Read Microsoft Word - Kanola kapak.DOC text version

KANOLA SEKTÖR ARATIRMASI

HAZIRLAYAN

Tülay SOBUTAY UZMAN

STANBUL TCARET ODASI DI TCARET UBES ARATIRMA SERVS 24 UBAT 2004

ÇNDEKLER

Sayfa No.

1ÜRÜN TANIMI VE KAPSAMI .................................. 1.1. Tanim ....................................................... 1.2. Gümrük Tarife statistik Pozisyon (GTP) Numaralari................................................ 1.3. Bileim .............................................................. 1.4. nsan Salii Bakimindan Önemi.................. 1.5. Kanolanin Kullanildii Alanlar..................... 2ÜRÜN GELM VE POTANSYEL .......................... 2.1. Tarihçe...................................................... 2.2. Kanola Yetitiricilii.................................... 2.2.1. Kanola'nin Tarimi.............................. 2.2.2. klim ve Toprak stekleri..................... 2.2.3. Toprak Hazirlii ............................... 2.2.4. Ekim Zamani .................................... 2.2.5. Tohumluk ........................................ 2.2.6. Ekim ekli....................................... 2.2.7. Bakim..................................................... 2.2.8. Gübreleme........................................ 2.2.9. Ekim Nöbeti (Münavebe).................. 2.2.10. Yabanci Ot Mücadelesi..................... 2.2.11. Kanola Hastalik ve Zararlilari............ 2.2.12.Tohum Balama............................... 2.2.13. Hasat ve Depolama........................... 4 4 5 5 6 6 6 7 8 8 8 8 1 2 2 3 3 3 4 1 1

1

3-

SEKTÖRÜN

GÜNCEL

DURUMU

VE 9 9 9 10 10 11 12 12 12

PERFORMANSI................................................ 3.1. Üretim ..................................................... 3.1.1.Türkiye'de Üretim.................................... 3.1.2. Dünyada Üretim............................... 3.2. Türkiye'nin Di Ticareti.............................. 45SEKTÖRÜN PERFORMANSI.............................. MEVZUAT......................................................... 5.1. Ürün Standartlari........................................ 5.2. Kontrol Belgesi ....................................... 5.3. Tüketici Salii Açisindan Yerine Getirilmesi Zorunlu artlar................................................. 5.3.1. Ürün Özellikleri ................................. 5.3.2. Katki maddeleri.................................. 5.3.3.Bulaanlar.......................................... 5.3.4. Pestisit Kalintilari............................... 5.3.5. Hijyen............................................... 5.4. Ambalajlama ............................................ 5.5.Etiketleme.................................................. 5.5.1.Etiket Bilgileri.................................... 5.6.Taima ve Depolama.................................. 5.7.Numune Alma ve Analiz Metotlari.................. 5.8.Tescil ve Denetim........................................ 6SONUÇ VE DEERLENDRME...........................

12 12 13 13 13 13 14 15 15 16 17 17 17 19

EK : 1 TARIMSAL VER KAYNAKLARI......................

2

1-ÜRÜN TANIMI VE KAPSAMI

1.1. Tanim Takim Familya Cins Tür :Rhoedales :Cruciferae :Brassica (Lahana cinsi) :Brassica napus oeifera veya Brassica napus L.ssp. oeifera

Kanola; kuvvetli, çok dallanmi kazik kök sistemine sahip bir bitkidir.Toprakta 100-120 cm derine iner.Sapi sert, dayanikli, dik ve dallidir.Çiçek rengi birçok çeitte açik saridir.Kanola meyveleri iki boumdan oluan baklaya benzer.Tohumlari 2-3 mm çapinda yuvarlaktir. Ülkemizde rapiska, rapitsa, kolza isimleriyle de bilinen kanola, kilik ve yazlik olmak üzere iki fizyolojik döneme sahip bir ya bitkisidir. Kanola tanesinde bulunan % 38-50 ya ve % 16-24 protein ile önemli bir bitkidir. Eskiden kolza olarak isimlendirilen bitkinin, % 45-50 oranindaki erüsik asit içeriinin, islah çalimalari ile % 0 düzeyine düürülmesi sonucu , bitkisel ya ihtiyaci için yeniden üretime alinmasini salamitir Kanolanin kilik ve yazlik çeitlerinin bulunmasi, yetime devresinin çok kisa olmasi, birim alandan dier ya bitkilerine oranla daha yüksek ürün ve ya salamasi, üstün özelliklere sahip bir ya bitkisi olduunu göstermektedir. 1.2. Gümrük Tarife statistik Pozisyon (GTP) Numaralari Armonize Sistem Nomenklatürü `ne göre kanola (kolza)'nin siniflandirilmasi aaida verilmektedir.

Tarife ve alt açilim poz 12.05 1205.10.90.00.00 1205.90.00.00.00 15.14 statistik pozisyonlari Malin tanimi Kolza tohumlari, Düük erusik asitli tohumlar (kirilmi olsun olmasin) Dierleri Kolza yai ve fraksiyonlari (rafine edilmi olsun olmasin, kimyasal olarak deitirilmemi ) Düük erusik asitli yalar (ham) Dierleri Rafine kolza yai

1514.11.90.00.12 1514.91.90.00.12 1514.19.90.00.12

1

1.3.Bileim Kolza bitkisi toprak ve iklim koullari bakimindan fazla seçici olmadii için ziraati bütün dünyada yapilabilmektedir. Kolza tohumu üretimin en yaygin olduu ülkeler Çin, Kanada, Hindistan, Almanya, Fransa ve ngiltere , Polonya, ABD, ve Pakistan'dir.Kolza tohumlarinin ya miktari yüzde 38-50 arasinda deimektedir. Kolza yai, Cruciferae familyasindan, Brassica napus ve campestris tohumlarindan elde edilen bir yadir.Genel olarak kolza yai, yüzde 45-50 gibi yüksek orandaki erüsik asit içerii ile bilinen bitkisel kaynakli bir ya çeidir. Ancak tohum islah çalimalari ile erüsik asit içerii yüzde 0.1 deerine kadar düürülebilmitir. Bu tohumlardan elde edilen yalar da kanola yai (canola oil) olarak bilinmektedir. Kanola tohumu sifira yakin erüsik asit içerii ve yüzde 41 ya içerii ile ayçiçeine yakin bir tohumdur. Kanola yainin toplam doymu ya asidi içerii yüzde 5.4-9.5 toplam doymami ya asidi içerii ise yüzde 90.5-94.2 arasinda deimektedir. Kanola (düük erüsik asitli kolza) yalarinin bileiminde yer alan en önemli ya asitleri ise oleik ve linoleik asitlerdir. Nötralize edilmi yüksek erüsik asitli kanola yainin sabunlamayan bileenleri (yüzde 0.8) arasinda yüzde 0.03 oranindaki triterpenler ve yüzde 0.50 ile steroller yer almaktadir. Yüksek erüsik asitli kolza yalarinin tokoferol içerikleri (270 mg/kg ya) ise oldukça düüktür. Kanola(düük erüsik asitli kolza) yalarinin indüksiyon periyodlari (AOM) 35-50 saat arasinda deiirken, yüksek erüsik asit içeren kolza yainda 19 saat olarak belirtilmektedir. 1.4. nsan Salii Bakimindan Önemi Bitkisel yalar; insan vücudunda sentezlenemeyen ve sadece yalardan alinabilen oleik, linoleik, linolenik ya asitlerini içermelerinin yaninda; önemli enerji kaynai olmalari, yada eriyen mutlak gerekli A, D, E, ve K vitaminlerinin kullanilmalarini salamalari yönünden de büyük önem taimaktadirlar. Birlemi Milletler Gida ve Tarim Tekilati (FAO) tarafindan bir insanin yillik ya tüketiminin 17 kg'dan az olmamasi gerektii, aksi takdirde salik açisindan önemli problemlerle kari kariya kalinabilecei belirtilmektedir. Kanola yai, Brasica rapa (Polonya kanolasi) ve Brassica napus (Arjantin kanolasi) ailanmasindan oluan Kanada'da yetitirilen Kanola bitkisinin tohumlarindan elde edilen bitkisel bir yadir. nsanlarin besinlerle "linoleik asit" almasi gerekir. Lifli sebzelerde, findikta, tohumlarda, anne sütünde, balik (tuna, karides, somon, sardalya, ringa balii) ve tohumlardan yapilan yalarda kanola yai bulunur. Kanola bitkisinde bu ya asitleri dier yalara oranla daha fazladir. Linoleik asit; merkezi sinir sistemi, göz ve trombositler için gereklidir. Kolesterol seviyesini ve trigliserid seviyesini düürür. Kan hücrelerinin akikanliini artirir. Baiiklik sistemini güçlendirir. Dolayisiyla damar tikanikliklarinin olumasini engeller. Çoklu doymami yalari daha çok yedikçe en güçlü antioksidan olan E vitaminini alma imkanimiz artar.E vitamini, kanola yai, ayçiçek yai gibi yalarda, yumurta ve findikta bulunur. Daha az miktarda meyve, sebze, et ve balikta bulunur. 2 çay kaii kanola yainda 1.9 mg E vitamini bulunur ki bu da almamiz gereken miktarin bete biridir. Kanola bitkisinin yetitirildii toprain özelliklerine bali olarak,

