Read hyg-2011-4-506.pdf text version

506

Hygeia Public Health 2011, 46(4): 506-515

Polski model rehabilitacji medycznej zaakceptowany i zalecany przez WHO

The Polish model of rehabilitation accepted and recommended by WHO

Mariusz Lubecki

Katedra i Zaklad Historii Nauk Medycznych Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Rehabilitacja medyczna jest dziedzin medycyny wyodrbnion w polowie XX wieku. Jej rozwój zwizany byl ze wzrostem liczby osób niepelnosprawnych po II wojnie wiatowej, a nastpnie epidemi choroby Heinego-Medina. W Polsce prekursorem rehabilitacji byl prof. Ireneusz Wierzejewski ­ poznaski ortopeda. Po II wojnie wiatowej dwa pierwsze orodki rehabilitacji kompleksowej powstaly w Polsce i w USA (szpital Bellevue w Nowym Yorku i Klinika Ortopedii w Poznaniu). Ich twórcami byli Howard Rusk i Wiktor Dega ­ pionierzy nowoczesnej rehabilitacjimedycznej na wiecie. Rusk okrelil rehabilitacj jako III etap leczenia (pierwszy to rozpoznanie, drugi ­ leczenie podstawowe). W koncepcji Degi rehabilitacja ma wkracza w leczenie podstawowe i by jego integraln czci. W Polsce rehabilitacja wywodzi si z ortopedii. Dega stworzyl podstawy naukowe rehabilitacji medycznej oraz pierwszy orodek naukowo-szkoleniowy. Dzialal w kierunku upowszechnienia rehabilitacji w calym kraju. Wraz z potrzeb leczenia duej liczby kalek wojennych, w tym dzieci, Dega zakladal na pocztku lat 50. XX w. orodki rehabilitacyjno-ortopedyczne. Rehabilitacja rozwijala si zakladajc, i ma ona by powszechnie dostpna, wczenie zapocztkowana, kompleksowa i cigla ­ jest to istota polskiego modelu rehabilitacji medycznej. Do lat 70. XX w. orodki rehabilitacyjne byly jedynymi placówkami zajmujcymi si kompleksowym usprawnianiem leczniczym. Nastpnie rehabilitacja w oparciu o obowizujcy model zostala ustawowo wprowadzona jako integralny element leczenia podstawowego. Przez 60 lat swojego istnienia orodki rehabilitacyjno-ortopedyczne odegraly istotn rol przywracajc niepelnosprawnych do optymalnego funkcjonowania w spoleczestwie. Wspólpracujc z klinik ortopedii i rehabilitacji wniosly szereg osigni naukowych w dorobek polskiej i wiatowej medycyny. Odegraly rol jako placówki szkoleniowe w zakresie ortopedii i rehabilitacji oraz pedagogiki specjalnej. Profil leczonych w orodkach schorze zmienial si wielokrotnie na przestrzeni lat. Slowa kluczowe: chirurgia narzdu ruchu, kompleksowa rehabilitacja medyczna, wrodzona dysplazja biodra, orodek rehabilitacyjnoortopedyczny, dysfunkcja narzdu ruchu, Ministerstwo Zdrowia Medical rehabilitation is a branch of medicine that emerged around the middle of the twentieth century. Its development was connected with the increasing number of the handicapped as the result of WW II along with the epidemic of the Heine-Medina disease. Professor Ireneusz Wierzejewski, an orthopedic surgeon of Pozna, was among the first to promote rehabilitation in Poland. After WW II the two first rehabilitation centers were founded; in the USA, in Bellevue hospital in New York and in Poland, in the Clinic of Orthopedics in Pozna. Their founders were Howard Rusk and Wiktor Dega ­ the world's two pioneers of modern rehabilitation. According to Rusk's idea, rehabilitation is the third stage of treatment (the first is the diagnosis, the second ­ the main treatment). According to Dega, rehabilitation must enter the second stage of treatment and thus become an integral part of the main treatment. In Poland rehabilitation emerged from orthopedic surgery. Dega is the author of scientific foundation of rehabilitation in Poland and of the first scientific and educational centre for medical personnel. At the same time he struggled to introduce rehabilitation all over Poland. Bearing in mind a huge demand on rehabilitation from the WWII casualties, including children, in the 1950's Dega founded and supervised orthopedic-rehabilitation centers throughout the country. Rehabilitation in Poland was developing according to a common program which claimed that rehabilitation must be widely available, early introduced, be complex and persistent ­ these are the four principles of the Polish model of rehabilitation. Until the 1970's the orthopedic-rehabilitation centers were the only institutions in Poland where complex rehabilitative treatment was available. During 60 years of their existence the orthopedic-rehabilitation centers played an important role in treatment of patients. With the cooperation of the Clinic of Pozna those centers have had many scientific achievements and contributions to Poland's and world's medicine. They also played an important role as teaching centers both in the field of orthopedic surgery and rehabilitation and special education. The profile of orthopedic-rehabilitation centers was changing over the years. Key words: orthopaedic surgery, complex medical rehabilitation, congenital hip dysplasia, orthopaedic and rehabilitation centre, disability, Ministry of Health Adres do korespondencji / Address for correspondence Dr n. med. Mariusz Lubecki tel. 606-876-782, e-mail: [email protected] Artykul jest trzeci czci rozprawy na stopie doktora nauk medycznych pt. ,,Rola orodków rehabilitacyjno-ortopedycznych w polskim modelu rehabilitacji medycznej w drugiej polowie XX wieku; promotor: prof. UM dr hab. med. Roman K. Meissner. Cz pierwsza pt. ,,Rola orodków rehabilitacyjno-ortopedycznych w polskim modelu rehabilitacji medycznej w drugiej polowie XX wieku" zostala opublikowana w Hygeia Public Health 2011, 46(2): 249-255. Cz druga pt. ,,Rehabilitacja medyczna w Polsce przed rokiem 1950. Profesor Ireneusz Wierzejewski oraz jego uczniowie - Franciszek Raszeja i Wiktor Dega" zostala opublikowana w Hygeia Public Health 2011, 46(3): 396-400.

© Hygeia Public Health 2011, 46(4): 506-515 www.h-ph.pl Nadeslano: 18.09.2011 Zakwalifikowano do druku: 13.11.2011

Lubecki M. Polski model rehabilitacji medycznej zaakceptowany i zalecany przez WHO

507

WiktorDega(ryc.1)­poznaskiortopeda,któregozaslugwIIpolowieXXwiekubylostworzenie, upowszechnienie i wdraanie w polsk i wiatow medycyn programu walki z dysfunkcjami narzdu ruchu ­ proponujc tzw. polski model rehabilitacji medycznejwistotnysposóbsprzeciwilsiwistotny sposóbuwidaczniajcejsidehumanizacjimedycyny, m.in.polegajcejnatradycyjnymtraktowaniukalek. Profesorzcaldeterminacjwalczyloto,bywprocesie leczenia podmiotem byl czlowiek jako calo, a nie trapicagojednostkachorobowa[1].

