x

Read Shoqata e Mjekëve Shqiptarë në Maqedoni text version

M E D I C U S

ISSN 1409-6366 UDC 61 Suplement 5

Shoqata e Mjekëve Shqiptarë në Maqedoni Association of Albanian Medical Doctors in Macedonia

SIMPOZIUM

1. Abdomen acuta 2. Tema të lira / Free topics

PËRMBLEDHJE PUNIMESH COLLECTION OF STUDIES

Kërçovë, 29- 30 Tetor, 2010 Kërçovë, October 29-30, 2010

ORGANIZATOR / ORGANIZERS Shoqata e Mjekëve Shqiptarë të Maqedonisë Association of Albanian Medical Doctors in Macedonia Këshilli i Nderit / Honorary Council Prof. dr sci. Ferid Murati, nobelist, SHBA Prof dr Shpëtim Telegrafi, New York, SHBA Prof dr Rifat Latifi, Arizonë. SHBA Dr Bujar Osmani, Ministër i Shëndetësisë të R. Maqedonisë, Shkup Dr Idriz Orana, Nënkryetar i Odës se Mjekëve të R. Maqedonisë, Shkup Mr sci. dr Agim Ramadani, Kryetar Nderi i SHMSHM, Tetovë Këshilli Organizativ / Organizing Council Prof. dr sci. Remzi Izairi, Kryetar / President, Gostivar Dr Idriz Orana, Zv/kryetar / Vise-President, Shkup Dr Shinasi Jusufi, Sekretar Gjeneral / Secretary General, Kumanovë Prim. dr Xheladin Elezi, Kryetar i Kuvendit / President of Assembly, Tetovë Prim. dr Ferit Muça, Zv/kryetar i Kuvendit / Vise-President of Assembly, Gostivar Anëtarët / Members Dr Murat Murati, Resnjë Dr Gafur Polisi, Strugë Dr Gazi Mustafa, Gostivar Dr Baki Alili, Dibër Dr Merita Ismaili-Marku, Shkup Dr Xhabir Bajrami, Kërçovë Dr Fadil Maliqi, Kumanovë Dr Nagip Rufati, Tetovë Këshilli Shkencor / Scientific Council Prof. dr sci. Remzi Izairi, Kryetar / Presiden, Tetovë Mr sc. dr Arben Taravari, Shkup Mr sci. dr Hasan Bekteshi, Kërçovë Prim. dr Agim Zeqiri, Gostivar Prim. dr Mentor Mela, Dibër Ass. dr Rexhep Selmani, Kumanovë Dr Sedam Elmazi, Resnjë Dr Edip Sheji, Strugë Redaktor profesional Prof. dr sci. Remzi Izairi Shtypi: Vision+, Gostivar

PASQYRA E LËNDËS

faqe

PARATHËNIE.............................................................................................................................. I. ABDOMENI AKUT KIRURGJI Eksperienca jonë terapeutike në një grup të sëmurësh me migrenë abdominale Gëzim Boçari, Behar Shehi, Gentian Vyshka, Tiranë, Shqipëri Clinical parameters influencing the decision for relaparotomy in patients with purulent peritonitis due to colorectal carcinoma Yovtchev Yovtchev, Tatiana Vlaikova, Stoian Nikolov, Alen Petrov, Nikolai Nedkov, Stara Zagora, Bullgari Migrena abdominale si diagnozë diferenciale gastroenterologjike Gentian Vyshka, Gëzim Boçari, Plarent Kapo, Pavllo Diamandi, Ermir Roçi, Behar Shehi Tiranë, Shqipëri Ileuset mekanike ­ pervoja jone ne periudhen Janar 2008 - Janar 2010 Kastriot Haxhirexha, Xheladin Elezi, Ferizat Haxhirexha, Fazlije Marku, Vjosa Elezi,Tetovë, Maqedoni Shpeshtësia e rasteve me abdomen akut, të trajtuara në Repartin e Terapisë Intensive, të Spitalit të Vlorës në vitet 2009-2010 Yllka Bilushi, Vasilika Prifti. Rozeta Luci, Glodiana Sinani, Juliana Xhindolli, Vlorë, Shqipëri Ulçerat e perforuara ­ pervoja jone ne periudhen Janar 2009 - Janar 2010 Xheladin Elezi, Kastriot Haxhirexha, Ferizat Dika - Haxhirexha, Vjosa Elezi,Tetovë, Maqedoni Trajtimi kirurgjikal i kancerit të stomakut të perforuar Alma Llukacaj, Tiranë, Shqipëri Iskemia mezenteriale akute Rexhep Selmani, Goran Begovic, Aleksandar Karagjozov, Nikola Jankulovski, Vlado Janevski, Arben Karpuzi, Qemal Rushiti, Shkup, Maqedoni Trombembolia mezenteriale, diagnostikimi racional dhe i hershëm si dhe trajtimi adekuat Jakup Jakupi, Gafur Memeti, Adnan Vrajnko, Ilber Ademi, Sadri Zeqiri, Gostivar, Maqedoni Evaluation of Mannheim peritonitis index in patients with peritonitis our clinical experience Skender Zatriqi, Vlado Janevski, Nikola Jankulovski, Dalip Limani, Ferat Sallahu, Fadil Beka, Violeta Zatriqi, Hysni Arifi, Prishtinë, Kosovë Abdomeni akut si pasojë e obstruksionit të zorrës së trashë në urgjencën kirurgjike në materialin tonë Ferat Sallahu, Vlado Janevski, Nikola Jankulovski, Dalip Limani, Skender Zatriqi,Violeta Zatriqi, Prishtinë, Kosovë Abdomeni akut nga volvulusi i kolonit sigmoid si dhe trajtimi kirurgjik me një akt -Prezentim rasti Sevdail Mustafa, Ilaz Poroshtica, Islam Rashiti, Arsim Emini, Osman Devaja, Gjilan, Kosovë Trajtimi kirurgjikal paliativ i tumoreve të kokës së pankreasit Myzafer Kaci, Edmond Çeliku, Xheladin Dracini, Roland Labinoti, Bledar Kola, Arvin Dibra, Astrit Xhemali, Albana Fico, Eriona Sinani, Tiranë, Shqipëri Gastrinoma - prezantim rasti Edmond Çeliku, Myzafer Kaci, Ardian Nelaj, Eriona Sinani Astrit Xhemali, Bledar Kola, Tiranë, Shqipëri Nxjerrja e trupit të huaj nga rektumi - prezntim rasti Riza Idrizi, Imri Vishi, Sylejman Metushi, Ragip Bytyqi, Sami Spahiu, Njazi Vishi, Afrim Tasholli, Mufail Hasani, Ferizaj, Kosovë Appendiciti në shtatëzani, prezantim rasti Ilber Besimi, Florim Selimi,, Ermir Ramadani, Magdalena Milacic, Florin Besimi Tetovë, Maqedoni Inflamatorno zaboluvanje na crevata Senaver Selimi, Goran Begovic, Akif Ismaili, Drage Siljanoski, Shkup, Maqedoni

Rëndësia e Ultratingullit në diagnostikimin e apendicitit akut Ragip Bytyqi, Riza Idrizi, Sylejman Metushi, Imri Vishi, Ferizaj, Kosovë Një tumor gjigant i abdomenit-prezantim rasti Ragip Bytyqi, Sylejman Metushi, Riza Idrizi, Sami Spahiu, Nijazi Vishi, Afrim Tasholli,Ferizaj, Kosovë Gastrointestinal stromal tumors Bledar Kola, Roland Labinoti, Myzafer Kacaj, Edmont Celiku, Tiranë, Shqipëri Kista ekinokoksike retroperitoneale- prezantim rasti Imri Vishi, Riza Idrizi, Sylejman Metushi, Ragip Bytyqi, Sami Spahiu, Nijazi Vishi, Afrim Tasholli, Xheladin Reçica, Mufail Hasani, Ferizaj, Kosovë Rikonstruksioni kirurgjikal duke përdorur pllaka Titaniumi në dëmtimet e mandibullës e maksillës të shkaktuara nga arma e zjarrit të tipit pistoletë Lozana Binjaku, Tiranë, Shqipëri Përqindja e ndryshimeve stenotiko-obliterative të a.carotis interna tek pacientët me syndrom iskemik periferik Hasim Saliu, Eshtref Osmani, Burim Saliu, Afrëdita Selami-Saliu, Gostivar, Maqedoni Breast cancer: Mastectomy versus Lumpectomy Enriketa Kroi, Nikita Manoku, Tiranë, Shqipëri ANESTEZIOLOGJI Vlerësimi dhe menaxhimi i risqeve të infeksioneve në sallat e operacionit Kujtime Vakeflliu, Rudina Druzha (Pirushi), Albana Qefalia, Afërdita Hila, Mirjana Mema, Tiranë, Shqipëri Krahasimi i efektit të Tramadolit në prevenimim e dridhjeve postoperatore pas anestezisë gjenerale kur si agjent induktues përdoret Thiopentali i Natriumit ose Propofoli Majlinda Naço, Ilir Ohri, Edmond Çeliku, Haxhire Gani, Anna Mandi, Jonida Shehaj, Nertila Kodra, Pirro Prifti, Adriana Babameto, Bilbil Rakipi, Elona Naço, Mbaresa Isufaj,Tiranë, Shqipëri Anestezioni te abdomeni akut Sadri Zeqiri, Nimet Havziu, Gafur Memeti, Adnan Vranjko, Ace Veljanovski, Gostivar, Maqedoni Hekuri intravenoz tek të moshuarit anemik redukton transfuzionet e gjakut perioperatore në urologji Haxhire Gani, Mustafa Xhani, Ilir Ohri, Majlinda Naco, Vjollca Beqiri, Aurel Janko, Herion Dredha, Tiranë, Shqipëri Identifikimi i faktorëve që ndikojne në kollën e shkaktuar nga Fentanyli Nertila Kodra, Anna Mandi,Majlinda Naco, Bilbil Rakipi,Ilir Ohri, Tiranë, Shqipëri.... TERAPI FIZIKALE Analiza e aplikimit të kineziterapisë, krahas terapive të tjera në rehabilitimin e lëndimeve në terapinë fizikale Agron Gashi, Prishtinë, Kosovë Terapia e punës te personat e moshuar Selvie Salihi-Emini, Ismail Rexhepi, Gordana Gasheska, Tetovë, Maqedoni II. TEMA TË LIRA MJEKËSI INTERNE Lipoproteina (a) faktor i ri i rrezikut nga ateroskleroza te pacientët me sëmundje të arterieve koronare Lutfi Zylbeari, Elita Masha, Tetovë, Maqedoni Hipertensioni Arterial Eqerem Hasani, Tiranë, Shqipëri Detektimi i disfunksionit diastolik ventrikular te diabetikët fillestar (deri 1 vit) vlerësuar nëpërmjet Dopplerit pulsativ si dhe detektimi i disfunksionit miokardial nëpërmjet Tissue Dopplerit Bedri Zahiti, Aurora Bakalli, Daut Gorani, Venera Hasanxhekaj, Bekim Haxhiu, Lortia Zahiti, Shkurte Recaj, Merita Martinaj, Prishtinë, Kosovë Stenoza e aortës, diagnostikimi, trajtimi dhe prognoza Neset Uzairi, Zhelinë, Maqedoni

Rëndësia klinike e veprimit të Coronisit 6.25, 12.5-25mg (Carvedilolit) dhe Isosorbmononitratit (ISMN) 20-40mg, në presionin e gjakut, frekuencën e zemrës dhe në fazën e relaksimit izovolumetrik (IRT) të ventrikulit të majtë Bedri Zahiti, Aurora Bakalli, Daut Gorani, Venera Hasanxhekaj, Bekim Haxhiu, Lortia Zahiti, Shkurte Recaj, Merita Martinaj, Prishtinë, Kosovë Relacioni ndërmjet disperzionit të QT intervalit dhe aritmive ventrikulare te pacientët hipertensiv Atilla Rexhepi, Tetovë, Maqedoni The importance of Echocardiographic evaluation of pericardial effusion associated with mitral valve pseudoprolaps in patients with chronic renal failure Bedri Zahiti, Aurora Bakalli, Daut Gorani, Sami Gjokaj, Venera Hasanxhekaj, Bekim Haxhiu Lortia Zahiti, Shkurte Recaj, Merita Martinaj Prishtinë, Kosovë Sëmundja pulmonare obstruktive kronike Gani Karamanaga, Ulqin, Mali Zi Sarkoidoza (Sarcoidosis) Gani Karamanaga, Ulqin, Mali Zi Funksioni pulmonar në diabetin mellitus tip II Jola Klosi, Orledia Bare, Ergita Nelaj, Ledio Çollaku, Edite Sadiku, Margarita Resuli, Mihal Tase, Tiranë, Shqipëri Intravenous Omeprazole as adjuvant therapy to endoscopic injection in non-variceal upper gastrointestinal bleeding Bledar Kraja, Indrit Këlliçi, Genta Qirjako, Skerdi Prifti, Tiranë, Shqipëri Thyroid incidentalomas Yllka Themeli, Shuaip Beqiri, Ergeta Ktona , Natasha Cela, Holta Sulaj, Kloida Zaimi, Julian Capo, Blerina Kambo, Myftar Barbullushi , Feçor Agaçi, Tiranë, Shqipëri Hipertensioni në nefropatinë diabetike Myftar Barbullushi, Yllka Themeli, Tiranë, Shqipëri Camptocormia - prezantim rasti Remzi Izairi, Çegran, Maqedoni Kontraktura Dupuytren te diabeti i sheqerit Besim Aliu, Remzi Izairi, Shkup, Maqedoni ­ , , , , ­ , , , , ...... Shpërndarja e grupeve të gjakut ABO/RHD në pacientët me kancer të traktit gastrointestinal Vjollca Duro, Shpëtim Qyra, Andi Koraqi, Pëllumb Pipero, Tiranë, Shqipëri MJEKËSI FAMILJARE Përcjellja e anemisë të shkaktuar nga deficit i vitaminës B12 te pacientët mbi 70 vjet në kushte të mbrojtjes primare shëndetësore Sefian Ferati-Bellçishta, Shkup, Maqedoni INFEKTOLOGJI Hepatitis B virus infeksioni te dhuruesit vullnetarë të gjakut Ilmi Mehmedi, Bratica Joneska, Ali Mehmedi, Kërçovë, Maqedoni SHËNDETËSI PUBLIKE Tirana city mother's information related the breastfeeding during 2006-2008 Lindita Molla, Anjeza Çoku, Roland Bani, Arjan Salia, Tiranë, Shqipëri Intimate partner violence: development of a curricula for health care professionals Gentiana Çela-Qirjako, Enver Roshi, Bledar Kraja, Iris Mone, Tiranë, Shqipëri 2009 , , , , 2007

, , , ­ , , , , Qëndrimet e të rinjëve ndaj vlerave të ambientit jetësor Valbona Bejtullai, Farije Kamberi, Tetovë, Maqedoni MJEKËSI EMERGJENTE Evaluimi i paramedikëve ­ transportit alternativë në shërbimet emergjente mjekësore parahospitalore Basri Lenajni, Salih Krasniqi, Haxhere Dervishi, Jusuf Bajrami, Agron Ruva, Marsida Berisha, Griselda Begaj, Arbër Hamiti, Emrush Pireva, Tahiri Avdi Prishtinë, Kosovë Sigurimi i vendëngjarjes dhe rreziqet për shërbimin mjekësor emergjent gjatë intervenimeve në fatkeqësi dhe aksidente Isuf Bajrami, Luan Perçuku, Ibrahim Shabani, Ramë Sadikaj, Prishtië, Kosovë PEDIATRI Dhimbjet abdominal akute ne praktiken pediatrike. Pervoja jone ne periudhen Qershor 2008 ­ Qershor 2010 Ferizat Haxhirexha, Fazlije Marku, Sevdije Koxha, Dibër, Maqedoni Rastet me abdomen akut në Repartin e Pediatrisë, Spitali Rajonal, Vlorë, Shqipëri, Janar 2010 ­ Gusht 2010 Emirjona Kicaj, Saemira Durmishi, Rudina Cercizaj, Diana Kozdine, Emiljana Corraj Vlorë, Shqipëri Atrezia duodenale, pjesë përbërse e anomalive të shumëfishta Gentiana Gora, Aferdita Muça, Shahe Isufi, Anita Gjikondi, Elton Koroveshi Tiranë, Shqipëri Klini~ka ekspresija na akutno abdominalno stradawe na novoroden~e pri vrodeni pre~ki vo pasa`ata , , , Prognoza e konvulzioneve febrile te fëmijtë Ferit Muça, Visar Muça, Argjent Muça, Gostivar, Maqedoni NEUROLOGJI - PSIKIATRI Hipertensioni arterial faktorë risku në ndodhjen e insultit cerebrovaskular akut Sulejman Ahmeti, Sihana Ahmeti, Faton Ahmeti, Tetovë, Maqedoni Ataku iskemik transitor si faktorë risku në ndodhjen e insultit cerebrovaskular akut Sulejman Ahmeti, Faton Ahmeti, Sihana Ahmeti, Tetovë, Maqedoni Insulti cerebrovaskular dhe pasojat e tij Sulejman Ahmeti, Sadi Bexheti, Faton Ahmeti, Vahit Selmani, Nexhbedin Karemani Tetovë, Maqedoni Diabeti i sheqerit faktorë risku në ndodhjen e insultit cerebrovaskular akut Nexhbedin Karemani, Sulejman Ahmeti, Vahit Selmani, Driton Selmani, Tetovë, Maqedoni The importance of serum total homocysteine concentration, clinical and blood parameters at patients with acute first-in-a-lifetime ischemic stroke Bajram Kamberi, Kristina Vasilevska, Farije Kamberi, Tetovë, Maqedoni Depresioni si pasojë e dëmtimit të trurit dhe nivelit të ulët të vitaminës B6, B12, B9 Mair Iseini, Arben Taravari, Gostivar, Maqedoni Antipsychiatric attitures in our mental halth service Musli Ferati, Adem Disha, Tetovë, Maqedoni Roli i infermieres në udhëheqjen e përkeqësimit neurologjik të hershëm në fazën akute të aksidentit vaskular cerebral Farije Kamberi, Bajram Kamberi, Tetovë, Maqedoni

DERMATOVENEROLOGJI Aplikimi i Lazerave kirurgjikal (Erbium dhe CO2) gjatë praktikës së përditshme dermatologjike, avantazhet dhe disavantazhet Monika Fida, Orjana Janushaj, Violeta Dajci, Albana Lufi, Brunilda Bardhi, Adriana Sinani Tiranë, Shqipëri Mjekimi i alopecisë areata me aromaterapi Burim Saliu, Afërdita Selami-Saliu, Zeqije Selami, Gostivar, Maqedoni FARMAKOLOGJI - TOKSIKOLOGJI Trends in prescribing and utilization of lipid lowering drugs in primary health care in Albania during 2004-2007 Laerta Kakariqi, Leonard Deda, Gëzim Boçari, Edi Grabocka, Tiranë, Shqipëri Interaction of statins during medication of patients at cardiological intensive care clinic in Tirana University Hospital Kleva Shpati, Afrim Tabaku, Tiranë, Shqipëri Use of ACEIs and ARBs in primary health care in Albania during 2004-2007 Laerta Kakariqi, Gëzim Boçari, Leonard Deda, Edi Grabocka, Tiranë, Shqipëri Roli aktiv i farmacistit në sistemin shëndetësor në Kosovë Zehadin Gashi, Ledjan Malaj, Ela Hoti, Ismail Shurdhaj, Prizren, Kosovë OFTALMOLOGJI Parametra për vlerësimin e nivelit të edukimit shëndetësor të popullatës në Tetovë dhe Shkup për sëmundjen e glaukomës Fatmir Xhaferi, Tetovë, Maqedoni Retinopatia diabetike prevalenca, klasifikimi dhe menaxhimi Halil Ajvazi, Pajtim Lutaj, Shnasi Jusufi, Meshqyre Brestovci, Prishtinë, Kosovë Ballafaqimi me glaukomën e lindur ­ prezantim rasti Adem Miftari, Naser Saliu, Mentor Iljazi, Mirlinda Kubati, Mexhit Musa, Mitrovicë, Kosovë Trajtimi i pacientëve me lëndime të kapakëve të syrit, Klinika e Syve, QKUK, 2008-09 Prishtinë Mire Shoshi, Kelmend Spahiu, Agim Xhafa, Fitore Shoshi, Fjolla Shoshi, Prishtinë, Kosovë OTORINOLARINGOLOGJI Trajtimi i hemoragjive masive në regionin ORL me orgjinë pas traumave që shoqërohen me demtime të shumta Gjergji Bizhga, Tiranë, Shqipëri Kirurgjia e majës së hundës Bajram Shaqiri, Beqir Abazi, Pjerin Radovani, Adem Limani, Ramadan Shaqiri, Gjilan, Kosovë Trajtimi kirurgjik i tumoreve të buzëve Beqir Abazi, Bajram Shaqiri, Pjerin Radovani, Adem Limani, Selami Kurteshi, Gjilan, Kosovë Cysta coli mediana ­ kistat e duktusit thyreglosal. Përvoja e Repartit të ORL-së në bashkepunim me atë të Kirurgjisë pran Spitalit Klinik në Tetovë Vjosa Elezi, Nexhat Asani, Xheladin Elezi, Tetovë, Maqedoni GJINEKOLOGJI-AKUSHERI Shtatzënia ektopike si formë e abdomenit akut dhe roli i diagnostikës ultrasonografike në diagnostikimin e hershëm Selami Sylejmani, Bexhet Xheladini, Sebahate Sylejmani ­ Shala, Prizren, Kosovë Rastet me abdomen akut në obstetric-gjinekologji, Vlorë, Shqipëri 2007-2010 Xhoela Ndini, Sajmira Durmishi, Eno Nocka, Yllka Bilushi, Vlorë, Shqipëri Gestational diabetes (GD) and the related complications during pregnancy and delivery Afërdita Manaj, Edlira Bylykbashi, Ilir Bylykbashi, Aida Zhaka, Tiranë, Shqipëri Trajtimi i abdomenit akut nga kisti ovarial i subtorsionuar gjatë barrës Arben Haxhihyseni, Daniela Verçuni, Gentiana Çela, Durrës, Shqipëri Postmenopauza ­ faktorë rreziku për osteoporozën

Hasmije Izairi, Shkup, Maqedoni The usefulness of umbilical artery Doppler in the prediction of adverse outcome in the fetuses with pregnancy induced hypertension and preeclampsia Rozeta Shahinaj, Nikita Manoku, Tiranë, Shqipëri The prevalence of awareness and use of contraception among women and men in Tirana during 2009 Tatjana Milo, Gentiana Qirjako, Bledar Kraja, Enver Roshi, Tiranë, Shqipëri Relation Mycoplasma Homminis and Ureaplasma Urealiticum to bacterial vaginosis in women after spontaneous abortions Anxhela Konstandini, Rexhina Bajo, Monika Fida, Vasilika Mano, Tiranë, Shqipëri Pelvalgjia, torsioni adneksial, një raportim me 120 raste Rexhina Bajo, Eneida Dede, Anila Karameto, Artur Habili, Arben Rrugia, Tiranë, Shqipëri Potenciali kancerogjen i Human Papilloma Virusit Arijeta Shabani, Nevzat Elezi, Florin Besimi, Merita Dauti, Tetovë, Maqedoni The value of Doppler alterations in IUGR premature babies' neonatal outcome from preeclamptic women Eneida Dede, Rexhina Bajo, Odeta Hoxhaj, Anila Karameta, Tiranë, Shqipëri Incidenca e epiziotomisë tek lindjet e provokuara Afërdita Selami-Saliu, Zeqije Selami, Burim Saliu, Gostivar, Maqedoni MJEKËSI LIGJORE Hemorragjia postoperatore nga tonsilektomia dhe potenciali letal i saj: kazuistikë dhe shqyrtim i literaturës Elmaz Shaqiri, Besim Ymaj, Admir Sinamati, Gentian Vyshka, Bardhyl Çipi, Tiranë, Shqipëri Drugs in young group-ages Zana Bruci, Tiranë, Shqipëri III. POSTER PREZANTIME Trajtimi i anemisë renale Elita Masha, Lutfi Zylbeari, Zamira Bexheti, Gazmend Zylbeari, Tetovë, Maqedoni Roli i fruktozës dhe citokineve ndaj obezitetit dhe diabetit Besim Memedi, Pavlina Gateva, Nadka Bojadzhieva, Gostivar, Maqedoni IV. ANEKS Rëndësia e njohjes së hershme të piodermës gangrenoze nga mjekët e përgjithshëm dhe kirurgët prezantim i tre rasteve Artan Dika, Jasmina Georgievska, Idriz Orana, Gjorgji Gocev, Gjorgje Xhokiq 1995-2010 , , ,

Lupus nefriti, ecuria dhe trajtimi me dializë - Prezantim rasti Ergeta Ktona, Tiranë, Shqipëri

V. INDEX

PARATHËNIE

Kolege dhe kolegë të nderuar, Mirë se erdhët në Kërçovë. Takimi vjetor tradicional i Shoqatës së Mjekëve Shqiptarë të Maqedonisë, me pjesëmarrje ndërkombëtare, këte vit mbahet në Kërçovë, qytet i bukur dhe piktoresk. Në kushte të shkëlqyeshme për punë dhe shoqërim, do të kena mundësi që të këmbejmë njohuri shkencore dhe profesionale nga kirurgjia dhe shumë lëmi tjera me qëllim të ngritjes së aftësive tona për parandalimin, zbulimin dhe mjekimin e shumë sëmundjeve. Edhe këtë vit në takimet tona tradicionale marrin pjesë specialist nga të gjitha lëmenjtë e mjekësisë. Në takimin e sivjetmë punëtorë shëndetësorë me renome nga jashtë dhe vendi do të prezantojnë shumë risi dhe përvoja nga shumë lëmenjë të mjekësisë. Punimet origjinale që e kanë kaluar recensionin e Komisionit Shkencor do të prezantohen gojarisht ose në formë të posterit. Në këtë takim mjekësor, i dymbëdhjeti me radhë i Shoqatës së Mjekëve Shqiptarë të Maqedonisë, do të kumtohen 102 punime shkencore-profesionale mjekësore nga 292 autorë dhe bashkautorë nga Maqedonia, Shqipëria, Bulgaria, Kosova, Mali Zi dhe diaspora. Këmbimi i të arriturave shkencore, risive, diturive dhe përvojave profesionale në këtë simpozium do të kenë vlerë të madhe në zgjerimin e diturive tona nga lëmi i kirurgjisë, si dhe mjekësisë në përgjithësi, të cilat do të shërbejnë në avanëcimin e shëndetit të njeriut. Përveç programit profesional të pasur, është planifikuar edhe hapsirë kohore e mjaftueshme për pushim, shoqërim dhe argëtim. Në fund, në emër të Këshillit Organizativ të Simpoziumit për Abdomeni akut Ju dëshiroj qëndrim të këndshëm në Kërçovë. Mirupafshim vitin e ardhshëm në takimet e radhës.

