Read SALIK YÜKSEKOKULU ÖRENCLERNN NTERNET KULLANIMINA YÖNELK GÖRÜLER text version

Menopoz ve Uyku*

Sermin TMUR**, Nevin HOTUN AHN***

ÖZET

Menopozal yakinmalar ve menopoza bali olarak ortaya çikan patolojiler kadinin yaam kalitesini olumsuz etkilemektedir. Menopozal dönemdeki yakinmalarin bainda sicak basmasi-gece terlemesi ve uykusuzluk-yorgunluk gelmektedir. Bu dönemdeki uyku güçlüünün nedeni, gece terlemesi-sicak basmasi, ruhsal sikintilar ve uyurken nefes almadaki güçlük olarak belirtilmektedir. Son gelimeler menopozal yakinmalar için sadece medikal tedavinin yeterli olmadiini, multidisipliner salik bakiminin gerekli olduunu göstermitir. Hemirelik uyku dâhil temel insan gereksinimlerinin karilanmasini salamaya yönelik bir meslektir. Menopozal dönemdeki hemirelik yaklaimi ise dikkatli tanilamayi, destekleyici tartimayi ve danimanlii içine almalidir. Anahtar Kelimeler: Menopoz, uyku, uyku güçlüü

ABSTRACT Menopause and Sleep

Menopausal complaints and menopause-related pathologies adversely affect the life quality of women. Among the leading complaints in this period are cause of increased body temperature, night sweating, and sleeplessness-fatigue. The reason for menopausal sleep disturbance is reported to be night sweating, shocks of increased body temperature, depression, and difficulty in breathing during sleep. Recent developments have suggested that medical treatment is not enough for menopausal complaints, but multidisciplinary health care is required. Nursing is profession aiming at meeting the basic human needs even including sleeping. Nursing approach in menopausal period should involve careful diagnosis, supportive discussion and consultation. Key Words: Menopause, sleep, sleep disturbance.

GR

Menopoz kadin hayatinda fiziksel deiimler kadar, psikolojik ve sosyal deiimlerin de yaandii ve bazi salik sorunlarinin ortaya çiktii yaam evrelerinden en uzun olanidir. Menopoz semptomlari overlerin giderek ilevini yitirmesi sonucunda ortaya çikan deiik derecelerde somatik ve psikolojik deiikliklere bali geliir. Menopoz semptomlari arasinda en sik rastlanan ve rahatsiz eden semptomlardan ikisi vazomotor deiiklikler ve uykusuzluk-yorgunluktur (Atasü ve Tekin 2001; Baer ve Takin 2002).

*Bu çalima 9. Uluda Jinekoloji ve Obstetri Ki Kongresi 15-18 Ocak 2009, Jinekoloji oturumunda sözlü olarak sunulmutur. ** Yard.Doç.Dr., nönü Üniversitesi Malatya Salik Yüksekokulu. *** Doç.Dr. stanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemirelik Fakültesi. stanbul.