Ryc. 1. Prof. Wiktor Dega

Wdrodzedoopracowaniapolskiegomodelurehabilitacjiwanymietapamibylybogatedowiadczenia zawodowe Degi, które chronologicznie mona uj nastpujco: 1. pracapodkierunkiemIreneuszaWierzejewskiego wZakladzieimB.S.GsiorowskiegowPoznaniu; 2. staeistudiapodyplomowewwiodcychorodkach europejskich, m.in. w: Lyonie, u prof. Gabriela Nové-Josseranda, Paryu u prof. Louisa Ombrédanné'a, Wloszech u prof. Vittorio Putti'ego, Sztokholmie uprof. Patrica Haglunda; 3. pracawStudiumWychowaniaFizycznegoUniwersytetuPoznaskiego; 4. utworzenieiobjciekierownictwaOddzialuOrtopedycznegowBydgoszczy. Dowiadczeniatewytyczylydwaglównekierunki wpóniejszejdzialalnocinaukowo-klinicznejDegi, którymibyly:zagadnieniawrodzonejdysplazjistawu biodrowegoorazrehabilitacjinarzduruchu[2].

Ad 1. W Zakladzie im B.S.Gsiorowskiego Dega rozpoczl prac 1 kwietnia 1924 [3]. Tu pod kierownictwem dowiadczonego i yczliwego prof. Wierzejewskiego zdobywal umiejtnoci w zakresie chirurgiiortopedycznej,któredoszybkopozwolily jemunasamodzielnieoperowanieorazwprowadzanie wlasnychtechnikoperacyjnych,atakeopracowywanie na podstawie przypadków leczonych w Klinice rozpraw naukowych [4]. Tu te rozpoczl badania nadwrodzondysplazjstawubiodrowegostajcsi zczasemekspertemnamiarwiatowwdziedzinie wspomnianejproblematyki.Jegometodaosteotomii transiliakalnejdajcapelnepokryciestropuzreponowanegobiodrastalasitrwalymdorobkiemwiatowej ortopediiijeststosowanadodziwwieluorodkach. Wraz z takimi metodami jak m.in. ZahradniczkaCollonybdChiari,plastykadaszkapanewkistawu biodrowego wg sposobu Degi weszla do wiatowej klasykioperacjiortopedycznych[5]. WKliniceWierzejewskiego,odpocztkujejistnienia, wzorowo funkcjonowal system zaopatrzania pacjentówwaparatyortopedyczne­stajcsizczasem integralnym elementem kompleksowej rehabilitacji wujciuDegi.Wierzejewskirówniewprowadzilcislwspólpraclekarzaztechnikiemortopedycznym. Jego zdaniem lekarz mógl i powinien projektowa aparatyortopedyczne,copobudzalodoinwencyjnoci konstruktorskiejlekarza,orazprzyczynialosidorozwojunowychtechnikwzaopatrzeniuortopedycznym. Tenrodzajwspólpracylekarzaitechnikazaopatrzenia ortopedycznegorówniestalsijednymzelementów modelurehabilitacjiWiktoraDegianastpniezostal przezniegoijegouczniówprzeniesionydoorodków rehabilitacyjno-ortopedycznychrówniepozagranice Polski. Dziki wspomnianej wspólpracy lekarz mial moliwowyborunajlepszegoaparatu,anastpnie ocenienia jego funkcjonowania i przeprowadzenia ewentualnychkorekt.ModelcislejwspólpracylekarztechnikfunkcjonowaljuwKliniceWierzejewskiego, w której warsztaty ortopedyczne byly ,,oczkiem wglowie"jejkierownika[6].Okazalosijednake,i mimowysilkówDegimodelzaopatrzeniazczynnym udzialemortopedywprojektowanieaparatówinastpowichszybkrealizacj,zewzgldunaklopotyadministracyjne,pocztkowobylmalosprawny.Zdaniem Degitylkowlaciwerozwizanietego,,prozaicznego" problemu moglo wnie wiele dobrego do rozwoju ortopediiiistotnieusprawnileczenie. Wierzejewski,jakozwolennikgimnastykiruchowej LingaorazZanderajakwspomnialem­utworzylwswoimZakladziedzialkinezyterapiizsalgimnastyczn. Wynika z tego co wyej stwierdzilimy, e plan rozwojukompleksowejopiekinadkalekamiWierzejewskiegowsposóbnaturalnystalsiinspiracjdojej rozwijaniaprzezinteligentnegoucznia.

508

Hygeia Public Health 2011, 46(4): 506-515

WspomnianymodelDegizakladalwcalociowym ujciu podobnie jak u Wierzejewskiego nastpujce zasadniczeelementy: ­utworzenie klinik ortopedycznych w miastach uniwersyteckich(jakoglównychplacówekdydaktycznonaukowychzwspomnianejdziedziny); ­utworzenie zakladów leczniczo-wychowawczych wwikszychaglomeracjachmiejskich; ­wprowadzenie nauki szkolnej w czasie leczenia ortopedycznegooraznaukiprzylókowejuchorych szpitalnych; ­wprowadzenieopiekipsychologicznejworodkach leczniczych; ­wspomaganieniepelnosprawnychwmoliwociach otrzymaniapracyorazksztalceniezawodoweniepelnosprawnych. Wydajesiwprostnieprawdopodobne,alejestfaktem,eWierzejewskipostulowal,iniepelnosprawny powinienbytakksztalconywrzemiole,zawodzie, byumiejtnociamibezwzgldnieprzewyszaswojegozdrowegokonkurenta.Jegozdaniemtylkotakie postpowanie stwarzalo szanse na wyrównanie niepelnosprawnemu moliwoci uzyskania godziwego zatrudnienia. Na podstawie zbadanych ródel, nie mam wtpliwoci, e powysze postulaty Ireneusza WierzejewskiegozostalyprzejteprzezDegipoIIwojnie wiatowej byly bardzo umiejtnie wprowadzane na szerok skal do polskiej medycyny przez poznaskiegolekarza. Ad 2. Prof.Wierzejewskisambdcuczniemwiatowej slawy ortopedów, umoliwial swoim asystentom (m.in. Dedze i Raszei) wyjazdy na stypendia szkoleniowedoprzodujcychzachodnioeuropejskich orodkówortopedycznych.ZretrospekcjiDegiopracowanychprzezprof.Stasiewicz-Jasiukowdowiadujemysi,inaszlekarzwielezelementówpolskiego modelurehabilitacjiorazistotnwiedzortopedyczn wzorowal(orazmodyfikowal)opierajcsim.in.na bogatym dowiadczeniu klinik, w których pracowal podczasstayzagranicznych.Bylniewtpliwiewnikliwym obserwatorem. Kady nowy element, który zaobserwowal w czolowych klinikach europejskich sumienniesprawdzaliweryfikowalpodktemprzydatnociimoliwocijegozastosowaniawrodzimej poznaskiejplacówce. Dega m.in. mial moliwo opanowania praktycznej nauki nowoczesnego badania ortopedycznegoileczeniadzieci­odbywajckursteoretyczny ipraktycznyzzakresuchirurgiidziecicejwLyonie uprof.Nové-Josseranda,przezktóregowkrótcezostal wprowadzony do Francuskiego Towarzystwa Ortopedycznego oraz Midzynarodowego Towarzystwa OrtopedycznegoiTraumatologicznego.DegawLyonie zapoznalsim.in.znajnowszymimetodamileczenia