Kërçovë, 29 Tetor, 2010

Kryetari SHMSHM Prof. dr sci. Remzi Izairi

I. ABDOMENI AKUT

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Farmakoterapi Medicus: suppl. V:

EKSPERIENCA JONË TERAPEUTIKE NË NJË GRUP TË SËMURËSH ME MIGRENË ABDOMINALE Gëzim Boçari1, Behar Shehi2 Gentian Vyshka1 Departamenti Lëndëve Biomjekësore dhe Eksperimentale, Fakulteti i Mjekësisë, UT, Tiranë, Shqipëri 2 Departamenti i Pediatrisë, Fakulteti i Mjekësisë, UT, Tiranë, Shqipëri ABSTRAKT Migrena abdominale është një variant i veçantë dhe mjaft problematik, si nga ana diagnostike ashtu edhe nga ajo terapeutike, në moshat pediatrike, për çka parandalimi i krizave është një objektiv madhor i pediatrit, neurologut dhe mjekut të familjes në përgjithësi. Trajtimi profilaktik i migrenës realizohet përmes një game të gjerë preparatesh, ku këshillohen triciklikët, bllokuesit e kanaleve të kalciumit (flunarizina) dhe ciproheptadina. Në grupin tonë prej 9 fëmijëve të zgjedhur nga vizitat ambulatore (të kryera në disa institucioneve mjekësore) kemi krahasuar efikasitetin terapeutik ndërmjet amitriptilinës dhe ciproheptadinës që rezultuan të ngjashëm, për çka sygjerojmë që vendimi për përzgjedhjen preparatit për qëllime profilaktike mbetet në dorën e mjekut kurues në vartësi të efekteve të padëshiruara që duhen analizuar rastpas-rasti. Fjalë kyç: Migrena abdominal, antidepresivët triciklik, cyproheptadine HYRJE Migrena përbën 16 % të dhimbjeve primare të kokës në moshat 10-50 vjeç dhe është një nozologji e njohur. Rastet me migrena abdominale janë shumë më të rralla. Migrena dietetike, menstruale dhe oftalmike janë nocione të njohura edhe 120 vjet më parë. Migrena abdominale ndonëse më e rrallë se migrena e zakonshme, prek fëmijët dhe është një sfidë diagnostike dhe terapeutike që nga koha e formulimit të konceptit të saj. Ashtu si migrena klasike e cila është shkak i shpeshtë që dëmton veprimtarinë e zakonshme ditore për të rriturit, migrena abdominale është shkak i sëmundshmërisë dhe i prapambetjes së fëmijëve në moshën shkollore. Kriteret diagnostike të migrenës abdominale janë përcaktuar nga Shoqata ndërkombëtare e dhimbjeve të kokës. Ashtu si për migrenën klasike edhe për migrenën abdominale nuk ka teste specifike për vendosjen e diagnozës. Orientues për diagnozën e migrenës abdominale në rastet tona ishin krizat e përsëritura të dhembjeve të barkut që zgjasin disa ore deri 3-4 ditë, që shoqëroheshin me të përziera, të vjella, me fytyrë të zbehtë dhe zbehja në lëkurë shoqërohej edhe me një rreth të errët në lëkurën rreth

1

syve. Bazuar dhe në anamnezën familjare dhe pasi u përjashtohen sëmundje të tjera që mund të shkaktojnë këtë simtomokompleks, u mendua për migrenën abdominale apo migrenën acefalike. Krahas masave dietetike, evitimit të yndyrës se tepërt literatura rekomandon se sëmundja mund të lehtësohet dhe parandalohet edhe me mjekim profilaktik, në aplikimin e psikoterapive të llojeve të ndryshme, akupunkturë, aromaterapi etj. Po ashtu shumica e barnave që rekomandohen për parandalimin ose abortimin e krizës së migrenës klasike vlejnë edhe për migrenën abdominale, pasi loja vazomotore, pranohet si mekanizmi që shkakton edhe dhimbjen e barkut po ashtu si dhe në dhimbjen e kokës në migrenën e zakonshme. Kur krizat nuk qetësohen nga masat dietetike, rastet kur krizat janë të shpeshta, me simptoma të theksuara dhe që zgjasin shumë ashtu si edhe në migrenën klasike rekomandohet mjekim profilaktik nga të cilat ne përdorëm amitriptilinënen dhe ciproheptadinën. QËLLIMI Të paraqisim në vëmendjen e mjekut të familjes, të pediatrit dhe neurologut migrenën abdominale pasi për vështirësitë diagnostike që paraqet kjo sëmundje relativisht e rrallë, ka mundësi që të diagnostikohet më pak nga sa ekziston dhe.për pasojë të mos mjekohet siç duhet dhe për grupin e të sëmurëve tanë, paraqesim eksperiencën tonë në efikasitetin e trajtimit me amitriptilinë në krahasim me ciproheptadinën. Historik i mendimit mbi migrenën abdominal Në një punim burimor, Liveing flet për 3 variante kryesore të megrimës (migrenës së sotme) ekscentrike, ose simpatike` (1). Këto tre variante të përshkruara më së pari në vitin 1873, ishin gastrike, uterine dhe oftalmike`. Liveing në punimin e tij citonte megrimën gastrike, një koncept i Fothergill, një gjendje morbide e cila sipas këtij të fundit induktohej nga përdorimi i gjalpit të shkrirë, yndyrnave, erëzave dhe gjellëve pikante, ose pijeve alkoolike me përmbajtje malti (birra); që të gjitha këto të fundit provokonin sekretimin e një bilë acidike. Por Liveing e përpunoi edhe më tej teorinë e tij, duke besuar që raportet metamorfike dhe të afërsisë të migrenës me sëmundje të tjera, përfshinin edhe epilepsinë (raporti më i ngushtë mes të dyjave), astmën, podagrën, anginën dhe tic douloureux (neuralgjinë trigeminale). Në një tabelë analitike të punimit të tij të 1873, vihet re se nga 60 pacientë, 3 prej tyre vuanin nga dhimbja abdominale (gastralgia) e cila zinte tërësisht vendin e cefalesë gjatë disa krizave të sëmundjes, edhe pse dhimbja e mirëfilltë abdominale nuk përshkruhet më tutje nga ky autor (1). Dhimbja abdominale që përjetojnë pacientët e rritur në mungesë të dhimbjes së kokës (cefalesë apo hemikranisë klasike) u përshkrua edhe nga autorë të tjerë (2). Megjithatë, termi migrenë abdominale u përdor më së pari në vitin 1922 (3). Dyzet vjet më pas, Wolff përmblodhi nën termin ekuivalente migrenoze kriza të dhimbjes hemikranike dhe simptoma të bashkëshoqëruara, të cilat herë pas here kombinoheshin me çrregullime periodike në formë ankesash somatike, përfshi dhimbjen abdominale, krizat e herë pas hershme të vjelljes, diarrenë dhe çrregullimet kalimtare të humorit dhe afektit (4). Lista e simptomave somatike që shoqërojnë ekuivalentet e migrenës apo migrenën acefalike (abdominale) u zgjerua më pas nga Rose, i cili përfshiu aty edhe vertigon, migrenën kardiake, si edhe amnezinë globale kalimtare (5). Autorë të tjerë shprehen dyshues mbi këto koncepte dhe përkatësinë e këtyre simptomave në migrenën abdominale, e cila mbetet gjerësisht një sfidë diagnostike dhe terapeutike (6, 7).

MATERIALI DHE METODA Në këtë punim paraqesim 9 raste të diagnostikuara me migrenë abdominale gjatë viteve 2008-2009 në strukturat ambulatore te qytetit te Tiranës. Diagnoza u konfirmua më tej në shërbimet spitalore të pediatrisë dhe neurologjisë të QSUT Nënë Tereza Tiranë. Në këtë grup fëmijësh analizuam efikasitetin e trajtimit me amitriptilinë në krahasim me ciproheptadinën. Të sëmurët i përkisnin grupmoshes 11-15 vjeç dhe u trajtuan si vijon: Në katër të sëmurë u dha trajtim profilaktik me amitriptiline 5-10 mg në darkë dhe në pesë të sëmurë u dha trajtimi me ciproheptadinë 4-8 mg në darkë. Të sëmurët u ndoqën për një periudhë 3 mujore, ku analizuam efiksitetin e mjekimit në parandalimin e krizave, shpeshtësinë e riakutizimeve dhe efektet anësore antikolinergjike të tipit të tharjes së gojës; konstipacionit; shikimit të turbullt, sedacionin dhe shtimin në peshë. Sipas efektivitetit të mjekimit përgjigjet i ndamë në tre grupe: (1) përgjigje e plotë ­ pa kriza gjatë periudhës tremujore të trajtimit; (2) përgjigje e pjesshme ­ reduktim me 50% apo më shumë në shpeshtësinë e krizave dhe (3) efekt i dobët ose mungesë përgjigjeje ­ reduktim me më pak se 50% i shpeshtësisë së krizave. REZULTATET Në grupin e trajtuar me amitriptilinë dy nga katër të sëmurë patën efekt të plotë me zhdukje ose pa përsëritje të krizave dhe dy të tjerët patën efekt të pjesshëm. Në grupin e trajtuar me ciproheptadine, dy të sëmurë patën efekt të plotë me zhdukje të krizave dhe tre të tjerët patën efekt të pjesshëm. Të krahasueshme ishin dhe efektet anësore ku efektet kolinolitike ishin më të shpeshta në grupin e amitriptolinës ndërsa sedacioni në grupin e ciproheptadinës. Gjatë periudhës tre-mujore të trajtimit profilaktik u regjistruan gjashtë atake migrenoze abdominale, me të vjella dhe nauze, që u trajtuan në kushte spitalore me një qëndrim më pak se tetë orë. Dy kriza u shfaqën në njërin prej pacientëve (12 vjeç) ndërsa katër të tjerat, në katër pacientë të tjerë përkatësisht të moshave 11, 11, 14 dhe 15 vjeç. Mjekimi u realizua me perfuzione intravenoze (glukozë) dhe analgjezikë. Antiemetikët u shmangën, por në dy raste me të vjella refraktare trajtimi u bë me prometazinë 12,5 mg intramuskular. Të dhënat mbi trajtimin dhe efektet anësore në fund të trajtimit tremujor profilaktik, janë të përmbledhura në tabelat e mëposhtme. Tabela 1. Profili i nëngrupit të trajtuar me amitriptilinë Mosha e pacientit 11 12 13 15 Trajtimi profilaktik Amitriptilinë Amitriptilinë Amitriptilinë Amitriptilinë Doza fillestare 5 mg 5 mg 5 mg 10 mg Doza mbajtëse 10 mg 10 mg 10 mg 10 mg Efekti kryesor Përgjigja anësor i shfaqur Tharje goje E pjesshme Tharje goje E pjesshme Sedacion E plotë --E plotë

Nr. 1 2 3 4

Seksi F F M F

Tabela 2 Profili i nëngrupit të trajtuar me ciproheptadinë

Nr. 1 3 5 7 8

Mosha e pacientit 11 12 13 13 14

Seksi M F F M F

Trajtimi profilaktik Ciproheptadinë Ciproheptadinë Ciproheptadinë Ciproheptadinë Ciproheptadinë

Doza fillestare 4 mg 4 mg 4 mg 4 mg 4 mg

Doza mbajtëse 8 mg 8 mg 8 mg 8 mg 8 mg

Efekti kryesor anësor i shfaqur Sedacion --Sedacion --Sedacion

Përgjigja E plotë E pjesshme E plotë E pjesshme E pjesshme

DISKUTIM Nga grupi ynë modest prej 9 fëmijësh me migrenë abdominale, efikasiteti në parandalimin e krizave nga amitriptilina dhe nga ciproheptadina ishte i krahasushëm. Amitriptilina dha efekt të plotë në dy raste dhe efekt të pjesshëm në dy rastet e tjera. Në të dy grupet gati gjysën e rasteve patëm efekt të plotë,(4 nga 9) dhe në pjesën tjetër patëm efekt të pjesshëm, por në asnjë rast nuk vumë re efekt të dobët ose mungesë përgjigjeje d.m.th. reduktim me më pak se 50% i shpeshtësisë së krizave.. Lidhur me profilin e efekteve anësore, në grupin e mjekuar me amitriptilinë në tre nga katër të sëmurët u shfaqën efekte antikolinergjike dhe sedacion. Këto efekte u zbutën shumë duke përgjysmuar dozën për një periudhë kalimtare 1-2 javë. Në grupin me pesë të sëmurë që u mjekua me ciproheptadinë, efektet klinike ishin të mira në dy raste dhe të moderuara në tre raste. Në tre raste u vu re sedacion por nuk u vu re shtimi në peshë si efekt anësor. Për këtë arsye trajtimi i migrenës abdominale duhet të përshtatet rast pas rasti sipas shpeshtësisë së krizave, kohëzgjatjes dhe intensitetit të simptomave kryesore që shqetësojnë të sëmurin dhe moshat nën 12 vjeç, fëmija duhet konsultuar nga neuropediatri. Të dhënat në literaturë për efektivitetin e trajtimit të migrenës abdominale janë relativisht të pakta. Triptanet janë të përshtatshme për të qetësuar dhimbjen e kokës në migrenën e zakonshme tek të rriturit, por nuk veprojnë në migrenën abdominale. Megjithëse i pa licensuar sumatriptani nazal është provuar se mund të qetësojë krizat e migrenës abdominale në fëmijët. Ndër bimët përmendet Tanacetum parthenium ose Chrysanthemum parthenium (figura).Ekstraktet nga gjethet e saj përdoren në mjekësinë tradicionale për qetësimin e dhëmbjeve reumatizmale dhe migrenoze. Ato përmbajnë parthenolid, një sesquiterpen që pranohet se ka efekte antiinflamatore, frenon sintezën e prostaglandinave, të leukotrieneve dhe njëkohësisht ndikon në nivelin e melatoninës, që është i ulur në migrenë (14). Si parandalues të krizave literatura rekomandon përdorimin e antimigrenozëve si pizotifen (antiserotininik, antihistaminik, antikolinergjik), propranolol dhe ciproheptadinë përdorimi i dozave të vogla të antidepresivëve triciklikë dhe të flunarizinës (8,15, 16, 17), Në rastin tonë, për arsye të përvojave dhe kazuistikës së pakët me përdorimin e flunarizinës në moshat pediatrike, ne përdorëm ciproheptadinën, e cila është sugjeruar për mjekimin prevenues të sindromës së vjelljes ciklike në fëmijë (9) dhe amitriptilinën. Amitriptilina është një nga antidepresivët triciklike, që indikohet në depresione të tipeve të ndryshme, për të qetësuar komponentet e ankthit, të axhitimit, shqetësimet e gjumit, disforinë dhe depresionin tek alkoolistët, urinimin gjatë natës në fëmijët (13, 14) dhe në profilaksinë e migrenës, përfshi këtu edhe migrenën abdominale. Preparati mund të shkaktojë efekte qetësues, hipotension ortostatik, palpitacione, efekte kolinolitike si tharje të gojës, tendosje epigastrike, vështirësi në urinim, turbullim të shikimit, gjendje konfuzionale, ulje të pragut për

konvulsione.(17) Triciklikët, barna të njohura dhe të përdoruara nga viti 1950 si antidepresivë, sot nuk janë zgjedhje e parë për shkak të efekteve anësore të shpeshta dhe nevojës për të monitoruar përqëndrimin plazmatik (14, 18). Në rastet tona ne kemi përdorur amitriptilinë me dozë 10 mg në darkë (në fillim gjysmën e dozës), që praktikisht është dozë relativisht e vogël në krahasim me dozën 150 mg të rekomanduar për efektin antidepresiv (11, 12). Antagonistët e 5-HT janë përdorur për të qetësuar shqetësimet intestinale në karcinoidin dhe në sindromin dumping pas gastrektomisë. Ciproheptadina është një derivat i fenotiazinave me veti bllokuese të barabarta për receptorët H-histaminergjike dhe 5-HT receptorët dhe përdoret në situata të ndryshme alergjike.(10, 17) Nga ana tjetër, fare pak dihet lidhur faktorët apo në mundësinë që trajtimi profilaktik të influencojë ose jo në ecurinë kohore të migrenës, nëse, simptomatologjia e sëmundjes do të vazhdojë në moshë adulte me formën klasike të migrenës. PËRFUNDIM 1. Në kazuistikën tonë trajtimi profilaktik i migrenës abdominale në moshat pediatrike me Ciproheptadinë ose me amitriptilinë përmirësojnë ecurinë klinike. Efektet e tyre janë të mira deri në të moderuara dhe të krahasushme ndërmjet tyre. 2. Efektet anësore antikolinergjike të amitriptilinës dhe sedacioni për ciproheptadinën janë përgjithësisht kalimtare dhe zbuten nga ulja e dozës në fillim të mjekimit. 3. Krahas dietës vendimi për përzgjedhjen preparatit për qëllime e profilaktike mbetet në dorën e mjekut dhe mjekimi duhet të përshtatet rast pas rasti sipas shpeshtësisë së krizave, kohëzgjatjes dhe intensitetit të simptomave kryesore dhe raportit efikasitet- siguri dhe në moshat nën 12 vjeç, fëmija duhet konsultuar nga neuropediatri. 4. Shtimi në peshë, si efekti kryesor anësor i ciproheptadinës, nuk u vu re dhe sipas gjasave kjo gjë lidhet me faktin që dozat e aplikuara ishin larg dozave maksimale, por për një përfundim më të qëndrueshëm është e nevojshme ndjekja për një periudhë me të gjatë kohe dhe me një grup më të madh rastesh. LITERATURA

1. Liveing E. On megrim, sick-headache and some allied disorders. Editing House J. and A. Churchill, 1873. 2. Buchanan, J. A. The Abdominal Crises of Migraine. Journal of Nervous & Mental Disease, Volume 54 (5): 406-412, 1921. 3. Brams W.A. Abdominal migraine. JAMA 78(1):26-27, 1922. 4. Wolff H. G. Headache and Other Head Pain. Oxford University Press: New York, 1963. 5. Peatfield R.C, Fozard J.R, Rose F.C. Drug treatment of migraine. Tek: Rose F.C. (ed), Handbook of Clinical Neurology, Vol. 4. Amsterdam, Elsevier, 1986. 6. Graham J.R. Treatment of migraine. NEJM, 253: 726-730, 1955. 7. Selby G. Migraine and its variants. Sydney: Adis Health Science Press, 1983. 8. Kothare SV. Efficacy of flunarizine in the prophylaxis of cyclical vomiting syndrome and abdominal migraine. Eur J Paediatr Neurol. 9 (1): 23-6, 2005. 9. Andersen J.M., Sugerman K.S., Lockhart J.R., Weinberg W.A. Effective Prophylactic Therapy for Cyclic Vomiting Syndrome in Children Using Amitriptyline or Cyproheptadine. Pediatrics, 100 (6): 977-981, 1997. 10. Homnick D.N., Marks J.H., Hare K.L., Bonnema S.K. Long-term trial of cyproheptadine as an appetite stimulant in cystic fibrosis. Pediatric Pulmonology, 40 (3): 251-256, 2005.

11. British National Formulary, BMJ Group Ltd and RPS Publishing, 2006. 12. Rossi S, editor. Australian Medicines Handbook. Adelaide: Australian Medicines Handbook, 2006. 13. U.S. Food and Drug Administration "FDA requires boxed warning and risk mitigation strategy for metoclopramide-containing drugs", February 26, 2009. 14. Charles R Craig, Robert E Stitzel, Modern Pharmacology with clinical applicationns. Fifth edition Ltd., 2007, 788. 15. Stark R.J., Valenti L., Miller G.C. Management of migraine in Australian general practice. Medical Journal of Australia. Aug 6; 187(3): 142-6, 2007. 16. Barnes N., Millman G. Do pizotifen or propranolol reduce the frequency of migraine headache? Archives of Disease in Childhood. Jul; 89(7): 684-5, 2004. 17. Physician`s Desk Reference, PDR, 63 edition 2009, 2177 18. Goodman & Gilman's Pharmacological Basis of Therapeutics 12 edition, 2009, chapter 17, 432

SUMMARY OUR THERAPEUTICAL EXPERIENCE ON THE TREATMENT OF PATIENTS SUFFERING FROM ABDOMINAL MIGRAINE Gëzim Boçari1, Behar Shehi2 Gentian Vyshka1

1

Biomedical and Experimental Department, Faculty of Medicine, UT, Tirana, Albania. 2 Department of Pediatrics, Faculty of Medicine, UT, Tirana, Albania.

Abdominal migraine is a particular and very problematic variant of migraine, on the diagnostic but also on the therapeutic side, of the pediatric age; therefore the prevention of attacks is a major objective of the pediatrician, of the neurologist and generally of the family physician. The prophylactic treatment of migraine might be done through a wide range of drugs, among whom more advisable are tricyclics, calcium channel blockers (flunarizine) and cyproheptadine. In the our group formed from 9 children selected from ambulatory controls (performed in several medical facilities of Tirana) we compared the therapeutic efficacy of amitriptyline versus cyproheptadine. The efficacy resulted very similar, therefore we suggest that the decision for the selection of a certain drug will be an exclusivity of the treating clinician, based as well upon the side effects profile of the selected drug. Key words: abdominal migraine, thricyclic antidepressants, cyproheptadine Adresa e autorit/Author address: Prof. dr sci. Gëzim Boçari, mjek farmakolog Rr. Muhamet Gjollesha pallati 5/2, shkalla 1, apartamenti 10, Tiranë, Shqipëri Tel: 003554221576 & 0682076736 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V:

CLINICAL PARAMETERS INFLUENCING THE DECISION FOR RELAPAROTOMY IN PATIENTS WITH PURULENT PERITONITIS DUE TO COLORECTAL CARCINOMA Yovtchev Yovtchev1, atiana Vlaykova2, Stoian Nikolov1, len Petrov1, Nikolai Nedkov1 Surgical Clinic, University Hospital for Active Treatment, 11 Armeiska str., 6003 Stara Zagora, Bulgaria 2 Department of Chemistry and Biochemistry, Faculty of Medicine, 1 Armeiska str., 6003 Stara Zagora, Bulgaria SUMMARY Objective: The purpose of the study was to analyze clinical parameters related to the development of postoperative complication and to the indications for relaparotomy in patients operated for purulent peritonitis and a concomitant oncological disease of the colon or rectum. Methods: For a 14-year period (March 1995 - March 2008) 58 emergency operations of severe purulent peritonitis secondary to perforated colon carcinoma have been performed. A retrospective study on medical records of this group of patients was performed, taking consideration of all clinical parameters that were supposed to influence the decision making for relaparotomy and to be related to disease outcome. Studied parameters included body temperature, general or local peritoneal reaction, leukocytosis, paresis of gastrointestinal organs, ileus and/or presence of intestinal content in peritoneal drain fluid. A new quantitative index was introduced to evaluate the necessity for relaparotomy. Results: The average time for anastomosis insufficiency occurrence was 4.5±1.7 days. The onset of the first clinical signs associated with this complication and the evaluation of the need for reoperation were determined on the basis of criteria introduced by us, that consequently turned out to be statistically significant in decision making for relaparotomy (=0.022). In this retrospective study, no relationship between empirical antibiotic therapy and either the decision for relaparotomy (p=0.655) or clinical outcome (p=0.431) was established. There was no statistically significant association between patients with one surgical intervention and those with relaparotomy due to anastomosis leakage (=0.34). Conclusion: The evaluation of the severity of postoperative complication and the condition of every patient that needs relaparotomy is not possible without the active surveillance from the surgical team. Complementary diagnostic methods could assist in decision making for reoperation but could also provide falsely negative information and therefore, to result in considerably delayed relaparotomy. In such conditions, the benefits of antibiotic therapy would be insignificant and the clinical outcome - poor. ey words: Colorectal surgery, anastomosis, leakage, clinical parameter INTRODUCTION Anastomosis insufficiency is essential for postoperative mortality and the quality of life of patients with colorectal surgery for peritonitis. According to literature data this mortality could attain 30% after the postoperative complication is diagnosed (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8). The leakage of intestinal content from drains or the abdominal wall is a critical moment in its detection at an earlier stage (14) and frequently requires one or more operative interventions accompanied by

1

prolonged intensive care and hospitalization. In some patients, the temporary colostoma becomes permanent and in those with restored intestinal passage, functional disturbances are sometimes reported (9). Many studies have focused on factors, leading to anastomotic leakage, including surgical technique flaws, methods for diagnosing the insufficiency and its prevention in high-risk groups (3, 5, 8, 10, 11, 12, 13). Nevertheless, the clinical diagnosis remains atypical and requires active surveillance for several days (16), but when it becomes obvious, concomitant organ disorders could be already present. Therefore, the issue for diagnosing an occurring postoperative event and the subsequent surgical intervention is still important today. The present retrospective study aimed to investigate the time of onset and the causes resulting in postoperative complications of the anastomosis in patients operated for colorectal carcinoma complicated with peritonitis and to evaluate the outcome of performed complex therapy. ATERIAL AND METHODS Patients and operative methods In the period arch 1995­ March 2008, a total of 265 patients underwent a planned or emergency resection of the colon or rectum with subsequent ileocolic, colocolic or colorectal anastomosis in the Second Surgical Clinic of the University Hospital in Stara Zagora, Bulgaria. The planned operative intervention included removal of the neoplasm with restoration of the intestinal passage. Preoperatively, 58 (22%) of patients showedclinical and instrumental evidence for a diffuse purulent peritonitis secondary to perforated carcinoma of the colon or the rectum. In the group of 58 patients, the time interval from the onset of complaints at home and the operation varied from 6 t 72 hours (mean 49.21 23.60, median 48 hours). The anastomosis was performed after removal of the neoplasm and the collected pus. All patients were with locally advanced disease. In 50 out of 58 patients (86%) the oncological disease affected the colon whereas in the other 8 (14%) comprised the upper third of the rectum. The sex distribution of patients in this group was as followed: 39 men (67%) and 19 women (33%) at the age of 21 t 83 years (median 64 years, mean 58.9 16.6 years) (able 1). able 1. Demographic and clinical parameters of colorectal cancer patients, included in the survey Parameter Sex Men Women Age Mean SD (years) Range (median) Type of surgery Ileocolic resection Intermediate resection Number (%) 39 (67%) 19 (33%)

58.9 16.6 21­83 (64.0)

14 (24%) 7 (12%)

Left hemicolectomy Sigmoid resection Anterior resection of the rectum

19 (33%) 4 (7%) 14 (24%)

Ileocostal anastomosis was performed in 14 (24%), intermediate resection in 7 (12%), left hemicolectomy with anastomosis in 19 (33%), anastomosis after resection of the sigmoid in 4 (7%) and colorectal anastomosis in 14 (24%) patients. The studied group of 58 patients was admitted to the clinic in emergency. Each patient went through a standard preoperative preparation including clinical and laboratory analysis, ECG, chest radiography, abdominal ultrasonography and consultation with an anaesthesiologist. Prior to induction in anaesthesia, patients received a first intravenous antibiotic dose including cephalosporin and metronidazole. The anastomosis type (end-to-end or end-to-side) depended on surgeon`s preferences. The restoration of the intestinal passage was done manually observing the commonly accepted rules for simple or continuous suturing. In 34 patients (58.6%) there was no postoperative complication. Thirty-seven operations (64%) were performed by surgeons with two specialties, and the other 21 (36%) ­ by surgeons with one specialty. Postoperative feeding of patients was initiated after removal of the gastric tube and categorical evidence for restored flatus. During the first seven postoperative days, the following parameters were recorded: tachycardia, blood pressure, heart rate, temperature > 38 o, local or diffuse peritoneal reaction throughout the clinical examination by a specialist, leukocytosis > 14×103/mL, adynamic ileus (> 2 days) proved by radiography, increased gastric emptying rate (more than 400 mL/24 h) or vomiting. All patients were actively observed by a surgeon during the first 120 post operative hours, including the weekends. Additional instrumental examinations in the early postoperative period such as radiography or computed tomography were performed only if signs of anastomosis insufficiency were present. Thirty-four (58.6%) patients from the group with severe peritonitis and concomitant oncological disease underwent only one operative intervention according to surgery standards, and in them, no postoperative complication had occurred. Surgical interventions in patients with severe peritonitis were divided in two groups according to team`s qualification: group A ­ 36 patients were operated by surgeons with one specialty and group B ­ 22 operated by surgeons with more than one specialty. In the medical records of patients, all mentioned parameters that were then used in the analysis were written down by the surgeon. In 24 patients (41.4%), postoperative complications have occurred due to the following reasons: anastomosis insufficiency in 15 patients (62.4%), postoperative ileus in 7 (29.2%), wound dehiscence in 1 (4.2%) and intestinal wall injury during the first surgery in another one (4.2%). Eighteen patients (75%) underwent emergency reoperation. In 3/15 patients (20%) a partial insufficiency was present and another 3/7 (29.2%) were treated for adynamic ileus by medication. The mean period between the first operation and the relaparotomy was 16.6 24.1 days (range 2 t 77 days, median 6 days). Urgent relaparotomy was performed observing the minimum diagnostic and clinical algorithm of examinations (ECG, abdominal radiography, ultrasonography of abdominal organs and retroperitoneum, complete blood counts and blood biochemistry). During the operative interventions, the following procedures have been performed: mechanical cleaning of exudate and formed fibrin deposits, removal of devitalized tissues in the region of anastomosis, in cases of anastomosis insufficiency the intestinal passage was restored once again and a protective colostoma was created. By the end of the operation, the peritoneal cavity was drained and the operative wound ­ sutured. The overall postoperative mortality rate was 5.2% (3/58). One patient died after the relaparotomy and in another two, the lethal issue occurred without reoperations.