2

bazi bölgelerde elde edilen yalarin, insan vücuduna zarar verebilecek bazi toksik maddeleri içerebilecei eklinde uyari yayinlari da vardir. 1.5. Kanolanin Kullanildii Alanlar Kanada ve Avrupa ülkelerinde islah edilmi erüsik asitsiz, ya ve protein orani yüksek yeni kolza çeitleri kanola ismiyle ekilmektedir. Kanola çeitlerinden elde edilen bitkisel ya besin deeri ve içerii bakimindan zeytinyai ve yerfistii yainin kalitesine yakin olup, dünya kanola üretiminin önemli bir kismi insan beslenmesinde kullanilmaktadir. Kanola tohumlarindan ya çikarildiktan sonra geriye kalan küspesinde % 3840 oraninda protein bulunduundan soya küspesi ile karitirilip hayvan yemi olarak kullanilabilmektedir. Kanola, arilari cezbeden sari çiçeklere bol miktarda sahip olduundan aricilar içinde deerli bir bitkidir. Çiçek döneminde bal arilari bir hektar kanoladan 15 günde 100 kg bal ve yaklaik 1 kg bal mumu yapabilir. Kanola tohumlarindan souk presleme ile elde edilen ham ya metanol ile katalizör eliinde normal basinç ve isida estere dönütürülür.1 kg tohumdan 450 gr ya çikmaktadir ve metanol ile reaksiyondan sonra 450 lt biodizel yakit elde edilebilmektedir. Bunun yaninda kolza olarak isimlendirdiimiz erusik asit orani yüksek olan çeitlerden elde edilen yalar da sanayide, elektrik trafolarinda, bioyakit (biodizel) olarak Fransa ve Almanya gibi Avrupa ülkelerinde kullanilmaktadir.

2-ÜRÜN GELM VE POTANSYEL

2.1.Tarihçe Kolza; lahana ve ya algaminin tabii olarak melezlenmesi sonucu meydana gelmi bir türdür. Kolza ilk defa M.Ö. 2000 yilinda Hindistan'da kültüre alinmi, daha sonra Çin'e ve Japonya'ya yayilmitir. 1942'de Kanada, yaini gemicilikte kullanmak amaciyla kolza üretimine balami ve daha sonra düük erüsik ait içeren yazlik çeitler gelitirilerek 19561957'de insan gidasi amaciyla ilk kolza yaini ilemitir. Ülkemize 2. Dünya savai sirasinda Bulgaristan ve Romanya'dan gelen göçmenler yoluyla girmitir.1980 yili öncesinde bata Trakya olmak üzere bitki bir çok yöremizde yetitirilmitir. Ancak ekimi yapilan kolzanin yaindaki erüsik asit ve küspesindeki glikozinolat oraninin yüksel olmasi sonucu Ankara ve Ege üniversiteleri ile, Ünilever bazi islah çeitlerinin Trakya ve Anadolu'da yetitirilmesi konusunda çalimalar yaparak, düük seviyede erüsik asit içeren Quinta çeidini önermiler, 1979 yilinda Tarim Bakanlii tarafindan onaylanarak, 1980 yilinda 400 ton tohumluk ithal edilmitir. Fakat çiftçinin elindeki çeit ile Quinta çeidinin hasatta karimasi sonucu ayni yil elde edilen yain ayçiçei yai ile; küspenin ise ayçiçei küspesi ile kullanilmasi sebebiyle 1980 yilinda kolza ve ya algaminin üretimi yasaklanmitir.

3

Kolzanin yainda bulunan erüsik asit ve küspesinde bulunan glikozinolatin yüksek olmasi halinde (%1'den yüksek) beslenmede özellikle yalilarin beslenmesinde zararli olmaktadir. Küspesi yüksek oranda glikozinolat içerdii zaman hayvanlarda troid bezi büyümeleri, gut iltihaplanmalari, karaciger rahatsizliklarina neden olmaktadir. Erüsik asit ve glikozinolat deerleri sifira yakin olan `00' çift sifirli çeitlerin gelitirilmesi sonucunda Salik Bakanliinin 15.04.1987 tarihli raporuyla kolza yainin kullanimina izin verilmitir. Erüsik asit ve glikozinolat oranlari kabul edilebilir sinirin üzerinde kalan sanayide kullanilan ve erüsik asit miktari yükseltilerek biyodizel olarak kullanilan çeitlere kolza adi verilmitir. nsan gidasi olarak kullanilan, erüsik asit ve glikozinolat orani sifira yakin bir deere düürülmü `00' çeitlere kanola adi verilmitir. 2.2.Kanola Yetitiricilii Çevre koullarina çok iyi adaptasyon gösteren kanola özellikle deniz iklimini sevmektedir.Kuraa dayaniksiz bir bitki olduu için , kilari ilik ve yaili geçen iliman ve nemli bölgelerde olarak çok iyi yetiir. 2.2.1. Kanola'nin Tarimi Ülkemizde tarimi ve yararlanilmasi bakimindan yakin bir geçmii olan Kanola dünyanin en eski ya bitkilerinin bainda gelir.Önceleri az miktarda yemeklik ve makinelerin yalanmasinda kullanilan kanola yai, petrol yalarinin kullanim alanlarinin yayginlamasiyla yemeklik ya diindaki önemini yitirmitir.Yakin zamanlarda yapilan islah çalimalari sonucunda; erusik asitsiz ve glikozinolatça fakir çeitlerin elde edilmesiyle kanolanin en hizli gelien ya bitkilerinin bainda geldii görülmektedir. Ülkemizde kanola üretimi, 1980 yilina kadar Trakya ve Marmara Bölgesinde Edirne, Kirklareli, Tekirda, Çanakkale, Bursa illerinde yapilmitir.Ancak o zaman kullanilan çeitlerin erusik asit içermesi nedeniyle 1980 `den itibaren ekim alani ve üretim giderek azalmitir.Daha sonra yapilan islah çalimalariyla erusik asit içermeyen kanola bitkisi üretimine yeniden balanmitir. 2.2.2. klim ve Toprak stekleri Kanola bitkisi kilik ve yazlik olarak yetitirilebilmektedir. Ülkemizde genellikle kilik kanola tarimi yapilmaktadir. Kilik kanola, kia kar altinda -15 oC'ye kadar dayaniklidir. Ancak kia girerken kuvvetli bir kök oluturmasi ve rozetlemesini tamamlami olmasi gerekmektedir. Bunun için de Ekim ayi bainda tavli topraa ekilmeli ve çikii salanmalidir. Eer kuraklik nedeniyle kuruya ekilmise bir çiki suyu verilmesi zamaninda bitki çikiini ve ki gelmeden bitkinin yeterince kuvvetlenmesini salar. Kia zayif giren kanola bitkileri; soukta ve sifirin altindaki sicakliklarda zarar görmektedir. Kilik kanolanin ekimi Trakya ve Marmara `da yapilirken, yazlik kanola daha çok iliman iklim bölgeleri olan Ege ve Akdeniz'de yetitirilmektedir. Kanola bitkisi, kumlu ve hafif topraklar diinda hemen hemen her toprakta yetimektedir. Toprak yüzeyinin tesviyesi iyi olmalidir, su tutan, göllenen tarim alanlarinda çok zarar görmektedir. En iyi yetitii toprak humuslu derin yapili nötr veya hafif alkali ve hafif asit topraklardir. Ph:6.5-7.5 arasi en uygun topraklardir.