62 Maltepe Üniversitesi Hemirelik Bilim ve Sanati Dergisi, Cilt:3,Sayi:3. 2010

Uyku, salikli yaamin en önemli fizyolojik gereksinimlerinden biridir. Bu nedenle uyku bireyin yaam kalitesini ve iyilik durumunu etkileyen, saliin önemli bir deikeni olarak görülmektedir (Ertekin ve Doan 1999; Karada 2007). Menopozal dönemde görülen uyku güçlüü, gece terlemesi ve sicak basmasindan sonra gelen en önemli yakinmalardan biridir. Sicak basmalari menopozal dönemdeki kadinlarin %75'inde görülmektedir. Menopozal dönemdeki kadinlarda uyku güçlüü prevalansi ise %14 ile %53 arasinda deimektedir (Cheng et al. 2008; Chung ve Tang 2006; Kravitz et al. 2003; Lai et al. 2006; Shin et al. 2005). Timur ve ahin'in 2009 yilinda Malatya'da menopozal dönemdeki 887 kadin üzerinde yaptii çalimada uyku güçlüü prevalansi % 54 bulunmutur (Timur ve ahin 2009). Menopoz süresince yaanan uyku problemleri siklikla hormonal deiikliklerle ilikili olarak geceye özgü sicak basmasi ve gece terlemesinden kaynaklanmaktadir. Gece oluan bu yakinmalar kadinda uykusuzlua neden olabilmektedir. Nitekim düzenli ve youn ekilde sicak basmasi olan kadinlarin % 81'inden daha fazlasinda kronik uyku güçlüü semptomunun olduu saptanmitir (Hot Flashes 2006). Amerika Birleik Devletleri Ulusal Kadin Salii Çalimasinda (The Study of Women's Health Across the Nation -SWAN), 40­55 yalarinda multi etnik 12.603 kadinda sicak basmasi ve uyku deerlendirilmitir. Bu çalimada uyku güçlüü ve sicak basmasi arasinda 1.99 oraninda güçlü bir iliki bulunmutur (1.81-2.19 ile %95 güven aralii). Hollanda'da 10,598 kadin üzerinde yapilan dier büyük bir çalimada, uyku güçlüü ile sicak basmasi arasinda, ya etkeninin kontrolünden sonra güçlü bir iliki bulmutur (Moe 2004; Regestein 2006). Ayrica östrojen ve progesteronun serumda düük olmasinin, üst hava yollarindaki dilatatör kas motor aktivitesini azaltarak uyku apnesinde rolü olduu düünülmektedir. Uyku apnesinin en belirgin özelliklerinden biri horlamadir. Bu nedenle postmenopozal kadinlarda horlama daha fazla görülmektedir (Popovic ve White 1998). Malatya'da yapilan çalimada kadinlarin % 40'inin horlama yakinmasinin olduu saptanmitir (Timur ve ahin 2009). Kripke ve ark. (2001) 98 705 postmenopozal kadin üzerinde yaptii çalimada da kadinlarin % 57'sinin horlama yakinmasi olduunu saptamitir. Östrojen, uykuya geçii kolaylatiran ve uykunun hizli göz hareketleri anlamina gelen Rapid Eye Moment (REM) fazini hem sayi hem de süre olarak arttiran bir hormondur. Dolayisiyla postmenopozal kadinlarda uykuya geçi süresi uzadii gibi, uyku esnasinda alinmasi gereken REM fazi süresi kisalir ve kadin kendini yorgun hissederek uyanir (Paul, Turek ve Kryger 2008). Ayrica menopozdaki östrojen çekilmesi, düzenli uykuda önemli rolü olan serotonin metabolizmasini azaltarak, uyku bozukluklarina neden olabilmektedir (ahin 1998). Menopoz yillarinda yaam kalitesinde arti beklentisi kadinlarda östrojen eksikliinin negatif etkilerinin giderilmesi isteini öne çikarmitir. Hormon Tedavisi (HT) menopoz dönemindeki kadinlarda östrojen eksikliine bali semptomlari gidermek ve yaam kalitesinde arti salamak amaciyla kullanilmaktadir. Östrojen eksiklii nedeniyle kadinlarin %20'si HT kullanmaktadir (Selam ve Topçuolu 2004). Literatüre göre hormon tedavisi vazomotor yakinmalari azaltarak kadinlarda uyku kalitesini artirmaktadir (Baer ve Takin 2002; Kantolo et al. 1998; Kantolo et al. 1999; Levine et al. 2005; Menopoz. http://tip.marmara.edu.tr 2007; Sarti et al. 2005). Uyku güçlüü menopozal dönemdeki kadinlarda sicak basmasi ve gece terlemesiyle ilikili olduu için sicak basmasini etkileyen faktörler ayni zamanda uykusuzluu da etkileyen faktörler arasindadir. Bu risk faktörleri; perimenopozal ve postmenopozal dönemde olmak, cerrahi menopoz, sigara içmek, alkol kullanmak, beden kitle indeksinin (BK) yüksek olmasi, daha az fiziksel aktivite yapmak, depresyon, stres, alinan kafein miktari ve zamani, kronik hastaliin varlii, kullanilan ilaçlar, yaam biçimi, sevdii kiilerin kaybi gibi faktörlerdir (Ay ve ark. 2007; Çiftçi ve Köktürk 2004; Moe 2004; Regestein 2006).