Evaluation of the severity of patient`s status The status of each patient was assessed twice: prior to the first operation and prior to relaparotomy. The initial evaluation was scored as per the Mannheim peritonitis index (MPI) (15, 16). Antibiotic therapy A preoperative empirical antibiotic therapy was prescribed to each patient, including a first generation cephalosporin and metronidazole. Microbiological analysis Specimens from the peritoneal cavity were collected, stored and send for microbiological examination in the Microbiology Lab at the University Hospital, Stara Zagora during the first operation and the relaparotomy. Statistical analyses Statistical analyses were performed by means of statistical software, StatView v 4.53 (Abacus Concepts Inc., Berkeley, California, USA). Descriptive statistical parameters included: the mean, median, standard deviation (SD), standard error (SE) and 95% confidence intervals (95% CI). The differences between means were evaluated by unpaired t-test for 2 independent groups and ANOVA for more than 2 independent groups. The frequency of categorical variables in studied groups was evaluated in 2×3 and 2×2 contingency tables and compared by Pearson Chi-square test (Pearson 2 test). When the number of observations was <5, Fisher's Exact test was applied in at least one of the four fields of 2×2 contingency tables. Survival curves were plotted according to Kaplan-Meier`s procedure, and differences were evaluated in the Mantel-Cox (Log-rank) test. In all analyses, differences were considered statistically significant at the <0.05 level. RESULTS The initial haematological and blood biochemical parameters and deviations from the reference ranges in the studied group of 58 patients are presented in Table 2. Table 2. Initial haematological and blood biochemical parameters in patients with severe purulent peritonitis and a concomitant oncological disease of the colon and the rectum Parameter Haemoglobin (g/l) 130.5) Haemoglobin normal anaemia Leukocytes (109 /l) Leukocytes normal counts leukocytosis 37 (63.8%) 21 (36.2%) 11.97 4.15, 11.7) 30 (51.7%) 28 (48.3%) (1.3-25.1, Patients median) Mean 126.3 26.1, SD (range, (53-175,

Serum total protein (g/l) Serum total protein hypoproteinaemia normal values Serum Na+ (mmol/l) Serum Na+ - groups Hyponatraemia Normonatraemia Hypernatraemia Serum K+ (mmol/l) Serum K+ - groups Hypokalaemia Normokalaemia Hyperkalaemia

64.0 11.9, (35-88, 65) 31 (53.4%) 27 (46.6%) 139.7 5.7, (123-151, 141) 1 (1.7%) 51 (87.9%) 6 (10.0%) 4.35 0.67, (3.2-6.0, 4.3) 8 (13.8%) 29 (50.0%) 21 (36.2%)

Although 21 patients exhibited anaemic and another 31 hypoproteinaemic syndrome, this did not result in any statistically significant correlation between them and the occurrence of anastomotic leak, persisting adynamic ileus (p>0.05, 2-test) and/or urgent relaparotomy (>0.05, 2-test). Regardless of that, 12 patients were reoperated after evidence of anastomosis insufficiency and one ­ due to operative wound dehiscence. Injured abdominal wall necessitated the reoperation in one patient and in another three, the cause was adynamic ileus that could not be overcome with medications. Thus, the overall number of reoperated patients was 17. The parameters controlled during the early postoperative period correlate neither with the occurrence of early postoperative complication (>0.05, 2-test) nor with the necessity for relaparotomy (>0.05, 2-test). The body temperature of patients in the early postoperative period was also included in the database and processed parameters. Although the period of measurement ranged between the 24th and the 120th hour, this clinical parameter was not statistically significant (>0.05). Using the commonly introduced Mannheim peritonitis index (15, 16) the clinical severity of the disease was evaluated in all 58 patients prior to the first operation and a second evaluation of the same parameters was done in the 17 patients with indications for relaparotomy. The average score in the entire group ranged between 9 and 32 points (mean 20.07 4.9; median 19.5). On the basis of this assessment and acknowledged values, it was found out that 4 patients (7.0 %) were with scores 20 indicating low severity, 44 patients (75.8 %) had medium scores (21-28), and 10 (17.2%) patients had initial high MPI scores ( 29). It should be noted that 4/24 patients (16.7%) with initial local inflammation have developed postoperative complications, but yet, the latter predominated in patients with diffuse peritonitis (16/24, 66.7%). The performed statistical analyses did not establish an association between preoperative scores and the occurrence of postoperative complication (=0.309, 2-test), and/or the need for relaparotomy (=0.599, 2-test). As to the anastomosis technique (simple or continuous suture) as a cause for postoperative complication, no relationship between these two parameters has been observed (=0.684, 2-test). The complications in the group with continuous suture were however less ­ 39.5% (15/38), as compared to cases when simple sutures have been used ­ up to 45% (9/20). On the basis of clinical observations during the early postoperative period in patients with relaparotomy, we introduced additional parameters for evaluation of disease severity to those already included in the Mannheim peritonitis index. They included: the time from the appearance of the postoperative complication in hours, amount of secreted fluids from drains in ml, persisting

haemorrhage from drains or from the abdominal wall for more than 48 hours and paresis of abdominal organs. Each parameter was numerically scored with 1 point and the sum of points for each patient was added to the individual MPI score (15, 16). Thus, the newly obtained thresholds for the severity of patients` state in the postoperative period were as followed: 24 ­ I degree; 25-32 ­ II degree and 33 ­ III degree. On the basis of the new scoring system, the severity of the disease was evaluated as firstdegree in 34 (58.6%) patients, second degree in 16 (27.6%) and third degree ­ in 8 (13.8%) patients. The newly introduced score for disease severity allowed a subsequent more precise evaluation of the individual status of patients with relaparotomy due to postoperative complications. The comparison of both indexes (the standard MPI and the modified index) as criteria for evaluation of the clinical risk in the postoperative period and decision for reoperation showed that the values of the commonly used Mannheim peritonitis index were not statistically significant (=0.599, 2-test). The introduction and analysis of the new criteria and the resulting new threshold scores in the early postoperative period were found to be very significant for the need for relaparotomy (=0.0006, 2-test) (Fig. 1). Fig 1. Criteria for clinical relevance and evaluation of the need for relaparotomy according to the commonly used Mannheim peritonitis index and the newly proposed index ( 2 test)

Second operation

100%

no yes

25%

80% 60% 40% 20%

50% 74% 70% 88%

56%

75% 50% 26% 30% 12% 44%

0% <=20 21-28 >=29 <=24 25-32 >=33

p=0.599

Mannheim peritonitis index

p=0.0006

New proposed index

The parameters related to the hospital stay of patients with severe peritonitis did not exhibit statistically significant difference between the group with one operation and the groups with relaparotomy (>0.05, ANOVA test). The mean period of hospitalization of patients with one operation was 17 3 days whereas in the group with occurred complications ­ slightly longer ­ 21 4 days. The qualification of the surgeon is directly related to the quality, nature, efficacy and the duration of the hospital treatment. In this study, a correlation was found between the anastomosis insufficiency and the qualification of surgeons (=0.006). hus, 11 patients from group A were with anastomotic insufficiency as compared to only 2 with the same complication in group B (Fig. 2). Fig. 2. Development of anastomosis insufficiency in relation to operating surgeon`s qualification

Qualification of surgeons

p=0.057

100% 80% 60% 40% 20% 0% no yes no yes Insufficiency of anastomosis Complication after surgery 69% 31% 44% 56% 91% 9% 82%

p=0.006

18%

Two specialities One speciality

It turned out that 83.33% of all postoperative complications occurred (operative wound dehiscence, anastomotic leakage, cutaneous and subcutaneous inflammations in the region of the operative cicatrix, bronchopneumonia, sepsis, myocardial infarction and hepatorenal syndrome) were in patients operated by colleagues with one specialty whereas the respective percentage for teams with two specialties were only 16.66%. During their hospital stay, all patients were treated by intravenous application of antibiotics that, based on the anamnesis and instrumental examinations, consisted of cephalosporin and metronidazole. This way we were able to monitor the efficacy of antibiotic therapy from the very beginning. In 3/58 patients, the applied antibiotic was changed in the early postoperative period as in these cases, resistant Gram-negative aerobes: E.coli and Pseudomonas aeruginosa were involved. Two patients received third-generation and one ­ a fourth-generation cephalosporin. The therapy was also completed with the second-generation antifungal agent Diflucan. At this stage we could not affirm whether the presence of polymicrobial infection in patients with severe peritonitis and oncological disease has influenced the occurrence of postoperative complications. Nevertheless, as seen from this study, the involvement of more than one microbial pathogen did not affect significantly the duration of the hospital stay. We were able to answer whether the initial antibiotic therapy was effective and whether it was related to the need for reoperation and the clinical outcome of the disease. In this study, the empirical antibiotic therapy of patients had a significant effect neither on the decision for relaparotomy (=0.655, 2 test), nor on the clinical outcome (=0.431, 2 test). The duration and/or change in antibiotic therapy in patients with severe peritonitis was shorter in group B than in patients operated by surgeons with one specialty (group A). Thus, 45% of patients from group B received 5-6 day therapy and only 9% ­ 7-day therapy. On the contrary, 33% of patients from group A received antibiotics for more than 7 days and in the other 47% the therapy ended between the 5th and the 6th postoperative days (=0.039) (Fig 3). Fig. 3. Duration of antibiotic therapy in relation to surgeon`s qualification

Qualification of surgeons/Periods of antibiotic therapy

100% 80% 46% 60% 40% 47% 20% 0% 20% 45%

9%

p=0.039 Two specialities

33%

One speciality

3-4 days

5-6 days

>7 days

The comparison of Mannheim peritonitis index and the newly proposed index showed that MPI had a higher statistical significance (p=0.0001, 2-test) with regard to the need for change in antibiotic therapy than the index proposed by us (=0.022, 2-test). Thus, 17.4 % of studied patients needed change in their antibiotherapy (Fig 4). Fig. 4. Evaluation of the need for change of antibiotic therapy with relation to the commonly used Mannheim peritonitis index and the newly proposed index ( 2-test)

Changing of antibiotic therapy

100%

no yes

25%

80% 60%

50%

97%

40% 20% 0%

100%

97%

100% 75%

50%

3%

<=20 21-28 >=29

3%

<=24 25-32 >=33

p=0.0001

Mannheim peritonitis index

p=0.022

New proposed index

Change in antibiotic therapy! Newly proposed..! As mentioned above, during the first operation it was observed that inflammation has affected 2/3 of the peritoneal cavity in 76% (44/58) patients (diffuse peritonitis); in 10 (17%) all abdominal organs were involved (total peritonitis) and in only 4 cases (6%) the purulent process was local. Regardless of the expectations for a closer relationship between the distribution of inflammation and the probability for subsequent postoperative complication (more specifically, for anastomotic insufficiency), such correlation was not found out (=0.449, 2-test). On the basis of general and local signs, anastomotic insufficiency was diagnosed in 15 patients (25.86 %). In another 6 (10.34 %) this postoperative complication was established by means of radiography and computed tomography. For the first group of 15 patients, relaparotomy was necessitated in 11, while in the other four the treatment consisted in local lavage and aspiration. Insufficiency was most frequently present in patients with anterior rectal resection and extraperitoneal anastomosis. Adynamic ileus was diagnosed instrumentally in 7 patients and relaparotomy was done in two of them. The other 4 were treated conservatively. On the basis of all presented data and the results of statistical analyses, it could be concluded that anastomotic insufficiency remained the primary cause for relaparotomy (=0.025, 2 test), and that the newly introduced index was a powerful prognostic factor with a high statistical significance (p<0.0001, 2 test). There was no correlation between the time of relaparotomy and the duration of the hospital stay (=0.34). The mortality in the relaparotomy group was 5.88 % (1/17). This way, the time between the two operative interventions was not statistically significant (>0.05). The hospital mortality in the entire group of patients with severe peritonitis consequently to complicated colon or rectal carcinoma was 5.17% (3/58 patients). The survival rates in patients in connection to the primary disease that resulted in development of severe peritonitis, showed a statistically significant difference in survival related to the stage of disease (p<0.0001) as well as to the additional prognostic factors included in the new index for evaluation of the postoperative status (Fig 5).

Fig. 5. Survival of patients with severe purulent peritonitis in relation to parameters for evaluation of postoperative status and the stage of the oncological disease (p<0.001)

We have categorized two groups of patients: group A with a low score prior to the laparotomy and group B ­ with a high score. The statistical analysis showed that the survival was more significant in the first group as compared to patients with higher index scores (<0.013) (Fig. 6 ). Fig. 6. Survival of patients after relaparotomy with low values of the postoperative index (p<0.013)

1 ,8

Cum. Survival

Stage II (n=29)

,6

Stage the new ,4 The analysis of the interaction of IV (n=6) index and survival rates in patients with relaparotomy showed an association mainly for patients in initial stage of the disease and severe ,2 Stage III (n=17) peritonitis (p=0.065, Fig. 7). On the contrary, the survival in the groups of patients with advanced p<0.0001 disease was not influenced 0 the parameters included in the new index (p=0.546, Fig. 8). by

0

25

Fig. 7.

50 75 100 125 150 Survival af ter surgery (months)

175

200

Survival of patients in clinical stage II on the basis of the newly proposed postoperative index for evaluation of the clinical severity of the disease (p=0.065)

1 ,8

Cum. Survival

,6 ,4 ,2 0 0 25

New index <25 (n=30)

New index >=25 (n=22) p=0.013 50 75 100 125 150 Survival af ter surgery (months) 175 200

Fig. 8. Survival of patients in clinical stages III and IV on the basis of the newly proposed postoperative index for evaluation of the clinical severity of the disease (p=0.546).

DISCUSSION In this survey including 58 patients with severe peritonitis as a complication from colorectal carcinoma, 17 were submitted to relaparotomy due to anastomotic leakage. The average time for active observation in patients was 4.5 days. This period is similar to data reported by Sutton et al. for a duration of 4 days (14). Having studied the risk for occurrence of insufficiency, Alves et al. (17) have established that the presence of 3 or more parameters was accompanied by insufficiency in 67% of patients. In the postoperative period, a part of patients with severe peritonitis are still producing toxins and toxic exudate containing bacteria and detritus masses that maintain the infection (18, 35, 36). The observed deviations in studied parameters resulted in clinical signs and symptoms requiring a re-evaluation of the clinical status. This motivated us to analyze the importance of these parameters and to elaborate an evaluation scoring system. Thus, at the very beginning, we were able to determine criteria that were directly related to and important in decision making for relaparotomy. Furthermore, data about statistically significant parameters for evaluation of the need for reoperation, available in the medical literature, are rather contradictory (17). We have introduced a numerical score, that, added to the standard preoperative score, has generated a new index for postoperative evaluation of the severity of the clinical status in patients with indications for relaparotomy. In this survey, a thorough review of clinical and laboratory indices prior to and after the reoperation was performed, looking for a relationship between them, the reoperation and the clinical outcome. Such a relationship was not established, suggesting that the investigation of these clinical parameters was not necessary in future retrospective studies, performed by others as well.

1 ,8

Stage II

New index <25 (n=19)

Cum. Survival

,6 ,4 ,2 0 p=0.065

New index >=25 (n=10)

In a number of reports, the use of radiography for diagnostic imaging of anastomotic insufficiency was questioned (25). Contrast radiography was performed in 6 patients and although it provided additional information to the tentative diagnosis, it caused also a delay of relaparotomy with more than 24 hours. This fact also put forward the question about the need for radiography and its importance in decision-making for relaparotomy. The retrospective clinical survey performed by Nicksa et al.(22) has discussed the informativity of diagnostic imaging in detecting anastomotic leakage in 36 clinical cases and concluded that radiology assisted for identification of the problem in only 3/18 (17%) patients. In the other 18 cases, anastomotic leaks were identified only by computed tomography. Further, false negative data were obtained in 52% of cases when radiology was used. Another study in 16 patients showed that even when radiological evidence for anastomotic insufficiency were present, the interpretation of images was not properly done (23). Similar sensitivity was recorded by Akyol et al. (24) in 233 patients with left hemicolectomy. After the contrast enema, false negative results was observed in 22% of patients (11 out of 51 with leaks). Despite the radiography performed, it did not result in performance of emergency relaparotomy but on the contrary, the second surgery was delayed for several days (24). Here arises the question about parameters, influencing the decision making for relaparotomy in patients with anastomotic insufficiency. In a large part of our patients, the causes were the presence of intestinal content in drain fluids, accompanied with increased peritoneal irritation and/or progressing paresis of gastrointestinal organs. These clinical signs were leading with regard to the decision for relaparotomy. On the basis of these facts, we have developed a numerical scoring system to evaluate the postoperative parameters described above and that later turned out to be essential in our evaluation for the need of relaparotomy. Thus, our decisions were better motivated and there were no flaws in our evaluation of the need for reoperation. It was interesting to find out whether this parameter was important in decision making or it was a precise, but relatively late sign, that together with earlier positive signs has made relaparotomy inevitable. The clinical evaluation was further challenged by the multiple prognostic signs and the decision implied assessment of these parameters and of the probability of the event (for instance, the presence of intestinal content). In addition, we had to calculate the optimal moment when the benefit of the operation would be higher than the probability for occurrence of complications. The decision for reoperation should always appear correct if it was not associated with significant mortality and what is worse, with mortality following reoperation. The issue was to identify when the risk of death due to disease was higher than the risk related to the surgery. The acknowledged risk factors and systems for evaluation of severity of disease as H , the use of corticosteroids or the need for massive haemotransfusion are preliminary parameters that reduce the probability for a strong anastomosis (3, 5, 7, 10, 11). Unlike these reports, our survey has shown that the index for evaluation of clinical severity of patients` postoperative status, developed by us, was highly statistically significant and relevant with regard to subsequent relaparotomy. It was also shown that this index was not influenced considerably by prognostic factors mentioned above and at the same time, was directly related only to data about the function of gastrointestinal organs. Thus, the newly proposed index for evaluation of the clinical severity in the early postoperative period became most important in the decision making for relaparotomy in patients with occurred complication. When investigating the relationship of the new index to survival rates, we have found out that despite the existing literature data about the oncological disease stage and survival, this parameter was important for the outcome of the disease only in association with the severity of the inflammation in the postoperative period. Thus, the survival in patients with advanced oncological diseases (stage III and IV) was not influenced by main index categories (< 0.001). The appearance of ileus or non treatable gastrointestinal paresis in the early postoperative period, peritoneal irritation with increasing leukocytosis, additionally aggravated and increased this risk, and also, were preoperative parameters that influenced the decision for reoperation in these

patients. These clinical signs could be however falsely positive and thus, could be reasons for unneeded and high-risk second surgery. In this study, their complete diagnostic evaluation including sensitivity, specificity and positive/negative predictive values was not possible. Nevertheless, these clinical signs have been analyzed in 655 patients in the study of Alves et al. (16), and have raised a number of contradictory views as to the insufficiency of anastomosis after colorectal surgery and the need for reoperation. Although the data are obtained in planned operations, two days before the anastomotic leak was established, a major part of patients were with increased body temperature, and with no evidence for recovery of intestinal peristalsis for 4 days. In support of this, our survey did not establish a statistically significance of leukocytosis as a prognostic factor influencing the decision for relaparotomy. Therefore these parameters become high-risk factors in the evaluation of the need for reoperation. The statistical analysis performed by us aimed to determine, among described clinical signs, those risk factors that could lead to a proper decision for each individual patient. As far as we know, there are no other publications dealing with these parameters and this made possible to determine the incidence of a possible risk for anastomosis leakage and the clinical risk for the patient. In the postoperative period, some of the patients were still producing toxins and toxic exudate containing bacteria and detritus, maintaining the infection (18, 35, 36), and the antibiotic treatment aimed at the eradication of microbial agents involved. The necessity for antibiotic therapy in patients with severe peritonitis and the decision on whether to apply one, two or more antibiotics is still important. Clinical experience has shown that surgeons choose antibiotics on the basis of anticipated presence of bacteria. In this survey we were able to determine the outcome of antibiotic therapy that included two antibiotics (cephalosporin and metronidazole). Some investigations on that subject showed a similar or better outcome for patients treated with a single drug against multiple drugs. The studies of Huiziga WK et al. in patients with peritonitis and sepsis (26), demonstrated a satisfactory response in 82% of patients treated with Cefotetan, vs 65% in those treated with ampicillin, gentamicin and metronidazole. There are other reports stating that the double antibiotherapy was not better or was equal to the application of a single broad-spectrum antibiotic (27, 28, 29). The present study confirmed the efficacy of the empirical double antibiotic therapy in patients with severe peritonitis and oncological disease of the colon and rectum, although antibiotics were changed in 3 patients postoperatively. According to our data, the outcome was influenced by the choice and the appropriateness of the antibiotic used. This fact makes empirical treatment a method of choice between treatment initiated during or after the operation. On the other side, if not adequate, the empirical treatment appeared to be related to a poorer outcome. In this study, the period between sending the materials for examination and obtaining the microbiological results was the factor that influenced the outcome. It was found out that if this time interval was > 4 days, all further manipulation or change in antibiotherapy were useless. It was also established that antibiotics that were initially chosen by the surgeon were unlikely to be replaced after receiving the information from the microbiology lab. The causes could be the lack of trust in the ability of the microbiological analysis to identify all pathogens in the exudate, the lack of trust in data about the sensitivity of anaerobes and the contemporary recommendations for antibiotic coverage advanced by authorities on peritonitis treatment. According to Solomkin JS et al., the routine coverage of enterococci in patients with community-acquired intraabdominal infection is not needed as many prospective studies have not shown any advantage of this therapy with regard to survival. Such a therapy should be however used in patients with hospital-borne infections (30). This is in support of the present surgical practice for treatment of bacteria that are anticipated and usually present, instead of controlling bacteria that could be isolated in the lab. This approach of ours would be as good as or better as the treatment of patients according to the results of culturing in this study.

We could not however affirm whether the duration of the preoperative administration of antibiotics has influenced the lethal outcome or not. The retrospective clinical investigation of Kumar A et al. has shown that each hour of delay in antibiotherapy increased hospital mortality with 7.6%, but the control of the infection agent was found to be the limiting factor for the outcome (34). The issue of the effect of hospital stay duration upon the outcome of the treatment has been discussed in a number of publications, whose results, unlike ours, have established an effect of the antibiotics chosen upon the duration of hospitalization on one part, and on the occurrence of postoperative complications on the other (31, 32, 33). The death of 3 of our patients, including one after the relaparotomy, did not influence the duration of the hospital stay. The operation itself and even the drainage could also explain the achieved excellent results. There are data evidencing that the mortality rate in patients with prolonged preoperative preparation prior to the reoperation was higher as compared to patients treated surgically during the first 24 hours after detecting anastomotic insufficiency. The present study could not confirm the importance of this time interval for the outcome of the disease because of the few patients that died. Yet, the urgent relaparotomy in patients with detected anastomotic leaks has reduced considerably the spread of the inflammation in the peritoneal cavity and in the organism and the related lethality. From the very beginning, patients with severe peritonitis exhibited clinical signs related to insufficiency of colonic anastomosis, although the time to the reoperation remained relatively long (median 48 hours). The double antibiotic therapy is advantageous to the triple one, if it covers both aerobic and anaerobic microflora. In the early postoperative period, the surgical team should actively observe the patients with a number of deviations in their status or such in whom technical difficulties in anastomosis were met. A thorough interpretation of radiology data is necessary and comparison with clinical parameters introduced by us with regard to a more accurate evaluation of anastomosed intestinal segments. The adequate evaluation of the clinical status be means of the newly introduced postoperative index has assisted a lot the decision making for a timely and synchronized relaparotomy. In conclusion, clinical parameters have been recorded in all patients and on that background we have evaluated the need for relaparotomy. The average time until the reoperation was 4.5 days. This fact has necessitated the quest for quantitative parameters that could assist the decision making for relaparotomy. We have introduced in the clinical practice new clinical indices and have developed a protocol taking into consideration the occurring intraabdominal complications. The newly proposed index turned out to be with higher statistically significance as compared to the parameters used so far for evaluation of the postoperative clinical risk. We assume that its introduction by other teams working on treatment of severe peritonitis would assist for its adequate use in the clinical practice. Apart the criteria discovered by us, the vigilance and the careful appraisal of clinical signs after surgery depend mostly on the qualification of the surgical team, especially in patients with anastomosis performed in conditions of severe peritonitis.

REFERENCES

1. Doeksen A, Tanis PJ, Vrouenraets BC, Lanschot van JJB, Tets van WF. Factors determining delay in relaparotomy for anastomotic leakage after colorectal resection. World J Gastroenterol 2007 July 21; 13(27): 3721-3725 Efron EF, Vernava III AM. Reoperative surgery for acute colorectal anastomotic dehiscence and persistent abdominal sepsis. In: Longo WE, Northover JMA. Reoperative colon and rectal surgery. London: Martin Dunitz Ltd, 2003: 1-26 Golub R, Golub RW, Cantu R Jr, Stein HD. A multivariate analysis of factors contributing to leakage of intestinal anastomoses. J Am Coll Surg 1997; 184: 364-372

2.

3.

4. 5. 6.

7.

8. 9.

10. 11.

12. 13. 14. 15. 16. 17. 18.

19. 20. 21.

22. 23. 24. 25.

26. 27.

