Adabiyotlar: 1 - 59 5-mavzu. Kichik biznes korxonalarida baho siyosatini boshqarish (2 soat) Bahoni mohiyati va unga ta'sir etuvchi omillar. Bahoning vazifalari. O'lchash vazifasi. Tartibga solish. Taqsimot vazifasi. Nazorat vazifasi. Rag'batlantirish vazifasi. Mahsulot bahosining shakllanishiga ta'sir etuvchi omillar. Mahsulotga bo'lgan talab darajasi. Bozordagi taklif darajasi. Bozor konyunkturasi va raqobat muhiti. Mahsulotni ishlab chiqarish xarajatlari, tannarxi va foyda me'yori. Taklif etilayotgan mahsulotni sifati dizayni va foydalilik darajasi. Baholarni davlat tomonidan tartibga solib turilishi. Bahoning turlari va ularning turlari. Ishlab chiqarish bahosi. Ulgirji baho. Chakana baho. Xarid baholari. Erkin baholar. Tartibga solinadigan baholar. Qat'iy o'rnatiladigan baholar. Kafolatlangan baholar. Bazis baho. Ma'lumot beradigan baholar. Preyskurant baholar. Taqqoslama baholar. Doimiy baholar. Joriy baholar. Mavsumiy baholar. O'zgaruvchan baholar. Shartnoma baholar va boshqalar. Korxona mahsulotiga baho belgilash bosqichlari. Foydani maksimallashtirish. Mahsulotga bo'lgan talabni aniqlash. Ishlab chiqarish xarajatlarini tahlil etish. Raqobatchilar bahosini tahlil etish bahoni belgilash usullarini tanlash. Psixologik baho belgilash. Raqobatchilarga nisbatan past baho belgilash. Raqobatchilarga nisbatan yuqori baho belgilash.

76

Adabiyotlar: 1 - 59 6-mavzu. Kichik biznes subektlari faoliyatida tavakkalchilikni boshqarish (4 soat) Tavakkalchilik tushunchasi va uni boshqarish. Tavakkalchilik turlari. Tabiiy jarayonlar bilan bog'liq tavakkalchilik. Ishlab chiqarishga oid tavakkalchilik. Ishlab chiqarishga oid tavakkalchilik. Mahsulotlarni saqlash va tashishga oid tavakkalchilik. Tijorat faoliyatiga oid tavakkalchilik. Moliyaviy faoliyatga oid tavakkalchilik. Tavakkalchilikni baholash usullari. Statistik usul. Ekspert usuli. Analitik usul. Kombinatsiyalashtirilgan usul. Tavakkalchilikni kamaytirish yo'llari. Tavakkalchilikni paydo bo'lishidan qochish. Tavakkalchilikni ta'sirini kamaytirish. Tavakkalchilikni taqsimlash yoki birlashtirish. Adabiyotlar: 1 - 59 7- mavzu. Kichik biznesni boshqarish psixologiyasi (2 soat) Tadbirkor rahbar etikasi. Tadbirkor rahbarning etika kodeksi. O'ziga jalb qilish imidji. Tadbirkor rahbar faoliyatining ruhiy-psixologik hususiyatlari. Tadbirkor rahbar etiketi. Suxbatlashish, tanishish hamda so'rashish normasi. Tadbirkorlik aloqalarida subordinatsiya. Ish kontraktlarini tashkil qilish. Ish suhbatlarini olib borish. Ish qog'ozlarini yozish. Telefonda gaplashish madaniyati. Ish protokoli va hisoboti. Tadbirkor rahbarning nutq madaniyati va uning ruhiy-psixologik hususiyatlari. Tadbirkor rahbarning tashqi ko'rinishi va o'zini tutishi. Tadbirkor rahbar va xodimlar o'rtasidagi munosabatlar. Tadbirkor rahbar faoliyatida mojaroli holatlar va ularni hal etish usullari. Adabiyotlar: 1 - 59 7-mavzu. Kichik biznes bozor va raqobat tizimida (2 soat) Bozorda biznes sohasi sifatida. Bozor tushunchasi, uning o'rni va roli. Bozorning funktsiyalari. Bozorning turlari. Erkin va monopollashgan bozor. Bozor iqtisodiyotining belgilari va turlari. Bozor iqtisodiyotiga o'tish. Bozor islohotlari. O'zbekistonning bozor iqtisodiyotiga o'tishining o'ziga xos yo'li. O'zbekistonda bozor islohotlarining bosqichlari. Biznes tizimida raqobat. Raqobat tushunchasi. Raqobat turlari. Raqobat vositalari. Raqobat bosqichlari. Raqobat strategiyasi. Iqtisodiyot ishtirokchilarining tabaqalashuvi. Raqobatchilik muhitini yaratish. Adabiyotlar: 1 - 59 8-mavzu. Kichik biznes faoliyatini rejalashtirish (4 soat) Kichik biznes faoliyatini rejalashtirishning maqsadi va vazifalari. Rejalashtirishni asosiy elementlari. Biznes-rejaning mohiyati, mazmuni va tuzish zaruriyati. Biznes-rejaning asosiy bo'limlari. Kichik biznesni rivojlantirishda biznesrejaning ahamiyati. Biznes-rejani bajarilishini nazorat kilish. Kichik biznes

77

faoliyatini rejalashtirish bosqichlari va turlari. Kichik biznes faoliyatini rejalashtirishni takomillashtirish. Kichik biznes faoliyatini iqtisodiy tahlil qilishning maqsadi va vazifalari. Kichik biznes faoliyatini sistematik va kompleks tahlil kilish. Kichik biznes korxonalari faoliyatini operativ va strategik tahlil qilish. Kichik biznes korxonalarining ishlab chiqarish va muomala xarajatlari tahlili. Kichik biznes korxonalarining moliyaviy faoliyati tahlili. Kichik biznes korxonalari faoliyati samaradorligi tahlili. Adabiyotlar: 1 - 59 9-mavzu. Kichik biznesni bank, soliq va audit bilan aloqalari (4 soat) O'zbekistonning bank tizimi. Bank - kredit sohasidagi o'zgarishlar. Banklarning asosiy operatsiyalari. Kichik biznesni rivojlantirishda banklarning roli. Banklardan kredit berish tartibi. Soliq tizimi. Soliq siyosati. Soliqqa tortish ob'ekti va bazasi. Kichik biznes korxonalarini soliqqa tortish. Kichik biznes korxonalaridan olinadigan soliq turlari. Kichik biznes korxonalaridan soliq olish qoidalari va soliq imtiyozlari. Kichik biznes korxonalarida audit va auditorlik taftishini o'tkazish. Auditorlarning xuquqlari va burchlari. Adabiyotlar: 1 - 59 10-mavzu. Kichik biznesning moliyaviy faoliyati va kredit bilan ta'minlash shakllari (4 soat) Kichik biznes korxonalarining moliyaviy faoliyati. Moliyaviy bozor tushunchasi, funktsiyasi, ishtirok etuvchi shaxslari. Inflyatsiya. Korxonalar faoliyatining moliyaviy natijlarini ifodalovchi ko'rsatkichlar. Kichik biznes korxonalarining asosiy moliyaviy hujjatlari. Balans. Kichik korxona moliyasini tahlil qilish. Moliyaviy tahlilning turlari va ularni o'tkazish usullari. Moliyaviy koeffitsentlar va ko'rsatkichlar. Kichik biznesda moliyaviy rejalashtirishning mohiyati, maqsadi, vazifalari va tamoyillari. Kichik biznesda moliyaviy rejalashtirish tizimi va unda foydalanish bosqichlari. Kichik biznesda moliyaviy rejalashtirishning asosiy ko'rsatkichlari va uslublari. Kichik biznesni moliyalashtirish manbalari. Kichik biznesni kredit bilan ta'minlash shakllari. Kredit turlari. Tijorat krediti, bank krediti, bank ssudasi, iste'molchi kredit, mikro - kredit, xalqaro kredit. Kichik biznesni kredit bilan ta'minlashni takomillashtirish yo'llari. Kichik biznesni moliyalashtirishning boshqa manbalari va ulardan samarali foydalanish. Adabiyotlar: 1 - 59

78

11-mavzu. Kichik biznesni axborot bilan ta'minlash (2 soat) Kichik biznesda axborotning ahamiyati. Kichik biznesni axborot bilan ta'minlashni tashkil etish. Axborot - biznesning fundamenti. Axborot jarayonlari. Axborot turlari. Kichik biznesning axborot tizimi. Kichik biznesni axborot bilan ta'minlashning kompyuter sistemasi. Kichik biznesni axborot bilan ta'minlanishini takomillashtirish yo'llari. Adabiyotlar: 1 - 59 12-mavzu. Kichik biznes korxonalarida tijorat faoliyatini tashkil etish (4 soat) Kichik biznesda tijorat faoliyatining mohiyati va mazmuni. Tovar taminotchilarini o'rganish va tovar assortimentini tanlash. Tijorat bitimlari. Tijorat bitimlari turlari. Tijorat bitimlarini tuzish usullari va rasmiylashtirish tartibi. Mol etkazib berish, oldi-sotdi, reklama, vositachilik xizmati ko'rsatish bo'yicha shartnomalar va ularga qo'yiladigan asosiy talablar. Xo'jalik tortishuvlarini xal etish. Xo'jalik sudlari. Sotuvchi va xaridorlarning xuquqlari va bitim tuzishdagi kafolatlari. Adabiyotlar: 1 - 59 4. Baholash mezonlari «Kichik biznesni boshqarish» fanidan talabalar bilimini reyting tizimi asosida baholash mezoni «Kichik biznesni boshqarish» fani uchun o'quv rejadagi jami 120 soat shundan 36 soat ma'ruza, 36 soat seminar mashg'ulotlari va 48 soat mustaqil ta'lim uchun ajratilgan. O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2005 yil 30 sentyabridagi 217-sonli buyrug'i bilan tasdiqlangan Oliy ta'lim muassasalarida talabalar bilimini baholashning reyting tizimi to'g'risidagi muvaqqat nizomida ko'rsatilganidek talabalarning fan bo'yicha o'zlashtirishini baholash muntazam ravishda olib boriladi va quyidagi turlar orqali amalga oshiriladi: - Joriy baholash (J.B.) - Oraliq baholash (O.B.) - Yakuniy baholash (Ya.B.) «Kichik biznesni boshqarish» fani bo'yicha talabalarni semestr davomidagi o'zlashtirish ko'rsatkichi 100 ballik tizimda baholanadi. Ushbu 100 ball baholash turlari bo'yicha quyidagicha taqsimlanadi: Ya.B. ­ 15 ball, qolgan 85 ball esa J.B. ­ 42 ball v O.B. ­ 43 ball qilib taqsimlanadi. Talabalarning semestr davomida fan bo'yicha to'plagan umumiy bali har bir baholash turlaridan to'plangan ballar yig'indisiga teng bo'ladi. «Kichik biznesni boshqarish» fanidan talabalar bilimini baholash yuqoridagi muvaqqat nizom asosida quyidagicha o'tkaziladi:

79

J.B. da har bir mavzusi bo'yicha talabalarning bilimi va amaliy ko'nikmalarini aniqlab borish nazarda tutiladi va u seminar mashg'ulotlarda amalga oshiriladi. O.B. da fanning bir necha mavzularini qamrab olgan bo'limi yoki qismi bo'yicha nazariy mashg'ulotlar o'tib bo'lingandan so'ng, talabalarning nazariy bilimlari baholanadi va unda talabaning muyyan savolga javob berish yoki muammoni echish mahorati va qobiliyati aniqlanadi. O.B. ma'ruza darslarida amalga oshirilishi mumkin. Kichik biznes va tadbirkorlik fani bo'yicha O.B.lar 2 marta o'tkaziladi. Ya.B. og'zaki yoki test usulida o'tkaziladi. Talabalarning ballarda ifodalangan o'zlashtirishi quyidagicha baholanadi. «Kichik biznesni boshqarish» fani bo'yicha talabalarning bilimini baholashda quyidagi namunaviy mezonlar inobatga olinadi Ball 86-100 Baho A'lo Talabaning bilim darajasi Xulosa va qaror qabul qilish Ijodiy fikrlay olish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Aniq tasavvurga ega emaslik Bilmaslik

71-85

Yaxshi

55-70 0-54

Qoniqarli Qoniqarsiz

Saralash bali 55 ballni tashkil qiladi.

80

Tavsiya etilayotgan adabiyotlar ro'yxati Asosiy 1.O'zbekiston Respublikasi Qonunlari 1.O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. - T. O'zbekiston, 2003, 36 b. 2."Tadbirkorlik va tadbirkorlik faoliyati erkinligini kafolatlari to'g'risida"gi O'zbekiston Respublikasining Qonuni. 2000 yil 25 may. 3."Kooperatsiya to'g'risida"gi O'zbekiston Respublikasi Qonuni. 1991 yil 14 iyunda qabul qilingan, 1998 yil 29 avgustda va 1998 yil 18 deabrda o'zgartirish va qo'shimchalar kiritilgan. 4."O'zbekiston Respublikasida korxonalar to'g'risid"gi O'zbekiston Respublikasining Qonuni, 1991 yil 15 fevralda qabul qilingan, 1993 yil 7 mayda va 1994 yil 23 sentiyabrda o'zgartirish va qo'shimchalar kiritilagan. 5."O'zbekiston Respublikasida mulkchilik to'g'risida"gi O'zbekiston Respublikasining Qonuni. 1990 yil 31 oktiyabrda qabul qilingan, 1993 yil 7 martda va 1994 yil 23 sentiyabrda o'zgarish va qo'shimchalar kiritilgan. 6."Kichik va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishni rag'batlantirish to'g'risida"gi O'zbekiston Respublikasining Qonuni. 1995 yil 21 dekabr. 2.O'zbekiston Respublikasi Prezidentiring Farmonlari, qarorlari 7. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. "To'g'ridan to'g'ri xorijiy investitsiyalarni jalb etishni rag'batlantirish borasidagi qo'shimcha chora­ tadbirlari to'g'risida"gi 2005 yil 11 aprel. 8.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. "Bozor islohotlarini chuqurlashtirish va iqtisodiyotini erkinlashtirish sohasidagi ustuvor yo'nalishlar amalga oshirilishini jadallashtirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi 2005 yil 14 iyun. 9. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. "Tadbirkorlik sub'ektlarini huquqiy himoya qilish tizimini yanada takomillashtirish chora tadbirlari to'g'risida"gi 2005 yil 14 iyun. 10.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. "Mikrofirmalar va kichik korxonalarni rivojlantirishni rag'batlantirish borasidagi qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi 2005 yil 20 iyun. 11. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. "Tadbirkorlik sub'ektlarini tekshirishni yanada qisqartirish va uning tizimini takomillashtirish chora tadbirlari to'g'risida"gi 2005 yil 5 oktyabr. 12 O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. "Yirik sanoat korxonalari bilan kasanachilikni rivojlantirish asosidagi ishlab chiqarish va xizmatlar o'rtasida kooperatsiyani kengaytirishni rag'batlantirish chora tadbirlari to'g'risida"gi 2006 yil 5 yanvar. 13.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 11.04.2005 y. PF 3594-sonli «To'g'ridanto'g'ri xususiy xorijiy investitsiyalarni jalb etishni rag'batlantirish borasidagi qo'shimchalar chora-tadbirlari to'g'risida» gi Farmoni 14.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 14.06.2005 y. PF 3618-sonli «Bozor islohotlarini chuqurlashtirish va iqtisodiyatni yanada erkinlashtirish sohasidagi ustuvor yo'nalishlar amalga oshirilishini jadallashtirish chora-tadbirlari to'g'risida» gi Farmoni

81

15.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 14.06.2005 y. PF 3619-sonli «Tadbirkorlik sub'ektlarini huquqiy himoya qilish tizimini yanada takomillashtirish choratadbirlari to'g'risida» gi Farmoni 16.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 15.06.2005 y. PQ 100-sonli «Tadbirkorlik sub'ektlaritomonidan taqdim etiladigan hisobot tizimini takomillashtirish va uni noqonuniy talab etganlik uchun javobgarlikni kuchaytirish to'g'risida» gi Qarori 17.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 20.06.2005 y. PF 3620-sonli «Mikrofirmalar va kichik korxonalarni rivojlantirishni rag'batlantirish borasidagi qo'shimchalar choratadbirlari to'g'risida» gi Farmoni 18.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 24.06.2005 y. PF 3622-sonli «Tadbirkorlik sub'ektlarining xo'jalik sohasidagi huquqbuzarliklari uchun moliyaviy javobgarligini erkinlashtirish to'g'risida» gi Farmoni 19.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining «Shaxsiy yordamchi, dehqon va fermer xo'jaliklarida chorva mollarini ko'paytirishni rag'batlantirish chora-tadbirlari to'g'risida» gi Qarori. 29.03.2006 y. 20. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "Tadbirkorlik faoliyati yuritish uchun ruxsatnoma turlarini qisqartirish va ularni berish tartib - qoidalarini soddalashtirish to'g'risida"gi qarori. 2005 yil 21 sentyabr. 21. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "2005 yilda ijtimoiy iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2006 yilda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishning eng muxim ustuvor yo'nalishlari to'g'risida" qarori. 2006 yil 10 fevral. "Xalq so'zi" gazetasi, 2006 yil 11 fevral. 22.O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Bozorni iste'mol tovarlari bilan to'ldirishni rag'batlantirish hamda ishlab chiqaruvchilar va savdo tashkilotlarining o'zaro munosabatlarini takomillashtirish chora - tadbirlari to'g'risida"gi qarori. 2002 yil 13 noyabr. 24. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Tijorat faoliyati uchun mo'ljallangan tovarlarni olib keluvchi jismoniy shaxslarni ro'yxatdan o'tkazishni tartibga solish chora - tadbirlari to'g'risida"gi 2004 yil 12 avgustdagi 387 - sonli qarori. 25.Karimov. I.A. Mamlakatimiz taraqqiyotining qonuniy asoslariini mustahkamlash faoliyatimiz mezoni bo'lishi darkor. «Xalq so'zi» gazetasi, 2006 yil 25 fevral. 26.Karimov I.A. Erishilgan yutuqlarni mustahkamlab, yangi marralar sari izchil harakat qilishimiz lozim. «Xalq so'zi» gazetasi, 2006 yil 11 fevral. 27.Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz­jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir. - T.: O'zbekiston, 2005, 92 b. 28.Karimov I.A. Inson, uning xuquqi va erkinliklari xamda manfatlari ­ eng oliy qadriyat. "Xalq so'zi" gazetasi, 2005 yil 8 dekabr. 29. Karimov I.A. O'zbekiston demokratik taraqqiyotning yangi bosqichida -T.: O'zbekiston, 2005. 30.Karimov I.A. Islohotlar strategiyasi ­ mamlakatimiz iqtisodiy salohiyatini yuksaltirishdir. "Xalq so'zi" gazetasi, 2003 yil 18 fevral.