zwichniciabiodraorazkorekcjistopykosko-szpotawejporaennejpopoliomyelitis. Natomiast w paryskim l'Hopital des Enfants MaladesDegapoznaliopanowalrewelacyjnmetod acetabuloplastyki wg Lance'a w wrodzonym zwichniciubiodra,którnastpniewprowadzilwnaszym kraju.Wtymokresiezapoznalsirówniezmetodami operacyjnego leczenia grulicy kostno-stawowej iporaepopoliomyelitis.Istotzabiegówwgrulicy kostno-stawowejbylonowatorskiechirurgiczneunieruchomianiezajtychstawówtak,byuwolnipacjenta odstosowaniaopatrunkówgipsowychistabilizatorów zewntrznych. Zaznajomil si równie z metodami helioterapii i talassoterapii stosowanych w leczeniu wspomnianego wyej, a wówczas bardzo czstego schorzenia. ZkoleiwInstituto Ortopedio RizolliwBoloniiDega zwróciluwagnaznakomiterozwizaniaktórewistotnysposóbusprawnialypracnaukowobadawcz.Byly nimi­zpozorutakbanalneelementy­jakgotoweformularzebadaniaortopedycznegoiformularzehistorii chorób,odrbnedlakadegoschorzenia.Stwarzalyone nietylkomoliwoszybkiejporównywalnocioceny wynikówleczenia,leczrównieznacznieusprawnialy prac kliniczn. Dega nowoci te wprowadzil ju w Klinice Wierzejewskiego, a nastpnie we wlasnej placówceorazpowojniewpolskichorodkachortopedycznych.Wtamtejszychwarsztatachortopedycznych Dega poznal nowoczesne konstrukcje zaopatrzenia ortopedycznego, m.in. stól operacyjny skonstruowany wg wskazówek Puttiego, który nastpnie zakupil dlapoznaskiejKliniki.Poznalrówniewielemetod ortopedycznego leczenia ­ zarówno zachowawczego jakoperacyjnego­którenastpniewprowadzaliudoskonalalwnaszymkraju. WSzwecji,któraprzeywalanapocztkuXXwiekuepidemiPolio,DegaodbywalszkoleniewKlinice Ortopedycznej w Sztokholmie pod kierownictwem prof. Haglunda. Naley pamita e Szwecja dziki osobiePeraHendrikaLingastalasikolebkwspólczesnejkinezyterapii.Szwedzkagimnastykaleczniczabyla wówczaspodstawowmetodaleczeniaofiarepidemii Polio,którapanowalawtymkrajuwostatniejdekadzie XIXw.ZdaniemDegiSzwecjabylawówczaspastwem wzorcowymwkwestiiopiekinadkalekami­coznajdujepotwierdzenieprzezinnychwybitnychspecjalistów. Istnialam.in.zasadakontynuacjileczeniaambulatoryjniezchwilwypisaniapacjentazeszpitalapoleczeniu operacyjnymlubzachowawczym.Poszpitalneleczenie ambulatoryjne kontynuowal lekarz, który operowal, badaliprowadzilpacjentanaoddziale.Jesttokapitalna iistotnazasadaciglocirehabilitacji,którDegatak udaniewprowadzildo,,swego"modelu. InnymelementemprzywiezionymprzezDegze Szwecjiizelaznkonsekwencjstosowanwpozna-

Lubecki M. Polski model rehabilitacji medycznej zaakceptowany i zalecany przez WHO

509

skiejKliniceanastpnieworodkachrehabilitacyjnoortopedycznych w Polsce byl sposób nowoczesnego prowadzeniadokumentacjimedycznej.Poszczególne historiechorobyniebyly,jakdotychczas,archiwizowaneosobnoichronologicznie.Pacjentotrzymywal natomiaststalynumerhistoriichoroby,podktórym miecilasijegocigladotychczasowadokumentacja zwszystkichpobytówwplacówceklinicznej.Dokumentacjawformieformularzybadaniaortopedycznegobylauzupelnianastandardowowykonandokladn dokumentacjafotograficzn,któradawalamoliwo zachowaniapelnegociglegopodwzgldemdynamiki procesuobrazuistniejcejdeformacji.Dokumentacja fotograficzna,badaniepacjenta,dokumentacjarentgenowska­umieszczanebylywjednejkopercieprzyporzdkowanejtemupacjentowiiopatrzonejjednym numerem. Dawalo to moliwo szybkiego wgldu w przebieg choroby, progresj bd efekty leczenia. Wedlug Degi byl to najbardziej optymalny sposób prowadzenia ciglej dokumentacji medycznej. Dodatkowoulatwialonprowadzeniebadanaukowych, ocenodleglychefektówleczeniaitp.Tenniewtpliwiepracochlonnysposób,,dokumentowania"naley uznazanajbardziejoptymalnywleczeniuschorze narzduruchuwktórychterapiajestzazwyczajdlugotrwala, wieloetapowa, wymagajca stalej kontroli progresjischorzeniaiskutecznocileczenia. W czasie pobytu Degi w Szwecji mial miejsce jeden bardzo istotnych precedensowych procesów dotyczcych oskarenia kinezyterapeuty przez Izb Lekarskonieprawidlowestosowaniewiczewprzypadku grulicy krgoslupa, które zaostrzyly proces chorobowy. Orzeczono wówczas niezwykle wan istaleobowizujczasademagisterkinezyterapii niemaprawastosowaleczeniaruchembezuprzedniegobadanialekarskiego.Ustalono,ijedynielekarz, po ortopedycznym zbadaniu pacjenta, moe zleca okrelony rodzaj wicze i ich zakres. Identycznie ­wmodelurehabilitacjiDegi­lekarzzlecalzakres zabiegówatakeodgrywalnadrzdnroljakokoordynatorzespolu(teamu)rehabilitacyjnego. PopowrociezeSzwecjiiwprowadzeniuprzezDeg wZakladzieim.Gsiorowskiegosystemgimnastyki szwedzkiej,zapocztkowalonosobiciesystematyczne szkolenia miejscowych pielgniarek zajmujcych si kinezyterapi. Ad 3. W wyniku sugestii Wierzejewskiego w roku 1926DegaprzejlfunkcjlekarzaStudiumWychowaniaFizycznego.Prowadzilwykladyzzakresuteorii ipraktykigimnastykileczniczejimasau.Pracowal w Studium dziesi lat. Od roku 1928 byl równie kierownikiemMiejskiejPoradniSportowo-Lekarskiej. DzikipracywStudiumDegaposzerzalswojwiedz ozagadnieniaruchuiwiczewwarunkachfizjologicznych.WedlugDegibylotocennedowiadczenie