Menopoz ve Uyku 63

UYKUNUN ÖLÇÜM VE DEERLENDRLMES

Uykusuzluun ölçülmesinde çeitli yöntemler kullanilmaktadir. Bunlardan bazilari: Polisomnografi, Görsel Analog Ölçei, Temel Nordik Uyku Anketi, Pittsburg Uyku Kalitesi Ölçei, Epworth Uykululuk Ölçei, Kadin Salii Inisiyatifi Uykusuzluk Ölçei'dir. Kadin Salii nisiyatifi Uykusuzluk Ölçei (KSUÖ): Kadin Salii nisiyatifi Grubu 50-79 ya gruplari arasindaki 66269 postmenopozal kadin üzerinde yapilan aratirmada uykusuzluu deerlendirmek için 10 sorulu ölçek kullanmidir. Levine ve ark. bu 10 madde üzerinden 5 sorudan oluan Kadin Salii nisiyatifi Uykusuzluk Ölçei'ni (Women's Health Initiative Insomnia Rating Scale) gelitirmilerdir (Levine et al. 2003a; Levine et al. 2003b; Levine et al. 2005). Ülkemizde geçerlilik ve güvenilirlik çalimasi Timur ve ahin tarafindan 2009 yilinda yapilmitir. Özellikle menopozal dönemdeki uykusuzluk yakinmasini deerlendirmek için kullanilabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçektir (Timur ve ahin 2009). Ölçek 5 sorudan oluan likert tipte bir ölçektir. Ölçekteki ilk 4 soru uykusuzluun balayii, uykuyu sürdürememe ve sabahlari erken uyanma durumunu belirlemektedir. Son soru ise uyku kalitesiyle ilikilidir. Her bir soruya verilen yanit son 4 haftada ve her haftadaki siklik düünülerek bireyin deneyimlerine göre cevaplanmaktadir. KSUÖ'de her bir madde 0'dan 4'e kadar puanlanmi olup verilen yanita göre deerlendirme yapilmaktadir. KSUÖ'de ilk 4 soruda 0 puan uykusuzlukla ilikili hiç sorun yaanmadiini göstermektedir 4 puan ise uykusuzlukla ilikili haftada 5 kez ya da daha fazla sorun yaadiini göstermektedir. Ölçekten alinan en yüksek puan uykusuzluk belirtilerinin en büyük derecesini göstermektedir. Ölçekten alinabilecek en düük puan 0, en yüksek puan 20'dir (Levine et al. 2003a; Levine et al. 2003b; Levine et al. 2005; Timur ve ahin 2009). Kadin Salii nisiyatifi Uykusuzluk Ölçei aaida gösterilmektedir. Hayir Son 4 hafta için deil Evet En az bir iki haftada 1 kez Evet Haftada 1 ya da 2 kez Evet Haftada 3 ya da 4 kez Evet Haftada 5 ya da daha fazla

1- Uykuya dalmada güçlük yaadiniz mi? 2. Geceleri birkaç kez uykudan uyandiniz mi? 3. Planladiinizdan daha erken uyandiniz mi? 4. Erken uyandiinizda tekrar uykuya dalmada güçlük yaadiniz mi?

5. Genel olarak son 4 hafta içinde tipik gece uykunuz; Çok deliksiz ya da dinlendirici Deliksiz ya da dinlendirici Orta kalitede Rahatsiz Çok Rahatsiz