McArdle CS, McMillan DC, Hole DJ. Impact of anastomotic leakage on long-term survival of patients undergoing curative resection for colorectal cancer. Br J Surg 2005; 92: 1150-1154 Rullier E, Laurent C, Garrelon JL, Michel P, Saric J, Parneix M. Risk factors for anastomotic leakage after resection of rectal cancer. Br J Surg 1998; 85: 355-358 Sorensen LT, Jorgensen T, Kirkeby LT, Skovdal J, Vennits B, Wille-Jorgensen P. Smoking and alcohol abuse are major risk factors for anastomotic leakage in colorectal surgery. Br J Surg 1999; 86: 927-931 Vignali A, Fazio VW, Lavery IC, Milsom JW, Church JM, Hull TL, Strong SA, Oakley JR. Factors associated with the occurrence of leaks in stapled rectal anastomoses: a review of 1,014 patients. J Am Coll Surg 1997; 185: 105-113 Nesbakken A, Nygaard K, Lunde OC. Outcome and late functional results after anastomotic leakage following mesorectal excision for rectal cancer. Br J Surg 2001; 88: 400-404 Alves A, Panis Y, Trancart D, Regimbeau JM, Pocard M, Valleur P. Factors associated with clinically significant anastomotic leakage after large bowel resection: multivariate analysis of 707 patients. World J Surg 2002; 26: 499-502 Benoist S, Panis Y, Alves A, Valleur P. Impact of obesity on surgical outcomes after colorectal resection. Am J Surg 2000; 179: 275-281 Fawcett A, Shembekar M, Church JS, Vashisht R, Springall RG, Nott DM. Smoking, hypertension, and colonic anastomotic healing; a combined clinical and histopathological study. Gut 1996; 38: 714-718 Platell C, Barwood N, Dorfmann G, Makin G. The incidence of anastomotic leaks in patients undergoing colorectal surgery. Colorectal Dis 2007; 9: 71-79 Debas HT, Thomson FB. A critical review of colectomy with anastomosis. Surg Gynecol Obstet 1972; 135: 747-752 Sutton CD, Marshall LJ, Williams N, Berry DP, Thomas WM, Kelly MJ. Colo-rectal anastomotic leakage often masquerades as a cardiac complication. Colorectal Dis 2004; 6: 21-22 Koperna T, Schulz F. Prognosis and treatment of peritonitis. Do we need new scoring systems? Arch Surg. 1996;131:180-6 Koperna T, Schulz F. Relaparotomy in peritonitis: prognosis and treatment of patients with persisting intra-abdominal infection. World J Surg. 2000;24:32-7 Alves A, Panis Y, Pocard M, Regimbeau JM, Valleur P. Management of anastomotic leakage after nondiverted large bowel resection. J Am Coll Surg 1999; 189: 554-559 Bone RC, Balk RA, Cerra FB, Dellinger RP, Fein A, Knaus WA et al; ACCP/SCCM Consensus Conference Commitee: Difinition of sepsis and organ failure and guedelines for use of innovative therapy in sepsis. Chest; 101; 1644-1655; 1992 Harbrecht PJ, Garrison RN, Fry DE, Early urgent relaparotomy, Arch. Surg., 1984, 119(4): 369374 Shein M. Planned reoperations and open managedement in critical intraabdominal infections: prospective experience in 52 cases. World J. Surg., 1991, 15(4): 537-545, 1991 Eckmann C, Kujath P, Schiedeck TH, Shekarriz H, Bruch HP. Anastomotic leakage following low anterior resection: results of a standardized diagnostic and therapeutic approach. Int J Colorectal Dis 2004; 19: 128-133 Nicksa GA, Dring RV, Johnson KH, Sardella WV, Vignati PV, Cohen JL. Anastomotic leaks: what is the best diagnostic imaging study? Dis Colon Rectum 2007; 50: 197-203 DuBrow RA, David CL, Curley SA. Anastomotic leaks after low anterior resection for rectal carcinoma: evaluation with CT and barium enema. AJR Am J Roentgenol 1995; 165: 567-571 Akyol AM, McGregor JR, Galloway DJ, George WD. Early postoperative contrast radiology in the assessment of colorectal anastomotic integrity. Int J Colorectal Dis 1992; 7: 141-143 Huiziga WK, Baker LW, Kadwa H et al: Menagement of severe intra-abdominal sepsis: single agent antibiotic therapy with cefotetan versus combination therapy with ampicillin, gentamicin and metronidazole. Br J Surg 1988; 75; 1134- 1138) Nichols RL, Smith JW, Klein DB, et al: Risk of infection after penetratinf abdominal trauma. N Eng J Med 1984; 311; 1065- 1070 Drusano GL, Warren JW, Saah AJ, et al; A prospective randomized controlled trial of cefoxitin versus clindamycin-aminiglycoside in mixed anaerobic-aerobic infection. Surg Gynecol Obstet 1982: 154: 715- 723

28. Tally FP, McGowan K, Kellu JM, et al: A randomized comparizon of cefoxitin wuth or without amikacin and clindamycin plus amicacin in surgcal sepsis. Ann Surg 1981: 193: 318- 323 29. Solomkin JS, Mazuski JE, Baron EJ, Sawyer RG, Nathens AL, DiPiro JT, Buchman Tet al: Guidlines for the selection of anti-infective agents for complicated intraabdominal infection. Clin Infect Dis 2003; 37; 997- 1005 30. Solomkin JS, Dellinger EP, Christou NV, et al. Results of a multicenter trial comparing imipenem/cilastin to tobramycin/clindamycin in intra-abdominal infections. Ann Surg 1990; 212:581­591. 31. Falagas ME, Barefoot L, Griffith J, et al. Risk factors leading to clinical failure in the treatment of intra-abdominal or skin/soft tissue infections. Eur J Clin Microbiol Infect Dis 1996; 15:913­921. 32. Montravers P, Gauzit R, Muller C, et al. Emergence of antibiotic-resistant bacteria in cases of peritonitis after intraabdominal surgery affects the efficacy of empirical antimicrobial therapy. Clin Infect Dis 1996; 23:486­494 33. Kumar A, Roberts D, Wood KE, et al. Duration of hypotension before initiation of effective antimicrobial therapy is the critical determinant of survival in human septic shock. Crit Care Med 2006; 34:1589­1596 34. Hyman N, Manchester TL, Osler T, Burns B, Cataldo PA. Anastomotic leaks after intestinal anastomosis: it's later than you think. Ann Surg 2007; 245: 254-258 35. Junger W, Junger WG, Miller K, Bahrami S, Redl H, Schlag G, Moritz E. Early detection of anastomotic leaks after colorectal surgery by measuring endotoxin in the drainage fluid. Hepatogastroenterology 1996; 43: 1523-1529 36. Miller K, Arrer E, Leitner C. Early detection of anastomotic leaks after low anterior resection of the rectum. Dis Colon Rectum 1996; 39: 1081-1085

Adresa e autorit/Author addresse: Dr. Yovtchev P Yovtchev, MD, PhD Department of Surgery, University Hospital For Active Treatment, 11, Armeiska str, Stara Zagora 6003, Bulgaria Tel: +359-42-600710 Fax: +359-42-600710 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Neurofiziologji Medicus: suppl. V: MIGRENA ABDOMINALE SI DIAGNOZË DIFERENCIALE GASTROENTEROLOGJIKE Gentian Vyshka1, Gëzim Boçari2, Plarent Kapo3, Pavllo Diamandi4, Ermir Roçi4, Behar Shehi5

1 2

Departamenti Biomjekësor dhe Eksperimental, Fakulteti i Mjekësisë, UT Departamenti Biomjekësor dhe Eksperimental, Fakulteti i Mjekësisë, UT 3 Klinika Ikeda, Tiranë, Shqipëri 4 QSU Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri 5 Departamenti i Pediatrisë, Fakulteti i Mjekësisë, UT

ABSTRAKT Migrena abdominale është një variant i rrallë i migrenës, por në rrethana të caktuara diagnoza diferenciale e saj me probleme gastroenterologjike dhe/ose abdominale kirurgjikale është e nevojshme. Tipikisht ajo është një çrregullim i moshave pediatrike, megjithatë kazuistika nga pacientë të rritur ekziston po ashtu. IHS ka miratuar kritere specifike për këtë çrregullim; këto kritere u patën parasysh dhe u aplikuan gjatë marrjes në studim klinik të një grupi prej nëntë pacientësh të moshave pediatrike. Pavarësisht ecurisë beninje të krizave, autorët pothuaj unanimisht pranojnë mundësinë që krizat acefalike në moshë të rritur marrin formën e migrenës klasike, për çka ky variant abdominal ose acefalik i migrenës, tregon një predispozicion për çrregullimin, predispozicion ky që përgjithësisht mbështetet edhe mbi një anamnezë familjare pozitive. Fjalë kyç: Eekuivalentet e migrenës, migrenë acefalike, aura migrenoze pa cefle, sindroma e vjelljes ciklike, migrena abdominale

HYRJE Migrena abdominale është një formë mjaft e rrallë e migrenës; më së shumti ajo diagnostikohet në moshat pediatrike dhe përbën një sfidë për klinicistin për sa i takon diagnozës diferenciale. Më gjerësisht, migrena abdominale grupohet në kuadrin e migrenës acefalike", d.m.th. në një kuadër sindromik që konsiderohet më shumë si një aurë migrenoze, ose ekuivalent i migrenës klasike, por pa dhimbjen e kokës karakteristike (hemikraninë). Sindromat periodike fëminore tipikisht karakterizohen nga kriza ciklike të shumta të dhimbjes ose të vjelljes, me ose pa hemikrani ose dhimbje koke migrenoze. Në këtë drejtim, ato përbëjnë në situata të rralla, edhe një diagnozë diferenciale kirurgjikale (volvulus) apo gastroenterologjike (sindromi i zorrës së irrituar, etj.). Vjellja periodike e fëmijërisë karakterizohet nga kriza të përsëritura të vjelljes, mjaft të rëndë dhe të zgjatur, e cila mund të zgjasë edhe me orë të tëra, dhe tipikisht të mos shoqërohet me dhimbje koke (1, 2, 3). Krizat mund të precipitohen nga infeksionet, menstruacionet, si edhe nga stresi emocional apo fizik. Gjatë krizave, pacientët në mënyrë karakteristike shfaqin edhe simptoma të tjera të migrenës, të tilla si nauzenë, letargjinë, gogësitjen e vazhdueshme dhe përgjumjen. Vjellja periodike mendohet se shkaktohet nga aktiviteti anormal në area postrema.

Për më tepër, gastropareza e cila shoqëron migrenën, është akuzuar si faktor etiologjik për vjelljen ciklike dhe migrenën abdominale (4, 5, 6). Migrena abdominale tipikisht haset në fëmijë, edhe pse është raportuar ndër të rritur gjithashtu (7). Pacientët zakonisht ankojnë dhimbje paroksizmale epigastrike, e cila zgjat 1-72 orë, dhe që shoqërohet me nauze, të vjella, skuqje ose zbehtësi të fytyrës. Ashtu si në rastin e vjelljes ciklike, krizat mund të shoqërohen me prodroma të tjera të migrenës si p.sh. lodhje dhe përgjumje. Aura dhe hemikrania si rregull mungojnë ose janë minimale. Pacientët mund të shfaqin më vonë gjatë jetës së tyre formën klasike të migrenës; dhe anamneza familjare për migrenë është shpesh pozitive. Bilanci diagnostik gastroenterologjik në të gjitha rastet është normal (1). MATERIALI DHE METODAT U konsultuan nëntë të sëmurë të moshave 12-15 vjeç, me kërkesë të pediatrit, në një ambulator neurologjik të Tiranës, gjatë vitit 2009. Në të gjitha rastet mbizotëronin ankesat gastroenterologjike, por ekzaminimi i hollësishëm gastroenterologjik rezultoi normal (ECHO sonografi abdominale; bilanc biokimik dhe hematokimik; fibrogastroskopi; koprokulturat). Tabela1. Kriteret e IHS për migrenën abdominale

Kriteret diagnostike të IHS për migrenën abdominale u aplikuan në grupin e marrë në studim (8). Këto kritere diagnostike riprodhohen në tabelën 1. Anamneza pozitive familjare për migrenë; fakti që krizat hemikranike shfaqeshin në disa raste të veçuara, kombinuar me raste të tjera kur situata ishte tërësisht abdominale (nauze, të

vjella) por pa cefale; ekzaminimi elektroencefalografik; intervista klinike dhe përgjigja pozitive ndaj trajtimit specifik për migrenën, sugjeruan formën abdominale të migrenës. REZULTATET DHE DISKUTIMI Nga intervista klinike shenjat që karakterizonin migrenën abdominale u radhitën në tabelën 2. Tabela 2. Shenjat klinike të migrenës abdominale Të vjellat Nauzea Përgjumja Gogësitja Letargjia Aura në formë shqetësimi epigastrik Hemikrania Dizekuilibri Lodhje 8/9 të rasteve (88%) 9/9 të rasteve (100%) 6/9 të rasteve (66%) 6/9 të rasteve (66%) 2/9 të rasteve (22%) 7/9 të rasteve (78%) 1/9 të rasteve (11%) 7/9 të rasteve (78%) 9/9 të rasteve (100%)

Si vihet re, hemikrania ka qenë një shenjë inkonsistente dhe mjaft e rrallë; bie në sy përkundrazi fakti që pothuaj të gjithë pacientët e moshës pediatrike ankonin për lodhje, si edhe për nauze. Bilanci diagnostik gastroenterologjik dhe neurologjik nga ana tjetër nuk evidentuan probleme; të gjithë pacientët kryen ekzaminimin elektroencefalografik me qëllim përjashtimin e formave mjaft të rralla të migralepsisë, kur aura migrenoze tipike pasohet në kohë nga një krizë epileptike, e cila jo domosdoshmërisht është konvulsive (9). Rastet u trajtuan për tre muaj sipas një skeme profilaktike; krizat akute kërkuan trajtim me perfuzione. PËRFUNDIMI Konsulta gastroenterologjike dhe neurologjike janë dy hallka të domosdoshme në diagnostikimin dhe përjashtimin e komplikacioneve të mundshme nga një diagnozë në dukje e rrallë, si ajo e migrenës abdominale, apo migrenës cefalike. Diagnoza diferenciale e gjendjes duhet bërë me një larmi sëmundjesh, ndërmjet të cilave disa janë kompetencë gastroenterologjike dhe kirurgjikale e qartë. Disa prej sëmundjeve me të cilat kryhet kjo diagnozë diferenciale radhiten në tabelën 3. Tabela 3. Diagnoza diferenciale e migrenës abdominale Diagnoza diferenciale me sëmundje të përgjithshme Volvulus Sindroma e zorrës së irrituar Çrregullime të motilitetit gastrointestinal Sinkopi dhe lipotimia Humbje e papritur e shikimit Diagnoza diferenciale me gjendje të tjera neurologjike Krizat e absancës (petit-mal) Aksidentet vaskulare cerebrale Epilepsia beninje e fëmijërisë Tromboza venoze cerebrale Epilepsia parciale komplekse

Çrregullime metabolike (sëmundja Fabry, homocistinuria, hiperglicemi-hipoglicemia, acidemia metilmalonike, MELAS etj.) Labirintiti dhe dëmtime të lidhura me të Vertigo beninje pozicionale LITERATURA

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Ataksia episodike Epilepsia partialis continua Pseudotumor cerebri

8. 9.

Catto-Smith AG, Ranuh R. Abdominal migraine and cyclical vomiting. Semin Pediatr Surg. Nov 2003; 12(4):254-8. Crevits L, Bosman T. Migraine-related vertigo: towards a distinctive entity. Clin Neurol Neurosurg. Feb 2005; 107(2):82-7. Cupini LM, Santorelli FM, Iani C, et al. Cyclic vomiting syndrome, migraine, and epilepsy: a common underlying disorder? Headache. Apr 2003; 43(4):407-9. Gupta VK. Cyclic vomiting syndrome: anticipatory stress response in migraine? Headache. Jan 2004; 44(1):106-7. Li BU. Cyclic vomiting syndrome: age-old syndrome and new insights. Semin Pediatr Neurol. Mar 2001; 8(1):13-21. Olson AD, Li BU. The diagnostic evaluation of children with cyclic vomiting: a cost-effectiveness assessment. J Pediatr. Nov 2002; 141(5):724-8. d'Onofrio F, Cologno D, Buzzi MG, Petretta V, Caltagirone C, Casucci G. Adult abdominal migraine: a new syndrome or sporadic feature of migraine headache? A case report. Eur J Neurol. Jan 2006; 13(1):85-8. www.ihs-klassifikation.de/en/02_klassifikation/02_teil1/01.03.02_migraine.html. Milligan TA, Bromfield E. A case of "migralepsy". Epilepsia. 2005; 46 Suppl 10:2-6.

SUMMARY ABDOMINAL MIGRAINE AS A DIFFERENTIAL DIAGNOSIS IN GASTROENTEROLOGY Gentian Vyshka1, Gëzim Boçari2, Plarent Kapo3, Pavllo Diamandi4, Ermir Roçi4, Behar Shehi5 1 Biomedical and Experimental Department, Faculty of Medicine, UT 2 Biomedical and Experimental Department, Faculty of Medicine, UT 3 Ikeda Clinics, Tirana, Albania 4 UHC Mother Theresa, Tirana, Albania 5 Department of Pediatrics, Faculty of Medicine, UT. Abdominal migraine is a rare variant of migraine, but in particular settings its differential diagnosis with gastroenterological and/or surgical disorders seems to be quite necessary. Typically abdominal migraine is a pediatric age disorder, although casuistic reports cases of adult patients as well. IHS has approved specific criteria for this disorder; these criteria were applied in the present study during group selection of nine pediatric patients. The attacks generally have a benign course, but authors almost unanimously agree that later on the attacks will acquire the characteristics of a classic migraine. Therefore this rare variant of abdominal or acephalic migraine shows a predisposition for the disorder, and such a predisposition generally is based upon a positive familiar anamnesis as well. Key words: Migraine equivalents, acephalic migraine, migrainous aura without hemicrania, cyclic vomiting syndrome, abdominal migraine Adresa e autorit/Author address: Dr sci. Gentian Vyshka, mjek neurofiziolog Lagja 1, Rr. Kostaq Cipo, Pall 2/19, Tirana, Albania Telefon +355 692101925 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V:

ILEUSET MEKANIKE ­ PËRVOJA JONË NË PERIUDHËN JANAR 2008-JANAR 2010 Kastriot Haxhirexha1, Xheladin Elezi1, Ferizat Haxhirexha2, Fazlije Marku2, Vjosa Elezi1

1

Reparti i Kirurgjisë, Spitali Klinik, Tetovë, Maqedoni 2 ALBA-MED, Dibër, Maqedoni

ABSTRAKT Hyrje: Ileusi paraqet bllokim të pjesërishëm ose të plotë të zorrëve të holla ose asaj të trashë. Shkaqet më të shpeshta të ileuseve mekanike janë ndërhyrjet e mëparshme kirurgjike respektivisht paraqitja e aderencave intestinale ­ ileusi aderencial. Shkaqe te tjera te shpeshta jane edhe herniet e inkarceruara, volvulusi, invaginacioni ndersa ne kohen e fundit veçanerisht obstrukcionet nga proceset neoplazitke. Qellimi i punimit: Te paraqesim pervojen e Repartit te Kirurgjise prane Spitalit Klinik te Tetoves ne trajtimin e pacienteve me ileus. Materiali dhe metodat: Ne kete punim jane perfshire te gjithe pacientet e trajtuar nga Janari 2008 deri me Janar 2010 ne repartin tone me diagnozen ileus. Ne kete periudhe kohore jane shtruar gjithsej 114 paciente. Raporti meshkuj femra ka qene 59:55, ndersa mosha mesatare e tyre 48.5 vjet. Rezultatet: Ashtu si edhe ne pervojen e klinikave tjera edhe tek ne shkaku me i shpeshte i ileuseve mekanike jane adherencat post operatore e verejtur kjo tek 30 pacientet nga 114 te shtruar me kete diagnoze. Shkaqe tjera jane herniet e inkarceruar 13 raste, neoplazite intestinale 12 raste, volvulusi i sigmes 4 raste, invaginacioni intestinal 2 raste. Tek nje pacient shkaki i ileusit ka qene semundja e Krohn-it dhe tek nje tjeter tuberkuloza e avancuar intestinale. Te gjithe keta paciente i jane nenshtruar nderhyrjes kirurgjike me qellim te eliminimit te pengeses qe ka sjelle deri tek obstruksioni i zorres. Rastet tjera respektivisht 51 paciente jane trajtuar ne menyre konservative permes vendosjes se sondes nazogastrike, tubit rektal si dhe stabilizimit te gjendjes se pergjithshme permes regullimit te disbalanseve hidro-elektrolitike. Perfundim: Ileuset mbeten patologji te shpeshta ne pervojen e mjekut kirurg pjeserisht per shkak te rritjes se numrit te pacienteve te cilet i nenshtrohen nderhyrjeve kirurgjike abdominale dhe pjeserisht per shkak te rritjes se numrit te pacienteve me semundje malinje te traktit GI respektivish kancerit kolorektal. Fjalë kyç: Ileuset mekanike, nderhyrje kirurgjike Adresa e autorit/Author addresse: Dr Kastriot Haxhirexha, mjek kirurg, magjistër, pedagog Spitali i Pergjithshem, Tetovë Rr.Said Najdeni 6, 1250 Dibër Tel. 070 241 234 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji Medicus: suppl. V:

SHPESHTËSIA E RASTEVE ME ABDOMEN AKUT, TË TRAJTUARA NË REPARTIN E TERAPISË INTENSIVE TË SPITALIT TË VLORËS NË VITET 2009-2010 Yllka Bilushi1, Vasilika Prifti1, Rozeta Luci1, Juliana Xhindoli1, Glodiana Sinani1

1

Fakulteti i Shkencave Mjekësore, Universiteti i Vlorës, Shqipëri Qendra Spitalore Vlorë, Shqipëri

ABSTRAKT Objektivat: Studimi i prevalences se rasteve me abdomen akut ne Repartin e Terapise Intensive, te Spitalit te Vlores (2009-2010). Evidentimi i rasteve me abdomen akut, incidenca e patologjive shkaktare, diagnostikimi pre operator per evitimin e nderlikimeve. Materialet dhe metodat: Ky studim u realizua ne Repartin e Terapise Intensive, te Spitalit te Vlores gjate periudhes kohore 01 janar 2009-31 gusht 2010 dhe ka perfshire paciente te grup moshave te ndryshme. Totali i pacienteve te trajtuar ne kete repart, ne kete periudhe ka qene 1209. Ne kete studim nuk jane perfshire pacientet e paraqitur me plage penetrante ne abdomen. Per 178 prej tyre eshte vazhduar trajtimi intensiv pas paraqitjes ne urgjence me kuadrin klinik te nje abdomeni akut, pasi me pare kishin ankuar dhimbje te forta abdominale . Prej tyre 97 ishin meshkuj dhe 81 femra. Ne 88 % te rasteve eshte kryer nderhyrje kirurgjikale dhe me pas ka vazhduar trajtimi intensiv prane ketij reparti. Rezultatet: Shkaku me i shpeshte per abdomen akut ishte kolecistiti akut dhe kalkuloza biliare me 66 raste ose 37%, ndjekur nga apandesiti akut (gangrenoz, flegmonoz) me 65 raste te cilat perbejne 36,5% . Me okluzion intestinal u trajtuan 18 paciente ose 10%. Me perforacion te ventrikulit dhe duodenit 15 paciente ose 8.4%. Peritonite te gjeneralizuara u trajtuan 10 raste ose 5.6%. Çrregullime akute gjinekologjike (apopleksi ovari) ishin 2 raste,1.1% . Me pankreatit dhe gastroenterit, perkatesisht nga 1 rast. Rastet me eksitus pas nderhyrjes kirurgjikale dhe transferimit ne Terapine Intensive ishin 7 ose 3.9 % (kryesisht me okluzion intestinal, me nje moshe mesatare 68.8 vjec), veçse 2 paciente jane transferuar per trajtim me specifike. Gjithesesi rastet me abdomen akut perbejne vetem 14.7 % te rasteve te trajtuara ne total prane ketij reparti. Konkluzione: E rendesishme eshte vendosja e nje diagnoze te sakte preoperatore dhe evitimi i komplikacioneve post operatore. Fjalë kyç: Abdomen akut, dhimbje abdominal Adresa e autorit/Author addresse: Dr Yllka Bilushi, Master në Shendetin Publik Lagjia Pavaresia, rruga Pelivan Leskaj, Vlorë, Shqipëri Tel: +355693939478 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V:

ULCERAT E PERFORUARA ­ PËRVOJA JONË NË PERIUDHËN JANAR 2008 ­ JANAR 2010 Xheladin Elezi1, Kastriot Haxhirexha1, Ferizat Dika ­ Haxhirexha2, Vjosa Elezi1

1

Reparti i Kirurgjise, Spitali Klinik, Tetovë, Maqedoni 2 ALBA-MED, Dibër, Maqedoni

ABSTRAKT Hyrje: Termi abdomen akut nenkupton shenjat dhe simptomet e nje dhimbje te forte abdominal e shoqeruar me tendosje te paretit abdominal dhe me nje pasqyre te renduar klinike e qe ne te shumten e rasteve kerkon nderhyrjen kirurgjike me qellim te zgjidhjes se plote dhe definitive te saj. Shkaqet e abdomenit akut jane nga me te ndryshmet dhe ne te shumten e rasteve varen nga mosha dhe gjinia e pacientit. Perforimet e traktit gastrointestinal respektivisht ulçera e perforuar eshte shkak relativisht i shpeshte i abdomenit akut. Qellimi i punimit: Ne kete punim do te paraqesim pervojen e Repartit te Kirurgjise prane Spitalit Klinik te Tetoves ne trajtimin e ulçeres gastroduodenale te perforuar ne periudhen mes viteve 2008-2010. Materiali dhe metodat: Ne kete studim jane perfshire te gjithe pacientete e shtruar dhe te operuar ne repartin tone ne periudhen Janar 2008 ­ Janar 2010 me diagnoze abdomen akut ­ ulçere e perforuar. Ne kete periudhe kohore jane shtruar gjithsej 25 paciente, raporti meshkuj femra ka qene 22 : 3. Mosha mesatare e tyre ka qene 35.5 vjet. Te gjithe pacientet pas marrjes se anamnezes dhe kontrollit klinik i jane neneshtruar ekzaminimeve klinike si radiografise native te abdomenit, ekzaminit ultrasonografik si dhe ne raste te ralla edhe CT (rastet kur diagnoza nuk ka mund te vihet permes ekzaminimeve paraprakea). Njekohesisht jane ndermare edhe ekzaminimet laboratorike adekuate. Rezultatet: Te gjithe pacientet e shtruar me diagnozen abdomen akut ulçere e perforuar e konfirmuar kjo me ekzaminimet radiografike e ndonjehere edhe me ultrasonografine abdominal i jane nenshtruar intervenimit kirurgjik me çrast eshte bërë suturimi i vendit te perforuar e shoqeruar kjo edhe me omentoplastike. Ne rastet e avancuara kur lengu gastrik eshte disperzuar ne tere kavitetin abdominal krahas lavazhit eshte be edhe vendosja e drenave abdominal. Gjendja postoperatore e pacienteve ka qene ne pergjithesi e mire. Komplikimet e hershme post operatore kane qene te pakta dhe ate kryesisht infeksione te plages operatore pasoje kjo e disa faktoreve. Nga komplikimet e vonshme postoperatore kemi patur paraqitjen e hernies incisionale tek nje pacient. Perfundim: Ulçerat e perforuera gastroduodenale me pasqyren dramatike por edhe per shkak te seriozitetit te tyre jane patolgji te cilat kerkojne qasje jo vetem serioze por edhe ekspeditive. Çdo vonese ne diagnostikim dhe trajtim te ketyre pacienteve mund te sjelle deri tek pasojat e renda per shkak te mundesise se paraqitjes te peritonitit bakterial. Trajtimi i ulçerave te perforuera gastro-duodenale eshte ekskluzivisht kirurgjik. Fjalë kyç: Ulçerat e perforuera, peritoniti Adresa e autorit/Author addresse Prim. dr Xheladin Elezi, mjek kirurg, magjistër, pedagog Rr. Dimo Gavrovski-Kara pn., Tetovë Tel: +38970224504 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V:

TRAJTIMI KIRURGJIKAL I KANCERIT TE STOMAKUT TE PERFORUAR - Prezantim rastesh Alma Llukacaj1

1

Shërbimi i I-rë i Kirurgjisë së Përgjithshme dhe Digjestive QSU Nënë Tereza, Tiranë