4

2.2.3. Toprak Hazirlii Kanola tohumu çok küçük ve çimlendikten sonra toprak yüzeyine çiki gücü düük olduundan, tohum yatainin iyi hazirlanmasi gerekmektedir. Hububat hasadindan sonra kanola ekilecekse, gölge tavinda veya düen yailardan sonra pulluk ile sürüm yapilarak aniz toprain altina gömülür. Daha sonra goble disk ve tirmik çekerek ince bir tohum yatai hazirlanir. Kanola; ayçiçei, misir veya pamuk yerine ekilecekse hasatta kalan saplar tirmikla tarla diina çikarilir. Daha sonra eer tarla otlu veya çinenmi ise sürülerek, otsuz ise kazayai veya goble disk ve tirmik ile tohum yatai keseksiz olarak hazirlanir. Gerekirse ekimden önce ve sonra toprain yüzeyinin düzgün olmasi ve bastirilmasi için merdane çekilmelidir. 2.2.4. Ekim Zamani Ekim zamani toprak isisi ile yakindan ilgilidir. Çimlenmenin iyi olabilmesi için toprak isisi en az 10-12 ºC olmalidir. Bundan daha yüksek sicaklikta tohumlarin çimlenme ve çikii daha hizli olur. Kanola ekimi, Trakya-Marmara, Ege, Güneydou Anadolu, Marmara, Orta Anadolu ve Karadeniz Bölgelerinde 15 Eylül-15 Ekim tarihleri arasinda yapilmalidir. Eylül ve Ekim ayi içerisinde düecek yailar topraa ekilen kanola tohumlarinin çikmasina yardimci olacaktir. Bu ekilde iyi çiki yapan kanola bitkileri kia 6-8 yaprak arasinda (rozet devresi) girer ve kuvvetli bir kök sistemi gelitirerek souktan zarar görmez. Eer kanola ekimleri Kasim ayina sarkarsa çiki yava ve fidelerde çok zayif olduundan souklarin balamasi ile sicaklik - 2ºC ve altina dütüünde genç fideler zarar görmektedir. Bu nedenle kanola ekiminde geç kalinmamalidir. 2.2.5.Tohumluk Kanola tariminda tohumluun önemi büyüktür. Sofralik bitkisel ya üretiminde içeriinde erusik asit ve küspesinde glikozonalat içermeyen kanola tohumluu kullanilmalidir. Çünkü kanola bitkisi %50'lere varan ölçüde yabani hardal türleri ile melezlendiinden, ikinci yil hasat edilen ürün tohumluk olarak ekildiinde hasat edilen ürünün yainda erusik asit ve küspesinde glikozonalat orani artacaktir. Her yil kontrollü olarak üretilen sertifikali tohumluklarin üreticiler tarafindan alinmasi gerekmektedir. Alinacak tohumluun ekilecei bölgede denenmi ve ki souklarina dayanikli olmasi gerekmektedir. Ekilen kanola çeidinin ya orani da %40'in üzerinde olmalidir. a) Her yil kanola üreticileri mutlaka sertifikali yeni tohumluk ekmelidirler. b) Ekilecek tohumluklarin temiz, çimlenme orani ve çiki gücü yüksek olmalidir. c) Verim düüklüüne neden olmamak için, hastalik ve zararlilara dayanikli kanola tohumluu tercih edilmelidir. d) Ekilecek tohumluklar tohumla geçen hastalilara kari ilaçlanmalidir. 2.2.6.Ekim ekli Kanola ekimi, yonca ekim makinesi gibi küçük tohumlari ekebilen mekanik (anzimanli) ya da pnomatik mibzerlerle yapilabilir. Üreticiler gelimi hassas ekim makinelerini kullanarak, sira arasi, sira üzeri ve ekim derinliini kolaylikla

5

ayarlayabilirler. Bu tip gelimi ekim makineleri ile ekimde bir dekara kullanilan tohum miktarindan önemli tasarruf salanmakta, bir dekara 400 gram yeterli olmaktadir ve düzgün bir çiki elde edilmektedir. Kanola ekiminde sira arasi mesafe 17-30 cm ve sira üzerindeki bitkiler arasindaki mesafe ise toprak verimlilii ve yai durumuna bali olarak 4-6 cm arasinda olabilir. Ekim derinli 1.5 cm civarinda olmalidir. Airi sik ve derin ekimden kaçinilmalidir. Derin ekimde çikilar mütecanis olmaz, geç kalir ve kia iyice gelimeden gireceinden zarar görür. Sik ekim içinde ayni zayif gelime söz konusudur. Zayif kök yapisina sahip kanola bitkileri ki souklarindan önemli ölçüde zarar görmektedir. Bazi gevek yapidaki topraklarda ekimden sonra merdane geçirilirse çiki iyi olmaktadir. 2.2.7.Bakim Normal zamaninda yapilan ekimlerde kanola gür gelitii için, içerisinde yabanci ot barindirmaz.Tarlada yabanci ot olarak hardal varsa kanola ekilmez. Çünkü ikisi de ayni familyadan olduundan mücadelesi zordur ve daha sonra hasat edilecek kanola ürününe kariarak kaliteyi bozar. Ayrica kanola bitkileri, Nisan ayina kadar olan gelime döneminde toprakta taban suyu yüksekliine ve su tutmasina kari çok hassas olduundan yaili dönemlerde tarlada göllenme olursa hemen su tahliye edilmelidir. 2.2.8.Gübreleme Kanola tariminda doru bir gübreleme yapilmasi için, üreticilerin topraklarini analiz yaptirmasi arttir. Fosforlu gübrelerin ekimden önce topraa verilmesi, bitkiler tarafindan ileriki gelime dönemlerinde kolay ve yeterli alinmasini salar. Azotlu gübrelerin kanola üretiminde ideal uygulanmasi üçe bölünerek yapilir. Birinci uygulamada üçte biri ekimden önce veya ekimle birlikte Amonyum sülfat (%21) formunda veya 18-46-0 ile 20-20-0 kompoze gübrelerinden birini kullanarak dekara 25 kg, ikinci uygulamada dier üçte biri Mart ayi bainda üre formunda 10 kg/da , son üçte birlik kisimda Mart ayi sonu veya Nisan ayi bainda Amonyum nitrat (%26) formunda olmak üzere 15 kg/da hesabiyla tarlaya verilmesi uygundur. Kanola, yetime döneminde kükürt besin maddesine dier bitkilere göre daha fazla ihtiyaç duyduundan toprakta kükürt noksanlii varsa, sülfat veya kükürtlü gübrelerin kullanilmasinda fayda vardir.

KANOLA TARIMINDA KULLANILAN GÜBRE ÇETLER: Azotlu Gübreler:

6

Azotlu gübreler, Amonyum sülfat (%21 N), Üre (%46 N) ve Amonyum Nitrat (%26 N)' tir. Azotlu gübreler topraktan deiik yollarla kayba uradiindan her yil mutlaka topraa verilmesi gerekir. Fosforlu Gübreler: Sadece fosfor içermesi yönünden en çok bilinen Triple Süperfosfat (%43 %46 P2O5)' tir. Eer toprak analizi sonucu bu gübreye ihtiyaç duyulursa tamami ekim öncesi topraa verilip karitirilmalidir. Potasyumlu Gübreler: Toprak analizleri sonucu tavsiye edilen potasyum gübresi çounlukla potasyum sülfat (%50 K2O) formunda ekim öncesi toprak altina yapilacak bir gübreleme ile karilanir. Kompoze Gübreler: Kompoze gübreler azot, karitirilmasindan yapilmitir. Yaprak Gübreleri: Yaprak gübreleri içerisinde bir veya birden fazla besin maddesi elementi bulunmaktadir. Yaprak gübreleri , kullanma talimatina göre doru oranda su ile karitirilarak uygun bir pulvarizatörle verilmelidir. 2.2.9. Ekim Nöbeti (Münavebe) Tarim topraklarinin üretim gücünün ve saliinin korunmasi, ilaçlara baimliliin azaltilmasi ve üretilen kanola bitkisinin salii için ekim nöbeti uygulanmalidir. Tarim yapilan alanlarda ayni bitkinin ayni tarlaya üst üste ekilmesi toprain fakirlemesine ve o bitkinin hastaliklarinin artmasina neden olmaktadir. Bu nedenle kanola tarimindan yüksek verim alabilmek için mutlaka ekim nöbeti planlamasi yapilmalidir. Kanolanin girecei bazi münavebe modelleri u ekilde olabilir: 1. Model: Soya Fasulyesi + Kanola + Buday + Misir 2. Model: Buday + Kanola + Baklagil + Ayçiçei 3. Model: Pamuk + Kanola + eker pancari + Kavun-karpuz 4. Model Ayçiçei + Kanola + Buday 2.2.10.Yabanci Ot Mücadelesi Yabanci ot mücadelesi kanolanin ilk yetime devresinin ilk ayinda çok önem tair ve yapilmasi % 20-30 oraninda daha fazla verim alinmasini salayabilir. Hizli