82

31.«O'zbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasining xorijiy mamlakatlardagi vakolatxonalarini tashkil etish to'g'risida»gi O'zbekiston Respublikasi me'yoriy hujjatlar to'plami, - T., 2005. 32.«O'zbekiston Respublikasining xo'jalik yurituvchi sub'ektlari tomonidan xorijiy mamlakatlardagi ular tashkil etgan savdo uylari, vakolatxonalar, korxonalar orqali, shuningdek, O'zbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasining xorijiy mamlakatlardagi savdo-investitsiya uylari orqali olib chiqilayotgan tovarlarni bojxonada rasmiylashtirish tartibi to'g'risidagi nizomni tasdiqlash xaqida»gi O'zbekiston Respublikasi me'yoriy hujjatlar to'plami, - T., 2005. 33.Biznes v 2004 godu. Regulirovanie predprinimatelskoy deyatelnosti. - M.: Ves Mir, 2004, 34.Egerev I.A. Stoimost biznesa: Iskusstvo upravleniya. M.: Delo, 2003. 35.Eremenko A. Razrabotka biznes - prilojeniy v Microsoft Business solutions Alapta versii.3.0 Fleksey Ermeneko, Ruslan Shashkov. M.: Alpina Biznes Buks, 2005. 36.Kembell K. Venchurniy biznes: novie podxodi per. s angl. M.: Alpina Biznes Buks, 2004. 37.Maliy biznes. Organizatsiya, ekonomika, upravlenie. Pod red. Prof. V.Ya. Gorofinklya, prof. V.Ya. Gorfinkelya, V.A. Shvandara. - 2e izd., prereb. I dop. - M.: YuNITI ­ DANA, 2003. 38.Morel D. Kak delat prognozi v biznese. O rukovodstvo dlya predprinimeteley Perevod s angl. M.: NIPPO, 2004. 39.Osnovi biznesa. ­ M.: Market DS, 2003. 40.Petrunin Yu.Yu., Borisov V.K. Etika biznesa.- 3 - e izd., pererab. I dop. M.: Delo, 2004. 40.Proscheti v mejdunarodnom biznese.: Izdetelskiy dom "Vilyams", 2004. 41.Sborniki biznes ­ planov: S rekomendatsiyami i kommentariyami. Pod red. d. e.n., prof. V.M. Popova i d. e.n. S.I. Lyapunova.- 5-e izd., pererab. M.: KNORUS, 2004. 42.O'zbekistonda biznes keyslar: O'zbekiston Respublikasidagi biznes ta'limotida «Keys-stadi» uslubining qo'llanilishi. Mualliflar guruhi. ­ T.: Akademiya, 2006. 645 b. 43.Golish L.V. Vvedenie v texnologizatsiyu obucheniya v ekonomicheskom vuze Uchebnie materiali seminara treninga. T.: TGEU, 2006. Kniga 2. 44.Berkinov B.B.Aynaulov M.A. Kichik tadbirkorlik korxonalarining yirik korxonalar bilan ishlab chiqish kooperatsiyasi. T., 2005. 45.Bekmurodov A.Sh., Sattorov S. To'raev J., Soliev K., Ro'ziev S. O'zbekiston iqtisodiyotini liberallashtirish yillarida, 3 ­ qism. Kichik biznes va tadbirkorlik rivoji ­ davr talabi, T.: TDIU, 2005. 46.Nazarova F.M. Obrazovatelnoya texnologiya po uchebnomu predmetu «Lizingovie operatsii». Iz serii «Texnologii obucheniya v ekonomicheskom obrazovanii». Kn. IV, T.: TGEU, 2005 47.Samadov A.N. "Kichik biznesni boshqarish" fanidan ma'ruzalar matni. ­ T.: TDIU, 2005

83

48. Qosimova M.S., Xodiev B.Yu., Samadov A.N., Muxitdinova U.S. Kichik biznesni boshqarish. T.: O'qituvchi, 2003. 49.O'zbekiston-Qozog'iston: Xamkorlikning yangi bosqichi. Biznes forum.2021 mart.2006 yil. Fidokor gazetasi. 50.Qodirov M. Iqtisodiy saloxiyat ifodasi. Soliq to'lovchining jurnali, 4, 2005. 51.Fayziev A. Kichik tadbirkorlik sub'ektlari uchun imtiyozlar. Soliq to'lovchining jurnali, 8, 2005. 52.Promishlennost Respubliki Uzbekistan 2004: statisticheskiy sbornik. T.: Goskomitet Respubliki Uzbekistan po statistike, 2005. 53.O'zbekiston Respublikasining 2004 yildagi ijtimoiy iqtisodiyot rivojlanishi bo'yicha yakunlari. T.: O'zbekiston Respublikasi Davlat statistika davlat qo'mitasi, 2005. 54.Internet veb - saytlari www.rambler. ru yandex.ru www.aport.ru atrus.ru. www.list.ru www.ru www.katalog.7st.ru.maket.phtml http://www.ced.bg/eng/projects/project12/publication/book.htm http://www.unece.org/sme/cjnfrm01.htm www. piter.com. http://www.ced.bg/eng/project/project12/publication/book/pdf www.unece.org/indust/sme/proba/ht 55.Virtual kutubxonaning elektron darsliklari va o'quv qo'llanmalari 56. R.S.Xodjaev, A.Egamberdiev, F.Q. Shoyusupova. Kichik biznesni boshqarish. TMI.2006 57.Yusupov M., Ergashxodjaeva Sh.Tadbirkorlik asoslari. T, TDIU, 2005. 58. Fattaxov A., Jumanov O. Biznesni baholash. T.: TDIU, 2005.

84

O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O'RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI TOShKENT MOLIYa INSTITUTI «Ro'yxatga olindi» . _________ "__" ___________2006 y "Tasdiqlandi O'z.R.OO'MTV" _________________________ "____"_____________2006y

BIZNES ASOSLARI fanidan IShChI O'QUV DASTURI Oliy ta'limning 5340400 - «Biznes» bakalavriyat ta'lim yo'nalishi uchun

Toshkent ­ 2006

85

Tuzuvchilar:

i.f.n,prof. Xodjaev R.S. i.f.d.., prof. A.Ishmuxamedov -TDIU i.f.n., dots. Egamberdiev A. - TMI

Taqrizchilar:

i.f.d., prof. M.Mirsaidov i.f.n., prof. F.Sh.Karimov dots. B.Maxmudov i.f.n., dots. A.Nabixo'jaev O'z.R. iqtisodiyot vazirligining boshqarma boshlig'i

Mazkur dastur O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2004 yil 16 avgustdagi 199 - sonli buyrug'i hamda TMI ning 2006 yil 8 aprel 48-sonli buyrug'i asosida tayyorlangan. Kafedra yig'ilishining 2006 yil 20 may 17 - son bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Kafedra mudiri prof. R.Xodjaev Fakultet ilmiy Kengashining 2006 yil may 9 son bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Fakultet dekani dots. X.Axmadjonov IShChI O'QUV DASTURI ________________________________________ (OTM nomi) Uslubiy (ilmiy) kengashida ko'rib chiqilgan va tavsiya qilingan. 2006 yil «_____» ___________________ _ - son majlis bayoni. Kengash raisi prof. A.Vahobov

86

Kirish Respublikamiz iqtisodiyotini yanada erkinlashtirish va iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish borasida ro'y berayotgan o'zgarishlar biznes faoliyatini tashkil etish va uni boshqarishga yangicha yondoshuvni talab etmoqda. Bu esa biznes yo'nalishi bo'yicha kadrlarni tayyorlashda Biznes asoslari fanining ahamiyati nihoyatda dolzarb ekanligini ko'rsatmoqda. Bozor iqtisodiyoti munosabatlariga o'tish korxonalar faoliyatida keskin o'zgarishlarga olib keldi. Ushbu korxonalarni xususiylashtirish, mulklarni davlat tassarufidan chiqarish, mulkchilik shakllarini takomillashtirish va kichik korxonalarni tashkil qilish ularda biznes faoliyatini olib borish imkoniyatlarini rivojlantirishning asosiy maqsadi - iqtisodiy maqsad bo'lib, buning natijasida ishlab chiqarishning samaradorligini oshirish, foydani maksimallashtirish, yangi bozorlarni egallashdan iborat hisoblanadi. Fanni o'qitishning maqsadi - mamlakatimiz iqtisodiyotini erkinlashtirish va iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish xamda iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitlarida xo'jalik yurituvchi sub'ektlarda biznes faoliyatini to'g'ri tashkil etish, boshqarish va uni rivojlantirishdan iborat. Fanning asosiy vazifasi bo'lib, talabalarga biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyati bilan shug'ullanishlari biznesni boshqarishdagi dastlabki nazariy tushunchalar, tasavvurlar va kunikmalarni rivojlantirish hisoblanadi. Hamda biznes asoslari fanining nazariy jihatlarini kengroq yoritib berishga qaratiladi. Ushbu vazifalaridan kelib chiqqan holda mamlakatimizda tovarlar va xizmatlar sifatini oshirishning eng muhim muammolarini va ularni ijobiy echish yo'llarini aniqlashni taqozo etadi. Bu yo'llarni to'g'ri topish «Biznes asoslari» fanining nazariy va amaliy asoslarini mukammalroq o'rganishni talab etadi. Ushbu fanni o'rganish natijasida talabalar biznes faoliyati bo'yicha asosiy qoidalarni, talablar va me'yorlarni, biznesni boshqarishdagi davlat bayonnomalarini, me'yoriy hujjatlarni va mavjud bilimlarini, tajribalarini amaliy faoliyatda qo'llay bilishi lozim hisoblanadi. Bu hozirgi kunda, ayniqsa, jahon standartlariga mos keluvi mahsulotlarni ishlab chiqarish va uning raqobatbardoshligini ta'minlashda o'ta muhim masalalardan biri sanaladi. «Biznes asoslari» fani Iqtisodiy nazariya, Mikroekonomika, Makroekonomika, Menejment, Marketing, Marketingni boshqarish, Kichik biznes va tadbirkorlik, Soliqlar va soliqqa tortish, Bank ishi va boshqa iqtisodiy fanlar bilan uzviy bog'liqlikda o'rganiladi.

