Read 1223300509.pdf text version

OBRAZOVNI PROGRAM

HEMIJSKI LABORANT

SADRZAJ: OPSTI DIO ..................................................................................................3 1. NAZIV PROGRAMA: HEMIJSKI LABORANT .........................................................3 2. NASTAVNI PLAN .......................................................................................3 POSEBNI DIO ...............................................................................................6 1.1. OPSTEOBRAZOVNI PREDMETI.....................................................................6 1.2. STRUCNO TEORIJSKI PREDMETI..................................................................7 1.2.1. OPSTA I NEORGANSKA HEMIJA ................................................................7 1.2.2. TEHNICKO CRTANJE SA MASINSKIM ELEMENTIMA ....................................... 14 1.2.3. ANALITICKA HEMIJA ........................................................................... 20 1.2.4. ORGANSKA HEMIJA ............................................................................ 33 1.2.5. ELEKTROTEHNIKA.............................................................................. 46 1.2.6. PREDUZETNISTVO .............................................................................. 50 1.2.7. FIZICKA HEMIJA ................................................................................ 56 1.2.8. INSTRUMENTALNA ANALIZA.................................................................. 73 1.2.9. TEHNOLOSKE OPERACIJE I UREAJI ....................................................... 81 1.2.10. ISPITIVANJE U TEHNOLOSKOJ PROIZVODNJI............................................ 91 1.2.11. ELEKTROANALITICKE METODE ............................................................. 97 1.2.12. ORGANSKA HEMIJSKA TEHNOLOGIJA................................................... 108 1.2.13. NEORGANSKA HEMIJSKA TEHNOLOGIJA ............................................... 115 1.3. PRAKTICNA NASTAVA .......................................................................... 121 1.4. IZBORNI PREDMETI ............................................................................. 149 1.4.1. HEMIJSKI RACUN ............................................................................. 149 1.4.2. EKOLOGIJA .................................................................................... 153 1.4.3. BIOHEMIJA..................................................................................... 162 1.4.5. TEHNOLOGIJA PREMAZNIH SREDSTAVA ................................................. 178 1.4.6. PREHRAMBENA TEHNOLOGIJA............................................................. 183 2. ISPITNI KATALOZI ................................................................................. 189 2.1. FIZICKA HEMIJA ................................................................................. 189 2.2. STRUCNI RAD .................................................................................... 191 3. OBAVEZNI NACINI PROVJERAVANJA I OCJENJIVANJA UCENIKA.......................... 193 4. USLOVI ZA ZAVRSETAK OBRAZOVANJA ....................................................... 193 5. NACIN PRILAGOÐAVANJA PROGRAMA UCENICIMA SA POSEBNIM POTREBAMA ........ 194 6. NACIN PRILAGOÐAVANJA PROGRAMA ZA OBRAZOVANJE ODRASLIH .................... 194 7. PROFIL STRUCNE SPREME NASTAVNIKA I STRUCNA SPREMA ............................. 194 8. OBLIK IZVOÐENJA OBRAZOVNOG PROGRAMA ............................................... 196 9. BROJ CASOVA PO GODINAMA OBRAZOVANJA I VRSTAMA NASTAVE..................... 196 10. SLOBODNE AKTIVNOSTI ........................................................................ 197 11. PROFESIONALNA PRAKSA ...................................................................... 197

2

OPSTI DIO 1. Naziv programa: HEMIJSKI LABORANT 2. Nastavni plan

Redni broj A 1 2 3 4 5 1 2 3 1 2 3 B 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 sed. Opsteobrazovni predmeti Maternji jezik i 3 knjizevnost Matematika 3 Strani jezik 2 Informatika 2 Fizicko vaspitanje 2 Drustvena grupa predmeta Istorija 2 Sociologija 2 Psihologija Prirodna grupa predmeta Fizika 2 Biologija sa 2 ekologijom Geografija 19 UKUPNO A Strucno teorijski predmeti Opsta i neorganska 4 hemija Tehnicko crtanje sa 2 masinskim elementima Analiticka hemija Organska hemija Elektrotehnika Preduzetnistvo Fizicka hemija Instrumentalna analiza Tehnoloske operacije i ureaji Ispitivanje u tehnoloskoj proizvodnji Elektroanaliticke metode Organska hemijska tehnologija Neorganska hemijska tehnologija 6 UKUPNO B Prakticna nastava 3 Slobodne aktivnosti 1 Izborna nastava 2 Nastavni predmeti grupe predmeta I god. 108 108 72 72 72 72 72 sed. 3 3 2 2 2 II god. 108 108 72 72 72 2 72 72 684 144 72 2 6 1 2 72 216 36 72 4 2 5 144 72 180 1 4 2 2 216 108 36 72 9 4 1 2 324 144 36 72 11 4 1 4 396 144 36 144 13 4 1 4 33 132 66 66 429 132 33 132 4 132 2 16 72 576 12 432 10 330 72 sed. 3 3 2 2 III god. 108 108 72 72 sed. 3 3 2 2 IV god. 99 99 66 66 Ukupno

423 423 282 72 282 144 72 72 72 72 72 1950 144 72 72 216 36 72 276 72 180 33 132 66 66 1437 528 141 420

C D E

3

Redni broj 1 2 3 4 5 6 7 F G H

Nastavni predmeti grupe predmeta Drugi strani jezik Hemijski racun Ekologija Biohemija Mikrobiologija Tehnologija premaznih sredstava Prehrambena tehnologija Profesionalna praksa Broj casova Broj radnih sedmica

I sed. 2 2 god. 72 72 sed. 2 2

II god. 72 72 2 2 sed. 2

III god. 72 sed. 2

IV god. 66

Ukupno 282 72 72 72 72 72 72

72 72 2 2 72 72

10 dana 32 36 1152

10 dana 32 36 1152

10 dana 32 36 1152 32 33 1056 4512 141

3. Ciljevi i zadaci obrazovnog programa Opsti ciljevi obrazovanja i vaspitanja u cetvorogodisnjem strucnom obrazovanju omoguavaju ucenicima da: - razviju sposobnosti i vjestine za kavalitetan rad u zanimanju; - razviju uspjesnu karijeru u zanimanju; - osposobe se za kriticko vrednovanje i odgovorno djelovanje na svom radnom mjestu; - racionalno koriste energiju, materijal, vrijeme i opremu; - posjeduju znanja iz informatike i racunske obrade podataka; - posjeduju znanja o vrstama, strukturi i osobinama hemikalija; - uzorkuju cvrste, tecne i gasovite materijale prema standardima; - obavljaju mjerenja, analize, testove i ispitivanja prema standardima ili prema posebno uraenim uputstvima; - pripremaju izvjestaje o proizvodnji i kalkulacije; - posjeduju znanje za adekvatno skladistenje hemikalija; - poznaju osnove pruzanja prve pomoi; - postuju standarde kvaliteta u svom zanimanju i vrse kontrolu procesa; - razviju pravilan odnos prema saradnicima, strankama i okolini; - upoznaju se sa pojmom trzista i poslovanja; - razviju znanja i vjestine za voenje grupe, komunikaciju sa saradnicima pri radu i rjesavanju problema, motivisu saradnike; - razviju ekolosku svijest i upoznaju propise o zastiti na radu i zastiti okoline i vaznosti njihovog dosljednog postovanja; - unaprijede svoje radne sposobnosti, samostalno usavrsavaju svoje znanje i sposobnosti na principu cjelozivotnog ucenja. 4. Uslovi za upis, odnosno ukljucivanje u program za obrazovanje odraslih U srednju strucnu skolu u cetvorogodisnjem trajanju mogu se upisati lica koja su: - zavrsila osnovnu skolu ili - zavrsila dvogodisnju strucnu skolu. U redovno obrazovanje mogu se ukljuciti lica koja nijesu starija od 17 godina, izuzetno lica do18 godine uz odobrenje Nastavnickog vijea skole. Lica koja su napunila 18 godina ukljucuju se u program za obrazovanje odraslih.

4

5. Trajanje obrazovanja - Obrazovanje po obrazovnom programu Hemijski laborant traje cetiri godine. 6. Prohodnost - U redovnom obrazovanju ucenici prelaze u visi razred ako su iz svih predmeta u toku tekue skolske godine postigli pozitivnu ocjenu i prilozili potvrdu o obavljenoj profesionalnoj praksi. - Lica koja su zavrsila dvogodisnju strucnu skolu mogu se ukljuciti u odgovarajui razred, u zavisnosti od vrste programa prethodnog obrazovanja, uz polaganje dopunskih i diferencijalnih ispita. - Lica koja su zavrsila prvi razred po obrazovnom programu Izraivac hemijskih proizvoda, mogu se, uz diferencijalne ispite, upisati u drugi razred obrazovnog programa Hemijski laborant. - Odrasli napreduju po programu u skladu sa pravilnikom ( planom ) za izvoenje obrazovnog programa za odrasle koji donosi nadlezna institucija. 7. Obrazovanje koje se stice - Srednje strucno obrazovanje u trajanju od cetiri godine - HEMIJSKI LABORANT.

5

POSEBNI DIO 1. KATALOZI ZNANJA 1.1. OPSTEOBRAZOVNI PREDMETI 1.1.1. 1.1.2. 1.1.3. 1.1.4. 1.1.5. 1.1.6. 1.1.7. MATERNJI JEZIK I KNJIZEVNOST MATEMATIKA STRANI JEZIK DRUSTVENA GRUPA PREDMETA INFORMATIKA PRIRODNA GRUPA PREDMETA FIZICKO VASPITANJE

6

1.2. STRUCNO TEORIJSKI PREDMETI 1.2.1. OPSTA I NEORGANSKA HEMIJA 1. Naziv predmeta: OPSTA I NEORGANSKA HEMIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 144 Ukupno 144

144

144

3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - povezuju odabrane tematske cjeline sa sadrzajima ve obraenim tokom prethodnog skolovanja; - produbljuju stecena znanja o neorganskim jedinjenjima kroz razlicite aktivnosti koje ukljucuju casove diskusije; - upoznaju ulogu i znacaj neorganske hemije u svakodnevnom zivotu; - sticu sposobnost upotrebe strucnih izraza, simbola i grafikona; - razvijaju smisao za organizovan rad, tacnost, sistematicnost i urednost; - sticu znanja o uticaju hemije i hemijske industrije na zivot; - razvijaju navike koje e doprinositi unapreivanju i zastiti zivotne i radne sredine; - razvijaju sposobnosti za eksperimentalni rad, posmatranje, uocavanje i zakljucivanje; - razvijaju stvaralacku mastu, analiticko misljenje, objektivnost i formiraju pravilan odnos prema radu, - ovladavaju strucnom terminologijom, neophodnom za komuniciranje u struci.

7

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: PRVI Informativni ciljevi i Formativni ciljevi Socijalizacijski sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Osnovni zakoni i pojmovi u hemiji - poznaje mjesto - interpretira znacaj - razvija interesohemije u sistemu hemije kao vanje prema prirodnih nauka prirodne nauke prirodnim naukama - definise osnovne - rjesava racunske zakone u hemiji: zadatke primjenom Lavoazjeov, osnovnih hemijskih Prustov, Daltonov i zakona Avogadrov - cita hemijske - definise pojam simbole elemenata hemijskog simbola, iz periodnog formule i jednacine sistema elemenata - definise relativnu - pravilno pise atomsku i hemijske formule molekulsku masu (molekulske, - definise mol, empirijske, molarnu masu i strukturne) molarnu zapreminu - cita relativnu atomsku masu iz periodnog sistema elemenata i izracunava relativnu molekulsku masu - izracunava mol, molarnu masu i molarnu zapreminu Stehiometrijski proracun - razumije - racuna procenat stehiometrijski elemenata u proracun jedinjenjima na osnovu molekulske formule - izracunava masu, broj mola i zapreminu reaktanata i produkata na osnovu hemijske jednacine Struktura atoma - poznaje pojmove: - razlikuje redni i - razvija analiticko elementarne maseni broj misljenje cestice, atom i elementa izotopi - odreuje broj - definise energetski elementarnih nivo, energetski cestica u atomu podnivo i atomsku elementa na orbitalu osnovu rednog i

8

Preporuke za izvoenje nastave

- crta periodni sistem elemenata

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - razumije princip izgradnje elektronskog omotaca i periodnog sistema elemenata

Formativni ciljevi ucenik masenog broja - razlikuje atomske orbitale - popunjava orbitale u skladu sa Paulijevim principom i Hundovim pravilom - pise elektronsku konfiguraciju elemenata i odreuje polozaj elementa u periodnom sistemu - interpretira razloge spajanja atoma - razlikuje tipove hemijskih veza - odreuje tip hemijske veze u jedinjenju - razlikuje molekulske orbitale - razlikuje tipove hibridizacije

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Tipovi hemijskih veza - definise energiju jonizacije, afinitet prema elektronu i elektro-negativnost - objasnjava jonsku, kovalentnu i vodonicnu vezu - definise molekulske orbitale i Diplolni momenat - objasnjava geometrijski oblik molekula i hibridizaciju Hemijske reakcije - pojasnjava uslove nastanka hemijskih reakcija - objasnjava primjenu postupnog sastavljanja jednacine hemijske reakcije - poznaje tipove hemijskih reakcija (analiza, sinteza, oksido-redukcija, termohemijske reakcije) - definise pojavu toplotnih efekata - definise povratne i nepovratne reakcije - definise hemijsku

- graficki prikazuje tipove hemijskih veza i sp3, sp2 i sp hibridizaciju na primjeru C-atoma

- identifikuje uslove za nastanak hemijske reakcije - razlikuje egzotermne i endotermne hemijske reakcije - analizira uticaj razlicitih faktora na brzinu hemijske reakcije (koncentracija, temperatura, katalizator) - izracunava brzinu hemijske reakcije i konstantu ravnoteze - uocava znacaj katalizatora u laboratoriji,

9

- razvija analiticko misljenje

referat: - Izrada sematskog prikaza za sudar cestica

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik ravnotezu i konstantu ravnoteze - definise brzinu hemijske reakcije - objasnjava uticaj razlicitih faktora na brzinu hemijske reakcije Rastvori - definise pojmove: rastvor, rastvarac, rastvorljiva supstanca i rastvorljivost - poznaje vrste rastvora - objasnjava kvantitativni sastav rastvora - definise elektrolite, elektroliticku disocijaciju i stepen disocijacije

Formativni ciljevi ucenik industriji i zivim organizmima - razlikuje povratne i nepovratne hemijske reakcije

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razlikuje svojstva pravih i koloidnih rastvora - izracunava maseni udio, masenu i kolicinsku koncentraciju rastvora - razlikuje jake i slabe elektrolite na osnovu stepena disocijacije - uocava vaznost rastvora u svakodnevnom zivotu Vrste neorganskih jedinjenja - definise okside, - razlikuje okside, kiseline, baze i soli kiseline, baze i soli - poznaje hemijske - analizira reakcije osobine oksida, oksida nemetala i kiselina, baza i soli oksida metala sa - razumije vodom protoliticku teoriju - analizira reakcije kiselina i baza kiselina i baza - objasnjava - analizira reakcije hidrolizu soli hidrolize soli - objasnjava oksido- razlikuje procese redukcione procese oksidacije i - objasnjava proces redukcije elektrolize - odreuje - definise jonski oksidacioni broj na proizvod vode i pH primjerima - odreuje oksidaciono i redukciono sredstvo - razlikuje katodne i anodne reakcije - izracunava pH i pOH rastvora

10

referat: - Primjena elektrolitickih procesa u industriji

Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadrzaji ucenik ucenik Vodonik i kiseonik - poznaje osobine i - analizira postupke postupke dobijanja dobijanja vodonika vodonika - analizira postupke - poznaje izotope dobijanja kiseonika vodonika - uocava znacaj - poznaje osobine i vodonika i postupke dobijanja kiseonika kiseonika - objasnjava zastitnu ulogu ozona i nastanak ozonske rupe - navodi primjenu vodonika i kiseonika Metali - definise pojam - uporeuje metale metala prema osnovnim - navodi osobine karakteristikama metala - uocava znacaj - navodi primjenu metala u industriji metala I grupa periodnog sistema elemenata - nabraja elemente i - uporeuje osobine grupe (alkalni alkalnih metala metali) i poznaje - analizira postupke njihove osobine dobijanja - navodi najvaznija jedinjenja alkalnih jedinjenja alkalnih metala (natrijuma i metala i postupke kalijuma) njihovog dobijanja - uocava znacaj i primjenu alkalnih metala II grupa periodnog sistema elemenata - nabraja elemente II - uporeuje osobine grupe zemnoalkalnih (zemnoalkalni metala metali) i poznaje - analizira postupke njihove osobine dobijanja - navodi najvaznija jedinjenja jedinjenja zemnoalkalnih zemnoalkalnih metala (kalcijuma i metala i postupke magnezijuma) njihovog dobijanja - uocava znacaj i primjenu zemnoalkalnih metala III grupa periodnog sistema elemenata

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija sistematicnost

11

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - poznaje osobine elemenata III grupe - navodi najvaznija jedinjenja aluminijuma i postupke njihovog dobijanja

Formativni ciljevi

ucenik - uporeuje osobine elemenata III grupe - analizira proces dobijanja aluminijuma i jedinjenja aluminijuma - uocava znacaj i primjenu aluminijuma IV grupa periodnog sistema elemenata - nabraja elemente - uporeuje osobine IV grupe i poznaje elemenata IV grupe njihove osobine - analizira postupke - navodi najvaznija dobijanja jedinjenja elemenata i elemenata IV grupe jedinjenja i postupke njihovog elemenata IV grupe dobijanja (ugljenik, silicijum, olovo, kalaj, antimon) - uocava znacaj i primjenu elemenata IV grupe V grupa periodnog sistema elemenata - nabraja elemente - uporeuje osobine V grupe i poznaje elemenata V grupe njihove osobine - analizira postupke - navodi najvaznija dobijanja jedinjenja elemenata i elenmenata V jedinjenja grupe i postupke elemenata V grupe njihovog dobijanja (azot i fosfor) - uocava znacaj i primjenu elemenata V grupe VI grupa periodnog sistema elemenata - nabraja elemente - uporeuje osobine VI grupe i poznaje elemenata VI grupe njihove osobine - analizira postupke - navodi najvaznija dobijanja jedinjenja VI grupe elemenata i i postupke njihovog jedinjenja dobijanja elemenata VI grupe (sumpor) - uocava znacaj i primjenu elemenata VI grupe VII grupa periodnog sistema elemenata - nabraja elemente - uporeuje osobine VII grupe (halogeni halogenih

12

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

referat: - Oksidi sumpora kao zagaivaci

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik elementi) i poznaje njihove osobine - upoznaje osobine i znacaj oksi kiselina hlora

Formativni ciljevi ucenik elemenata - analizira postupke dobijanja hlora i hlornih jedinjenja (halogenovodonik i oksi kiseline) - uocava znacaj i primjenu halogenih elemenata - uporeuje osobine prelaznih metala - uocava znacaj i primjenu prelaznih metala

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Prelazni metali - poznaje opste karakteristike prelaznih metala

referat: - Dobijanje Fe u visokoj pei

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Isakovi, G., Luki, Lj., Isakovi, M., Panajotovi, N.: Opsta i neorganska hemija za prvi razred srednje skole, Zavod za izdavanje udzbenika, Novi Sad, 2003. - uki, S., Nikolajevi, R., Surjanovi, M.: Opsta hemija za prvi razred srednje skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2004. - Joveti, M.: Neorganska hemija za prvi i drugi razred srednje skole, Zavod za izdavanje udzbenika, Novi Sad, 2003. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Teorijska nastava predmeta realizuje se u ucionici koja je opremljena: A/V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju pismeni radovi ucenika (testovi, referati) i usmeni odgovori ucenika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. - Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Nastavnik: profesor hemije, diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani inzenjer organske tehnologije, diplomirani inzenjer hemijske tehnologije. 9. Povezanost predmeta Znanja - Struktura atoma - Hemijske reakcije; rastvori - Neorganska jedinjenja Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Fizika - Borov model atoma i talasno mehanicki model atoma - Analiticka hemija - Kvalitativna i kvantitativna analiza - Neorganska tehnologija - Dobijanje kiselina, baza i soli

13

1.2.2. TEHNICKO CRTANJE SA MASINSKIM ELEMENTIMA 1. Naziv predmeta: TEHNICKO CRTANJE SA MASINSKIM ELEMENTIMA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 48 24 Ukupno 72

48

24

72

3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - sticu znanja o pravilima, standardima i simbolima koji se upotrebljavaju u tehnickom crtanju; - sticu osnovna znanja potrebna za crtanje i citanje tehnickih crteza; - sticu osnovna znanja iz nacrtne geometrije; - sticu osnovna znanja o osnovnim masinskim elementima; - sticu osnovna znanja o pravilnom izboru materijala; - razvijaju smisao za tacnost, preciznost, estetiku i urednost u rjesavanju radnih zadataka i stvaraju navike za planski, organizovani i samostalni rad; - ovladavaju strucnom terminologijom neophodnom za komuniciranje u struci.

14

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: DRUGI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Osnovi tehnickog crtanja - definise znacaj - razlikuje tehnicki - razvija preciznost i tehnickog crtanja crtez od drugih tacnost - poznaje materijal i crteza, skica, slika pribor za tehnicko i fotografija crtanje, kao i - izvlaci osnovne i formate i opremu kotne linije, tehnickih crteza srafira, ispisuje - poznaje zaglavlja i zaglavlje i sastavnice pozicione oznake - upoznaje tehniku elemenata izrade jednostavnih - ispisuje tehnicko crteza pismo - skicira jednostavne elemente Nacrtna geometrija - definise pojam i - analizira nacine vrste projekcija prikazivanja - definise pojmove predmeta na kvadranta i oktanta crtezu - objasnjava - razlikuje vrste ortogonalnu projekciranja projekciju - crta projekciju - razvija analiticnost - razumije tacke na jednu, ortogonalnu dvije i tri ravni projekciju tacke, - crta projekciju prave i duzi na tri prave i duzi u ravni opstem i - opisuje ravan i specijalnom specijalne polozaje polozaju ravni - crta projekcije - objasnjava osnovnih centralnu geometrijskih projekciju likova u opstem i - upoznaje specijalnom aksonometrijsko polozaju ( kvadrat, projekciranje pravougaonik, trougao ) - crta projekcije osnovnih geometrijskih tijela u opstem i specijalnom polozaju - crta u izometriji jednostavne elemente na osnovu ortogonalnih

Preporuke za izvoenje nastave vjezba: - graficki rad: - Tehnicko pismo

vjezba: - projekcije tijela - crtanje tijela u izometriji na osnovu projekcija - crtanje projekcija na osnovu izometrijskog izgleda

15

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik projekcija - uocava prednosti i nedostatke pojedinih nacina prikazivanja tijela

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Tehnicko crtanje - objasnjava - izrauje tehnicke prikazivanje crteze predmeta sa predmeta na presjecima i crtezu detaljima - navodi vrste - izrauje uprosene pogleda tehnicke crteze - obrazlaze presjeke - pise tolerancije i uprosenja pri duzina, oblika i crtanju polozaja - definise pojam - crta radionicki tolerancije, crtez jednostavnog polozaja, oblika i masinskog dijela i velicine upisuje podatke tolerantnog polja neophodne za - poznaje radionicki i njegovu izradu sklopni crtez - analizira i cita - razumije pojam tehnicki crtez kvaliteta povrsine i poznaje nacin oznacavanja stanja povrsine - opisuje kotiranje i elemente kotiranja - razumije skiciranje i citanje tehnickih crteza Veze i spojevi masinskih elemenata - definise pojam i - razlikuje podjelu masinskih nerazdvojive od elemenata razdvojivih veza - navodi masinskih nerazdvojive elemenata spojeve: zakovani, - razlikuje elemente zavareni, lemljeni i za nerazdvojivu lijepljeni spojevi vezu - opisuje postupak - uocava prednosti i pripreme limova za nedostatke zakivanje i nacin elemenata za zakivanja, kao i nerazdvojivu vezu materijal za - razlikuje elemente zakivke za razdvojivu vezu - poznaje osobine - uocava prednosti i zavarenih, nedostatke zalemljenih i elemenata za lijepljenih spojeva razdvojivu vezu

- razvija osjeaj sigurnosti u radu

vjezba: - prikaziv-anje predmeta na crtezu - kotiranje tolerisanih dimenzija - izrada radionickog crteza - graficki rad - (prikazivanje predmeta na crtezu)

- stice pozitivnu orjentaciju prema zanimanju

vjezba: - crtanje navojnih spojeva - skiciranje opruga (rad u olovci)

16

Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadrzaji ucenik ucenik - navodi razdvojive - uocava prednosti i spojeve: klinovi, nedostatke civije, navojni elemenata za spojevi elasticnu vezu - poznaje osobine razdvojivih spojeva - navodi elemente za elasticnu vezu ( opruge ) - poznaje osobine elemenata za elasticnu vezu Elementi za kruzno kretanje - poznaje - razlikuje elemente konstruktivne za kruzno kretanje oblike i - crta osovine, karakteristike osovinice i vratila osovina, osovinica i - razlikuje vrste vratila lezista i lezajeva - navodi podjelu i - analizira nacin osobine lezista podmazivanja - navodi vrste i lezista karakteristike - razlikuje vrste lezajeva spojnica - razumije ulogu - uocava znacaj i spojnica primjenu - poznaje osobine elemenata za spojnica kruzno kretanje Elementi za prenos snage - poznaje vrste i - razlikuje elemente primjenu za prenos snage elemenata za - analizira prenos prenos snage snage zupcanicima, - objasnjava prenos remenom (kaisem) snage zupcanicima, i lancem remenom (kaisem) - bira odgovarajuu i lancem vrstu prenosa - poznaje osobine prema zadatim elemenata za uslovima prenos snage - uspostavlja vezu izmeu elemenata za kruzno kretanje i elemenata za prenos snage Postrojenja hemijske industrije - poznaje materijal - razlikuje za postrojenja materijale za hemijske industrije postrojenja - opisuje hemijske industrije predstavljanje - izrauje tehnicku postrojenja dokumentaciju za

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

vjezba: - skiciranje osovina i vratila (rad u olovci)

- uvia vaznost ocuvanja covjekove okoline

vjezba: - prikazivanje hemijskih procesa

17

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik hemijske industrije u tehnickoj dokumentaciji - objasnjava sematske prikaze tehnoloskih operacija Primjena racunara - razumije mogunosti primjene racunara za tehnicko crtanje - upoznaje osnovne programske pakete za tehnicko crtanje

Formativni ciljevi ucenik postrojenja hemijske industrije - cita tehnicku dokumentaciju za postrojenja hemijske industrije - crta jednostavne tehnicke crteze uz pomo racunara - uocava znacaj primjene racunara za tehnicko crtanje

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- izgrauje pozitivan stav prema upotrebi savremenih tehnologija

vjezba: - rad sa programskim paketom za tehnicko crtanje

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Drapi, S., Gaci, D.: Tehnicko crtanje sa masinskim elementima za I ili II razred strucnih skola, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd 1980.god. - Drapi, S., Gaci, D., Danilovi, M., Damjanac Z.: Tehnicko crtanje sa nacrtnom geometrijom, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd 2002.god. - Drapi, S., Tesli, M.: Osnovi masinstva, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd1989.god. - Drapi, S.: Masinski elementi, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd 1967.god. - Panteli, T.: Tehnicko crtanje, Masinski fakultet, Beograd - Gagi, Lj.: Nacrtna geometrija sa tehnickim crtanjem, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd 1988.god. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Nastava se realizuje u ucionici koja je opremljena: A / V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima, stolovima sa odgovarajuim priborom za crtanje i racunarima sa odgovarajuim programskim paketom za tehnicko crtanje. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju pismeni radovi ucenika (test-tri, graficki rad-dva) i usmeni odgovori ucenika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Diplomirani inzenjer masinstva, diplomirani inzenjer metalurgije, diplomirani inzenjer tehnologije.

18

9. Povezanost predmeta Znanja - Tehnicki crtez i masinski elementi - Tehnicki crtez i masinski elementi - Tehnicki crtez i masinski elementi Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Tehnoloske operacije i - Seme masina i aparata koji ureaji se koriste u hemijskoj industriji - Neorganska hemijska - Tehnoloske seme procesa tehnologija - Organska hemijska - Tehnoloske seme procesa tehnologija

19

1.2.3. ANALITICKA HEMIJA 1. Naziv predmeta: ANALITICKA HEMIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 72 72 Ukupno 72 72

3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - razvijaju smisao za organizovan rad, tacnost, sistematicnost i urednost; - sticu znanja o analitickim metodama (kvalitativnim i kvantitativnim) za ispitivanje supstanci; - osposobljavaju se da na osnovu stecenog znanja vrse odabir metoda za ispitivanje, dokazivanje i odreivanje sadrzaja sastojaka u datoj supstanci; - razvijaju sposobnosti za posmatranje, zakljucivanje, uopstavanje i tumacenje posmatranih pojava; - sticu znanja o znacaju sadrzaja koji se izucavaju u analitickoj hemiji za usvajanje sadrzaja iz drugih hemijskih disciplina; - osposobljavaju se za istrazivacki rad u drugim oblastima (zastiti zivotne sredine, medicini, farmaciji, modernoj industriji); - sticu sposobnosti pravilnog korisenja odgovarajue literature preko knjiga i kompjuterske pretrage; - razvijaju stvaralacku mastu, analiticko misljenje, objektivnost.

20

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: DRUGI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Pojam, podjela i - interpretira znacaj - razvija analiticko znacaj analiticke hemije i misljenje analiticke hemije vrsi njenu podjelu - razvija mo - pojasnjava i - razlikuje zapazanja obrazlaze kvalitativnu od - znacaj analiticke kvantitativne hemije analize Hemijska ravnoteza - pojasnjava brzinu - razvija analiticko u homogenom misljenje hemijske reakcije i sistemu - razvija mo analizira faktore - definise hemijsku zapazanja koji uticu na ravnotezu - razvija preciznost i brzinu hemijske - navodi faktore koji tacnost reakcije uticu na - primjenjuje zakon - hemijsku ravnotezu o dejstvu masa na - definise Le razlicitim Satelijeov princip primjerima - definise: - objasnjava Le elektroliticku Seteljeov princip disocijaciju, na primjerima i stepen isocijacije, nabraja faktore jake i slabe koji uticu na elektrolite pomjeranje hemijske - definise slabe ravnoteze elektrolite i - analizira - konstantu elektrolite i vrsi disocijacije njihovu podjelu - definise znacaj - pravilno pise izracunavanja elektroliticku koncentracija H+ i - disocijaciju OH- jonova u kiselina, baza i soli rastvorima - razlikuje jake i slabe - definise suzbijanje elektrolite na disocijacije slabih osnovu vrijednosti elektrolita stepena disocijacije - definise: - pravilno pise izraze disocijaciju vode, za konstante jonski proizvod disocijacije kiselina - pravilno vrsi vode, vodonicni podjelu kiselina u eksponent pH, - odnosu na velicinu hidroksilni konstante eksponent pOH disocijacije - definise: kisjelo- objasnjava bazne indikatore, suzbijanje regulatorske smjesedisocijacije slabih pufere elektrolita uticajem zajednickog jona

Preporuke za izvoenje nastave

- rjesavanjem racunskih zadataka izracunava na razlicitim primjerima koncentracije H+ i OH- jonova - rjesavanjem racunskih zadataka izracunava na razlicitim primjerima pH i pOH rastvora

21

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik -

Formativni ciljevi ucenik na primjerima izracunava koncentraciju H+ i OH- na osnovu jonskog proizvoda vode (Kw) izracunava pH i pOH rastvora na osnovu [H+] ili [OH-] na razlicitim primjerima nabraja neke kiselobazne indikatore -analizira promjenu boje indikatora u kiseloj i baznoj sredini razlikuje pH vrijednosti u sredini univerzalnim indikatorom ( na osnovu skale boja ) pravilno odreuje pH vrijednost u puferu i izracunava [H+] i [OH-] vrijednosti u puferskoj smjesi pravilno predstavlja jednacinu ravnoteznog stanja i proizvod rastvorljivosti kod tesko rastvorljivog elektrolita

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

Hemijska ravnoteza u heterogenom sistemu - pojasnjava ravnotezu u rastvorima tesko rastvorljivih elektrolita - definise proizvod rastvorljivosti - nabraja faktore koji uticu na proizvod rastvorljivosti - definise talozenje i rastvaranje Kompleksna jedinjenja - upoznaje opste karakteristike kompleksnih

-

- razvija analiticko misljenje - razvija mo zapazanja - razvija preciznost i tacnost

- razlikuje reakcije talozenja i rastvaranja i pravilno ih predstavlja hemijskim jednacinama - interpretira nomenklaturu kompleksnog jedinjenja - pravilno odreuje

- rjesavanjem racunskih zadataka izracunava na razlicitim primjerima koncentracije jonova u rastvoru tesko rastvorljivih elektrolita, na osnovu proizvoda rastvorljivosti

- razvija mo zapazanja

22

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik jedinjenja - pojasnjava disocijaciju i konstantu disocijacije kompleksnih jedinjenja

Formativni ciljevi ucenik graditelje kompleksa, koordinacioni broj i navodi ligande u kompleksnim jedinjenjima uocava znacaj i primjenu kompleksnih jedinjenja (neorganskih i organskih) u analitickoj hemiji interpretira osnovne principe kvalitativne hemijske analize analizira analiticke reakcije i nacin njihovog izvoenja nabraja reakcije suvim putem navodi promjene koje su uocljive kod reakcija mokrim putem na primjerima navodi primjere specificnih, selektivnih i karakteristicnih reakcija razlikuje reagense (specificne, selektivne i grupne) i navodi primjere razlikuje VI analitickih grupa katjona i grupne reagense za pojedine grupe analizira talozne i dokazne reakcije za Ag+, Pb2+ i Hg22+ jone interpretira ulogu H2S, uslove talozenja i pise reakcije talozenja analizira reakcije

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

Kvalitativna analiza - pojasnjava i obrazlaze znacaj kvalitativne analize u analitickoj hemiji - definise: metode kvalitativne analize, analiticke reakcije i uslove za njihovo izvoenje - navodi osnovne karakteristike analitickih reakcija

-

-

- razvija analiticko misljenje - razvija mo zapazanja

-

-

Analiticke grupe katjona - navodi podjelu analitickih grupa katjona - obrazlaze I analiticku grupu katjona - navodi podjelu II analiticke grupe na sulfobaze i sulfokiseline - obrazlaze smjesu katjona II

-

- razvija sistematicnost - razvija logiku misljenja - razvija preciznost i tacnost - razvija sposobnost zapazanja

-

-

-

23

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - analiticke grupe sulfobaze - nabraja katjone III analiticke grupe - obrazlaze smjesu katjona III analiticke grupe - nabraja katjone IV analiticke grupe - obrazlaze smjesu katjona IV analiticke grupe - nabraja katjone V analiticke grupe - obrazlaze smjesu katjona V analiticke grupe - nabraja katjone VI analiticke grupe - obrazlaze smjesu katjona VI analiticke grupe

Formativni ciljevi ucenik rastvaranja taloga i dokazivanja katjona sulfobaza (Pb2+, Hg2+, Cu2+ i Bi3+) interpretira grupni reagens, uslove talozenja i pise reakcije za identifikaciju III grupe katjona uocava amfoterni karakter Al3+ i Cr3+ pise hemijske jednacine reakcija Al(OH)3 i Cr(OH)3 sa jakim kiselinama i jakim bazama interpretira grupni reagens za IV grupu katjona (svjeze pripremljen) analizira reakcije talozenja i pravilno pise reakcije za identifikaciju Mn2+ i Zn2+ obrazlaze amfoternost Zn2+ i jednacinama prikazuje amfoternost Zn(OH)2 interpretira grupni reagens za V grupu katjona analizira reakcije talozenja i pravilno pise reakcije za identifikaciju Ca2+ i Ba2+ analizira i pravilno pise reakcije za identifikaciju Na+, Mg2+, NH4+ jona razlikuje grupe anjona analizira i pravilno pise reakcije za identifikaciju najvaznijih anjona

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

-

-

-

Analiticke grupe anjona - navodi podjelu analitickih grupa anjona

-

- razvija sistematicnost u radu - razvija preciznost i tacnost

24

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik Gravimetrija Pojam i klasifikacija gravimetrijskih analiza - definise gravimetriju - navodi klasifikaciju metoda i osnovne operacije gravimetrijske analize - obrazlaze uticaj primjesa na onecisenje taloga (koprecipitacija)