7

fosfor

ve

potasyumun

belli

oranlarda

gelime yeteneine sahip yabanci otlar özellikle ilk gelime devresinde faydali tarla alanini kaplayarak kanola bitkisinin gelimesini engelleyerek ve bitki besin maddelerine ortak olarak önemli oranda zarar yaparlar. Kanola bitkisi 30-40 cm boyunda olduunda gür geliip, gölge yaparak dier yabanci otlarin gelimesi büyük ölçüde engellemektedir. Yabanci ot mücadelesi kültürel tedbirlerle, mekanik yollarla ve kimyasal yöntemlerle yapilmaktadir. 2.2.11. Kanola Hastalik Ve Zararlilari Kanolanin önemli hastaliklari; mildiyö, kolza kök uru, kuruni küftür. Kanolanin önemli zararlilari ise; toprak pireleri, tarla salyangozu, kanola sap hortumlu böcei, lahana böcei ve yaprak bitidir. 2.2.12. Tohum Balama Kanola çiçeklenme döneminde tozlanma (döllenme) için, çeidin kendi kendine tozlanmasinin az veya çok olmasina bali olarak bal arilarina ihtiyaç duyar. Bu nedenle çiçeklenme dönemindeki süre de kanola üretim tarlalari yakininda ari kovani bulunmasi harnuplarda (kapsüllerde) döllenme, dane tutmayi artirir. Çiçeklenme ve döllenme bitkide alttan yukari doru olmaktadir. Nisan sonu Mayis ayi bainda kanolanin çiçeklenmesi arilara bol miktarda çiçek tozu salamaktadir . 2.2.13. Hasat Ve Depolama Kanola, havalarin sicak veya yaili gitmesine ve çeitin erkenciliine bali olarak çiçeklenmeden 40 ile 50 gün sonra hasat konumuna gelir. Kanola hasat olumuna geldiinde bitkilerin sap, yaprak ve kapsülleri tamamen kuruyup sararir, sari bir renk oluur. Tohum kahverengine dönümüse hasat zamani gelmi demektir.Kanola bitkisinde olgunlama aaidan yukari dorudur. Hasatta bitkilerin tam olgunlamasi beklenirse alt kapsüllerde çatlama ve dökülmeler görülür. Erken hasatta ise üst kapsüller tam olgunlamadiindan hasat kaybi olur. Kanola tohumlari dier yali tohumlardan daha zor muhafaza edilir.Çabuk küflenir ve bozulur. Emniyetli bir depolama için danelerin rutubeti % 9'u geçmemelidir ve ürün içerisinde ya ot tohumlari ve bitki parçalari olmamalidir. Kanola, kuru ambarlarda depolanmalidir, aksi halde çok çabuk kizima olur ve küflenir.

3-SEKTÖRÜN GÜNCEL DURUMU VE PERFORMANSI

3.1. Üretim

8

Kanola , bitkisel ya kaynai olarak yali tohumlu bitkiler olan ayçiçei, soya, pamuk ve yer fistii arasinda üretim açisindan üçüncü sirayi almaktadir. Dünya'da yillik kanola üretimi 2003 yili verilerine göre 36 milyon ton civarindadir. Ülkemize Balkanlardan gelen göçmenler ile kolza adi ile 1960 yillarinda getirilmi ve Trakya'da ekim alani bulmutur. Ancak kolza ürününün yainda insan saliina zararli erusik asit, küspesinde de hayvan saliina zararli glikozinolat bulunmasi nedeniyle 1979 yilinda ekimi yasaklanmitir. Kolza'da erusik asit ve glikozinolat ihtiva etmeyen çeitler, aratirmalar sonucu gelitirilmitir. Bu çeitlere, ilkönce Kanada'da islah edilmesi nedeniyle kanola adi verilmitir. Kanola; tohumlarinda % 38-50 ya bulunmasi, kati, sivi ve ham ya olarak kullanilmasi, yainin orta ve yüksek oranda oleik asit içermesi, kaynama noktasinin yüksek olmasi (238ºC) nedeniyle iyi bir kizartma yai oluu, E vitaminince zengin olmasi dolayisi ile bilinen en iyi ya bitkilerinden birisidir. 3.1.1 Türkiye'de Üretim Türkiye Kanola Bitkisi Ekim Alani, Üretim, Verim Ve Tohumluk Miktarlari

1999

Ekim Alani (Ha) Verim (Kg/Ha) Üretim (Mt) Tohumluk (Mt)

Kaynak: FAO verileri

187 17.647 330 1

2000 82 22.805 187 3

2001

2002

2003

290 22.414 650 1

100 20.000 200 1

100 20.000 200 1

Tablodan da görülecei üzere; 1999-2003 yillari arasinda Ülkemizde kanola ekimi yok denecek kadar az düzeydedir.Türkiye'de kolza üretimi 1948 yilindan balayarak istatistiklere girmi fakat çok az üretilmitir.1960'li yillardan sonra kolza üretiminde önemli sayilabilecek bir arti görülmütür.1979 yilinda büyük bir patlama yaparak 27.500 hektarlik ekim alaninda 43.000 ton üretim potansiyeline ulamitir.Sonraki yillarda yainda doymami ya asitlerinden olan erusik asitin yüksek oranda bulunmasi nedeniyle ekim yasai getirilmitir.Bunu takip eden yillarda birçok islah çalimalari sonucunda elde edilen kanola tohumunun ekimi yapilmi ve çok iyi sonuçlar alinmitir.

9

Kuraklik, hastalik ve zararlilar diinda özellikle taban fiyat politikalari,ekonomik tevik ,güvence , depolama, ekim alanlarinin kontrolsüz geniletilmesi , kalitesiz tohumluk kullanimi , tarimsal mekanizasyondaki eksiklikler vb nedenlerden dolayi kanola `nin ekim alanlarinda bugüne kadar büyük bir arti salanamamitir. 3.1.2.Dünyada Üretim Dünya kanola üretimi 1999-2003 yillari arasinda 43 milyon ton'dan 36 milyon tona dümütür. Dünyadaki balica üreticiler;Çin, Kanada, Hindistan, Almanya, Fransa ve ngiltere , Polonya, ABD, ve Pakistan'dir. Dünyada balica kanola ithalatçilari;ABD, Çin, Hongkong Meksika'dir.Balica ihracatçilari ise; Kanada, Almanya ve Fransa'dir. Dünya Kanola Tohumu Üretimi (Bin ton) Ülkeler

Çin Kanada Hindistan Almanya Fransa ngiltere Polonya ABD Pakistan Macaristan Meksika Japonya TÜRKYE TOPLAM

ve

1999

10.132 8.798 5.664 4.284 4.391 1.733 1.132 621 363 327 3 0.8 0.330 43.172

2000

11.381 7.205 5.788 3.586 3.477 1.157 958 909 297 179 14 0.7 0.187 39.511

2001

11.332 5.017 4.187 4.160 2.877 1.157 1.063 908 262 205 13 0.7 0.650 35.916

2002

10.552 4.178 5.040 3.847 3.317 1.468 953 706 259 201 14 0.7 0.200 34.000

2003

11.500 6.669 3.650 3.640 3.321 1.837 754 686 250 70 14 0.7 0.200 35.932

Kaynak: FAO 3.2.Türkiye'nin Di Ticareti Ülkemizin kanola ihracati bulunmamaktadir.

10

YILLAR TBARYLE TÜRKYENN KANOLA TOHUMU THALATI YILLAR 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003* MKTAR ( Milyon Ton) 38 15.935 5.492 24.156 2.182 54 0.002 DEER (Bin ABD $) 32 4.152 1.087 4.901 406 83 2

*10 aylik Kaynak : Devlet statistik Enstitüsü , FAO Kanola ithalatinin yapildii ülkeler, Kanada ve Almanya'dir.