64 Maltepe Üniversitesi Hemirelik Bilim ve Sanati Dergisi, Cilt:3,Sayi:3. 2010

Polisomnografi (PSG): Polisomnografi tanimi ilk kez 1974 yilinda Jerome Holland tarafindan kullanilmitir. PSG, horlama, uyku apne, uykuda periyodik bacak hareketleri gibi uyku bozuklularinin tanisinda kullanilan ve gece uykusu boyunca hastanin beyin dalgalarinin, göz hareketlerinin, solunum faaliyetlerinin, kandaki oksijen oraninin ve kas aktivitesinin ölçülmesi ile yapilan incelemenin genel ismidir. Uykuda yaanan olaylari deerlendirmek için ideal, objektif bir yöntemdir (Karada 2007). PSG yapilacak hasta uyku merkezine banyo yaparak gelmesi istenir. Hasta PSG'nin yapilacai gün gündüz uyumamali, alkol almamali ve çay kahve gibi uyku düzenini bozan içecekleri airi miktarda tüketmemelidir. Ayrica yine uykunun doal seyrini bozacak uyku verici ya da sinir yatitirici ilaçlar test günü kullanilmamalidir (Çiftçi ve Köktürk 2004; Karada ve Ursava 2007). Yatak odasina alinan hasta evinden getirdii kendi pijama ya da uyku kiyafetlerini giymelidir. Hastaya yapilacak ilemler anlatildiktan sonra kayit için gerekli elektrotlar balanir. Bilgisayar üzerinden hastanin elektrotlar aracilii ile elde edilen tüm sinyalleri izlenmeye ve kayit edilmeye balanir. Ayrica yatak odasinda bulunan bir kamera ile hastadan tüm gece boyunca görüntü kaydi alinir. Hastaya uyumasi için herhangi bir ilaç verilmez, ve kayit hastanin kendi doal uykusu sirasinda yapilir. Tüm gece boyunca alinan kayitlar ertesi gün deerlendirmeye alinir (Çiftçi ve Köktürk 2004; Karada ve Ursava 2007). Temel Nordik Uyku Anketi: Temel Nordik Uyku Anketi (Basic Nordic Sleep Questionnaire) 1988 yilinda skandinav Uyku Aratirma Topluluu tarafindan gelitirilmitir. Son 3 ay süresince uyku kalitesini deerlendirmek için kullanilan 21 sorudan oluan 5'li likert tipte bir ölçektir. Her bileen 0-5 arasinda puanla deerlendirilir. 3 soru bireyin çevresindeki kiiler tarafindan yanitlanir (Partinen ve Gislason 1995; Breus 2003). Pittsburg Uyku Kalitesi Ölçei (PUKÖ): PUKÖ 1989 yilinda Buysse ve arkadalari tarafindan gelitirilmi, ülkemizde geçerlilik ve güvenilirlik çalimasi Aargün ve arkadalari tarafindan 1996 yilinda yapilmitir. PUKÖ toplam 24 soru içerir. Bunlarin 19'u kendini deerlendirme sorusudur, 5'i e ya da oda arkadai tarafindan yanitlanir. 19. soru puanlamada dikkate alinmaz. PUKÖ; subjektif uyku kalitesi, uyku gecikmesi, uyku süresi, uyku verimlilii, uyku bozukluu, uyku ilaci kullanimi ve gündüz ilerinde bozulmanin deerlendirildii yedi öeden olumaktadir. Her bileen 0-3 arasinda puanla deerlendirilir. Ölçek toplam puani 0-21 arasindadir. PUKÖ toplam puaninin 5 ve üzerinde olmasi kötü uyku kalitesini gösterir. Tanisal duyarlilii %89.6, özgüllüü %86.5'tir. Ölçein doldurulmasi 5-10 dakika, puanlamasi 5 dakika kadar sürer (Aargün, Kara ve Anlar 1996; Roth ve Drake 2004). Epworth Uykululuk Ölçei (EUÖ): Johns tarafindan 1991 yilinda gelitirilen EUÖ gündüz airi uyku eilimini saptamak için uykunun niteliksel ve niceliksel olarak ölçülmesine yönelik öz-bildirim ölçeklerindendir. Dier öz-bildirim ölçeklerinden farkli olarak uykululuun günlük özel durumlar (8 fakli durum) ve özel zaman dilimleri içerisinde deerlendirilmesinden öte, gündüz uykululuun genel düzeyinin ölçülmesini hedef alir. Uygulama ve deerlendirmesi çok kolay ve tüm gün boyunca uykunun deerlendirilmesinde önemli bir yere sahip bir öz-bildirim aracidir. EUÖ dörtlü likert tip de bir ölçektir. 0, 1, 2, 3 eklinde puanlanmakta ve yüksek puan uykululuu göstermektedir. Toplam puan 10'dan büyükse airi gündüz uykululuunun varliindan söz edilebilir (Aargün ve ark. 1999; Roth ve Drake 2004). Ülkemizde geçerlilik ve güvenilirlik çalimasi Aargün ve arkadalari tarafindan 1999 yilinda yapilmitir. Ülkemizde uyku ve uyku bozukluklari ile ilgili yapilacak çalimalarda genel uykululuk düzeyini ve farkli durumlardaki uykululuk düzeyini ölçmek amaciyla kullanilabilir (Aargün ve ark. 1999; Roth ve Drake 2004).