87

1. "Biznes asoslari" fanidan o'tiladigan mavzular va ular bo'yicha mashg'ulot turlariga ajratilgan soatlar hajmining taqsimoti Musta qil ta'lim 2 2 2 4 2 4 4 2 2 24 Ma'ruza 2 Amaliy mashg'u lot 2 2 2 2 2 2 2 2 2 18

t.r 1

Fan mavzularining nomi Faniining mohiyati, ahamiyati, ob'ektiv zarurligi va tashkil etishning o'ziga xos xususiyatlari Bozor tizimida biznes va raqobat tushunchasi Biznesda mulkchilik Biznes faoliyatini rejalashtirish Biznesda boshqaruvning rivojlanishi

2 3 4 5

Jami soatlar 6 6 6 8 6

2 2 2 2

6

Biznesning moliyaviy faoliyati va uning bank, soliq, sug'urta va audit bilan o'zaro aloqalari Biznesda tavakkalchilik boshqarish (risk) ni

8

2

7 8 9

8 6 6

2 2 2

Biznesni axborot bilan ta'minlash Biznes psixologiyasi

Jami:

60

18

88

2. Ma'ruza mashg'ulotlari mavzulari (18 soat) 1 - Mavzu. Fanning mohiyati, ahamiyati, ob'ektiv zarurligi va biznes faoliyatini tashkil etish va o'ziga xos xususiyatlari (2 soat) Fanning predmeti, ahamiyati, metodologik asoslari va vazifalari. Bozor sharoitida biznes va xususiy tadbirkorlikning ob'ektiv zarurligi. Biznes ob'ektlari, sub'ektlari va shakllari. Tarmoqlarda biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatini tashkil etish xususiyatlari. Biznesning iqtisodiy tabiati va mohiyati. Biznesni rivojlantirishning asosiy qoidalari. Adabiyotlar: 1 - 26 2 - mavzu. Bozor tizimida biznes va raqobat tushunchasi (2 soat) Bozor tushunchasi, o'rni va roli. Bozorning funktsiyalari va turlari. Bozor iqtisodiyotining belgilari. O'zbekistonning bozor iqtisodiyotiga o'tishining o'ziga xos yo'llari va mohiyati. Bozor sharoitida raqobatning zarurligi. Biznes faoliyatida raqobatning ahamiyati, mazmun mohiyati va o'rni. Adabiyotlar: 1 - 26 3 - mavzu. Biznesda mulkchilik (2 soat) Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish jarayoni. Biznesda mulkning ahamiyati va tushunchasi. Mulk shakllarining turlari va tarkibi. Xususiy mulk. Biznesda xususiy mulkning ahamiyati va ob'ektiv zarurligi. Davlatning xususiy mulkchilikni rivojlantirishdagi chora- tadbirlari. Adabiyotlar: 1 - 26 4 - mavzu. Biznes faoliyatini rejalashtirish (2 soat) Bozor sharoitida biznes faoliyatini tahlil qilishning o'ziga xos usullari. Biznes faoliyatini iqtisodiy tahlil qilishning maqsadi va vazifalariBiznes faoliyatini rejalashtirishning maqsadi, vazifalari va asosiy elementlari. Biznes va xususiy korxonalar faoliyati samaradorligi. Adabiyotlar: 1 - 26 5 - mavzu. Biznesda boshqaruvning rivojlanishi (2 soat) Iqtisodiyotni erkinlashtirish jarayonida biznes faoliyatini boshqarishning ahamiyati va mazmuni, maqsadi va vazifalari. Biznes va xususiy korxonalarni boshqaruvining tashkiliy tuzilmalari. Biznes va xususiy tadbirkorlik korxonalarida kadrlar siyosati va strategiyasini aniqlash. Boshkaruvni muvofiklashtirish va rag'batlantirish. Biznesni yuritishda boshqaruv apparatining maqsadi va vazifalari, boshqaruv operatsiyalari. Biznesni boshqarishda nazorat qilish. Adabiyotlar: 1 - 26 6 - mavzu. Biznesning moliyaviy faoliyati va uning bank, soliq, sug'urta va

89

audit bilan o'zaro aloqalari (2 soat) Biznes va xususiy korxonalarning moliyaviy faoliyati. Biznesning moliyaviy faoliyatida: investitsiyalarning, sug'urtaning, kreditning bozor sharoitida ob'ektiv zarurligi, mohiyati, turlari va ahamiyati. Biznes va xususiy korxonalarni soliqqa tortishda soliq siyosati. Biznesda audit nazoratining mazmuni, mohiyati va ahamiyati. Adabiyotlar: 1 - 26 7 - mavzu. Biznesda tavakkalchilik (risk)ni boshqarish (2 soat) Biznesdagi tavakkalchilik va uning oqibatlari. Tavakkalchilik turlari. Tavakkalchilikni boshqarishdan maqsad va boshqarishning turlari. Xavfni kamaytirish, oldini olish va chegaralash turlari, usullari. Adabiyotlar: 1 - 26 8 - mavzu. Biznesni axborot bilan ta'minlash (2 soat) Biznesda axborot tizimi mohiyati, turlari, va ahamiyati. Biznesni axborot bilan ta'minlashni tashkil etish. Axborotlarning tashqi va ichki dasturlari va me'yoriy bo'limlari. Axborotlar almashinishi jarayonlari, turlari va elementlari. Birlamchi va ikkilamchi axborotlar va ularning manbalari. Adabiyotlar: 1 - 26 9 - mavzu. Biznes psixologiyasi (2 soat) Biznes faoliyatida psixologiyaning mohiyati, mazmuni va ahamiyati. Bozor sharoitida madaniylashgan psixologiya tushunchasi. Biznesda ish kontraktlarini tashkil qilish. Biznesda ish olib borish tartibi. Tadbirkor rahbarning nutq madaniyati va uning ruxiy-psixologik xususiyatlari tushunchalari. Biznesda muomala san'ati. Muammoli holatlardan chiqib qetish yo'llari. Adabiyotlar: 1 - 26

90

3. Amaliy va seminar mashg'ulotlari mavzusi (18 soat) 1 - mavzu. Fanning mohiyati, ahamiyati, ob'ektiv zarurligi va biznes faoliyatini tashkil etish va o'ziga xos xususiyatlari (2 soat) Fanning predmeti, ahamiyati, metodologik asoslari va vazifalari. Biznes tushunchasi. Biznesning asosiy belgilari. Bozor sharoitida biznes va xususiy tadbirkorlikning ob'ektiv zarurligi. Biznes ob'ektlari, sub'ektlari va shakllari. Biznes taktikasi va strategiyasi. Biznesning afzalliklari va kamchiliklari. Biznesni rivojlantirishga ta'sir etuvchi omillar. O'zbekistonda biznesni shakllantirish va rivojlantirish. Biznesning iqtisodiyotda tutgan o'rni.Hozirgi bozor sharoitida biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishdagi muammolar va ular echimining o'ziga xos yo'llari. Tarmoqlarda biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatini tashkil etish xususiyatlari. Biznesning iqtisodiy tabiati va mohiyati. Biznes sohasida mahsulot ishlab chiqarish, xizmat ko'rsatish va vazifalar bajarishning ortishi. Biznesni rivojlantirishning asosiy qoidalari. Davlat tomonidan biznes va tadbirkorlik faoliyatini qo'llab-quvvatlash chora - tadbirlari. Biznes va xususiy korxonalarni davlat va soliq-moliya muassasalari ro'yxatidan o'tkazishda zarur bo'lgan hujjatlar va ularning mazmuni. Adabiyotlar: 1 - 26 2 - mavzu. Bozor tizimida biznes va raqobat tushunchasi (2 soat) Bozor tushunchasi, o'rni va roli. Bozorning funktsiyalari. Bozorning turlari: Moliya bozorlari, iste'mol tovarlari, ishlab chiqarish va resurslar, ishlab chiqarish va mehnat, intellektual tovarlari, shou-biznes bozorlari. Mahalliy, regional va xalqaro bozor, erkin va monopollashgan bozor. Bozor iqtisodiyotining belgilari. Bozor iqtisodiyotining ikki turi. Bozor iqtisodiyotiga o'tish. Bozor islohotlari. O'zbekistonning bozor iqtisodiyotiga o'tishining o'ziga xos yo'li. O'zbekistonda bozor islohotlarining bosqichlari. Bozor iqtisodiyotiga o'tishning beshta asosiy tamoyillari mazmuni va mohiyati. Bozor sharoitida raqobatning zarurligi. Biznes faoliyatida raqobatning ahamiyati, mazmun mohiyati va o'rni. Raqobat turlari: mukammal va nomukammal raqobat. Raqobat vositalari. Bozordagi iqtisodiy faol kishilar harakati. Adabiyotlar: 1 - 26 3 - mavzu. Biznesda mulkchilik (2 soat) Biznesda mulkning ahamiyati va tushunchasi. Mulk shakllarining turlari va tarkibi. Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish jarayoni. Tadbirkorlik shakllari va raqobatning kuchayishi. Xususiy mulk. Biznesda xususiy mulkning ahamiyati va ob'ektiv zarurligi. Xususiy mulk va shaxsiy mulk. Davlatning xususiy mulkchilikni rivojlantirishdagi harakatlari. Biznes faoliyatini rivojlantirish jarayonida xususiy mulkning o'rni. Jamoa mulkining mohiyati, ahamiyati va zarurligi. Adabiyotlar: 1 - 26

91

4 - mavzu. Biznes faoliyatini rejalashtirish (2 soat) Biznesni tashkil etishning xuquqiy, ma'muriy va moliyaviy asoslari. Biznesni boshqarishda ma'lumotlar va axborotlarning o'rni. Bozor sharoitida biznes faoliyatining o'ziga xos yo'nalishlari va ularni tahlil qilishning o'ziga xos usullari. Biznes faoliyatini iqtisodiy tahlil qilishning maqsadi va vazifalari. Biznes faoliyatini sistematik va kompleks tahlil qilish. Biznes korxonalarining strategik, operativ, ishlab chiqarish va muomala xarajatlari. Biznes va xususiy korxonalar faoliyati samaradorligi. Biznes faoliyatini rejalashtirishning maqsadi va vazifalari. Rejalashtirishning asosiy elementlari. Biznes-rejaning mohiyati, mazmuni va tuzish zaruriyati. Biznes-rejani bajarilishini nazorat qilish. Biznesni rivojlantirishda biznesrejaning ahamiyati. Adabiyotlar: 1 - 26 5 - mavzu. Biznesda boshqaruvning rivojlanishi (2 soat) Iqtisodiyotni erkinlashtirish jarayonida biznes faoliyatini boshqarish nazariyasi. Biznes boshqaruvining ahamiyati va mazmuni, maqsadi va vazifalari. Biznes va xususiy korxonalarni boshqaruvining tashkiliy tuzilmalari. Boshqarish strategiyasi. Biznes va xususiy korxonalarni boshqarishning tashkiliy tuzilmasida bo'linmalarning o'rni va vazifasi. Biznesda boshqaruv bo'g'inlarining funktsional vazifalari va mas'uliyatlari. Biznes va xususiy tadbirkorlik korxonalarida kadrlar siyosati va strategiyasini aniqlash. Biznes va xususiy korxonalarni boshqarish tuzilmalarining tashkiliy turlari. Boshqaruvni muvofiqlashtirish va rag'batlantirish. Biznesda boshqaruv jarayonlari bosqichlari. va davrlari, ularning mazmuni. Biznes boshqaruvining funktsiyalari. Boshqaruv jarayonida rahbarning o'rni. Rahbarlik mahorati. Biznesni yuritishda boshqaruv apparatining maqsadi va vazifalari, boshqaruv operatsiyalari. Biznesda biznes-rejaning o'rni va uni moliyalashtirish. Biznesni boshqarishda marketing, menejment, moliyadan foydalanish. Biznesni boshqarishda nazorat qilish. Biznesni moliyaviy mablag'lar bilan ta'minlanishini nazorat qilish va taftish o'tkazish. Biznesni boshqarishning maqsadi, boshqarish vaziyati va muammolari, boshqarishda axborotlar bilan ta'minoti va boshqarishda qaror qabul qilish. Adabiyotlar: 1 - 26