4-SEKTÖRÜN PERFORMANSI

Yurdumuzda üretilen bitkisel ve hayvansal yalar tüketimi karilayacak düzeyde deildir. Yemeklik ya üretiminde bitkisel yalarin önemi çok daha fazla olmasina ramen ya bitkilerinin ekili alanlari sinirlidir. Bu da ya bitkilerinin hasat ve harman ilerinin zor olmasi ve maliyetteki yükselmelerden kaynaklanmaktadir. Bu bakimdan tohumlarinda % 38-50 oraninda ya bulunan, tarimi son derece kolay, kolza bitkisinin gereken ilgiyi görmesiyle ülkemizde ya açiinin kapatilmasina önemli oranda katkida bulunulabilir. Ülkemizde, yilda 500 bin ton bitkisel ya ithal edilmektedir. Nüfus artiina bali olarak artan ya ihtiyacinin karilanabilmesi için, ya üretiminin de artirilmasi zorunludur. Kanola, bu bitkisel ya açiinin kapatilmasinda önemli rol üstlenebilir. Kanola küspesi, % 38-40 oraninda protein ihtiva etmesi nedeniyle ayni zamanda hayvan yemi için iyi bir hammaddedir. Kanola tohumu hiçbir ilem görmeden besi rasyonuna % 10, kanatli rasyonuna % 20 oraninda katilarak dorudan besi materyali olarak kullanilabilir. Ayni zamanda Nisan ayindan hasada kadar ki 4 aylik dönem boyunca çiçekliliini muhafaza etmesi nedeniyle iyi bir bal bitkisidir. Dünyada yaklaik 220 milyon hektar alanda ekimi yapilan kanolaninn anavatani Anadolu'dur. Ülkemiz arazilerinde çok yaygin olarak görülen hardal bitkisi, kanolanin yabani formudur. Son yillarda gelimi ülkelerdeki ekimi ve üretimi devamli artan kanola, kolza olarak 1970'li yillarda ülkemiz çiftçisi tarafindan üretimi yapilmi bir bitkidir. Ancak 1977 yilinda Salik Bakanliinin yaptii kontroller sonucu insan salii için zararli olduu bilinen erüsik asit muhtevasinin % 5 sinirini atiinin görülmesiyle ekimine yasak getirilmitir. Bununla beraber kolza bitkisinin ekonomik ve tarimsal önemi yani sira ya bileiminin kalitesine ilikin bazi gelimi ülkelerde yapilan çalimalar sonucu erüsik asitten arindirilmi yeni çeitler üretilerek kanola adiyla piyasaya sürülmütür. Oleik asitçe zengin olan kanola yai, hafiflik, yüksek tutuma sicaklii ve tortu birakmama gibi üstün özellikler göstermeleri nedeniyle, kizartmalik ya üretimi içinde kullanilmaktadir. Kanola bitkisi yai ayrica, pek çok Avrupa ülkesi ile Amerika'da yillardan beri bilinen ve nebati ya üretiminde kullanilan bir bitkidir.

11

5.MEVZUAT

Kanola (Düük Erusik Asitli Kolza Yai): Düük erusik asitli ya içeren Brussica napus , L. Brassica r campestris L. ve Brassica juncea L.'nin tohumlarindan elde edilen yadir. 5.1. Ürün Standartlari Kanolanin tabi olduu uygulamada bulunmaktadir. TS 892 standardi , ithalatta ve ihracatta zorunlu

Kanolanin ihracatinda zorunlu standart ve kalite kontrolleri, Di Ticaret Müstearlii'inin Bölge Müdürlükleri bünyesindeki Di Ticarette Standardizasyon Denetmenleri tarafindan yapilir. Kanolanin ithalatinda standardina uygunluk deerlendirmesi;Türk Standartlari Enstitüsü tarafindan yapilir. 5.2. Kontrol Belgesi, Kanolanin ithalatinda , Tarim ve Köyileri Bakanlii tarafindan düzenlenen insan salii ve güvenlii , hayvan ve bitki varlii ve salii yönünden uygunluunu gösteren Kontrol Belgesi'nin ilgili Giri Gümrük Müdürlüü'ne ibraz edilmesi gerekmektedir. 5.3. Tüketici Salii Açisindan Yerine Getirilmesi Zorunlu artlar 13.10.2001 tarih ve 24552 sayili Resmi Gazete'de yayimlanan 2001/29 sayili Türk Gida Kodeksi Bitki Adi le Anilan Yemeklik Yalar Teblii ile , gida olarak tüketime uygun olan ve Tebliin 3 üncü maddesinde tanimlari yapilan bitki adi ile anilan yemeklik yalarin, tekniine uygun ve hijyenik ekilde üretim, hazirlama, ileme, muhafaza-depolama taima ve pazarlamasini salamak üzere özellikleri belirlenmitir. 5.3.1. Ürün Özellikleri · Düük erusik asitli kolza yainin erusik asit içerii toplam ya asitlerinin %2 sinden fazla olmamalidir. · Düük erosik asitli kolza yainda Crismer deeri 67-70 araliinda olmalidir . · Düük erusik asitli kolza yainin brassikasterol konsantrasyonu toplam sterollerin %5'inden az olmamalidir. · Bitki adi ile anilan yemeklik yalarin kimyasal ve fiziksel özellikleri aaida verilmitir.

Bitkisel Yalarin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri

Bitkisel Yalar Bail Younluk

12

Younluk (g/ml)

Kirilma ndisi 40°C

Kanola yai (düük 0.914-0.920x=20°C erusik asitli kolza yai) Bitkisel Yalar

--------

1.465-1.467

erusik yai)

Sabunlama Sayisi Kanola yai (düük 182-193

asitli kolza

yot Deeri 105-126

Sabunlamayan <=20

5.3.2.Katki Maddeleri Bitki adi ile anilan yemeklik yalarda kullanilmasina izin verilen katki maddeleri Türk Gida Kodeksi Yönetmeliinin 2.bölümüne uygun olmalidir. 5.3.3.Bulaanlar Bitki adi ile anilan yemeklik yalarda bulaanlarin miktarlari Türk Gida Kodeksi Yönetmeliinin 4 üncü bölümünde belirtilen limitlere uygun olmalidir. 5.3.4.Pestisit Kalintilari Bitki adi ile anilan yemeklik yalarin üretiminde kullanilan tarimsal ürünlerdeki pestisit kalinti miktarlari, Türk Gida Kodeksi Yönetmeliinin 5 inci bölümünde belirtilen limitlere uygun olmalidir. 5.3.5. Hijyen Bitki adi ile anilan yemeklik yalar, Türk Gida Kodeksi Yönetmeliinin 7 nci bölümünde yer alan aaida belirtilen kurallara uygun olarak üretilmelidir. Hammaddenin salandii alanlarla ilgili kurallar: · · · · · · · · Gidalara kabul edilemez düzeylerde zararli maddeler taima ihtimali bulunan alanlarda hammadde üretimi yapilmamalidir. Hammaddelerin endüstriyel, evsel ve zirai atiklarla bulamasi önlenmeli ve bu tür atiklarin hammadde salanan alanlardan uzaklatirilmasi ile ilgili ilemler resmi otoritelerce kabul edilebilir olmalidir. Hammaddeler salia zararli maddeler içeren sularla sulanmamalidir. Hammaddeler üretiminden ileme noktasina gelinceye kadar fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik bulaanlardan korunmalidir. Hammaddelerin üretiminde kullanilan alet, ekipman ve taiyicilar salia zararli olmamalidir. nsan tüketimi için uygun olmayan maddeler hammaddeden ayrilarak hijyenik kurallara uygun bir biçimde ortamdan uzaklatirilmalidir. Hammaddeleri bulamaya kari korunabilen, hasar ve bozulmanin en aza indirilebildii koullarda depolanmalidir. Hammaddelerinin tainmasini salayacak araçlar temiz olmali, gerektiinde dezenfekte edilmelidir. Ürünün özellii gerektiriyorsa soutucu gibi özel donanimlar kullanilmalidir.