HEMRELK GRMLER

Menopozal dönem fizyolojik olmasina ramen, yaami tehdit edici ve yaam kalitesini bozucu patolojik olaylarla birlikte seyrettii için salik çalianlari tarafindan özel olarak ele alinmasi gereken bir dönemdir. Hemireler menopozal dönemlerdeki kadinlara yardim edebilmeleri için, dönemin özelliklerini, oluabilecek deiiklikleri ve bu deiiklikler karisinda yapilmasi gereken salik hizmetlerini çok iyi bilmelidirler (Baer ve Takin 2002; ahin 1998; Tortumluolu 2004).

Menopoz ve Uyku 65

Menopozal dönemde görülen en önemli yakinmalardan biri uykusuzluktur (ahin 1998). Bu nedenle hemire uykusuzlua neden olan risk faktörlerini gözden geçirerek gerekli danimanlik ve bakim önlemlerini belirlemelidir. Uykuyu kaçiran ve uykuyu getiren faktörleri dikkate alarak basit önlemlerle uyku sorununu çözümlenebilir. Uykusuzluun tedavisinde ilaç uygulamasindan önce geveme teknikleri, ilik banyo, davrani tedavisi yöntemleri denenmelidir. Bu süreçte hemireye büyük sorumluluklar dümektedir (Akdemir ve Birol 2003; Öztürk 2004). Öncelikle menopozal dönemde uyku güçlüü yakinmalari tespit edilerek, uykusuzlua neden olan belirgin bir ruhsal ya da organik neden varliinda uygun tibbi tedavinin alinmasinda yol gösterici olmalidir. Daha sonra uykusuzlua neden olabilecek risk faktörleri belirlenerek, bu faktörlerin (stres, ate basmasi ve gece terlemesi) ortadan kaldirilmasina yönelik hemirelik giriimleri planlanmali ve uygulanmalidir. Hemirelerin dier önemli bir görevi ise menopozal dönemdeki kadinlarda uyku hijyenine yönelik eksik ya da yanli uygulamalarin düzeltilmesini salamaktir. Uyku hijyeni ile ilgili genel ilkeler ise öyledir; Uyuyabilmek için hemen ilaca sarilmamak, Geceleri herhangi bir nedenle geç yatilsa bile sabahlari vaktinde kalkarak günlük yaama geçmek, gündüz uyumamak, Akam yemekten sonra alkol, kolali içecekler, kahve, çay ve sigaradan kaçinmak, Uyku vaktinden birkaç saat önce bedensel egzersizler yapmak, fakat uyku vaktinden önce 1-2 saat yorucu hareketlerden kaçinmak, Yatak odasini; uyku diinda çalimak, TV seyretmek gibi eylemler için kullanmamak, Akam air yemekler yememek, Uyumak için yatinca ve uyku tutmayinca, uykuya geçmek için kendini zorlamamak, kalkarak rahatlatici, fazla hareket gerektirmeyen, az çok tek düzelii olan bir uraida bulunmak, heyecan verici TV programlarindan ya da kitaplardan kaçinmaktir (American Medical Association 2007; Ay ve ark. 2007; Menopoz http://tip.marmara.edu.tr 2007; Özgen 2001; Öztürk 2004). Hemireler bu önerileri de dikkate alarak uyku güçlüüne ilikin bakim planlamalidir.