ABSTRAKT Hyrje: Perforacioni i kancerit te stomakut perben nje urgjence kirurgjikale. Ai eshte nje komplikacion i rralle i karcinomes se stomakut, dhe ndeshet ne me pak se 1% te rasteve me kancer te stomakut. Ne shumicen e rasteve, eshte e veshtire te vendoset diagnoza e kancerit te stomakut perpara interventit. Kjo konfirmohet pergjithesisht pas kryerjes se biopsise. Qellimi i studimit: Qellimi i ketij studimi eshte te vleresoje opsionet kirurgjikale te trajtimit kirurgjikal te perforacionit te kancerit gastrik. Materiali dhe metodat: Ne raportojme 2 raste me kancer gastrik te perforuar. Njeri pacient eshte i seksit femer, 57 vjeç,dhe tjetri i seksit mashkull, 40 vjeç. Jane analiazuar te dhenat klinike, laboratorike dhe imazherike te pacienteve, menyra e trajtimit te tyre, te dhenat histologjike dhe diteqendrimi spitalor. Te dhenat jane nxjerre nga kartelat klinike. Rezultatet: Te dy pacientit jane trajtuar ne Sherbimin e Urgjences Kirurgjikale te QSU Nene Tereza ne Tirane. Ata jane paraqitur me dhimbje te forta abdominale, kryesisht ne epigaster, me kuadrin klinik te nje abdomeni akut, me fascies te zbehte, djerse, takikardi dhe pozicion te detyruar geno-pectoral, temperature subfebrile, por te stabilizuar nga ana hemodinamike, pa semundje shoqeruese. Ne ekzaminimet laboratorike konstatohet leukocitoze (11.2x 10 3 dhe 17.1x103) dhe ne ECHO ­ abdominale prania e likidit te lire abdominal. Ne Ro-grafi direkte te abdomenit konstatohet prania e ajrit te lire subdiafragmal. Ne te dy rastet, ne laparatomi konstatohet neoformacion i madh (4x5 dhe 5x6cm) i lokalizuar ne murin anterior te stomakut, i perforuar (8x8 dhe 7x7mm), me permbajtje gastrike ne te gjithe kavitetin peritoneal, me limfonodula te rritur pergjate kurvatuar major et minor te stomakut, pa metastaza makroskopike ne distance. Realizohet gastrektomi subtotale, rezeksion i omentum majus dhe kyrazh limfatik. Periudha postoperatore kalon pa komplikacione. Diteqendrimi spitalor ka qene 7 dite ne te dy rastet. Diagnoza histologjike rezultoi adenokarcinome, me infiltrim te disa prej limfonodulave te ekstirpuar. Te dy pacientet kryen kimioterapi postoperatore. Perfundime: Kanceri gastrik i perforuar eshte nje situate e rralle ne urgjence. Trajtimi kirurgjikal i zgjedhur eshte rezeksioni gastrik i shoqeruar me kyrazh limfatik, nese patologjia nuk eshte e shoqeruar me metastaza ne distance. Ka ende diskutime per trajtimin me nje apo dy momente, por nese pacienti nuk ka patologji shoqeruese dhe nese gjendja e pergjithshme e tij e lejon, preferohet trajtimi perfundimtar ne nje moment. Fjalë kyç: Kanceri i stomakut, perforacion, kirurgj Adresa e autorit/Author addresse Dr Alma Llukacaj, mjeke kirurge e përgjithshme Rr. Shyqyri Ishmi, Pall 24, Ap 104, Tiranë, Shqipëri Tel: +35542224306 & +355682287910 e-mail: [email protected]

1Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V: ISKEMIJA MEZENTERIALE AKUTE Rexhep Selmani1, Goran Begovic1, Aleksandar Karagjozov1, Nikola Jankulovski1, Vlado Janevski1, Arben Karpuzi2, Qemal Rushiti2

1

Klinika e Kirurgjisë Abdominale, Shkup, Maqedoni 2 Spitali i Përgjithshëm, Gostivar, Maqedoni

ABSTRAKT Hyrje: Iskemia mesenteriale akute (IMA) definohet si redukim i menjëhershem i qarkullimit te gjakut ne traktin intestinal, i cili potencialisht mund te rrezikojë vitalitetin e zorrës së afektuar. IMA zakonisht prek individë më të moshuar, të cilët poashtu vuajnë nga ateroskleroza sistemike, arritmitë kardiake, sëmundjet kongjestive të zemrës dhe nga komorbiditete të ndryshme signifikante. Një numër të konsiderueshëm mekanizmash patofiziologjik janë përgjegjës për IMA siç janë: okluzioni arterial me embolus, tromboza akute e arterieve, çregullimet vasospastike dhe tromboza venose mesenteriale. Simptomat e IMA janë dhimbje intenzive të abdomenit, vjellje dhe diarre; më vonë paraqitet motiliteti i ngadalsuar i zorrëve me distenzion dhe peritonit të mundshem. Rol të rëndësishëm në evaluimin e pacientëve me IMA suspekte ka arteriografia, tomografia kompjuterike dhe ekzaminimi me kolor Doppler. Trajtimi është kirurgjikal, mund te jetë jo kirurgjikal duke përdorur disa intervenime radiologjike. Në punim janë prezantuar rezultatet tona të trajtimit në klinikë në vitin 2009. Janë operuar 21 pacientë me gangrenë te zorrëve. Mosha mesatare e pacientëve eshte 63 vjeç. Prej 21 pacientëve 7 janë meshkuj dhe 14 janë femra. Laparatomija eksplorative pa resekcion të zorrëve është aplikuar te 14 të semurë, resekcion segmental i zorrëve të holla ka qenë prezente tek 6 pacientë dhe hemikolektomia e djathtë tek 1 pacient. Të mbijetuar janë 7 raste. Vdekshmërija nga IMA është e lartë, mbi 60%. Gangrena masive e zorrëve është më e shpeshtë se sa gangrene parciale. Fjalë kyç: Iskemia akute mesenteriale, intervenime radiologjike, trajtimi kirurgjikal Adresa e autorit/Author address: Ass. dr Rexhep Selmani, mjek kirurg abdominal Klinika e Kirurgjisë Digjestive, Shkup, Maqedoni Tel: 070 337069 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V: ACUTE MESENTERIC ISCHEMIA Rexhep Selmani1, Goran Begovic1, Aleksandar Karagjozov1, Nikola Jankulovski1, Vlado Janevski1, Arben Karpuzi2, Qemal Rushiti2

1

Klinika e Kirurgjisë Abdominale, Shkup, Maqedoni 2 Spitali i Përgjithshëm, Gostivar, Maqedoni

ABSTRACT Acute mesenteric ischemia (AMI) is defined as an abrupt reduction in blood flow to the intestinal circulation that can potentially threaten the viability of the affected bowel. AMI typically affects individuals of advanced age that also suffer from systemic atherosclerosis, cardiac arrhitmias, congestive heart failure and other significant comorbidity. A number of patophisiologic mechanisms may be responsible for AMI such as embolic arterial occlusion, acute thrombosis of arteries, vasospastic disorders and mesenteric venous thrombosis. Symptoms of AMI are severe abdominal pain, vomiting and diarrhea, later hypoactive bowel with distention and peritonitis can be found. Importaint role in evaluating patients with suspected AMI has arteriography, computed tomography and Doppler examination. Tretmant is been surgical, can be also nonoperative, using several interventional radiologic techniques. In our work are presented results of treatment at the clinic in 2009. Was operated 21 patients with intestinal gangrene. The average age of patients was 63 years. 7 of 21 patients were male and 14 were women. Explorative laparotomia without the intestinal resekcion was applied to 14 patients, segmental intestinal resection of small bowel was present in 6 patients and right hemicolectomia to 1 patient. The 7 cases are alive. The mortality is high, over 60%. Massive intestinal gangrene is more common than partial gangrene. Key words: Acute mesenteric ischemia, interventional radiology, surgical treatmant Adresa e autorit/Author address: Ass. dr Rexhep Selmani, mjek kirurg abdominal Klinika e Kirurgjisë Digjestive, Shkup, Maqedoni Tel: 070 337069 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji Medicus: suppl.

TROMBOEMBOLIA MEZENTERIALE, DIAGNOSTIKIMI RACIONAL DHE I HERSHËM SI DHE TRAJTIMI ADEKUAT -prezantim rasti1 Jakup Jakupi , Gafur Memeti1, Adnan Vrajnko1, Ilber Ademi1, Sadri Zeqiri1 Spitali i Përgjithshëm, Gostivar, Maqedoni ABSTRAKT Në Repartin Kirurgjik pranë Spitalit të Përgjithshëm të Gostivarit paraqitet 78 vjeçari I.D pë shkak të dhimbjeve të forta abdominal, vjelljeve, djersitje, obstipacion. Diagnostikimi bëhet me anë të anamnezës, labaratorisë, rëntgenit native të abdomenit, ekosonografisë së abdomenit, CT së abdomenit. Përfundojmë se bëhet për ileus. Vendosim indikacion për operim dhe pacienti hapet 24 orë pas fillimit të ankesave. Intraoperative hasim në gangrene të ileumit, segmenti gangrenoz 160 cm. Vijon reseksjon i ileumit me anastomozë T-T. Gjendja postoperative pa komplikime. Ditën e gjasht postoperative pacienti lëshohet nga spitali në gjendje të mire lokale dhe të përgjithshme. Qëllimi i punimit është: Diagnostikimi i hershëm dhe racional; terapija adekaate dhe trajtimi operativ adekuat dhe prevenimi i faktorëve favorizues të trombozës mesenteriale. Përfundimi: Trombembolia mezenterijale kërkon një anamnezë të hollësishme në lidhje me faktorët, moshën, arrythmitë e zemres, trombozen venoze, shtatzënësinë, cacrcinomat dhe smundjet tjera. Fjalë kyç: Trombembolia mezenteriale, diagnostikimi, trajtimi Adresa e autorit/Author address: Dr Jakup Jakupi, mjek kirurg Spitali i Përgjithshëm, Gostivar, Maqedoni Tel: 070/345-476 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V:

EVALUATION OF MANNHEIM PERITONITIS INDEX IN PATIENTS WITH PERITONITIS OUR CLINICAL EXPERIENCE Skender Zatriqi1, Vlado Janevski2, Nikola Jankulovski2, Dalip Limani1, Ferat Sallahu1, Fadil Beka1, Violeta Zatriqi1 , Hysni Arifi1.

1

2

University Clinical Center of Kosova Surgery Clinic, Prishtina, Republic of Kosova Faculty of Medicine, University Clinic of Abdominal Surgery, Skopje, Macedonia

ABSTRACT A study to confirm the predicative value of the Mannheim Peritonitis Index (MPI) among patients at the University Clinical Center of Kosova (UCCK) was undertaken to evaluate the severity of peritonitis and to make a prognosis of survival-mortality pondering each risk factor. The simplicity of MPI makes it ideal for hospitals with serious shortages such as those in Kosova). From April, 2000, 176 cases were studied. Patients were divided into groups according to the following categories (MPI points): a)< 21, 21 ­ 29 and >29, and b) <26 and >26. A life table was constructed to compare patient survival with peritonitis severity. Odds ratios that analyzed presence or absence of each adverse factor and outcome were calculated. Survival curves of the three subgroups (<21, 21 ­ 29, and >29) had differences that were statistically significant (p< 0.0001). Patients with >26 points had a mortality rate of 40%, whereas patients with <26 MPI points did not reach a 3% mortality rate. All MPI adverse factors, except of colonic origin, behaved as expected, and the following were especially useful: organic failure; time elapsed >24 h; malignancy; age >50 years, and generalized peritonitis. Key words: Peritonitis, Scoring systems, Outcome predictors Adresa e autorit/Author addresse: Dr Skender Zatriqi, mjek kirurg Aktash I Nr 60, 10000 Prishtinë, Kosovë Tel: +38138222298 & +37744110925 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V:

ABDOMENI AKUT SI PASOJË E OBSTRUKSIONIT TË ZORRËS SË TRASHË NË URGJENCËN KIRURGJIKE NË MATERIALIN TONË Ferat Sallahu1, Vlado Janevski2, Nikola Jankulovski2, Dalip Limani1, Skender Zatriqi1, Violeta Zatriqi1.

2

QKUK, Klinika e Kirurgjisë, Prishtinë, Republika e Kosovës Faculty of Medicine, University Clinic of Abdominal Surgery, Skopje, Macedonia

1

ABSTRAKT Abdomeni akut si pasoj e obstruksionit të zorrës së trashë është pengesë e shprehur mekanike apo ndalje komplete e pasazhës së përmbajtjes përgjatë zorrës. Simptomat përfshijnë dhimbje barku në forme ngërqesh, vjellje, obstipacion dhe pamundesi lirimi të gazrave. Përqindja e karcinomes kolorektale e prezentuar me obstruksion është 8-29%. Diagnoza klinike konfirmohet me rëngten nativ të abdomenit. Obstruksioni i zorrës së trashë është një gjendje akute që kërkon identifikim dhe intervenim urgjent kirurgjik. Të dhenat janë nga protokolet e sallës operative të Kirurgjise Abdominale të Qendres Emergjente të QKUK-së, e që janë për periudhen janar 2006 - janar 2009. Kane qenë gjithesej 65 pacientë me obstruksion komplet të zorrës së trashë, te të cilët është kryer intervenim kirurgjik urgjent. Janë hulumtuar shpërndarja kohore ­ në vite, shperndarja sipas moshave, raporti meshkuj ­ femra, lokalizimi i tumorit, qasja kirurgjike si dhe krahasimi i rasteve me tumor te kolonit të operuara në program elektiv për të njejtën periudhë. Sipas grup moshave ­ grup mosha më e atakuar ka qenë dekada e tetë me 24 raste, ndersa nga dekada e pestë e tutje ka patur rritje të numrit të të atakuarve. Lokalizimi më i shpeshtë ka qenë në sigmë dhe rektum. Raporti mes rasteve të trajtuara si urgjencë dhe atyre elektive ishte 65/194 ose 33%. Sipas këtijë hulumtimi del se tumoret e kolonit përbëjnë një problem serioz në kirurgjinë urgjente. Në përqindje te ne rastet me tumor të kolonit me obstruksion që kërkojne intervnim kirurgjik urgjent në raport me ato që operohen në kirurgjinë elektive është 33%. Autore te ndryshem japin të dhëna që shkojnë nga 8-29%. Numri i të operuarve si abdomen akut me obstruksion të kolonit te ne është në nivele të larta. Kjo flet për diagnostikë të mangët paraprake. Propozojmë që t`i kushtohet rëndesi mbulimit të hershëm, duke filluar me masa si edukimi, propagimi shëndetesore në lidhje me tumorët e zorrës së trashë, po ashtu edhe aplikimin e metodave dijagnostike për zbulim të hershëm.

Fjalë kyç: Carcinoma e zorrës së trashë, urgjenca kirurgjike Adresa e autorit/Author addresse: Ass. dr Ferat Sallahu, mjek kirurg, magjistër Ulpiana E-30/2, Prishtinë, Kosovë Tel: +37744112488 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V:

ABDOMENI AKUT NGA VOLVULUSI I KOLONIT SIGMOID SI DHE TRAJTIMI KIRURGJIK ME NJË AKT -Prezentim rastiSevdail Mustafa1, Ilaz Poroshtica1, Islam Rashiti1, Arsim Emini1, Osman Devaja1

1

Siptali Regjional i Gjilanit, Departamenti i Kirurgjisë Gjilan, Kosovë

ABSTRAKT Hyrje: Volvulusi nënkupton rrotullimin e një segmenti të zorrës reth rrënjës së mezenteriumit. Më i shpeshti është në kolon dhe ne atë sigmoid si dhe cekum edhe pse paraqitet edhe te segmentet e tjera intenstinale. Përbën 10% të të gjitha ileuseve mekanike të kolonit me mortalitet të lartë deri 50%. Për zhvillim të volvulusit janë dy parakushtet bazike: (1) Segmenti i gjatë i zorrës dhe (2) Pika fikse rreth së cilës rrotullohet zorra, të ndihmuara edhe nga rrethanat tjera, si peristaltika e shtuar e zorrëve, aderencat kongjenitale apo të fituara dhe anomalit e fituara. Qëllimi i punimit: Të bëhet krahasimi i përparësive të intervenimit kirurgjik me anastomozë primare të kollonit. Materiali dhe metodat: I sëmuri N.R. i lindur me 1965 me Dg. Volvulus sigmae. Si parim, resekcioni i kolonit sigmoid me T / T - (termino / terminale) anastomozë primare. Rezultati: Në ditën e 9 pacienti lirohet në shtëpi në gjendje të mirë klinike, pasazhi i kolonit i kalueshëm në parametra fiziologjikë. Përfundimi: Resekcioni i kolonit sigmoid me anastomoze primare ka përparësit e tij sepse i sëmuri i nënshtrohet intervenimit kirurgjik vetëm një herë, koha e hospitalizimit është më e shkurtër dhe administrimi antibiotikëve gjithashtu është më i shkurtër. Rehabilitimi postopeartiv dhe aftësimi për punë është gjithashtu i shkurtër. Fjalë kyç: Volvulusi sigmoid, resekcioni, anastomoza TT Adresa e autorit / Author address Dr.Sevdail Mustafa, mjek kirurg abdominal Rr.Lekë Dugagjini 7/18, Gjilan, Kosovë Tel: +377 (0) 44 164 056 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V:

TRAJTIMI KIRURGJIKAL PALIATIV I TUMOREVE TE KOKES SE PANKREASIT

Myzafer Kaci1, Edmond Çeliku1, Xheladin Dracini1, Roland Labinoti1, Bledar Kola1, 1 1 1 1 Arvin Dibra , Astrit Xhemali , Albana Fico , Eriona Sinani QSU, Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri

1

Departameni i Kirurgjisë së Përgjithshme, Shërbimi Nr 1

HYRJE

Karcinomat e pankreasit zënë vendin e katërt në raport me karcinomat e traktit tretes dhe përbëjnë 16% të morbiditetit neoplazik. Në 60-70% të rasteve lokalizohen në kokën e pankreasit, ndërsa trupi dhe bishti është i përfshirë në 30% të rasteve. Karcinoma e pankreasit është dy herë më e shpeshtë tek meshkujte sa te femrat, ndërsa mosha me e prekur është ndërmjet 60-70 vjeç. Ne 100 të sëmurë me adenokarcinomë të kokës së pankreasit ne 75% te rasteve janë lokalisht te avancuar, në 20% janë të përfshira gjëndrat limfatike regjionale dhe 10% te rasteve gjendet tumor i lokalizuar. Për këtë arsye një numër i vogël i të semurëve mund te trajtohet me qellim kurativ. Kirurgët dëshirojnë që para vendimit për rezeksion të kokës së pankreasit të tregojnë malinjitetin. Megjithatë, biopsitë e sukseshme janë të rralla dhe tregojnë shkallë të lartë pasaktësie. Të dhënat e tanishme në literaturë nuk japin udhëzime të mjaftueshme për të bërë një seleksionim të aplikimit të metodave të drenazhimit biliar, por në përgjithesi preferohet choledokoduodenostomia. Rëndësi të veçantë ka diagnostikimi i hershëm i cili aktualisht eshte pak i mundshem dhe në 80-90% të rasteve në tavolinën operative tumorët janë të shkallës III-IV që është edhe arsye e aplikimit të trajtimit paliativ . QËLLIMI I PUNIMIT Vlerësimi i shpeshtësisë së aplikimit të metodave të drenazhimit biliar ne tumoret e kokës së pankreasit. Kohëqëndrimi në spital dhe Koha e renies se nivelit te bilirubines pas operacionit. MATERIALI DHE METODAT Janë shfrytëzuar të dhënat prej protokollit operativ të Kirurgjisë Abdominale për periudhën kohore 2006-2009 , ku janë observuar 60 pacientë me karcinomë te kokes se pankreasit. Për diagnostikim eshte përdorur eko abdominale, CT dhe testet laboratorike (fosfataza alkaline, bilirubina, transaminazat dhe gama GT ). Ne të gjithe pacientët para operacionit është korigjuar anemia, hipovolemia çrregullimet hidroelektrolitike dhe eshte administruar vitamine K meqense ikteri kishte kohëzgjatje më tepër se 10 ditë para operacionit.

Në laparotominë eksplorative joresektabiliteti është përcaktuar me prezencën e metastazave në hepar ose peritoneum, infiltrimin e strukturave vaskulare dhe limfonodujve të trungut celiak . REZULTATET Ne studim jane marre 60 pacientë (31 meshkuj, 29 femra ) me moshë mesatare 58,4 vjeç. Në 33 pacientë (55,5%) eshte realizuar koledoko-duodenostomi; Në 13 pacientë (21,5%) ështe realizuar kolecisto-jejunostomi; Ne 2 pacientë (3,5%) eshte realizuar koledokoduodenostomi shoqeruar me gastroenterostomi; Në 2 pacientë (3,5%) eshte realizuar hepatikojejunostomi; Në 1 pacient (1,33%) eshte realizuar duodenopankreatektomia cefalike; Në 4 pacientë (7%) eshte realizuar dekompresion biliar me kolecistostomi; Në 2 pacientë (3,5%) eshte realizuar dekompresion biliar me dren T dhe në 5 pacientë (8,0%) laparatomi explorative. DISKUTIMI Karakteristikë e përgjithshme e kancerit të kokës së pankreasit është potenciali malinj i lartë. Sipas Bergerit, nje tumori me diametër >1 cm në pankreas, në 30% te rasteve ka të infiltruar limfonodujt regjionale. Prandaj, pacientët diagnostikohen në stadet e avancuara kur nuk mund të behet kirurgji radikale kurative. Pyetja kryesore nese duhet të shfrytëzohet kolecista apo koledoku për lidhje me organet digjestive është zgjidhur në favor të koledokut sepse jep rezultate më të mira funksionale. Anastomoza kolecistojejunale në pikëpamje teknike është me e lehtë për t`u realizuar. Shumica e pacientëve me patologji malinje bilopankreatike nuk janë kandidate për rezeksion kurativ radikal, por për trajtim paliativ. Të dhënat e literaturës përputhen me rezultatet tona me shpeshtësinë e aplikimit të metodave të drenazhit biliar-koledokoduodenostomise. Në materialin tonë vërehet që gastroenteroanastomoza është përdorur më rrallë se sa janë të dhënat e literaturës por kjo mbetet cështje e vlerësimit intraoperativ të kirurgut (a-madhesia e tumorit, b-mosha e pacientit). Nga te dhenat statistikore rezulton qe 15 paciente (15%) jane rikthyer brenda 6 muajve e pare. Koledokoduodenostomia tregon përmiresim të gjendjes postoperative në shkallë më të lart se sa metodat tjera. Në rastet kur teknikisht nuk është e mundur të bëhet ndërhyrje operative në kuptim të paliacionit, indikohet drenazhi bilar perkutane me ndihmën e radiologjisë intervecioniste. Trajtimi paliativ siguron kalimin e biles ne zorre, dekomprimon heparin dhe permireson digjestionin. Fjalë kyç: Tumoret e kokës së pankreasit, trajtimi kirurgjik Adresa e autorit/Author addresse: Dr Myzafer Kaçi, mjek kirurg QSU Nënë Tereza, Departamenti i Kirurgjisë, Tiranë Tel; 0692414082 &0682017961 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V: GASTRINOMA - Prezantim rasti Edmond Çeliku1, Myzafer Kaci1, Ardian Nelaj1, Eriona Sinani1, Astrit Xhemali1, Bledar Kola1

1

QSU, Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri Departameni i Kirurgjisë së Përgjithshme, Shërbimi Nr 1

ABSTRAKT Hyrje: Gastrinoma është tumor i rrallë i pankreasit i cili shfaqet në raportet 1 me 500.000. Përgjegjës për shumë simptoma, sidomos për sindromën Zollinger­ Ellison. Zbuluar për herë të parë në vitin 1995. Rrjedh nga celulat G të pankreasit të cilat stimulojnë sekretimin e gastrinës me rritjen numerike dhe aktivitetet sekretore të celulave parietale gastrike - vendi i prodhimit të HCl. Rasti jonë: Pacienti A.H. 32 vjeç, me numër kartele 553103. Diagnoza: Gastrinoma. Lokalizimi pareti duodenit D3. Ankesat: Dhimbje në epigaster, të vjella, rrënie në peshë, diarre. Analizat dhe ekzaminimet: FGS e përsëritur, markuesit tumoral (CEA, CA 19-9), CT e abdomenit. Analizat kliniko-laboratorike: Gastrinemia, biopsitë e përsëritura të mukozës gastrike. Ecuria: Maj 2007 perforacion i jejunumit (suturë). Shtator 2007 perforacion i jejunumit (suturë). Prill 2008 perforacion i jejunumit (resekcion dhe anastomozë T-T). Ditën e pestë të operacionit të tretë fistulë intestinale me prurie të madhe. Dehishiencë e plotë e anasomozës. Eko abdominale , CT abdomeni, markuesit tumoral (negativ). Reanimim dhe ekzaminim i të sëmurit. Operacioni definitiv më 14.06.2010. Rezekcion i jejunumit dhe anastomoza duodeno - jejunale LL. Duodenostomi. Formacioni tumoral në paretin e duodenit 1.5 x 1.5 cm. Biopsia: Gastrinomë. Gastrinemia preoperatore 2080 mg/dl. Gastrinemia postoperatore në normë. Konkluzione: (1) Tumor i rrallë i cili mund të vendoset në pankreas 70%-90%, në stomak, në duoden 15%--20%, zorrët e holla , ekstraintestinal 5%-15%, indet limfatike dhe hepar; (2) Rezistent ndaj mjekimit me anti H2 receptorë; (3) Klinika mjaft diskrete; (4) Mundësia më e mirë për diagnozë është laboratori, shifra të larta laboratorike diagnoza e saktë; (5) e vetmja mënyrë trajtimi është ndërhyrja kirurgjikale dhe (6) Bashkëshoqërues me sindromën MEN 1. Fjalë kyç: Gastrinomë, trajtimi kirurgjik Adresa e autorit/Author addresse: Prof. dr Edmond Çeliku, mjek kirurg QSU Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri, Departameni i Kirurgjisë së Përgjithshme, Shërbimi Nr 1, Tiranë, Shqipëri e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V:

NXJERRJA E TRUPIT TË HUAJ NGA REKTUMI - Prezentim rasti Riza Idrizi1, Imri Vishi1, Sylejman Metushi1, Ragip Bytyqi1, Sami Spahiu1, Njazi Vishi1, Afrim Tasholli1, Mufail Hasani1