dajce kompleksowe spojrzenie na narzd ruchu: zarównopodwzgldemjegofizjologiijakipatologii w aspekcie klinicznym [3]. Dzialajc w Studium Degarównoczeniepublikowalartykulypowicone medycynie i traumatologii sportowej oraz szerokim badaniompopulacjidziecipoznaskichmajcymna celuwykrywaniewadpostawydzieci.M.in.wnastpstwietegowdwuszkolachpowszechnychwPoznaniu opracowaliwdroylmetodyleczeniawspomnianych wadprzypomocywiczekorekcyjnych(opartychna systemieLinga).BylytopierwszewPolscesystematyczneiwpewnymsensiemasowezajciadladzieci zgimnastykikorekcyjnej,którychidenastpnipodchwyciliirealizowalilekarzewarszawscy. Ad 4. Wroku1937,wbydgoskimszpitalunaBielawkach Wiktor Dega otrzymal moliwo utworzenia oddzialu ortopedycznego w pelni zorganizowanego wedlugwlasnejkoncepcji[7].WrazzDegdonowotworzonejplacówkiprzenióslsiznakomitytechnik ortopedyczny oraz dr Witold Piotr z Zakladu im. GsiorowskiegowPoznaniu. Dega tworzc od podstaw wedlug wlasnej idei oddzialurzdzilm.in.: ­salgimnastycznwyposaajcjwspecjalistyczny sprztdowicze; ­zatrudnilnauczycielkidoprowadzeniazajszkolnychdladzieci; ­utworzylwarsztatyortopedyczne,którychdzialanie bylozdumiewajcosprawne,bowiempacjentwcigu3dniotrzymywalpotrzebnezaopatrzenie; ­utworzylsalzlampamikwarcowymi,wprowadzil helioterapiwzorujcsinaslynnymwcalejEuropieInstytucieGrulicywRzymie; ­wprowadzilsumiennfotograficzndokumentacj przypadków; ­zlecil wykonanie wg wlasnych wskazówek oryginalnegoibardzopraktycznegostoluoperacyjnego, któryzainstalowanowsalioperacyjnej. OddzialDegifunkcjonowaldowybuchuIIwojny wiatowej. Byl to jeden z najbardziej nowoczesnych oddzialówwPolsce.Zyskaldurenomizdaniem Degidzialalsprawniem.in.dziki...motywujcemu pracownikówsystemowiwynagradzania,uwzgldniajcegoprocentzdochodówzazabiegioperacyjneoraz zawykonanezaopatrzenieortopedyczne. W sierpniu 1939 roku, jako lekarz ­ kapitan, zostalzmobilizowany.RannypodKutnemdostalsi doniemieckiejniewoliizostalprzekazanydoSzpitala Ujazdowskiego. Nastpnie pracowal jako ordynator Oddzialu Chirurgii Dziecicej im. Karola i Marii wStolicy. Podczas Powstania Warszawskiego dodatkowoprowadzilpunktopatrunkowy,,Sano"przyul. Lwowskiej.PoewakuacjiSzpitalaim.KarolaiMarii doWlodzimierzowapodPiotrkowem,dozakoczenia wojny,prowadziltamOddzialChirurgiczny[8].

510

Hygeia Public Health 2011, 46(4): 506-515

PozakoczeniuwojnyDegaotrzymalkilkapropozycji objcia kierownictwa katedr ortopedii, m.in. wWarszawie,WroclawiuiPoznaniu.Zdecydowalsina powrótdoPoznania,gdzieszybkouzyskalnominacjna profesoranadzwyczajnego.NapolecenieUniwersytetu PoznaskiegozorganizowaliprowadzilKatedriKlinikOrtopedii.Miecilasionaprzejciowoprzyul. Dlugiej.Równoczenierozbudowywalidostosowywal dopotrzebKlinikibudynkiCollegiumMarcinkowskiegonaWildzie.PlanDegistworzeniakompleksowego centrum leczenia schorze narzdu ruchu zostal zaakceptowanyprzezmiejscowyUniwersytetiDyrekcj OdbudowyPoznania.Wlatach1946-1948dokonano przebudowyiadaptacjiCollegiumMarcinkowskiegowg wskazówekDegiuwzgldniajcychprzedwojenneplany Raszei.KlinikOrtopedycznwroku1948przeprowadzonodonowegobudynku.Niezrealizowanojednak wcalocizaplanowanejrozbudowy,którprzedsiwzil Dega. Ministerstwo Zdrowia i Opieki Spolecznej odebralomianowicieczfunduszy,któremialyby przeznaczone na stworzenie centrum rehabilitacji oraz kliniki neurologii i neurochirurgii, które Dega zamierzal umieci przy Klinice Ortopedycznej jako interdyscyplinarnymwysokospecjalistycznymwzorcowymorodkuocharakterzeinstytutu.ZdaniemDegi decyzjaministerstwanegatywniewplynlanarozwój rehabilitacjiiochronyzdrowianietylkowPoznaniu, aleiwPolsce. WKliniceOrtopediiwPoznaniuDzialRehabilitacjizostaluruchomionywroku1948ibyldrugimna wiecieorodkiemopartejnanaukowychpodstawach kompleksowej zespolowej rehabilitacji medycznej. Zaledwierokwczeniejpierwszyoddzialrehabilitacji medycznejnawieciezostaluruchomionyjakwspomnianowczeniejwszpitaluBellevuewNowymYorku podkierownictwemHowardaRuska(ryc.2). Musimy w tym miejscu powici kilka zda osobieHowardaRuska.BylonpionieremkompleksowejrehabilitacjimedycznejwUSA.Wswoimkraju przeszedlondohistoriijako,,ojciecmedycynyrehabilitacyjnej". ProcesprawidlowegoleczeniaokrelajwgRuska trzyetapy: I­rozpoznanie; II­leczeniepodstawowe(zabiegoperacyjny); III­rehabilitacjaprowadzonawodrbnymorodku rehabilitacyjnym. RehabilitacjawedlugRuskaobejmowalaokresleczeniapomidzyleczeniempodstawowymapowrotem pacjentadopracyzawodowej.Rehabilitacja,woparciu o rozwinicie pozostalych nieuszkodzonych funkcji motorycznych(niewoparciunafunkcjachnieodwracalnieuszkodzonych)mialachorymumoliwipowrót do ycia w spoleczestwie. Etap III ­ tj. rehabilitacja ­ odbywala si w oddzielnych od szpitala orodkach

rehabilitacyjnych.TakimpierwszymorodkiemwUSA ­jakwspomniano­bylszpitalBellevue.Naleypodkreli,eHowardRuskprogramrehabilitacjirozwinlju podczasIIwojnywiatowej(pocztkowoleczylolnierzy silpowietrznych­Air Force).Sukcesyuzyskanepoprzez intensywne leczenie usprawniajce spowodowaly, i wczeniezapocztkowanrehabilitacjupowszechnionowamerykaskichszpitalachwojskowychanastpnie szerokoprzyjtowlecznictwiecywilnym. JakwidazpowyszegoRuskwprowadzilrehabilitacjjakoIIIfazleczenia.Wlatachwojnynastpil znaczcypostpwintensywnymleczeniuostrejfazy pourazie(diagnostyka,intensywnaterapia,skutecznetechnikioperacyjne,antybiotykoterapia).Potym etapiebrakowalokolejnegoogniwawprocesieleczenia, które przywracaloby pacjenta (dziki chirurgii i intensywnej terapii utrzymanego przy yciu) do pelnegofunkcjonowaniawspoleczestwie,mimonieodwracalnejdysfunkcjipozostalejpofazieintensywnej terapiiizabieguoperacyjnym.ZdaniemRuskalukata midzyfazoblonchorobyapowrotempacjentado warsztatupracybylapolemdzialaniakompleksowej rehabilitacjimedycznej­jakoIIIfazyleczenia. Ruskstosowalwczesneuruchamianiepacjentów pooperacyjnych.Pacjencichorzyobloniebylirehabilitowani w lóku, w procesie rehabilitacji istotn rol odgrywala pomoc psychologiczna i niedopuszczaniedoizolacjiosóbchorych.Wprowadzanabyla terapia zajciowa (ergoterapia). Program leczenia nastawionybylnaintensywneksploracjpozostalych moliwych do wykorzystania sprawnoci chorego wpolczeniuzpomocpsychologiczn.Wprocesie leczenia rehabilitacyjnego uczestniczyl psychiatra, ergoterapeuta, pracownik socjalny, lekarz, chirurg. Wprocesieleczeniazwracanouwagnaelementyhumanizmu­sluszniebowiemuwaano,epodmiotem wpostpowaniuleczniczymbylpacjentjakocalo. Rusk uwaal, i rehabilitacja jako III etap powinna byintensywnymczywrczagresywnymleczeniem ­ koniecznie z czynnym udzialem pacjenta, nie za biern rekonwalescencj, skutkiem której dochodzi donegatywnychzmianwpsychicechorego.Dzialania Ruskawpocztkowejfaziespotykalysiznegatywnym nastawieniemrodowiskamedycznego.Skuteczno medycynyfizykalnejRuskazostalawkrótcedostrzeona. Pierwsz instytucj silnie wspierajc rozwój rehabilitacjimedycznejwUSAbylZwizekWeteranów(The Veterans Administration). Wkrótce po wojnie Rusk utworzyl pierwszy na wiecieoddzialMedycynyFizykalnej(1947r.),który nastpnie 2 lata póniej za jego staraniem zostal przemianowany na Klinik Medycyny Fizykalnej iRehabilitacji.Bylaonawlatach50.XXw.miejscem ksztalcenia amerykaskich kadr specjalistów medycyny fizykalnej. Dynamiczny rozwój rehabilitacji imedycyny fizykalnej (Physiatry) w USA nastpil