Formativni ciljevi ucenik - razumije princip gravimetrijske analize, izdvajanje i odreivanje mase supstance - razlikuje tipove gravimetrijskih analiza prema nacinu izdvajanja ispitivane supstance iz uzorka (zarenjem, susenjem, talozenjem) - analizira uslove koje treba da ispunjava talog za uspjesnu gravimetrijsku analizu i okolnosti pod kojima talog ispunjava te uslove (kristalan, tesko rastvorljiv, hemijski cist...) - razlikuje pojave povrsinske asorpcije, okluzije i nacine kako se mogu otkloniti ili smanjiti - pravilno primjenjuje stehiometrijski racun i na razlicitim primjerima izracunava masu (m) i maseni udio () pepela i vlage - Izvodi gravimetrijski faktor na razlicitim primjerima i upotrebljava ga u gravimetrijskim izracunavanjima mase (m), masenog udjela () i zapremine (V) ispitivane supstance - analizira reakcije

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija analiticko misljenje - razvija mo zapazanja - razvija preciznost - razvija tacnost - rjesavanjem racunskih zadataka odreuje % vlage i pepela razlicitih supstanci

Proracun u gravimetriji - navodi podatke za izracunavanje mase (m), masenog udjela () pepela i vlage - definise gravimetrijski faktor - navodi nacine prikazivanja sadrzaja supstance u analizi - obrazlaze gravimetrijsko odreivanje gvoza i sumporne kiseline

25

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik -

Formativni ciljevi ucenik talozenja i zarenja ispitivane supstance interpretira uslove kvantitativnog talozenja Fe3* i SO42, nacin ispiranja taloga, zarenja i mjerenja pravilno primjenjuje stehiometrijski proracun i izracunava sadrzaj Fe3* i SO42- u uzorku razumije titraciju kao najvazniju operaciju volumetrijskih analiza razlikuje zavrsnu tacku titracije (ZTT) i ekvivalentnu tacku titracije (ETT) interpretira uslove koje treba da ispunjava hemijska reakcija u volumetriji i vrsi klasifikaciju volumetrijskih metoda na osnovu osnovne reakcije koja se desava u toku titracije razlikuje primarne i sekundarne standardne rastvore prema nacinu pripremanja i navodi njihovu ulogu kao titracionog sredstva pravilno pise hemijsku reakciju izmeu titracionog rastvora i titracionog

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

Volumetrija Opsti pojmovi, principi i klasifikacija volumetrijskih metoda - navodi opste pojmove, principe i uslove volumetrijskih metoda - navodi klasifikaciju volumetrijskih metoda - definise standardne rastvore

-

-

-

- razvija mo zapazanja

- rjesavanjem racunskih zadataka izracunava na razlicitim primjerima: - m - masu, - - maseni udio, - V - zapreminu i - c - koncentraciju ispitivane supstance - izracunava masu baza i zapreminu kiselina za pripremu rastvora razlicitih koncentracija

- proracun u volumetriji -

- razvija preciznost - razvija tacnost --------------------------

- rjesavanjem racunskih zadataka izracunava: - m - masu, maseni udio, V zapreminu i c koncentraciju kiselina i baza u uzorku

-------------------------Neutralizacione metode - definise metodu

-

- razvija preciznost - razvija analiticko misljenje

26

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - navodi opste principe neutralizacionih (kiselo-baznih) metoda - definise kiselobazne indikatore - objasnjava titraciju jake i slabe kiseline sa jakom bazom - obrazlaze standardizaciju HCl, NaOH i odreivanje sadrzaja baze, jake i slabe kiseline

Formativni ciljevi ucenik sredstva i uocava molski odnos - primjenjuje stehiometrijski racun za izracunavanje mase (m), masenog udjela (), zapremine (V) i koncentracije (c) ispitivane supstance --------------------------- pravilno pise reakciju neutralizacije u molekulskom i jonskom obliku - razlikuje acidimetriju i alkalimetriju - interpretira znacaj promjene boje indikatora za odreivanje ZTT - analizira kiselobazne indikatore i uticaj razlicitih faktora na promjenu boje indikatora - analizira tok neutralizacije preko grafickog prikaza promjene pH vrijednosti u zavisnosti od dodate zapremine titracionog sredstva (krive neutralizacije) - izracunava potrebnu masu ili zapreminu supstance za pripremanje rastvora priblizne koncentracije (HCl i NaOH) - interpretira postupak odreivanja tacne koncentracije (HCl i

Socijalizacijski ciljevi ucenik - razvija mo zapazanja

Preporuke za izvoenje nastave

- rjesava racunske zadatke iz oksidoredukcione metode

-------------------------- razvija analiticko misljenje - razvija mo zapazanja

- izracunava masu KMnO4 za pripremu rastvora razlicitih koncentracija - razvija preciznost - razvija tacnost

-------------------------Oksido-redukcione metode - navodi opste principe oksidoredukcionih metoda - navodi podjelu oksido-redukcionih metoda Permanganometrijs ke metode

27

ucenik NaOH) - pravilnom - razvija analiticko primjenom misljenje stehiometrijskog proracuna izracunava sadrzaj ispitivane supstance i prikazuje rezultat kao masu (m), maseni udio (), zapreminu (V) ili koncentraciju (c) --------------------------- analizira reakcije oksido-redukcije, razmjenu elektrona izmeu ispitivane supstance i standardnog rastvora - razlikuje oksidacione i redukcione Metode jodimetrije i metode na osnovu jodometrije oksidacionih, - definise metode odnosno redukcionih - obrazlaze sposobnosti - razvija tacnost jodometrijsku standardnog metodu rastvora - navodi osobine - uocava oksidacione natrijum-tiosulfata sposobnosti KMnO4 i (Na2S2O3.5H2O) kao razlicita valentna standardnog stanja mangana u rastvora zavisnosti od - obrazlaze sredine odreivanje - interpretira sadrzaja bakra (Cu) postupak i hroma (Cr) pripremanja jodometrijskom rastvora priblizne metodom koncentracije i odreivanja tacne koncentracije (postupak standardizacije) KMnO4 - analizira primjenu standardnog rastvora KMnO4 - pravilno pise oksidoredukcionu reakciju izmeu Fe2+ i

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - definise permanganometriju - navodi osobine KMnO4 kao standardnog rastvora - obrazlaze odreivanje sadrzaja Fe po CimermanRajnhartovoj (ZimmermannReinhardt) metodi

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave - rjesavanjem racunskih zadataka izracunava sadrzaj Fe permanganometrijkom metodom u razlicitim uzorcima

- rjesava racunske zadatke iz jodometrijskih metoda - rjesavanjem racunskih zadataka iz oblasti kompleksometrije izracunava sadrzaj razlicitih metala u ispitivanim uzorcima - rjesava racunske zadatke iz taloznih metoda - rjesavanjem racunskih zadataka izracunava sadrzaj hlorida u razlicitim uzorcima

28

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik -

Formativni ciljevi ucenik KMnO4. razumije uslove permanganometrijsk og odreivanja i ulogu CimermanRajnhartovog rastvora primjenjuje stehiometrijski proracun za izracunavanje sadrzaja Fe u uzorku i prikazuje rezultat preko mase (m), masenog udjela () ili zapremine (V) rastvora izdatog za analizu razlikuje jodimetrijsku i jodometrijsku metodu prema standardnom rastvoru za titraciju pise i analizira reakcije na kojima se zasnivaju ove metode interpretira uslove indirektne jodometrijske metode, postupak pripremanja rastvora Na2S2O3.5H2O priblizne koncentracije i postupak odreivanja tacne koncentracije (standardizacija rastvora) pravilno pise oksido-redukcione reakcije ispitivane supstance i standardnog rastvora primjenjuje

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-------------------------Kompleksometrijske metode - definise metodu - navodi vrste kompleksona - navodi osobine metalnih indikatora - pojasnjava nacine izvoenja titracije u kompleksometriji - obrazlaze ompleksometrijska odreivanja Ca2+ i Mg2+

- razvija analiticko misljenje - razvija mo zapazanja - razvija tacnost

-

-

-

-------------------------Talozne metode - definise metode - navodi opste principe metode i uslove za analizu ovom metodom - navodi podjelu taloznih metoda - obrazlaze argentometrijske metode i odreivanje sadrzaja hlorida po Moru (Mohr)

-

-

29

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik stehiometrijski proracun za izracunavanje sadrzaja Cu i Cr i prikazuje rezultat kao m, i V -------------------------- razumije ulogu velike stabilnosti kompleksa izmeu metalnih jona i titracionog sredstva - razlikuje kompleksone po sastavu (KI, KII i KIII) - interpretira prakticni znacaj KIII (EDTA) i nacin stvaranja helata - interpretira uslove koje treba - da ispunjava metalni indikator za kompleksometrijska odreivanja - razlikuje direktne i indirektne kompleksometrijsk e titracije - interpretira postupak pripreme standardnog rastvora KIII i uslove izvoenja titracije - analizira reakciju izmeu jona Ca2+ i Mg2+ sa KIII - pravilno primjenjuje stehiometrijski proracun za izracunavanje sadrzaja Ca2+ i Mg2+ i prikazuje rezultat kao m, iV -------------------------- razumije stvaranje tesko rastvorljivog jedinjenja (taloga)

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

30

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik i ogranicenost primjene taloznih reakcija analizira uslove koji su neophodni za primjenu taloznih metoda razlikuje talozne metode prema upotrebi titracionog sredstva vrsi klasifikaciju argentometrijskih metoda prema tehnici izvoenja analize interpretira postupak pripremanja standardnog rastvora AgNO3 analizira reakciju stvaranja taloga i reakciju indikatora (K2CrO4) sa standardnim rastvorom AgNO3 utvruje molski odnos i pravilnom primjenom stehiometrijskog proracuna izracunava sadrzaj hlorida i prikazuje rezultat kao m, i V

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

-

-

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Analiticka hemija sa osnovama instrumentalne analize za trei razred hemijskotehnickog smjera, Vilim Vajgand, Naucna knjiga Beograd, 1981. - Analiticka hemija za drugi razred medicinske skole, B. Stankovi, J. Jorgovi Kremzer, S. Drakli ini, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva Beograd, 2003. - Analiticka hemija sa praktikumom za trei razred hemijsko-tehnoloske struke, Darko Sepa, Naucna knjiga Beograd, 1981. - Analiticka hemija za drugi razred usmjerenog obrazovanja prehrambene struke, Momcilo Joveti, Zavod za izdavanje udzbenika Novi Sad, Zavod za izdavanje udzbenika Beograd, 1988. - Analiticka hemija sa praktikumom za drugi razred hemijsko-tehnoloske struke, M. Krajacevi, M. Ignjatov, O. Mladenovi, Budunost Novi Sad, 1997.

31

- Stehiometrija, M. Sikirica, Skolska knjiga Zagreb, 1979. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - kompjuter sa prikljuckom za internet, - racunarska video projekcija. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - Znanje se provjerava i ocjenjuje usmeno, najmanje po jedna ocjena u klasifikacionom periodu i pismeno ( testovi poslije svake oblasti ), ocjenjuje se aktivnost na casu tokom izrade racunskih zadataka. Zakljucna ocjena izvodi se iz ocjena iz klasifikacionih perioda. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Profesor hemije, diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani inzenjer organske tehnologije, diplomirani inzenjer hemijske tehnologije. 9. Povezanost predmeta Znanja Kvalitativna i kvantitativna analiza Mjerenje PH rastvora Odreivanje sadrzaja elemenata u uzorcima Povezanost sa predmetom Predmet Znanja Opsta i neorganska hemija Hemijske reakcije, rastvori Elektroanaliticke metode Prakticna nastava Rastvori elektrolita Odreivanje sadrzaja elemenata u uzorcima

32

1.2.4. ORGANSKA HEMIJA 1. Naziv predmeta: ORGANSKA HEMIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 108 108 108 108 Ukupno 216 216

Vjezbe- odjeljenje se dijeli na grupe do 12 ucenika 3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - povezuju odabrane tematske cjeline sa sadrzajima ve obraenim tokom prethodnog skolovanja; - produbljuju stecena znanja o organskim jedinjenjima kroz razlicite aktivnosti koje ukljucuju casove diskusije; - upoznaju ulogu i znacaj organske hemije u svakodnevnom zivotu; - ukazuju na znacaj funkcionalnih grupa i upoznaju mogunosti sinteze slozenih organskih jedinjenja; - razvijaju smisao za organizovan rad, tacnost, sistematicnost i urednost; - upoznaju toksicno dejstvo pojedinih organskih supstanci na zdravlje i zivotnu sredinu, - razvijaju navike koje e doprinositi unapreivanju i zastiti zivotne i radne sredine; - razvijaju sposobnosti za eksperimentalni rad, posmatranje, uocavanje i zakljucivanje; - povezuju teorijske sadrzaje sa prakticnim radom koji se odvija u sklopu proizvodnih ciklusa u materijalnoj proizvodnji; - sticu sposobnost korisenja odgovarajue literature preko knjiga i kompjuterske pretrage; - razvijaju stvaralacku mastu, analiticko misljenje, objektivnost i formiraju pravilan odnos prema radu.

33

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: PRVI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Uvod - poznaje tipove - razlikuje na - razvija analiticko hemijskih veza u primjerima prostu, misljenje organskim dvostruku i jedinjenjima i trostruku vezu reakcije organskih - razlikuje reakcije jedinjenja u supstitucije, zavisnosti od adicije, eliminacije, strukture kao i homoliticko i - obrazlaze vrste heteroliticko hemijskih reakcija raskidanje veze organskih - razlikuje aciklicna i jedinjenja ciklicna jedinjenja - navodi podjelu - razlikuje najvaznije organskih klase organskih jedinjenja prema jedinjenja prema ugljovodonicnom funkcionalnoj grupi nizu i prema funkcionalnoj grupi Alkani - definise alkane, - uocava kako se - razvija sposobnost homologi niz i obrazuje niz i sta su zakljucivanja izomeriju niza homolozi - imenuje jedinjenja - razlikuje n-alkane i po IUPAC izo-alkane na nomenklaturi osnovu strukturne - navodi nacine formule dobijanja alkana - pravilno koristi sintetickim putem nomenklaturu pri - poznaje fizicke i pisanju formula hemijske osobine alkana alkana - analizira reakcije adicije i supstitucije za sintezu alkana - analizira reakcije supstitucije (lancane reakcije), kao i znacaj reakcije oksidacije i reakcije pirolize (krekovanja) Alkeni i alkini - definise alkene i - razlikuje alkene i - razvija tacnost i alkine i navodi alkine po preciznost funkcionalne grupe funkcionalnoj grupi - imenuje jedinjenja - pravilno koristi po IUPAC nomenklaturu pri nomenklaturi pisanju formula

34

Preporuke za izvoenje nastave

referat: - prakticna primjena alkana

referat: - praktican znacaj proizvoda na bazi etena i acetilena - poliakrilna vlakna (orlon, dralon)

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - navodi nacine sintetickog dobijanja alkena i alkina - definise izomeriju polozaja i niza - poznaje fizicke i hemijske osobine alkena i alkina - navodi vrste polimerizacije i primjenu polimera

Formativni ciljevi ucenik alkena i alkina analizira reakciju eliminacije atoma ili atomskih grupa zasienih jedinjenja za sintezu alkena i alkina razlikuje "cis" i "trans" izomeriju i izomeriju niza analizira reakcije adicije alkena i alkina i adicije primjenom Markovnikovog pravila uporeuje brzinu oksidacije alkena i alkina sa istim oksidacionim sredstvom razlikuje adicionu i kondenzacionu polimerizaciju interpretira znacaj etena i acetilena u industriji interpretira znacaj plasticnih masa u proizvodnji sintetickih vlakana

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave - Polivinil-hlorid (PVC)

-

-

-

-

Dieni - definise diene - navodi primjere jedinjenja i njihov znacaj - poznaje fizicke i hemijske osobine diena

- razlikuje konjugovane, kumulovane i izolovane diene - pise strukturnu formulu izoprena i 1,3 butadiena - interpretira znacaj kaucuka i njegove osobine

- razvija tacnost i preciznost

Cikloalkani - navodi podjelu i dobijanje cikloalkana - poznaje fizicke i hemijske osobine cikloalkana

- prikazuje strukturne formule cikloalkana - analizira dobijanje i stabilnost ciklopentana i cikloheksana Aromaticni ugljovodonici

35

- razvija analiticko misljenje

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - obrazlaze strukturu i hemijska svojstva benzena - imenuje derivate benzena po IUPAC-u - navodi jedinjenja sa kondenzovanim benzenovim prstenom - navodi znacaj aromaticnih ugljovodonika

Formativni ciljevi

ucenik - interpretira strukturu benzena pomou molekulskih orbitala i ostvarivanja veze - analizira reakcije supstitucije i adicije kod benzena - razlikuje monosupstitucione, disupstitucione i polisupstitucione derivate - prikazuje strukturnim formulama naftalen, antracen i fenantren Halogeni derivati ugljovodonika - definise halogene - razlikuje alkil i aril derivate halogenide ugljovodonika - pravilno koristi - imenuje jedinjenja nomenklaturu pri po IUPAC-u pisanju formula - objasnjava jedinjenja postupke dobijanja - prikazuje reakcije halogenih derivata sinteze alkil i aril ugljovodonika halogenida - poznaje fizicke i - analizira reakcije hemijske osobine nukleofilne halogenih derivata supstitucije ­ Sn1 i ugljovodonika Sn2 - navodi najvaznije - interpretira znacaj predstavnike najvaznijih halogenih derivata predstavnika ugljovodonika i halogenih derivata njivov znacaj ugljovodonika Alkoholi - definise alkohole - razlikuje mono-, di- navodi podjelu i polihidroksilne, alkohola prema alifaticne i broju hidroksilnih aromaticne grupa alkohole - imenuje jedinjenja - pravilno koristi po IUPAC nomenklaturu pri nomenklaturi pisanju formula - navodi nacine jedinjenja dobijanja alkohola - pise reakcije - poznaje fizicke i dobijanja alkohola hemijske osobine - analizira kiselost alkohola alkohola pri

36

Socijalizacijski ciljevi ucenik - razvija analiticko misljenje

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija analiticko misljenje

- razvija tacnost i preciznost

referat: - dobijanje etanola

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - navodi primjenu alkohola

Formativni ciljevi ucenik graenju alkoholata - prikazuje reakciju esterifikacije sa organskim i neorganskim kiselinama - razlikuje oksidaciju primarnih i sekundarnih alkohola - inerpretira znacaj najvaznijih alkohola - razlikuje monohidroksilne i polihidroksilne fenole - prikazuje hemijskim jednacinama dobijanje fenola - analizira kiselost, esterifikaciju fenola i supstituciju u prstenu - interpretira znacaj fenola za proizvodnju plasticnih masa - razlikuje proste i mjesovite etre - pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula jedinjenja - interpretira prakticni znacaj etara kao rastvaraca (dietiletra) - razlikuje aldehide i ketone po funkcionalnoj grupi - pravilno koristi nomenklaturu pri pisanju formula - pise reakcije dobijanja aldehida i ketona - uporeuje hemijske

37

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Fenoli - definise fenole - navodi podjelu i nacin dobijanja fenola - poznaje fizicke i hemijske osobine fenola - navodi primjenu mono-,di- i polihidroksilnih fenola

Etri - definise etre - imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi - poznaje fizicke i hemijske osobine etara - navodi primjenu etara Aldehidi i ketoni - definise karbonilna jedinjenja - imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi - navodi nacine dobijanja aldehida i ketona - objasnjava fizicke i hemijske osobine

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik aldehida i ketona

Formativni ciljevi ucenik osobine aldehida i ketona - analizira reakcije nukleofilne adicije - interpretira prakticni znacaj metanala, etanala, acetona, benzaldehida i acetofenona

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Karboksilne kiseline - definise karboksilne kiseline - navodi podjelu prema ugljovodonicnom nizu i broju karboksilnih grupa - imenuje jedinjenja po IUPAC nomenklaturi - navodi nacine dobijanja zasienih monokarboksilnih kiselina - poznaje fizicke i hemijske osobine karboksilnih kiselina - navodi primjere i znacaj karboksilnih kiselina

- razlikuje aciklicne, ciklicne, supstituisane, mono-, di- i polikarboksilne kiseline - pravilno primjenjuje nomenklaturu pri pisanju formula kiselina - pise reakcije dobijanja kiselina - analizira disocijaciju kiselina - analizira reakcije sa metalima i bazama - analizira reakcije obrazovanja estara, amida, hlorida i anhidrida - interpretira praktican znacaj najvajznijih monokarboksilnih zasienih kiselina (mravlje, siretne), visih masnih kiselina (zasiene i nezasiene) i aromaticnih (benzoeve i cimetne) Derivati karboksilnih kiselina - definise derivate - razlikuje hloride, karboksilnih kiselina estre, anhidride i - navodi reakcije amide dobijanja derivata - pise reakcije - poznaje fizicke i dobijanja derivata hemijske osobine - analizira reakcije derivata hidrolize,

38

- uvia veze nauke i svakodnevnog zivota

referat: - prakticni znacaj siretne kiseline

referat: - prakticni znacaj voskova, masti i ulja

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik karboksilnih kiselina - navodi podjelu lipida - definise voskove, masti i ulja - obrazlaze hemijska svojstva masti i ulja

Formativni ciljevi

ucenik amonolize, alkoholize, mehanizam esterifikacije i saponifikacije - razlikuje proste i slozene lipide - analizira sastav voskova, masti i ulja - analizira reakcije hidrolize, saponifikacije i hidrogenizacije Supstituisane karboksilne kiseline - navodi podjelu, - razlikuje , i nacine dobijanja halogen halogen supstituisane karboksilnih i karboksilne kiseline hidroksi kiselina - pise reakcije - definise opticku dobijanja izomeriju supstituisanih - prepoznaje hidralni kiselina C atom i ponasanje - analizira hidrolizu enantiomera pri halogenprolasku supstituisanih polarizovane kiselina, svjetlosti i njihovo esterifikaciju obiljezavanje sa (hidroksi kiselina L) i (+D) - interpretira znacaj - navodi osobine i mlijecne, jabucne, primjenu vinske, limunske i najvaznijih salicilne kiseline supstituisanih kiselina Ugljeni hidrati - navodi podjelu i - razlikuje aldoze i strukturu ketoze, alifaticnu i monosaharida ciklicnu stukturu - poznaje fizicke i - prikazuje ciklicnu hemijske osobine strukturu monosaharida Hejvortovim - navodi primjenu formulama glukoze - analizira reakcije sa - definise disaharide Felingovim - poznaje fizicke i rastvorom, hemijske osobine Tolensovim disaharida reagensom i vrenje - definise glukoze polisaharide - razlikuje - poznaje fizicke i monomerne

39

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

referat: - prakticni znacaj limunske i salicilne kiseline

- razvija odgovornost prema zastiti zdravlja

referat: - industrijsko dobijanje saharoze

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik hemijske osobine polisaharida - navodi najvaznije proizvode na bazi celuloze

Formativni ciljevi

ucenik jedinice (saharoze, maltoze i laktoze) i nacin kako se povezuju u ciklicnu strukturu - razlikuje redukujue i neredukujue disaharide - analizira reakcije hidrolize saharoze i osobine invertnog seera - razlikuje skrob i celulozu po nacinu vezivanja monomernih jedinica - analizira hidrolizu skroba i celuloze i reakciju esterifikacije celuloze - interpretira znacaj skroba i celuloze u prehrambenoj i tekstilnoj industriji Organska jedinjenja sa sumporom - definise tioalkohole - razlikuje i tioetre tioalkohole i tioetre - imenuje jedinjenja - pravilno koristi po IUPAC nomenklaturu pri nomenklaturi pisanju formula - navodi nacine - pise reakcije dobijanja dobijanja - poznaje fizicke i tioalkohola i hemijske osobine tioetara tioalkohola i - analizira oksidaciju tioetara tioalkohola i tioetara Organska jedinjenja sa azotom - definise amine i - razlikuje amine i nitro jedinjenja nitro jedinjenja po - navodi funkcionalne funkcionalnoj grupi grupe i podjelu - pravilno koristi amina i nitro nomenklaturu pri jedinjenja prema pisanju formula ugljovodonicnom organskih nizu jedinjenja sa - imenuje amine i azotom nitro jedinjenja po - analizira redukciju

40

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

referat: - azo boje - fizioloski znacaj proteina

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik IUPAC nomenklaturi - poznaje fizicke i hemijske osobine amina i nitro jedinjenja - navodi primjenu amina i nitro jedinjenja - definise diazo i azo jedinjenja - navodi primjenu azo jedinjenja - definise aminokiseline - imenuje aminokiseline po IUPAC nomenklaturi - poznaje fizicke i hemijske osobine aminokiselina - definise proteine i navodi podjelu prema sastavu, rastvorljivosti i funkciji - navodi karakteristicne reakcije proteina - navodi podjelu, osobine i mehanizme djelovanja enzima

Formativni ciljevi ucenik alifaticnih i aromaticnih nitro jedinjenja, baznost amina, graenje soli (diazonijum i kvaternerne) interpretira znacaj azo jedinjenja u industriji boja pise opstu formulu amino kiselina analizira obrazovanje cviter jona, amfoternost i izoelekticnu tacku amino kiselina i graenje peptidne veze razlikuje proste i slozene (konjugovane) proteine interpretira znacaj fibroznih i globularnih proteina analizira bojene i talozne reakcije proteina razlikuje enzime prema vrsti reakcije i prema sastavu analizira kataliticko svojstvo enzima i mehanizam vezivanja enzima za supstrat

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

Alkalodi - definise alkaloide - navodi nacine dobijanja heterociklicnih jedinjanja - poznaje fizicke i hemijske osobine alkaloida - navodi podjelu i primjenu alkaloida - objasnjava fiziolosko dejstvo alkaloida (nikotina,

- razlikuje petoclana i sestoclana heterociklicna jedinjenja sa kiseonikom, azotom i sumporom - pise reakcije dobijanja alkaloida - analizira reakcije supstitucije i hidrogenizacije pirola, tiofena i furana, baznost i

referat: - fizioloski znacaj nikotina i kokaina

41

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik efedrina, kokaina)

Formativni ciljevi ucenik supstituciju piridina - razlikuje alkaloide grupe pirola, piridina i piperidina - uocava znacaj alkaloida - razlikuje vitamine rastvorljive u vodi i u mastima (ulju) - interpretira fizioloski znacaj najvaznijih vitamina (A, B, C, D) - razlikuje hormone prema fizioloskom dejstvu - inerpretira fizioloski znacaj najvaznijih predstavnika hormona (nadbubrezne zlijezde, polne) - razlikuje pesticide prema namjeni i sastavu - interpretira dejstvo herbicida i insekticida, toksicnost i simptome trovanja i pruzanja prve pomoi - razlikuje hemikalije pravilnim citanjem naziva sa etiketa na bocama - pravilno radi sa toksicnim i lako zapaljivim organskim supstancama - kvalitativno dokazuje elemente poznate i nepoznate organske supstance

42

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Vitamini i hormoni - definise vitamine - navodi podjelu vitamina prema rastvorljivosti i najvaznije predstavnike - definise hormone - navodi podjelu hormona prema fizioloskom dejstvu

referat: - fiziolosko dejstvo vitamina i hormona

Pesticidi - definise pesticide - navodi podjelu prema namjeni i prema sastavu i najvaznije predstavnike

- razvija analiticko misljenje

referat: - toksicnost insekticida i herbicida

Vjezbe - upoznaje hemikalije u organskoj hemijskoj laboratoriji - upoznaje toksicno dejstvo organskih supstanci - navodi povrede organskim supstancama i mjere zastite - obrazlaze kvalitativnu analizu organskih supstanci

- razvija sposobnost za samostalan rad

- ucenici se dijele u grupe - svaki ucenik vodi dnevnik na bazi unaprijed datih uputstava od strane nastavnika - ucenik eksperimentalno izvodi vjezbe uz pomo nastavnika

- stice radne navike

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - opisuje postupke dobijanja i ispitivanja osobina metana - opisuje postupke dobijanja i ispitivanja osobina etena - opisuje postupke dobijanja i ispitivanja osobina etina - opisuje postupke dobijanja i ispitivanja osobina diena - opisuje postupke ispitivanja osobina benzena i toluena - opisuje postupak sinteze etilbromida - opisuje postupak dobijanja etil alkohola alkoholnim vrenjem - opisuje postupke ispitivanja osobina etil alkohola - opisuje postupke ispitivanja osobina fenola - opisuje postupke dobijanja i ispitivanja osobina aldehida i ketona - opisuje postupke ispitivanja osobina karboksilnih kiselina - opisuje postupak dobijanja etilacetata - opisuje postupak saponifikacije masti ­ dobijanja sapuna - opisuje postupak sinteze aspirina - opisuje postupke ispitivanja osobina monosaharida, disaharida i

Formativni ciljevi ucenik - eksperimentalno dobija metan - ispituje osobine metana razlicitim ogledima - eksperimentalno dobija eten - ispituje osobine etena razlicitim ogledima - eksperimentalno dobija etin - ispituje osobine etina razlicitim ogledima - eksperimentalno dobija dien - Ispituje osobine diena razlicitim ogledima - ispituje osobine benzena i toluena razlicitim ogledima - eksperimentalno dobija etil bromid - izracunava prinos etil bromida - eksperimentalno dobija etil alkohol - ispituje osobine etil alkohola razlicitim ogledima - ispituje osobine fenola razlicitim ogledima - eksperimentalno dobija etanal i aceton - ispituje razlicitim ogledima osobine aldehida i ketona - eksperimentalno ispituje osobine karboksilnih kiselina - eksperimentalno dobija etil acetat - izracunava prinos etil acetata - eksperimentalno izvodi saponifikaciju masti

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija sposobnost tacnosti i preciznosti

43

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik polisaharida - opisuje postupke dobijanja i ispitivanja osobina amino jedinjenja - opisuje postupak sinteze aminokiselina - opisuje postupke ispitivanja osobina aminokiselina i proteina

Formativni ciljevi ucenik - dobijanja sapuna eksperimentalno dobija aspirin izracunava prinos aspirina ispituje osobine monosaharida, disaharida i polisaharida razlicitim ogledima eksperimentalno dobija amin ispituje osobine amina razlicitim ogledima eksperimentalno dobija aminokiselinu izracunava prinos aminokiseline ispituje svojstva aminokiselina i proteina razlicitim ogledima

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

5.Okvirni spisak literature i drugih izvora - Pavlovi, V., Mardovi, R.: Organska hemija za drugi i trei razred srednje skole, Zavod za izdavanje udzbenika, Novi Sad, 1991. - Milovanovi, A., Pavlovi, V.: Organska hemija sa praktikumom za vezbe za prvi i drugi razred srednje skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1996. - Vitorovi, D., Pfendt, P., Krsmanovi, V.: Primenjena hemija, Naucna knjiga, Beograd, 1985. - Petrovi, J., Velimirovi, S.: Hemija za cetvrti razred gimnazije, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997. - Rondovi, D., Plamenac, N.: Organska hemija za trei razred usmjerenog srednjeg obrazovanja, Republicki zavod za unapreivanje vaspitanja i obrazovanja,Titograd, 1988. - Stojiljkovi, A.: Hemija za trei razred, Beograd, 1996. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Teorijska nastava predmeta realizuje se u ucionici koja je opremljena : A/V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima. - Vjezbe se realizuju u laboratoriji koja je opremljena odgovarajuim laboratorijskim posuem i hemikalijama. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika Znanje se provjerava i ocjenjuje putem: - usmenog i pismenog odgovora (testovi poslije svake oblasti, referati), najmanje jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu,

44

- opservacije rada, koja obuhvata prakticni rad u laboratoriji i voenje dnevnika, najmanje jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Nastavnik: profesor hemije, diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani inzenjer organske tehnologije, diplomirani inzenjer hemijske tehnologije. - Strucni saradnik: hemijsko-tehnoloski tehnicar, hemijski laborant. 9. Povezanost sa predmetima Znanja - Hemijske vjezbe - Ugljeni hidrati; polimeri - Ugljovodonici Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Opsta i neorganska hemija - Tipovi hemijskih veza - Organska tehnologija - Tehnologija seera I vrenja; plasticne mase - Neorganska tehnologija - Tehnologija goriva

45

1.2.5. ELEKTROTEHNIKA 1. Naziv predmeta: ELEKTROTEHNIKA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III Ukupno Vrste nastave Vjezbe Teorija 36 36 Ukupno 36 36

3. Opsti ciljevi nastave - sticanje osnovnih znanja iz osnova elektrotehnike; - upoznavanje sa osnovnim zakonitostima na podrucju elektrotehnike ; - primjena stecenih znanja na prakticnim aplikacijama na podrucju elektrotehnike; - rjesavanje osnovnih primjera u elektrotehnici; - upoznavanje sa osnovnim mjernim instrumentima i njihovom upotrebom; - upoznavanje sa osnovnim mjernim metodama za mjerenje elektricnih velicina i njihovom upotrebom; - upoznavanje sa opasnostima pri radu sa elektricnom strujom i razvijanje osjeaja za bezbjedan rad; - povezivanje stecenih znanja sa ostalim strucno-teoretskim predmetima, prije svega sa prakticnom nastavom.

46

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: DRUGI Informativni ciljevi Socijalizacijski Formativni ciljevi i sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Osnovni pojmovi elektricne struje - razumije pojmove: - povezuje pojam - stice radne navike - elektricitet, elektricnog - elektricni napon, potencijala i - razvija izvor i potencijal, elektricnog napona odgovornost u - elektricna struja, - odreuje smjer izvrsavanju - elektricni otpor i struje zadataka provodljivost - odreuje izvore - poznaje oznake i elektricnog napona jedinice Osobine i zakonitost elektricnog kola - poznaje osnovne - zna da - razvija preciznost elemente funkcionalno u radu jednostavnog poveze osnovne elektricnog kola elemente - zna Omov zakon elektricnog kola - zna Kirhofove - upotrebljava u zakone primjerima Omov objasnjava: zakon - paralelnu vezu - rjesava paralelno otpornika u kolu, elektricno kolo serijsku vezu - rjesava serijsko otpornika u kolu i elektricno kolo mjerenje struje i napona Elektricni rad i snaga - razumije i - razlikuje osnovne - razvija smisao za objasnjava: oblike energije logicno - elektricni rad, - analizira odnos povezivanje - elektricnu snagu, korisnog rada zakonitosti i - mjerenje odreene sprave i dogaaja u okolini elektricnog rada i ulozene elektricne snage energije - poznaje oznake, - -uocava znacaj jedinice i osnovne stepena jednacine iskorisenja i elektricnog rada njegovu upotrebu Elektricno polje - razumije i - predstavlja objasnjava: elektricno polje - osnovne osobine pomou sila elektricnih polja i - zna da izracuna zasto i gdje ekvivalentni nastaje; kapacitet za - dejstva elektricnog jednostavno polja; povezane - ponasanje kondenzatore provodnika i izolatora u

47

Preporuke za izvoenje nastave - demonstracija naelektrisanja - prikaz izvora napona i otpora - mjerenje otpornosti razlicitih provodnika - prikaz prakticnih primjera elektricnog kola: paralelno povezivanje, serijsko povezivanje, mjerenja U i I. - izracunavanje velicina u jednostavnim kolima

- izracunavanje elektricnog rada i snage - izracunavanje korisnog rada i stepena iskorisenja u %

- izracunavanje ekvivalentnog kapaciteta razlicitih veza kondenzatora

Informativni ciljevi Socijalizacijski Formativni ciljevi i sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik elektricnom polju; - kapacitet i kondenzator; - vezivanje kondenzatora Magnetno polje - zna opste osobine - crta oblike magnetnih polja magnetnih polja - poznaje magnetno stalnih magneta polje provodnika i - razumije dejstvo kalema sile na - poznaje osnovne feromagnetno velicine magnetnog tijelo i dejstvo sile polja, njihov na provodnik i znacaj, oznake i njenu prakticnu jedinice upotrebu - razumije pojam indukcije kalema i zna od cega zavisi njena velicina Osnovni pojmovi naizmjenicnih elektricnih velicina - poznaje razliku - razlikuje pojam - razvija analiticko izmeu trenutna, misljenje jednosmjerne i maksimalna, naizmjenicne srednja i efektivna velicine, kao i vrijednost izmeu periodicne naizmenicne i neperiodicne velicine - razumije i poznaje pojam perioda i frekvencije

Preporuke za izvoenje nastave

- demonstracija magnetnih efekata, magnetisanje i razmagnetisanje feromagnetnog materijala

- posmatranje naizmjenicnog napona na osciloskopu

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Ratko Opaci: Osnove elektrotehnike za I razred trogodisnjeg obrazovanja za elektrotehnicke skole, Zavod za uzbenike i nastavna sredstva Beograd 2003. - Miroslava Piroanac: Osnove elekktrotehnike I, Zavod za udzbenike Beograd 2003. - Zoran Pendi, Miodrag Pendi, Jasna Menart: Osnove elektrotehnike II, Zavod za udzbenike Beograd 2003. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Nastava se realizuje u ucionici koja je opremljena: - A/V sredstvima za predmet, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajucim slajdovima, osciloskopom... 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju pismeni radovi ucenika /testovi (najmanje po jedan u klasifikacionom periodu) i usmeni odgovori ucenika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. - Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere

48

znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Visoka skolska sprema sa podrucja elektrotehnike. 9. Povezanost predmeta Znanja Uvodni dio Osnovni pojmovi i velicine Povezanost sa predmetima Predmet Znanja Matematika - Poznavanje fizickih Fizika velicina i jedinica - Pretvaranje jedinica Fizika - Poznavanja grae atoma Hemija - Poznavanje i razumijevanje osnovnih mjernih velicina Elektrotehnika - Mjerenje i racunanje Matematika elektricnih velicina Prakticna nastava - Rjesavanje slozenih kola - Racunaje primjera iz prakse Hemija - Poznavanje dielektricnih i Prakticna nastava feromagnetnih materijala - Rjesavanje primjera sa primjenom kondenzatora i kalemova u praksi

Jednosmjerna struja

Elektrostatika Elektromagnetizam

49

1.2.6. PREDUZETNISTVO 1. Naziv predmeta: PREDUZETNISTVO 2. Broj casova prema godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 72 72 Ukupno 72 72

3. Opsti ciljevi nastave Kroz nastavu predmeta ucenici: - razvijaju preduzetnicke sposobnosti; - sticu znanja o razvoju biznis ideje; - sticu znanja o izradi biznis plana; - sticu znanja i vjestine za osnivanje privrednog drustva; - sticu znanja i vjestine za upravljanje malim privrednim drustvom; - osposobljavaju se za rad u timu; - sticu sposobnost da primjenjuju moderne vrste komunikacije; - sticu sposobnost prezentovanja rezultata rada uz pomoc savremenih tehnologija.