13

·

Hammadde ile temas eden buz içme suyundan yapilmali, bulamadan korunarak ilenmelidir. 5.4. Ambalajlama

16.11.1997 tarih ve 25172 sayili Resmi Gazete' de yayimlanarak yürürlüe giren Türk Gida Kodeksi Yönetmelii Madde 17' de belirtildii üzere; Türk Gida Kodeksinde yer alan tüm gida maddelerinin ambalajlanmasi zorunludur. Günümüzde artik ürünün kalitesi kadar ambalaj ekli, ürüne uygunluu, dayaniklilii ve imaji da aranilan özellikler arasinda yer almaktadir. Bitki adi ile anilan yemeklik yalarin ambalajlanmasinda, Türk Gida Kodeksi Yönetmelii'ne uygun ambalaj materyalleri kullanilmali ve etiketleme ilemi bu bölüme uygun yapilmalidir. Ambalajlarda aranilan genel özellikler: · Ambalajlanmi gida maddesi, ambalaji deitirilmedii veya açilmadii sürece gida maddesine eriilemez durumda olmalidir. · Gazete ve gida ambalaj materyali olarak üretilmemi basili ve yazili kaitlar, yeniden ilenmi kaitlar ve plastik gida ambalaj materyali olarak kullanilamazlar. · Ambalaj materyali, gida maddesini özelliine bali olarak sicaklik deiimleri, nem, hava, iik gibi olumsuz di etkenlerden korumalidir. · Gida maddelerinin bileiminde istenmeyen deiikliklere ve organoleptik özelliklerinde bozulmalara neden olmamali ve gida maddesiyle etkileim göstermemelidir. · Ambalaj materyali üzerinde izin tarihi ve numarasi ile üretici firmanin adi ve bulunduu il belirtilmelidir. · Doldurma, taima ve depolama koullarina dayanikli ve istiflemeye uygun olmalidir. · Gida maddelerinin konulduu paslanmaz çelik diindaki metal esasli ambalajlar gidanin özelliine göre kalay, krom, kromoksit,alüminyum folyo, lak veya plastik ile kaplanmi olmalidir. Kaplama maddeleri kaplanilan tüm yüzeylere homojen bir ekilde dailmalidir. Lak ve plastik kaplamalarda bu maddelerin özellikleri plastik maddelerin teknik özelliklerine uygun olmalidir. Kalay miktari en az4.9 g/m², krom miktari en az 50 mg/m² ve kromoksit miktari en az 7 mg/m² olmalidir. · Kaplama maddelerinin bileiminde, antimon, kadmiyum ve arsenik miktari % 0,02 den, kurun miktari % 0,5 den fazla olmamalidir. · Alüminyum folyo ve tüplerde alüminyum miktari en az % 95 olmalidir. · Metal kaplarin kalaylanmasinda kullanilan kalayda arsenik bulunmamalidir. · Metal ambalaj kapaklarinda kullanilacak contalar, kapak kenarina homojen bir ekilde dailmali, kopma olmamali, isil ilemlerden zarar görmemelidir. Contalarin özellikleri de plastik maddelerin teknik özellikleri bölümüne uygun olmalidir. · Asitli gidalarin ve içkilerin çinko ve çinko ile galvanize edilmi kaplarla temasi yasaktir. 5.5.Etiketleme 25.8.2002 tarih ve 24857 sayili Resmi Gazete'de yayimlanan 2002/58 No.lu Türk Gida Kodeksi Gida Maddelerinin Genel Etiketleme ve Beslenme Yönünden Etiketleme Kurallari Teblii'nde yer aldii üzere etiketleme ile ilgili kurallar u ekildedir:

14

a-Satia sunulan her gida maddesinin ambalajinda etiket bulundurulmasi zorunludur. b-Gida maddesinin etiket bilgileri tam , doru ve anlailabilir olarak ifade edilmelidir. c-Etiketleme dili Türkçe olmalidir. Türkçe'nin yani sira uluslararasi kabul görmü dier resmi diller de kullanilabilir. d-Tüm yazilar fonla kontras tekil edecek ekilde, silinmez karakterde okunabilir renk ve boyutta olmali, ambalaja salam bir ekilde basilmi, yapitirilmi veya tutturulmu olmalidir. Ayrica etiket üzerinde bulunmasi zorunlu bilgiler baka yazilar ya da resimlerle örtülmemeli veya kesilmemelidir. e-Gida maddesinin etiketi,ambalaji ve biçimi sahte, yaniltici veya gidanin karakterine , yapisina , özelliklerine , bileimine ,kalitesine, orijinine ve üretim metotlarina göre hatali bir izlenim yaratacak, tüketiciyi yaniltacak resim, ekil ve benzerlerini içermemelidir. f-Gida maddesinin etiketinde ,o gida maddesinin hastaliklari önleme ,iyiletirme ve tedavi özellii olduunu bildiren veya ima eden ifadeler yer alamaz. 5.5.1.Etiket Bilgileri 25.8.2002 tarih ve 24857 sayili Resmi Gazete'de yayimlanan 2002/58 No.lu Türk Gida Kodeksi Gida Maddelerinin Genel Etiketleme ve Beslenme Yönünden Etiketleme Kurallari Teblii'nde yer aldii üzere gida maddelerinin etiketinde bulundurulmasi zorunlu bilgiler aaidadir : a-Gida maddesinin adi, b-çindekiler, c-Net miktari, d- Üretici Firmanin adi, adresi ve üretildii yer: malatçi veya ambalajlayici veya ithalatçi veya ihracatçi veya daitici firmanin ticari unvani, açik adresi, tescilli markasi ve üretim yeri bildirilmelidir. e- Son tüketim tarihi f-Parti numarasi ve / veya seri numarasi, g-Üretim izin tarihi ve sayisi, sicil numarasi veya ithalat kontrol belgesi tarihi ve sayisi h-Orijin ülke, i-Gerektiinde kullanim belgisi ve / veya muhafaza artlari. Gida maddelerinin etiketlerinde ( a ), ( c ), ( e ) bentlerinde yer alan bilgiler ambalajin ayni yüzünde bulunmalidir. Bunlara ilave olarak yemeklik yain adi da etiket üzerinde yer almalidir.Ürün vinterize edilmi ise bu isme vinterize ibaresi de eklenmelidir.

5.6. Taima ve Depolama Gidalarin tainmasi ve depolanmasi ile ilgili asgari teknik ve hijyenik kurallar aaida verilmitir: a) Gida maddeleri depolama ve taima esnasinda her türlü di etkenden zarar görmeyecek, bozulmayacak ekilde korunmalidir.

15

b) Depolar giyinme yerleri, yatakhaneler, lavabolar, tuvaletler, banyolar, idari bölümler ve dinlenme yerlerinden ayri olmalidir. Depolar hiç bir zaman amaci diinda kullanilmamalidir. c) Taima araçlari ve depolarda havalandirma, sicaklik ve rutubet ürün özelliklerine uygun olmali, depolarda sicaklik ve rutubet ölçer cihazlar bulundurulmali, bilgiler sürekli olarak kaydedilmelidir. Souk zincirdeki taima vasitalarinda da sicaklik ve nem ölçer cihazlar bulundurulmalidir. d) Depolar ve taima araçlari ürün özellii göz önüne alinarak, derin dondurulmu ürünlerde-18°C dan daha düük sicaklikta olmali ve ayarlandii sabit dereceden ± 0,5°C dan fazla sapmaya izin vermeyecek sistemde olmalidir. Souk zincir bozulmamalidir. e) Depolarda zemin pürüzsüz, duvarlar düzgün, kolay temizlenebilir nitelikte, sivasi dökülmemi, ürünlere olumsuz etkide bulunmayacak özellikte olmalidir. Depo üstü tavan ve çatilar akmayi, sizmayi önlemeli, sicaklik deimelerinden etkilenmeyi önleyecek ekilde yalitimli olmalidir. f) Depolarda ve taima araç ve gereçlerinde kullanilan alet, ekipman ve malzemeler temiz, salam ve hijyenik amacina uygun olmalidir. g) Depo ve taima araç ve gereçleri yikama ve dezenfeksiyona uygun olmalidir. h) Deponun kapi, pencere ve dier kisimlari her türlü zararlinin girmesini önleyecek uygun donanima sahip olmalidir. i) Depolara ilk gelen ürün önce, son gelen üründe en son çikarilmali, istenildii zaman istenilen ürün grubu veya parti çikarilabilecek ekilde yerletirme ve istifleme yapilmalidir. i) Souk hava depolarinda jeneratör bulunmalidir. j) Çöpler depo diinda tutulmali, atilacak malzeme depodan uzaklatirilmalidir. k) Ürünler zeminle temas etmeyecek ekilde belirli bir yükseklikte ve rutubet geçirmeyen uygun malzeme üzerinde depolanmalidir. l) Depolama ve taima sirasinda çevreye zarar verilmemelidir. m) Depolamada ürünlerin ambalaj ve etiketlerinin zarar görmesi önlenmeli, ürün ve ambalajin özelliine göre istif ve yima yapilmalidir. n)Gida maddeleri depolanmalidir. birbirinin özelliini bozmayacak ekilde tainmali ve

o) Gida maddeleri toksik maddeler ile birlikte depolanmamali ve tainmamalidir. p) Gida maddeleri özelliklerine göre temizlik malzemelerinden ayri bölmelerde depolanmali ve tainmalidir.