1

Spitali Rajonal, Ferizaj, Kosovë

ABSTRAKT Hyrje: Trup i huaj në anus dhe rektum (angl. rectal foreign body) përshkruhet objekti i futur më së shpeshti përmes anusit dhe i mbetur në rektum. Në rrethana të caktuara një trup i huaj në rektum mund të bëhet me relevancë klinike. Ky është rasti kur trupi i huaj nuk mund të largohet pa problem në formën e paramenduar nga pacienti. Rruga tjetër e anasjelltas e një trupi të huaj - marrja nga goja dhe pasazha e traktit gastrointestinal deri në rektum ­ shume rrallë mund te jetë me relevancë klinike. Nuk ka të dhëna të sakta mbi incidencën e trupave te huaj në rektum me relevancë klinike. Trupat e huaj në anus dhe rektum janë dukshëm më të shpeshtë te meshkujt se sa te femrat. Raporti sillet rreth 28:1. Arsyet e pranisë së trupave të huaj në anus dhe rektum janë të natyrave të ndryshme por më së shpeshti janë të natyrës seksuale apo kriminale. Numri më i madhë i trupave të huaj futen me vullnet në rektum dhe këtu bejnë pjesë para se gjithash praktikat e motivuara seksualisht. Arsye tjetër është transporti i substancave dhe mjeteve të ndaluara (bodypacking), të sëmurët me sindromë Münchhausen, tentativat e vetmjekimit si dhe të natyrës kriminale. Trupat e huaj në rektum mund të jenë nga më të ndryshëm si: shishe, vibrator, fruta, perime, toptha, etj. Në shumicën e rasteve janë me formë cilindrike. Pacientët krijojnë histori nga më të ndryshme për të sqaruar arsyen e pranisë së trupit të huaj në rektum. Qëllimi: Qëllimi kryesor terapeutik është ekstrakcioni i trupit të huaj me metodën më të lehtë të mundshme duke e ruajtur intergritetin e intestinumit. Për këtë qëllim në literaturë janë rekomanduara shumë mjete dhe teknika. Rasti jonë: Ne prezantojmë rastin e trajtuar në spitalin tonë, një mashkull 68 vjeç, i hospitalizuar në Repartin e Internos për shkak të dhembjeve difuze të barkut, të shoqëruar me barkqitje të vazhdueshme herë-herë të përziera me gjak e mukus. Ankesat kanë vazhduar rreth 2 javë para pranimit. Pacienti nuk ka treguar për futjen e trupit të huaj në rektum. Prania e trupit të huaj (gotë çaji) është konstatuar me endoskopi dhe rëntgen nativ të abdomenit. Trup i huaj (gota e çajit) e kthyer me bazë nga lartë, në thellësi rreth 30 cm larg vijës anokutane i shoqëruar me edemë, hiperemi dhe hemorragji në disa pjesë të mukozës. Ekstrakcioni i trupit të huaj me endoskop i pamundur. I nënshtrohet intervenimit kirurgjik ku përmes minilaparotomisë infraumbilikale, pa hapur lumenin e kolonit, trupi i huaj me dorë zhvendoset deri në anorektum nga ku më pas me shumë vështirsi përmes anusit ekstrahohet trupi i huaj komplet. Rrjedhja postoperative pa komplikime. Konkluzioni: trupat e huaj në rektum mund të jenë me rrezikshmëri posaçërisht nëse janë të shoqëruar me perforacion. Paraqitja e hershme e pacientit është faktori kyç për trajtimin me sukses. Fjalë kyç: Trupi i huaj në rektum, ekstrakcioni Adresa e autorit/Author addresse: Dr.Riza Idrizi, mjek kirurg i pergjithshem Spitali Rajonal Ferizaj, Kosovë Tel: +37744121678 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V: APPENDICITI NË SHTATZANI - Prezantim rasti Ilber Besimi1, Florim Selimi1, Ermir Ramadani1, Magdalena Milacic3, Florin Besimi2 Spitali Klinik, Tetovë, Maqedoni 1 Departamenti i Kirurgjisë 2 Departamenti i Gjinikologjisë dhe Obstretikës 2 Shërbimi i Anestezionit, Reanimacionit dhe Kurimit Intenziv ABSTARKT Apendiciti paraqet një inflamacion i shtojcës së cekumit të ashtuquajtur appendix, funkioni i së cilit saktësisht nuk dihet, por heqja e tij nuk paraqet ndonje reperkusin apo pengesë në funksionimin e trupit të njeriut. Infalamcionin e Apendiksit mundet ta shkaktojë ndezje të trkatit intestinal, stop i kanalit të tij nga ndonjë trup i huaj apo koprolit dhe karcinomi. Kjo gjendje përcjellet me dhimbje të stomakut, qe fillon nga epigastriumi me pas lokalizohet në pjesën ileocekale, temperaturë, vjellje, leukocitozë, humbje oreksi, gjuhë të shtresuar, etj. Apendiciti akut paraqët urgjencë kirurgjikale. Diagnoza vihet në bazë të kontrollin klinik, laboratorik, RTG, ultratingullit të barkut dhe si mjet i fundit CT e abdomenit. Diagnostikimi i apendicitit gjatë shatazënësisë është tepër i vështirë nga fakti se të gjitha ankesat i përshkruhen shtatzënisisë. Tipare e apendicitit si dhimbje e stomakut, humbje e oreksit, vjellja, zakonisht trajtohen si Braxton Hicks kontraktimeve, por edhe leukocitoza i përshkruhet shatzënësisë normale. Zakonisht konsiderohet si infeksion i traktit urinar i cili është i shpeshtë në shtatzënësi. Një vështrim i mirë dhe diagnoza e shpejtë dhe heqjen kirurgjikale të apendiksit edhe përkundër shtatzënësisë është një menaxhim i duhur të apendicit gjatë shtatzënësisë. Apendiksi i pa diagnostikuar gjatë shtatzënësisë është një emergjencë potenciale për mbarim fatal me një incidencë të mortalitetit prej 4% dhe humbjes së foshnjës prej 35%. Pas muajit të gjashtë të graviditetit me apendicit te 50% e shtatzënave mund të provokohet lindja e parakohsjme. S. Mohmoodian (1992) referon se te një grup prej 713 grave shtatzëna me apendicit te 25% kishte perforim dhe mortalitet me incidencë prej 32%. Rasti ynë: H.R, 28 vjeçare, nga F. Novo sellë e Tetovës, shtatzënësi e dytë, java e 28. Pacientja është paraqitur në Departamenitn e Gjinikologjisë dhe Obstretikës 3 dite para intervenimit kirurgjik me dhimbje stomaku, vjellje, temperaturë aksilare 37OC dhe rektale 37,6OC, leukocitoza 13.8 xE9/l; në ekosonografi gjinikologjike për shkak të madhësisë së uterusit nga fryti nuk vërejnë ndonjë veçori; në ekzminimin klinik ndjeshmëri me defans lokal. U rekomandua intervenim kirurgjik. Më pas u bë edhe një ekosonografi e barkut ku u pa likid në Cavum Douglasi. Në ekzaminimin e dytë u pa nje ndjeshmëri difuze me shenja të peritonitit difuz dhe u vendos indikacioni vital për intervenim kirurgjik. Pacientja pa sëmundje tjera të kaluara, pa veçori të anamnezës familjare. Në anestezion të përgjithshem endotraheal, plaga kirurgjike u hap me prerje pararektale nga ana e djathtë në proporcion me fazen e graviditetit. U bë preparim i shtesave anatomike me hemostazë përcjellëse. Kur u hap peritoneumi në fillim u evakua qelb me erë karakteristike në sasi prej 700 ml, më pas u identifikuan strukturat anatomike, u gjet pozita e apendiksi i perforuar; pasi që u lidh apendiksi u bë ligaturë e a. apendikulare dhe u bë apendektomi; më pas u bë eksplorimi i ileumit terminal për të vërtetuar divertikulumit Meckel; u bë lavazhe e zorrëve, u evakua edhe qelbi që gjendej në cavum Douglasi dhe pastaj, lavazha e gjithë abdomenit me afër 20 l ujë me temperaturë të trupit.

Më pas u be plasim i kontakt drenit ne Cavum Douglasi dhe u mbyll plaga kirurgjike. Gjatë gjithë kohës së intervenimit kirurgjik në sallë ishte present edhe gjinikologu obstertër. Pacientja u zgjua nga anestezioni pa ndonje problem dhe u percoll në SHARKI. Peristaltika filloi ditën e parë postoperative, ditë e dytë filluam me dhënjen e sasirave të vogla të lëngjeve të kthjellta dhe të tretën ushqim të lehtë. Dekursi potoperativ kaloj pa veçori dhe komplikime; dreni u hoq ditën e katërt postoperative, plaga kirurgjike u shërua per primam, pejtë u hoqen ditën e tetë. Pacientja lindi fëmijë të shëndoshë javën e 39 të shtatzënësisë me lindje normale. U bë follo up 18 muaj me kontrolla çdo muaj dhe pacientja nuk vëren ndonje pengesë objektive dhe subjektive. Fjalë kyç: Appendiksi, Braxton Hicks kontraktime, Pararektal REFERENCAT

1. Horowitz MD, Gomez GA, Santiesteban R, Burkett G. Acute appendicitis during pregnancy. Arch Surg. 1985 Dec;120(12):1362­1367. 2. Mahmoodian S. Appendicitis complicating pregnancy.South Med J. 1992 Jan; 85(1):19-24 3. Jeffrey RB, Federle MP, Tolentino CS. Periappendiceal inflammatory masses: CT-directed management and clinical outcome in 70 patients. Radiology 1988; 167:13­16. 4. Kim CJ, Chung HY, Kim SY. Acute appendicitis in Henoch-Schonlein purpura:J Korean Med Sci 2005;20:899­900. 5. Jones K, Pena AA, Dunn EL. Are negative appendectomies still acceptable? Am J Surg 2004; 188:748­754. 6. Rao PM, Mueller PR. Clinical and pathologic variants of appendiceal disease. AJR Am J Roentgenol 1998; 170:1335­1340 7. Baltazar EJ, Rofsky NM, Zucker R. Appendicitis. The impact of computed tomography imaging on negative appendectomy and perforation rates. Am J Gastroenterol 1998; 93:768­771. 8. Duran JC, Beilde TR, Perret R. CT imaging of acute right lower quadrant disease. AJR Am J

Roentgenol 1997; 168:411­416. Adresa e autorit/Author addresse: Dr Ilber Besimi, mjek kirurg Spitali Klinik, Tetovë, Departamenti i Kirurgjisë Tel: 044 330 810/ 253 & 044 529 669 & 075 200 010 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V:

INFLAMATORNO ZABOLUVANJE NA CREVATA INFLAMATORY BOWEL DESEASE Senaver Selimi1, Goran Begovic1, Akif Ismaili1, Dragi Siljanoski1

1

Klinika za Digestivna Hirurgija, Skopje, Makedonija

ABSTRAKT Cel: Da se utvrdaat odredeni karakteristiki na IBD, etiologija, patogeneza, klinika, dijagnoza i tretman. Material i metodi: Materialot zemen od arhiva na Klinika za Digestivna Hirurgija za period od 2006 ­ 2008. Vo ovoj vremenski period obraboteni se 51 pacient na vozrast od 20 ­ 68 god. Rezultati: Za ovoj vremenki period od vkupno obrabotenite 51 pacient 25 (49%) bea mazi, 26 (51%) zeni. Od obrabotenite pacienti 29 bea so morbus Crohn od koi kaj 18 e napravena ileo-colo-anastomoza, kaj 6 pacienti parcialna resekcija, kaj 1 pacient strikturoplastika i 4 pacienti bea na konzervaiven tretman. So ulcerozen colit bea 22 pacienti od koi kaj 14 e napravena IPPA, dodeka kaj 8 Brook ileostoma. Zaklucok: Ranata detekcija, adekvatniot konzervativen kako i adevatnata hirurska tehnika imaat pozitivno vlijanije na ishodot na IBD. Klucni zborovi: Ulcerozen colit, Krohn-ova bolest,konzervativen tretman,hirurski tretman Adresa e autorit/Author addresse: Dr Senaver Selimi, mjek kirurg, Rr. Marsall Tito 168, Kercove, Maqedoni Tel: 070 271 936 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V:

RËNDËSIA E ULTRATINGULLIT NË DIAGNOSTIKIMIN E APENDICITIT AKUT Ragip Bytyqi1, Riza Idrizi1, Sylejman Metushi1, Imri Vishi1 Spitali Rajonal Ferizaj, Kosovë Departamenti i Kirurgjisë dhe Diagnostikës, Ferizaj, Kosovë

1

ABSTRAKT Hyrje. Apendiciti akut është nga urgjencat më të shpeshta në kirurgjinë e abdomenit dhe shkaktari më i shpeshtë i abdomenit akut, prandaj është shumë e rëndësishme diagnostikimi i drejtë, i saktë dhe me kohë i kësaj patologjie. Qëllimi i punimit. Të tregohet rëndësia e ultratingullit me frekuenca të larta në diagnostikimin e apendicitit akut. Materiali dhe metodat. Janë ekzaminuar 200 pacientë preoperator me diagnozën klinike për abdomen akut si shkaktar apendicitin në periudhën kohore Nëntor 2009 - Qershor 2010 me aparatur Siemens AKUSON X300 sondë lineare 11MHz. Rezultati. Në 156 pacientë është konstatuar imazh ekografik tipik për apendicit akut, prej këtyre në 147 raste intraoperator është gjetur apendiksi me inflamacion flegmonoz dhe gangrenoz (në shumicën e rasteve konfirmuar edhe me biopsi), në 4 raste është gjetur divertikulit i Meckelit, 3 raste është gjetur ileiti terminal, 1 rast perforacion i cekumit dhe 1 rast me përdredhje të appendicites epiploike të cekumit. Në 21 raste me sonografi është përshkruar zonë heterogjene në fossa iliaca dextra dhe likid i lirë në Douglas. Prej tyre intraoperator në 15 raste është konstatuar apendicit gangrenoz i perforuar me peritonit difuz purulent, 5 raste me rupture të folikulit dhe hematoperitoneum dhe 1 rast perforacion i tumorit të cekumit. Në 17 raste kanë rezultuar me ekosonografi normale, intraoperator në 1 rast intraoperator është gjetur appendicit flegmonoz, 1 rast askaridoze, 1 rast kalkul ureteral i djathtë, 14 raste limfadenit mezenterial. Përfundimi. Ultratingulli është metode diagnostike lehtë e aplikueshme, joinvazive, me kosto të ulët, e shpejtë dhe e saktë. E plotësuar dhe e ndihmuar me analizat e tjera laboratorike dhe egzaminimin fizikal në apendicitin akut arrin saktësinë deri në 95%. Fjalë kyç. Ultratingull,apendicit akut Adresa e autorit/Author addresse: Dr Ragip Bytyqi, mjek kirurg Rr.Dëshmorët e Kombit, Banesa 3,Hyrja 2, Ferizaj, Kosovë Tel; +37744136582 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V:

NJË TUMOR GJIGANT I ABDOMENIT - Prezantim rastiRagip Bytyqi1, Sylejman Metushi1, Riza Idrizi1, Sami Spahiu1, Nijazi Vishi1, Afrim Tasholli1 Spitali Rajonal Ferizaj, Kosovë Departameti i Kirurgjisë, Ferizaj, Kosovë Departameti i Anestezionit dhe Mjekimit intensiv, Ferizaj, Kosovë ABSTRAKT Hyrje. Ndonëse rreziku për atakimin e vezorëve nga karcinoma është vetëm në 1,5 të grave, diagnostikimi ndodh gati rëndom në një faze kur karcinoma është shtrirë në indet dhe organet perreth, madje edhe diseminuar në indet dhe organet e largëta duke komprimituar kështu shanset për jetëgjatësi. Rasti jonë: Ne prezantojmë rastin e një paciente 57 vjeç që për nga pëmasat e tumorit të abdominal është i rrallë. Pacientja Z.G 1952 me abdomen ekstremisht të distenduar dhe në një gjendje të përgjithshme relativisht të rënduar, Nga analizat laboratorike bie në sy një anemi e shkallës së moderuar, hipoproteinemi si dhe nje elevacion i antigjenit carcioembrional. Në egzaminimin ekografik dhe CT-scan konstatohet masë gjigante multilokulare me zona hipodense, hiperdense dhe të kalcifikuara respektivisht masa hipoecho, anecho, dhe echogjene me hetogenitet, si dhe ishuj hipoecho me kapsul te holle, por që përmasat e të cilëve ne tërësi nuk mund të matëshin për shkak të madhësis së jashtëzakonshme të tumorit. Pas reanimimit 8 ditësh me gjak, eritrocite te koncentruara, lipide, albumina dhe elektrolite ndëmiret operacioni kirurgjik. Intraoperator konstatohet lëng i lire peritoneal seroz dhe serohemoragjik në sasi të konsiderueshme si dhe formacine tumoroze gjigante disa të tilla me origjinë nga të dy ovaret me kapsul të hollë dhe të lëmuar, me përmbajtje mucine si dhe matastaza në omentumin majus, peritoneum dhe limfoglanduj paraaortal në nivel të renit të majtë. Në këto kushte bëhet tumorectomia me gjithë vezore dhe tuba uterine, omentektomia radikale, apendektomia dhe heqja e metastazave peritoneale 28 të tilla. Masa e hequr (solide, mucina, lëngu peritoneal) rezultoj të peshonte 24.6 kg. Histopathologjia. Cistadenocarcinoma mucinosum. Përfundimi dhe diskutimi. Një tumor i përmasave të tilla gjigante për vendet e evropës përendimore i përket ndoshta një historie të largët mjekësore. Me edukimin shëndetësor të popullsisë dhe rritjën e standartit të jetesës ndoshta edhe tek ne nuk do të ketë më patologji kaq mostruoze. Fjalë kyç: Tumor gjigant, abdomen, cistadenocarcinoma mucinosum Adresa e autorit/Author addresse: Dr Ragip Bytyqi, mjek kirurg Rr.Dëshmorët e Kombit, Banesa 3,Hyrja 2, Ferizaj,Kosovë Tel; +37744136582 e-mail: [email protected]

1

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V: GASTROINTESTINAL STROMAL TUMORS Bledar Kola1, Roland Labinoti1, Myzafer Kaci1, Edmont Celiku1

1 st

1 Clinic of Digestive Surgery, Mother Theresa Hospital, Tirane, Albania

ABSTRACT Gastrointestinal stromal tumors (GISTs) are mesenchymal neoplasms of the gastrointestinal (GI) tract and are thought to develop from the interstitial cells of Cajal, innervated cells associated with the Auerbach plexus. GISTs are typically defined by the expression of c-KIT (CD117) in the tumor cells, as these activating KIT mutations are seen in 85-95% of GISTs. About 3-5% of the remainder of KIT -negative GISTs contain PDGFR alpha mutations. An estimated 5000 new cases are diagnosed annually in the United States, as compared to about 150,000 new cases of colorectal cancer. GISTs can occur at any point along the GI tract but are most commonly found in the stomach (47-60% of cases) as compared to small bowel (30%) and esophagus and rectum (10%). In the spectrum of cancers of the stomach, gastric GISTs constitute only 1-3% of all malignant gastric tumors. GISTs are typically diagnosed as solitary lesions, although in rare cases, multiple lesions can be found. These tumors can grow intraluminally or extraluminally toward adjacent structures. When the growth pattern is extraluminal, patients can harbor the disease symptom free for an extended period and present with very large exogastric masses. Distant metastases tend to appear late in the course of the disease in most cases. In contrast to other soft tissue tumors, the common metastatic sites of GISTs are the liver and peritoneum. Lymph node involvement is rare, occurring in only 0-8% of cases. The discovery in 2000 of the efficacy of imatinib, an inhibitor of the BCR-ABL oncoprotein used in the treatment of chronic myeloid leukemia (CML), in treating metastatic gastrointestinal stromal tumor has revolutionized the care of patients with GISTs. Prior to the advent of immunohistochemical methods enabling the specific identification of c-KIT positive tumors, these tumors were inaccurately classified as gastric or intestinal smooth muscle tumors (leiomyomas or leiomyosarcomas). In the past two years we have had five new cases of GIST in our clinic that we are going to present. Key words: Gastrointestinal pacemaker cell tumor stromal tumors, c-kit, GIST, leiomyoma, leiomyosarcoma,

Adresa e autorit/Author addresse: Dr Bledar Kola, mjek kirurg Rr. "Muhamet Gjollesha", Pall 130, Shk 2, Ap 10, Tiranë, Shqipëri Tel: ++355 6940 56273 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji abdominale Medicus: suppl. V: KISTA EKINOKOKSIKE RETROPERITONEALE - Prezantim rasti ­ Imri Vishi1, Riza Idrizi1, Sylejman Metushi1, Ragip Bytyqi1, Sami Spahiu1, Nijazi Vishi1, Afrim Tasholli1, Xheladin Reçica1, Mufail Hasani1 Spitali Rajonal Ferizaj, Kosovë Departamenti i Kirurgjisë, Ferizaj, Kosovë ABSTRAKT Kista ekinokokcike është sëmundje që vazhdon të mbetet problem endemik në disa zona dhe zakonisht atakon mëlqinë dhe mushkërine, por potencialisht mund të lokalizohet edhe në organet tjera. Lokalizimi ekstrahepatik është raportuar në 14 -19% të rasteve, ndërsa lokalizimi në retroperitoneum mbetet shumë i rrallë. Ne paraqesim rastin e një kiste të madhe ekinokoksike të gjetur në hapësiren retroperitoneale. Rasti jonë: Pacientja L. R femër, e moshës 32 vjeçare u pranua në repartin kirurgjik me diskomfort të barkut (mundim, gromesira, anoreksi) për një periode disamujore për të cilat ishte trajtuar ambulantorisht. Ekzaminimi ultrasonografik dhe tomografia e kompjuterizuar rezultuan me masë kistike me dimensione 10 × 8 cm, e lokalizuar në retroperitoneum në raport të ngushtë me shpretkën, diafragmën, fleksurën lienale të kolonit dhe afër veshkës së majtë. Nuk konstatohen kista sekondare. Bëhet ekstirpimi total i masës dhe verifikimi histopatologjik që rezulton me dg. Cystae echinococcica. Gjatë operacionit bëhet hapja e hemidiafragmës së majtë e cila suturohet primarisht dhe drenohet hemitoraksi me drenazh aktive. Ditën e tetë postoperative pacienti lëshon spitalin. Perioda postoperative e mirë, e shoqeruar me terapi me antihelmintik(albendazol). Konkluzioni: Kistat ekikoksike me lokalizim primar retroperitoneal janë shumë të rralla.Trajtimi kirurgjik paraqet sfidë për kirurgu dhe e vetmja alternativ për shërim. Fjalë bosht: Kista ekinokoksike, retroperitoneum Adresa e autorit/Author addresse: Mr sci. dr Imri Vishi, mjek kirurg i përgjithshëm Spitali Rajonal, Ferizaj, Kosovë Tel: +377 44 128 430 e-mail: [email protected]

1

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji maksilofaciale Medicus: suppl. V:

RIKONSTRUKSIONI KIRURGJIKAL DUKE PERDORUR PLLAKA TITANIUMI NË DËMTIMET E MANDIBULËS E MAKSILLËS TË SHKAKTUARA NGA ARMA E ZJARRIT TË TIPIT PISTOLETË Lozana Binjaku1 Shërbimi i Kirurgjisë OMF Spitali Ushtarak Qendror Universitar, Tiranë, Shqipëri ABSTRAKT Traumat maksillo-faciale nga armët e zjarrit janë rritur në një përqindje të konsiderueshme në ditët e sotme. Sipas të dhënave në spitalin tonë në 10 trauma nga shkaqe të ndryshme që paraqiten në ditë 2 janë nga armët e zjarrit. Tema paraqet disa raste traumash shkaktuar nga armët e zjarrit me dëmtime të dukshme në regjionin e fytyrës të trajtuara nga ana jonë në (SUQU). Në rastet e paraqitura konstatohen fraktura multiple dhe deformime maksillo-faciale. Diagnoza është vendosur nga anamneza, ekzaminimi i kujdesshëm objektiv si dhe imazheria në vartësi të regjioneve të dëmtuara (panoramex, Ro-grafi dhe CT me projeksione të ndryshme). Në të sëmurët tanë është bërë një vlerësim i mirë në ndihmen urgjente në bazë të A.B.C.D.E- së. Të sëmurët tanë janë trajtuar me osteosintezë me minipllaka duke krijuar një rikonstruksion të kënaqshëm të skeletit maksillo-facial, si dhe janë trajtuar defektet e indeve të buta në një ose disa faza. Fjalë kyç: Rikonstruksioni kirurgjikal, pllaka Titaniumi Adresa e autorit/Author addresse: Dr Lozana Binjaku, mjeke kirurg maksilofacial Shërbimi i Kirurgjisë OMF, Spitali Ushtarak Qendror Universitar, Tiranë, Shqipëri

1

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji vaskulare Medicus: suppl. V:

PËRQINDJA E NDRYSHIMEVE STENOTIKE-OBLITERATIVE TË A. CAROTIS INTERNA TEK PACIENTËT ME SINDROMË ISKEMIK PERIFERIK Hasim Saliu1, Eshtref Osmani2, Burim Saliu1, Afrëdita Selami-Saliu1

1 2

EPSH, Dr.Hasim Saliu, Gostivar, Maqedoni QKUK, Klinika e Kirurgjisë, Prishtinë, Kosovë

ABSTRAKT Në 80 % të rasteve të arteriopative obliterative shkaktar është arterioskleroza.Ajo është proces difuz dhe nuk kursen asnjë arterie, zakonisht atakon vendin ku degëzohen ato, më rrallë hasen embolitë e arterieve, displazioni fibromuskular, aneurizmat disekante, Sy.Takayasi, arteritet jo specifike, arteritet specifike (TBC, Lues shumë rrallë) dhe angiopatitë diabetike dhe në kuadër të kollagjenozave. Në 90% të rasteve siapas të dhënave nga literatura por dhe pervojës sonë shenjat e para duken tek a. e ekstremiteteve të poshtme kurse tek arteriet tjera (a. carotis, a. mesenterica superior, a. coronare, a.renale) shpesh zbulohen pas atakës definitive kur edhe revaskularizimi quad sanationem është i kot. Qëllimi i punimit është gjatë përpunimit të pacientëve me sindrom iskemik periferik njëkohësisht të përpunohet edhe sistemi vertebro-carotid pavarsisht prej simptomatologjisë. Në periudhën qershor 2008 ­ 2010 gjithsej kemi përpunuar me dopler EHO-sonografi 90 raste me syndrom iskemik periferik. Prej tyre 65 meshkuj dhe 25 gra. Tek 26 raste ose 28.8 % janë zbuluar ndryshime stenotiko-obliterative të ACI mbi gradën kritike 72% të lumenit me ose pa shenja të iskemisë cerebrale . Fjalë kyç: Stenozë obliterative, a. carotis interna, sindromi iskemik Adresa e autorit/Author addresse: Dr Hasim Saliu, mjek kirurg vaskular Rr. Zhivko Brajkovski 8, Gostivar, Maqedoni Tel: 070 314 428 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Onkologji Medicus: suppl. V:

BREAST CANCER: MASTECTOMY VERSUS LUMPECTOMY Enriketa Kroi1, Nikita Manoku1

1

QKU Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri

ABSTRACT Each year over four hundred women in Albania will be diagnosed with breast cancer. In most cases, the entire experience is both frightening and stressful. After a breast biopsy, for some, the news brings a big sigh of relief when they hear that wonderful word benign. For others, the words "you have breast cancer" will forever change their lives. From that moment on, they will either be battling breast cancer or a breast cancer survivor. Along the road to survival the patient will have to make many important decisions some of which will ultimately affect their prognosis. Treatment options can be overwhelming when your life literally depends on the choices made. One hundred women were asked if diagnosed with invasive breast cancer would their treatment choice be mastectomy or lumpectomy and radiation. The vast majority of those polled chose mastectomy when scientific studies have shown the survival rate is the same when comparing mastectomy with lumpectomy and radiation. The purpose of this article is to remind healthcare professionals the decisions made by women regarding breast cancer treatment can be very emotional, confusing and difficult. Key words: Breast cancer, mastectomy, lumpectomy INTRODUCTION Breast Cancer is a disease in which cancer cells form in the breast ducts or lobules. Each breast has fifteen to twenty sections called lobes, which have many smaller sections called lobules. Lobules terminate into multiple tiny bulbs that produce milk. The ducts of the breast are thin tubes that link the lobes and lobules together. The majority of breast cancers originate in the ducts. Ductal carcinoma in-situ (DCIS) is the earliest, most treatable form of breast cancer. Insitu indicates the cancer has not spread outside the breast duct. In cases where the cancer has spread beyond the duct, it is known as Invasive or infiltrating breast cancer. Breast cancer is the most common cancer among Albanian women. Each year approximately four hundred women will be diagnosed with breast cancer, which is the second leading cause of death in women exceeded only by lung cancer. Women who are diagnosed with breast cancer will face many important decisions regarding their treatment. The decisions made will affect the rest of their lives and may ultimately affect their prognosis. Treatment options can become overwhelming when the choices a woman`s life literally depends on the choices she makes. As health care workers, often times it is assumed we know exactly how we would respond to the news of breast cancer. When in reality, there are so many pros and cons for treatment options even health care workers struggle with the life altering decisions.