50

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: DRUGI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Biznis ideja i biznis plan - razvija kreativnost Biznis ideja - suocavajui - upoznaje pojam argumente kriticki biznis ideja procjenjuje - opisuje nastanak kvalitet poslovne - razvija sposobnost biznis ideje ideje u skladu sa postizanja - nabraja i postulatima kompromisa opredjeljuje se za trzisnog poslovanja poslovnu ideju - nabraja mogue vrste djelatnosti - opisuje pojam - uvia vaznost Biznis plan izrade Biznis plana - razvija analiticko misljenje u kontekstu obezbjeivanja podrske, kako unutar samog privrednog drustva - razvija odgovornost tako i od strane u radu eksternih partnera (investitora, kreditora) Element Biznis plana - razlikuje pojmove - upoznaje pojmove Vizija, Misija, - razvija strucnost Vizija, Misija, Strategija Strategija, Ciljevi - kroz primjere obrazlaze ciljeve privrednog drustva - uocava vaznost - upoznaje postupak - kroz primjere ocuvanja zdrave istrazivanja trzista obrazlaze postupak zivotne sredine istrazivanja - trzista na novom primjeru - razvija marljivost i - izvodi zakljucke o preciznost potencijalnoj konkurenciji - izvodi zakljucak o potencijalnim kupcima/korisnici ma usluga - upoznaje pojmove: - vrsi opis Marketing plan i proizvoda/usluge Plan prodaje - uvia znacaj sprovoenja kontrole kvaliteta proizvoda/usluge

Preporuke za izvoenje nastave

- pozeljno je ucenicima ukazati na primjere uspjesnih preduzetnika - organizovati prisustvo predstavnika realnog privrednog drustva - primjena tehnika za unapreenje razmisljanja, npr. eksperiment Sest sesira - kao model moze da posluzi biznis plan realnog privrednog drustva

- pripremiti integralnu cjelinu od elemenata Biznis plana

51

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - opisuje elemente finansijskog plana privrednog drustva

Formativni ciljevi ucenik kroz primjere obrazlaze elemente finansijskog plana privrednog drustva sarauje kod izrade plana ocuvanja zivotne sredine za konkretno privredno drustvo oblikuje dinamiku realizacije Biznis plana kriticki procjenjuje slabosti sacinjenog Biznis plana

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- objasnjava neophodnost ocuvanja zivotne sredine

-

- rezimira Biznis plan - prezentuje Biznis plan

-

Osnivanje preduzea Ime privrednog drustva - nabraja mogua rjesenja za ime privrednog drustva - opredjeljuje se za ime privrednog drustva u skladu sa propisima i postujui principe jednostavnosti i jedinstvenosti - oblikuje vizuelni identitet privrednog drustva - rad u grupama: ucenici predlazu mogua rjesenja, a nakon toga kroz diskusiju donose odluku.

Vizuelni identitet privrednog drustva - upoznaje elemente i znacaj oblikovanja vizuelnog identiteta privrednog drustva Registracija privrednog drustva - upoznaje postupak registracije privrednog drustva - -opisuje mogue oblike organizovanja privrednog drustva Otvaranje racuna kod poslovne banke - opisuje postupak otvaranja racuna kod poslovne banke

- razvija logicko misljenje i sposobnost za pravilno rasuivanje i zakljucivanje

- stice radne navike

- rad na racunaru: ucenici koriste programe za obradu teksta i slika

- popunjava formulare za registraciju privrednog drustva - sprovodi aktivnosti na pribavljanju pecata i stambilja

vjezba: - izrada organograma privrednog drustva

- popunjava formulare za otvaranje racuna kod poslovne banke - obavlja postupak otvaranja racuna

52

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik kod poslovne banke - uocava vaznost postovanja poslovnog kodeksa privrednog drustva za njegov uspjesan rad

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Poslovni kodeks preduzea - upoznaje pojam Poslovni kodeks privrednog drustva - nabraja elemente poslovnog kodeksa privrednog drustva - Organizaciona - pronalazi slicnosti i struktura razlike izmeu privrednog drustva razlicitih tipova - upoznaje tipove organizacionih organizacione struktura strukture privrednog drustva privrednog drustva Rad u sektorima i poslovanje privrednog drustva - upoznaje razlicite - pronalazi slicnosti i - razvija sposobnost nivoe upravljanja snalazenja u razlike u nivoima privrednim hijerarhiji upravljanja drustvom socijalnih odnosa privrednim - upoznaje postupak drustvom zasnivanja radnog - popunjava prijavu odnosa u o slobodnom preduzeu radnom mjestu - upoznaje postupak - ucestvuje u izradi izrade godisnjeg - razvija spremnost i jednostavnog izvjestaja o radu sposobnost za godisnjeg saradnju izvjestaja o radu Sluzba opstih - obavlja usmenu i poslova pisanu - nabraja i opisuje komunikaciju aktivnosti u okviru unutar privrednog sluzbe opstih drustva i sa - razvija odgovornost poslova eksternim u radu partnerima - tehnicki odrzava internet sajt privrednog drustva - salje i prima postu i druge sluzbene - razvija komunikamaterijale tivnost, efikasnost Sektor Marketing - kroz primjere u radu, marljivost i - upoznaje pojam obrazlaze strukturu preciznost Marketing asortimana - opisuje postupak proizvoda/usluga istrazivanja trzista - sprovodi postupak - upoznaje pojam i formiranja cijene elemente proizvoda/usluge

53

- kao model moze da posluzi konkurs za prijem u radni odnos objavljen u dnevnoj stampi

- rad u grupama od 3 do 5 ucenika - upotrebljava kancelarijsku opremu (telefon, fax, fotokopir aparat, skener, stampac)

- rad na racunaru: ucenici koriste programe za obradu teksta, slika, programe za elektronsku komunikaciju

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik Marketing miksa: proizvod, cijena, promocija i distribucija

Formativni ciljevi ucenik kroz primjere obrazlaze vaznost i nacine promocije uporeuje mogua rjesenja za reklamni slogan i reklamnu poruku privrednog drustva uporeuje mogue forme i sadrzaje reklamnog materijala planira nacin reklamiranja privrednog drustva, odnosno proizvoda/usluge kroz primjere obrazlaze mogue nacine distribucije izrauje ponudu, porudzbenicu, predracun, upit, racun i ostala dokumenta iz oblasti poslova nabavke i prodaje kroz primjere obrazlaze nacin obracuna zarada, poreza i doprinosa obavlja blagajnicke poslove obavlja poslove plaanja dospjelih obaveza i naplate dospjelih potrazivanja

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

vjezba: - izrada reklamnog materijala

-

-

-

Sektor Komercijala - upoznaje vrste i elemente dokumentacije koja prati poslove nabavke i prodaje Sektor Finansije i racunovodstvo - opisuje postupak obracuna zarada - opisuje nacin obracuna poreza i doprinosa - upoznaje blagajnicke poslove - upoznaje postupak plaanja dospjelih obaveza i naplate dospjelih potrazivanja

-

- razvija analiticko misljenje - podstice razvoj tacnosti, preciznost i urednosti - formira stav o preuzimanju odgovornosti

-

-

54

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Vukoti, V.: Preduzetnistvo i biznis, Ekonomski fakultet, Podgorica, 1996. - Manojlovi J., Ignjatovi S.: Poslovna i sluzbena korespondencija za prvi razred, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva Beograd, 2005. - Bogdanovi D., Ivanisevi G.: Osnovi ekonomije za prvi razred, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva Beograd, 2004. - Dragisi D., Ili B., Medojevi B., Pavlovi M.: Osnovi ekonomije za drugi razred, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva Beograd, 2004. - Simi D. : Ekonomika i organizacija proizvodnje, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva Beograd 1997. - Lijiljana Kosar: Ekonomika i organizacija preduzea, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva Beograd 1998. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - grafoskop, A/V oprema, multimedijski racunar sa programskom opremom i pristupom Internetu, softveri za oblikovanje dopisa, knjigovodstvo, pripremu rada i kalkulacije. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika Provjeravaju se i ocjenjuju: - usmeni odgovori (najmanje jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu), - pisani radovi ucenika (testovi, domai zadaci), - zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih ocjena u klasifikacionom periodu. Opsta ocjena na kraju godine izvodi se iz zakljucnih ocjena u pojedinim klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Visoka strucna sprema iz podrucja ekonomije. 9. Povezanost predmeta Povezanost sa predmetom Predmet Znanja Oblikovanje vizuelnog - Informatika - Informacije u tekstualnom identiteta privrednog vidu drustva - Multimedijalno Usmena i pisana predstavljanje informacija komunikacija - Internet Odrzavanje internet sajta - Korisenje racunarskih Izrada reklamnog materijala programa kao vida komuniciranja Znanja

55

1.2.7. FIZICKA HEMIJA 1. Naziv premeta: FIZICKA HEMIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 72 66 138 72 66 138 Ukupno

144 132 276

Vjezbe- odjeljenje se dijeli na grupe do 12 ucenika 3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - sticu znanja o vezi izmeu strukture materije i energetskih promjena sistema u makroskopskim razmjerama; - sticu znanja o fizickim uzrocima i promjenama pri hemijskim reakcijama da bi shvatili proces u hemijskoj industriji; - sticu znanja o termodinamickim i hemijskim procesima; - razvijaju sposobnost za samostalan eksperimentalni rad; - razvijaju logicko misljenje.

56

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: TREI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Gasno agregatno stanje - navodi uslove - razlikuje gasovito, - razvija preciznost postojanja gasnog tecno i cvrsto agregatnog stanja agregatno stanje materije i osobine - rjesava racunske gasa zadatke - definise idealni gas primjenjujui i osnovne gasne gasne zakone zakone: Bojl- graficki predstavlja Mariotov, Gejgasne zakone i Lisakov i Sarlov analizira - definise meusobni odnos Klajperonovu pritiska, zapremine jednacinu i temperature - obrazlaze primjenu - rjesava racunske Klajperonove zadatke primjenom jednacine Klajperonove - definise Daltonov jednacine zakon - analizira parametre - obrazlaze Klajperonove ponasanje gasa u jednacine smjesi - interpretira - objasnjava primjenu promjenu energije Klajperonove translatornog jednacine za kretanja molekula, odreivanje pritisak i kineticku molarne mase i energiju svoenje - objasnjava zapremine na raspodjelu brzine normalne uslove molekula gasa - rjesava racunske - navodi osobine zadatke primjenom realnog gasnog Daltonovog zakona stanja - analizira promjenu - poznaje parametre energije Van der Valsove translatornog jednacine kretanja molekula - matematicki zapisuje osnovnu jednacinu kineticke teorije i kineticku energiju molekula gasa - graficki predstavlja Maksvel ­ Bolcmanove krive raspodjele brzina - analizira pritisak i zapreminu realnog

Preporuke za izvoenje nastave

57

ucenik gasnog sistema - rjesava racunske zadatke primjenom Van der Valsove jednacine Hemijska termodinamika - definise: - razlikuje otvorene, unutrasnju zatvorene i energiju, izolovane termodinamicke termodinamicke sisteme i I zakon sisteme termodinamike - pravilno oznacava - obrazlaze rad pri ulaz i izlaz toplote promjeni i rada u sistemima zapremine gasa - rjesava racunske - objasnjava zadatke primjenom primjenu I zakona I zakona termodinamike na termodinamike. izohorski, - analizira stanje izobarski, gasa prije i poslije izotermski i eksplozije i pise adijabitski proces izraz za izvrseni - definise pojam zapreminski rad specificne toplote - graficki predstavlja - objasnjava promjenu pritiska u jednacinu za funkciji od kolicinu toplote i zapremine pri razlicitim uslovima odnos (cp >cv, Cp > (V = const, p = Cv) const, t = const, Q - navodi osobine = 0) entalpije kao - pravilno obiljezava velicine funkcije i izrazava jedinice stanja za molarnu - objasnjava toplotni toplotu, specificnu efekat egzotermnih i toplotni kapacitet i endotermnih - matematicki hemijskih reakcija zapisuje jednacinu - obrazlaze za kolicinu toplote egzotermne i u razlicitim endotermne oblicima zavisno od reakcije praene uslova zagrijavanja promjenom gasa zapremine - graficki predstavlja - definise promjenu entalpije termohemijske kod egzotermnih i jednacine endotermnih - navodi oznake za reakcija agregatno stanje - analizira toplotni supstanci i toplotni efekat hemijskih efekat reakcija pri - definise:

58

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija analiticko misljenje

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik standardnu entalpiju, toplotu rastvaranja, toplotu neutralizacije i toplotu sagorijevanja - razumije Hesov zakon - definise II zakon termodinamike - objasnjava Karnov kruzni ciklus - definise pojam entropije - objasnjava povezanost entropije sa vjerovatnoom - objasnjava povezanost Gibbsove energije sa entropijom i entalpijom - navodi jedinice mjere za slobodnu energiju

Formativni ciljevi ucenik stalnom pritisku uz praenje promjene zapremine pravilno pise termohemijske jednacine analizira na primjerima toplotu stvaranja, rastvaranja, neutralizacije i sagorijevanja. izracunava toplotni efekat pomou Hesovog zakona razlikuje povratne i nepovratne procese prikazuje graficki u P-V dijagramu Karnov kruzni ciklus uocava vezu entropije i vjerovatnoe uocava vezu slobodne energije, entalpije i entropije analizira promjenu zapremine tecnosti sa temperaturom razlikuje napon zasiene i nezasiene pare graficki predstavlja krive napona pare za razlicite tecnosti i krive zagrijavanja analizira na P-V dijagramu izotermski proces na razlicitim temperaturama za CO2 uocava znacaj kondenzacije gasova u industriji razlikuje kristalne i

59

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

Tecno agregatno stanje - navodi osobine materije u tecnom agregatnom stanju - definise: napon pare, toplotu isparavanja, temperaturu kljucanja - objasnjava promjenu napona pare sa temperaturom - navodi uslove prevoenja materije iz gasovitog u tecno agregatno stanje - definise kriticnu temperaturu i kriticni pritisak Cvrsto agregatno stanje - navodi osobine -

- razvija interesovanje prema prirodnim naukama

referat:

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik materije u cvrstom agregatnom stanju - definise: toplotu topljenja, energiju kristalne resetke, alotropiju i polimorfizam - objasnjava pojavu defekta u kristalnoj resetki

Formativni ciljevi

ucenik amorfne supstance - razlikuje tipove kristalnih resetki - razlikuje pojmove monotropija, enantiotropija, dinamicka alotropija i polimorfizam - analizira Frenkelov i Sotkijev tip defekta kristalne resetke Ravnoteza u homogenom i heterogenom sistemu - definise pojam faze - razlikuje homogene - razvija smisao za - razumije hemijsku i heterogene sistematican rad ravnotezu sisteme - definise zakon o - analizira na dejstvu mase primjeru - obrazlaze uspostavljanje konstantu dinamicke ravnoteze ravnoteze - definise Le hemijskih procesa Sateljejev princip i - matematicki izvodi navodi faktore koji zakon o dejstvu izazivaju masa pomjeranje - analizira uticaj ravnoteze koncentracije - objasnjava reaktanata i uspostavljanje produkata, fizicke ravnoteze temperature i - definise rastvore i pritiska na navodi podjelu pomjeranje rastvora ravnoteze - obrazlaze relativno - rjesava racunske ucese komponenti zadatke primjenom u rastvoru, zakona o dejstvu rastvorljivost masa i Le gasova u Sateljeovog tecnostima i cvrstih principa supstanci u - razlikuje fizicku i tecnostima hemijsku ravnotezu - definise Raulov - razlikuje molaritet, zakon maseni udio, - objasnjava snizenje molalitet i molski temperature udio kao nacine mrznjenja i izrazavanja poveanje kolicine temperature komponente u kljucanja rastvora rastvoru - definise - analizira proces

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave - Alotropska modifikacija cvrstih supstanci

referat: - Metode razdvajanja smjese dviju tecnosti - Znacaj termijske analize za ispitivanje sastava legura

60

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik krioskopsku i ebuloskopsku konstantu - objasnjava primjenu Raulovog zakona na rastvore elektrolita - navodi osobine idealnih sistema - objasnjava napon pare i temperaturu kljucanja idealnih sistema - navodi osobine tecnosti koje se djelimicno mijesaju i koje se ne mijesaju - objasnjava Gibsovo pravilo faza - objasnjava dijagram stanja jednokomponentni h sistema - objasnjava termicku analizu i navodi njen prakticni znacaj

Formativni ciljevi ucenik rastvaranja cvrste supstance i krive rastvorljivosti razlicitih soli graficki predstavlja zavisnost napona pare rastvaraca i rastvora razlicitih koncentracija u funkciji od temperature interpretira primjenu krioskopije i ebulioskopije za odreivanje molarne mase razlikuje idealne sisteme sa minimalnom i maksimalnom temperaturom kljucanja uocava primjenu Raulovog zakona na idealne sisteme graficki prikazuje parcijalni napon pare u funkciji od sastava smjesa i zavisnost temperature kljucanja od sastava smjese interpretira ponasanje idealnih sistema pri destilaciji analizira uzajamnu rastvorljivost komponenti u rastvoru graficki predstavlja uzajamnu rastvorljivost tecnosti koje se ne mijesaju primjenjuje pravilo faza na jednokomponentne i dvokomponentne

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

-

-

-

-

61

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik sisteme i racuna broj stepena slobode - analizira dijagram stanja jednokomponentni h sistema (voda­ led­para) - cita krive hlaenja legura - interpretira znacaj termicke analize za ispitivanje strukture metala i legura - razumije primjenu analitickih metoda za eksperimentalno odreivanje brzine hemijske reakcije - analizira uticaj koncentracije, temperature i katalizatora na brzinu hemijske reakcije - razlikuje homogenu i heterogenu katalizaciju - razlikuje proste i slozene reakcije - analizira na razlicitim primjerima jednomolekulske, dvomolekulske i tromolekulske reakcije - odreuje red reakcije - razlikuje istovremene, uporedne i uzastopne hemijske reakcije - analizira na razlicitim primjerima pojavu

62

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Hemijska kinetika - definise brzinu hemijske reakcije - navodi uticaj razlicitih faktora na brzinu hemijske reakcije - objasnjava klasifikaciju hemijskih reakcija prema mehanizmu nastajanja - definise molekularnost i red reakcije - navodi vrste slozenih hemijskih reakcija Pojave na granici faza

- razvija analiticko misljenje

referat: - Primjena katalizatora u industrijskim procesima

- objasnjava pojam povrsinskog napona i silu povrsinskog

referat: - Prakticni znacaj

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik napona - navodi primjenu povrsinski aktivnih supstanci - razumije pojmove adsorpcija, apsorcija i sorpcija - navodi faktore koji uticu na kolicinu adsorbovane supstance i primjenu adsorpcije - definise hromatografiju - razumije princip adsorpcione i podione hromatografije - objasnjava hromatografiju na hartiji - razumije princip gasne i jonoizmjenjivacke hromatografije

Formativni ciljevi

-

-

-

-

-

ucenik povrsinskog napona matematickim izrazom predstavlja silu povrsinskog napona i koeficijent povrsinskog napona interpretira znacaj - razvija preciznost u flotacije radu razlikuje fizicku i hemijsku adsorpciju graficki prikazuje uticaj pritiska na kolicinu adsorbovane supstance analizira jednacinu adsorpcione izoterme interpretira prakticni znacaj adsorpcije kod precisavanja i razdvajanja smjesa razlikuje adsorpcionu i podionu hromatografiju cita hromatogram interpretira prakticni znacaj jonoizmjenjivacke i gasne hromatografije - uvia vaznost ocuvanja covjekove okoline

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave flotacije - Jono-izmjenjivacka hromatografija

Nuklearni procesi - definise prirodnu radioaktivnost - navodi vrste i svojstva radioaktivnih zraka - obrazlaze stabilnost atomskog jezgra - navodi prirodni radioaktivni niz - definise vrijeme poluraspada i Fajone ­ Sodijevo pravilo - obrazlaze

- razlikuje , i zrake - analizira ponasanje (, , ) zraka u elektricnom polju i druga svojstva - interpretira znacaj izotopa - razlikuje supstitucione i adicione nuklearne reakcije - analizira na razlicitim primjerima

63

referat: - Nuklearni reaktori

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik stabilnost izotopa - definise zakon radioaktivnog raspadanja - navodi tipove nuklearnih reakcija - obrazlaze vjestacku radioaktivnost (fisija, fuzija) - navodi ulogu i djelove nuklearnog reaktora - obrazlaze mjerenje, detekciju radioaktivnog zracenja i dozimetrijske norme

Formativni ciljevi ucenik supstitucione i adicione reakcije koristei PSE (periodni sistem elemenata) analizira reakciju fisije na cijepanju uranovog jezgra razlikuje pojmove kriticna masa, kontrolisana i nekontrolisana lancana reakcija interpretira znacaj nuklearnog reaktora za dobijanje energije analizira princip rada jonizacione komore, proporcionalnog i GM ­ brojaca interpertira stetna dejstva i prakticnu primjenu radioaktivnog zracenja u industriji, laboratoriji i nauci

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

Vjezbe - objasnjava karakter eksperimantalnih greski - obrazlaze postupak rada za provjeru Bojl ­ Mariotovog, Gej ­ Lisakovog i Sarlovog zakona - objasnjava postupak odreivanja molarne mase Viktor ­ Majerovom metodom - razumije postupak odreivanja gustine kiseonika - razumije postupak odreivanja odnosa molarnih toplota

- razlikuje sistemske i slucajne greske - racuna apsolutnu i relativnu gresku - vrsi eksperimentalnu provjeru gasnih zakona - odreuje molarnu masu Viktor ­ Majerovom metodom - odreuje gustinu kiseonika - eksperimentalno odreuje odnos molarnih toplota Cp / Cv - odreuje toplotni kapacitet kalorimetra

- razvija sposobnost za samostalni rad - razvija sposobnost logickog zakljucivanja - stice samopouzdanje

64

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik Cp / Cv - objasnjava postupak odreivanja toplotnog kapaciteta kalorimetra - objasnjava postupak odreivanja toplote rastvaranja i neutralizacije - razumije postupak provjere Hesovog zakona - objasnjava postupak odreivanja rastvorljivosti ugljendioksida - objasnjava postupak odreivanja rastvorljivosti neorganskih soli - objasnjava postupak odreivanja molarne mase krioskopskom metodom - objasnjava postupak odreivanja temperature topljenja kristalnih supstanci - objasnjava postupak razdvajanja Fe (III) i Co (II) jona uzlaznom hromatografijom na papiru - objasnjava postupak razdvajanja Fe (III) i Ni (II) jona silaznom hromatografijom na papiru

Formativni ciljevi ucenik - odreuje toplotu rastvaranja i neutralizacije - eksperimentalno provjerava Hesov zakon - eksperimentalno odreuje rastvorljivost ugljendioksida - eksperimentalno odreuje rastvorljivost neorganskih soli - odreuje molarnu masu krioskopskom metodom - odreuje temperaturu topljenja kristalnih supstanci - vrsi razdvajanje Fe (III) i Co (II) jona uzlaznom hromatografijom na papiru - vrsi razdvajanje Fe (III) i Co (II) jona silaznom hromatografijom na papiru - vrsi razdvajanje aminokiselina na tankom sloju - izracunava Rsvrijednost - opsluzuje gasni hromatograf - crta kalibracionu krivu - prati rad radioloskog detektora DRM3

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

65

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - objasnjava postupak razdvajanja aminokiselina na tankom sloju - razumije princip rada gasnog hromatografa i radioloskog detektora DRM3

Formativni ciljevi ucenik

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

66

Razred: ETVRTI Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadrzaji ucenik ucenik Opticka svojstva materije i spektri - obrazlaze prirodu i - interpretira prirodu i svojstva svojstva elektromegnetnih elektromegnetnih radijacija radijacija - analizira rezultate - obrazlaze refraktometrijske refraktometrijsku analize analizu i principe refraktometrijskog - interpretira primjenu odreivanja refraktometrijskih - navodi primjere analiza u razlicitim refraktometrijske granicama analize industrije - definise - analizira polarimetriju polarizaciju - opisuje polarimetar svjetlosti i opticki i navodi primjenu aktivne supstance polarimetrijske - analizira rad analize polarimetra i - definise njegovu primjenu u kolorimetrijsku industriji analizu i Lamber ­ - analizira Henerov Berov zakon cilindar - opisuje princip - analizira vizuelne fotoelektricni kolorimetrije kolorimetar i - opisuje njegovu primjenu fotoelektricni - analizira kolorimetar i elektromagnetski njegovu primjenu spektar prema - definise talasnoj duzini, elektromagnetski izgledu i spektar mehanizmu - obrazlaze nastajanja spektrohemijsku - analizira plamenu analizu fotometriju i - obrazlaze plamenu anatomsku fotometriju i apsorpcionu atomsku spektrofotometriju apsorpcionu spektrofometriju - opisuje spektrofometriju u indukcionoj oblasti Elektricna provodljivost - obrazlaze hemijske - razlikuje i elektrohemijske provodnike I i II reakcije i vrste provodnike I i II - analizira Kolrausov vrste most

Socijalizacijski ciljevi ucenik - razvija interesovanje prema prirodnim naukama

Preporuke za izvoenje nastave izracunava: - indeks prelamanja specificnu mo opticke rotacije - crta semu fotoelektricnog kolorimetra

izracunava: - talasnu duzinu fotona - energiju kvanta

67

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - definise elektricnu provodljivost i konstantu posuda - obrazlaze Kolrausovu modifikaciju Vitstonovog mosta - definise molarnu provodljivost - definise zakon o nezavisnom putovanju jona - definise pokretljivost jona - obrazlaze konduktometrijsku titraciju Konverzija energije u - obrazlaze teoriju galvanskog elementa - opisuje Danijelov element - definise Nernstovu jednacinu - navodi elektrohemijski niz - definise elektrode I i II vrste - definise i razumije princip rada redoks ­ elektroda - opisuje Vestonov standardni elemenat - obrazlaze odreivanje elektromotorne sile i elektrodnog potencijala - navodi potenciometrijsku titraciju - definise koroziju - razumije proces korozije i faktore koji uticu na koroziju - definise Faradejeve zakone elektrolize - navodi primjenu

Formativni ciljevi ucenik - interpretira zakon o nezavisnom putovanju jona - odreuje krive titracije na primjerima

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

elektrohemijskim sistemima - interpretira teoriju - povezuje uzroke i galvanskog posljedice elementa - analizira Danijelov elemenat - pise i analizira Nernstovu jednacinu - interpretira elektrohemijski niz elemenata i standardni potencijal - razlikuje redoks elektrode (vodonikov, kalomelova, Hinhidronova i staklena) - analizira Vestonov standardni elemenat - analizira aparaturu za odreivanje elektromotorne sile - pravilno prati promjenu potencijala u toku potenciometrijske titracije - interpretira Faradejeve zakone - analizira

68

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik Faradejevih zakona - obrazlaze polarizaciju i napon razlaganja - definise nadnapon - navodi teorijske principe elektrolitickog izdvajanja metala - navodi metode zastite metala od korozije - obrazlaze hemijske izvore struje i olovni akumulator Vjezbe - opisuje postupak odreivanja relativnog indeksa prelamanja vazduh / tecnost - razumije postupak odreivanja procenta seera metodom kalibracione krive pomou Abeovog refraktometra - razumije postupak odreivanja procenta alkohola metodom kalibracione krive pomou Abeovog refraktometra - opisuje refraktometrijsko odreivanje smjese benzen-aceton i fazni dijagram - opisuje polarimetrijsko odreivanje sastava rastvora seera metodom kalibracione krive - poznaje postupak odreivanja koncentracije

Formativni ciljevi ucenik kulonometriju i kulonometrijsku titraciju razlikuje sistem sa polarizabilnim i nepolarizabilnim metodama interpretira elektrogravimetrijs ku metodu interpretira metode zastite metala od korozije analizira Leklanseov element i olovni akumulator

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

- eksperimetalno odreuje relativni indeks prelamanja vazduh / tecnost - eksperimetalno odreuje procenat seera pomou Abeovog refraktometra i analizira rezultate - eksperimetalno odreuje procenat alkohola pomou Abeovog refraktometra i analizira rezultate - refraktometrijski odreuje smjesu benzen-aceton - odreuje sastav rastvora seera metodom kalibracione krive - odreuje koncentraciju bakra Diboskovim kolorimetrom - priprema rastvor bakra i odreuje koncentraciju Cu fotoelektricnim kolorimetrom - kalibrise

- razvija sposobnost za samostalni rad

- razvija sposobnost logickog zakljucivanja

69

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik bakra Diboskovim kolorimetrom i fotolektricnim kolorimetrom - razumije princip kalibrisanja spektroskopa pomou zivine lampe - opisuje spektrofotometrijs ko odreivanje gvoza - opisuje postupak odreivanja provodljivosti Kolrausovim mostom - opisuje postupak odreivanja pokretljivosti jona - pisuje postupak odreivanja granicne molarne provodljivosti - pisuje postupak konduktometrijske titracije - razumije princip odreivanja elektromotorne sile i elektromotornog potencijala metodom kompenzacije - razumije princip odreivanja pH rastvora metodom kompenzacije - opisuje princip rada pH-metra - objasnjava postupak potenciometrijske titracije jake kiseline jakom bazom - opisuje postupak pH-metrijske titracije

Formativni ciljevi ucenik spektroskop pomou zivine lampe spektrofotometrijs ki odreuje gvoze odreuje provodljivost Kolrausovim mostom eksperimetalno odreuje pokretljivost jona eksperimetalno odreuje granicnu molarnu provodljivost eksperimetalno izvodi konduktometrijsku titraciju eksperimetalno odreuje elektromotornu silu i elektromotorni potencijal odreuje pH rastvora metodom kompenzacije mjeri pH rastvora pomou pH-metra izvodi potenciometrijsku titraciju jake kiseline jakom bazom eksperimetalno izvodi pH-metrijsku titraciju odreuje Faradejevu konstantu gasnim kulometrom eksperimetalno odreuje iskorisenja struje pri niklovanju izvodi kulometrijsku titraciju hlorovodonicne kiseline

Socijalizacijski ciljevi ucenik - Razvija preciznost u radu

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

-

-

-

-

70

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - opisuje postupak odreivanja Faradejeve konstante gasnim kulometrom - objasnjava postupak odreivanja iskorisenja struje pri niklovanju - opisuje postupak kulometrijske titracije hlorovodonicne kiseline - poznaje postupak elektrogravimetrijskog odreivanje Cu u rastvoru - poznaje postupak odreivanja napona razlaganja u sistemu Pt/H2SO4/Pt - opisuje postupak ampermetrijske titracije joda tiosulfatom - opisuje postupak anodne oksidacije aluminijuma (eloksiranje)

Formativni ciljevi ucenik - elektrogravimetrijski odreuje Cu u rastvoru - eksperimetalno odreuje napon razlaganja u sistemu Pt/H2SO4/Pt - eksperimetalno izvodi ampermetrijsku titraciju joda - eksperimetalno izvodi anodnu oksidaciju aluminijuma

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

5.Okvirni spisak literature i drugih izvora - Uvodi ­ Karadzi, S., Markovi, M.: Fizicka hemija za III i IV razred srednje skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd,2004. - Uvodi ­ Karadzi, S., Markovi, M.: Praktikum iz fizicke hemije za III i IV razred srednje skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2004. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Teorijska nastava predmeta se realizuje u ucionici koja je opremljena: A/V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima. - Vjezbe se realizuju u laboratoriji koja je opremljena osnovnim laboratorijskim posuem i hemikalijama, digestorom i sljedeim nastavnim sredstvima: kalorimetar, Kipov aparat, termostat, krioskipski aparat, Tileov sud, demonstracioni gasni hromatograf, radioloski detektor, zatim aparature za: - odreivanje odnosa molarnih toplota, provjeru gasnih zakona, odreivanje rastvorljivosti gasa i cvrstih supstanci, hromotografsko razdvajanje; potenciometar, Rumkorfov induktor, elektrode, akumulator, Nernstov aparat, hronometar, baterija, konduktometar, galvanometar, hinhidron, standardni

71

element, Pt-elektrode, pH-metar, gasni kulometar, otpornik, ampermetar, ispravljac, magnetna mjesalica, Vinklerove elektrode, olovni akumulator, miliampermetar od 10 ­ 15 mA, Abeov refraktometar, polarimetar, Diboskov kolorimetar, fotoelektricni kolorimetar, zivina lampa sa transformatorom, dvocijevni spektroskop, spektrofotometar - spekol. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju pismeni radovi ucenika (referati, domai zadaci, racunski zadaci poslije svake oblasti), usmeni odgovori ucenika i opservacija rada, koja obuhvata rad u laboratoriji i voenje dnevnika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. - Zakljucna ocjena na kraju godine izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Nastavnik: profesor hemije, diplomirani inzenjer tehnologije, diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani fiziko-hemicar. - Strucni saradnik: hemijski laborant ili hemijsko-tehnoloski tehnicar. 9. Povezanost predmeta Znanja - Hemijska kinetika - Gasno agregatno stanje - Opticka svojstva materijala Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Opsta I neorganska hemija - Brzina hemijske reakcije - Fizika - Gasni zakoni - Instrumetalna analiza - Refratometrijska i polarimetrijska analiza

72

1.2.8. INSTRUMENTALNA ANALIZA 1. Naziv predmeta: INSTRUMENTALNA ANALIZA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 72 72 Ukupno

72 72

3. Opsti ciljevi nastave U okviru nastave ucenici: - sticu znanja o instrumentalnim metodama analize u hemijskoj industriji; - sticu znanja koja e im omoguiti da pravilno koriste literaturu i usvajaju nova znanja iz ove oblasti; - uocavaju prednosti primjene instrumentalnih metoda pri ispitivanju u oblasti neorganske i organske hemijske tehnologije; - ocjenjuju primjenjivost i efikasnost razlicitih instrumentalnih metoda u praksi; - razvijaju pozitivnu orjentaciju prema zanimanju; - osposobljavaju se da znanja stecena izucavanjem instrumentalnih analiza aktivno i strucno primjenjuju za ispitivanje u hemijskoj industriji.