16

r) Gida maddelerinin tainmasi ve depolanmasi ile ilgili gerekli i güvenlii önlemleri alinmalidir. s) Depolar ve taima araçlarinin denetim ve kontrolü Tarim ve Köyileri Bakanliinca yapilir. 5.7.Numune Alma ve Analiz Metodlari Bitki adi ile anilan yemeklik yalarin üretim hattindan ve muhafaza deposundan numune alinmasinda Türk Gida Kodeksi Yönetmeliinin 11 inci bölümündeki kurallara uyulmalidir. Numune uluslararasi kabul görmü metodlara göre analiz edilmelidir. 5.8.Tescil ve Denetim Bitki adi ile anilan yemeklik yalari üreten ve satan i yerleri; tescil ve izin, ithalat, kontrol ve denetim sirasinda 2001/29 sayili Türk Gida Kodeksi Bitki Adi le Anilan Yemeklik Yalar Tebli hükümlerine uymak zorundadir. Bu hükümlere uymayan iyerleri hakkinda 560 sayili Gidalarin Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre yasal ilem yapilir. Denetim, 560 sayili Kanun Hükmünde Kararnameye göre Tarim ve Köyileri Bakanlii ve Salik Bakanlii tarafindan yapilir 6.SONUÇ VE DEERLENDRME Kolza veya son yillarda ya kalitesi yönünden gelitirilmi ticari ismi ile Kanola bitkisi ülkemizde son derece ihmal edilmi bir bitkidir.Bugün ülkemizde tahil üretimi yapilan her yerde kanolanin yetitirilebilecei göz önüne alinarak ve GAP bölgesinde sulamaya açilan tarim alanlari da dikkate alindiinda ya açiimizi kapatmada önemli alternatif bir ya bitkisi olduu ortadadir.Çünkü yai da son derece kaliteli ve oleik asit orani en yüksek bir yadir.Ancak 80'li yillarin baina kadar özellikle Trakya yöresinde yaygin olarak yetitirilen kolza o yillarda yaindaki erusik asit ve küspesindeki kükürt içeren toksik etkili glikozinolat oranlarinin yüksek olmasi nedeniyle 2 yil sürevle yeni islah edilmi , ya kalitesi yüksek kolza tohumlarinin yetitirilmesi amaciyla yasaklanmitir.Daha sonra kaliteli ya içeren çeitler ülkemize getirilmi ise de ekimi yayginlatirilamamitir. Kanola tohumlarinda bulunan %38-50 oranindaki ya, daha çok sivi halde gida sanayinde deerlendirilmektedir.Eski kalitesiz kolza yainda bulunan erusik asitin margarinde kristallenmeyi ters yönde etkilemesi nedeniyle, margarin sanayi balangiçta bu yaa ilgi duymamitir. Ancak daha sonra erusik asitsiz çeitlerin üretilmesiyle, kanola yai üretici ülkelerde margarin sanayinde de geni ölçüde tüketilmeye balanmitir. Kanolanin yazlik ve kilik çeitlerinin bulunmasi, yazlik ekildiinde Temmuz, kilik ekildiinde Haziran ayinda hasat olgunluuna gelmesi ile bu aylarda hiçbir ya bitkisinin hasadinin söz konusu olmamasi nedeniyle atil kapasite çalian ya ve yem fabrikalarinin hammadde gereksinimini karilayarak tam kapasiteye çalimalarina olanak vermesi, ekimden hasadina kadar mekanizasyona uygun olmasi, birim

17

alandan birçok ya bitkisine göre yüksek tohum ve ya vermesi bitkinin olumlu özellikleri arasinda sayilabilir. Kanola Trakya-Marmara, Orta Anadolu bölgelerimizde kilik ya bitkisi olarak ekilebilecek bir bitkidir.Ancak Trakya yöresinde bulunan yabani hardallar, tohumlari tozlayarak ya kalitesini olumsuz yönde etkileyen erusik asitin artmasina neden olabilirler. Bu itibarla kanolanin üretiminin yayginlatirilmasi için; · · · · Tohum üretiminde ekimden önce devlet tarafindan ekonomik tevik ve güvence salanmasi, Üretilen tohumlara devlet tarafindan alim garantisi verilmesi, Üretim maliyetlerinin azaltilmasinda gerekli koullarin devletçe üstlenilmesi, Marjinal alanlarin deerlendirilmesi yaninda sulu tarima açilmi olan GAP bölgesinde yali tohumlu bitkilerin planli ve programli olarak yayginlatirilmasiyla yali tohum üretiminin arttirilmasi,

EK :1 TARIMSAL VER KAYNAKLARI Türkçe Tarimsal Veri Kaynaklari Ülkemizde tarimsal verilere sahip olan siteler arasinda ilk sirada, Tarim Bakanlii web sitesi olan www.tarim.gov.tr yer almaktadir. Bu sitede ülkemizin tarimsal verilerine, tarimla ilgili tüm bilgilere, istatistiklere, kanunlara, vs güncel olarak ulailabilir. Ülkemizde tarimla ilgili bazi verilerin ve bilgilerin elde edilebilecei siteler aaida verilmitir. Site Adi

www.aari.gov.tr

Sahip Olduu Kurum

Ege Tarimsal Ar. Enstitüsü

Bulunabilecek Bilgiler

Tarimsal Aratirma, Yayin

18

www.aeri.org.tr www.ahis.gov.tr/ www.antbirlik.com.tr www.besd-bir.org.tr www.cine-tarim.com.tr www.cukobirlik.com.tr www.çiftçinet.com.tr www.die.gov.tr www.dpt.gov.tr www.dsi.gov.tr www.dsymb.org.tr www.fiskobirlik.org.tr www.foreigntrade.gov.tr www.gap.gov.tr www.hasad.com.tr www.igeme.org.tr www.karadenizbirlik.com.tr www.kayisi.org.tr www.khgm.gov.tr www.khgm.gov.tr/ubm www.meteor.gov.tr www.narser.gov.tr www.pankobirlik.com.tr www.setbir.org.tr www.tagem.gov.tr www.tarim.gen.tr www.tarimkredi.gov.tr www.taris.com.tr www.tb-yayin.gov.tr www.tigem.gov.tr www.tisit.org/ www.tmmobzmo.org.tr www.tmo.gov.tr www.trakyabirlik.com.tr www.tse.org.tr www.ttae.gov.tr www.ttgv.org.tr www.tubitak.gov.tr www.turkindex.com/tarim.htm www.turkiyeyembir.org.tr www.turkpatent.gov.tr/ www.turkseker.gov.tr www.turktarim.com www.turkted.org.tr www.tzob.org.tr www.tzymb.org www.un.org.tr/fao www.usd.org.tr

Tarimsal Ekonomi Arat. Ens Koruma Kontrol Genel Müd. ANTBRLK Besi ve Hayvan Yetitirici Bir. Cine Tarim Dergisi ÇUKOBRLK Cine Tarim Dergisi Devlet statistik Enstitüsü Devlet Planlama Tekilati Devlet Su leri Genel Müd Damizlik Siir Yetitirici Bir. Findik Tarim Sati Koop. Bir. Di Ticaret Müstearlii GAP Bölge daresi Bk.lii Hasad Dergisi hracati Gelitirme Merkezi KARADENZBRLK KAYISIBRLK Köy Hizmetleri Genel Müd. Toprak ve Su Ulusal Bilgi Mer. Meteoroloji Genel Müdürlüü Narenciye ve Seracilik Ar Ens PANKOBRLK Süt, Et Gida San Üreticileri Bir Tarimsal Aratirmalar Gen Müd. Tarim Kredi Kooperatifleri TAR TKB Yayin Dairesi Bakanlii Tarim letmeleri Genel Müd. Tarimsal ilaç Sanayicileri Der. Ziraat Mühendisleri Odasi Toprak Mahsulleri Ofisi TRAKYABRLK Türk Standartlari Enstitüsü Trakya Tarimsal Aratirma Enst. Türk Teknoloji Gelitirme Vakfi Bilimsel Teknik Aratirma Kur