Lubecki M. Polski model rehabilitacji medycznej zaakceptowany i zalecany przez WHO

511

wlatach50.­dzikiwspólpracyRuskazMarySwitzer, której starania w Kongresie Stanów Zjednoczonych zaowocowaly duymi dotacjami pastwa na rzecz rozwoju bada z zakresu medycyny fizykalnej oraz tworzeniaorodkówrehabilitacyjnych[9]. PorównujcpolskimodelrehabilitacjiDegiikoncepcj medycyny fizykalnej Howarda Ruska naley zwróci uwag na inne uwarunkowania, w których obie koncepcje powstawaly. Ogrom zniszcze dokonanychwPolsceipopulacjipolskiejpodczasIIwojny wiatowejbylniewspólmiernyzjejskutkamiwStanach Zjednoczonych.WUSAkalectwodotyczyloglównie inwalidówwojskowych,wPolscecalejpopulacjizduymudzialemdzieci.Polskiekadrylekarzyodniosly wwynikuwojnyolbrzymiestraty[10].Równiestatus majtkowyobupastwbylnieporównywalny.Polska wlatachpowojennychstalawobliczubrakuwszelkich rodków.Brakowalozarównokadrjakibazyszpitalnej orazrodkówfinansowych. Przypomnijmy­uHowardaRuskaleczenierehabilitacyjnerozpoczynalosiwówczas,gdykoczylasi fazaklinicznaleczeniatj.fazazabieguoperacyjnego lub po pewnej przerwie, któr pacjent mial spdzi w domu. Dega natomiast, budujc Klinik Ortopedyczn w Poznaniu, mial koncepcj rehabilitacji interdyscyplinarnej i kompleksowej (zespolowej). Interdyscyplinarnyinstytutmialzawierawsobiete kliniki,którezajmujsileczeniemoperacyjnymbd zachowawczym narzdu ruchu a wic: neurologi, neurochirurgi,ortopediidzialrehabilitacji­kinezyterapiifizykoterapi.Innaodamerykaskiejjest tym samym polska koncepcja organizacji placówki rehabilitacyjnej. W modelu Ruska rehabilitacja to kontynuacja leczeniapodstawowego­IIIfazaleczenia.Wmodelu DegirehabilitacjawkraczawfazIIczyliwleczenie podstawoweistajesiintegralnymelementemleczenia podstawowego. Wedlug Degi zabieg operacyjny wchirurgiinarzduruchujestczciprocesurehabilitacyjnego­mamytuwicpewneodwróceniestereotypowychpoj:rehabilitacjaniejestdoleczaniem pacjenta po zabiegu. Rehabilitacja jest calociowym kompleksowymleczeniempacjentaaoperacjajedynie ogniwemtegoleczenia.WedlugDegioperacjajako ogniwoprocesurehabilitacjikompleksowejpowoduje nowyukladstatyczno-kinetycznywnarzdzieruchu, któryjestnowympunktemwyjciadowiczeruchowych(ryc.2). Model prof. Degi i model dr. Ruska lczy kilka elementów(ryc.2).Pierwszym­zwracajcymuwag inadrzdnym­jestglbokihumanizmzawartywobu koncepcjach.Obajlekarzepostulowalibypodmiotem wleczeniubylcalociowopojtypacjentzewszystkimi aspektamijegochoroby,niezadotknitychorobnarzd.Kolejnymwspólnymelementembylopojcierehabilitacjispolecznejizawodowejawiczapobieganie

izolacjiosóbniepelnosprawnychzudzialempomocy psychologa oraz umoliwienie pacjentom podjcia pracy zawodowej dziki rozwiniciu odpowiednich funkcji zastpczych narzdu ruchu i ewentualnego przekwalifikowania. Rehabilitacj medyczn wedlug polskiego modelu Degi cechowaly cztery przymiotniki: powszechna, wczesna, kompleksowa i cigla. Powszechno, czyli dostpno dla wszystkich chorych,odnosisirówniedopojciainterdyscyplinarnoci ­ rehabilitacja musi obejmowa wszystkie dziedzinymedycyny. Wczesne zapocztkowanie ­ rozumiane jako usprawnianiepacjentazarównoprzedplanowymzabiegiemoperacyjnymjakizarazpozabieguwpostaci wiczewlóku(wiczeoddechowych,izometrycznych,biernych,wspomaganych,czynnych).Wczesne zapocztkowaniejestrównieistotnpodstawrehabilitacjiwszystkichinnych,m.in.neurologicznej­po udarachmózgowych.

Ryc. 2. Zestawienie porównawcze najistotniejszych wydarze z ycia zawodowego pionierów wspólczesnej rehabilitacji ­ wg prof. Romana Meissnera Fig. 2. Comparison of most important events in professional lives of both pioneers of modern rehabilitation ­ according to prof. Roman Meissner