73

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: TREI Informativni ciljevi Socijalizacijski Formativni ciljevi i sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Uvod - definise metode - razlikuje hemijske, analize mikrobioloske, - definise senzorne i osjetljivost, instrumentalne tacnost, metode analize reproduktivnost - vrsi izbor metode metode analize prema - navodi podjelu svojstvima instrumentalnih supstance metoda analize - uporeuje opticke - Poznaje prednosti metode i metode instrumentalnih razdvajanja metoda - uporeuje hemijske i instrumentalne metode analize Opticke metode - navodi podjelu - uporeuje nacine optickih metoda uzimanja uzoraka - objasnjava prirodu zavisno od i svojstva agregatnog stanja i elektromagnetnih nacina isporuke talasa materijala - poznaje osnovne - uspostavlja vezu elemente optickih izmeu pravilnog i aparata strucnog uzimanja uzoraka i tacnosti analize Refraktometrijska analiza - definise zakon - analizira pojavu - razvija analiticko prelamanja prelamanja misljenje svjetlosti svjetlosti - definise - racuna indeks refraktometriju prelamanja, - navodi vrste specificnu i refraktometara i molarnu refrakciju njihovu primjenu - analzira princip - navodi primjere rada refraktometra upotrebe - uporeuje kvalitativne i Pulfrikov, Abeov i kvantitativne imerzioni refraktometrijske refraktometar analize - uocava znacaj i primjenu refraktometrijske analize Polarimetrijska analiza - objasnjava pojavu - razlikuje - razvija preciznost

74

Preporuke za izvoenje nastave

- koristiti seme Abeovog, Pulfrikovog i imerzionog refraktro-metra

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik polarizacije svjetlosti - definise specificnu i molarnu mo opticke rotacije - opisuje princip rada polarimetra - navodi primjere upotrebe kvalitativne i kvantitativne refraktometrijske analize u hemijskoj industriji

Formativni ciljevi

ucenik nepolarizovanu od polarizovane svjetlosti - crta Nikolovu prizmu i uocava polarizaciju svjetlosti - analizira osobine opticki aktivnih supstanci - prikazuje zavisnost specificne moi opticke rotacije od talasne duzine, temperature i rastvaraca - crta semu polarimetra i razlikuje djelove polarimetra - uocava znacaj i primjenu polarimtrijske analize Spektrohemijska analiza - definise spektar - uocava vezu elektromagnetnih izmeu talasne talasa duzine i energije - navodi podjele zracenja spektara - razlikuje - definise kontinualne, spektrohemijske linijske i trakaste metode analize i spektre navodi njihovu - razlikuje spektre podjelu prema mehanizmu nastajanja (emisione i apsorcione) - razlikuje vrste spektara prema nosiocu - uocava interakciju materije i elektomegnetnog zracenja - razlikuje spektrohemijske metode analize Emisiona i apsorciona spektralna analiza - definise - crta semu spektroskopiju kao spektroskopa i

75

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- sematski prikaz podjele spektra preko

- stice samopouzdanje

- u radu koristiti seme spetroskopa,

Informativni ciljevi Formativni ciljevi i sadrzaji ucenik ucenik instrumentalnu razlikuje djelove metodu instrumenta - poznaje princip - razlikuje osnovne spektroskopije karakteristike - navodi osnovne spektralnih djelove aparata (disperziju spektroskopa i mo razdvajanja) - navodi primjere - analizira fizicko upotrebe hemijske procese kvalitativne koji se odvijaju u spektroskopske plamenu pri analize uvoenju supstanci - definise plamenu - crta semu fotometriju plamenog - poznaje princip fotometra i plamene razlikuje osnovne fotometrije djelove - navodi osnovne instrumenta djelove plamenog - analizira princip fotometra atomske apsorcije - navodi primjere - analizira upotrebe karakteristike kvalitativne i atomskog kvantitativne apsorcionog plamene sistema (izvor fotometrije zracenja, - definise atomsku atomizer, apsorcionu detektor) spektroskopiju - crta semu - poznaje princip atomskog atomske apsorcionog apsorcione sistema spektroskopije spektrofotometra - navodi osnovne sa jednim i sa dva djelove atomskog zraka i uporeuje apsorcionog instrumente spektrofotometra - uocava znacaj i - navodi primjere primjenu emisione upotrebe AAS u i apsorpcione metalurgiji, spektralne analize neorganskoj hemiji, biohemiji itd. Apsorciona spektrofotometrija - definise zakon - analizira apsorcije svjetlosti spektralne - objasnjava pojavu energetske apsorcije svjetlosti promjene - razlikuje unutrasnju gustinu transmisije od

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave fotometra i atomskog spektroskopometra

76

ucenik unutrasnje transmitivnosti - graficki predstavlja zavisnost unutrasnje gustine transmisije od talasne duzine Kolorimetrijska analiza - definise - izrazava zavisnost - razvija spektrofotometriju jacine obojenja interesovanje u vidljivoj i UV rastvora od prema prirodnim oblasti spektra koncentracije naukama - objasnjava princip - razlikuje i kolorimetrijske uporeuje analize kolorimetre - poznaje vrste - vrednuje prednosti kolorimetara i nedostatke (Helige vizuelne i kolorimetar, fotoelektricne Henerovi cilindri, kolorimetrije Diboskov - matematickim kolorimetar, izrazom fotoelektricni predstavlja princip kolorimetar) fotometrijske - poznaje princip analize fotometrijske - crta semu analize fotometara i - navodi osnovne razlikuje osnovne djelove fotometra djelove - poznaje princip instrumenta rada - sematski prikazuje spektrofotometra princip rada - navodi primjere spektrofotometra i upotrebe razlikuje osnovne kolorimetrijskih i dijelove fotometrijskih instrumenta odreivanja u - analizira pojavu kvalitativnoj i apsorcije zracenja kvantitativnoj u UV i vidljivoj analizi oblasti spektra - uocava znacaj i primjenu kolorimetrijske analize Infracrvena spektroskopija - definise - anlizira mehanizam - razvija analiticko infracrvenu nastajanja misljenje spektroskopiju infracrvenog i logicko - poznaje djelove apsorcionog zakljucivanje infracrvenog spektra uzorka spektrofotometra - razlikuje osnovne

77

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- u radu koristiti skice i seme instrumenata

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - navodi primjere upotrebe infracrvene spektroskopije u praksi

Formativni ciljevi

ucenik djelove infracrvenog spektrofotometra (izvor zracenja, monohrometar, detektor) - uocava znacaj i primjenu IR spektroskopske analize Masena spektrometrija - definise masenu - interpretira princip - stice radne navike spektrometriju metode (jonizacija - poznaje princip uzorka, masene razdvajanje jona spektrometrije djelovanjem - navodi osnovne magnetnog polja, djelove masenog detekcija jona spektrometra prema odnosu (sistem za mase i unosenje uzorka, naelektrisanja) jonski izvor, - crta semu masenog magnetni spektrometra i analizator, analizira princip detektor) rada instrumenta - navodi primjere - razlikuje vrste jona upotrebe masene u masenim spektrometrije u spektrima analitickoj hemiji - uocava znacaj i primjenu masene spektrometrije Termometrija - definise ''toplotne - razlikuje spektre'' ispitivane termogravimetrijsk supstance u analizu, - navodi podjelu diferencijalnu termometrije termijsku analizu i - poznaje princip termometrijske termometrijskih titracije metoda analize - interpretira princip - navodi primjere termometrijske upotrebe metode analize termometrijskih - uocava znacaj i metoda primjenu termometrije Hromatografske metode analize - definise - razlikuje mobilnu i hromatografske stacionarnu fazu metode analize - uporeuje principe - poznaje podjelu hromatografskog hromatografskih razdvajanja

78

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- u radu koristiti skice i seme masenog spektrometra

- u radu koristiti slike, skice i seme hromatografa

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik metoda analize - objasnjava principe hromatografskog razdvajanja - objasnjava princip razdvajanja supstanci u koloni - objasnjava princip hromatografije na hartiji - definise Rf ­ vrijednost - objasnjava princip razdvajanja supstanci na tankom sloju - poznaje teorijske osnove gasne hromatografije - objasnjava retenciono ponasanje, efikasnost kolone i mo razvijanja - navodi osnovne djelove gasnog hromatografa i objasnjava njihovu ulogu - poznaje teorijske principe visoko rezolucione tecne hromatografije - navodi osnovne djelove hromatografa za tecnu hromatografiju - definise izmjenjivace jona - objasnjava proces izmjene jona - poznaje aparaturu za hromatografiju na izmjenjivacima jona

Formativni ciljevi ucenik (raspodjela, adsorpcija, jonska izmjena) vrsi klasifikaciju hromatografskih metoda prema vrsti faza i prirodi distribucionih fenomena razlikuje adsorpcionu i podionu hromatografiju u koloni razlikuje osnovne operacije pri hromatografskom razdvajanju u koloni uporeuje frontalnu analizu, analizu istiskivanjem i eluentnu analizu razlikuje jednodimenzionaln ui dvodimenzionalnu hromatografiju na hartiji razlikuje osnovne operacije u hromatografiji na hartiji (stvaranje hromatograma, razvijanje hromatograma, detekcija zona) analizira osnovne operacije razdvajanja na tankom sloju (nanosenje uzorka, razvijanje i detekcija) razlikuje gasnuapsorpcionu i gasnu-podeonu hromatografiju crta semu gasnog hromatografa i

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

-

-

-

-

-

79

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik -

Formativni ciljevi ucenik razlikuje djelove instrumenta analizira faktore od kojih zavisi razdvajanje komponenata u gasnoj fazi crta semu tecnog hromatografa i razlikuje ulogu pojedinih djelova razlikuje katjonske i anjonske izmjenjivace jona analizira kinetiku jonske izmjene uocava znacaj i primjenu hromatografskih tehnika analize

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Misovi, J., Ast, T.: Instrumentalne metode hemijske analize, TMF Beograd, 1999. - Misovi, J.: Uvod u hromatografiju, TMF Beograd, 1999. - Uvodi ­ Karadzi, S., Markovi M.: Fizicka hemija za III i IV razred, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2004. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Teorijska nastava predmeta realizuje se u ucionici koja je opremljena : A/V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima, semama aparata i ureaja. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju pismeni radovi ucenika (test poslije svake oblasti) i usmeni odgovori ucenika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani inzenjer hemijske tehnologije, diplomirani hemicar. 9.Povezanost predmeta Znanja - Refraktometrija - Hromatografija Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Fizika - Prelamanje svjetlosti - Fizicka hemija - Pojave na granici faza

80

1.2.9. TEHNOLOSKE OPERACIJE I UREAJI 1. Naziv predmeta: TEHNOLOSKE OPERACIJE I UREAJI 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 108 108 72 72 Ukupno

180 180

Vjezbe- odjeljenje se dijeli na grupe do 12 ucenika 3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - sticu osnovna znanja o masinama, aparatima, tehnoloskim operacijama i automatizaciji procesa; - sticu znanja koja e im omoguiti da samostalno izvode poslove u okviru svog zanimanja, strucno odlucuju i usvajaju nova znanja iz ove oblasti; - razumiju tehnoloske procese; - razvijaju osjeaj za racionalno korisenje materijala i vremena; - razvijaju osjeaj odgovornosti i preciznosti u radu; - ovladavaju strucnom terminologijom, neophodnom za komuniciranje u struci.

81

4. Sadrzaji/ Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: TREI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Uvod - poznaje osnovne - razlikuje pojmove o tehnoloske masinama, operacije prema aparatima i pogonskoj sili operacijama - nabraja operacije, masine i aparate Osnovi hidraulike - definise pojam i - uporeuje fluide - razvija analiticko vrste fluida prema osnovnim misljenje - nabraja osnovne karakteristikama karakteristike - racuna maseni i fluida (gustina, zapreminski protok pritisak, - razlikuje rezime temperatura, strujanja fluida viskozitet, maseni i prema zapreminski Rejnoldsovom protok) kriterijumu - objasnjava - pravilno zakonitosti i rezime primjenjuje strujanja fluida jednacinu (granicni sloj i kontinuiteta i Rejnoldsov Bernulijevu kriterijum) jednacinu - razumije jednacinu kontinuiteta i Bernulijevu jednacinu Transport materijala razumije operaciju - razlikuje - razvija odgovornost transporta i njen hidraulicni od u izvrsavanju znacaj, kao i nacin pneumatskog zadataka rada ureaja koji se transporta za to koriste - obrazlaze na primjeru znacaj pogonske sile za transport fluida - uporeuje crpke prema namjeni i vrsti fluida - analizira rad crpki - razlikuje princip sabirnog i rasturnog pneumatskog transporta - razlikuje vrste transporta cvrstog materijala

82

Preporuke za izvoenje nastave

- koristiti seme ureaja koji se koriste za transport materijala

ucenik (horizontalni, kosi i vertikalni) - uporeuje principe rada transportera - analizira rad transportera - uocava znacaj operacije transoprta materijala u industriji Sitnjenje i prosijavanje - razumije operaciju - pravilno koristi sitnjenja i pojmove sitnjenja i prosijavanja, kao i prosijavanja nacin rada ureaja - razlikuje ureaje koji se za to koriste za sitnjenje i prosijavanje prema stepenu sitnjenja i prosijavanja (drobilice, mlinovi, sjeckalice, sita) - pronalazi slicnosti i razlike meu ureajima za sitnjenje i prosijavanje - analizira rad ureaja za sitnjenje i prosijavanje - uocava znacaj operacija sitnjenja i prosijavanja u industriji Mijesanje - razumije operaciju - razlikuje vrste mijesanja, kao i mjesalica za nacin rada ureaja tecnosti koji se za to koriste - analizira rad ureaja za mijesanje - uocava znacaj operacije mijesanja u industriji - Razdvajanje faza - razumije operacije - razumije operaciju talozenja, talozenja, filtriranja i filtriranja i centrifugiranja, centrifugiranja

83

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- koristiti seme ureaja za sitnjenje i prosijavanje - posjeta industrijskom mlinu

- uvia vaznost zastite na radu

- koristiti seme ureaja za mijesanje

- razvija sistematicnost u radu

- koristiti seme ureaja za filtriranje i centrifugiranje

ucenik - razlikuje ureaje za filtriranje - razlikuje ureaje za centrifugiranje - analizira rad ureaja za filtriranje i centrifugiranje - uocava znacaj i primjenu talozenja, filtriranja i centrifugiranja u industriji Fenomeni prenosa toplote - definise pojmove - pravilno koristi temperature i pojmove toplote temperature i - poznaje izvore i toplote nosioce toplote - razlikuje izvore i - razumije nacine i nosioce toplote zakone prenosa - razlikuje nacine toplote prenosa toplote (provoenje, karakteristicne za mijesanje i odreene zracenje) materijale - pravilno primjenjuje zakone prenosa toplote Razmjena toplote - razumije operaciju - razlikuje vrste razmjene toplote, razmjenjivaca kao i nacin rada toplote ureaja koji se za - analizira rad to koriste razmjenjivaca toplote - uocava znacaj operacije razmjene toplote u industriji Hlaenje - razumije operaciju - razlikuje vrste hlaenja, kao i hladnjaka ureaje koji se za - analizira rad to koriste ureaja za hlaenje - uocava znacaj operacije hlaenja u industriji Ukuvavanje - razumije operacije - razlikuje vrste ukuvavanja, kao i ukuvaca

84

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik kao i nacin rada ureaja koji se za to koriste

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- koristiti seme razmjenjivaca toplote

- koristiti seme ureaja za hlaenje

- koristiti seme ukuvaca

ucenik - analizira rad ukuvaca - uocava znacaj operacije ukuvavanja u industriji Destilacija i rektifikacija - interpretira princip - poznaje tipove destilacije i tecnih smjesa i rektifikacije zakone kojima se - razlikuje vrste pokoravaju ureaja za - objasnjava fazni i destilaciju (pod ravnotezni atmosferskim dijagram pritiskom, pod - razumije operaciju vakuumom, sa destilacije i vodenom parom) rektifikacije, kao i nacin rada ureaja - razlikuje vrste rektifikacionih koji se za to koriste kolona - analizira rad ureaja za destilaciju i rad rektifikacionih kolona - uocava znacaj operacije destilacije i rektifikacije u industriji Fenomeni prenosa mase - definise pojam - pravilno difuzije upotrebljava pojam - razumije difuzije mehanizam - razlikuje prenosa mase i mehanizme zakon difuzije prenosa mase - pravilno primjenjuje zakon difuzije Vlazenje - definise apsolutnu i - razlikuje apsolutnu relativnu vlaznost od relativne vazduha vlaznosti - objasnjava - primjenjuje dijagram vlaznosti metode za vazduha odreivanje - razumije metode vlaznosti vazduha odreivanja - analizira rad vlaznosti vazduha kondicionera - razumije znacaj - uocava znacaj

85

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik nacin rada ureaja koji se za to koriste

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- stice naviku odrzavanja radnog prostora

- koristiti seme ureaja za destilaciju i rektifikaciju

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik kondicioniranja vazduha, kao i nacin rada kondicionera Susenje - razumije operaciju susenja, kao i nacin rada ureaja koji se za to korist

Formativni ciljevi ucenik kondicionaranja vazduha u industriji

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razlikuje vrste susnica koje se koriste u industriji - analizira rad susnica - uocava znacaj operacije susenja u industriji Rastvaranje i kristalizacija - objasnjava - planira uslove dijagram kristalizacije rastvorljivosti koristei dijagram - razumije operaciju rastvorljivosti kristalizacije, kao i - razlikuje vrste nacin rada ureaja ureaja koji se koji se za to koriste koriste za kristalizaciju - analizira rad kristalizatora - uocava znacaj operacije kristalizacije u industriji Ekstrakcija - razumije operaciju - razlikuje vrste ekstrakcije, kao i ureaja koji se nacin rada koji se koriste za za to koriste ekstrakciju - analizira rad ekstraktora - uocava znacaj operacije ekstrakcije u industriji Apsorpcija - razumije operaciju - razlikuje vrste apsorpcije, kao i ureaja koji se nacin rada ureaja koriste za koji se za to koriste apsorpciju - analizira rad apsorbera - uocava znacaj operacije apsorpcije u industriji Adsorpcija

86

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - razumije operaciju adsorpcije, kao i nacin rada ureaja koji se za to koriste

Formativni ciljevi

ucenik - razlikuje vrste ureaja koji se koriste za adsorpciju - analizira rad ureaja za adsorpciju - uocava znacaj operacije adsorpcije u industriji Automatska regulacija procesa - upoznaje i - razlikuje razumije pojam parametre i automatske promjenljive regulacije procesa - upoznaje i - analizira rad razumije pojam mjernog, izvrsnog i regulisanog procesa regulacionog - navodi parametre i elementa promjenljive - uocava znacaj procesa automatizacije - navodi i definise procesa pojam mjernog, izvrsnog i regulacionog elementa - objasnjava princip rada mjernog, izvrsnog i regulacionog elementa Vjezbe - upoznaje se sa - preracunava ureajima i velicine iz jedinica opremom hemijske jednog mjernog industrije, izvorima sistema u jedinice opasnosti i drugog sistema mjerama zastite - mjeri pritisak - poznaje osnovne i fluida manometrom izvedene jedinice sa tecnostima i SI sistema i Burdonovim nesistemske manometrom jedinice koje su u - odreuje protok svakodnevnoj tecnosti i upotrebi izracunava brzinu kretanja tecnosti - poznaje razlicite kroz cijevni vod instrumente za - odreuje protok mjerenje pritiska gasa pomou - razumije princip gasnog sata i

87

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik rada manometara - razumije princip mjerenja protoka preko zapremine i vremena isticanja fluida - razumije princip mjerenja protoka preko brzine kretanja fluida (prigusna ploca) - razumije mjerenje protoka fluida rotametrom - opisuje postupak odreivanja rezima kretanja fluida - razumije princip odreivanja stepena iskorisenja centrifugalne crpke - razumije princip odreivanja vakuuma kod laboratorijske vakuum crpke - razumije princip granulometrijske analize - poznaje razlicite vrste termometara - razumije princip rada termometara - razumije princip bazdarenja termometara - opisuje princip rada parnog kotla - razumije princip odreivanja koeficijenta prolaza toplote - razumije princip odreivanja stepen a koncentrisanja rastvora u ukuvacu sa kratkim vertikalnim cijevima - razumije princip

Formativni ciljevi ucenik izracunava srednju brzinu proticanja gasa odreuje protok tecnosti prigusnom plocom mjeri protok fluida pomou rotametra odreuje rezim kretanja fluida preko Rejnoldsovog kriterijuma odreuje stepen iskorisenja centrifugalne crpke odreuje vakuum koji stvara laboratorijska vakuum crpka pri odreenoj brzini strujanja fluida vrsi granulometrijsku analizu prosijavanjem na standardnom sistemu sita mjeri temperaturu pomou dilatacionih i manometarskih termometara, termometara sa trajnom deformacijom, termoelemenata, termokolor termometra i zracnog pirometra bazdari termoelement zivinim termometrom prati postupak proizvodnje vodene pare elektricnim parnim kotlom odreuje koeficijent prolaza toplote sa pare na vazduh kroz

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

-

-

-

88

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik odreivanja toplotnih gubitaka tokom ukuvavanja - opisuje destilaciju tecnih smjesa koje se potpuno mijesaju - razumije princip odreivanja efikasnosti rektifikacione kolone - razumije princip odreivanja vlaznosti vazduha metodom tacke rose i metodom adijabatske prave - razumije princip odreujivanja brzine susenja vlaknastog materijala u etaznoj susnici - opisuje postupak odreivanja stepena iskorisenja kristalizatora - opisuje postupak odreivanja mase rastvorenog ugljendioksida u vodi u tornju za apsorpciju - opisuje postupak odreivanja brzine adsorpcije metilenskog plavog na silikagelu ili aktivnom uglju - objasnjava automatsku regulaciju temperature - razumije princip odreivanja staticke i dinamicke karakteristike

Formativni ciljevi ucenik dvoslojan cilindrican zid odreuje stepen koncentrisanja rastvora u ukuvacu sa kratkim vertikalnim cijevima odreuje toplotne gubitke tokom ukuvavanja vrsi destilaciju tecnih smjesa koje se potpuno mijesaju odreuje efikasnost rektifikacione kolone odreuje vlaznost vazduha metodom tacke rose i metodom adijabatske prave odreuje brzinu susenja vlaknastog materijala u etaznoj susnici odreuje stepen iskorisenja kristalizatora odreuje masu rastvorenog ugljendioksida u vodi u tornju za apsorpciju odreuje brzinu adsorpcije metilenskog plavog na silikagelu ili aktivnom uglju prati automatsku regulaciju temperature u otvorenom ukuvacu odreuje staticku i dinamicku karakteristiku regulatora

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

-

-

-

-

89

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Cvijovi, S., Koncar-urevi, S., Cvijovi, R.: Masine, aparati i operacije, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd - Ivanovi, D., Dobricanin, M.: Praktikum iz masina, aparata i operacija u hemijskoj industriji, Naucna knjiga - Beograd i Zavod za udzbenike - Novi Sad - Sadibasi, A.: Praktikum za automatsku kontrolu procesa, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Teorijska nastava predmeta realizuje se u ucionici koja je opremljena: A/V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima, semama masina i aparata. - Vjezbe se realizuju u laboratoriji za masine, aparate i operacije koja je opremljena osnovnim laboratorijskim posuem i hemikalijama i sljedeim instrumentima i masinama: U-manometar, Burdonov manometar, rotametar, gasni sat, prigusna ploca, centrifugalna crpka, laboratorijska vakuum crpka, rucni mlin sa kuglama, sistem standardnih sita, filter presa, dilatacioni i manometarski termometri, termometri sa trajnom deformacijom, termoelementi, termokolor termometri, zracni pirometri, parni kotao, kondenzator, otvoreni i zatvoreni ukuvac, rektifikaciona kolona, kolona sa punjenjem za apsorpciju. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju pismeni radovi ucenika (test poslije svake oblasti), usmeni odgovori ucenika i opservacija rada, koja obuhvata prakticni rad u laboratoriji i voenje dnevnika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani inzenjer hemijske tehnologije, diplomirani inzenjer organske tehnologije. - Strucni saradnik: hemijski laborant, hemijsko-tehnoloski tehnicar. 9. Povezanost predmeta Znanja - Pojave na granici faza - Seme ureaja - Rastvaranje, kristalizacija Povezanost Predmet - Fizicka hemija - Tehnicko crtanje sa masinskim elementima - Opsta i neorganska hemija sa predmetom Znanja - Hromatografsko odreivanje - Tehnicki crtez i masinski elementi - Rastvorljivost, dobijanje ekstakta, precisavanje supstanci

90

1.2.10.ISPITIVANJE U TEHNOLOSKOJ PROIZVODNJI 1. Naziv predmeta: ISPITIVANJE U TEHNOLOSKOJ PROIZVODNJI 2. Broj casova prema godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe Ukupno

33 33

33 33

3. Opsti ciljevi nastave - sticanje znanja o metodama za ispitivanje sirovina, poluproizvoda i gotovih proizvoda; - sticanje znanja o svojstvima supstanci, njihovim promjenama, procesima i zakonitostima na kojima se zasnivaju metode ispitivanja; - osposobljavanje ucenika da primjenjuju metode ispitivanja materijala; - razvijanje analitickog misljenja kod ucenika; - razvijanje sposobnosti za povezivanje teorijskog i prakticnog rada; - razvijanje urednosti, sistematicnosti, tacnosti i preciznosti pri radu.

91

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: CETVRTI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Uvod - definise znacaj - razumije fizicka, vrste i metode hemijska i ispitivanja matematicka materijala ispitivanja materijala - I Standardizacija - upoznaje pojam, - razlikuje domae i - razvija vrste i znacaj meunarodne motivisanost za standardizacije standarde predmet - uocava neophodnost i znacaj uvoenja standarda II Uzimanje uzorka - upoznaje nacine - uporeuje nacine - razvija uzimanja i cuvanja uzimanja uzoraka samostalnost uzoraka i nabraja zavisno od podatke koje agregatnog stanja i moraju da sadrze nacina isporuke materijala - uspostavlja vezu izmeu pravilnog i strucnog uzimanja uzoraka i tacnosti analize III Ispitivanje vode - nabraja i definise - interpretira nacin parametre analize uzimanja uzorka vode i njihov vode znacaj - razlikuje fizicka i - objasnjava hemijska uzimanje uzoraka ispitivanja vode vode, pojave i - uporeuje jednacine na karbonatnu i kojima se zasniva nekarbonatnu, njihovo ispitivanje prolaznu i neprolaznu tvrdou - razlikuje p i malkalitet - razlikuje hloride i aktivni CL2 - razlikuje BPK i HPK IV Ispitivanje goriva i maziva - definise i - razlikuje goriva po - razvija mo klasifikuje goriva i porijeklu i zapazanja maziva agregatnom stanju - nabraja i definise - interpretira nacine parametre analize uzimanja uzoraka

92

Preporuke za izvoenje nastave

- standardi

- uzorak materijala sa podacima

- boca za uzimanje uzoraka vode

- boca i kasika za uzimanje uzoraka tecnih goriva

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik goriva i maziva i njihov znacaj - objasnjava uzimanje uzoraka goriva i maziva, pojave i jednacine na kojima se zasniva njihovo ispitivanje V Ispitivanje gasova - navodi sastav i vrste analiza gasovnih goriva

Formativni ciljevi ucenik goriva - uporeuje pojam grube i higroskopne vlage - uvia znacaj i svrhu odreivanja pojedinih parametara

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- interpretira nacin uzimanja uzoraka goriva - uporeuje princip apsorpcionih i postupaka sagorijevanja i ekspolozija - razlikuje rastvore za apstorciju pojedinih gasova u Orsatovom aparatu VI Ispitivanje tehnickih kiselina - objasnjava nacin - interpretira uzimanja uzoraka uzimanja uzoraka kiselina, parametre kiselina analize i njihov - uporeuje znacaj odreivanje procentne koncentracije kiselina pomou gustine i titracijom - hemijske i matematicke jednacine na kojima se zasniva proracun sastojaka VII Ispitivanje tehnickih baza - objasnjava - interpretira nacin uzimanje uzoraka uzimanja baza tehnickih baza, - uporeuje pojave i jednacine uzimanje uzoraka na kojima se baza pri razlicitim zasniva njihovo nacinima isporuke ispitivanje - pise hemijske i matematicke jednacine na kojima se zasniva proracun sastojaka baza VIII Ispitivanje vjestackih ubriva

93

- razvija analiticko misljenje

- Hempelova i Vinklerova bireta

- razvija mo zapazanja

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - definise i klasifikuje vjestacka ubriva - objasnjava nacin uzimanja uzoraka ubriva, parametre analize i njihov znacaj

Formativni ciljevi ucenik - razlikuje vrste ubriva i parametre koji se kod njih ispituju - interpretira nacin uzimanja uzoraka ubriva - analizira pojave i jednacine na kojima se zasniva ispitivanje ubriva

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

IX Ispitivanje cementa - definise vrste i osobine cementa; - objasnjava nacin uzimanja uzoraka cementa, parametre analize i njihov znacaj

interpretira nacin uzimanja uzoraka cementa razlikuje fizicke i hemijske metode ispitivanja cementa analizira pojave i jednacine na kojima se zasniva odreivanje parametara analize ubriva X Ispitivanje uljarica, masti i ulja - definise masti i - interpretira nacin ulja i njihov sastav uzimanja uzoraka - objasnjava uljarica, masti i uzimanje uzoraka ulja uljarica, masti i - razlikuje pojam i ulja, uvodi znacenje parametre analize i kiselinskog, njihov znacaj saponifikacionog, estarskog jodnog broja - analizira pojave jednacine na kojima se zasniva analiza masti i ulja - uocava vezu izmeu vrijednosti parametara i kvaliteta i vrste masti i ulja XI Ispitivanje sapuna i deterdzenata - definise sapune i detrzente i njihove sastojke - objasnjava uzimanje uzoraka sapuna i - interpretira i uporeuje nacin uzimanja uzoraka sapuna i detrzenata - analizira pojave

94

- brine o zdravlju

- lopatice i razdjeljivac

- brine o okolini

- sematski prikaz sjecenja uzoraka sapuna - uzorci sapuna i detrdzenata

ucenik jednacine na kojima se zasniva ispitivanje sapuna i detrdzenata - analizira pojave jednacine na kojimas e zeasniva ispitivanje sapuna i detrdzenata - uporeuje postupak parafinskog kolaca i ekstrakcioni postupak za odreivanje ukupnih masnih kisjelina - razlikuje ukupne, slobodne i vezane alkalije XII Ispitivanje ugljenih hidrata - definise ugljene - interpretira nacin hidrate, njihovu uzimanja uzoraka podjelu i osobine seera i brasna - objasnjava - analizira pojave i uzimanje uzoraka jednacine na seera i brasna, kojima se zasniva parametre analize i analiza seera i njihov znacaj brasna - uporeuje princip volumetrijskog i polarimetrijskog odreivanja saharoze

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik detdzenata, parametre analize i njihov znacaj

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija mo zapazanja

XIII Ispitivanje preraevina od voa i povra - objasnjava nacin - inerpretira i uzimanja uzoraka uporeuje nacin preraevina od uzimanja uzoraka voa i povra, preraevina od parametre analize i voa i povra njihov znacaj zavisno od pakovanja - analizira pojave i jednacine na kojima se zasniva analiza preraevina od vo a i povra XIV Ispitivanje mlijeka - definise sastojke - interpretira nacin - uvia ljepotu svog mlijeka i vrste uzimanja uzoraka zanimanja

95

- mjesalica za mlijeko

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik mlijecnih proizvoda - objasnjava nacin i pribor za uzimanje uzoraka mlijeka, parametre analize i njihov znacaj

Formativni ciljevi ucenik mlijeka - analizira pojave jednacine na kojima se zasniva analiza mlijeka - uporeuje odreivanje gustine mlijeka laktodenzimetrom i piknometrom

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Olga Jovanovi ­ Vitorovi, Vladimir Rekali: Ipitivanje u tehnoloskoj proizvodnji sa praktikumom, Zavod za udzbenika i nastavna sredstva, Beograd, 2003. - Ljiljana Kosti ­ Gvozdenovi, Rozalija Ninkovi: Neorganska hemijska tehnologija sa praktikumom za vjezbe, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2004. - Ljubica P. Vrhovac: Organska hemijska tehnologija, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2003. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - T - posue i pribor za uzimanje uzoraka, seme; - P ­ osnovno laboratorijsko posue, hemikalije, tehnicka analiticka vaga, sita, kalormetar, piknometar, areametar, aparat po Markusonu, Englerov viskozimetar, hronometar, Orstatov aparat, Vikatov aparat, Soksletov aparat, saharimetar, ph ­ metar. 7. Obavezni nacin provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju pismeni radovi ucenika (test poslije svake oblasti), usmeni odgovori ucenika i opservacija rada, koja obuhvata praenje prakticnog rada i voenje dnevnika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - dipl. ing. neorganske tehnologije - dipl. ing. hemijske tehnologije 9. Povezanost predmeta Znanja - Ispitivanje tehnickih baza, kiselina i vjestackih ubriva - Ispitivanje cementa - Ispitivaje masti, ulja, sapuna i detrdzenata Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Opsta i neorganska hemija - Kiseline, baze i soli - Neorganska hemija - Organska hemija - Jedinjena aluminijuma i silicijuma - Struktura masti, ulja, sapuna i detrdzenata

96

1.2.11. ELEKTROANALITICKE METODE 1. Naziv predmeta: ELEKTROANALITICKE METODE 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe Ukupno

66 66

66 66

132 132

Vjezbe- odjeljenje se dijeli na grupe do 12 ucenika 3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - sticu teorijska znanja o elektroanalitickim metodama analize u hemijskoj industriji; - sticu teorijska znanja koja e im omoguiti da pravilno koriste literaturu i usvajaju nova znanja iz ove oblasti; - uocavaju prednosti i nedostatke primjene elektroanalitickih metoda pri ispitivanju u oblasti neorganske i organske hemijske tehnologije; - ocjenjuju primjenjivost i efikasnost razlicitih elektroanalitickih metoda u praksi; - razvijaju pozitivnu orjentaciju prema zanimanju; - osposobljavaju se da znanja stecena izucavanjem elektroanalitickih analiza aktivno i strucno primjenjuju za ispitivanje u hemijskoj industriji.

97

4. Sadrzaji/ Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: CETVRTI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Uvod - definise elektrode, - razlikuje elektrode - razvija pozitivan elektrohemijsku I, II i III vrste stav prema ucenju eliju, elektrodni - rjesava racunske potencijal zadatke primjenom - navodi podjelu Nernstove elektroda jednacine - razumije Nernstovu jednacinu Konduktometrija - definise otpornost, - razlikuje direktnu provodnost, konduktometriju i provodljivost i konduktometrijske konstantu elije titracije - navodi podjelu - poredi konduktometrije provodljivost - objasnjava princip elektrolita i metala rada - interpretira uticaj konduktometrijske razlicitih faktora elije na provodljivost - poznaje princip provodnika I i II konduktometrijske vrste titracije - razlikuje titracione - razumije titraciju u krive za kiselokiselo-baznim bazne sisteme i sistemima sisteme hemijske - razumije titraciju u izmjene sistemima hemijske - rjesava racunske izmjene zadatke iz - poznaje provodljivosti ogranicenja - uocava znacaj i primjene primjenu konduktometrije konduktometrije Oscilometrija - objasnjava - analizira ponasanje ponasanje jona elektrolita, u elektrolita u elektricnom polju elektricnom polju visoke frekvencije visoke frekvencije - interpretira princip - poznaje princip oscilometrijske oscilometrijske titracije titracije - razlikuje oblike - navodi primjenu titracionih krivih oscilometrijske - uocava znacaj i titracije primjenu oscilometrijskih titracija Potenciometrija - navodi indikatorske - razlikuje

98

Preporuke za izvoenje nastave

referat:

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik elektrode - objasnjava princip potenciometrijske titracije - opisuje aparaturu za potenciometrijsku titraciju - razumije potenciometrijske titracije u kiselobaznim sistemima, sistemima hemijske izmjene i redoks sistemima - navodi primjenu potenciometrijskih titracija Elektrogravimetrija - definise napon razlaganja, polarizaciju i depolarizaciju elektroda - objasnjava princip elektrogravimetrijs ke metode - opisuje aparaturu za elektrogravimetrijs ku analizu - navodi primjenu elektrogravimetrijs ke analize

Formativni ciljevi ucenik indikatorske elektrode razlikuje djelove aparature za potenciometrijske titracije razlikuje metode za odreivanje zavrsne tacke titracije (graficka metoda, metoda diferencijalne krive i metoda unaprijed izracunate zavrsne tacke) analizira titracione krive uocava znacaj potenciometrijskih titracija u analitici.