Tarimsal Ürün Maliyetleri laç, Tohum, Veteriner vs Pamuk ve Narenciye Besicilik ve hayvancilik Elektronik ortamda yayin. Pamuk, Yerfistii, Soya Türkiye'nin tek çiftçi portali Tarim istatistikleri Tarimsal Kalkinma Planlari Tarimsal Sulama Büyükba Hayvan Findik Tarimi thalat ve hracat verileri GAP Bölgesi verileri Aylik Tarim Dergisi thalat hracat verileri Yali Tohumlar Kayisi Tarimi Yol, Toprak, Sulama vb Toprak ve Su verileri Tarimsal Meteoroloji Sebze, Sera, Narenciye eker pancari üretimi Süt, Et ve Gida Sanayii Tarimsal Aratirmalar Türk Tarim Siteleri Tarimsal Krediler ncir, Üzüm, Pamuk, Zeytin Tarimsal Bilgi, Yayin Devlet Üretme Çiftlikleri Tarimsal laçlar Tarimsal Bilgi, Yayin Bitkisel Ürün Alimlari Ayçiçei Tarim Ürünleri Standartlari Ayçiçei, Çeltik, Hububat

Projeler, Yeni fikirler Bilimsel Yayinlar Türkiye tarim siteleri indeksi Yem Sanayicileri Birlii Hayvansal Yem Türk Patent Enstitüsü Patentler ve markalar Türkiye eker Fabrikalari A. ekerpancari Türk Tarim Siteleri Tohumluk Endüstrisi Dernei Tohumlukla ilgili veriler Türkiye Ziraat Odalari Ziraat Odalari, çiftçiler Ziraat Yüksek Mühendis. Birlii Tarimsal Bilgi,Yayin FAO Türkiye Dünya Tarim ve Gida Örgütü Un Sanayicileri Dernei Unla ilgili Bilgiler

19

www.yok.gov.tr/ www.ziraat.com.tr www.ziraat.linkleri.com www.ziraatcilar.birligi.com www.ziraatcilerdernegi.org.tr

Üniversiteler/Ziraat Fakülteleri Türkiye Ziraat Bankasi Türkiye'nin Tarimsal Link Sitesi Çiftçi Birlikleri Ziraat Teknisyenleri Dernei

Tarimsal Bilgi, Yayin Tarimsal Krediler Türk Tarim Siteleri Tarimsal Bilgi, Yayin Ziraat Teknisyenleri

Yabanci Tarimsal Veri Kaynaklari Site Adi apps.fao.org/ europa.eu.int/ Plants.usda.gov/ unstats.un.org/ www.aaic.org www.ageze.com www.agfind.com www.agnet.com.au/ www.agnic.org/agdb/erdcalfr.html www.agnic.org/diragis www.agr.ca www.agr.gc.ca/ www.agribiz.com www.agribusinessworks.com www.agricom.qc.ca/ www.agriculturalweather.com www.agriculture.com www.agriculturelaw.com/ www.agrifor.ac.uk www.agrilaunch.com www.agrinet.tamu.edu www.agriscape.com www.agrisurf.com www.agview.com www.aiua.org www.aosca.org/ www.aphis.usda.gov/ www.ars.usda.gov/ www.ars-grin.gov www.cast-science.org www.cetiom.fr www.cetiom.fr/isa/ www.cfra.org www.cgiar.org/ www.cotton.org www.dainet.de www.dina.dk Açiklama FAO statistik Servisi Avrupa Topluluu Ücretsiz Bilgi Servisi Bitkilerin Sistematikleri le lgili Tüm Bilgiler Birlemi Milletler statistik Veri Sayfasi Uluslar Arasi Endüstri Bitkileri Birlii Tarimsal Arama Motoru Agfind - Tarimsal Arama Motoru Avustralya Tarim Siteleri Linkleri Tarimla lgili Birçok Database Tarimsal Web Siteleri Listesi Kanada Kirsal Bilgi Sistemi Kanada Tarimsal Web Bilgi Ai Agribiz - Tarimsal Dünyasi Tarimsal Dünyasi Web Sayfasi Kanada Tarimsal nternet Bilgi Ai Tarimsal Hava Durumu Online Tarim Bülteni Ve Haberleri Uluslar Arasi Tarimsal Kanunlar Ve Mevzuat ngiltere Tarimsal Arama Motoru Agrilunch - Tarimsal Siteler Dizini Agrinet - Teksas Tarimsal Bilgi Servisi Tarimsal Arama Motoru Agrisurf - Tarimsal Rehber Agview - Tarimsal Arama Motoru Tarimsal Internet Kullanicilari Kurumu Uluslar Arasi Bitki Islahi Örgütü ABD Hayvan Ve Bitki Salii Gözlem Servisi Amerikan Tarim Bakanlii Web Sitesi Abd Genetik Kaynaklar Merkezi Dünya Tarim Bilimi Ve Teknolojisi Konseyi Fransa Tarimsal Yayim Merkezi Uluslar Arasi Ayçiçei Birlii Dünya Kirsal Kalkinma Merkezi Uluslar Arasi Tarimsal Aratirma Danima Merkezi Abd Pamuk Konseyi Almanya Tarimsal Bilgi Ai Danimarka Tarimsal Bilgi Ai

20

www.eharvest.com www.eharvest.com www.fao.org www.fao.org/AGRIS www.farmsource.com www.farmwide.com.au/agsearch www.fas.usda.gov www.fertilizer.org/ifa/ www.hri.ac.uk www.ifad.org/ www.ifap.org www.ifas.ufl.edu/AgriGator www.ifpri.org www.igc.org.uk www.inra.fr www.internets.com/sagri.htm www.intracen.org/ www.inverizon.com www.inverizon.com www.irri.org www.ista.org www.joefarmer.com/ www.nalusda.gov/ www.nfu.org/ www.oecd.org/agriculture www.pestweb.com www.prairielinks.com www.reeusda.gov www.reeusda.gov/ www.rural.org www.rural.org www.soybean.org www.upov.int/ www.usagnet.com www.usda.gov/agency/ oce/waob/waob.htm www.usda.gov/nass www.web-agri.com www.worldseed.org/ www.wri.org/ www4.fao.org/caris

E-Harvest - Tarimsal Arama Motoru Tarimsal Arama Motoru Dünya Tarim Ve Gida Örgütü Uluslararasi Tarimsal Teknolojiler Bilgi Sistemi Farmsource - Tarimsal Siteler Dizini Agsearch - Tarimsal Arama Motoru Abd Tarimsal Di Ticaret Sitesi Uluslar Arasi Gübre Endüstrisi Örgütü Uluslar Arasi Bahçe Bitkileri Aratirmalari Kurumu Uluslararasi Tarimsal Kalkinma Fonu (Ifad) Dünya Tarim Üreticileri Federasyonu Agrigator Tarimsal Kurulular Dizini Dünya Gida Politikalari Aratirmalari Kurumu Dünya Tohum Ticareti Konseyi Fransa Tarimsal Aratirma Merkezi Tarimsal Web Sayfalari Listesi Uluslar Arasi Ticaret Merkezi Tarimsal Haberler Tarimsal Arama Motoru Uluslar Arasi Çeltik Aratirma Merkezi Uluslar Arasi Tohum Ticareti Örgütü Tarim Ve Hayvancilik Arama Motoru Abd Ulusal Tarim Kütüphanesi (Nalusda) Ulusal Çiftçi Birlii (Nfu) Oecd Tarim Sitesi Bitki Hastaliklari Ve laçlari Web Sayfasi Tarimsal Linkler Sitesi Amerikan Üniversiteleri Tarimsal Yayim Siteleri ABD Aratirma, Eitim Ve Yayim Hizmetleri Internet çin Çiftçi Rehberi Çiftçiler Bilgi Sistemi Abd Soya Fasulyesi Konseyi Uluslar Arasi Bitki Koruma Standartlari Örgütü ABD Tarimsal Arama Motoru Dünya Tarim Bordu Amerikan Tarim Bakanlii statistik Servisi lk Tarimsal Arama Motoru Dünya Tohumculuk Birlii Sitesi Dünya Tarimsal Kaynaklar Enstitüsü Devam Eden Tarimsal Aratirmalar Bilgi Sistemi

21

Information

Microsoft Word - Kanola kapak.DOC

24 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

822843