92

6 - mavzu. Biznesning moliyaviy faoliyati va uning bank, soliq, sug'urta va audit bilan o'zaro aloqalari (2 soat) Mamlakatimiz iqtisodiyotini erkinlashtirish va iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish hamda iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitlarida moliya. Moliyaning funktsiyasi va biznesda moliyaviy siyosat. Biznes va xususiy korxonalarning moliyaviy sohasi. Moliya bozori tushunchasi, funktsiyasi, ishtirok etuvchi shaxslari. Investitsiyalarning mohiyati, turlari va bozor sharoitida ob'ektiv zarurligi, o'rni va ahamiyati. Sug'urtaning ob'ektiv zururligi, mohiyati, mazmuni, turlari, va ahamiyati. Kreditning mohiyati va ahamiyati va turlari. Bank tizimi. Bankkredit sohasidagi o'zgarishlar. Biznesni rivojlantirishda banklarning roli. Lizing tushunchasi va uning turlari. Biznesda lizingdan foydalanish usullari. Soliq siyosati. Biznes va xususiy korxonalarni soliqqa tortish. Soliq to'lovchilarning huquq va majburiyatlari. Soliq stavkasi, imtiyozlari. Auditorlik firmalari. Audit nazoratining mazmuni, mohiyati va ahamiyati. Biznes va xususiy korxonalarida audit va auditorlik taftishini o'tkazish. Adabiyotlar: 1 - 26 7 - mavzu. Biznesda tavakkalchilik (risk)ni boshqarish (2 soat) Mamlakatimiz iqtisodiyotini erkinlashtirish va iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish hamda iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitlarida Biznesdagi tavakkalchilik va uning oqibatlari. Tavakkalchilik va xavf-xatarlar. Xavf turlari. Tavakkalchilik turlari. Tavakkalchilikni boshqarish. Menejerning xatosi. Narxnavoning o'zgarishi. Tijoratga, siyosatga, iqtisodiyotga doir xavf-xatarlar va ular haqida tushuncha. Sof tavakkalchilik. Moliyaviy tavakkalchilik. Transportga oid, ekologiya bilan, savdo, inflyatsiya valyuta va valyuta bozori bilan bog'liq bo'lgan tavakkalchilik. Tavakkalchilikni boshqarishdan maqsad va boshqarishning turlari. Xavfni kamaytirish tadbirlari. Xavfning oldini olish usullari. Foydani oldini olish tartibi. Texnik vositalarni shakllantirish. Xavfni chegaralash turlari va usullalri. Xavfni boshqalar zimmasiga yuklash. Jiddiy (keskin) xavf zonasi. Adabiyotlar: 1 - 26 8 - mavzu. Biznesni axborot bilan ta'minlash (2 soat) Biznesda axborot tizimi mohiyati va uning turlari, ahamiyati. Ma'lumot va axborotlarni biznesda ta'minlash. Axborot-biznesning fundamenti. Axborot jarayonlari. turlari. Biznesning axborot tizimi. Biznesni axborot bilan ta'minlashni tashkil etish. Biznesni axborot bilan ta'minlashning kompyuter tizimi. Axborotlarning tashqi va ichki dasturlari va me'yoriy bo'limlari. Axborotlar almashinish jarayonlari, turlari va elementlari. Axborot manbalarini tanlash va yig'ish. Yig'ilgan axborotlarni tahlil qilish. Takliflarni ishlab chiqish. Tadqiqotlar maqsadini shakllantirish. Ikkilamchi axborotlar va ularning manbalari. Birlamchi axborotlarni usullari. Kuzatish, tajriba va so'rov usullari. Biznesda joylarini axborotlashtirish, mexanizatsiyalashtirish va elektronlashtirishning ahamiyati.

93

Adabiyotlar: 1 - 26 9 - mavzu. Biznes psixologiyasi (2 soat) Biznesdagi tarbiyaviy usullar. Moddiy ­ rag'batlantiruvchi, ma'muriy-tashkiliy uslul. Biznes faoliyatida psixologiyaning mohiyati, mazmuni va ahamiyati. Bozor sharoitida madaniylashgan psixologiya tushunchasi. Biznes va xususiy tadbirkorlikda rahbar etikasi va etika kodeksi. Rahbarning biznesda o'ziga jalb qilish imidji. Xususiy tadbirkorlikda rahbar faoliyatining ruxiy-psixologik xususiyatlari, suxbatlashish, tanishish xamda so'rashish normasi. Biznes va xususiy tadbirkorlik aloqalarida subordinatsiya. Biznesda ish kontraktlarini tashkil qilish. Biznesda ish olib borish va ish qog'ozlarini yozish, ish protokolari va hisobotlari. Telefonda gaplashish madaniyati. Tadbirkor rahbarning nutq madaniyati va uning ruhiypsixologik xususiyatlari tushunchalari. Tadbirkor rahbarning tashqi ko'rinishi, muomalasi va o'zini tutishi. Tadbirkor rahbarning, qo'l ostidagi xodimlari o'rtasidagi o'zaro munosabatlari. Tadbirkor rahbar faoliyatida majorali holatlar va ularni hal etish usullari. Biznesda muomala san'ati. Biznesda mijozlar bilan gaplashish madaniyati. Muammoli holatlardan chiqib qetish yo'llari. Adabiyotlar: 1 - 26 4. Baholash mezonlari «Biznes asoslari» fanidan talabalar bilimini reyting tizimi asosida baholash mezoni «Biznes asoslari» fani uchun o'quv rejadagi jami 60 soat shundan 18 soat ma'ruza, 18 soat seminar mashg'ulotlari va 24 soat mustaqil ta'lim uchun ajratilgan. O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2005 yil 30 sentyabridagi 217-sonli buyrug'i bilan tasdiqlangan Oliy ta'lim muassasalarida talabalar bilimini baholashning reyting tizimi to'g'risidagi muvaqqat nizomida ko'rsatilganidek talabalarning fan bo'yicha o'zlashtirishini baholash muntazam ravishda olib boriladi va quyidagi turlar orqali amalga oshiriladi: - Joriy baholash (J.B.) - Oraliq baholash (O.B.) - Yakuniy baholash (Ya.B.) «Biznes asoslari» fani bo'yicha talabalarni semestr davomidagi o'zlashtirish ko'rsatkichi 100 ballik tizimda baholanadi. Ushbu 100 ball baholash turlari bo'yicha quyidagicha taqsimlanadi: Ya.B. ­ 15 ball, qolgan 85 ball esa J.B. ­ 42 ball v O.B. ­ 43 ball qilib taqsimlanadi. Talabalarning semestr davomida fan bo'yicha to'plagan umumiy bali har bir baholash turlaridan to'plangan ballar yig'indisiga teng bo'ladi. «Biznes asoslari» fanidan talabalar bilimini baholash yuqoridagi muvaqqat nizom asosida quyidagicha o'tkaziladi:

94

J.B. da har bir mavzusi bo'yicha talabalarning bilimi va amaliy ko'nikmalarini aniqlab borish nazarda tutiladi va u seminar mashg'ulotlarda amalga oshiriladi. O.B. da fanning bir necha mavzularini qamrab olgan bo'limi yoki qismi bo'yicha nazariy mashg'ulotlar o'tib bo'lingandan so'ng, talabalarning nazariy bilimlari baholanadi va unda talabaning muyyan savolga javob berish yoki muammoni echish mahorati va qobiliyati aniqlanadi. O.B. ma'ruza darslarida amalga oshirilishi mumkin. Kichik biznes va tadbirkorlik fani bo'yicha O.B.lar 2 marta o'tkaziladi. Ya.B. og'zaki yoki test usulida o'tkaziladi. Talabalarning ballarda ifodalangan o'zlashtirishi quyidagicha baholanadi. «Biznes asoslari» fani bo'yicha talabalarning bilimini baholashda quyidagi namunaviy mezonlar inobatga olinadi Ball 86-100 Baho A'lo Talabaning bilim darajasi Xulosa va qaror qabul qilish Ijodiy fikrlay olish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Aniq tasavvurga ega emaslik Bilmaslik

71-85

Yaxshi

55-70 0-54

Qoniqarli Qoniqarsiz

Saralash bali 55 ballni tashkil qiladi. Tavsiya etilayotgan adabiyotlar ro'yxati Asosiy 1.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 14.06.2005 y. PF 3618-sonli «Bozor islohotlarini chuqurlashtirish va iqtisodiyatni yanada erkinlashtirish sohasidagi ustuvor yo'nalishlar amalga oshirilishini jadallashtirish chora-tadbirlari to'g'risida» gi Farmoni 2.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 14.06.2005 y. PF 3619-sonli «Tadbirkorlik sub'ektlarini huquqiy himoya qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida» gi Farmoni