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave - hronopotenciometija

-

-

-

- razlikuje elektrode za elektrogravimetrijka odreivanja - analizira nacin odreivanja napona razlaganja preko krive struja-napon - uocava primjenu Omovog zakona na polarizovano, odnosno nepolarizovano stanje elektroda - razlikuje djelove aparature za elektrogravimetrijs ku analizu - uocava znacaj i primjenu elektrogravimetrijs ke analize - interpretira princip polarografske metode preko grafika zavisnosti jacine struje od potencijala i zavisnosti granicne

99

Polarografija - definise polarografsku metodu - objasnjava princip rada kapljue zivine elektrode (KZE)

- razvija analiticko misljenje

referat: - novije metode polarografije

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - razumije Ilkovicevu jednacinu - objacnjava princip polarografske analize - opisuje aparaturu za polarografsku analizu - navodi primjenu polarografije

Formativni ciljevi ucenik difuzione struje od koncentracije ispitivane supstance razlikuje migracionu, rezidualnu, difuzionu i granicnu struju interpretira izgled, ulogu i polarizaciju KZE i nacin nastajanja polarografskog talasa razlikuje djelove aparature za polarografsku analizu uocava znacaj i primjenu polarografije

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

Amperometrija - definise metodu amperometrije - objasnjava izbor radnog napona amperometrijske titracije - objasnjava princip amperometrijske titracije sa jednom radnom elektrodom, kao i aparaturu - objasnjava princip amperometrijske titracije sa dvije radne elektrode, kao i aparaturu

- interpretira odreivanje radnog napona analizom krive jacina strujenapon - razlikuje tehnike amperometrijskih titracija - poredi rad aparature sa radom za polarografsko odreivanje - interpretira princip amperometrijske titracije sa jednom radnom elektrodom - interpretira princip amperometrijske titracije sa dvije radne elektrode - uocava znacaj i primjenu amperometrije - razlikuje faze striping analize (akumulacija jona i anodno

100

referat: - hrono-amperometrija

Striping analiza - definise metodu stripin voltametrije - objasnjava princip striping analize

referat: - odreivanje Zn, Pb i Cu pomou striping analize

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - navodi primjenu striping analize

Formativni ciljevi ucenik rastvaranje) - interpretira princip striping analize - uocava znacaj i prmjenu striping analize - odreuje otpor u toku konduktometrijske titracije - na osnovu dobijenih rezultata racuna masu i koncentraciju, sumporne kiseline, siretne kiseline i olovo(II)nitrata - analizira krive dobijene konduktometrijsko m titracijom - mjeri struju u toku oscilometrijske titracije - analizira krivu oscilometrijske titracije - mjeri struju, vrijeme i pH u toku kulonometrijske titracije hlorovodonicne kiseline katodno generisanim hidroksidnim jonima - mjeri struju i vrijeme u toku kulonometrijske titracije hidrazina anodno generisanim jodom - mjeri struju i vrijeme u toku kulonometrijske titracije askorbinske kiseline - rjesava racunske zadatke primjenom

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Vjezbe - opisuje postupak konduktometrijske titracije: - sumporne kiseline sa natrijum hloridom; - siretne kiseline sa natrijum hloridom; - siretne kiseline sa amonijum hloridom; - olovo(II)nitrata sa kalijum hloridom - opisuje postupak oscilometrijske titracije hlorovodonicne kiseline sa natrijum hidroksidom - opisuje postupak kulonometrijske titracije hlorovodonicne kiseline katodno generisanim hidroksidnim jonima, primjenom potenciometrijske metode odreivanja zavrsne tacke - opisuje postupak kulonometrijske titracije hidrazina anodno generisanim jodom primjenom vizuelne metode odreivanja zavrsne tacke - opisuje postupak kulonometrijske titracije askorbinske

- ucenici se dijele u grupe - svaki ucenik vodi dnevnik na bazi unaprijed datih uputstava od strane nastavnika prakticne nastave

- povezuje uzroke i posledice

101

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik kiseline primjenom vizuelne metode odreivanja zavrsne tacke - opisuje postupak mjerenja pH primjenom staklene elektrode - navodi osnovne djelove pH-metra - opisuje postupak potenciometrijske titracije fosforne kiseline natrijum hidroksidom - opisuje postupak potenciometrijske titracije smjese oksalne i ilibarne kiseline u nevodenoj sredini kalijum hidroksidom - opisuje postupak potenciometrijske titracije hlorida i jodida srebro nitratom - opisuje postupak potenciometrijske titracije gvoza permanganatom i kompleksonom - opisuje postupak odreivanja bakra pri konstantnom naponu elektrode - opisuje postupak polarografske analize legure kadmijum-cink - opisuje postupak amperometrijske titracije olova kalijum hromatom - opisuje postupak biampermetrijske titracije antimona kalijum boratom

Formativni ciljevi ucenik Faradejevih zakona bazdari pH-metar pomou pufera mjeri elektrodni potencijal rastvora poznate koncentracije odreuje pHvrijednost rastvora eksperimentalno izvodi titraciju fosforne kiseline natrijum hidroksidom crta i analizira krivu potenciometrijske titracije odreuje I i II zavrsnu tacku titracije racuna konstante disocijacije i masu fosforne kiseline eksperimentalno izvodi titraciju smjese oksalne i ilibarne kiseline u nevodenoj sredini kalijum hidroksidom racuna masu oksalne i ilibarne kiseline odreuje napon kliznim katodnim potenciometrom eksperimentalno izvodi titraciju hlorida i jodida srebro nitratom primjenom tehnike titracije na nulu racuna masu prisutnih hlorida i jodida eksperimentalno izvodi potenciometrijsku titraciju gvoza kalijum

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

- razvija analiticnost i logicno misljenje

-

-

-

-

102

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik -

Formativni ciljevi ucenik permanganatom eksperimentalno izvodi potenciometrijsku titraciju gvoza kompleksonom odreuje zavrsnu tacku na titracionoj krivoj eksperimentalno vrsi elektrolizu rastvora bakra do promjene boje racuna masu izdvojenog bakra odreuje osjetljivost polarografa odabirom odgovarajueg otpora snima polarogram osnovnog elektrolita analizira snimljen polarogram i vrsi kvalitativna odreivanja preko polutalasnog potencijala grafickom metodom odreuje visinu talasa i crta kalibracionu pravu na osnovu koje odreuje masu kadmijuma i cinka Eksperimentalno izvodi titraciju olova kaljum hromatom sa jednom indikatorskom elektrodom crta krivu amperometrijske titracije i odreuje zavrsnu tacku titracije racuna masu olova

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

-

-

-

103

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik - eksperimentalno izvodi biampermetrijsku titraciju antimona kalijum boratom - crta krivu biamperometrijske titracije i odreuje zavrsnu tacku titracije - racuna masu antimona

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Kulonometrija - poznaje princip kulonometrije - poznaje Faradejeve zakone - obrazlaze kulonometrijsko odreivanje i kulonometrijske titracije - objasnjava aparaturu za kulonometrijske titracije - navodi primjenu kulonometrijskih titracija

- razlikuje kulonometriju pri konstantnoj struji i kulonometriju pri konstantnom naponu - razlikuje djelove kulonometra i njihovu ulogu - analizira rad kulonometra - interpretira nacin odreivanja radnog napona kod potenciometrijske kulonometrije - analizira primarnu i sekundarnu potenciometrijsku kulonometriju - uocava prednosti kulonometrijskih titracija II grupa periodnog sistema elemenata - nabraja elemente II - uporeuje osobine grupe zemnoalkalnih (zemnoalkalni metala metali) i poznaje - analizira postupke njihove osobine dobijanja - navodi najvaznija jedinjenja jedinjenja zemnoalkalnih zemnoalkalnih metala (kalcijuma i metala i postupke magnezijuma) njihovog dobijanja - uocava znacaj i primjenu zemnoalkalnih metala III grupa periodnog sistema elemenata

104

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - poznaje osobine elemenata III grupe - navodi najvaznija jedinjenja aluminijuma i postupke njihovog dobijanja

Formativni ciljevi

ucenik - uporeuje osobine elemenata III grupe - analizira proces dobijanja aluminijuma i jedinjenja aluminijuma - uocava znacaj i primjenu aluminijuma IV grupa periodnog sistema elemenata - nabraja elemente - uporeuje osobine IV grupe i poznaje elemenata IV grupe njihove osobine - analizira postupke - navodi najvaznija dobijanja jedinjenja elemenata i elemenata IV grupe jedinjenja i postupke njihovog elemenata IV grupe dobijanja (ugljenik, silicijum, olovo, kalaj, antimon) - uocava znacaj i primjenu elemenata IV grupe V grupa periodnog sistema elemenata - nabraja elemente V - uporeuje osobine grupe i poznaje elemenata V grupe njihove osobine - analizira postupke - navodi najvaznija dobijanja jedinjenja elemenata i elenmenata V jedinjenja grupe i postupke elemenata V grupe njihovog dobijanja (azot i fosfor) - uocava znacaj i primjenu elemenata V grupe VI grupa periodnog sistema elemenata - nabraja elemente - uporeuje osobine VI grupe i poznaje elemenata VI grupe njihove osobine - analizira postupke - navodi najvaznija dobijanja jedinjenja VI grupe elemenata i i postupke njihovog jedinjenja dobijanja elemenata VI grupe (sumpor) - uocava znacaj i primjenu elemenata VI grupe VII grupa periodnog sistema elemenata - nabraja elemente - uporeuje osobine VII grupe (halogeni halogenih

105

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

referat: - oksidi sumpora kao zagaivaci

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik elementi) i poznaje njihove osobine - upoznaje osobine i znacaj oksi kiselina hlora

Formativni ciljevi ucenik elemenata - analizira postupke dobijanje hlora i hlornih jedinjenja (halogenovodonik i oksi kiseline) - uocava znacaj i primjenu halogenih elemenata - uporeuje osobine prelaznih metala - uocava znacaj i primjenu prelaznih metala

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Prelazni metali - poznaje opste karakteristike prelaznih metala

referat: - dobijanje Fe u visokoj pei

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Jovanovi M., Jovanovi V.: Elektroanaliticka hemija, Tehnolosko-metalurski fakultet, Beograd, 1998. - Despi A., Drazi D., Tati Janji O.: Osnovi elektrohemije, Naucna knjiga, Beograd, 1997. - Zivkovi P., Pjesci M., orevi S.: Elektrohemija sa racunskim zadacima, NIO ''Univerzitetska rijec'' ­ Titograd ­ Niksi 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Teorijska nastava predmeta realizuje se u ucionici koja je opremljena: A/V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima. - Vjezbe se realizuju u laboratoriji koja je opremljena osnovnim laboratorijskim posuem i hemikalijama, kao i sljedeim instrumentima: konduktometar, potenciometar, oscilometar sa elijama, automatski kulonometar, gasni kulonometar, hronometar, galvanometar, milivoltmetar, pH-metar, analiticka vaga, magnetna mijesalica sa jezgrom, elektrolizer sa magnetnom mijesalicom i grijacem, polarograf sa zivinom kapljuom elektrodom, elektode (staklena, zasiena kalomelova, platinska). 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju pismeni radovi ucenika (referati), usmeni odgovori ucenika i opservacija rada, koja obuhvata praktican rad u laboratoriji i voenje dnevnika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Nastavnici: profesor hemije, diplomirani hemicar, diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani inzenjer hemijske tehnologije. - Strucni saradnici: hemijski laborant, hemijsko-tehnoloski tehnicar.

106

9. Povezanost predmeta Znanja - Elektro-provodnost - Rastvori elektrolita Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Fizicka hemija - Provodnici I i II vrste - Analiticka hemija - Mjerenje PH rastvora

107

1.2.12. ORGANSKA HEMIJSKA TEHNOLOGIJA 1. Naziv premeta: ORGANSKA HEMIJSKA TEHNOLOGIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe Ukupno

66 66

66 66

3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - sticu teorijska znanja o tehnoloskim procesima u okviru organske hemijske tehnologije; - upoznaju ureaje i opremu koja se koristi u procesima organske tehnologije; - sticu znanja o vrstama, svojstvima i primjeni proizvoda organske tehnologije; - razvijaju svijest o potrebi ocuvanja radne i zivotne sredine; - ovladavaju strucnom terminologijom, neophodnom za komuniciranje u struci.

108

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: CETVRTI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Tehnologija nafte - upoznaje predmet - uocava vezu - razvija ekolosku proucavanja i izmeu porijekla svijest znacaj organske nafte i mjesta hemijske njenog nalazenja tehnologije - razlikuje - prepoznaje atmosfersku i porijeklo, sastav i vakuum destilaciju svojstva nafte - razlikuje primarne - navodi postupke i sekundarne prerade nafte postupke prerade - objasnjava nafte postupak - analizira postupak destilacije nafte destilacije nafte, - nabraja proizvode koristei semu destilacije nafte i postupka njihovu primjenu - razlikuje termicke i - objasnjava kataliticke sekundarne postupake prerade postupke prerade - analizira nafte sekundarne postupke prerade nafte (visbrejking, koksovanje, piroliza, krekovanje, alkilacija, postupci rafinacije, i dr.), koristei semu postupka - uocava znacaj i primjenu nafte i derivata nafte Tehnologija uglja - opisuje postupak - razvija - razlikuje vrste koksovanja samostalnost u ugljeva kamenog uglja radu - uocava vezu - objasnjava izmeu vrste uglja postupak prerade i njegovog kvaliteta - analizira postupak isparljivih koksovanja proizvoda kamenog uglja koksovanja - analizira postupak - opisuje postupak prerade isparljivih prerade katrana proizvoda - nabraja proizvode koksovanja destilacije katrana - razlikuje frakcije i njihovu primjenu katrana - uocava znacaj i

Preporuke za izvoenje nastave - koristiti semu postrojenja za atmosfersku destilaciju nafte - koristiti semu postrojenja za kataliticko krekovanje nafte

- koristiti semu postupka prerade gasa iz koksne pei

109

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik Tehnologija boja - definise pojam i svojstva organskih boja - navodi podjele organskih boja - opisuje postupak dobijanja azo-boje hrizoidina

Formativni ciljevi ucenik primjenu katrana

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razlikuje organske boje prema hemijskom sastavu i prema namjeni - uspostavlja vezu izmeu strukture i osobina organskih boja - analizira postupak za dobijanje azoboje hrizoidina, koristei semu postupka - uocava znacaj i primjenu hrizoidina Tehnologija masti i ulja - pise opstu formulu - definise sastav i masti i ulja osobine masti i ulja - razlikuje jestive i - nabraja postupke tehnicke masti i za dobijanje masti ulja i ulja - razlikuje jodni, - objasnjava saponifikacioni, postupak dobijanja kiselinski i estarski ulja iz sjemena broj uljarica - analizira postupak - poznaje postupke proizvodnje ulja iz prerade masti i ulja sjemena uljarica, koristei semu postupka - uocava cilj i znacaj hidrogenovanja ulja Tehnologija sredstava za pranje - nabraja vrste - razlikuje anjonske, tenzida katjonske i - razumije nejonske tenzide mehanizam dejstva - pise reakciju tenzida saponifikacije - objasnjava - razlikuje osnovne postupak grupe proizvodnje sapuna deterdzentskih - objasnjava proizvoda postupak - analizira postupak proizvodnje proizvodnje sapuna praskastih i praskastih deterdzenata deterdzenata, koristei semu postupka

- koristiti semu postupka za dobijanje hrizoidina test: - tehnologije nafte, katrana i boja

- koristi semu postupka za izraivanje biljnih ulja iz sjemena uljarica

- razvija ekolosku svijest

- koristi sematski prikaz mehanizma dejstva tenzida pri pranju test: - tehnologija masti i ulja i sredstva za pranje

110

ucenik - uocava znacaj biorazgradivosti deterdzenata Tehnologija polimernih materijala - objasnjava pojam - razlikuje makromolekula, makromolekule znacaj i ekoloski prema porijeklu, problem primjene strukturi, makromolekulskih hemijskom sastavu, materijala raspodjeli - navodi podjele molekulskih masa, makromolekula primjeni i - navodi uslove i ponasanju pri osnovne reakcije zagrijavanju obrazovanja - razlikuje postupke polimera polimerizacije i - objasnjava polikondenzacije mehanizam - analizira reakcije polimerizacije i polimerizacije i polikondenzacije polikondenzacije - nabraja i opisuje - uporeuje industrijske industrijske postupke postupke polimerizacije polimerizacije - nabraja svojstva i - uporeuje osobine primjenu polietilena, polimerizacionih polipropilena, polimera polivinilhlorida, - nabraja osobine i polivinilacetata i primjenu polistirena polikondenzacionih - analizira postupak proizvoda vulkanizacije - definise i navodi kaucuka, koristei postupke prerade semu postupka polimernih - uocava vezu materijala izmeu nacina - navodi vrste prerade drveta i gumenih proizvoda upotrebe - objasnjava - razlikuje sulfitni i postupak sulfatni postupak vulkanizacije za dobijanje kaucuka tehnicke celuloze - poznaje strukturu - analizira postupke celuloze i za proizvodnju nalazenje u prirodi drvenjace, sulfitne - nabraja proizvode i celuloze, sulfatne postupke prerade celuloze i papira drveta - razlikuje viskozna - objasnjava vlakna postupke - analizira postupak proizvodnje: proizvodnje

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- koristi semu postupka za dobijanje PE male gustine - koristi semu dvovaljka i mjesaca za plastifikaciju kaucuka i pripremu smjese za vulkanizaciju - koristi semu postupka za dobijanje sulfatne celuloze - koristi semu postupka za dobijanje viskoznih vlakana

111

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik drvenjace, sulfitne celuloze, sulfatne celuloze i papira - nabraja derivate celuloze i njihovu primjenu - objasnjava postupak dobijanja viskoze Tehnologija seera - definise podjelu i znacaj ugljenih hidrata - objasnjava tehnoloski postupak dobijanja seera iz seerne repe

Formativni ciljevi ucenik viskoze, koristei semu postupka - uocava znacaj i primjenu makromolekulskih materijala

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razlikuje vrste ugljenih hidrata - pise reakciju hidrolize saharoze - analizira postupak proizvodnje seera iz seerne repe, koristei semu postupka - uocava znacaj proizvodnje seera - pise reakciju hidrolize skroba - analizira i ocjenjuje znacaj pojedinih faza procesa dobijanja skroba iz kukuruza - uocava znacaj i primjenu skroba - razlikuje anaerobne od aerobnih procesa - razlikuje neorganske i bioloske katalizatore - analizira postupak proizvodnje etilalkohola iz melase, koristei semu postupka - analizira postupke proizvodnje piva i vina, koristei seme postupaka - uocava znacaj enzimskih reakcija

- uvia vezu nauke i svako-dnevnog zivota

- koristi semu ekstrakcije u kosolezeem ekstraktoru

Tehnologija skroba - navodi osobine skroba - objasnjava postupak dobijanja skroba iz kukuruza

- koristi semu postupka za dobijanje skroba iz kukuruza test: - tehnologija polimernih materijala, seera i skroba - razvija interesovanja prema nauci - koristi semu postrojenja za dobijanje alkohola iz melase

Tehnologija vrenja - navodi vrste vrenja - objasnjava postupak proizvodnje etilalkohola iz melase i skrobnih sirovina - objasnjava postupke proizvodnje piva i vina

112

Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadrzaji ucenik ucenik Tehnologija mlijeka i mlijecnih proizvoda - poznaje hemijski - razlikuje mlijecne sastav mlijeka proizvode - objasnjava - analizira postupke postupke prerade prerade mlijeka mlijeka - analizira postupke - nabraja mlijecne proizvodnje proizvode mlijecnih proizvoda - uocava znacaj i - objasnjava primjenu mlijeka i postupke mlijecnih proizvoda proizvodnje mlijecnih proizvoda Konzervisanje zivotnih namirnica - razumije znacaj - razlikuje vrste i konzervisanja nacine zivotnih namirnica konzervisanja - objasnjava - analizira postupke postupke konzervisanja konzervisanja zivotnih namirnica zivotnih namirnica - uspostavlja vezu izmeu vrste namirnica i nacina konzervisanja - uocava znacaj konzervisanja zivotnih namirnica Tehnologija farmaceutskih proizvoda - navodi podjelu - razlikuje lijekove farmaceutskih za infektivne i proizvoda neinfektivne - opisuje postupak bolesti proizvodnje - analizira postupak penicilina proizvodnje penicilina

Socijalizacijski ciljevi ucenik - uvia ljepotu svog zanimanja

Preporuke za izvoenje nastave - posjeta mljekari

- razvija odgovornost prema zdravlju

- koristi semu fermentatora za proizvodnju penicilina - posjeta fabrici lijekova test: - tehnologije vrenja mlijeka i mlijecnih proizvoda, konzervisanje namirnica, koze, farmaceutsk-ih proizvoda

113

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Vrhovac, Lj.: Organska hemijska tehnologija, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd - Ostali izvori: internet, casopisi, reklamni i propagandni materijal proizvoaca 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Teorijska nastava predmeta realizuje se u ucionici koja je opremljena: A / V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima i odgovarajuim semama. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju pismeni radovi ucenika (testovi posle svake oblasti) i usmeni odgovori ucenika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Diplomirani inzenjer organske tehnologije, diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani inzenjer hemijske tehnologije. 9. Povezanost predmeta Znanja - Tehnoloski procesi proizvodnje - Tehnoloske seme procesa - Tehnoloski procesi proizvodnje Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Organska hemija - Hemijske reakcije - Tehnicko crtanje sa masinskim elementima - Tehnoloske operacije i ureaji - Tehnicki cretezi i masinski elementi - Tehnoloske operacije

114

1.2.13. NEORGANSKA HEMIJSKA TEHNOLOGIJA 1. Naziv predmeta: NEORGANSKA HEMIJSKA TEHNOLOGIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe Ukupno

66 66

66 66

3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - sticu znanja o tehnoloskim procesima u okviru neorganske hemijske tehnologije; - upoznaju ureaje i opremu koja se koristi u procesima neorganske hemijske tehnologije; - sticu znanja o vrstama, svojstvima i primjeni proizvoda neorganske hemijske tehnologije; - upoznaju faktore koji uticu na ekonomicnost procesa neorganske hemijske tehnologije; - razvijaju svijest o potrebi ocuvanja radne i zivotne sredine; - ovladavaju strucnom terminologijom, neophodnom za komuniciranje u struci.

115

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: CETVRTI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Tehnologija vode - razvija pravilan - navodi podjelu - razlikuje vrste stav prema vode prema vode prema zdravlju i okolini porijeklu, upotrebi porijeklu, upotrebi i tvrdoi i tvrdoi - objasnjava - analizira pojedine postupke faze pri procesima precisavanja precisavanja povrsinskih i povrsinskih i podzemnih voda podzemnih voda - objasnjava (talozenje, pripremu vode za flokulacija, industriju aeracija, filtracija i - objasnjava dezinfekcija) precisavanje - analizira postupak otpadnih voda omeksavanja vode termickim i hemijskim postupcima i jonoizmjenjivacima - razlikuje postupke precisavanja otpadnih voda Tehnologija goriva - navodi osobine - razlikuje vrste goriva goriva - poznaje sastav - racuna gornju i goriva i toplotnu donju toplotnu vrijednost goriva vrijednost goriva - objasnjava proces - razlikuje prerade prirodnih mehanicku i goriva hemijsku preradu goriva - uporeuje postupke gasifikacije i karbonizacije cvrstih goriva - uocava znacaj goriva Tehnologija sumporne kiseline - navodi osobine - razlikuje kvalitetne - razvija ekolosku sumporne kiseline tehnicke sumporne svijest - objasnjava kiseline kontaktni i nitrozni - analizira kontaktni postupak dobijanja postupak sumporne kiseline (dobijanja i precisavanja sumpor (IV) oksida,

116

Preporuke za izvoenje nastave - koristi semu precisavanja povrsinskih voda - koristi semu precisavanja otpadnih voda

- koristi semu apsorpcionog postupka

ucenik konverzije sumpor (IV) oksida u sumpor (VI) oksid i apsorpcije sumpor (VI) oksida) - uocava znacaj i primjenu sumporne kiseline Tehnologija azotnih jedinjenja - navodi znacaj - uocava kruzenje azota i njegovo azota u prirodi nalazenje u prirodi - analizira Lindeov - navodi osobine postupak amonijaka likvefakcije - obrazlaze postupak - analizira postupak dobijanja sinteznih rektifikacije gasova (azota i vazduha vodonika) - analizira dobijanje - objasnjava vodonika iz dobijanje ugljovodonika amonijaka po - analizira proces Haber ­ Bosovom sinteze amonijaka postupku - uocava znacaj i - navodi osobine primjenu azotne kiseline amonijaka - objasnjava proces - analizira proces dobijanja azotne dobijanja azotne kiseline iz kiseline iz amonijaka amonijaka - objasnjava (oksidacija koncentrisanje amonijaka u u azot razblazene azotne (II) oksid, kiseline oksidacija azot (II) oksida u azot (IV) oksid i apsorpcija azot (IV) oksid) - analizira postupak koncentrisanja azotne kiseline - uocava znacaj i primjenu azotne kiseline u hemijskoj industriji - Tehnologija hlorovodonicne kiseline - navodi osobine - razlikuje hlorovodonicne industrijske kiseline postupke dobijanja - obrazlaze postupak hlorovodonika dobijanja - analizira postupak hlorovodonicne apsorpcije kiseline hlorovodonika

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- koristi semu za dobijanje razblazene azotne kiseline

- navikava se na cuvanje okoline

117

ucenik - uocava znacaj i primjenu hlorovodonicne kiseline u industriji Tehnologija fosforne kiseline - navodi osobine - analizira proces fosforne kiseline dobijanja fosforne - obrazlaze postupke kiseline iz fosfora dobijanja fosforne (dobijanje bijelog kiseline (iz bijelog fosfora, oksidacija fosfora i iz fosfora u fosfor (V) prirodnih fosfata) oksid i apsorpcija fosfor (V) oksida) - analizira proces dobijanja fosforne kiseline iz prirodnih fosfata - uocava znacaj i primjenu fosforne kiseline u industriji Tehnologija neorganskih soli - navodi osobine - analizira postupke natrijum hlorida proizvodnje - objasnjava natrijum hlorida (iz postupke dobijanja kamene soli i natrijum hlorida uparavanjem slanih - navodi osobine rastvora) bakar (II) sulfata - uocava znacaj i - objasnjava primjenu natrijum postupke dobijanja hlorida bakar (II) sulfata - uocava znacaj i primjenu bakar (II) sulfata Tehnologija sode - navodi osobine - interpretira uz sode semu Solvejev - objasnjava postupak Solvejev - prikazuje amonijacni hemijskim postupak za jednacinama dobijanje sode Solvejev postupak - uocava znacaj i primjenu sode Tehnologija kausticne sode - navodi osobine - analizira postupke kausticne sode dobijanja sode - objasnjava (kaustifikaciju i postupke elektro ­ hemijske proizvodnje sode postupke) (kaustifikacijom i - uocava znacaj i elektrolizom) primjenu natrijum

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- koristi tehnolosku semu Solvejevog postupka

- razvija ekolosku svijest

- koristi semu elektrolizera sa zivinom katodom

118

ucenik hidroksida Tehnologija vjestackih ubriva - navodi osobine i - razlikuje vrste podjelu vjestackih vjestackih ubriva ubriva - analizira postupke - objasnjava dobijanja azotnih postupke dobijanja ubriva (amonijm azotnih ubriva nitrat, amonijum - objasnjava sulfat, urea i dr.) postupke - analizira procese proizvodnje dobijanja fosfornih ubriva superfosfata i trostrukog superfosfata - uocava znacaj azotnih, fosfornih, kalijumovih, krecnih i mjesovitih ubriva Tehnologija silikatnih proizvoda - navodi osobine i - razlikuje keramicke vrste silikatnih proizvode proizvoda - analizira proces - objasnjava proizvodnje postupak keramickih proizvodnje proizvoda keramike (priprema sirovina, - objasnjava oblikovanje, postupak susenje, pecenje i proizvodnje dorada) vatrostalnih - analizira postupak materijala proizvodnje - objasnjava vatrostalnih postupak materijala proizvodnje stakla (samotnih opeka i azbesta) - analizira proces proizvodnje stakla (priprema sirovina, topljenje, oblikovanje, odgrijavanje i naknadna obrada) - uocava znacaj i primjenu keramickih proizvoda Tehnologija neorganskih veziva - navodi osobine i - razlikuje podjelu neorganska veziva neorganskih veziva po nacinu

119

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- koristi semu procesa proizvodnje superfosfata

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - objasnjava postupke proizvodnje kreca i gipsa - objasnjava postupak proizvodnje cementa - poznaje sastav betona i vrste betona

Formativni ciljevi ucenik vezivanja analizira postupke proizvodnje kreca i gipsa analizira postupak proizvodnje portland cementa razlikuje vrste cementa uocava znacaj i primjenu neorganskih veziva

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Kosti­Gvozdenovi, Lj., Ninkovi, R., Miladinovi, J.: Neorganska hemijska tehnologija, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2003. - Popovi, S. Kosti-Gvozdenovi, Lj.: Neorganska hemijska tehnologija ­ izabrana poglavlja, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2004. - Degremont: Tehnologija precisavanja voda, Tehnolosko-metalurski fakultet, Beograd 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Teorijska nastava predmeta realizuje se u ucionici koja je opremljena : A / V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima i odgovarajuim semama. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju pismeni radovi ucenika (test posle svake oblasti) i usmeni odgovori ucenika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani inzenjer hemijske tehnologije. 9. Povezanost predmeta Znanja - Tehnoloske seme procesa - Tehnoloski procesi proizvodnje - Tehnoloski procesi proizvodnje Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Tehnicko crtanje sa - Tehnicki crtezi i masinski masinskim elementima elementi - Opsta I neorganska hemija - Hemijske reakcije - Tehnoloske operacije i ureaji - Tehnoloske operacije

120

1.3. PRAKTICNA NASTAVA 1. Naziv predmeta: PRAKTICNA NASTAVA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 108 144 144 132 528 Ukupno 108 144 144 132 528

Prakticna nastava- odjeljenje se dijeli na grupe do 12 ucenika 3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - razvijaju razumijevanja hemijskih pojmova kroz razlicite aktivnosti; - razvijaju sposobnosti hemijskog izrazavanja; - sticu sposobnosti pravilnog korisenja uputstva za izvodjenje eksperimenata; - samostalno izvode eksperimente; - samostalno zapisuju rezultate, predstavljaju ih u odgovarajuem obliku i donose zakljucke; - razvijaju smisao za organizovan rad, tacnost, sistematicnost i urednost; - razvijaju analiticko misljenje i stvaralacku mastu.