512

Hygeia Public Health 2011, 46(4): 506-515

Kompleksowo. Rehabilitacja znacznej czci pacjentów ma charakter leczenia funkcjonalnego ­zleconejprzezlekarzakinezyterapii,orazzabiegów fizykalnych,poktórychpacjentodzyskujesprawno ipowracadofunkcjonowania.Wprzypadku,gdyuraz bdschorzeniecalkowiciezmieniasytuacjyciowa choregonaleywprowadzarehabilitacjkompleksowprowadzonprzezzespól(team)rehabilitacyjny. NarehabilitacjkompleksowzdaniemDegisklada sim.in.kinezyterapia,fizykoterapia,zajciazlogoped, zaopatrzenie ortopedyczne, pomoc psychologiczna, pomoc socjalna, ergoterapia, nauka szkolna w przypadku dzieci i mlodziey, pomoc instruktora zawodowego. Kompleksowa rehabilitacja wie si wic z pojciem interdyscyplinarnoci czyli zaklada udziallekarzyrónychspecjalnociwzalenociod potrzeb:neurologa,ortopedy,neurochirurga,reumatologa,kardiologaitd. Ciglo. Rehabilitacja ma by nieprzerwana, jednoczasowo ma by prowadzona rehabilitacja medyczna, zawodowa, spoleczna. Pojcie cigloci rehabilitacjioznaczarówniekontynuacjleczeniapo opuszczeniuorodkaszpitalnego,czylirehabilitacj rodowiskow. Pierwszym w Polsce orodkiem kompleksowej rehabilitacjibylstworzonyprzezDegDzialLeczniczegoUsprawnianiawKliniceOrtopediiwPoznaniu. Degawobliczuniedoborurodkówfinansowychnie móglrozwijarehabilitacjiIIIfazyzpowodubrakuodpowiedniejinfrastruktury.DzikipomyslowociDegi rehabilitacjazostalawlczonawczeniejwpoznaskiej KliniceOrtopedycznej.TymsamymdoszlodopolczeniafazyIIzIII.Rehabilitacjaprowadzonabylana salachchorych,przylókowo,iwdostpnychpomieszczeniach.Nastpniezostalyzbudowaneodpowiednie salegimnastyczne,plywalnia,wprowadzonozabiegi fizykalne,wiczeniawwodzie,terapizajcioworaz uruchomionowarsztatyortopedyczne. Dega rozpoczl wówczas organizowanie pierwszych zespolów rehabilitacyjnych, w których sklad wchodzili: ­lekarzspecjalista rehabilitacjimedycznej ­ ordynator oddzialu (warto podkreli, e specjalno ta wówczas formalnie jeszcze nie istniala, kierownictwo Dzialu Rehabilitacji objly dr Janina Tomaszewska oraz dr Kazimiera Milanowska). Istot bylo to, e lekarz specjalista rehabilitacji zostal koordynatorem zespolu rehabilitacyjnego ipodleglimu: ­rehabilitanciawicmagistrowierehabilitacjioraz zwizaniznimipodleglitechnicyfizjoterapii; ­inynieritechnikzaopatrzeniaortopedycznego; ­psychologkliniczny; ­ergoterapeuta; ­pracowniksocjalny.

Dodatkowo,wprzypadkurehabilitacjidzieci1/,do zespolunaleelirównie:nauczyciele,wychowawcy orazprzedszkolanki. Zdaniem Degi rehabilitacja kompleksowa wymagala stworzenia odrbnej specjalizacji ­ lekarza rehabilitacji medycznej. Wiadomo bylo bowiem, e lekarzortopedazajmujcsistronzabiegowleczenia niebylwstaniekoordynowajednoczenieprocesu rehabilitacjikompleksowejzjejaspektamipsychologicznymi,spolecznymi,zawodowymi. Rehabilitacja kompleksowa w polskim modelu rehabilitacji rozpoczynala si wic od ustalenia planu leczenia przez konsylium lekarskie skladajce si zlekarzyortopedów,lekarzyrehabilitacjimedycznej, pediatrów,neurologóworazinnychspecjalistów.Konsyliumpoprzezswójinterdyscyplinarnyskladzapewnialo najlepsze efekty rehabilitacji. Konsylium biorc pod uwagbilansuszkodzenarzduruchuokrelalo: ­rokowaniechoregocodomoliwocisamodzielnegoporuszania; ­rodzajizakreszabieguchirurgicznego; ­rodzaj i zakres wicze oraz zabiegów fizykalnych; ­rokowaniecodomoliwocichoregodopodjcia dotychczasowej pracy bd zmiany stanowiska pracy; ­rodzajmoliwegodozastosowaniaaparatuortopedycznegoczyprotezy. Planleczeniabylprzekazywanyzespolowirehabilitacyjnemuorazpacjentowi,którypowiniengozaakceptowa.Zakreszabiegówfizykalnychikinezyterapii dla danego pacjenta byl zlecany rehabilitantom na indywidualnejkarcierehabilitacyjnejchorego.Istniala cisla wspólpraca midzy oddzialem a warsztatami ortopedycznymi.Rodzajaparatuortopedycznegozlecallekarztechnikowibdinynierowipracujcemu wprzyklinicznychwarsztatachortopedycznych.Aparatwstaniepólsurowymbylnastpnieocenianyprzez lekarza,usuwanousterki,dokonywanoniezbdnych poprawekiwykoczenia.cislawspólpracaortopedy orazlekarzarehabilitacjiztechnikiemortopedycznym umoliwialawprowadzanieiprojektowanienietypowychaparatówwedlugwlasnychmodyfikacji.Pacjent bylnastpnieprzeszkolonywzakresieposlugiwania si aparatem oraz przygotowywany psychicznie do jegowyglduistosowania. Podczaswizytyogólnejprzeprowadzanejrazwtygodniuoddzialwizytowanybylprzezcalyteamrehabilitacyjnywrazzrehabilitantamiitechnikiemzaopatrzeniaortopedycznego.Wizytaogólnamialanacelu ocenefektówleczeniaorazmodyfikacjepostpowania.

1/

Wg Degi termin rehabilitacja w odniesieniu do dzieci jest niewlaciwy gdy nie zachodzi tu odzyskiwanie utraconej funkcji, lecz nabywanie jej de novo. (Rehabilitacja medyczna PZWL Warszawa 1983 s. 20). Wspólczenie wprowadzono pojecie rehabilitacji rozwojowej, które odnosi si do leczenia dzieci z wrodzonymi dysfunkcjami narzdu ruchu.

Lubecki M. Polski model rehabilitacji medycznej zaakceptowany i zalecany przez WHO

513

Mialaonarówniezadaniedydaktycznewodniesieniu douczestniczcychwtzw.,,obchodzie". Godnym podkrelenia byl fakt, e rehabilitacja bylawówczaspojciemniemalnieznanymlekarzom, dyrektoromszpitalianidecydentomMZiOS.Byltobowiemdzialmedycynytworzonydenovo.Podobnienie istnialyodpowiedniekadryzarównowodniesieniudo lekarzyrehabilitacjimedycznejjakifizjoterapeutów orazpsychologówklinicznychipracownikówsocjalnych.Istotnebyloto,enieprzewidywanoetatówna wspomnianenowopowstalestanowiska. W latach 1946-1973 tworzenie rehabilitacji medycznejmialocharakterwoluntarny,tzn.nieistnialustawowyobowizekprowadzeniarehabilitacji, organizowania orodków rehabilitacji i szkolenia odpowiednichkadr.Rehabilitacjawtychlatachrozwijalasiwylczniedzikidzialajcymbezinteresownie spolecznikom. Drugim orodkiem po poznaskim, w którym rozwijalasirehabilitacjamedycznastalsiKonstancinwoparciuoCentralnyInstytutTraumatologiczny (póniejszKlinikOrtopedyczn)wWarszawie.RozwójorodkawKonstanciniebylzaslugprof.Mariana Weissauwaanegozawspóltwórcsukcesówpolskiej rehabilitacji.Weisszostaloddelegowanywroku1949 przez znakomitego prof. Adama Gruc z Instytutu ChirurgiiUrazowejwWarszawiewceluutworzenia 100-lókowegoorodkarehabilitacjiwKonstancinie, którypocztkowofunkcjonowalwSzpitaluChirurgii Kostnej.Nastpniedzikidzialalnocidr.Weissapowstalowlatach1959-1963wKonstancinieStoleczne CentrumRehabilitacji­calkowicienowyobiektszpitalnyna450lóek. W roku 1950 w obliczu rozpoczynajcej si epidemii Polio mianowano pierwszego konsultanta krajowegowzakresierehabilitacji,którymzostalprof. W .Dega. Wkrótce po uruchomieniu kliniki rehabilitacji w Poznaniu rozpoczto organizowanie terenowych orodków rehabilitacyjnych. Pierwsze orodki ortopedyczno-rehabilitacyjne prof. Dega utworzyl wwiebodzinieorazwPowitnem(1949r.).Kolejne powolywal wraz z narastajc liczb ofiar epidemii choroby Heinego-Medina. Orodki zajmowaly si wówczasleczeniemporaewczeniezapocztkowan kinezyterapiwoparciuometodKenny.Degapostulowalpowolaniekonsultantówwojewódzkich,którzy pelniliby nadzór nad orodkami rehabilitacyjnymi, koordynowaliitworzylizrbyrehabilitacjileczniczej wterenienapoziomieszpitaliwojewódzkichipowiatowych(analogiczniejaktomialomiejsceznadzorem wojewódzkim w zakresie innych specjalizacji np. interny, chirurgii, itd.). Odmowna decyzja MZiOS ibrakzrozumieniadlapotrzebrozwojurehabilitacji spowodowaly,iDegapowierzylfunkcjespecjalistów