SONUÇ

Uyku bozukluklari, bireyin yaam kalitesini ve saliini ciddi olarak etkileyebilmektedir. Temel salik hizmetleri felsefesine göre hemireler, bireylerin yaam kalitelerini yükseltmede bütüncü (holistik) bir yaklaim içinde olmalidir. Menopozal döneme geçite kadinlar yüksek oranda uyku güçlüü yaamaktadir. Bu nedenle menopozal dönemdeki bir kadinin bakimi için yapilacaklar; bu dönemdeki kadinlarin uyku güçlüü varliini ve etkileme durumunu belirlemek, uyku güçlüüne ilikin hemirelik giriimlerini planlamak ve uygulamaktir. Son olarak; Menopozal dönemdeki kadinlarin uyku güçlüü yakinmalarinin giderilmesinde, bu soruna yönelik çalimalarin yapilmasinin hemirelik bakimina katki salayacaini düünmekteyiz.

KAYNAKLAR

Aargün MY, Çilli AS, Kara H, Bilici M, Telciolu M, Semiz ÜB ve Baolu C (1999). Epworth uykululuk ölçei'nin geçerlii ve güvenirlii. Türk Psikiyatri Dergisi, 10: 261-278. Aargün MY, Kara H ve Anlar O (1996). Pittsburgh uyku kalitesi indeksinin geçerlii ve güvenirlii. Türk Psikiyatri Dergisi, 7: 107-115. Akdemir N, Birol L (2003). ç Hastaliklari ve Hemirelik Bakimi. Vehbi Koç Vakfi, (1. Baski). stanbul.

66 Maltepe Üniversitesi Hemirelik Bilim ve Sanati Dergisi, Cilt:3,Sayi:3. 2010

American Medical Association (2007). American medical association officials describe recent developments. Nursing Home & Elder Business Week. Atlanta, 313. Atasü T ve Tekin H (2001). Menopozun semptomlari. Atasü T.Eds. Menopoz-Tedavisi ve Kanser. stanbul: Nobel Tip Kitapevleri, 95-108. Baer M ve Takin L (2002). Hormon replasman tedavisinin yaam kalitesine etkisi. Kadin Salii ve Hastaliklari Hemirelii AD Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Salik Bilimleri Enstitüsü. Ankara. Breus M (2003). Menopause and sleep. Eriim: 06.06.2007 http://www.webmd.com/content/ Article/64/72427.htm. Cheng MH, Hsu CY, Wang SJW, Lee SJ, Wang PH and Fuh JL (2008). The relationship of selfreported sleep disturbance, mood, and menopause in a community study. Menopause, 15(5). Chung KF, Tang MI (2006). Subjective sleep disturbance and its correlates in middle-aged Hong Kong Chinese women. Maturitas, 53: 396-404. Çiftçi TU, Köktürk O (2004). Uyku laboratuvarinda uyku yeterliliini etkileyen faktörler. Akcier Arivi, 5:135-138. Ertekin , Doan D (1999). Hastanede yatan hastalarda uyku kalitesinin deerlendirilmesi. VII. Ulusal Hemirelik Kongresi (Kongre Kitabi). Erzurum, 222-227. Hot Flashes; Severe hot flashes may be linked to chronic sleep problems (2006). Fitness&Wellness Week, 22:1386. Karada M (2007). Uyku bozukluklari siniflamasi. Akcier Arivi, 8: 88-91. Karada M, Ursava A (2007). Dünyada ve Türkiye'de uyku çalimalari. Akcier Arivi, 8: 62-66. Kravitz HM, Ganz PA, Bromberger J, Powel LH, Tyrreell KS and Meyer MM (2003). Sleep difficulty in women at midlife: A community survey of sleep and the menopausal transition. Menopause, 10(1): 19-28. Kripke DF, Brunner R, Freeman R, Hendrix SL, Jackson RD, Masaki K and Carter RA (2001). Sleep complaints of postmenopausal women. Clinical Journal Of Women's Health, 1(5): 244-252. Lai JN, Chen CM, Chen PC, Wang JD (2006). Quality of life and climacteric complaints amongst women seeking medical advice in Taiwan: Assessment using the WHOQOL-BREF questionnaire. Climacteric, 9: 119-128. Levine DW, Kaplan RM, Kripke DF, Bowen DJ, Naughton MJ, Shumaker SA (2003a). Factor structure and measurement invariance of the women's health initiatives insomnia rating scale. Psychological Assessment, 15 (2): 123-136. Levine DW, Kripke DF, Kaplan RM, Lewis MA, Naughton MJ, Bowen DJ, Shumaker, SA (2003b). Reliability and validity of the Women's Health Initiatives Insomnia Rating Scale. Psychological Assessment, 15 (2): 137-148. Levine DW, Dailey ME, Rockhill B, Tipping D, Naughton MJ, Shumaker SA (2005). Validity of the Women's Health Initiatives Insomnia Rating Scale in a multicenter controlled clinical trial. Psychosomatic Medicine, 67(1): 98-104. Menopoz. Marmara Üniversitesi Tip Fakültesi Salik Okulu Yayinlari 5. Eriim: 06.06.2007. http://tip.marmara.edu.tr Moe KE (2004). Hot flashes and sleep in women. Sleep Medicine, 8: 487-497. Özgen F (2001). Uyku ve uyku bozukluklari. Psikiyatri Dünyasi, 5: 41-48. Öztürk MO (2004). Uyku Bozukluklari. Ruh Salii ve Bozukluklari. stanbul: Nobel Tip Kitabevleri, 64-65. Obesity,