121

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: PRVI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Hemijska laboratorija - upoznaje se sa - odrzava radno - razvija pozitivan radom u hemijskoj mjesto odnos prema zastiti laboratoriji - primjenjuje mjere na radu - upoznaje se sa i sredstva zastite zastitom na radu pri radu u - navodi mogue laboratoriji povrede na radu - pruza prvu pomo - upoznaje se sa pruzanjem prve pomoi Toplotni izvori u hemijskoj laboratoriji - poznaje goriva koja - razlikuje goriva se koriste u koja se koriste u hemijskoj hemijskoj laboratoriji laboratoriji - poznaje - pravilno rukuje laboratorijski laboratorijskim pribor za priborom za zagrijavanje zagrijavanje - razvija samostalnost u radu

Preporuke za izvoenje nastave - ucenici se dijele u grupe - svaki ucenik vodi dnevnik na bazi unaprijed datih uputstava od strane nastavnika - ucenik eksperimentalno izvodi vjezbu uz pomo nastavnika - ucenici se dijele u grupe - svaki ucenik vodi dnevnik na bazi unaprijed datih uputstava od strane nastavnika - ucenik eksperimentalno izvodi vjezbu uz pomo nastavnika - ucenici se dijele u grupe - svaki ucenik vodi dnevnik na bazi unaprijed datih uputstava od strane nastavnika - ucenik eksperimentalno izvodi vjezbu uz pomo nastavnika - ucenici se dijele u grupe - svaki ucenik vodi dnevnik na bazi unaprijed datih uputstava od strane nastavnika - ucenik eksperimentalno izvodi vjezbu uz pomo nastavnika

Hemikalije i reagensi - definise pojmove - razlikuje hemikalija i hemikalije reagens pravilnim citanjem - poznaje oznake naljepnica na kojima se oznacava reagens bocama stepen cistoe - pravilno radi sa hemikalija toksicnim i lako - poznaje uslove zapaljivim cuvanja i nacin supstancama rada sa reagensima - pravilno cuva i radi sa reagensima Laboratorijski pribor - upoznaje se sa - pravilno koristi laboratorijskim laboratorijski priborom i pribor i posue posuem - razlikuje - upoznaje se sa laboratorijski obradom stakla i pribor i posue zapusaca prema namjeni - oprezno pere i odrzava laboratorijski pribor i posue - priprema staklene

- razvija samopouzdanje

- razvija samostalnost u radu

122

ucenik cijevi za aparature - pravilno obrauje zapusace Mjerenje cvrstih i tecnih supstanci - upoznaje se sa: - precizno tehnickom vagom, odmjerava cvrstu analitickom vagom supstancu na i sudovima za tehnickoj i mjerenje tecnosti analitickoj vagi - pravilno odmjerava i ocitava utrosenu zapreminu tecnosti na: bireti, pipeti, menzuri i mjernom balonu - eksperimentalno provjerava Lavoazjeov zakon Osnovne operacije u hemijskoj laboratoriji - upoznaje se sa - precizno obavlja: osnovnim sitnjenje, operacijama u rastvaranje, hemijskoj talozenje, laboratoriji dekantovanje, filtriranje, ispiranje i dr. - pravilno priprema aparaturu za destilaciju, ekstrakciju, sublimaciju i kristalizaciju - vrsi destilaciju (sa vazdusnim i vodenim hladnjakom), ekstrakciju, sublimaciju i kristalizaciju Fizicke konstante cistih supstanci - opisuje metodu za - odreuje tacku odreivanje tacke topljenja u aparatu topljenja po Tileu - opisuje metodu za - odreuje tacku odreivanje tacke kljucanja u kljucanja aparaturi za destilaciju Pripremanje rastvora - definise - racuna rastvorljivost koncentraciju - poznaje nacine rastvora (maseni

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija preciznost

- uvia vezu teorije i prakse

- razvija samostalnost u radu

123

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik izrazavanja kvantitativnog sastava rastvora

Formativni ciljevi ucenik udio, molski udio, molaritet, molalitet) - priprema rastvore razlicite koncentracije razlikuje bazne, kisele i amfoterne okside dobija okside razlicitih elemenata u laboratorijskim uslovima dobija razlicite kiseline u laboratorijskim uslovima dobija razlicite baze u laboratorijskim uslovima dokazuje prisustvo kiselina i baza dobija razlicite soli u laboratorijskim uslovima eksperimentalno vrsi hidrolizu i suzbija hidrolizu soli

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Neorganska jedinjenja - poznaje metode dobijanja oksida razlicitih elemenata (sumpor, magnezijum, kalcijum, vodonik i dr.) - poznaje metode dobijanja razlicitih kiselina - poznaje metode dobijanja razlicitih baza - poznaje razlicite indikatore - poznaje metode dobijanja razlicitih soli - razumije hidrolizu soli -

- razvija interesovanje prema prirodnim naukama

Elektroliza - opisuje postupak elektrolize vode u Hofmanovom aparatu

- priprema Hofmanov - razvija aparat sistematicnost - opsluzuje Hofmanov aparat u toku elektrolize vode - dokazuje proizvode elektrolize vode - dobija vodonik razlicitim metodama u laboratorijskim uslovima - dokazuje prisusutvo vodonika - dobija kiseonik

124

Vodonik - opisuje razlicite postupke dobijanja vodonika

Kiseonik - opisuje razlicite

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik postupke dobijanja kiseonika

Formativni ciljevi ucenik razlicitim metodama u laboratorijskim uslovima - dokazuje prisusutvo kiseonika - dokazuje osobine i prisustvo natrijuma i kalijuma - dobija jedinjenja natrijuma i kalijuma (okside, karbonate i dr.) u laboratorijskim uslovima - dobija jedinjenja magnezijuma i kalcijuma (baze, karbonate i dr.) u laboratorijskim uslovima - dokazuje osobine aluminijuma - dobija jedinjenja aluminijuma (oksid, hidroksid i dr.) u laboratorijskim uslovima - ispituje i dobija jedinjenja elemenata IV grupe periodnog sistema elemenata (C, Si, Su, Pb) u laboratorijskim uslovima - ispituje i dobija jedinjenja elemenata V grupe periodnog sistema elemenata (N, P) u laboratorijskim

125

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Alkalni metali - opisuje metode ispitivanja osobina i prsustva natrijuma i kalijuma - opisuje metode dobijanja nekih jedinjenja natrijuma i kalijuma Zemnoalkalni metali - opisuje metode dobijanja nekih jedinjenja magnezijuma i kalcijuma III grupa PSE - opisuje metode ispitivanja osobina aluminijuma - opisuje metode dobijanja i nekih jedinjenja aluminijuma IV grupa PSE - opisuje metode ispitivanja i dobijanja jedinjenja elemenata IV grupe periodnog sistema elemenata V grupa PSE - opisuje metode ispitivanja i dobijanja jedinjenja elemenata V grupe periodnog sistema

- razvija samostalnost u radu

- razvija samostalnost u radu - razvija preciznost i tacnost - razvija prakticnost

- razvija samostalnost u radu - razvija preciznost i tacnost - razvija prakticnost

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik elemenata VI grupa PSE - opisuje metode ispitivanja i dobijanja jedinjenja sumpora

Formativni ciljevi ucenik uslovima - ispituje osobine sumpora - dobija jedinjenja sumpora (oksid, sulfid, kiselina i dr.) u laboratorijskim uslovima - dobija elemente VII grupe periodnog sistema elemenata (Cl, Br, J) - ispituje i dobija jedinjenja elemenata VII grupe periodnog sistema elemenata u laboratorijskim uslovima

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

VII grupa PSE - opisuje metode dobijanja elemenata VII grupe periodnog sistema elemenata - opisuje metode ispitivanja i dobijanja jedinjenja elemenata VII grupe periodnog sistema elemenata Prelazni elementi - opisuje metode ispitivanja i dobijanja jedinjenja prelaznih elemenata

- ispituje i dobija jedinjenja prelaznih elemenata u laboratorijskim uslovima

126

Razred: DRUGI Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik Uvod - poznaje postupke za odreivanje koncentracije H+ i OH- jona - poznaje postupke za suzbijanje disocijacije slabih elektrolita - poznaje pufere i razumije mehanizam dejstva pufera Analiticke reakcije - definise: specificnost, selektivnost i osjetljivost analitickih reakcija - navodi analiticke reakcije suvim putem: bojenjem plamena, bojenjem fosforne i boraksove inuve, topljenje I analiticka grupa - navodi katjone I analiticke grupe - poznaje reakcije za dokazivanje katjona I grupe II analiticka grupa - navodi katjone II analiticke grupe - poznaje reakcije za dokazivanje katjona II grupe III analiticka grupa - navodi katjone III analiticke grupe - poznaje reakcije za dokazivanje katjona III grupe

Formativni ciljevi ucenik - eksperimentalno odreuje koncentraciju H+ i OH- jona - eksperimentalno suzbija disocijaciju slabih elektrolita uticajem zajednickog jona - priprema pufere i ispituje dejstvo pufera - stvara i rastvara talog - odreuje specificnost, selektivnost i osjetljivost na primjerima katjona prve analiticke grupe - dokazuje katjone suvim putem

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave - ucenici se dijele u grupe - svaki ucenik vodi dnevnik na bazi unaprijed datih uputstava od strane nastavnika

- razvija odgovoran pristup radu

- eksperimentalno dokazuje i odvaja katjone I analiticke grupe u poznatom i nepoznatom uzorku - eksperimentalno dokazuje i odvaja katjone II analiticke grupe u poznatom i nepoznatom uzorku - eksperimentalno dokazuje i odvaja katjone III analiticke grupe u poznatom i nepoznatom uzorku

127

Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadrzaji ucenik ucenik IV i V analiticka grupa - navodi katjone IV i - eksperimentalno V analiticke grupe dokazuje i odvaja - poznaje reakcije za katjone IV dokazivanje analiticke grupe u katjona IV i V poznatom i grupe nepoznatom uzorku - eksperimentalno dokazuje i odvaja katjone V analiticke grupe u poznatom i nepoznatom uzorku VI analiticka grupa - navodi katjone VI - eksperimentalno analiticke grupe dokazuje i odvaja - poznaje reakcije za katjone VI dokazivanje analiticke grupe u katjona VI grupe poznatom i nepoznatom uzorku Anjoni - poznaje reakcije za - eksperimentalno dokazivanje anjona dokazuje anjone u poznatom uzorku Gravimetrija - definise - razlikuje tipove gravimetriju gravimetrijske - navodi klasifikaciju analize gravimetrijskih - pravilno zari i metoda mjeri lonci do - razumije princip konstantne mase gravimetrijske - gravimetrijski analize odreuje masu - poznaje postupak gvoza u gravimetrijskog ispitivanom uzorku odreivanja gvoza - gravimtrijski i sulfatnog jona odreuje masu sulfatnih jona u ispitivanom uzorku Volumetrija - definise - priprema rastvor volumetriju hlorovodonicne - navodi klasifikaciju kiseline i vrsi volumetrijskih njegovu metoda standardizaciju - razumije princip - eksperimentalno volumetrijske odreuje i analize izracunava masu - definise standarde NaOH, odnosno rastvora zapreminu NaOH - poznaje postupak - eksperimentalno

Socijalizacijski ciljevi ucenik - razvija odgovornost u donosenju odluka

Preporuke za izvoenje nastave

- navikava se na timski rad

128

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik odreivanja sadrzaja jake kiseline - poznaje postupak odreivanja sadrzaja slabe kiseline

Formativni ciljevi

ucenik odreuje sekundarni rastvor NaOH i vrsi standardizaciju - eksperimentalno odreuje i izracunava masu H2SO4, odnosno zapreminu H2SO4 - eksperimentalno odreuje i izracunava masu CH3COOH, odnosno zapreminu CH3COOH Oksido-redukcione metode - navodi podjelu - analizira reakcije oksido­redukcionih oksido ­ redukcije metoda - eksperimentalno - poznaje opste priprema principe oksido­ sekundarni rastvor redukcionih KMnO4 metoda Odreivanje sadrzaja Fe (II) jona po Cimerman - Rajnhardu - poznaje postupak - racuna masu (Fe3+) odreivanja odnosno V (Fe3+) po Cinerman ­ sadrzaja Fe(II) jona Rajnhardovoj po Cimermanmetodi Rajnhardovoj metodi Jodometrijsko odreivanje Cr i Cu - poznaje postupak - odreuje hrom i odreivanja hroma bakar i bakra jodometrijskom jodometrijskom metodom metodom Komplekso-metrija (helatometrija) - definise metodu - odreuje sadrzaj kompleksometrije Ca jona - navodi vrste kompleksometrijski kompleksona - odreuje sadrzaj - poznaje postupak Mg jona odreivanja kompleksometrijski sadrzaja Ca jona kompleksometrijski - poznaje postupak odreivanja sadrzaja Mg jona kompleksometrijski Talozne metode

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- stice radne navike

129

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - navodi podjelu taloznih metoda - poznaje opste principe taloznih metoda - poznaje postupak odreivanja hlorida metodom po Moru

Formativni ciljevi ucenik - odreuje sarzaj hlorida u vodi metodom po Moru

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

130

Razred: TREI Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadrzaji ucenik ucenik Uvod: - upoznaje znacaj - analizira radno prakticne nastave mjesto laboranta i - upoznaje nastavni njegove obaveze program i njegove - razlikuje izvore specificnosti opasnosti u - upoznaje laboratoriji organizaciju - primjenjuje izvoenja nastave i higijensko ­ obaveze (mjesto tehnicku zastitu na izvodjenja, radu raspored, nacin vodjenja dnevnika, organizacija izvoenja nastave u objektu skole i objektu izvan skole i dr.) Materijali za izradu optickih aparata - navodi materijale - razlikuje vrste za izradu optickih materijala od kojih aparata se izrauju djelovi optickih aparata (lampe, sociva, filteri, prizme, kivete itd.) - razlikuje nacine odrzavanja optickih aparata u zavisnosti od materijala Refraktometrijska analiza - objasnjava - razlikuje Abeov i kvalitativnu imerzioni refraktometrijsku refraktometar analizu - samostalno odredjuje sadrzaj vode u mlijeku - interpretira rezultate analize - poznaje postupke - pravilno uzorkuje analize masti i ulja ulje ili mast - Abeovim refraktometrom vrsi odreivanje masnih kiselina u uzorkupravilno odrzava (cisti) prizme Abeovog refraktometra

Socijalizacijski ciljevi ucenik - razvija pravilan stav prema zastiti na radu

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija preciznost u radu

131

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - poznaje zavisnost indeksa prelamanja od temperature

Formativni ciljevi

ucenik - odreuje prelamanja ulja na razlicitim temperaturama - preracunava procitane vrijednosti u standardne - interpretira zavisnost indeksa prelamanja od temperature - objasnjava - pomou Abeovog postupak refrakrometra odreivanja odreuje sadrzaj sadrzaja saharoze u saharoze u seeru konzumnom seeru - priprema standardne rastvore seera - konstruise kalibracionu krivu - analizira rezultate mjerenja - objasnjava - priprema postupak standardne odreivanja rastvore etanola procenta alkohola - konstruise metodom kalibracionu krivu kalibracione krive na osnovu rezultata mjerenja - mjeri indeks prelamanja ispitivanog rastvora - na osnovu kalibracione krive i mjerenja cita i preracunava procenat etanola u uzorku koji ispituje - poznaje postupak - priprema konstruisanja standardne faznog dijagrama rastvore smjese acetona i benzena - cistim komponentama i pripremljenim smjesama odreuje indeks prelamanja Abeovim refraktometrom

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- navikava se na ekonomicnost u radu

132

ucenik - pravilno radi destilaciju pripremljenih smjesa - destilatima odreuje indeks prelamanja - na osnovu rezultata analize konstruise fazni dijagram smjese benzen ­ aceton Polarimetrijska analiza - poznaje postupak - pravilno radi sa odreivanja polarimetrom specificne moi - samostalno opticke rotacije odredjuje ugao rotacije zadate supstance - preracunava izmjerenu vrijednost u velicinu specificne moi opticke rotacije - na osnovu rezultata analize vrsi identifikaciju supstance - poznaje postupak - samostalno polarimetrijskog priprema odreivanja standardne sastava rastvora rastvore seera seera - mjeri ugao rotacije polarimetrom - konstruise kalibracionu krivu - mjeri ugao rotacije ispitivanog rastvora - na osnovu obavljene analize odredjuje sastav ispitivanog rastvora - poznaje postupak - pratei iskustva polarimetrijskog priprema rastvore odreivanja saharoze u vodi konstante brzine - u odreenim reakcije vremenskim intervalima polarimetrom mjeri ugao rotacije

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- uvia vezu nauke i svakodnevnog zivota

133

ucenik - konstruise dijagram zavisnosti log(t ) u funkciji vremena - interpretira rezultate analize Kolorimetrijska analiza - poznaje postupak - samostalno kolorimetrijskog odredjuje sadrzaj odreivanja gvoza gvozdja u vodi za pie pomou Heligeovog komparatora - analizira rezultate mjerenja i uocava eventualne greske pri mjerenju - Poznaje postupak - priprema uzorke kolorimetrijskog vode za mjerenje; odredjivanja pH ­ - pomou Helige vrijednosti i komparatora mjeri sadrzaj amonijaka pH; u vodi. - vrijednost u ispitivanom uzorku - mjeri pH vrijednost ispitivanog uzorka pomou univerzalnog indikator papira i uporedjuje vriednosti - mjeri sadrzaj amonijaka u ispitivanom rastvoru pomou komparativnih kolorimetara (Helige komparator, Henerovi cilindri) - poznaje postupak - sprovodi postupak kolorimetrijskog razdvajanja odreivanja bakra - priprema rastvore u rastvoru CuSO4 razlicitih koncentracija - priprema standardne rastvore Cu (NH3)4 SO4 - diboskovim kolorimetrom vrsi

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- stice radne navike

134

ucenik mjerenje - konstruise kalibracionu krivu - u ispitivanom uzorku odreuje koncentraciju bakra Fotoelektricna kolorimetrija - poznaje postupak - priprema seriju odreivanja standardnih koncentracije rastvora bakra - vrsi mjerenje sa fotoelektricnim fotoelektricnim kolorimetrom kolorimetrom, pratei uputstva za rad sa instrumentom - konstruise dijagram zavisnosti unutrasnje transmitivnosti u funkciji koncentracije i dijagram zavisnosti unutrasnje gustine transmisije u funkciji koncentracije - fotoelektricnim kolorimetrom mjeri A i T nepoznatog rastvora i sa dijagrama cita trazenu koncentraciju bakra u ispitivanom uzorku - interpretira rezultate analize - poznaje postupak - priprema rastvore odreivanja CuSO4 odreenih koncentracije konstante - fotoelektricnim adsorpcione kolorimetrom ravnoteze odreuje unutrasnju gustinu transmisije nakon adsorpcije - konstruise kalibracionu krivu n = f(c)

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- stice pozitivnu orjentaciju prema zanimanju

135

ucenik - preracunava kolicinu adsorbovane supstance - crta Frojhdlihovu adsorpcionu izotermu - interpretira rezultate Spektroskopska analiza - poznaje postupak - pravilno radi sa kalibrisanja spektroskopom spektroskopa - konstruise kalibracionu krivu: podaci sa skale u funkciji talasne duzine - odreuje talasnu duzinu na nepoznatoj liniji - analizira zivin spektar - poznaje postupak - pravilno kalibrise kvalitativne spektroskop spektroskopske - konstruise analize kalibracionu krivu - analizira nepoznati uzorak (odreuje koji se katjoni nalaze u rastvoru) - interpretira rezultate Spektrofotometrija - poznaje postupak - u dnevnik rada crta odreivanja gvoza semu sa spektrofotometra spektrofotometrom - uocava osnovne djelove instrumenta - priprema standardne rastvore gvozdja - pomou spektrofotometra mjeri unutrasnju gustinu transmisije standardnim rastvorima - konstruise kalibracionu krivu A = f(c)

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija analiticko misljenje

- razvija preciznost

136

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik - ispitivanom rastvoru mjeri A i na osnovu kalibracione krive odreuje tacnu koncentraciju - priprema standardne rastvore hroma - eksperimentalno odreuje radnu talasnu duzinu (snima apsorpcioni spektar) - crta apsorcionu krivu za hrom i odredjuje radnu - konstruise kalibracionu krivu na osnovu mjerenja standardnih rastvora - odreuje koncentraciju nepoznatom rastvoru, na osnovu mjerenja i kalibracione krive

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- poznaje postupak spektrofotometrijs kog odreivanja hroma u rastvoru

- razvija analiticko misljenje

Plamena fotometrija - poznaje postupak plameno fotometrijskog odreivanja kalcijuma i natrijuma u boji

- u dnevnik rada crta - razvija semu plamenog samostalnost u fotometra radu - priprema instrument za mjerenje - priprema standardne rastvore natrijuma i kalijuma - radi sa plamenim fotometrom pratei uputstva - kontruise kalibracione krive za kalijum i natrijum - odreuje koncentracije zadatim rastvorima - interpretira rezultate mjerenja

137

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - poznaje postupak plameno fotometrijskog odreivanja natrijuma u rastvoru NaCl

Formativni ciljevi

ucenik - priprema standardne rastvore NaCl - pratei uputstva radi sa plamenim fotometrom (mjeri standardne i nepoznate rastvore) - konstruise kalibracionu krivu i ocitava vrijednosti za rastvore nepoznate koncentracije - interpretira rezultate mjerenja Atomska apsorpciona spektrofotometrija - poznaje postupak - u dnevnik rada crta odreivanja semu instrumenta sadrzaja cinka u - priprema vodi atomskim standardne apsorpcionim rastvore spektrofotometrom - pratei uputstva mjeri apsorpcije standardnih rastvora i ispitivanih rastvora - konstruise kalibracionu krivu zavisnosti apsorbancije od koncentracije standardnih rastvora - odredjuje sadrzaj cinka u ispitivanim uzorcima vode - interpretira rezultate analize - poznaje postupak - priprema odreivanja standardne sadrzaja bakra u rastvore jakim alkoholnim - pratei uputstva piima atomskom mjeri apsorbacije apsorpcijom standardnih i spektrofotometrijispitivanih rastvora om - konstruise kalibracionu krivu zavisnosti apsorbacije od

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija smisao za sistematican rad

138

ucenik koncentracije - sa kalibracione krive ocitava sadrzaj bakra u ispitivanim uzorcima - interpretira rezultate mjerenja Infracrvena spektroskopija - poznaje postupak - u dnevnik rada crta kvalitativne semu infracrvenog infracrvene spektroskopa spektroskopije - pratei uputstva radi sa infracrvenim spektroskopom - na osnovu dobijenih spektara vrsi identifikaciju zadatih jedinjenja - interpretira rezultate mjerenja Termogravimetrija - poznaje postupak - u dnevnik rada crta termogravimetrije semu termovage - pratei uputstva radi termogravimetrijsk u analizu uglja - na osnovu rezultata mjerenja racuna toplotnu vrijednost uglja Hromatografija na hartiji - poznaje postupak - sprovodi postupak uzlazne razdvajanja i hromatografije na dokazivanja hartiji gvozdja i kobalta uzlaznom hromatografijom na hartiji - interpretira rezultate analize (izracunava Rf ­ vrijednost) - poznaje postupak - sporovodi postupak silazne razdvajanja i hromatografije na dokazivanja hartiji gvozdja i nikla silaznom hromatografijom

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija preciznost u radu

139

ucenik na hartiji - interpretira rezultate analize (racuna Rf ­ vrijednost) - poznaje postupak - sprovodi postupak kvalitativne analize razdvajanja i kationa kvalitativnog hromatografijom odredjivanja Hg2+, Sb3+, Fe3+ i Ni2+ na hartiji - interpretira rezultate analize Hromatografija u koloni - poznaje postupak - priprema kvantitativnog adsorpcionu kolonu odreivanja - sprovodi postupak kationa razdvajanja i hromatografijom u kvalitativnog koloni odredjivanja kationa (Fe3+, Cu2+, Hg2+, Ag+) - interpretira rezultate analize Hromatografija na tankom sloju - poznaje postupak - sprovodi postupak hromatografije na razdvajanja i tankom sloju identifikacije kationa Hg2+, Cd2+, Co2+ Sb3+ hromatografijom na tankom sloju - interpretira rezultate analize - poznaje postupak - sprovodi postupak razdvajanja razdvajanja i aminokiselina identifikacije hromatografijom aminokiselina na tankom sloju hromatografijom na tankom sloju - odredjuje Rf ­ vrijednosti i interpretira rezultate Hromatografija na izmjenjivacima jona - poznaje postupak - priprema odreivanja jonoizmjenjivacku kapaciteta kolonu i kationsku jonoizmjenjivacke smolu smole - odreuje kapacitet izmjenjivacke smole

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija sistematicnost u radu

140

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik kontinualnom i diskontinualnom metodom interpretira rezultate priprema smolu i kolonu za analizu odreuje tvrdou vode prije i nakon propustanja kroz kolonu na osnovu rezultata analize odreuje stepen omeksavanja vode

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- poznaje postupak odreivanja stepena omeksavanja vode -

-

Gasna hromatografija - poznaje postupak - crta semu gasnog hromatografije u hromatografa u gasnoj fazi dnevnik rada - pratei upuitstva odreuje sastav smjese ugljovodonika gasnim hromatografom - interpretira dobijeni hromatogram - poznaje postupak - priprema rastvore odredjivanja organskih sadrzaja vode u rastvaraca (aceton, organskim izopropanol, etanol rastvorima gasnom i sl) hromatografijom. - pratei uputstva vrsi mjerenje gasnim hromatografom - interpretira dobijene hromatograme

- razvija preciznost u radu

141

- odreuje p i m ­ alkalitet - odreuje ukupnu tvrdou vode - odreuje hloride i aktivni hlor u vodi - pravilno koristi obrasce i tabele za preracunavanje rezultata Ispitivanja goriva i maziva - poznaje parametre - odreuje grubu i analize goriva i higroskopnu vlagu u maziva i njihov uglju znacaj - odreuje pepeo i - objasnjava sagorijevanje postupke i ureaje materije u uglju za odreivanje - odreuje ukupni pojedinih sumpor u uglju parametara - odreuje toplotnu vrijednost uglja - odreuje gustinu nafte piknometrom i aerometrom - odreuje tacku zapaljivosti nafte na aparatu po Markusonu - odreuje viskozitet maziva Englerovim viskozimetrom - analizira rezultate i vrsi potrebne korekcije Ispitivanje gasova - poznaje princip - odreuje sadrzaj analize gasovitih CO2, i O2 u Orsatovom aparatu goriva - analizira rezultate - objasnjava ispitivanja postupak i aparate za ispitivanje gasovitih goriva Ispitivanje tehnickih kiselina - poznaje princip - odreuje ispitivanja procentnu tehnickih kiselina koncentraciju - objasnjava H2SO4 pomou gustine i titracijom postupak - pravilno koristi odreivanja

Razred: CETVRTI Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik Ispitivanje vode - poznaje parametre analize vode i njihov znacaj - objasnjava postupke odreivanja pojedinih parametara

Formativni ciljevi ucenik

Socijalizacijski ciljevi ucenik - razvija odgovoran odnos prema svom zdravlju i zdravlju drugih

Preporuke za izvoenje nastave

- stice naviku brige o okolini

- u radu koristi: sita, sisnicu, aparaturu za odreivanje vlage, kalorimetar, piknometar, aerometar, aparat po Markusonu, Englerov viskozimetar, hronometar.

- u radu koristi Orsatov aparat

- u radu koristi tablice za preracunavanje

142

ucenik tablice za odreivanje procentne koncentracije iz gustine - analizira rezultate i izvodi zakljucke na osnovu njih Ispitivanje tehnickih baza - poznaje princip - odreuje sadrzaj ispitivanja NaOH i Na2CO3 u tehnickom NaOH tehnickih baza - pravilno - objasnjava preracunava postupak rezultate i izvodi odreivanja zakljucke na sastojaka baza osnovu njih Ispitivanje vjestackog ubriva - poznaje parametre - odreuje slobodnu analize vjestackih H3PO4 u fosfornim ubrivima ubriva i njihov - odreuje znacaj amonijacni i ukupni - objasnjava azot u azotnim postupke ubrivima odreivanja - izvodi zakljucke na pojedinih onovu rezultata parametara Ispitivanje cementa - poznaje parametre - odreuje gustinu analize cementa i cementa, finou njihov znacaj mliva i vrijeme - objasnjava vezivanja postupak i ureaje - odreuje ukupne za odreivanje okside CaO i MgO pojedinih - izvodi zakljucke na parametara osnovu rezultata Ispitivanje uljarica, masti i ulja - poznaje parametre - odreuje sadrzaj analiza uljarica ulja ekstrakcijom u masti i ulja i njihov Soksletovom znacaj aparatu - objasnjava - odreuje postupke i ureaje saponifikacioni, za odreivanje kiselinski i jodni pojedinih broj ulja parametara - pravilno koristi obrasce i tabele za preracunavanje rezultata - izvodi zakljucke na osnovu dobijenih

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik kvantitativnog i kvalitativnog sastava kiselina

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- stice naviku ocuvanja okoline

- u radu koristi: piknometar, eksikator, standardna sita, Vikatov aparat

- u radu koristi Soksletov aparat

143

ucenik rezultata Ispitivanje sapuna i deterdzenata - poznaje parametre - odreuje sadrzaj i analize sapuna i vlage u sapunima deterdzenata i - odreuje slobodne njihov znacaj alkalije i ukupne - objasnjava masne kiseline u postupke sapunima odreivanja - odreuje sadrzaj pojedinih PAM i aktivnog O2 u deterdzentima parametara - pravilno koristi obrasce i jednacine za preracunavanje rezultata - analizira rezultate ispitivanja Ispitivanje ugljenih hidrata - objasnjava analizu - odreuje sadrzaj seera i brasna saharoze Bertrandovim i polarimetrijskim postupkom - pravilno koristi tabele za odreivanje seera po Bertrandu - odreuje sadrzaj pepela i glutena u brasnu - izvodi zakljucke na osnovu dobijenih rezultata. Ispitivanje preraevina od voa i povra - poznaje parametre - odreuje analize preraevina redukujue seere i od voa i povra ukupni seer u - objasnjava preraevinama od postupak voa i povra odreivanja - odreuje kiselost pojedinih soka volumetrijski i parametara potenciometrijski - izvodi zakljucke na osnovu dobijenih rezultata

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik - stice naviku ocuvanja okoline

Preporuke za izvoenje nastave

- u radu koristi: vodeno kupatilo, susnicu, aparaturu za destilaciju

144

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Luki, Lj., Isakovi, G.: Praktikum iz opste i neorganske hemije, Zavod za udzbenika i nastavna sredstva, Beograd - Krajcevi, M., Ignjatov, M., Mladenovi, O.: Praktikum iz analiticke hemije, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd - Kosti-Gvozdenovi, Lj., Ninkovi, R., Miladinovi, J.: Praktikum za vezbe iz neorganske hemijske tehnologije, Zavod za udzbenika i nastavna sredstva, Beograd - Nesi, S., Joveti, M.: Hemijski praktikum za gimnazije, Zavod za udzbenika i nastavna sredstva, Beograd - Jovanovi ­ Vitorovi, O., Reki, V.: Ispitivanje u tehnoloskoj proizvodnji sa praktikumom, Zavod za udzbenika i nastavna sredstva, Beograd 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Prakticna nastava izvodi se u laboratoriji koja je opremljena A/V sredstvima, zastitnim sredstvima i opremom, opremom za prvu pomo, laboratorijskim priborom i posuem, hemikalijama i sljedeim aparatima i ureajima: tehnicka i analiticka vaga, aparatura za omeksavanje vode postupkom soda ­ krec, aparat za analizu gasova po Orsatu, piknometar, aparatura za odreivanje SO2 po Rajhu, automatska bireta, aparatura za destilaciju amonijaka, kalcimetar, Vikatov aparat, areometar, Englerov viskozimetar, aparat po Markusonu, hronometar, kalorimetar, Ostvaldov viskozimetar, Soksletov aparat, aparat po Soru, saharimetar, mikroskop, laktodenzimetar, pH ­ metar, posude i pribor za uzimanje uzoraka. Hemikalije:

Aluminijum................................ Aluminijum................................ Aluminijum................................ Aluminijum oksid......................... Aluminijum hlorid........................ Aluminijum sulfat........................ Amonijak.................................. Amonijum hlorid...................................... Amonijum karbonat..................... Amonijum acetat........................ Amonijum tiocijanat.................... Amonijum hidroksid..................... Amonijum hidrogenfosfat.............. Amonijum nitrat...................................... Amonijum molibdat..................... Al (traka ili lim) Al (prah) Al (folija) Al2O3 AlCl3 Al2(SO4)3 NH3 NH4Cl (NH4)2CO3 NH4CH3COO NH4 SCN NH4OH (NH4)2HPO4 NH4NO3 (NH4)2MoO4 Kalijum tiocijanat......................... Kalijum hromat............................ Kalijum dihromat......................... Kalijum permanganat................. Kalijum hidroksid........................ Kalijum hlorat.............................. Kalijum bromat............................ Kalijum heksacijanoferat (II)....... Kalcijum........................... ........... Negaseni krec............................ Kalcijum hidroksid...................... Kalcijum karbonat....................... Kalcijum hlorid............................ Kalcijum sulfat............................. Kalaj (II) KSCN K2CrO4 K2Cr2O7 KMnO4 KOH KClO3 KBrO3 K4 [Fe(CN)6] Ca CaO Ca(OH)2 CaCO3 CaCl2 CaSO4 2H20 SnCl2

145

Amonijum oksalat........................ Amonijum sulfat.......................... Amonijum sulfid.......................... Azotna kiselina........................... Antimon.................................... .. Antimon (III) oksid....................... Antimon (III) hlorid....................... Arsen (III) oksid........................... Bakar....................................... Bakar....................................... Bakar (II) hlorid........................... Bakar (II) oksid............................ Bakar (II) sulfat........................... Plavi kamen...................................... Barijum oksid........................................ Barijum hlorid....................................... Baritna voda........................................ Barijum nitrat....................................... Barijum peroksid......................... Benzen..................................... Bizmut (III) hlorid........................ Bizmut (III) nitrat...................................... Bromna voda.............................. Cink........................................ .... Cink........................................ .... Cink hlorid...................................... Cink nitrat....................................... Cink uranil acetat........................ Cimerman ­ Rajnhardov rastvor.

(NH4)C2O4 H20 (NH4)2SO4 (NH4)2S HNO3 Sb (u prahu) Sb4O6 SbCl3 As4O6 Cu (zica) Cu (granule) CuCl2 CuO CuSO4 CuSO4.5H2O BaO BaCl2 Ba(OH)2 Ba(NO3)2 BaO2 C6H6 BiCl3 BI(NO3)3 Br2 + H2O Zn (prah) Zn (granule) ZnCl2 Zn(NO3)2 6H2O Zn(UO2)3(CH 3 COO)8

hlorid............................ Kobalt (II) nitrat........................... Ksilenoloranz..................... ......... Komplekson III EDTA................. Magnezijum....................... ......... Magnezijum oksid....................... Magnezijum hlorid....................... Magnezijumova smjesa.............. Mangan (IV) oksid...................... Mravlja kiselina........................... Mureksid Metilcrveno Metiloranz Natrijum........................... ........... Natrijum sulfat............................ Natrijum sulfat dekahidrat........... Natrijum karbonat....................... Natrijum hidroksid....................... Natrijum tiosulfat......................... Natrijum hidrogensulfit................ Natrijum hidrogenfosfat.............. Natrijum nitrit.............................. Natrijum nitrat............................. Natrijum arsenit.......................... Natrijum acetat............................ Natrijum oksalat.......................... Boraks............................. ............ Natrijum heksanitrokobalt (III)..... Natrijum bromid.......................... Natrijum hlorid.............................

Co(NO3)2 6H2O Na2H22H2 O Mg (traka) MgO MgCl2 MgCl26H2 O + NH4Cl + NH4OH MnO2 HCOOH

Na Na2SO4 Na2SO4.10 H2O Na2CO3 NaOH Na2S2O3 NaHSO3 Na2HPO4 NaNO2 NaNO3 NaAsO2 CH3COON a3H2O Na2C2O4 Na2B4O71 0H2O Na3[Co(N O2)6] NaBr NaCl

146

Dimetilglioksim........................... . Etar......................................... .... Etanol...................................... .... Fenolftalein Fosfor...................................... Fosforna kiselina........................ Gvoze..................................... Gvoze..................................... Gvoze (II) sulfid......................... Gvoze (II) sulfat........................ Gvoze (II) oksid......................... Gvoze (III) oksid........................ Gvoze (II) hlorid........................ Gvoze (III) hlorid....................... Hlor (hlorna voda)....................... Hlorovodonicna kiselina................. Hloroform................................. ... Hrom (III) sulfat....................................... Hrom (III) hlorid....................................... Jod......................................... Kadmijum hlorid.......................... Kalaj........................................ Kalaj........................................ .... Kalaj (II) hlorid....................................... Kalaj (IV) oksid........................... Kalijum....................................

C4H8N2O2 C4H10O C2H5OH

P (crveni) H3PO4 Fe (opiljci) Fe (zica) FeS FeSO4 FeO Fe2O3 FeCl2 FeCl3 Cl2 HCl CHCl3 Cr2(SO4)3 Cr Cl3. 6H2O J2 CdCl2 2,5H2O Sn (lim) Sn (granule) SnCl2 SnO2 K

Neslerov reagens....................... Olovo.............................. ............ Olovo (II) acetat.......................... Olovo (II) oksid........................... Olovo (II) nitrat............................ Olovo (II) hlorid........................... Oksalna kiselina......................... Perhlorna kiselina....................... Puferska smjesa......................... Siretna kiselina......................... Silicijum (IV) oksid...................... Skrob............................... ........... Srebro nitrat.............................. .. Sumpor............................ ........... Sumporna kiselina...................... Stroncijum oksid......................... Stroncijum hlorid......................... Stroncijum nitrat.......................... Trihrom crno T............................ Ugljenik............. Ugljenik (IV) oksid..... Ugljenik (IV) sulfid......... Vodonik peoksid...... Vodonik sulfid.......... Ziva.................... Ziva (I) nitrat .....

K2 [HgJ4]+ NaOH Pb Pb(CH3 COO)2 PbO Pb(NO3)2 PbCl2 H2C2O4 HClO4 NH4OH + NH4Cl CH3COOH SiO2 (C6H10O5)n AgNO3 S H2SO4 SrO SrCl2 Sr(NO3)2 C CO2 CS2 H 2O2 H 2S Hg Hg2(NO3)2 2H2O

147

Kalijum nitrat............................. Kalijum jodid....................................... Kalijum hlorid....................................... Kalijum cijanid.....................................

KNO3 KJ KCl KCN

Ziva (II) nitrat....... Ziva (II) oksid.......... Ziva (II) hlorid...............

Hg(NO3)2 HgO HgCl2

7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju usmeni odgovori ucenika i opservacija rada, koja obuhvata praktican rad u laboratoriji i voenje dnevnika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Nastavnik: profesor hemije, diplomirani inzenjer tehnologije, diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani fiziko-hemicar. - Strucni saradnik: hemijski laborant, hemijsko-tehnoloski tehnicar. 9. Povezanost predmeta Znanja - Elementi-osobine i njihova jedinjenja - Hemijske reakcije - Ispitivanje kisjelina, baza i soli - Ispitivanje masti, ulja i ugljenih hidrata - Refraktometrijska analiza - Hromatografija Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Opsta i neorganska hemija - P.S.E. i neorganska jedinjenja - Analiticka hemija - Kvalitativna i kvantitativna analiza - Opsta i neorganska hemija - Osobine kiselina, baza i soli - Organska hemija - Fizika - Fizicka hemija - Struktura i osobine masti, ulja i ugljenih hidrata - Prelamanje svjetlosti - Pojave na granici faza

148

1.4. IZBORNI PREDMETI 1.4.1. HEMIJSKI RACUN 1. Naziv predmeta: HEMIJSKI RACUN 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 72 Ukupno 72

72

72

3. Opsti ciljevi nastave - sadrzajno povezuje tematske cjeline sa sadrzajima obraenim u toku skolovanja; - produbljuje stecena znanja kroz rjesavanje racunskih zadataka; - razvija sposobnost hemijskog izrazavanja; - razvija smisao za tacnost i sistematicnost; - razvija sposobnost za uocavanja i zakljucivanja; - razvija stvaralacku mastu, analiticko misljenje i formira pravilan odnos prema radu; - ovladava strucnom terminologijom neophodnom za komuniciranje u struci; - razvija kriterijum za samostalno procjenjivanje izvora podataka i sposobnost njihove upotrebe.