95

3.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 15.06.2005 y. PQ 100-sonli «Tadbirkorlik sub'ektlari tomonidan taqdim etiladigan hisobot tizimini takomillashtirish va uni noqonuniy talab etganlik uchun javobgarlikni kuchaytirish to'g'risida» gi Qarori 4.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining «Shaxsiy yordamchi, dehqon va fermer xo'jaliklarida chorva mollarini ko'paytirishni rag'batlantirish chora-tadbirlari to'g'risida» gi Qarori. 29.03.2006 y. 5.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 20.06.2005 y. PF 3620-sonli «Mikrofirmalar va kichik korxonalarni rivojlantirishni rag'batlantirish borasidagi qo'shimchalar choratadbirlari to'g'risida» gi Farmoni 6.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 24.06.2005 y. PF 3622-sonli «Tadbirkorlik sub'ektlarining xo'jalik sohasidagi huquqbuzarliklari uchun moliyaviy javobgarligini erkinlashtirish to'g'risida» gi Farmoni 7.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 11.04.2005 y. PF 3594-sonli «To'g'ridanto'g'ri xususiy xorijiy investitsiyalarni jalb etishni rag'batlantirish borasidagi qo'shimchalar chora-tadbirlari to'g'risida» gi Farmoni 8.Proscheti v mejdunarodnom biznese. Per. s angl. Izdatelskiy dom «Vilyams», 2004. 9.Kempbell K. Venchurniy biznes: novie podxodi/ Per. s angl.- M.: Alpina Biznes Buks, 2004 10.Eremenko A. Microsoft Business solutions-Alapta. 3.0/Feleksey Ermenenko, Ruslan Shashkov. - M.: Alpina Biznes Buks, 2005. 11.Mualliflar guruhi. O'zbekistonda biznes keyslar: O'zbekiston Respublikasidagi biznes ta'limotida "Keys ­ Stadi" uslubining qo'llanishi. O'quv qo'llanma. ­ T.: Akademiya, 2006. ­ 645 b. 12.A. Bekmurodov, M. Boltabaev, va boshqalar. Makroiqtisodiy siyosat va iqtisodiy islohotlar. Toshkent, TDIU, 2005 y. 13.Bekmurodov A.Sh., Sattorov S. va boshqalar. Kichik biznes va tadbirkorlik rivoji ­ davr talabi. - T.: TDIU, 2005 y. 14.Gulomov S.,Jalolova I. Biznes strategiyasi. ­ T.: TDIU, 2005. 15.Ishmurodov S.T. "Biznes asoslari" fanidan elektron ma'ruza matni.-T.: TDIU, 2005. 210 b. 16.Ishmurodov S.T. "Biznes asoslari" fanidan ma'ruza matni.: TDIU, 2005. 17.Xodiev B.Yu., Samadov G'. va boshqalar. Kichik tadbirkorlik asoslari.- T.: "Konsaudit", 2004. 18.Xodiev B.Yu., Samadov G'. va boshqalar. Kichik tadbirkorlik menejmenti.- T.: "Konsaudit", 2004. 19.Xodiev B.Yu., Ishmurodov S.T. va boshqalar. Kichik tadbirkorlik marketingi.- T.: "Konsaudit", 2004. 20.Xodiev B.Yu., Samadov G'. va boshqalar. Kichik tadbirkorlik moliyaviy menejmenti.- T.: "Konsaudit", 2004. 21.Petrunin Yu.Yu., Borisov V.K. Etika biznesa: Ucheb. posob. 3 ­e izd., pererab. I dop.- M.: Delo, 2004. 22.Xodiev B.Yu., Qosimova M.S., Samadov A.N., Muxiddinova U.S. Kichik biznesni boshqarish. - T.: "O'qituvchi", 2003. Qo'shimcha

96

23.Fayziev A. Kichik tadbirkorlik sub'ektlari uchun imtiyozlar. Soliq to'lovchining jurnali. 8, 2005. 24.Qodirov M. Iqtisodiy salohiyat ifodasi. Soliq to'lovchining jurnali. 4, 2005. 25.Shodibekova D. Kichik va o'rta biznesni boshqarish. ­ T.: TDIU, 2005. 26. Virtual kutubxonaning elektron darsliklari va o'quv qo'llanmalari R.S.Xodjaev, A.Egamberdiev, F.Q. Shoyusupova. Kichik biznesni boshqarish. TMI.2006 Yusupov E Ergashxodjaev,Sh.Tadbirkorlik asoslari. T, TDIU, 2005. ternet saytlari www.bizbook.ru/detail.html/book_id www.bookhouse.com.ua/_data/p_9/9442.phtml www.akvatex.com www.gov.uz www.press-service.uz www.mineconomy.cc.uz

97

O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O'RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI «Ro'yxatga olindi» . _________ "__" ___________2006 y "Tasdiqlandi O'z.R.OO'MTV" _________________________ "____"_____________2006y

KIChIK BIZNES VA TADBIRKORLIK Fanidan ishchi o'quv dastur Oliy ta'limning -340000- «Biznes va boshqaruv» ga oid bakalavriatning: Ta'lim yo'nalishlari: 5 340600 - «Moliya» 5 340700 - «Bank ishi» 5 340800 - «Soliqlar va soliqqa tortish» 5 340900 - «Buxgalteriya hisobi va audit» 5 341200 - «Investitsiyalarni moliyalashtirish» 5 341300 - «Sug'urta ishi» Oliy ta'limning ­ 140000 - «O'qituvchilar tayyorlash va pedagogika fani» ta'lim sohasidagi: 5340200 - "Menejment"(iqtisodiy tarmoqlar) 5140900 - «Kasb ta'limi» (Buxgalteriya hisobi va audit) 5460200 ­ "Statistika"

Toshkent - 2006

98

Tuzuvchilar: Taqrizchilar:

Toshkent Moliya instituti Biznes va iqtisodiyot kafedrasining prof. R.Xodjaev, dots. B.Maxmudov, dots. A.Egamberdiev TMI, prof. M.Mirsaidov TDIU, prof. A.Ishmuxamedov.

Dastur O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2004 yil 16 avgustdagi 199-sonli buyrug'i hamda TMIning 2006 yil 8 aprel 48-sonli buyrug'i asosida tayyorlangan. Kafedra yig'ilishining 2006 yil 20 may 17 - son bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Kafedra mudiri prof. R.Xodjaev Fakultet ilmiy Kengashining 2006 yil may 9 son bayonnomasi bilan tasdiqqa tavsiya etilgan. Fakultet dekani dots. X.Axmadjonov

IShChI O'QUV DASTURI ________________________________________ (OTM nomi) Uslubiy (ilmiy) kengashida ko'rib chiqilgan va tavsiya qilingan. 2006 yil «_____» ___________________ ___ - son majlis bayoni. Kengash raisi prof. A.Vahobov

99

I.

Kirish

Mamlakatimizda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish ustuvor vazifalardan biri etib belgilangan. Haqiqatan ham xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish asosida aholining ish bilan bandligi va daromadi ta'minlanadi. Ayniqsa, o'sib kelayotgan barkamol avlodni tadbirkorlik ruhida tarbiyalash muhim ahamiyat kasb etmoqda. Kichik biznes va tadbirkorlik fanini o'qitishdan maqsad yoshlarni bozor munosabatlari sharoitida biznes va tadbirkorlik bilan amalda shug'ullanishi uchun bilimlar majmuasini berishdan iboratdir. Fan talabalarning tadbirkorlik sohasidagi ma'naviyatini shakllantirish va huquqiy tarbiyasini tarkib toptirish, tadbirkorlikni rivojlantirish, rag'batlantirish, unga keng yo'l berish, tadbirkorlik faoliyatini kafolatlash to'g'risidagi ko'pgina qonun farmonlarni, ya'ni tadbirkorlikning huquqiy va tashkiliy asoslarini, xususiy va kichik korxonalarni tashkil etish jarayonlarini, biznesni amalga oshirish bosqichlari, biznesdagi ahloq madaniyati, biznes rejani tuzish qoidalarini mukammal bilish, jahon andozalari darajasida olgan nazariy bilimlarni amaliyotda qo'llay bilish bo'yicha ko'nikmalarini oshirishga imkon beradi . Kichik biznes va tadbirkorlik fani o'quv rejasidagi boshqa iqtisodiy fan sohalari bilan uzviy bog'liq bo'lib, ular bir-birlarini to'ldiradilar.

100

1. "Kichik biznes va tadbirkorlik" fanidan o'tiladigan mavzular va ular bo'yicha mashg'ulot turlariga ajratilgan soatlar hajmining taqsimoti Mustaqil ta'lim 2 2 2 2 2 2 4 4 3 23 Ma'ruza 2 2 2 2 2 2 2 2 2 18 Amaliy mashg'u lot 2 2 2 2 2 2 2 2 2 18

t 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Fan mavzularining nomi Kichik biznes va tadbirkorlikning mohiyati tavsifi va bozor iqtisodiyoti sharoitidagi ahamiyati Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatida mulkchilik shakllari Biznes va tadbirkorlik subektlarini tashkil etish Kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishda xorijiy davlatlar tajribasi Kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishda davlatning roli Biznes va tadbirkorlikda shartnoma munosabatlari va ularni takomillashtirish Biznesni rejalashtirish va uning usullari Biznes etikasi va ma'naviyati kichik biznes va rivojlantirishning

O'zbekistonda tadbirkorlikni istiqbollari Jami:

101

Jami soatlar 6 6 6 6 6 6 8 8 7 59

2. Ma'ruza mashg'ulotlari mavzulari (18 soat) 1-mavzu. Kichik biznes va tadbirkorlikning mohiyati, tavsifi va bozor iqtisodiyoti sharoitidagi ahamiyati (2 soat) Kichik biznes va tadbirkorlikning mohiyati. Fanni o'rganish vazifalari va usullari. Kichik biznes va tadbirkorlik fanini o'rganishning ahamiyati, xususiyatlari va zaruriyati hamda boshqa iqtisodiy fanlar bilan bog'liqligi. Adabiyotlar: 1, 2, 3. 2-mavzu. Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatida mulkchilik shakllari (2 soat) Mulkka egalik qilish huquqi. Mulk ob'ekti. Mulk shakllari va tadbirkorlikning huquqiy asoslari. Tadbirkorlikning jamoa shakllari. Davlat korxonalari. Aktsionerlik jamiyatlari va ularning huquqlari. Korxonalar, birlashmalar, assotsiatsiyalar, kontsernlar, konsortsiumlar, tarmoqlararo hududiy uyushmalar. Kichik va qo'shma korxonalar. Adabiyotlar: 1, 2, 3, 4, 5. 3-mavzu. Biznes va tadbirkorlik subektlarini tashkil etish (2 soat) Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub'ektlari, ularning asosiy belgilari. Biznes qoidalari. Tadbirkorga qo'yiladigan talablar. O'zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatining vazifalari. Biznes faoliyatini amalga oshirish va rivojlantirish shart-sharoitlari. Tadbirkorlikning shakllanish bosqichlari. Marketing-zamonaviy biznesni boshqarish va rivojlantirish asosi. Adabiyotlar: 1, 2, 3, 4, 5, 6. 4-mavzu. Kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishda xorijiy davlatlar tajribasi (2 soat) O'zbekiston Respublikasida mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish jarayonida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatini shakillantirishda xorijiy davlatlar tajribasi. Adabiyotlar: 5, 16, 18, 22, 23, 31.