LITERATURE REVIEW In a recent survey, one hundred women were asked by questionnaire, if diagnosed with invasive breast cancer (cancer has grown outside the duct, but not spread outside the breast) what treatment option would they prefer, lumpectomy with radiation or mastectomy? Fifty women who took part in the poll were randomly chosen from the general public while the other fifty were randomly chosen health care workers. Their ages range from twenty-six to sixty-three. Surprisingly, their answers didn`t differ much. Seventeen out of fifty non-health care workers chose lumpectomy and radiation as the treatment option of choice, which is thirty-four percent. Thirty percent of health care workers chose the same option, which is fifteen out of fifty. The significance of this is the fact that sixty-six percent of non-health care workers and seventy percent of health care workers polled would prefer a mastectomy, when multiple studies have shown the survival rate to be the same as with lumpectomy and radiation. Research has shown that women who live in Albania are more likely to have mastectomy than women in other countries. Other research has shown that choice of surgeon influence which treatment options are offered. Often women tend to seek the treatment their physician recommends without conducting their own investigation of treatment options. Experts agree for most early stage breast cancer, lumpectomy with radiation is just as safe as mastectomy. Half of the women that experts deem eligible for lumpectomy, however, will undergo mastectomy instead (Breast Cancer Treatment: Patient Version 2007), in spite of the fact that at a 1990 conference sponsored by the National Institutes of Health, experts agreed that since the survival rates were the same, lumpectomy followed by radiation is the preferable treatment for most women with early stage breast cancer. But even today more than fifteen years later, many women eligible for breast conserving surgery are getting mastectomies. Breast conserving surgery (lumpectomy) is much more likely to be performed on younger women, and becomes increasingly unlikely as a women age. When women face the important decisions regarding treatment options, the entire experience can be confusing as well as overwhelming. There are several pros and cons to each choice a patient has regarding treatment. As already mentioned, both methods of treatment are found to be effective by experts. As a general rule mastectomy doesn`t require radiation, which is a time saver for women with busy lives. However with mastectomy, some women may experience psychological consequences such as negative sexual self-image. Clothing does not fit most women as well following a mastectomy and some women experience neck pain due the uneven distribution of weight on their chest. This is most often the case with large breasted women. Risks specifically related to the mastectomy itself are numbness of the breast skin and necrosis (tissue death) of the skin. Necrosis of the skin may require a return trip to the operating room for revision of the scar to remove the dead tissue. Risks related when the lymph nodes in the armpit (axillary lymph nodes) are removed include lymph edema (swelling of the arm) and possible injury to the nerves of the armpit. One pro of mastectomy includes knowing that the problem area of the body has been removed. The thought process behind that seems to be, if one cancer cell is left, the chance of recurrence increases. Mastectomy removes the problem, so to speak. The chances of recurrence in the same breast are reduced when the breast is removed. However, mastectomy may serve as a constant reminder to the woman that she had breast cancer. There are many options of reconstruction after mastectomy and oftentimes it is easier to achieve more desirable cosmetic results when the entire breast has been removed as opposed to partial breast removal. Lumpectomy with radiation has many advantages and disadvantages as well. The surgery for lumpectomy has a much shorter recuperation time than mastectomy. Conversely, after lumpectomy, radiation therapy usually requires five to six weeks of treatment five days a week. This can be both time consuming and tiring. Many women become extremely fatigued during the course of their treatments and consequently require more rest. This alone may pose a challenge

for day-to-day routines and activities. Skin problems may also occur with radiation therapy. Erythema or redness of the skin and thickening of the skin are reactions the skin can have to therapy. There is also the possibility of the skin breaking open and weeping. Swelling under the arm, tender ribs or inflammation of the lung can also be side affects. The longer the treatment regimen lasts, the higher the possibility of side effects. Lumpectomy with radiation also carries a small long-term risk of secondary cancers. The main advantage of lumpectomy is that it can preserve much of the appearance and sensation of the breast. The breast cannot safely tolerate additional radiation if cancer occurs in the same breast after lumpectomy, therefore mastectomy is often the recommendation for recurrence in the same breast. The three key factors in the diagnosis of breast cancer are monthly self- breast exam, yearly mammograms after age forty, and annual breast exam by a physician. Mammography (an x-ray of the breast tissue) should begin with a baseline between the age of thirty-five and forty with yearly mammograms beginning at age forty. In most cases a mammogram can detect breast cancer years before it can be felt as a lump. There is evidence that mammographic screening reduces breast-cancer mortality. The summary findings from a meta analysis of randomized studies of mammographic screening demonstrated that in screening populations, the relative risk of death from breast cancer was significantly reduced, as compared with that in unscreened populations. Once a woman has an abnormal mammogram or a palpable area that is suspicious for malignancy, a biopsy is indicated. When the diagnosis is made there are a few factors that determine treatment options. For instance: patients age and over all health status as well as type and stage of breast cancer. In general, ductal carcinoma in-situ is treated with lumpectomy at minimum and may sometimes require external beam radiation therapy. If the pathologist finds the lumpectomy specimen to have cancer close to or involving the margin of the specimen, then radiation therapy may be indicated. When women face the important decision regarding treatment options, the whole experience can be both confusing and overwhelming. There are several pros and cons to both choices. As mentioned before, both treatment options are effective according to scientific evidence. If mastectomy is chosen, radiation therapy typically is not required which is a positive for someone who may have other health problems that could make it difficult to attend daily appointments for several weeks. With mastectomy, some women may suffer psychological consequences such as negative self-esteem. Following a mastectomy, clothing will not fit as well and some women begin to suffer from neck pain due to more weight on one side of the chest. This is the case most often with large breasted women. Risks specifically related to the mastectomy itself are numbness of the breast and skin necrosis (tissue death) of the skin (www.emedicinehealth.com, 2008). Necrosis of the skin may require a return trip to the operating room for revision of the scar to remove the dead tissue. When the lymph nodes in the armpit are removed during mastectomy, the risks include lymph edema (swelling of the arm) and possible injury to the nerves in the armpit. Lumpectomy and radiation has many advantages and disadvantages as well. The surgery for lumpectomy has a much shorter re-cooperation time than mastectomy; however, radiation therapy typically requires five to six weeks of treatment. Radiation therapy can cause fatigue, anemia and skin problems. Serious side effects such as swelling under the arm, tender ribs or inflammation of the lung, sometimes occur. Lumpectomy with radiation also carries a small longterm risk of secondary cancers. Women who conduct their own research regarding treatment options will have a more active roll in their treatment regimen. However, no matter how educated the women become regarding the options, the decision is still difficult and life changing. When i explain to a patient that they have more than one option, many ask What would you do if it were one of your family person?` and I say that I`d explain the options to that person

in the same way and let her make the decision. But for myself, in this group of patients, who have the choice, I`d feel comfortable going either way (lumpectomy with radiation or mastectomy) based on the scientific information. It`s basically a matter of where your comfort level is. CONCLUSION A woman`s chance of developing breast cancer over the course of her lifetime (presuming she lives to age 90) is one in seven, or 14.3% (Puliti, 2007). With those numbers, breast cancer most likely will affect each of us at some point in our life, whether it is personally or indirectly through a relative. Each one of the many diagnosed will be faced with some of the most difficult decisions of their lives. As this independent study has shown, the choices made concerning breast cancer treatment options are not affected by health care background. Every woman diagnosed with breast cancer likely will be allowed to have an active roll in deciding her course of treatment. Although none of the choices are easy, decisions must be made keeping in mind the consequences will be for the rest of their lives. It is a personal choice that no one but the patient can make. When life-changing decisions are being made it is difficult under the best of circumstances and many things must be considered. Each patient must make final choices with piece of mind. Because if a women can lay her head down on her pillow at night without wondering if the cancer is still there, she clearly does not have a good peace of mind. And, peace of mind is worth a whole lot in our overall health and well-being. REFERENCES

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Breast Cancer (2008). Retrieved February 1, 2008 from http://www.radiologyinfo.org. Breast Cancer Treatment: Patient Version (2007). Retrieved February 2, 2008 from http://www.cancer.gov.) Lebkuecher, Amy Freshley (2007). New radiation therapy options offer breast cancer patients hope. Advance for Imaging and Radiation Therapy Professionals, 20, 8. Lumpectomy Overview (2007). Retrieved on January 25,2008 from http://www.emedicinehealth.com. Mayo Clinic Staff (2007). Mastectomy. Retrieved on January 25, 2008 from http://www://mayoclinic.com. Mastectomy vs. Lumpectomy (2008). Retrieved on January 25, 2008 from http://www.breastcancer.org. Mayo Clinic Staff (2007). Lumpectomy. Retrieved January 14, 2008 from http://www.mayoclinic.com. Medical Encyclopedia: Breast Cancer (2008). Retrieved February 8,2008 from http://www.nlm.nih.gov. Puliti, Beth (2007). Beating Breast Cancer. Advance for Imaging and Radiation Therapy Professionals,20, 16, 28. Retrieved on January 20, 2008 from http://www.advanveweb.com. Rinaa S. Punglia, M.D., M.P.H., Monica Morrow, M.D., Eric P. Winer, M.D., & Jay R. Harris, M.D. (2007). Local therapy and survival in breast cancer. The New England Journal of Medicine, 356; 2399-2405. Silver, Julie (2007). Toxic Treatments. Advance for Imaging and Radiation TherapyProfessionals, 20, 30. What are the Key Statistics for Breast Cancer (2007)? Retrieved February 1, 2008 from http://www.cancer.org. Zuckerman, Diana, PhD, (2006). Mastectomy vs. Lumpectomy: Who Decides? Retrieved January 26,2008 from http://www.center4research.org.

11. 12. 13.

Adresa e autorit/Author addresse: Dr Enriketa Kroi, mjeke QKU Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri Tel: +355 682045654 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Infermieri Medicus: suppl. V:

VLERËSIMI DHE MENAXHIMI I RISQEVE TË INFEKSIONEVE NË SALLAT E OPERACIONIT Kujtime Vakeflliu1, Rudina Druzha - Pirushi2, Albana Qefalia1, Afërdita Hila1, Mirjana Mema1

1 2

Qëndra Spitalore Universitare Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri Universiteti Tiranës, Fakulteti i Infermierisë, Tiranë, Shqipëri

Infeksionet nozokomialë përbëjnë një problem madhor për shërbimin shëndetësor spitalor për të gjithë vëndet. Në kuadër të këtyre infeksioneve, infeksionet nga procedurat kirurgjikale zënë një vënd shumë të rëndësishëm Procedurat kirurgjikale nga natyra e tyre interferojnë me barrierën normale mbrojtëse të lëkurës dhe ekspozojnë pacientët ndaj mikroorganizmave nga burime endogjenë dhe ekzogjenë. Infeksionet që vijnë nga këto ekspozime nuk kufizohen rreth vëndit të operacionit, por ato mund të shkaktojnë efekte sistemikë shumë të përhapura. Qëllimi: Qëllimi i këtij vrojtimi ka qënë vlerësimi dhe menaxhimi i riskut në pacientët që operohen, duke e përqëndruar vëmëndjen në faktorët riskantë, etiologjinë e infeksioneve, prevalencën e tyre, si dhe në rekomandimin e masave të nevojshme për kontrollin e infeksioneve, në mënyrë që këto infeksione të ulen sa më shumë që të jetë e mundur. Materiali dhe metoda. Studimi është kryer duke ndjekur 100 pacientë të operuar në Spitalin Nënë Tereza gjatë vitit 2009. Nxjerrja e të dhënave nga kartelat është bërë duke u bazuar në kërkesat e një fishe të standardizuar për studimin e infeksioneve në sallat e operacioneve, ku vëmendja përqëndrohet në konsideratat kirurgjikale, në llojin e infeksionit të marrë si dhe në faktorë të lidhur me pacientin. Të gjitha të dhënat e përftuara nga kartelat sipas fishës së përdorur u përpunuan nga ana statistike duke përdorur paketën statistikore SPSS 12. Rezultatet: Rezultatet e këtij studimi tregojnë se ajri i sallave të operacioneve në përgjithësi ka dalë steril, me përjashtim të disa rasteve të rralla ku ka dalë i ndotur me mikroorganizma si stafilokok i artë, Escherihia coli, etj. Në pusin e disa plagëve kirurgjikale janë izoluar E. coli, dhe baktere gram negative. Përsa i perket llojit të plagëve nga ky vrojtim ka rezultuar se plagët probabilisht të pastërta zinin 6.66% të plagëve të infektuara, plagë të infëktuara 16.66% , ndërsa nuk janë konstatuar plagë të ndotura. Përfundime: Megjithëse shkalla e shfaqjes së infeksioneve post operatore është e ulet, ndotja e ajrit të mjediseve të sallës së operacionit, si dhe të mjeteve që ndodhen në sallë konsiderohet e ulët, theksojmë se duhet t`i kushtohet një kujdes i veçantë sterilitetit të sallës së operacionit. Gjithashtu, mendojmë që kontrollet e vazhdueshme të cilësisë së ajrit dhe të mjeteve të tjera do të japin një ndihmesë të madhe në uljen e infeksioneve të plagëve operatore. Fjalë kyç: Sëmundje nozokomiale, infeksione të vendeve të operacionet, ndotje bakterologjike e ajrit, klasifikim i plagëvë, pus, satafilokok i artë, Escherihia coli Adresa e autorit/Author addresse: Kujtime Vakeflliu, kryeinfermiere

Rr. "Muhamet Gjollesha", Pallati 58, Shkalla 1, Apartamenti 9, Tiranë, Shqipëri Tel: 0692040554

.e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Anesteziologji Reanimacion Medicus: suppl. V:

KRAHASIMI I EFEKTIT TË TRAMADOLIT NË PREVENIMIN E DRIDHJEVE POSTOPERATORE PAS ANESTEZISË GJENERALE KUR SI AGJENT INDUKTUES THIOPENTALI I NATRIUMIT OSE PROPOFOLI Majlinda Naço1, Ilir Ohri1, Edmond Çeliku1, Haxhire Gani1, Anna Mandi1, Jonida Shehaj1, Nertila Kodra1, Pirro Prifti1, Adriana Babameto1, Bilbil Rakipi1, Elona Naço1, Mbaresa Isufaj1

1

Departamenti i Anestezisë e Reanimacionit , Klinika e I-rë në Kirurgjinë e Përgjithshme, QSUT

ABSTRAKT Qëllimi i studimit: Të dridhurat post operatore janë një problem i shpeshtë dhe i zakonshëm që haset në dhomat e zgjimit pas anestezisë gjenerale. Shumë medikamente përdoren për frenimim e këtij fenomeni. Tramadoli , një opioid sintetik me efekte te mire analgjezike është përgjithësisht një nga më efektivët në prevenimin e të dridhurave post operatore. Qëllimi: Objektivi i studimit është vlerësimi i efekteve intraoperative të tramadolit në dridhjet post operative pas anestezise gjenerale kur përdoret si agjent induktues tiopentali i natriumit ose propofoli. Materiali dhe metoda : Në studim u regjistruan 104 pacientë ASAI dhe ASA II me moshë mesatare 45,4 + 6,9 vjeç që u planifikuan për tiroidektomi subtotale në Klinikën e Parë të Kirurgjisë së Përgjithshme , me kohëzgjatje operacioni rreth 60 minuta. Të gjithë pacientëve iu morr konsesusi anestetik. Kirurgjia u krye me anestezi gjenerale me bazë sevoflurani. Në 52 pacientët (grupi A) që u zgjodhen rastësisht u aplikua tiopental natriumi dhe 2mg/kg/P tramadol në 100ml solucion fiziolojik 0.9% intravenoz në induksion. Në 52 pacientët e tjerë (grupi B) u përdor propofol dhe 2mg/kg/P tramadol në 100ml solucion fiziolojik 0.9% intravenoz. Ekstubimi bëhet në sallën e operacionit. Parametrat që u vlerësuan çdo 15 minuta për 2 orë pas ekstubimit ishin: të dridhurat, dhimbja, nausetë dhe të vjellat postoperatore, sedacioni, frekuenca kardiake, matja e tensionit jo invazive, saturimi i oksigjenit si dhe vlerësimi i hemorragjisë nga drenat kirurgjikale. Variabli kryesor ishte incidenca e të dridhurave gjatë 2 orëve të para pas ekstubimit në dhomat e zgjimit. Rezultati : Të dridhurat postoperatore qenë më të shpeshta në grupin A (77.7%) krahasuar me incidencën në grupin B (14.9%) me vlerat e p < 0.001. (41 pacientë nga grupi A kundrejt 8 pacientëve nga grupi B) dhe intensiteti i tyre qe më i pakët në grupin B. Të dridhurat post operatore maksimale u panë në monentin e arritjes në PACU(39%). Parametrat e tjerë të rregjistruar ishin të njejtë pa ndryshime sinjifikative. Përfundimi: Administrimi intravenoz i 2mg/kg/P tramadol me propofolin si agjent induktues redukton incidencën e dridhjeve postoperatore, përmirëson perceptimin e operacionit të tiroidektomisë pas anestezise gjenerale dhe realizon një shërim më të shpejtë të pacientit. Fjalë kyç: Të dridhurat post operatore, tramadoli, anestezia gjenerale Adresa e autorit/Author addresse: Dr Majlinda Naço, mjeke anesteziste Rr. e Dibrës Nr 370, Tiranë, Shqipëri Tel: +355422349371 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Anesteziologji Reanimacion Medicus: suppl. V: ANESTEZIONI TE ABDOMENI AKUT Sadri Zeqiri1, Nimet Havziu1, Gafur Memeti2 , Adnan Vrajnko2 , Aleksandar Veljanovski3

1

IPSH Spitali i përgjithshëm Gostivar Reparti i Anestezionit, Reanimacionit dhe Shërimit Intenziv, Gostivar, Maqedoni 2 Reparti i Kirurgjisë, Gostivar, Maqedoni 3 Reparti i Gjinekologjisë, Gostivar, Maqedoni

ABSTRAKT Hyrje: Abdomeni Akut (AA) haset shpesh në praktikën spitalore. Inkogniteti i pacientit dhe koha e shkurtë e përgatitjes anesteziologjike janë vështirsitë që detyrojnë anesteziologun të mendojë dhe të veprojë shpejt, qetë dhe pa hezitim. Aftësia, dija dhe eksperienca e tij,në këto raste janë decidive. Qëllimi i punimit: Të prezantojë rëndësinë e përgatitjes preanestetike dhe veprimet peri e post anestetike te rastet me AA. Materiali dhe Metodat: Në repartin tonë i janë nënshtruar anestezionit të përgjithshëm 206 raste me AA brenda 1 viti (Shtator 2009 - Gusht 2010). Pacientët janë përgatitur paraprakisht me infundimin e kristaloideve, oksigjenimin me O 2, vendosjen e sondës nazogastrike, dhënien e antiemetikëve, H2 blokatorëve, etj. Premedikimi është bërë me Atropin+ Apaurin. Intubimi në shumicën e rasteve është kryer me metodën crush; anestezioni ka qenë neurolept i balancuar. Rezultatet: Intubim të vështirë kemi patur te 21 pacient, zgjim të vonuar te 3 pacient, kurse 9 pacient janë trajtuar në Njësinë Intenzive. Perfundimi: Mobilizimi dhe angazhimi i gjithë stafit anesteziologjik si dhe atij kirurgjik, te rastet me AA është garancë për trajtim të suksesshëm. Fjalë kyç: : pregatitja paraprake, veprimet anesteziologjike, monitorimi, zgjimi nga anestezioni HYRJE Abdomeni akut është përditshmëri e shpeshtë në praktikën spitalore. Entiteti i tillë paraqet përballjen me një incognito si për kirurgun, ashtu edhe për anesteziologun. Aspekti anesteziologjik, në këto raste është dyfish më kompleks, pasi mjeku anesteziolog ndeshet me dy faktorë të disfavorshëm, pacientin e pa përgatitur dhe kohën e shkurt për evaluim, përgatitje dhe veprim. Pacienti i tillë i pa përgatitur e vendos anesteziologun para një sprove të vështirë dhe e detyron atë të mendojë: si të sigurojë rrugët e frymëmarrjes të paprekshme si të mundësojë ventilimin adekuat dhe oksigjenimin e duhur si të arrijë stabilitetin hemodinamik si të optimizojë cirkulacionin dhe hipovoleminë si te prevenojë rrezikun e lukthit të mbushur si të zvogëlojë shtypjen e rritur intraabdominale dhe intragastrike si të zvogëlojë sekretimin e shtuar gastrik dhe aciditetin e rritur si të eleminojë aktin e vjelljes, regurgitimit dhe aspirimit

si të korigjojë deficitin elektrolitik dhe acidobazik si të menaxhojë anestezionin. Veprimet, masat e teknikat e ndërmara, në këto raste kur faktori kohë është i shkurtuar (arsyeja e urgjencës kirurgjike) janë individuale dhe të modifikuara. Evaluimi i shpejtë e preciz, objektivizimi i gjendjes klinike, planifikimi anesteziologjik, angazhimi maksimal i gjithë ekipës dhe mobilizimi plotësues janë hapat që duhet ndërmarë shpejt, sakt dhe pa hezitim. Cilat janë ato masa e veprime? Veprimet Preanestetike: inspektimi i shpejtë klinik vendosja e linjës venoze oksigjenimi me maskë infundimi i kristaloideve, në radhë të parë, më vonë edhe koloideve marja e gjakut për laborator dhe përcaktim të grupit dhe Rh faktorit injektimi i antiemetikëve, H2 blokatorëve e antikolinergjikëve vendosja e pacientit në pozitë laterale vendosja e sondës nazogastrike etj. Veprimet Perianestetike: oksigjenimi me O2 monitorimi i përpiktë injektimi i anestetikut dhe relaksantit intubimi i shpejtë pa ventilim ( metoda crush dhe manovri i Selick-ut) anestezioni i balansuar neurolept ose i modifikuar. Veprimet Postanestetike: ndërprerja e anestetikëve gazor rioksigjenimi injektimi i antidotëve (dekurarizimi) ekstubimi pas rikthimit të shenjave vitale ( frymëmarja e vetëdija) dhe reflekseve percjellja në dhomën e zgjimit ose njësi intenzive. QËLLIMI I PUNIMIT Të prezentohet rëndësia e evaluimit rutinorë, pregaditjes së shpejtë pre, peri e post anestetike te pacientët me AA; të dëshmojë se suksesi terapeutik nuk është meritë e një individi por vepër e mobilizimit dhe angazhimit gjithpërfshirës prej te infermieri deri te mjeku specialist; të lansojë rekomandimet bashkëkohore anesteziologjike në lidhje me këtë kategori të sëmurësh; si dhe të kontribojë në sferën edukative nga lëmia e anesteziologjisë. MATERIALI DHE METODAT Në peridhën kohore njëvjecare (Shtatorë 2009- Gusht 2010) në repartin tonë janë trajtuar 206 raste me AA. Diagnoza kirurgjike ose ajo gjinekologjike ka qene si vijon (tab.1) Tabela 1. Dg Appendici t Akut Nr i rastev e 161 Cholecistit Akut Cystae Ovarii Ileus me Resekc. Te zorëve 6 Ileus pa resekcio n 14 Ulcus bd perfor. 3 Gravidita s Extrauter . 2 Thrombosis mezenter.

7

12

1

Pacientët i janë nënshtruar pregaditjes së shpejtë me oksigjenim paraprak, vendosjen e një apo më teper linjave venoza, vendosjen e sondës nazogastrike ( varrësisht nga rasti), vendosjen në pozitë laterale etj. Regullimi i hipobolemisë dhe stabilizimi hemodinamikështë arritur me dhënien e shpejtë të kristaloideve ( 1000- 3000 ml tretje fiziologjike, Ringer, Hartman etj) dhe gelafundinëve ( Soludeks 500- 1000 ml). Premedikimi ka qenë me Atropin+Apaurin ( 0.5+10mg IM) si dhe me injektimin e Ranital (50mg IV). Pas oksigjenimit indukcioni anestetik është kryer me Propofol (1.8 ­ 2.2 mg/ kg PT) dhe relaksantit Suxamethonium ( 1-1.5 mg/kg PT). Intubimi ka qenë i shpejtë duke përdorur metodën crush dhe manovrin e Selick-ut. Anestezioni ka qenë neurolept i balancuar me O2: N2O (40:60%) dhe aplikimin e narkotikut Fentanyl ( 0.005 mg/kg PT) e relaksantit Pancuronium ( 0.5- 0.1 mg/kg PT). Zgjimi nga anestezioni ka qenë standard, është pritur deri te rrikthimi i frymëmarjes dhe reflekseve tjera, e pastaj është aplikuar Neostigmina+ Atropina ( 2.5mg+1 mg IV) për reverzion të bllokut neuromuskular. Të gjithë pacientët janë monitoruar para, gjatë dhe pas anestezionit (TA, pulsi, oksimetria, EKG, T 0, diureza etj). REZULTATET Te 21 pacient me AA kemi patur intubim të vështirë, prandaj janë përdorur metodat dhe manovrat ndihmëse sic janë: fleksioni apo ekstenzioni i qafes, hapja e mandibulës, ndihma nga asistenti, përdorimi i stylesë, shtypja e kartilagos krikoide etj. (tab. 2)

I lehtë Intubimi

Mesatarisht lehtë

i

Mesatarisht rëndë

i I vështirë

I pamundur

72 Nr.i rasteve Tabela 2.

37

76

21

Asnjë

Anestezioni ka qenë relativisht stabil, pacientët me klinikë të rëndë (ata me resekcion të zorrëve dhe graviditet ekstrauterin) janë kompenzuar me dhënien e gjakut (Er), plazmës dhe albumineve (5% ose 20%). Zgjimi ka qenë i rëndomtë në shumicën e rasteve, rastet më të renda janë trajtuar në Njësinë Intenzive (12 raste). Komplikimet Te 42 pacient kemi patur vjellje postanestetike e cila është stabilizuar me dhënien e preparateve të lartpërmendura. Vetëm te 3 raste kemi patur zgjim të vonuar, respektivisht bloku neuromuskular është zgjatur 2-4 h, si pasojë e mungesës së holiesterazës. Këta pacient janë ventiluar me 100% O2 dhe është pritur deri te rrikthimi i funksioneve vitale. Vetëm një pacient me Dg. Thrombosis Mesenterialis ka përfunduar në mënyrë fatale. DISKUTIMI AA në repartin tonë është i shpeshtë. Përgatitja rutinore, masat dhe veprimet decidive, mobilizimi dhe angazhimi komplet i stafit anesteziologjik (si dhe atij kirurgjik, gjinekologjik, transfuziologjik, etj.) janë kushtet themelore për menaxhim dhe trajtim anesteziologjik të suksesshëm.

PËRFUNDIMI Aftësia, dija, eksperienca, qetësia, konstruktiviteti, kërkesa e ndihmës nga kolegët tjerë, etj., jane disa nga premisat për përballjen e suksesshne ne sfidat e panjohura siç janë rastet me AA. Studimi ynë retrospektiv, sado modest reflekton qartë se angazhimi maksimal e gjithpërfshirës dhe veprimi i koordinuar i secilës hallkë të zinxhirit kompleks anesteziologjik është garancë për sukses apsolut dhe trajtim efikas të entitetit të quajtur Abdomen Akut. REFERENCAT 1. Sirtll K.et al. Anesthesiologische Notizbuch (perkthim), 2002:161-67 2. Mehta S. The risk of aspiration in the presence of cuffed endotracheal tubes, British Journal of Anesthesiology, 1972;44:601-05 3. Miller N. et al. Gastric contents at induction of anesthesia. British Journal of Anesthesiology, 1988,55:1185-87 4. Vercauteren H. General or regional anesthesia for obstetrics critical patient, Minerva Anesthesiologica, 2001, 67:17 5. Bosco M. et al. Perioperative optimization, Book of Abstracts, TIVA- TCI, 2007:79-81 6. Dundee JW. et al. Intravenous Anesthesia; 2nd edition, 1988.