(konsultantów) wojewódzkich szeciu specjalistom rehabilitacji medycznej ze swojej Kliniki, którzy zgodziliwoluntarnierozwijarehabilitacjwterenie. Znakomite wyniki ich pracy zostaly przedstawione MZiOSizaowocowalywroku1962powolaniemprzez ministerstwo dwunastu specjalistów wojewódzkich zdziedzinyrehabilitacji. Wlatach50.i60.stworzonezostalyprzezDeg merytorycznepodstawynaukowepodrozwójnowoczesnej rehabilitacji, stworzony orodek wzorcowy iszkoleniowy w Klinice Poznaskiej, powolana Katedra Rehabilitacji w Poznaniu w roku 1960, oraz wWarszawie w roku 1961 (w oparciu o orodek wKonstancinie).Wyksztalconazostalakadraspecjalistów,którychwroku1968bylowPolsce90zIiIIstopniemwrehabilitacjioraz67osóbwtrakciespecjalizacji zrehabilitacji.Jednoczeniezostalawyksztalconana polskichAkademiachWychowaniaFizycznegokadra magistrówgimnastykileczniczejorazpopomaturalnych szkolach techników fizjoterapeutów. Naley jednak podkreli, e mimo solidnego fundamentu merytorycznegorehabilitacjapowszechna,dostpna dla wszystkich chorych i wczenie zapocztkowana ...wPolscenieistniala.Wistociebylaograniczona doKlinikiwPoznaniu,Warszawieikilkuorodków terenowych jak wiebodzin, Konstancin, Powitne ikilkusanatoriach.Natomiastwszpitalachpowiatowychiwikszociwojewódzkichrehabilitacjaniebyla znana.IdeDegibylorozpowszechnienierehabilitacji tak,bybyladostpnanapoziomiekadegoszpitala iprzychodni.WgDegizastosowanierehabilitacjimialosistaodruchemkadegolekarzawyposaonego w,,minimumrehabilitacyjne",czylipodstawowwiedzztegozakresuprzekazannapoziomiestudiów medycznych. Wzwizkuzdotychczasowymbrakiempodstaw prawnych w kierunku stworzenia rehabilitacji powszechnejiogólnodostpnejzostalaprzeprowadzona w dniu 3 maja 1968 r. w orodku rehabilitacyjnym wwiebodzinie konferencja ministerialna z uczestnictwemministrazdrowiadr.JerzegoSztachelskiego (1911-1975), prof. W Degi, prof. M. Weissa i dr. . LechaWierusza,specjalistówwojewódzkichds.rehabilitacji oraz przedstawicieli Polskiego Towarzystwa WalkizKalectwem.ArgumentamiWeissaiDegibyly udowodnionenapodstawieprecyzyjnychiobiektywnych wylicze, ogromnych oszczdnoci plyncych zzastosowaniarehabilitacjiwczeniezapocztkowanej junapoziomieleczeniapodstawowego.Degapostulowal, by w kadym szpitalu wlczano rehabilitacj równoleglezleczeniempodstawowym.Przeciwdzialal stereotypowiistniejcemuwródlekarzypolegajcemu naoddzielaniuleczeniaodrehabilitacji,prowadzeniu jejpozakoczeniuleczeniapodstawowegoiprzekazywaniu pacjentów do specjalistycznych orodków rehabilitacji wówczas, gdy w narzdzie ruchu i psy-

514

Hygeia Public Health 2011, 46(4): 506-515

chice chorego dokonaly si nieodwracalne zmiany. Postulowalkoniecznowprowadzeniadzialówrehabilitacji,gabinetówfizykoterapiiwkadymszpitalu lub tam gdzie nie ma odpowiedniej bazy lokalowej rehabilitacjiprzylókowej[11].Podczaskonferencji ministerialnejwwiebodzinie,olbrzymimsukcesem polskichpionierównowoczesnejrehabilitacjileczniczej bylo uznanie jej jako obowizujcej integralnej cz leczenia wspolecznej slubie zdrowia PRL. Wkrótcerehabilitacjazostalaustawowowlczonaw procesleczeniazarównonarzduruchujakichorób ukladu krenia, ukladu oddechowego oraz chorób psychicznych.RokpóniejMZiOSwprowadzilorozporzdzenie o tworzeniu wkadym województwie przychodni rehabilitacyjnych oraz sieci poradni rehabilitacyjnychwmniejszychmiastach.Profilaktyka kalectw i zastosowanie rehabilitacji w przypadku zaistnienia zagroenia kalectwem staly si nowymi obowizkamideontologicznymilekarza. Wroku1969powstaloPolskieTowarzystwoWalki zKalectwemwspierajcerozwójrehabilitacji. W latach 1973-1975 MZiOS ustalilo struktur organizacyjnrehabilitacjimedycznejwkraju. W ramach wprowadzonej Ustawy o zespolonej opiece zdrowotnej kady zespól opieki zdrowotnej otrzymal ustawowy obowizek zapewnienia pacjentomrehabilitacjipoprzezzorganizowaniewszpitalu pionurehabilitacjilubrehabilitacjiprzylókowej,oraz poradnirehabilitacyjnej­podkierownictwemlekarza specjalistyrehabilitacjimedycznej.Szpitalwojewódzkimialzorganizowaoddzialrehabilitacjibddzial rehabilitacjiiwraziepotrzebyzapewnipacjentowi rehabilitacjfunkcjonalnlubkompleksow. W miastach lub orodkach wikszych powstaly wojewódzkiespecjalistycznezespolyrehabilitacyjne jako polczenie wojewódzkiej przychodni rehabilitacyjnej ze specjalistycznym zamknitym zakladem rehabilitacyjnym.Cobylobardzowane­zespóltaki bylodrbnjednostkbudetow,którejdyrektorem musialbylekarzspecjalistarehabilitacji. Wraz z nowym podzialem administracyjnym liczbaspecjalistówwojewódzkichzostalazwikszona do46. Instytucjnadrzdnwstosunkudokonsultanta wojewódzkiegobylRegionalnyNadzórSpecjalistyczny prowadzony przez Akademi Medyczn, która koordynowala prac kilku podlegajcych jej województw. Odjednoosobowejinstytucjispecjalistykrajowego nadzór krajowy przejl tzw. Krajowy Zespól Specjalistyczny ds. Rehabilitacji (o 4-letniej kadencji), wktórego sklad wchodzili specjalici rehabilitacji wposzczególnych dziedzinach: kardiologicznej, neurologicznej, pulmonologicznej, przemyslowej, rehabilitacji uzdrowiskowej, ekspert w dziedzinie