102

5 ­ mavzu. Kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishda davlatning roli (2 soat) O'zbekiston Respublikasida kichik va xususiy tadbirkorlikni qo'llab quvvatlashning Davlat dasturi. Kichik va xususiy biznesni shakllanishida davlatning roli. Davlat tomonidan tadbirkorlik faoliyatini quvvatlash fondlari: Biznes fondlar, "Madad" va boshqa xil sug'urta agentliklari. Biznes-inkubatorlar faoliyati Adabiyotlar: 11, 12, 15, 28, 29. 6 - mavzu. Biznes va tadbirkorlikda shartnoma munosabatlari va ularni takomillashtirish (2 soat) Kichik biznes va tadbirkorlikda shartnoma munosabatlari ularning mohiyati hamda "Xo'jalik shartnomasi"ni tuzish zaruriyati. Xo'jalik shartnomasini tuzish tartibi, uni tuzishga asos bo'ladigan qonuniy va me'yoriy hujjatlar. Shartnomalarni tuzuvchi mas'ul shaxslar va ularning javobgarligi. Adabiyotlar : 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 28, 29. 7 - mavzu. Biznesni rejalashtirish va uning usullari (2 soat) Biznes-reja firmani rivojlantirish istiqbolini belgilovchi hujjatdir. Biznesrejaning maqsadi va vazifalari. Biznes-rejani tuzish tartibi. Bozor talabini o'rganishi va iste'molchilarni tanlash. Ishlab chiqarish aloqalari. Bozorni egallash. Baznesrejaning tarkibiy qismlari va ularning mohiyati. Korxonani strategik rejasi. Strategik erishish uchun korxona taktikasi. Korxona faoliyat ko'rsata olgan shart-sharoitlarni tahlil qilishi. Mahsulotga bo'lgan talabni o'sishi va pasayishi tahlili. Korxona faoliyatidan olinadigan natijalar. Korxona faoliyati uchun resurslar topish, tanlash. Korxona faoliyati rejasi. Adabiyotlar: 1, 5, 25, 28, 29, 41. 8 - mavzu. Biznes etikasi va ma'naviyati (2 soat) "Biznes etikasi", "biznes ma'naviyati" tushunchalari. Biznes etikasi va ma'naviyati jamiyat oldidagi ijtimoiy javobgarlik sifatida. Ijtimoiy javobgarlik darajalari: qonunga bo'ysinishi, tan olish, lider (etakchi) bo'lish. Mehnat jamoasida xodimlarning ma'naviy tarbiyasi: Ishlab chiqarishni ergonomizatsiyalash va estetik talabalarga moslash., Etik tashviqot. Rahnomolik qilish. Xayriya choralari.. Ma'naviy ishontirish. Etikadan maslahatlar berish. Imidj. Etika va ma'naviyat-iqtisodiy o'sishning ikki tomonidir. Iqtisodiy ma'naviyat. Etikaning kichik biznes korxonalarida shakllanishi. Adabiyotlar: 28, 29. 9 - mavzu. O'zbekistonda kichik biznes va tadbirkorlikni

103

rivojlantirishning istiqbollari (2 soat) O'zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishning Davlat dasturi. Kichik biznes va tadbirkorlikni milliy iqtisodiyotning turli sektorlarida rivojlanishi. Kichik va yirik biznes korxonalari o'rtasidagi xo'jalik aloqalarini yo'lga qo'yilishi. Kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishning xalqaro tajribasi. Adabiyotlar: 28, 29. Izoh: majburiy mavzudagi mashg'ulotlar yulduzcha (*) bilan ajratilgan. 3. Amaliy va seminar mashg'ulotlari mavzusi (18 soat) 1-mavzu. Kichik biznes va tadbirkorlikning mohiyati, tavsifi va bozor iqtisodiyoti sharoitidagi ahamiyati (2 soat) Kichik biznes va tadbirkorlikning mohiyati.. Fanni o'rganish vazifalari va usullari. Kichik biznes va tadbirkorlik fanini o'rganishning ahamiyati, xususiyatlari va zaruriyati hamda boshqa iqtisodiy fanlar bilan bog'liqligi. Kichik biznes va tadbirkorlik sub'ektlari ularni guruhlash mezonlari. Kichik biznes va tadbirkorlikni bozor iqtisodiyotidagi ahamiyati. Adabiyotlar: 1, 2, 3. 2-mavzu. Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatida mulkchilik shakllari (2 soat) Mulkka egalik qilish huquqi. Mulk ob'ekti. Mulk shakllari va tadbirkorlikning huquqiy asoslari. Tadbirkorlikning jamoa shakllari. Davlat korxonalari. Aktsionerlik jamiyatlari va ularning huquqlari. Korxonalar, birlashmalar, assotsiatsiyalar, kontsernlar, konsortsiumlar, tarmoqlararo hududiy uyushmalar. Kichik va qo'shma korxonalar. Kapital mablag'lar va boshqa moliyaviy resurslarning qo'shilishiga ko'ra korxona turlari. Kichik biznes korxonalarining iqtisodiy afzalliklari. O'zbekiston milliy iqtisodiyotida kichik korxonalarning tutgan o'rni va ahamiyati. O'zbekiston iqtisodiyotida nodavlat sektori tuzilishi. Tarmoqlar va mulk shakllari bo'yicha ishlab chiqarishning tuzilishi. Mulkiy munosabatlar va ularning bozor iqtisodiyoti sharoitida amal qilish xususiyatlari. O'zbekistonda moliyaviy tadbirkorlik. Biznes sohasida raqobat. Adabiyotlar: 1, 2, 3, 4, 5. 3-mavzu. Biznes va tadbirkorlik subektlarini tashkil etish (2 soat) Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub'ektlari, ularning asosiy belgilari. Biznes qoidalari. Tadbirkorga qo'yiladigan talablar. O'zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatining vazifalari. Biznes faoliyatini amalga oshirish va rivojlantirish shart-sharoitlari. Tadbirkorlikning shakllanish bosqichlari. Marketing-zamonaviy biznesni boshqarish va rivojlantirish asosi. Kichik va xususiy korxonalarni shakllantirish jarayonlari va huquqiy asoslari. O'zbekistonda tadbirkorlikni vujudga keltirish va rivojlantirishning iqtisodiy va huquqiy asoslari. Kichik biznes sub'ektlari huquq va manfaatlarini himoya qilish.

104

Kichik va xususiy tadbirkorlikni rag'batlantirish. Tadbirkorlik sub'ektlarini Davlat ro'yxatidan o'tkazishning umumiy shartlari. (O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001 yil 22 avgust 347 - sonli qarori). Kichik biznes korxonalarini tashkil etish va ularni davlat ro'yxatidan o'tkazish. Adabiyotlar: 1, 2, 3, 4, 5, 6. 4-mavzu. Kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishda xorijiy davlatlar tajribasi (2 soat) O'zbekiston Respublikasida mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish jarayonida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatini shakillantirishda AQSh, Buyuk Britaniya, G'arbiy va Sharqiy Evropa, Italiya, Xitoy, Koreya, Germaniya, Belgiya davlatlari tajribalari. Adabiyotlar: 5, 16, 18, 22, 23, 31. 5 ­mavzu. Kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishda davlatning roli. (2 soat) O'zbekiston Respublikasida kichik va xususiy tadbirkorlikni qo'llabquvvatlashning Davlat dasturi. Kichik va xususiy biznesni shakllanishida davlatning roli. Davlat tomonidan tadbirkorlik faoliyatini qo'llab- quvvatlash fondlari: Biznes fondlar, "Madad" va boshqa xil sug'urta agentliklari. Biznes-inkubatorlar faoliyati. Kichik biznes va tadbirkorlikni rag'batlantirishning asosiy yo'nalishlari. Kichik korxonalarni kreditlash. Kichik biznes ob'ektlarini davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirishning xususiyatlari va imtiyozlari. Bank tizimidagi imtiyozlar. Kichik biznes sub'ektlarini mikrokreditlash va soliq tizimidagi imtiyozlar. Adabiyotlar: 11, 12, 15, 28, 29. 6 - mavzu. Biznes va tadbirkorlikda shartnoma munosabatlari va ularni takomillashtirish (2 soat) Kichik biznes va tadbirkorlikda shartnoma munosabatlari, ularning mohiyati hamda "Xo'jalik shartnomasi"ni tuzish zaruriyati. Xo'jalik shartnomasini tuzish tartibi, uni tuzishga asos bo'ladigan qonuniy va me'yoriy hujjatlar. Shartnomalarni tuzuvchi mas'ul shaxslar va ularning javobgarligi. Shartnomalarni huquqiy ekspertizadan o'tkazish. Da'volar va bahslarni hal qilish tartibi. Xo'jalik shartnomalarini bajarilishini baholash. Shartnoma tuzish amali¸tidagi kamchiliklar va ularni tugatish yo'llari. Adabiyotlar : 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 28, 29. 7 - mavzu. Biznesni rejalashtirish va uning usullari (2 soat) Biznes-reja firmani rivojlantirish istiqbolini belgilovchi hujjatdir. Biznesrejaning maqsadi va vazifalari. Biznes-rejani tuzish tartibi. Bozor talabini o'rganishi