149

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: PRVI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Fizicke velicine i mjerne jedinice - upoznaje se sa - pravilno izrazava - razvija analiticnost fizickim velicinama fizicke velicine u i mjernim odgovarajuim jedinicama mjernim Si ­ jedinicama - u racunu razlikuje oznake: fizickih velicina, njihovih jednica, fizickih konstanti i matematickih operacija Osnovni hemijski pojmovi i zakonitosti - pojasnjava - pravilno pise - razvija smisao za pojmove: materije, strukturne i sistematican rad supstance, molekulske formule elemenata i - pravilno jedinjenja, izracunava: Ar, Mr, simbola, formule i M, broj atoma u jednacine, mola, uzorku, broj molarne mase i molekula u uzorku molarne zapremine - stehiometrjski izracunava % sastav elemenata i maseni udio () na osnovu hemijske formule - postavlja empirijske i molekulske formule Struktura atoma - pojasnjava - odreuje broj strukturu atoma elementarnih cestica u atomu - definise energetski elementa na nivo, podnivo i osnovu rednog i atomsku orbitalu masenog broja - pravilno vrsi - definise tipove raspored elektrona hemijskih veza po energetskim nivoima na osnovu rednog broja i odreuje polozaj elemenata u PSE - sematski predstavlja konfiguraciju elemenata - odredjuje karakter

150

Preporuke za izvoenje nastave - kroz racunske zadatke utemeljuje znanje iz ove oblasti

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik hemijske veze u molekulu iz tablice elektonegativnosti (Paulingove tabele) - izracunava toplotu pri hemijskoj reakciji - izracunava broj hemijskih reaktanata pri promjeni koncentracije reaktanata - izracunava konstantu ravnoteze reakcija - izracunava ravnoteznu koncentraciju reaktanata i proizvoda - izracunava maseni udio - izracunava molsku koncentraciju - izracunava konstantu disocijacije (kiselina i baza) - izracunava koncentraciju: CH3O+; COH- i PH; POH

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Hemijske reakcije - ponavlja definiciju: hemijskih reakcija i nabraja tipove hemijskih reakcija - definise brzinu hemijske reakcije i nabraja faktore koji uticu na brzinu hemijske reakcije - definise hemijsku ravnotezu

Rastvori - definise: rastvor, rastvarac, rastvorljivu supstancu i rastvorljivost - definise: elektrolite, elektroliticku disocijaciju i stepen elektroliticke disocijacije - definise jonski proizvod vode Oksido ­ redukcija - definise: oksido ­ redukcione procese, oksidacioni broj i naponski niz

- razvija analiticko misljenje, tacnost i sistematicnost

- kroz racunske zadatke utemeljuje znanje iz ove oblasti

- odreuje oksidacioni broj u jedinjenjima i jonima - odreuje koeficijent u oksido redukcionim reakcijama Stehiometrijski proracun - izracunava masu, broj nivoa i zapreminu reaktanata i

151

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik proizvoda na osnovu hemijske jednacine

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Miodrag Milovanovi, Ljubica Lazi: Zbirka zadataka iz opste i neorganske hemije za I i II razred srednjeg obrazovanja i vaspitanja; Naucna knjiga ­ Beograd, Zavod za izdavanje udzbenika Novi Sad, 2003. - Lija Stefan: Zbirka rijesenih zadataka iz opste i neorganske hemije, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva Beograd, 2004. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Nastava predmeta realizuje se u ucionici koja je opremljena: A / V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima i odgovarajuim semama. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda znanje se provjerava i ocjenjuje putem pisanih radova ucenika (testovi) i usmenih odgovora, najmanje jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Profesor hemije, diplomirani inzenjer hemijske tehnologije, diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani fiziko-hemicar. 9. Povezanost predmeta Znanja - Stehiometrijiski proracun - Koncentracija rastvora Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Opsta i neorganska hemija - Oksidi, kiseline, baze i soli - Opsta i neorganska hemija - Rastvori- osobine i vrste

152

1.4.2. EKOLOGIJA 1. Naziv predmeta: EKOLOGIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 66 66 6 6 Ukupno 72 72

3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - shvataju pojmove, cinjenice, procese i zakonitosti u ekologiji; - uocavaju meuzavisnosti zive i nezive prirode; - shvataju raznolikosti odnosa zivih bia u prirodi; - razumiju uticaj covjeka na zivotnu sredinu; - razvijaju sposobnost uocavanja ekoloskih problema u okviru date struke; - osposobljavaju se za prakticnu primjenu stecenih znanja; - razvijaju odgovoran odnos prema zivoj i nezivoj prirodi.

153

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: DRUGI Informativni ciljevi Socijalizacijski Formativni ciljevi i sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Ekologija - definise pojam - ukazuje na - razumije prirode meupovezanost neraskidivu - definise pojam zive i nezive povezanost zive i ekologije prirode nezive prirode, ciji - definise pojam - odreuje elemente tokovi odrzavaju zivotne sredine zivotne sredine zivot na Zemlji - definise pojam - uvia - uvia znacaj biotope i zivotnog ravnopravnost ekoloskih saznanja stanista uticaja kojima su u svakodnevnom - definise pojam ziva bia izlozena zivotu populacije u prirodi - definise pojam - objasnjava na biocenoze konkretnom - definise pojam primjeru osobine ekosistema pojedinih tipova - definise pojam stanista biosfere - odreuje osnovne odlike populacije na datom primjeru - razumije zivotnu zajednicu kao realan oblik grupisanja zivog svijeta u prirodi - ukazuje na neraskidivo jedinstvo zive i nezive prirode - razumije ulogu zivih bia u procesu kruzenja materije i proticanje energije kroz ekosistem - navodi osobine hidrosfere, litosfere i atmosfere kao okvira rasprostranjenja zivih bia Ekoloski problemi u zivotnoj sredini - definise pojmove - obrazlaze na - stice sposobnost ugrozavanje i primjeru uvianja i unistavanje unistavanje rjesavanja prirodnih sumskih ekoloskih problema - uvia opasnost ekosistema ekosistema

Preporuke za izvoenje nastave terenski rad: - posmatranje i analiza razlicitih tipova stanista i zajednica vjezba: - predstavlja ilustracijom proces kruzenja materije na primjeru odabranog lanca ishrane

154

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - definise pojam zagaenja zivotne sredine - definise pojam polutanata - navodi efekte negativnih zagaujuih uticaja u zivotnoj sredini Zagaenje vazduha - poznaje fizicka, hemijska i bioloska svojstva vazduha - definise pojam lokalnog zagaenja vazduha - definise pojam globalnog zagaenja vazduha - navodi prisustvo cvrstih i gasovitih zagaujuih materija vazduha - nabraja neke cvrste i gasovite zagaivace vazduha - ukazuje na uzrok pojave kiselih kisa - nabraja meteoroloske prilike koje uticu na zagaenje vazduha - ukazuje na povezanost zagaenja vazduha i globalnog poremeaja klime - navodi posljedice zagaenja vazduha na ljudsko zdarvlje - nabraja posljedice zagaenja vazduha na biljni i zivotinjski svijet - nabraja posljedice zagaenja vazduha na materijalna i kulturna dobra

Formativni ciljevi ucenik - analizira pojmove: toksican, taratogen, mutagen, kancerogen

Socijalizacijski ciljevi ucenik negativnih uticaja u zivotnoj sredini za ljudsku vrstu i ostali zivi svijet

Preporuke za izvoenje nastave

- analizira fizicka, hemijska, bioloska svojstva vazduha - ukazuje na uzroke, izvore lokalnog zagaenja vazduha - navodi uzroke, posljedice globalnog zagaenja vazduha (efekat staklene baste, osteenje ozonskog omotaca) - ukazuje na porijeklo cvrstih, gasovitih zagaujuih materijala u vazduhu - objasnjava nacin nastanka kiselih kisa i posljedice njihovog dejstva na povrsinske vode, zemljiste, vegetaciju, zivotinje, materijalna i kulturna dobra - analizira dejstvo pojedinih meteoroloskih elemenata na zagaenje vazduha - objasnjava uzroke i posljedice globalnog poremeaja klime - ukazuje na

- razvija svijest o znacaju ocuvanja osobina vazduha zarad ocuvanja zivotne sredine - uvia raznolikost i kompleksnost raznovrsnih uticaja koji doprinose zagaenju vazduha - razumije dugorocne posljedice globalnog poremeaja klime na Zemlji

terenski rad: - posjeta ekotoksikoloskom zavodu ili nekoj drugoj ustanovi gdje se ispituju kvalitet i osobine vazduha

155

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik - navodi mjere za zastitu vazduha od zagaenja (lokalno, globalno)

Formativni ciljevi ucenik opasnost od najrazlicitijih hronicnih i akutnih posljedica uzrokovanih zagaenim vazduhom - ukazuje na poremeaj ekoloske ravnoteze u lancima ishrane, usljed poveanog mortaliteta nekih populacija - objasnjava vezu Zakona o zastiti vazduha od zagaenja sa ekoloskim mjerama za poboljsanje kvaliteta vazduha

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Zagaenje voda - poznaje razlicite tipove voda u prirodi - poznaje oblike zagaenja voda u prirodi - definise pojam prirodnog zagaenja voda - definise pojam fizickog zagaenja voda - definse pojam hemijskog zagaenja voda - definise pojam bioloskog zagaenja voda - -nabraja metode precisavanja voda na razlicitim nivoima - ukazuje na uticaje zagaenog vazduha i zemljista na vode - poznaje obavezu kontrole vode za pie u pogledu

- ukazuje na - razumije znacaj hemijske, fizicke i razlicitosti bioloske razlicitosti prirodnih voda kao voda u prirodi dijela biosfere - razlikuje prirodno od vjestackih - razumije znacaj oblika zagaenja ocuvanja vodenih voda ekosistema i - ukazuje i raznolikosti zivog objasnjava uzroke svijeta u njima promjena osobina vode usljed prirodnih procesa koje se desavaju u vodenom ekosistemu i njegovoj okolini - naglasava znacaj i objasnjava uzroke termalnog radioaktivnog zagaenja voda, kao najtezih oblika zagaenja - razlikuje izvore organskog i neorganskog zagaenja voda

terenski rad: - posjeta vodovodu ili nekoj drugoj ustanovi u kojoj se vrsi kontrola kvaliteta vode

156

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik razlicitih uticaja

Formativni ciljevi ucenik - analizira najzastupljenije neorganske i organske zagaujue materije u vodi - razlikuje uzrocnike bioloskog zagaenja voda - uocava infekcije koje su rezultat hidricnih epidemija - analizira metode, principe i mehanizme precisavanja voda - analiziraa nacine kojima zagaenost vazduha i zemljista pojacava ili uzrokuje zagaenje voda - obrazlaze obaveznu kontrolu u pogledu prisustva deterdzenata, pesticida, teskih metala, radioaktivnih izotopa, patogenih organizama, itd. - obrazlaze uticaj prvih kopnenih biljaka i mikroorganizama, kao i klimatskih promjena na formiranje zemljista - razumije znacaj zemjlista za zive organizme - analizira sve negativne uticaje koji remete sastav, strukturu i osobine zemljista - analizira hemijske promjene u zemljistu

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Zagaenje zemljista - poznaje nacin formiranja zemljista - poznaje znacaj za kopnene biljke, zivotinje i covjeka - nabraja nacine kojima se zemljiste ugrozava - nabraja nacine kojima se zemljiste trajno zauzima - poznaje nacine zagaenja zemljista pri poljoprivrednoj proizvodnji - poznaje znacaj

- uvia velike posljedice hemizacije zemljista uzrokovane na razne nacine - razumije prednost i mogunost organske poljoprivrede - uvia znacaj mogunosti ocuvanja zemljista

terenski rad: - posjeta poljoprivrednom institutu ili nekoj drugoj ustanovi koja se bavi analizom osobina zemljista

157

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik biljnog pokrivaca za ocuvanje strukture zemljista - poznaje razlog upotrebe mineralnih ubriva - poznaje negativne uticaje koje mineralna ubriva uzrokuju u zemljistu. - definise pojam pesticida. - Poznaje svrhu upotrebe pesticida u poljoprivredi. - poznaje toksicnost pesticida. - nabraja grupe otpadnih materija koje zagauju zemljiste. - definise pojam erozije. - definise pojam rekultivacije zemljista.

Formativni ciljevi ucenik uzrokovane upotrebom mineralnih ubriva

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razlikuje grupe pesticida - razlikuje hemijske grupe pesticida. - - uocava I objasnjava sve toksicne efekte koje pesticidi izazivaju u organizmu covjeka. - obrazlaze ostale hemijske osobine pesticida kojima se obezbjeuje dugotrajno toksicno dejstvo u zivotnoj sredini. - obrazlaze porijeklo razlicitih otpadnih materijala I njihove osobine. - razlikuje tipove erozije - uzrokovane vjetrom,vodom I lednicima. - obrazlaze metode I nacine rekultivacije zemljista. - ukazuje na znacaju osnovnih hranljivih materija za covjeka - analizira uticaj mineralnih ubriva, pesticida, koncentrata, hormona i antibiotika na zagaenje biljaka koje se koriste u ljudskoj ishrani - razumije neophodnost osnovnih hranjivih materija za osnovne zivotne funkcije - uvia znacaj apsolutne ispravnosti proizvedenih namirnica terenski rad: - posjeta nekom objektu prehrambrene industrije

Zagaenje hrane - definise pojam hrane i zivotnih namirnica - poznaje nacine hranljivih sirovina biljnog i zivotinjskog porijekla u fazi njihovog uzgajanja - - poznaje nacine zagaenja hrane u fazi industrijske prerade sirovina

158

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik biljnog i zivotinjskog porijekla - definise pojam aditiva - navodi tipove aditiva - poznaje nacine zagaenja hrane u fazi pakovanja, cuvanja i magacioniranja namirnica - poznaje neophodnost bioloske ispravnosti namirnica

Formativni ciljevi ucenik - uocava negativne posljedice uptrebe ovih materijala - objasnjava svrhu upotrebe aditiva - ukazuje na razlicite osobine tipova aditiva - razlikuje i objasnjava grupu negativnih uticaja koje aditivi izazivaju u ljudskom organizmu - obrazlaze uticaj neadekvatne ambalaze i uslova u kojima se magacioniraju i cuvaju namirnice - - uocava ulogu i znacaj sanitarne kontrole namirnica u svim fazama proizvodnje

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Zastita prirode - nabraja zastiene objekte prirode(nacionalni parkovi, parkovi prirode, predjeli izuzetnih oblika, rezervati prirode, spomenici prirode i prirodne rijetkosti - poznaje pojam crvena knjiga - definise pojam ekocida - nabraja ekoloske mjere ocuvanja biodiverziteta planete

- obrazlaze specificnosti svakog od navedenih zastienih objekata prirode - ukazuje na neophodnost zakonske zastite mnogih biljaka, zivotinja i mikroorganizama - analizira najcese uzroke i povode ekocida - obrazlaze nezamjenjivu ulogu koju svaka vrsta ima u odrzavanju sveukupne ekoloske ravnoteze Radioaktivno zagaenje zivotne sredine - definise pojam - razlikuje tipove

- postuje i podrzava propise koji se odnose na zastitu ugrozenih, endemskih, reliktnih biljnih i zivotinjskih vrsta

- uvia opasnost

159

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik zracenja i radijacije. - definise jonizujue zracenje - definise X zracenje - navodi vjestacke izvore radioaktivnosti - nabraja negativne uticaje radioaktivnosti na zivi svijet - poznaje nacine zastite od radioaktivnosti - poznaje problematiku radioaktivnog otpada

Formativni ciljevi ucenik jonizujuih zraka (alfa, beta, gama) ukazuje na razlicite bioloske efekte: alfa, beta, gama zracenja analizira bioloske efekte X zracenja analizira dejstvo, pojedinacno, prirodnih izvora radioaktivnosti objasnjava svrhu i upotrebni znacaj radioaktivnih izvora naglasava kancerogenost, mutagenost i teratogenost radioaktivnosti ukazuje na mogunost i domete sredstava za zastitu od radioaktivnosti ukazuje na metode adekvatnog odlaganja radioaktivnog otpada

-

Socijalizacijski ciljevi ucenik nekontrolisane upotrebe nuklearne energije

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

-

Buka - definise pojam buke - navodi izvore buke - nabraja negativne uticaje buke na zdravlje - poznaje oblike zvucne izolacije

- objasnjava buku sa aspekta fizike (mjerna jedinica, intenzitet, frekvencija) - obrazlaze prirodu buke u zavisnosti od izvora - ukazuje na meuzavisnost posljedica i jacine buke kao i stepen izlozenosti zvuku velike jacine - analizira izolacionu mo pojedinih oblika zvucne izolacije

- uvia znacaj upotrebe raznih oblika zvucne izolacije

160

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Ivo Savi, Veljko Terzija ­ Ekologija i zastita zivotne sredine, Zavod za udzbenikei nastavna sredstva, Beograd, 2005. - Ratajac Ruzica i drugi: Ekologija i zastita zivotne sredine, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2003. - Mara ukanovi, Ekoloski izazov, Elit, Beograd 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave dijaprojektor, slajdovi grafoskop TV prijemnik, video-rekrder, video kasete racunar

7. Obavezni nacin provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda znanje se provjerava i ocjenjuje putem usmenog odgovora, najmanje jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Visoka strucna sprema: profesor biologije, diplomirani biolog. 9. Povezanost predmeta Znanja - Zagaujue materije vazduha, vode, zemljista i hrane - Zagaujue materije vazduha, vode, zemljista i hrane - Uticaji zagaujuih materija na zive organizme - Radioaktivno zracenje zivotne sredine - Buka Povezanost sa predmetom Predmet Znanja Opsta i neorganska hemija - Karakteristike i hemijske oobine neorganskih zagaujuih materija Organska hemija - Karakteristike i hemijske osobine organskih zagaujuih materija Biologija - Toksicnost, kancerogenost, mutagenost, teratogenost Fizika - Osobine i oblici radioaktivnog zracenja Fizika - Osobine i karaketristike zvuka i vibracije

161

1.4.3. BIOHEMIJA 1. Naziv predmeta: BIOHEMIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 72 72 Ukupno

72 72

3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - povezuju tematske cjeline sa sadrzajima ve obraenim u toku prethodnih razreda; - sticu znanja o organskim jedinjenjima koja su neophodna za normalno funkcionisanje zivih organizama; - povezuju teorijska znanja sa procesima koji se odvijaju u zivim organizmima; - razvijaju sposobnosti za posmatranje, uocavanje i zakljucivanje; - ovladavaju strucnom terminologijom, neophodnom za komuniciranje u struci.

162

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: TREI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Uvod - pojasnjava - interpretira - razvija biohemiju kao rezultate interesovanje prirodnu nauku i proucavanja prema prirodnim predmet njenog hemijskog sastava naukama izucavanja elija, tkiva i organizma kao cjeline, njihove fizicko hemijske strukture i funkcije Ugljeni hidrati - ponavlja definiciju - razlikuje ugljene - razvija analiticko ugljenih hidrata i hidrate prema misljenje podjelu sastavu - poznaje - razlikuje aldoze i poluacetalne i ketoze poliketalne oblike - prikazuje ciklicne monosaharoze poluacetalne i - navodi deoksi ­ poluketalne seere i amino Fiserovim seere projekcionim - obrazlaze hemijske formulama i osobine Hejvertovim monosaharida perspektivnim - navodi formulama oligosaharide i - razlikuje deoksi i polisaharide od amino seere kao bioloskog znacaja komponente slozenih biomolekula - analizira reakcije oksidacije, graenje glikozida i estara - razlikuje strukturu maltoze, laktoze i saharoze - analizira strukturu rezervnih i strukturnih polisaharida Lipidi - ponavlja definiciju - razlikuje lipide kao - razvija smisao za lipida i njihovu grupu biomolekula sistematican rad i ulogu u zivim i njihovu ulogu u marljivost organizmima zivim organizmima - navodi podjelu - uporeuje lipide u lipida u zavisnosti zavisnosti od od hemijskog hemijskog sastava

163

Preporuke za izvoenje nastave

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik sastava i strukture - navodi fosfogliceride i sfingolipide i njihov znacaj - definise i navodi steroide sterole, zucne kiseline i steroidne hormone

Formativni ciljevi ucenik - razlikuje masne kiseline, neutralne masti i voskove kao komponente zivih organizama - uporeuje strukturu fosfoglicerida i sfingolipida i njihov znacaj u zivim organizmima - razlikuje sterole (holesterol) i hormone nadbubrezne zlijezde, zenske i muske polne hormone - analizira opticku aktivnost, kiselo ­ bazne osobine, izoelektricnu tacku aminokiselina - razlikuje proteine prema sastavu, rastvorljivosti i prema bioloskoj funkciji - analizira primarnu, sekundarnu, tercijalnu i kvaternernu strukturu proteina - analizira metodu elektroforeze - analizira bojenje i talozne reakcije (denaturacija) - razlikuje enzime prema vrsti supstance - razlikuje vrste koenzima - analizira mehanizam djelovanja enzima - obrazlaze uticaj temperature, pH, aktivatora i inhibatora na

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Proteini - ponavlja definiciju amino ­ kiseline i reaktivnost - navodi podjelu proteina i strukturu - opisuje osobine proteina - definise enzime i navodi podjelu - navodi enzimske kofaktore (koenzime) - obrazlaze mehanizam djelovanja enzima - opisuje antitijela i njihov znacaj

- razvija preciznost u radu

164

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik aktivnost enzima i njihovu regulaciju - interpretira stvaranje antitijela i njihov znacaj - interpretira nukleinske kiseline kao biomolekule - analizira strukturu nukleinskih kiselina ­ nukleotida (purinske i pirimidinske baze, seera) - analizira strukturu, osobine i funkciju DNK kao molekulsku osnovu za ocuvanje i prenosenje genetske informacije - analizira strukturu i funkciju RNK ­ ribozomalne, transportne i informacione - interpretira genetski kod i njegov znacaj - razlikuje faze biosinteze proteina - interpertira nastanak mutacija

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Nukleinske kiseline - definise nukleinske kiseline - opisuje strukturu i osobine nukleinskih kiselina - pojasnjava genetsku sifru - obrazlaze biosintezu proteina - definise pojam mutacije

Alkaloidi i antibiotici - ponavlja definiciju - razlikuje alkaloide alkaloida i navodi prema strukturi, podjelu alkaloide sa - opisuje dejstvo i azotom van prstena znacaj alkaloida (efedrin) i - definise antibiotike alkaloide sa i navodi podjelu azotom u prstenu - obrazlaze (nikotin, atropin, mehanizam kokain, morfin) djelovanja - interpretira znacaj antibiotika alkaloida u terapeutske svrhe - uocava fiziolosko dejstvo alkaloida - razlikuje

- razvija smisao za sistematican rad i marljivost

165

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik antibiotike prema osnovnim strukturnim karakteristikama (penicilin, cefalosporin, gramicidin, streptomicin, eritromicin, tetraciklini, nikomicin, hloramfenikal) - uporeuje mehanizam djelovanja pojedinih antibiotika - interpretira vitamine kao bioloski vazna jedinjenja - razlikuje vitamine prema rastvorljivosti u mastima (A, D, E i K) i vitamine rastorljive u vodi (vitamini B kompleksa i C) - interpretira uloge pojedinih vitamina i dnevne potrebe vitamina - interpretira hormone kao bioloski vazna jedinjenja - razlikuje hormone prema strukturi (adrenalin, tiroksin, prolaktin, somatotropin, insulin) - interpretira uloge pojedinih hormona - razlikuje autotrofne i heterotrofne organizme

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Vitamini i hormoni - ponavlja definiciju vitamina - navodi podjelu i opisuje ulogu vitamina - ponavlja definiciju hormona - navodi podjelu i opisuje ulogu pojedinih hormona

- razvija analiticko misljenje

Osnovi metabolizma - navodi mogunosti korisenja azota - navodi osnovne faze metabolizma i

- razvija preciznost u radu.

- koristiti i seme procesa: katabolizma i anabolizma,

166

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik energetski ciklus u elijama - pojasnjava procese varenja i resorpcije proteina, masti i ugljenih hidrata - obrazlaze procese razgradnje molekula nastalih varenjem proteina, masti i ugljenih hidrata - opisuje procese respiratornog niza i oksidativnog fosforilovanja - obrazlaze procese biosinteze aminokiselina, neutralnih masti i ugljenih hidrata - navodi regulacije metabolizma

Formativni ciljevi ucenik - analizira procese kruzenja ugljenika, kiseonika i azota - razlikuje katabolizam i anabolizam ­ kao osnovne faze metabolizma - interpretira energetski ciklus u procesima katabolizma i anabolizma u pojedinim etapama prema datoj semi (ATP, ADP, AMP) - analizira procese varenja i resorpcije proteina, masti i ugljenih hidrata - analizira pojedine faze razgradnje aminokiselina - analizira pojedine faze razgradnje sastojaka neutralnih masti (glicerola i masnih kiselina ­ z ­ oksidacije) prema datoj semi - analizira faze razgradnje glukoze prema datoj semi - analizira faze ciklusa trikarbonskih kiselina ­ Krebsov ciklus prema datoj semi - razlikuje enzime i koenzime respiratornog niza i analizira proces oksidativne fosforilacije - analizira procese biosinteze aminokiselina, neutralnih masti i ugljenih hidrata

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave razgradnje neutralnih masti, razgradnje glukoze i semu Krebsovog ciklusa

167

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik - interpretira nacine regulacije metabolizma - interpretira biotehnologiju kroz primjenu mikroorganizama ili enzima za dobijanje razlicitih proizvoda - interpretira znacaj dobijanja proizvoda u prehrambenoj industriji (piva, vina, preraevina mlijeka, pivski kvasac), farmaceutskoj (antibiotici), hemijsko ­ preraivackoj i drugim

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

Biotehnologija - pojasnjava pojam biotehnologije i njene mogunosti

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Petrovi, J., Velimirovi, S.: Hemija za IV razred gimnazije, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2004. - Risti, M. S., Risti Z. M.: Medicinska biohemija za III razred usmjerenog obrazovanja zdravstvene struke, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1988. - Dzami, M.: Biohemija, IRO ­ graevinska knjiga, Beograd, 1998. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Teorijska nastava predmeta realizuje se u ucionici koja je opremljena: A/V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda znanje se provjerava i ocjenjuje putem usmenog i pismenog odgovora (testovi poslije svake oblasti), najmanje jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Nastavnik: profesor hemije, diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani inzenjer organske tehnologije, diplomirani inzenjer hemijske tehnologije.

168

9. Povezanost predmeta Znanja - Ugljeni hidrati, lipidi i proteini - Nukleinske kiseline Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Organska hemija - Struktura i osobine ugljenih hidrata, lipida i proteina - Biologija - Struktura nukleinskih kiselina

169

1.4.4. MIKROBIOLOGIJA 1. Naziv predmeta: MIKROBIOLOGIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe 72 72 Ukupno

72 72

3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - upoznaju osnovne pojmove iz mikrobiologije; - upoznaju se sa znacajem mikroorganizama u prehrambenoj industriji; - sticu znanja o korisnim i stetnim mikroorganizmima; - sticu znanja o metodama unistavanja mikroorganizama; - sticu znanja o znacaju mikrobioloske kontrole proizvodnje, mikrobioloskim normama i higijenskoj ispravnosti; - sticu rutinu u radu sa mikroskopom; - upoznaju postupak sterilizacije laboratorijskog pribora; - razvijaju ekolosku svijest; - ovladavaju strucnom terminologijom.

170

4. Standardi/Sadrzaji znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: TREI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Uvod - definise predmet - uocava brzi razvoj izucavanja mikrobiologije kao mikrobiologije nauke - navodi znacaj i - navodi primjere podjelu primjene mikrobiologije mikrobiologije u - opisuje istorijat i poljoprivredi, razvoj prehrambenoj mikrobiologije industriji, medicini i dr. Osnovne karakteristike zivih bia - poznaje strukturnu - uocava slicnosti i - razvija sposobnost grau elije razlike u grai timskog rada - navodi hemijski prokariotskih i sastav elija eukariotskih elija mikroorganizama - razlikuje hemijski - objasnjava osnovne sastav elija zivotne funkcije mikroorganizama gradivnih jedinica - uocava meusobnu elije povezanost strukturne grae elije i osnovnih zivotnih funkcija elije Morfologija mikroorganizama (MO) - poznaje morfoloske - razlikuje oblike - razvija analiticko karakteristike bakterija misljenje bakterija (oblik, (okruglaste, grau, velicinu i stapiaste, kretanje bakterija) izvijene) - definise bakterijske - uocava red, kapsule, spore i velicine, duzine i oblike porasta precnike bakterija bakterija - analizira grau - opisuje opste bakterija karakteristike i - razlikuje aktivno i morfologiju gljiva pasivno kretanje (plijesni i kvasca) bakterija - interpretira kretanje bakterija pomou flagela - uocava znacaj bakterijskih kapsula i spora u prehrambenoj industriji - razlikuje kolonije i druge oblike

171

Preporuke za izvoenje nastave referat: - naucnici ­ istrazivaci znacajni za razvoj mikrobiologije (Levenhuk, Paster, Koh, Mecnikov, Ivanovski, Vinogradski i dr.) - sematski prikazuje izgled strukturne grae prokariotske i eukariotske elije

- sematski prikazuje izgled okruglastih, stapiastih i izvijenih bakterija vjezba: - rukovanje mikroskopom i priprema nativnih i fiksiranih preparata

ucenik porasta bakterija - analizira opste karakteristike gljiva - razlikuje morfologiju plijesni od morfologije kvasca Uticaj spoljasnjih cinilaca na MO (ekologija MO) - opisuje uticaj - uocava uticaj vode fizickih cinilaca na na razvoj i zivotnu mikroorganizme aktivnost MO (voda, - interpretira temperatura, praktican znacaj osmotski pritisak, isusivanja u svjetlost, zracenje konzervisanju i ultrazvuk) namirnica - poznaje uticaj - uocava uticaj hemijskih cinilaca temperature na - razvija pozitivnu na mikroorganizme mogunost razvoja orjentaciju prema (pH, molekulski MO zanimanju kiseonik, hemijska - razlikuje jedinjenja: minimalnu, neorganske optimalnu i kiseline, organske maksimalnu kiseline, baze, soli, temperaturu u oksidaciona zivotu MO i izvodi sredstva, alkoholi, podjelu MO u fenoli, sapuni, odnosu na deterdzenti, temperature sulfonalidi, - razlikuje postupke antibiotici i dr.) sterilizacije i - poznaje i razlikuje pasterizacije uticaj bioloskih - analizira cinilaca na MO. djelovanje visoke - definise temperature na MO mutualizam, - razlikuje pojave sinergizam i plazmalize i komensalizam plazmoptize elija - definise antibiozu, MO inhibiciju i - analizira uticaj UV, parazitizam X i radioaktivnih zraka na MO - analizira djelovanje ultrazvuka na mikroorganizme - analizira uticaj reakcije sredine (pH) na mikroorganizme

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

referat: - uloga pasterizacije i sterilizac-ije u mljekarskoj industriji - konzerviranje namirnica primjenom fizickih faktora

172

ucenik - razlikuje obligatno aerobne, obligatno anaerobne, fakultativno anaerobne i mikroaerofilne mikroorganizme - analizira stimulativno, mikrobiostaticno i mikrobicidno djelovanje hemijskih jedinjenja na MO - analizira djelovanje neorganskih i organskih kiselina na MO - analizira djelovanje baza, soli i oksidacionih sredstava na MO - analizira djelovanje alkohola, fenola, sapuna i deterdzenta na MO - interpretira djelovanje antibiotika na mikroorganizme - uporeuje djelovanje razlicitih hemijskih cinilaca na MO - razlikuje indiferentni odnos MO, simbiozu i antibiozu - razlikuje pojave mutualizma, sinergizma i komensalizma MO u prirodi - uspostavlja vezu izmeu biotickih cinilaca i tehnologije mlijeka Fiziologija mikroorganizama - definise - razlikuje

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

- razvija

referat:

173

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik metabolizam - objasnjava ulogu (znacaj) fermenata - navodi mehanizme djelovanja fermenata - poznaje procese ishrane mikroorganizama (sastav hrane za MO tj. hranljive podloge i nacine uzimanja hrane) - poznaje anaerobno i aerobno disanje mikroorganizama - objasnjava razmnozavanje bakterija, plijesni i kvasca - definise promjenljivost MO (modifikacije, mutacije)

Formativni ciljevi ucenik anabolizam i katabolizam interpretira znacaj i djelovanje fermenata izrazava uticaj temperature, pH i aktivatora na djelovanje fermenata analizira sastav hrane za MO uspostavlja vezu izmeu vrsta MO i hranljivosti podloga razlikuje fototrofne, hemotrofne, heterotrofne MO razlikuje procese osmoze, difuzije i aktivnog transporta analizira procese disanja MO razlikuje anaerobno i aerobno disanje MO razlikuje nacine razmnozavanja bakterija, plijesni i kvasca analizira krivu rasta populacije MO razlikuje modifikacije i mutacije uocava prakticnu primjenu mutagenih MO

-

Socijalizacijski ciljevi ucenik interesovanje prema istrazivanju i novim saznanjima

Preporuke za izvoenje nastave - fermentisani mlijecni proizvodi - uticaj temperature na razmnozavanje i uticaj hlaenja na zaustavljanje procesa razmnozavanja mikroorganizama vjezba: - zasijavanja tecnih i cvrstih hranljivih podloga

-

-

-

Klasifikacija MO - poznaje klasifikaciju bakterija - navodi grupe bakterija koje su znacajne za prehrambenu industriju - poznaje

- analizira osobine MO koji su korisni u prehrambenoj industriji - uporeuje djelovanje bakterija mlijecnog, siretnog i aceton ­

- uraditi shematsku klasifikaciju bakterija - shematski prikazati klasifikaciju plijesni - shematski

174

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik klasifikaciju plijesni i navodi vrste plijesni koje su znacajne za prehrambenu industriju - poznaje klasifikaciju kvasaca i navodi kvasce koji su znacajni u prehrambenoj industriji

Formativni ciljevi

ucenik buternog vrenja - razlikuje termofilne od psihrofilnih bakterija - razlikuje klase plijesni - klasifikuje (razvrstava) plijesni sa stetnom i korisnom ulogom u prehrambenoj industriji i poljoprivredi - razlikuje klase kvasaca - uporeuje djelovanje sporogenih i asporogenih kvasaca i interpretira njihovu ulogu u prehrambenoj industriji Mjesto i uloga mikroorganizama u prirodi - poznaje ulogu MO u - interpretira ulogu - razvija odgovoran kruzenju materije MO u kruzenju pristup radu - objasnjava ulogu materije MO u atmosferi, - uporeuje uloge zemljistu, vodi kao MO u atmosferi, i u zivotu biljnog i zemljistu i vodi zivotinjskog svijeta - interpretira ulogu MO u zivotu biljaka i zivotinjskog svijeta - povezuje djelovanje MO iz prirode sa prehrambenom tehnologijom Uloga MO u prehrambenoj industriji - poznaje primjenu - uocava korisnu i fermentacionih stetnu ulogu MO u procesa MO prehrambenoj (vrenja) u industriji prehrambenoj - razlikuje industriji anaerobnu od - poznaje primjenu aerobne biosintetickih fermentacije

175

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave prikazati klasifikaciju kvasaca

referat: - primjena fermentacionih procesa u prehrambenoj industriji - alge - zanatsko gajenje

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik procesa MO u industriji - poznaje MO ­ uzrocnike kvarenja mlijeka i proizvoda od mlijeka - definise patogene MO - navodi MO koji su prouzrokovali trovanja hranom - poznaje mikrobioloske norme higijenske ispravnosti namirnica

Formativni ciljevi ucenik - uporeuje mehanizme alkoholne, mlijecne, buterne, sietne i limunske fermentacije - interpretira vaznost (ulogu) biosintetickih procesa - uocava znacaj i navodi primjere primjene biosintetickih procesa MO u poljoprivredi, medicini, prehrambenoj industriji - interpretira djelovanje MO koji su izazvali kvarenje mlijeka i mlijecnih proizvoda - analizira osnovne karakteristike patogenih MO - razlikuje vrste imuniteta - razlikuje intoksikaciju hranom od toksikoinfekcije - pravilno primjenjuje Pravilnik o mikrobioloskoj kontroli namirnica

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave pecuraka - mikrobioloska kontrola namirnica vjezba: - dokazuje hidrolizu skroba na skrobnom agaru - odreivanje dejstva penicilina, streptomicina i teramicina na kulturu Staphlylococcus aureus

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Stojanovi, M.: Mikrobiologija za III razred prehrambene skole, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Beograd 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Teorijska nastava predmeta realizuje se u ucionici koja je opremljena: A/V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima. - Vjezbe se izvode u mikrobioloskoj laboratoriji.