Ryc. 3. Prof. Wiktor Dega otrzymuje najwysz wiatow nagrod w dziedzinie rehabilitacji przyznan przez fundacj Laskera Fig. 3. Prof. Wiktor Dega receiving the highest world award for achievements in rehabilitation, granted by the Lasker Foundation

Ryc. 4. Dyplom nadania prof. Wiktorowi Dedze nagrody fundacji Alberta Laskera Fig. 4. The Lasker Foundation diploma for prof. Dega

Ryc. 5. Zbiór biogramów laureatów nagrody fundacji Alberta Laskera (na s. 87 pod dat 1966 notka o W. Dedze) Fig. 5. Collection of CVs of the Lasker Foundation laureates (with the note on W. Dega.on page 87, under the date of 1966)

Lubecki M. Polski model rehabilitacji medycznej zaakceptowany i zalecany przez WHO

515

zaopatrzenia ortopedycznego oraz przedstawiciel TowarzystwaWalkizKalectwem. DzikidzialalnociWiktoraDegiwlatachdo1973 rokupowstalwPolsceogólnokrajowyzorganizowany programwalkizdysfunkcjaminarzduruchuiszeroko pojt niepelnosprawnoci. Program ten stal si przedmiotem zainteresowania anastpnie wzorcem dlainnychpastw.Krajnaszstalsimiejscemlicznych wizyt lekarzy zagranicznych chccych pozna organizacjisposóbfunkcjonowaniarehabilitacji.UkoronowaniemdzialalnociDegibyloutworzeniewroku 1960pierwszejnawiecieKatedryMedycynyRehabilitacyjnejwramachAkademiiMedycznejwPoznaniu, podkierownictwemdoc.JaninyTomaszewskiej. ZwieczeniempracyDegibylouznaniepolskiego modelu rehabilitacji medycznej przez wiatow OrganizacjZdrowiazamodelgodnynaladowania. Oficjalniepolskimodelrehabilitacjimedycznejzostal zaakceptowanynaposiedzeniuBiuraEuropejskiego WHOwroku1970. Warte jest podkrelenia, e ramy organizacyjne systemuokrelanegojakopolskimodelrehabilitacjimedycznejstworzoneprzezDegiwspólpracownikówstanowilyspójnkonstrukcjwzajemniewspólpracujcych ihierarchiczniepowizanychkomórekzichokrelonymi dzialaniami i kompetencjami. Jedyna niedoskonalo systemuwpraktycespowodowanabylaniedostatkiem fachowychkadriwyposaeniaplacówekrehabilitacyjnych zwlaszcza w pewnych czciach kraju2/. Miar

2/

dysproporcjiilustrujeprzykladowatabelazwybranymi danymi dotyczcymi zatrudnienia specjalistycznych kadrrehabilitacyjnychwgstanunarok1984.

Województwo Zielona Góra Pozna Wroclaw Katowice Lublin Gorzów Wlkp Siedlce Legnica Pila Lekarze z I st. specjalizacji w rehabilitacji 2 8 15 45 7 ­ ­ 1 ­ Lekarze z II st. specjalizacji w rehabilitacji 3 27 13 33 7 1 ­ 1 3 Magistrowie rehabilitacji 9 147 79 181 53 52 4 26 29 Technicy fizjoterapii 42 162 193 279 144 92 30 41 35

Informator o Placówkach Rehabilitacyjnych w Polsce, Krajowy Zespól Specjalistyczny d/s. Rehabilitacji, pod redakcj prof. dr hab. med. Kazimierza Szawlowskiego, Pozna 1986 s. 17.

Zpowyszejtabeliniezbiciewynikalo,iistniala wiksza liczba wykwalifikowanych kadr w województwach posiadajcych placówki akademickie. Wyjtkiembylotuwojewództwozielonogórskiegdzie specjalistycznekadryskupialWojewódzkiZespolów Rehabilitacyjnywwiebodzinie. Zwraca uwag, e najwiksze wysycenie specjalistami z zakresu rehabilitacji posiadaly kolejno województwakatowickie,poznaskieiwroclawskie. Ze wzgldów oczywistych wizalo si to z rónym rozwojem przemyslu na obszarach Polski. Naley zauway, e w dostpnych nam materialach nie znalelimydanychdotyczcychinnychwojewództw (np.stolecznego).

Pimiennictwo / References

1. Galkowski T, Kiwerski J (red.). Encyklopedyczny slownik rehabilitacji.PZWL,Warszawa1986:216-217. 2. Meissner R. The Known and the Unknown Wiktor Dega [w:]WiktorDegaznanyinieznany.Stasiewicz-JasiukowaI (red.).WydAkademiiMedycznej,Pozna2000:163. 3. Bogutyn H. Wiktor Marian Dega, ein grösser Orthopäde und Mittler zwischen deutscher und polnischer Orthopädie-VersucheinerBiographie.Dissertationausder Orthopädischen Klinik des St. Vincenz-Hospitals Brakel/ Westfalen1985:8,11-12. 4. Dega W O bezprzyrzdowem leczeniu wiotkich porae . koczyndolnych.PolskaGazetaLekarska1928,4:22. 5. Król J, Lempicki A, Czubak J. Leczenie wrodzonego zwichnicia stawu biodrowego w latach 1946-2002. [w:] 90 lat poznaskiej ortopedii. Lempicki A (red.). Oddzial PoznaskiPTOiT,Pozna2003:158-160. 6. KalinowskiS.IreneuszWierzejewski1881-1930.Rozprawa doktorskanapisanawKatedrzeNaukSpolecznychAkademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu; promotor:prof.dr.hab.MieczyslawStaski,Pozna1999: 196-238(maszynopiswposiadaniuautora). 7. ***Umowa zawarta midzy Gmin miasta Bydgoszczy aPanemDocentemDr.WiktoremDegwsprawiestosunku slubowego. Bydgoszcz, dnia 30 lipca 1937 r. Zarzd Miejski w Bydgoszczy, kserokopia dokumentu w zbiorach promotora. 8. MeissnerR,GadzinowskiJ.WiktorDega(1896-1995)[w:] Ksigapamitkowaw80-lecieUniwersyteckiegoWydzialu LekarskiegowPoznaniu.MeissnerRK(red.).Pozna2001: 113-126. 9. ***www.physiatry.org/about/history.html 10. RuskHA.MedicalMissiontoPoland.Aninformalreporton RehabilitationoftheDisabledNewYorkCity,March1950, wzbiorachpromotora. 11. Humanitaryzm na uslugach ekonomiki. Sluba Zdrowia, maj1968. 12. Szawlowski K (red.). Informator o placówkach rehabilitacyjnychwPolsce.KrajowyZespólSpecjalistyczny d/s.Rehabilitacji,Pozna1986:17.

Information

10 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

562638