105

va iste'molchilarni tanlash. Ishlab chiqarish aloqalari. Bozorni egallash. Baznesrejaning tarkibiy qismlari va ularning mohiyati. Korxonani strategik rejasi. Strategik erishish uchun korxona taktikasi. Korxona faoliyat ko'rsata olgan shart-sharoitlarni tahlil qilishi. Mahsulotga bo'lgan talabni o'sishi va pasayishi tahlili. Korxona faoliyatidan olinadigan natijalar. Korxona faoliyati uchun resurslar topish, tanlash. Korxona faoliyati rejasi. Korxona faoliyati natijalarini baholash. Korxona faoliyatini nazorat qilish. Korxona uchun raqobatchilarni tahlil qilish. Talabni shakllantirish va uni qondirish yo'llari. Adabiyotlar: 1, 5, 25, 28, 29, 41. 8 - mavzu. Biznes etikasi va ma'naviyati (2 soat) "Biznes etikasi", "biznes ma'naviyati" tushunchalari. Biznes etikasi va ma'naviyati jamiyat oldidagi ijtimoiy javobgarlik sifatida. Ijtimoiy javobgarlik darajalari: qonunga bo'ysinishi, tan olish, lider (etakchi) bo'lish. Mehnat jamoasida xodimlarning ma'naviy tarbiyasi: Ishlab chiqarishni ergonomizatsiyalash va estetik talabalarga moslash., Etik tashviqot. Rahnomolik qilish. Xayriya choralari.. Ma'naviy ishontirish. Etikadan maslahatlar berish. Imidj. Etika va ma'naviyat-iqtisodiy o'sishning ikki tomonidir. Iqtisodiy ma'naviyat. Etikaning kichik biznes korxonalarida shakllanishi. Adabiyotlar: 28, 29. 9- mavzu. O'zbekistonda kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishning istiqbollari (2 soat) O'zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishning Davlat dasturi. Kichik biznes va tadbirkorlikni milliy iqtisodiyotning turli sektorlarida rivojlanishi. Kichik va yirik biznes korxonalari o'rtasidagi xo'jalik aloqalarini yo'lga qo'yilishi.. Adabiyotlar: 28, 29.

106

4. Baholash mezonlari «Kichik biznes va tadbirkorlik» fanidan talabalar bilimini reyting tizimi asosida baholash mezoni «Kichik biznes va tadbirkorlik» fani uchun o'quv rejadagi jami 59 soat shundan 18 soat ma'ruza, 18 soat seminar mashg'ulotlari va 23 soat mustaqil ta'lim uchun ajratilgan. O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining 2005 yil 30 sentyabridagi 217-sonli buyrug'i bilan tasdiqlangan Oliy ta'lim muassasalarida talabalar bilimini baholashning reyting tizimi to'g'risidagi muvaqqat nizomida ko'rsatilganidek talabalarning fan bo'yicha o'zlashtirishini baholash muntazam ravishda olib boriladi va quyidagi turlar orqali amalga oshiriladi: - Joriy baholash (J.B.) - Oraliq baholash (O.B.) - Yakuniy baholash (Ya.B.) «Kichik biznes va tadbirkorlik» fani bo'yicha talabalarni semestr davomidagi o'zlashtirish ko'rsatkichi 100 ballik tizimda baholanadi. Ushbu 100 ball baholash turlari bo'yicha quyidagicha taqsimlanadi: Ya.B. ­ 15 ball, qolgan 85 ball esa J.B. ­ 42 ball v O.B. ­ 43 ball qilib taqsimlanadi. Talabalarning semestr davomida fan bo'yicha to'plagan umumiy bali har bir baholash turlaridan to'plangan ballar yig'indisiga teng bo'ladi. «Kichik biznes va tadbirkorlik» fanidan talabalar bilimini baholash yuqoridagi muvaqqat nizom asosida quyidagicha o'tkaziladi: J.B. da har bir mavzusi bo'yicha talabalarning bilimi va amaliy ko'nikmalarini aniqlab borish nazarda tutiladi va u seminar mashg'ulotlarda amalga oshiriladi. O.B. da fanning bir necha mavzularini qamrab olgan bo'limi yoki qismi bo'yicha nazariy mashg'ulotlar o'tib bo'lingandan so'ng, talabalarning nazariy bilimlari baholanadi va unda talabaning muyyan savolga javob berish yoki muammoni echish mahorati va qobiliyati aniqlanadi. O.B. ma'ruza darslarida amalga oshirilishi mumkin. Kichik biznes va tadbirkorlik fani bo'yicha O.B.lar 2 marta o'tkaziladi. Ya.B. og'zaki yoki test usulida o'tkaziladi. Talabalarning ballarda ifodalangan o'zlashtirishi quyidagicha baholanadi.

107

«Kichik biznes va tadbirkorlik» fani bo'yicha talabalarning bilimini baholashda quyidagi namunaviy mezonlar inobatga olinadi Ball 86-100 Baho A'lo Talabaning bilim darajasi Xulosa va qaror qabul qilish Ijodiy fikrlay olish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mustaqil mushohada yuritish Amalda qo'llay olish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Mohiyatini tushuntirish Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo'lish Aniq tasavvurga ega emaslik Bilmaslik

71-85

Yaxshi

55-70 0-54

Qoniqarli Qoniqarsiz

Saralash bali 55 ballni tashkil qiladi.

108

5. Adabiyotlar ro'yxati Asosiy 1. O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. Toshkent. O'zbekiston - 1992 yil 2. Karimov I. A. Hozirgi bosqichda demokratik islohotlarni chuqurlashtirishning muhim vazifalari. T. O'zbekiston. 1996 yil. 3. Karimov I.A. O'zbekiston XXI asr bo'sag'asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartilari va taraqqiyot kafolatlari. T. O'zbekiston, 1997 yil 4. Karimov I.A. O'zbekiston buyuk kelajak sari. T. O'zbekiston, 1998 yil 5. Karimov I.A. O'zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo'lida. Toshkent. O'zbekiston 1998 yil. 6. Karimov I.A. Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, bilimli, dono va albatta baxtli bo'lishlari shart. Xalq so'zi. 24 dekabr 1998 yil. 7. Karimov I.A. O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining o'n birinchi sessiyasida «qonunlarimiz dehqon manfaatlariga xizmat qilsin» mavzusida so'zlagan nutqi. O'zbekiston ovozi 1998 yil 5 may. 8. Karimov I.A. O'zbekiston XXI asrga intilmoqda. T. O'zbekiston, 1999yil. 9. Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz - jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir - T.: «O'zbekiston» 2005 y. 10. Karimov I.A. Biz tanlagan yo'l - demokratik taraqqiyot yo'li. Tom 11. T.: «O'zbekiston», 2003 y. 11. Karimov I.A. Jamiyatda tadbirkorlik ruxini qaror toptirish - taraqqiyot garovi. Xalq so'zi 2001 yil 18 iyul. 12. Karimov I.A. O'zbekistonda demokratik o'zgarishlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyati asoslarini shakllantirishning asosiy yo'nalishlari. Oliy Majlisning to'qqizinchi sessiyasidagi ma'ruza. 2002 yil 30 avgust Xalq so'zi gazetasi. 13. Karimov I.A. "Erishgan marralarimizni mustahkamlab, islohotlar yo'lidan izchil borish - asosiy vazifamiz". Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 7 fevral majlisida so'zlagan nutqi. "Xalq so'zi" gazetasi, 10 fevral, 2004. 14. Karimov I.A. "Erishgan marralarimizni mustahkamlab, islohotlar yo'lidan izchil borish - asosiy vazifamiz". Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 7 fevral majlisida so'zlagan nuto'i. "Xalq so'zi" gazetasi, 10 fevral, 2004. 15. S.S.G'ulomov "Tadbirkorlik va kichik biznes" - T.: Sharq, 2002. 16. E.Egamberdiev. "Kichik biznes va tadbirkorlik". O'quv qo'llanma ­ T.: TMI, 2002. 17. E.Egamberdiev. "Kichik biznes va tadbirkorlik". Ma'ruza matni. ­ T.: TMI, 2000. 18. Xasanov B., Vaxobov A. i dr. "Maliy biznes i predprinimatelstvo: problemi i resheniya". T.: TMI, 2002. 19. A.B.Busigin. Predprinimatelstvo. M.: 1997. 20. Kurs predprinimatelstva. Pod red. V. Ya. Gorfinkelya 1997. 21. L.P. Dashkov i drugie. Predprinimatelstvo i biznes. Uchebnik. M., 1995. 22. S.S.G'ulomov, D.K.Axmedov, X. I. Boev. Kichik biznes va tadbirkorlik asoslari. T.,

109

1996. 23. O'zbekiston Respublikasining 2000 ­ 2005 yillar yakuni bo'yicha xisobot materiallari Qo'shimcha adabiyotlar 24.Qishloq xo'jaligi mahsulotlari kontraktatsiya shartnomalarini tuzish va bajarish tartibi to'g'risida O'onun. (O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994, 29 avgust. 25."Qishloq xo'jaligi kooperativi to'g'risida"gi O'zbekiston Respublikasi qonuni 1998, 30 aprel. 26. Fermer xo'jaligi to'g'risida O'zbekiston Respublikasi qonuni. 1998, 30 aprel 26. "Dehqon xo'jaligi to'g'risida" O'zbekiston Respublikasi qonuni. 1998, 30 aprel. 27. O'zbekiston Respublikasining "Xo'jalik yurituvchi sub'ektlar fao-liyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi to'g'risida"gi qonuni. 1998 y. 29 avgust (qonun 1998, 1 noyabrdan kuchga kirgan). "Nizolarni xal qilish tartibi" 36-modda. 28. O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik Kodeksi. T.: 1994, 29. I.Karimov. O'zbekiston bozor munosabatlariga o'tishning o'ziga xos yo'li. Toshkent. "O'zbekiston" 1993 yil. 30. Statistik ma'lumotlar to'plami: O'zbekiston Respublikasi Davlat Statistika qo'mitasining 1999-2005 yillardagi statistik axborotnomalari. Doklad o chelovecheskom razvitii. Predstavitelstvo Programma Razvitiya Organizatsiya Ob'edenennix Natsiy v Uzbekistane (2003, 2004, 2005 gg.) 31.Virtual kutubxonaning elektron darsliklari va o'quv qo'llanmalari A). R.S.Xodjaev, A.Egamberdiev, F.Q. Shoyusupova. Kichik biznesni boshqarish. TMI.2006 B). R.S.Xodjaev, A.Egamberdiev. Kichik biznes va tadbirkorlik. TMI.2006 internet saytlari: http://www.dit.perm.ru http://www.refportal.ru http://www.allbest.ru http://www.reflist.ru/docnext/12231/3.shtml

110

Information

110 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

263823