176

7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju usmeni odgovori ucenika i pismeni odgovori (testovi, referati). Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Diplomirani inzenjer tehnologije ­ smjer prehrambeno-tehnolosko inzenjerstvo, diplomirani inzenjer prehrambene tehnologije, diplomirani inzenjer poljoprivrede za animalne proizvode, diplomirani inzenjer tehnologije ­ smjer mikrobioloski procesi, diplomirani inzenjer poljoprivredne prerade i kontrole poljoprivrednih proizvoda. 9. Povezanost predmeta Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Osnovne karakteristike zivih - Biologija - Strukturna graa elije; bia osnovne zivotne funkcije - Uticaj spoljasnjih cinilaca na - Hemija - pH, T, p, kiseonik, hemijska mikroorganizme jedinjenja, dezinfekcija - Fiziologija i sistematizacija - Biohemija - Fermenti mikroorganizama Znanja

177

1.4.5. TEHNOLOGIJA PREMAZNIH SREDSTAVA 1. Naziv predmeta: TEHNOLOGIJA PREMAZNIH SREDSTAVA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe Ukupno

58 58

8 8

66 66

3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - sticu znanja o procesima u tehnologiji premaznih sredstava; - upoznaju ureaje i opremu koja se koriste u proizvodnji premaznih sredstava; - upoznaju sastav i vrste premaznih sredstava; - sticu znanja koja e im omoguiti da samostalno izvode poslove u okviru svog zanimanja, strucno odlucuju i usvajaju nova znanja iz ove oblasti; - upoznaju metode ispitivanja premaznih sredstava i premaza; - razvijaju osjeaj za racionalno korisenje materijala i vremena; - razvijaju osjeaj odgovornosti i preciznosti u radu; - ovladavaju strucnom terminologijom, neophodnom za komuniciranje u struci.

178

4. Standardi/Sadrzaji znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: CETVRTI Informativni ciljevi Socijalizacijski Formativni ciljevi i sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik Sastav premaznih sredstava - definise premazno - razlikuje pojmove - razvija tehnicku sredstvo i razumije premazno kulturu njegovu osnovnu sredstvo, premaz i namjenu film premaznog - upoznaje pojam sredstva ''sistem premaza'' - analizira sistem - objasnjava sastav premaza premaznih - razlikuje osnovne sredstava komponente - nabraja vezivna premaznog sredstva sredstva - nabraja i - uocava ulogu objasnjava smole pigmenata u kao veziva za premaznim premazno sredstvo sredstvima - navodi klasifikacije - pronalazi slicnosti i alkidnih smola i razlike izmeu obrazlaze njihov pigmenata i hemijski sastav i punioca svojstva - razlikuje vrste - nabraja pomonih oplemenjene sredstava prirodne proizvode - uporeuje fizicko i - definise pigmente i hemijsko susenje objasnjava njihova svojstva - definise punioce i navodi vrste punila - nabraja pomona sredstva (aditive) - navodi svojstva i vrste rastvaraca - opisuje formiranje filma premaznog sredstva Vrste premaznih sredstava - navodi podjele - uocava mogunost - razvija analiticko premaznih kombinovanja misljenje sredstava osnovnih sirovina - nabraja i - razlikuje providne i objasnjava vrste neprovidne vrste premaznih premaznih sredstava sredstava - analizira pomone i specificne materijale

Preporuke za izvoenje nastave - prospekti proizvoaca premaznih sredstava referat: - modifikacija alkidnih smola

referat: - vrste, svojstva i primjena smolnih lakova - prospekti proizvodjaca premaznih sredstava test: - sastav i vrste

179

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi ucenik

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave premaznih sredstava

Proizvodnja premaznih sredstava - definise - uocava cilj - razvija ekolosku mehanizam dispregovanja svijest dispergovanja - uporeuje pigmenata i primarne cestice, punioca i agregate i objasnjava aglomerate kvasenje - analizira uticaj pvk - objasnjava na svojstva koloidnu stabilnost premaznog - navodi posljedice sredstva nestabilnosti - analizira i disperzije ocjenjuje znacaj - upoznaje pojam pojedinih faza ''pigment ­ volumna postupka koncentracija'' proizvodnje (pvk) pigmentiranih - razumije postupak premaznih proizvodnje sredstava pigmentiranih - analizira i premaznih ocjenjuje znacaj sredstava pojedinih faza - razumije postupak postupka proizvodnje proizvodnje providnih providnih premaznih premaznih sredstava sredstava - opisuje postupke - analizira i dorade ocjenjuje znacaj nepigmentiranih i pojedinih faza pigmetiranih postupka dorade proizvoda nepigmentiranih i - navodi primjere pigmentiranih proizvodnih linija premaznih - poznaje standarde sredstava kvaliteta - postuje standarde kvaliteta premaznih sredstava - adekvatno skladisti sirovine i gotove proizvode Svojstva premaznih sredstava i njihovo ispitivanje - opisuje dobijanje - uzorkuje premazna reprezentativnog sredstva u tecnom uzorka i cvrstom stanju i - odgovorno se - opisuje metode priprema uzorke za odnosi prema ispitivanja analizu ocuvanju zdravlja i svojstava - razlikuje okoline

180

- sematski prikazuje vrste cestica prisutne u prahu pigmenata - sematski prikazuje stabilizaciju disperzije pomou adsorpcionih slojeva - sematski prikazuje pigmentni sok - crta tehnolosku semu postupka pigmentiranih premaznih sredstava - crta tehnolosku semu postupka providnih premaznih sredstava - crta tehnolosku semu postupka dorade nepigmentiranih i pigmentiranih premaznih sredstava

vjezba: - odreivanje premaznog sredstva u tecnom stanju - odreivanje

ucenik mehanicka, opticka, fizicka, hemijska, bioloska i elektricna svojstva - pravilno primjenjuje aparate za ispitivanje svojstava premaznih sredstava u tecnom stanju - pravilno primjenjuje aparate za ispitivanje svojstava premaza u cvrstom stanju Primjena premaznih sredstava - opisuje pripremu - razlikuje postupke povrsina za pripreme metalne, nanosenje mineralne i pramaznih povrsine od drveta sredstava - priprema povrsinu - navodi i opisuje za nanosenje nacine nanosenja premaznih premaznih sredstava sredstava - nanosi premazno - poznaje uslove sredstvo na susenja povrsinu - nabraja podrucja - razlikuje primjene diskontinualni i premaznih kontinualni proces sredstava susenja

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik premaznih sredstava u tecnom stanju - opisuje metode ispitivanja svojstava premaza u cvrstom stanju

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave premaznog sredstva u cvrstom stanju

vjezba: - priprema metalne, mineralne i drvene povrsine - nanosenje premaznog sredstva na povrsinu

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Rikovski, G.: Zastita premazima, Zavod za udzbenika i nastavna sredstva, Beograd, 2000. - Tomas, M.: Tehnologija premaznih sredstava, Zavod za udzbenika i nastavna sredstva, Beograd, 2003. - Tomi, B.: Tehnologija boja i lakova, Naucna knjiga, Beograd, Zavod za izdavanje udzbenika Novi Sad, 2000. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Teorijska nastava predmeta realizuje se u ucionici koja je opremljena: A / V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima i odgovarajuim semama.

181

7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju usmeni odgovori ucenika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Diplomirani inzenjer organske tehnologije, diplomirani inzenjer neorganske tehnologije, diplomirani inzenjer hemijske tehnologije. 9. Povezanost predmeta Znanja - Smole kao veziva za premazna sredstva - Pigmentirana i nepigmentirana premazna sredstva - Nanosenje i ispitivanje premaznih sredstava Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Organska hemija - Sastav i struktura smole - Neorganska hemija - Tehnoloske operacije i ureaji - Struktura i osobine pigmenata - Apariti za nanosenje i ispitivanje premaznih sredstava

182

1.4.6. PREHRAMBENA TEHNOLOGIJA 1. Naziv predmeta: PREHRAMBENA TEHNOLOGIJA 2. Broj casova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III IV Ukupno Vrste nastave Teorija Vjezbe Ukupno

66 66

66 66

3. Opsti ciljevi nastave U okviru predmeta ucenici: - sticu znanja o hemijskom sastavu hrane; - primjenjuju principe pravilne ishrane; - sticu znanja o znacaju pomonih sirovina, aditiva i njihovoj pravilnoj primjeni; - razumiju vaznosti konzervisanja u svakodnevnom zivotu; - osposobljavaju se da razlikuju vrste ambalaze i skladista prema vrsti prehrambenih proizvoda; - ovladavaju strucnom terminologijom, neophodnom za komuniciranje u struci; - razvijaju svijest o potrebi ocuvanja radne i zivotne sredine.

183

4. Sadrzaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: CETVRTI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadrzaji ciljevi ucenik ucenik ucenik I Uvod - upoznaje predmet - interpretira - usvaja globalne izucavanja i definiciju, znacaj i vrijednosti podjelu podjelu prehrambene prehrambene tehnologije tehnologije II Zivotne namirnice i osnovni sastojci - definise zivotne - razlikuje gradivnu, namirnice i njihovu energetsku i podjelu zastitnu ulogu - objasnjva ulogu hranljivih sastojaka - razlikuje namirnice zivotnih namirnica biljnog i u ishrani zivotinjskog - poznaje osnovne porijekla hranljive materije, - razlikuje dnevne podjelu i izvore potrebe hrane - upoznaje principe muskarca i zene pravilne ishrane - -analizira biolosku - poznaje ishranu ulogu ugljenih pojedinih hidrata, masti i kategorija zdravih bjelancevina u ljudi organizmu - nabraja osnovne funkcije mineralnih - vrsi podjelu vitamina i analizira - razvija mo materija u njihov znacaj u organizmu zapazanja i ishrani - upoznaje bolesti logicnost - uocava potrebe nepravilne ishrane - razvija analiticko covjeka za - navodi najcesa misljenje vitaminima i trovanja izazvana - usvaja uzrocnu posljedice hranom povezanost ishrane nedostataka i zdravlja vitamina po zdravlje - razlikuje mikroelemente i makroelemente - izracunava energetsku vrijednost pojedinih namirnica - predlaze primjer jelovnika koji zadovoljavavaju principe pravilne ishrane - uporeuje karakteristike

Preporuke za izvoenje nastave

- koristi: skice, fotografije, nutricionisticke tabele, vodice za ishranu

film: - Bolesti nepravilne ishrane

184

ucenik ishrane pojedinih kategorija zdravih ljudi - komentarise ishranu srednjoskolaca III Pomone materije u prehrambenoj industriji - upoznaje pomone - uocava znacaj sirovine koje se pomonih sirovina koriste u u prehrambenoj prehrambenoj industriji industriji - analizira - razumije znacaj i rastvorljivost objasnjava seera upotrebu: - obrazlaze znacaj zaslaivaca, upotrebe kuhinjske skroba, kuhinjske soli u soli, pekarskog prehrambenoj kvasca, zacina, industriji i navodi kafe, kakoa, aroma oblike nalazenja u prirodi - uocava znacaj - razvija strucnost, pekarskog kvasca u radnu i proizvodnji profesionalnu pekarskih odgovornost proizvoda - analizira dejstvo poveane temperature na kvasne elije - interpretira pojam zacina i uocava znacaj njihove upotrebe - - vrsi podjelu aroma i nabraja najcese korisene aromaticne materije IV Aditivi - definise pojam i - vrsi podjelu aditiva - razvija strucnost, podjelu aditiva prema namjeni radnu i - objasnjava - prema Pravilniku o profesionalnu oznacavanje kvalitetu odgovornost aditiva na razvrstava aditive proizvoackim - razlikuje specifikacijama opravdanu i - razumije svrhu i neopravdanu objasnjava upotrebu aditiva upotrebu: - shvata znacaj konzervanasa, upotrebe propisane

185

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

koristi: - fotografije pomonih sirovina raznih proizvoaca, uzorke zaslaivaca i sredstava za narastanje

koristi: - Pravilnik o primjeni aditiva u prehrambenoj industriji, uzorke aditiva

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik antioksidanasa, kiselina, emulgatora, zgusnjivaca, stabilizatora, humektanata i sredstava za zeliranje - upoznaje zakonske norme o upotrebi aditiva

Formativni ciljevi ucenik kolicine aditiva analizira djelovanje konzervanasa i nabraja najcese korisene u prehrambenoj industriji interpretira pojam antioksidanasa i objasnjava njihovo djelovanje vezano za procese u mastima, vou i povru analizira ulogu emulgatora i nabraja najvise korisene analizira mehanizam djelovanja sredstava za narastanje tijesta

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

-

-

-

-

V Pesticidi - definise pojam pesticida - objasnjava karencu i tolerancu - poznaje vrste pesticida i nacin njihove primjene

- vrsi podjelu pesticida prema namjeni - istice znacaj korisenja dozvoljene kolicine pesticida - predlaze mjere zastite zivotne sredine od pesticida - analizira funkciju ambalaze - razlikuje ambalazu prema materijalu za izradu, namjeni, prirodi proizvoda koji se pakuje - istice nedostatke metalne ambalaze i prednosti staklene ambalaze - shvata znacaj jedinstvenog meunarodnog EAN

- razvija ekolosku svijest

referat: - vjestacka ubriva

VI Ambalaza - definise pojam i funkciju ambalaze - poznaje ambalazne materijale - objasnjava opste karakteristike i znacaj u prehrambenoj industriji: bijelog i crnog, aliminijuma i aluminijumambalaze, stakla - nabraja najcese korisene plasticne

- razvija analiticko misljenje - razvija mo zapazanja i logicnost - razvija profesionalnu odgovornost - razvija ekolosku svijest

- koristi uzorke razlicitih ambalaznih materijala

186

Informativni ciljevi i sadrzaji ucenik mase za izradu ambalaze - razumije EAN sistem numerisanja - definise recikliranje otpadne ambalaze

Formativni ciljevi ucenik sistema numerisanja - komentarise problem zagaivanja covjekove sredine kao posledicu losih postupaka sa ambalazom - predlaze postupke u zastiti zivotne sredine od otpadne ambalaze - ukazuje na mogunost recikliranja otpadne ambalaze kao zagaivaca zivotne sredine - shvata znacaj cuvanja i skladistenja sirovina i namirnica - analizira uslove koji moraju biti obezbijeeni tokom skladistenja namirnica - vrsi podjelu skladista prema namjeni - istice prednosti skladistenja u kontrolisanoj gasnoj atmosferi - istice prednosti silosnog skladistenja - uocava znacaj skladistenja zitarica i zrnastog industrijskog materijala - predlaze nacine suzbijanja stetocina u skladistu

Socijalizacijski ciljevi ucenik

Preporuke za izvoenje nastave

referat: - staklena ambalaza

VII Skladistenje - definise pojam skladista - poznaje podjelu i vrste skladista - poznaje karakteristike pojedinih vrsta skladista i objasnjava rad: silosa, podnih skladista i hladnjaca - navodi skladisne stetocine

- razvija analiticko misljenje

- razvija mo zapazanja i logicnost

- koristi seme raznih tipova skladista referat: - Uloga silosa

- razvija profesionalnu odgovornost

187

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - M. Rosi, I. Anelkovi I G. Rosi: Osnovni principi nutricionizma i dijetetike, Medicinski fakultet Univerziteta u Kragujevcu, 1998. - S. Cvejanov i saradnici, Prehrambena tehnologija za II razred srednje skole, ZUNS Beograd, 2002. 6. Materijalni uslovi za izvoenje nastave - Teorijska nastava predmeta realizuje se u ucionici koja je opremljena: A/V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajuim slajdovima i semama. 7. Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja znanja ucenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju usmeni odgovori ucenika. Ucenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zakljucna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zakljucna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Profil strucne spreme nastavnika i strucnih saradnika - Diplomirani inzenjer prehrambene tehnologije, diplomirani inzenjer tehnologije ­ prehrambreno inzenjerstvo. 9. Povezanost predmeta Znanja - Zivotne namirnice i osnovni sastojci - Pomone sirovine u prehrambenoj industriji - Korisenje fosfata u prehrambenoj industriji Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Ugljeni hidrati, proteini, - Hemija lipidi - Podjela zivotnih namirnica - Ispitivanje pomonih - Prakticna nastava sirovina i aditiva - Neorganska hemijska - Tehnologija fosforne tehnologija kisjeline

188

2. ISPITNI KATALOZI Tip ispita: Usmeno Nastavnik/aktiv formulise pojedina pitanja i sastavlja detaljan spisak ispitnih pitanja na osnovu okvirnog spiska pitanja, datih u ispitnom katalogu. Na ispitnom listu treba da budu tri pitanja, kombinovana po slozenosti na odgovarajui nacin ­ da budu iz razlicitih taksonomskih kategorija i iz razlicitih tematskih oblasti. Kandidat ima pravo da se pripremi za usmeni ispit 20 minuta. Usmeni ispit traje najvise 20 minuta. Ocjenu na usmenom ispitu oblikuje ispitna komisija, na prijedlog ispitivaca. 2.1. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. FIZICKA HEMIJA Agregatna stanja materija i meumolekulske sile Idealno gasno stanje Osnovni gasni zakoni Jednacina idealnog gasnog stanja (Klapejronova jednacina) Daltonov zakon parcijalnih pritisaka Realno gasno stanje - Van der Valsova jednacina Termodinamicki sistemi Unutrasnja energija Prvi zakon termodinamike Rad pri promjeni zapremine gasa Primjena prvog zakona termodinamike na izohorske, izotermske, izobarske i adijabatske procese Molarne i specificne toplote - jednacine za kolicinu toplote Funkcije stanja i entalpija Termohemijska jednacina Hesov zakon Karnoov kruzni ciklus Drugi princip termodinamike Entropija Svojstva materije u tecnom agregatnom stanju Napon pare i toplota isparavanja Svojstva materije u cvrstom agregatnom stanju Kristalne strukture Alotropija i polimorfizam Brzina hemijske reakcije Uticaj promjene koncentracije na brzinu reakcije Uticaj katalizatora na brzinu reakcije Uticaj temperature na brzinu reakcije Vrste slozenih reakcija Klasifikacija hemijskih reakcija (molekularnost i red reakcije) Hemijska ravnoteza, zakon o dejstvu mase Konstanta ravnoteze izrazena preko koncentracije Konstanta ravnoteze izrazena preko parcijalnih pritisaka Le Satelijeov princip - uticaj primjene koncentracije, temperature i pritiska na pomjeranje ravnoteze Rastvori - relativno ucese komponenti u rastvoru Rastvori gasova u tecnostima Rastvori cvrstih supstanci u tecnostima, krive rastvorljivosti Snizenje temperature mrznjenja i povisenje temperature kljucanja

189

38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 75. 76. 77. 78. 79. 80.

Smjese dviju tecnosti - idealni sistemi Gibsovo pravilo faza Povrsinski napon Napon pare rastvora i Raulov zakon Adsorpcija (fizicka i hemijska) Hemijske i elektrohemijske reakcije Provodnici prve i druge vrste Elektricna provodljivost Konstanta posude i Kolrausova modifikacija Vitstonovog mosta Molarna provodljivost Zakon o nezavisnom putovanju jona Pokretljivost jona Konduktometrijska titracija Faradejevi zakoni elektrolize Kulometri Kulometrijska titracija Teorija galvanskog elementa - Danijelov element Nernstova jednacina Elektrohemijski niz elemenata Elektrode I vrste (vodonikova i staklena elektroda) Elektrode II vrste (Kalomelova elektroda) Redoks elektrode (Hinhidronova elektroda) Vestonov standardni element i odreivanje elektromotorne sile galvanskog elementa elektrodnog potencijala Potenciometrijska titracija Polarizacija i napon razlaganja Nadnapon Hemijski izvori struje (kiseli i alkalni akumulatori) Teorijski principi elektrolitickog izdvajanja metala, elektrogravimetrijska analiza Korozija, povrsinska zastita metala Prirodna radioaktivnost i osobine radioaktivnih zraka Atomsko jezgro Prirodni radioaktivni nizovi Izotopi i stabilnost jezgra Nuklearne reakcije Vjestacka radioaktivnost Fisija Fuzija i defekt mase Mjerenje i detekcija radioaktivnog zracenja - jonizacione komore Proporcionalni, G-M brojac i scintilacioni brojac Dozimetrijske norme i primjena izotopa Klasifikacija koloidnih sistema Molekularno - kineticka svojstva koloidnih sistema Elektrokineticke pojave i opticka svojstva koloidnih sistema (stabilnost koloidnih sistema i proces koagulacije)

190

2.2. STRUCNI RAD Kandidat za prakticni dio strucnog ispita priprema seminarski ili projektni zadatak. Sadrzaj ispitnih zadataka odreen je okvirnim spiskom zadataka ili njihovom kombinacijom, datih u ispitnom katalogu. Nastavnici/aktivi definisu konkretne, pojedinacne zadatke, koji treba da su ujednaceni po tezini za sve kandidate, usaglaseni izmeu nastavnika strucno- teorijskih predmeta i prakticne nastave. Sastavni dio prakticnog dijela strucnog ispita je odbrana uraenog zadatka. Kandidat radi zadatak samostalno, u toku skolske godine u kojoj zavrsava razred. Ispitni odbor propisuje pocetak, zavrsetak i rok predaje radova. Ispitni odbor priprema kriterijume za ocjenjivanje. U sljedeoj tabeli daje se prijedlog za udio pojedinih elemenata pri izradi zadataka u konacnoj ocjeni: Oblast ocjenjivanja Plan obrade teme Izbor i upotreba odgovarajuih metoda rada Analiza, interpretacija i vrednovanje rezultata Predstavljanje problema Usmena odbrana Ukupno Udio 20% 10% 40% 20% 10% 100%

Za ucenike je preporucena literatura i drugi izvori objavljeni u katalogu znanja i godisnjem planu rada nastavnika. OKVIRNI SPISAK TEMA ZA STRUCNI RAD 1. Dobijanje boja 2. Dobijanje ulja presovanjem 3. Rafinacija sirovog ulja 4. Dobijanje sapuna 5. Dobijanje deterdzenta 6. Prerada plasticnih masa 7. Dobijanje hartije 8. Dobijanje vonih preraevina 9. Dobijanje lozove rakije 10. Dobijanje vina 11. Dobijanje piva 12. Prerada mlijeka 13. Dobijanje mlijeka 14. Dobijanje jogurta 15. Dobijanje sladoleda 16. Dobijanje sira 17. Ispitivanje vode za pie 18. Ispitivanje otpadnih voda 19. Ispitivanje vode za parne kotlove 20. Ispitivanje cvrstih goriva 21. Ispitivanje tecnih goriva 22. Ispitivanje maziva 23. Ispitivanje gasova 24. Ispitivanje kiselina

191

25. Ispitivanje baza 26. Ispitivanje vjestackih ubriva 27. Ispitivanje uljarica 28. Ispitivanje jestivih masti i ulja 29. Ispitivanje sapuna 30. Ispitivanje deterdzenata 31. Ispitivanje seera 32. Ispitivanje brasna 33. Ispitivanje preraevina od voa i povra 34. Ispitivanje mlijeka 35. Ispitivanje jogurta 36. Ispitivanje sira 37. Ispitivanje sladoleda 38. Ispitivanje pavlake 39. Ispitivanje maslaca 40. Spektrofotometrijsko odreivanje: a. gvoza u vinu b. metanola i visih alkohola u zestokom piu c. fosfora u zemljistu d. fosfata, ortofosfata, deterdzenata, cijanida... u vodama 41. Atomska apsorpciona spektroskopija ­ odreivanje zive, olova, cinka... u vodama 42. Plameno fotometrijsko odreivanje kalijuma, natrijuma,.. u vodama 43. Primjena opticke emisione spektroskopije (kvantometar) za hemijsku kontrolu aluminijuma i legura aluminijuma (npr. odreivanje titana, vandijuma, gvoza, silicijuma, cinka, bakra. ..) 44. Infracrvena spektrofotometrija; odreivanje: a. masti, proteina, laktoze u mlijeku i mlijecnim proizvodima b. vjestacenje opojnih droga (heroina) 45. Papirna hromatografija- odreivanje vjestackih boja u namirnicama jabucne i mlijecne kiseline u vinu 46. 46.Tankoslojna hromatografija a. odreivanje antibiotika, hormona,... u namirnicama 47. Gasna hromatografija odreivanje organohlornih i organofosfornih pesticida u namirnicama i vodama 48. 48.Potenciometrijsko odreivanje ph vrijednosti: a. zemljista b. vina c. voda (pijaih, povrsinskih, otpadnih...) d. mlijeka, mlijecnih proizvoda 49. Odreivanje kausticnosti aluminata potenciometrijskom titracijom 50. Odreivanje elektroprovodljivosti i ph vrijednosti u pijaim vodama 51. Elektrogravimetrijsko odreivanje bakra

192

3. OBAVEZNI NACINI PROVJERAVANJA I OCJENJIVANJA UCENIKA Obavezni nacini provjeravanja i ocjenjivanja Predmet znanja Tehnicko crtanje sa masinskim - Usmeno elementima - Pismeno Opsta i neorganska hemija - Usmeno - Pismeno Elektrotehnika - Usmeno Preduzetnistvo - Usmeno Organska hemija - Usmeno, pismeno - Vjezbe Analiticka hemija - Usmeno - Pismeno Instrumentalna analiza - Usmeno Tehnoloske operacije i ureaji - Usmeno, pismeno - Vjezbe Fizicka hemija - Usmeno, pismeno - Vjezbe Neorganska hemijska tehnologija - Usmeno Organska hemijska tehnologija - Usmeno Elektroanaliticke metode - Usmeno, pismeno - Vjezbe Ispitivanje u tehnoloskoj proizvodnji - Usmeno Prakticna nastava - Dnevnik rada prakse, prakticni radovi koji se rade u toku casova, odbrana zadataka ili radova, usmeno. Hemijski racun - Usmeno - Pismeno Ekologija - * Usmeno Biohemija - Usmeno - Pismeno Mikrobiologija - Usmeno Tehnologija premaznih sredstava - Usmeno Prehrambrena tehnologija - Usmeno 4. USLOVI ZA ZAVRSETAK OBRAZOVANJA Za zavrsetak srednjeg strucnog obrazovanja u cetvorogodisnjem trajanju potrebno je zavrsiti zadnju godinu obrazovanja sa pozitivnim ocjenama iz svih predmeta, odraditi sve slobodne aktivnosti, zavrsiti obaveze iz prakticnog obrazovanja u procesu rada i strucni ispit. Cetvorogodisnja strucna skola zavrsava se polaganjem strucnog ispita. Strucni ispit za hemijskog laboranta sastoji se iz: pismenog ispita iz Maternjeg jezika i knjizevnosti, pismenog ispita iz Matematike ili stranog jezika, usmenog ispita iz strucno-teorijskog predmeta i strucnog rada sa odbranom. O tipu ispita iz Maternjeg jezika i knjizevnosti i Matematike ili stranog jezika, odluku donosi nadlezni Savjet, odnosno Zavod. Kao strucno-teorijski predmet na strucnom ispitu ucenici polazu Fizicku hemiju. Zadaci za strucni rad treba da budu priblizno iste tezine za sve ucenike. Sastavlja ih Strucni aktiv. Tezina i slozenost zadataka, odnosno tema za strucni rad treba da bude donesena i usaglasena imeu nastavnika strucno-teorijskih predmeta i prakticne nastave. Strucni rad rade ucenici u toku zavrsnog razreda. Ispitni odbor, pored ostalog, odreuje pocetak, zavrsetak i rok predaje zadatka, vrijeme za izradu rada u skoli,

193

vrijeme za konsultacije sa nastavnikom. Odbrana se obavlja prema rasporedu za sprovoenje strucnog ispita. Djelovi strucnog ispita koje je ucenik polozio priznaju mu se u sljedeem roku. 5. NACIN PRILAGOÐAVANJA PROGRAMA UCENICIMA SA POSEBNIM POTREBAMA Za ucenike sa smetnjama u razvoju obrazovni programi izvode se: - prilagoavanjem uslova izvoenja uz dodatnu strucnu pomoc (dva izvoaca programa, manje grupe), u skladu sa Zakonom o usmjeravanju djece sa posebnim potrebama. Skola treba da (u roku od 30 dana) uradi individualni plan, na osnovu vazeeg, uzimajui u obzir stav da ucenici treba da postignu iste standarde znanja u svim predmetima; - prilagoavanjem programa tako da se odreeni sadrzaji zamjenjuju njihovim ekvivalentima, koji omoguavaju dostizanje istog profesionalnog standarda, odnosno profesionalnih kompetencija. Obrazovanje za ucenike sa smetnjama u razvoju moze se produzitii najvise za jednu godinu. 6. NACIN PRILAGOÐAVANJA PROGRAMA ZA OBRAZOVANJE ODRASLIH Za prilagoavanje obrazovnog programa koji je pripremljen za strucno obrazovanje mladih potrebama odraslih potrebno je: - Iz nastavnog plana izbrisati predmet Fizicko vaspitanje, kao i slobodne aktivnosti, koji time prestaju biti uslov za zavrsetak obrazovanja. Skola je obavezna da odraslima ponudi skolske aktivnosti kojima se oni mogu prikljuciti po sopstvenoj zelji. - Skola je duzna da uradi prilagoen program prakticnog obrazovanja s obzirom na poslove i zadatke koje obavlja ucesnik obrazovanja. Provjeravanje znanja sprovodi se putem ispita, pri cemu se uzimaju u obzir nacini provjeravanja znanja (usmeno, pismeno, vjezbe, prakticni radovi), odreeni obrazovnim programom. 7. PROFIL STRUCNE SPREME NASTAVNIKA I STRUCNA SPREMA Predmet Izvoac Strucna sprema Tehnicko crtanje sa Nastavnik dipl.inz.(masinstva, metalurgije i masinskim elementima tehnologije) Opsta i neorganska hemija Nastavnik dipl. Inz.(organske, neorganske i hemijske)tehnologije, profesor hemije, dipl. Inz. hemijskog inzenjerstva Analiticka hemija Nastavnik dipl. Inz.(organske, neorganske i hemijske)tehnologije, profesor hemije, dipl. Inz. hemijskog inzenjerstva Elektrotehnika Nastavnik dipl.inz. elektrtehnike, profesor elektrotehnike, profesor fizike. Preduzetnistvo Nastavnik Visoka strucna sprema iz podrucja ekonomije Organska hemija Nastavnik dipl. Inz.(organske, neorganske i Saradnik hemijske)tehnologije, profesor hemije Hemijsko-tehnoloski tehnicar,

194

Instrumentalna analiza Tehnoloske operacije i ureaji Fizicka hemija

Nastavnik Nastavnik Saradnik Nastavnik Saradnik

Neorganska hemijska tehnologija Organska hemijska tehnologija Elektroanaliticke metode

Nastavnik Nastavnik Nastavnik Saradnik

Ispitivanje u tehnoloskoj proizvodnji Prakticna nastava

Nastavnik Nastavnik Saradnik

Hemijski racun Biohemija Mikrobiologija

Nastavnik Nastavnik Nastavnik

Tehnologija premaznih sredstava Ekologija Prehrambrena tehnologija

Nastavnik Nastavnik Nastvanik

hemijski laborant dipl. Inz.(neorganske i hemijske)tehnologije, diplomirani hemicar dipl. Inz.(organske, neorganske i hemijske)tehnologije hemijsko-tehnoloski tehnicar, hemijski laborant dipl. Inz.(neorganske i hemijske)tehnologije, profesor hemije,diplomirani fizikohemicar hemijsko-tehnoloski tehnicar, hemijski laborant, dipl. Inz.(neorganske i hemijske)tehnologije dipl. Inz.(organske, neorganske i hemijske)tehnologije dipl. Inz.(neorganske i hemijske)tehnologije, diplomirani hemicar, profesor hemije hemijski laborant, hemijskotehnoloski tehnicar dipl.inz.( neorganske, hemijske) tehnologije dipl. Inz.(organske, neorganske i hemijske)tehnologije, profesor hemije strucni saradnik: hemijskotehnoloski tehnicar, hemijski laborant dipl. Inz.(neorganske i hemijske) tehnologije, profesor hemije, dipl. fiziko-hemicar dipl. Inz.(organske, neorganske i hemijske)tehnologije, profesor hemije dipl.inz. tehnologije(smjer prehrambreno-tehnolosko inzenjerstvo, smjer mikrobioloski procesi), dipl.inz.prehrambrene tehnologije, dipl. Inz. poljoprivrede za animalne proizvode, dipl.inz. poljoprivredne prerade i kontrole poljoprivrednih proizvoda dipl. Inz.(organske, neorganske i hemijske) tehnologije profesor biologije, diplomirani biolog dipl.inz.prehrambrene tehnologije, dipl.inz.tehnologijeprehrambreno inzenjerstvo

195

8. OBLIK IZVOÐENJA OBRAZOVNOG PROGRAMA Obrazovni program izvodi se u skolskom obliku. 9. BROJ CASOVA PO GODINAMA OBRAZOVANJA I VRSTAMA NASTAVE Broj casova kod Redni Ukupno kojih se odjeljenje Naziv premeta Razred Vrste nastave broj casova dijeli u grupe do 12 ucenika T 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. Tehnicko crtanje sa masinskim elementima Opsta i neorganska hemija Elektrotehnika Organska hemija Analiticka hemija Preduzetnistvo Fizicka hemija Instrumetalna analiza Tehnoloske operacije i ureaji Ispitivanje u tehnoloskoj proizvodnji Elektroanaliticke metode Organska hemijska tehnologija Neorganska hemijska tehnologija Hemijski racun Ekologija Biohemija Mikrobiologija Tehnologija premaznih sredstava Prehrambrena tehnologija Prakticna nastava I I II II II III III IV III III IV IV IV IV I II IV III IV IV I II III IV 72 140 36 210 72 72 144 132 72 180 33 132 66 66 72 72 66 66 66 72 108 140 140 140 48 140 36 105 72 72 72 66 72 108 33 66 66 66 72 72 66 66 58 72 108 140 140 140 8 66 72 105 72 66 V 24 V( P)

20.

196

10. SLOBODNE AKTIVNOSTI Slobodne aktivnosti ucenika sastavni su dio nastavnog plana i obrazovnog programa. Koncepcija slobodnih aktivnosti zasniva se na tome da doprinose kako rekreaciji i opstekulturnom uzdizanju ucenika tako i upotpunjavanju strucnog znanja. Slobodne aktivnosti sadrze obavezne i sadrzaje po izboru ucenika. Program slobodnih aktivnosti priprema skola, polazei od utvrenog broja casova u nastavnom planu. Program slobodnih aktivnosti sastavni je dio godisnjeg plana rada skole i to: Sadrzaji vezani za opsteobrazovno podrucje: - dani sporta - ekoloske aktivnosti - filmske, pozorisne, muzicke predstave i likovne izlozbe - posjeta istorijskim spomenicima, muzejima, sajmu knjiga i dr. Sadrzaji vezani za strucno-teorijsko podrucje: - posjete institucijama i preduzeima koja su strucno vezana za obrazovni program koji se realizuje - posjete sajmovima informatike, tehnike i nastavne tehnologije - ucese na strucnim predavanjima i takmicenjima u poznavanju odreenih oblasti Sadrzaji po izboru ucenika: - ucese u raznim sekcijama (sportska, dramska, literarna, muzicka, likovna, informaticka, prva pomo, saobraajni propisi, tehnicki i Internet klub i dr.) - socijalni rad ucenika - organizovanje dopunske i dodatne nastave i dr. Uspjesnost ucenika na slobodnim aktivnostima se ne ocjenjuje, ali su ucenici obavezni da realizuju sadrzaje slobodnih aktivnosti jer je to uslov za napredovanje u visi razred, kao i za zavrsetak obrazovnog programa. 11. PROFESIONALNA PRAKSA Ucenici I, II i III razreda obavljaju profesionalnu praksu nakon zavrsetka nastavne godine, u skladu sa nastavnim planom. Profesionalna praksa izvodi se u odgovarajuim preduzeima ili objektima skole. Za izradu programa profesionalne prakse i njenu realizaciju zaduzena je skola. Program profesionalne prakse mora biti u korelaciji s programom strucno-teorijskih predmeta. O realizaciji programa profesionalne prakse ucenik je obavezan da vodi dnevnik profesionalne prakse u koji upisuje sadrzaje rada po danima, uz prilozene skice, seme ili druge elemente tehnolosko-tehnicke dokumentacije. Dnevnik profesinalne prakse potpisuje lice zaduzeno za realizaciju programa. Podatke o profesionalnoj praksi (ime i prezime ucenika, mjesto i vrijeme izvoenja) evidentiraju se u posebnim rubrikama u odjeljenskim knjigama. Profesionalna praksa se ne ocjenjuje, ali je uslov za zavrsetak razreda.

197

Information

197 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

104312


You might also be interested in

BETA
SamoocenaQFF2010
Microsoft Word - VOCAR poslije Savjeta - xxx.doc