Menopoz ve Uyku 67

Partinen M, Gislason T (1995). Basic Nordic Ouestionnaire (BNSQ): a puantitated measure of subjective sleep complaints. J Sleep Res. 4(1): 150-155. Paul KN, Turek FW, Kryger MH (2008). Influence of sex on sleep regulatory mechanisms. J Womens Health, 17(7): 1201-1208. Popovic RM, White DP (1998). Upper airway muscle activity in normal women: influence of hormonal status. J Appl Physiol, 84 (3): 1055-62. Regestein QR (2006). Hot flashes and sleep. Menopause, 13 (4): 549-552. Roth R, Drake C (2004). Evolution of insomnia: Current status and future direction. Sleep Medicine Suppl, 1: 23­30. Sarti CD, Chiantera A, Graziottin A, Ognisanti F, Sidoli C, Mincigrucci M et al. (2005). Hormone therapy and sleep quality in women around menopause. Menopause,12(5): 545-551. Selam B ve Topçuolu A (2004). Menopozda hormon replasman tedavisi kullanimi ile ilgili tartimalar ve güncel yaklaim. Düzce Tip Fakültesi Dergisi, 3: 38-43. Shin C, Lee S, Lee T, Shin K, Yi H, Kimm K et al. (2005). Prevalence of insomnia and its relationship to menopausal status in middle-aged Korean women. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 59: 395402. ahin NH. (1998). Bir Kilometre Tai: Menopoz. stanbul: Çevik Matbaacilik. Timur S ve ahin NH (2009). Effects of sleep disturbance on the quality of life of Turkish menopausal women: A population-based study. Maturitas, 64: 177-181. Tortumluolu G. (2004). Asyali ve Türk kadinlarinda menopoz. Uluslararasi nsan Bilimleri Dergisi, ISSN:1303-5134. http://www.insanbilimleri.com

letiim adresi:

Yard.Doç.Dr. Sermin TMUR nönü Üniversitesi Malatya Salik Yüksekokulu, Malatya Tel: 04223410010 Cep Tel: 05369676634 - 05066047909 Fax: 04223410220 E-mail:[email protected] ,[email protected]

Information

SALIK YÜKSEKOKULU ÖRENCLERNN NTERNET KULLANIMINA YÖNELK GÖRÜLER

7 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

419796


You might also be interested in

BETA
Microsoft Word - SIRALAMA.doc
SALIK YÜKSEKOKULU ÖRENCLERNN NTERNET KULLANIMINA YÖNELK GÖRÜLER