ANAESTHESIA AT ABDOMEN ACUTA

Sadri Zeqiri1, Nimet Havziu1, Gafur Memeti2 , Adnan Vrajnko2 , Aleksandar Veljanovski3

1

General Hospital, Gostivar, Macedonia Departament of Anesteziology, Reanimation and Intensive Care 2 Departament of Surgery,Gostivar, Macedonia 3 Departament of Gynecology, Gostivar, Macedonia

Summary: Acute Abdomen (AA) is often found in hospital practice. The unknown patient and short time for preparation are difficulties that are forcing anesthesiologist to think and act quickly, calmly and without hesitation. Ability his knowledge and experience in these cases are decisive. Purpose of paper: To present the importance of the preanesthetic preparation and period of post anesthetic actions of AA cases. Materials and Methods: In our department underwent general anesthesia, 206 cases of AA within one year (September 2009- August 2010). Patients are prepared in advance taking infusions of crystalloids, oxygenation with O 2, setting the nazograstic catheter, giving antiemetics H2 blockaters etc. Premedication updated with Atropin+Apaurin, Intubation in most cases is done with crush method; anesthesia was balanced neurolept. Results: Intubation has been difficult to 21 patients delayed awakening of these patients, while 9 patients were treated in intensive unit Conclusion: mobilization and commitment of all anesthesiologists staff, also and the surgical staff is the guarantee of successful treatment in patients with AA. Key words: preoperative ovaluation, anesthetic actions, monitoring, awakening Adresa e autorit/Author addresse: Dr Sadri Zeqiri, mjek anesteziolog reanimatolog Rr. Branko Stanojevic pn, 1230, Gostivar, Maqedoni Tel. 075 775 054 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Anesteziologji Reanimacion Medicus: suppl. V:

HEKURI INTRAVENOZ TEK TË MOSHUARIT ANEMIKË REDUKTON TRANSFUZIONET E GJAKUT PERIOPERATORE NË UROLOGJI Haxhire Gani1, Mustafa Xhani1, Ilir Ohri1, Majlinda Naco1, Vjollca Beqiri1, Aurel Janko1, Herion Dredha1

1

Klinika e urologjisë, QSU Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri.

ABSTRAKT Hyrje : Anemia perioperative është faktor risku për rritjen e morbiditetit dhe mortalitetti tek të sëmurët urologjike kryesisht tek të moshuarit. Qëllimi: Qëllim këtij studimi është që të zbulojë nëse i japim të sëmurëve hekur intravenoz preoperatorë redukton nevojën për transfuzione gjaku. Materali dhe metoda: Në këtë studim janë përfshirë 400 të sëmurë të moshës mbi 60 vjeç të operuar në urologji nga prill 2009 deri në prill 2010. Nga këta të sëmurë 65 të sëmurë anemike kanë marrë 5 ditë para operacionit hekur intravenoz (Grupi A) (200mg/ditë) dhe 65 të sëmurë po anemike por nuk kanë marrë hekur intravenoz para operacionit (Grupi B). Të sëmurëve iu analizuan gjaku komplet, hekuri në gjak, funksioni renal, proteina C reaktive. Anemikë janë konsideruar të sëmurët me Hb më të ulët se10g/dl në takimin e parë më të sëmurin . Hb, hekuri në gjak, hematokriti janë marrë në kontaktin e parë me të sëmurin dhe pastaj menjëherë pas operacionit si edhe ditën e tretë pas operaconit. Ne gjithashtu kemi llogaritur edhe humbjet e gjakut intraoperatore si edhe transfuzionet e gjakut. Ne gjithashtu jemi përpjekur të minimizojmë humbjet intraoperatore të gjakut duke mbajtur presone të ulëta të gjakut nëpërmjet anestezisë spinale apo peridurale sipas rastit. Rezultatet dhe diskutime: Nuk kishte ndryshime sinjifikative midis dy grupeve përsa i përket moshës gjinisë, teknikës kirurgjikale, kohës së operacionit. Niveli i Hb , hematokriti, ishin të njashem para operacionit në momentin e parë të prezantimit me të sëmurin (P<0.001), por kishte rritje sinjifikative të Hb (P<0.0001) në grupin që morri hekur para operacionit. Maksimumi i rritjes së Hb ishte 1.9±0.7 (0.6-2.8/dl) dhe hekuri në gjak (12.2±4.3-12.1±4.2ug) nuk kishte ndryshime sinjifikatve pas trajtimi me hekur. Nuk kishte ndryshme sinjifiktive midis dy grupeve përsa i përket humbjes së gjakut por kishte ndryshime midis dy grupeve përsa i përket transfuzioneve të gjakut ku në grupin që nuk morri hekur u nevojit me shumë transfuzione gjaku inraoperatore (6% GAdhe 20% GB, P<005) dhe në tre ditët e para postoperatore sesa në grupin që morri hekur preoperatore 3% GA, dhe10% GB P=0/05). Konkluzioni: Përdorimi i hekurit intravenoz tre deri në pesë ditë para ndërhyrjes kirurgjikale tek të sëmurët e moshuar dhe anemikë në urologji rrit Hemoglobinën dhe hemtokritin dhe redukton nevojën për transfuzione gjaku perioperatore. Adresa e autorit/Author addresse: Dr Haxhire Gani, mjeke anesteziste reanimatore Rr. e Dibrës Nr 370, Tiranë, Shqipëri Tel: 00355672053588 e-mail: [email protected] & [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Anesteziologji Reanimacion Medicus: suppl. V:

IDENTIFIKIMI I FAKTORËVE QË NDIKOJNË NË KOLLËN E SHKAKTUAR NGA FENTANYLI Nertila Kodra1, Anna Mandi1, Majlinda Naço1, Bilbil Rakipi1,Ilir Ohri1

1

Departamenti i Anestezi -Reanimacion QSU, Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri

ABSTRAKT Qellimi: Te percaktoje se si shfaja e kolles nga fentanyli eshte e varur nga karakteristikat e pacientit dhe/ose teknika anestetike. Metoda: Ne studim u moren 500 paciente qe do ti nenshtroheshin kirurgjise se planifikuar nen anestezi gjenerale shoqeruar nga fentanyli iv. Te dhenat e marra u grupuan ne: a) te dhena demografike te pacientit, perdorimi i duhanit, prezenca e astmes bronkiale ose SPOK, perdorimi i ACE inhibitoreve dhe b) ne tekniken anestetike ku perfshihen: medikamentet anksiolitike preanestetike, perdorimi paraprak i atropines, perdorimi i lidokaines epidural, perdorimi i vekuroniumit dhe doza e fentanylit iv. Secila nga keto variabla individuale do te shoqerohet me ose pa shfaqjen e kolles pas aplikimit te fentanylit. Analiza e te dhenave te marra per te gjithe variablat me radhe u perdor per te percaktuar kontributin e pavarur te seciles variabel ne shfaqjen e kolles. Rezultatet: Kolla e shfaqur pas aplikimit te fentanylit shoqeronte ne menyre te pavarur variablat pasuese: moshen, fumatoret, injektimi paraprak i lidokaines epidural dhe doza e pare e vekuroniumit. Kolla e shkaktuar nga fentanyli ishte e pandikuar nga gjinia, prezenca e astmes bronkiale ose SPOK, ose perdorimi paraprak i atropines. Konkluzion: Kolla e shkaktuar nga fentanyli mund te frenohet nga mosha, pirja e duhanit, perdorimi paraprak i lidokaines epidural ose doza e pare e vekuroniumit. Keto te dhena na shtyjne te studiojme mekanizmin e ketij fenomeni duke sugjeruar keshtu dhe metodat per parandalimin e tij. Fjalë kyç: Anestesia, Fentanyl, kolla Adresa e autorit/Author addresse: Dr Nertila Kodra, mjeke anestezist reanimator Rr. Jordan Misja, Pall. 1, Sh 1 Ap 2, Tiranë, shqipëri Tel: 0692480247 & +35542402994

e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Terapi fizikale Medicus: suppl. V:

ANALIZA E APLIKIMIT TË KINEZIOTERAPISË, KRAHAS TERAPIVE TË TJERA NË REHABILITIMIN E LËNDIMEVE NË TERAPINË FIZIKALE Agron Gashi1

1

Ministria e Kulturës Rinisë dhe Sportit, Departamenti i Sportit Repulika e Kosoves, Prishtinë

ABSTRAKT . Qëllimi kryesor i këtij hulumtimi është analiza e zbatimit të kineziterapisë (në kuadër të aplikimit edhe të metodave të tjera të terapisë fizikale), dhe rehabilitimit të pacientëve me diagnoza siç janë: Syndroma lumbale, syndroma cervicale, contractura cubiti, contractura radiocarpalis, contractura art.digiti, cont. art. geni, cont. art talocruralis, lasio nervus facialis, tortikollis. Paraprakisht është menduar se kineziterapia është primare në rehabilitimin e lëndimeve pa dallim moshe, pa dallim gjinie të pacientit, dhe pavarësisht nga diagnoza.Në Klinikën Ortopedi Fiziatri pranë QKUK, Fakulteti i Mjekësisë në Prishtinë, është bërë analiza e rehabilitimit të 165 pacientve gjatë pesë muajve, përkatësisht nga data 03.01.2005 deri më 03.06.2005. Në mostrën e entiteteve janë përfshirë të gjithë pacientët me dëmtime dhe me diagnozat e lartëshënuara, pra, pa dallim moshe, gjinie të pacientëve, dhe pavarësisht nga terapitë që i janë nënshtruar ata. Sipas shënimeve të marra (nga libri i protokolit nr.210 deri 2367) në Repartin e Terapisë Fizikale është bërë analiza profesionale dhe statistikore e të gjitha llojeve të terapive të aplikuara te pacientët e moshave dhe diagnozave të ndryshme. Rezultatet e ktyre analizave janë llogaritur në numra apsolut dhe në përqindje. Kineziterapia, si metodë rehabilituese, është aplikuar tek të gjitha rastet e pacientëve me diagnoza të ndryshme, gjë që nuk është praktikuar te terapitë tjera. Saktësisht, prej 7819 terapive të aplikuara, 2956 janë kineziterapi, që dëshmon se kineziterapia është aplikuar në mbi 1/3 e aplikimit të terapive të përgjithshme, si për shembull, në rastin e diagnozës contractura cubiti, nga 1168 terapi të aplikuara në pacientë, në 500 pacientë është aplikuar kineziterapia, ose thënë me përqindje, në 42.8% të rasteve. Në rastet me dëmtime të nervus facialis, nga 1225 terapi të aplikuara gjithsej, 374 (ose 30.5%) prej këtyre terapive janë kineziterapi, si dhe tek rastet me diagnozën tortikollis nga 848 terapi sa janë aplikuar gjithsej, 424 (ose në 50% ) të rasteve është aplikuar kineziterapia. Mund të konstatohet se terapia fizikale në përgjithësi dhe kineziterapia në veçanti është shumë e rëndësishme për rehabilitimin e pacientëve. Prandaj, duke i ditur rezultatet pozitive që jep kineziterapia në rehabilitimin e pacientëve me dëmtime të ndryshme, mund të konstatohet se kjo metodë e rehabilitimi në veçanti duhet të aplikohet sa më shumë nga ana e Fakultetit të Mjekësisë dhe po ashtu nga Fakulteti i Kulturës Fizike. Fjalë kyç: Terapia Fizikale, kineziterapia, elektroterapia, rehabilitimi Adresa e autorit/Author addresse: Mr.sci. Agron Gashi, mjek Rr. Idriz Gjilani Hy-8/12 10000 Prishtinë Tel.zyr. +381 (0) 38 213-047 & Mob. +377 (0)44 185-982 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Terapi fizikale Medicus: suppl. V: TERAPIA E PUNËS TE PERSONAT E MOSHUAR Selvie Salihi-Emini1, Ismail Rexhepi1, Gordana Gasheska1

1

Reparti i Terapisë Fizikale, Spitali Klinik, Tetovë, Maqedoni

ABSTRAKT Terapia e punës është proces i cili përfshin vlersimin e ndikimit të dëmtimit dhe rrethinës (ambientit) në zbatimin e aktiviteteve kryesore jetësore (vetekujdesja, produktiviteti, koha e lire, etj.) dhe shfrytëzime të aktiviteteve të ndryshme si procese terapeutike me qellim të rritjes së pavarsisë së personit të sëmurë apo të moshuar në funksion të përmirësimit të kvalitetit të jetës së tij. Terapia e punës u është dedikuar personave tek të cilët aftësia për kryerjen e aktiviteteve të ndryshme si dhe vetëkujdesja e të cilevë për produktivitet dhe kryerjen e aktiviteteve të kohës së lirë u janë të rrezikuar ose të kufizuar dhe të dëmtuara gjatë zhvillimit, dëmtimit fizik, social e kulturorë apo janë një kombinim i gjithë këtyre faktorëve. Ekziston një lidhje e fortë mes okupimit (aktivitetit) shëndetit dhe mirëqenies dhe terapeuti i punës beson në forcën e ndikimit të okupimit në shëndetin e personave e cila varet nga marrëdhënia mes personit ­ rrethit ­ okupimit dhe ekuilibrit të individualizuar në vetekujdesjen produktivitetin dhe kohën e lirë.Keshtu do të dukej interaktiviteti i personit, rrethit dhe okupimit:

Okupimi Kryerja e okupimit

Personi

Fjalë kyç: Terapia/terapeuti i punës, okupimi (aktiviteti), intervista e terapisë së punës, vështrimi i terapisë së punës, intervenimi me terapi të punës HYRJE Standardet e gerontologjisë bashkëkohore kërkojnë përshtatjen e modelit adekuat për ndihmën e personave të moshuar. Modeli ekzistues si i tillë duhet të pëson përmirësim në kualitetin e jetës së personave të moshuar dhe aktivitetin e tyre (vetëkujdesja, produktiviteti dhe koha e lirë) çka njëherit do të thotë definim i përcaktimit të ndihmës së tyre. Programet e deritanishme për moshat e vjetra janë jo të plota dhe të pakoordinuara çka vërehet në kualitetin e keq të jetës së tyre. Planifikimi për përpilimin e programit duhet të bazohet në modelin që thekson elementet ndihmëse materiale, sociale, psikosociale dhe shëndetsore të personave të moshuar që janë më të dobët nga ana materiale dhe sociale. Nga të dhënat statistikore të Entit Republikan bazuar ne regjistrimin e fundit të popullsisë të vitit 2002 dalin se afër 11% e popullatës nga numri i përgjitshëm i banorëve të R. së Maqedonisë përbëjnë personat e moshuar mbi 60 vjeç.

METODA

Për planifikimin e intervenimit te personat e moshuar terapeuti i punës shfrytëzon teknika dhe mediume të ndrsyhme. Intervista e terapisë së punës përbën thelbin në planifikimin e intervenimit me terapi të punës. Terapeuti i punës si hallkë e ekipit rehabilitues ka për detyrë të vështron aktivitetet e personit, llojin dhe shpeshtësine e kryerjes së aktivitetit. Vështrimi i terapisë së punës, terapeutit të punës i shërben si pikënisje për zgjedhjen e modelit të terapisë së punës, çka njëherit do të thotë pjesmarrje në intervenimet me terapi të punës. Për qëllime të vlersimit të terapisë së punës te personat e moshuar, terapeuti i punës shfrytëzon metoda të ndrsyhme të vlerësimit, varësisht nga ajo nëse don të vlerëson personin, aktivitetin (okupimin) ose rrethin (shkalla e vlerësimit të terapisë së punës, lista e Check-ut e interesimit, pyetsori okupues). Për shkak të kuptimit më të mirë të terminologjisë terapeutike të punës janë denifuar disa nocione të terapisë së punës : Aktiviteti - është medium terapeutik në terapinë e punës i cili mund të jetë nga lëmia e vetëkujdesjes,p roduktivitetit, kohës së lirë, arti, edukimi, kurse shfrytëzohet që të rritet pavarsia e personit në nivel më të lartë dhe të rrit kualitetin e jetës së tij. Analiza e aktivitetit ­ zbërthimi i aktivitetveve në hapa dhe komponente (motorike, kognitive, perceptive, psikosociale) që të vertetohet çfar shkathtësie kërkon aktiviteti dhe me çfar shkathtësie pacienti disponon. Aktivitet i qëllimshëm ­ aktivitet të cilin terapeuti i punës e shfytëzon me qëllim të caktuar që të shkakton reaksion terapeutik i cili çon në qëllimin e terapisë. Terapia e punës ­ vlersim i ndikimit të dëmtimit dhe rrethinës në kryerjen e aktiviteveve të përditëshme. Kur në tekst përmendet termi okupim mendohet në aktivitete të rëndomta dhe të afërta të cilat personi i kryen në një ditë dhe ato janë tre lloje: 1. Vetkujdesja ­ okupimet të cilat mundësojne individit të mbijeton, të lëviz dhe mirëmban shëndetin (veshja, larja, të ushqyerit, higjiena personale). 2. Produktiviteti ­ okupime të paguara ose të papaguarar që kontribojnë zhvillimit si të individit ashtu edhe të shoqërisë (detyrimet profesionale, kujdësi për fëmijt, mirëmbajtja e shtëpisë, obligimet shkollore). 3. Koha e lirë ­ loja, leximi, shoqërimi, të shiquarit TV, shkuarja në kinema dhe aktivitete tjera të cilat individit i ofrojnë kënaqësi dhe plotësim. PËRFUNDIM Si përfundim te personat e moshuar shpesh ka vështrësi në gjetjen e aktiviteteve adekuate të cilat do të zgjojnë interes. LITERATURA

1. 2. 3. Creek J. (1998) Occupational therapy new perspectives 2. London: Whurr Creek J. (2002) Occupational therapy and mental health London : Churchill Lingstone. Hagedorn R. (1995) Occupational therapy:Prespectives and processes Edinburgh : Churchill Livingstone.

Adresa e autorit/Author addresse: Dr Selvie Salihi-Emini, mjek fiziatër Rr.101 nr 1. Tetovë, Maqedoni Tel: 044 343 061 & 075 301 475 e-mail: [email protected]

II. TEMA TË LIRA Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Angiologji

Medicus: suppl. V:

LIPOPROTEINA (a) FAKTOR I RI I RREZIKUT NGA ATEROSKLEROZA TE PACIENTET ME SEMUNDJE TE ARTERIEVE KORONARE Lutfi Zylbeari1, Elita Masha2

1

Departamenti i Sëmundjeve të Brendshme dhe Hemodijalizë, Spitali Klinik, Tetovë, Maqedoni 2 Departamenti i Sëmundjeve të Brendshme, Spitali Klinik, Tetovë, Maqedoni

ABSTRAKT Hyrje: Sëmundjet koronare janë shkaktarë më të shpeshtë të invaliditetit, morbiditetit dhe mortalitetit në kohën bashkëkohore. Përveç faktorëve më të njohur (si predispozicioni gjenetik, mosha, gjinia, hipertensioni arterial, konzumimi i duhanit, dijabeti, sedanteriteti, psihostresi, pasiviteti fizik, adipozieti, dislipidemija, çrregullimet e apolipoproteinave, profesioni, preparatet kontraceptive, fibrinogjeni, proteina C-reaktive, mënyra e jetesës, kushtet sociale, etj.) në etiologjinë e sëmundjeve koronare viteve të fundit si faktorë i ri i pavarur i rezikut nga ateroskleroza numërohet edhe lipoproteina(a). Studime të shumta kanë konstatuar vlera të larta të Lp(a) te pacientët më sëmundje koronare (mbi ato referente-30mg/dl ) në krahasim me grupet e shëndosha. Interesi ndaj lipoproteinës(a) filloi të rritet pas zbulimit të tijë dhe studimeve të shumta që dokumentuan se vlerat e larta te Lp(a) mbi 30mg/l ne plazmë janë faktorë i pavarur i ri i rrezikut nga ateroskleroza e arterieve koronare, sëmundjet periferike-vaskulare dhe cerebrovaskulare. Per herë të parë lidhëshmëria ndërmjet Lp(a) dhe sëmundjeve koronare u përshkruajt në vitin 1974 nga Dahlen. Koncentracionet e larta të Lp(a) te pacientet me sëmundje koroare, të kombinuara me faktorë tjerë të rrezikut si koncentracione të larta të LDL-ch-aterogjen, vlera të ulta të HDL-ch(mbrojtes), hyperhomocysteimia, Proteina C-Reaktive, apolipoproteina B100 dukshëm e rrisin rezikun e sëmundjeve koronare. Fjalë kyç: Lipoproteina(a), sëmundjet koronare, ateroskleroza e hershme, Lipidet [Kolesteroli total-Ch.tot, Tregliceridet-TGL, (HDL-ch-High Density Lipoproteins, (LDL-ch-Low Density Lipoproteins). Adresa e autorit/Author addresse: Doc. dr sci. Lutfi Zylbeari, mjek nefrolog Rr. JNA 1-9/45, Tetovë, Maqedoni Tel: 044 330 810 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Angiology

Medicus: suppl. V:

LIPOPROTEIN (a) NEW RISC FACTOR FROM ATHEROSCLEROSIS IN TO PATIENTS WITH CORONARY ARTERY DISEASE Lutfi Zylbeari1, Elita Masha2

1

Hospital Clinik, Department of Internal Diseases and Hemodyalisis, Tetovo, Macedonia 2 Hospital Clinik, Department of Internal Diseases, Tetovo, Macedonia

ABSTRACT Coronary diseases are the most common cause of disability, morbidity and mortality in modern time. besides the known factors (such as genetic predispozicioni, age, gender, arterial hypertension, tobacco consumption, dijabeti, psichostres, physical inactivity, adipozity, dislipidemy, profession, contraceptive preparations, fibrinogen, C-reactive protein, ways of life, social conditions etc.) etiology of coronary disease in recent years as new independent factors of risk from the count ateroskleroza lipoproteina A. Numerous studies have found higher values of LP (a) of the patients with coronary disease (the ones referente-30mg/dl) compared with healthy groups. Lipoproteines interest to (a) start to grow after the discovery, to assess and numerous studies documented that the values of LP (a) above 30mg / l in plasma are independent factors of risk of new coronary arteries ateroskleroza, diseases peripheral-vascular and cerebrovaskulary. For early Connectivity between the first LP (a) and coronary diseases in 1974 were outline by Dahlen the highe koncetrationThe LP (a) pacinetet with coronary disease, combined with other risk factors (high koncentracion of LDL-ch-aterogen, lower values of HDL-ch-(defender) hiperhomocisteimia, C-reactive protein, apolipoproteina b- 100 significantly increases the danger of coronary disease. Key words: Lipoprotein (a), Coronary Disease, early atherosclerosis, Lipids [Total Cholesteroltotal-Ch, Triglycerids-TGL, (HDL-ch-High Density Lipoproteins), LDL-ch-Low Density Lipoproteins]. Adresa e autorit/Author addresse: Doc. dr sci. Lutfi Zylbeari, mjek nefrolog primarius Rr. JNA 1-9/45, Tetovë, Maqedoni Tel: 044 330 810 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kardiologji Medicus: suppl. V: HIPERTENSIONI ARTERIAL Eqerem Hasani1

1

QSU Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri Departamenti i Urgjencës , Tiranë, Shqipëri

ABSTRAKT Hipertensioni arterial është një patologji dhe njëherësh faktor i rëndësishëm rrisku kardiovaskular. Mjekimi i tij është kompleks dhe vendimi për të mjekuar me medikamente, që në përgjithësi zgjat tërë jetën, është një vendim që duhet marrë në konsideratë. Shumë delikat është marrja e vendimit për trajtimin e formës së lehtë të hipertensionit. Në të tilla raste duhet marrë në konsideratë e gjithë situata e pacientit, faktorët e tjerë të rriskut, duke filluar nga historia familjare e deri te dislipidemia, duhani, obeziteti, apo situatë renale. Hipertonia arteriale konsiderohet një ndër faktorët më të njohur të rrezikut për aksidente vaskulare cerebrale, infarktin e miokardit, dëmtimet e enëve periferike, insuficiencën kardiake, si dhe për shfaqjen e stadeve përfundimtare të insuficiencës renale. HTA prek më tepër se një miliard njerëz dhe përbën numrin më të madh të vizitave ambulatore. Sipas udhërrëfyesve të Shoqatës Europiane të Kardiologjisë (2007), sot presioni arterial konsiderohet optimal <80 mmHg për presionin diastolik dhe < 120 mmHg për presionin sistolik. Sipas shumë studimeve, insuficienca kardiake përfaqëson ndërlikimin më të shpeshtë të HTA të pamjekuar. Insuficienca kardiake me origjinë nga HTA, sikurse edhe nga shkaqe të tjera, mbetet një sindrom malinj, me prognozë të errët dhe me invaliditet të shtuar. Në këto rrethana, kur mjekimi i insuficiencës kardiake nuk e zgjidh në mënyrë të kënaqshme cilësine dhe jetëgjatësinë e këtyre të sëmurëve, mesazhi kryesor që duhet të marrim nga ky këndvështrim, do të ishte mjekimi i hershëm dhe korrekt i HTA gjatë gjithë jetës. Fjalë kyç: Hipertensioni arterial, mjekimi Adresa e autorit/Author addresse: Dr Eqerem Hasani, mjek kardiolog Rr. Komuna e Parisit, Tiranë, Shqipëri Tel:+355684053814 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kardiologji Medicus: suppl. V:

DEDEKTIMI I DISFUNKSIONIT DIASTOLIK VENTRIKULARË TE DIABETIKËT FILLESTAR (DERI 1 VIT) VLERËSUAR NËPËRMJET TË DOPPLERIT PULSATIV SI DHE DEDEKTIMI I DISFUNKSIONIT MIOKARDIAL NËPËR MJET TË TISSUE DOPPLERIT Bedri Zahiti1, Aurora Bakalli1, Daut Gorani1, Venera Hasanxhekaj1, Bekim Haxhiu1, Lortia Zahiti1, Shkurte Recaj1, Merita Martinaj1

1

Clinic of Internal Medicine, Service of Cardiology and Service of Nephrology UCCK, Prishtina, Kosovo

ABSTRAKT Qëllimi: Qëllimi i këtij studimi është të vlerësohet shpeshtësia (prevalenca) e herëshme e disfunksionit diastolik ventrikular në të sëmurët me DM typ2 deri 1 vit si dhe të varurit e tij nga mosha dhe gjinia. Po ashtu të dedektohet disfunksioni i hershëm miokardial te të sëmurët me DM typ2 deri 1 vit. Pacientet dhe metodat: Në këtë studim janë përfshirë 50 pacientë me DM typ2 deri 1 vit, me moshë mesatare prej 52.48±10.066 dhe grupi i kontrollit prej 37 rasteve me moshë mesatare prej 48.81±7.498. Në studim janë eliminuar të sëmurit me sëmundje koronare, HTA, sëmundje iskemike të zemrës, sëmundje kongjenitale të zemrës, sëmundje valvolare të zemrës, SPOK dhe të sëmurë me DM typ2 më tepër se 1 vit. Ekzaminimi i të dy grupeve është bërë në të njejtën mënyrë dhe përafërsishtë në të njejtën kohë po në të njejtin institucion. Disfunksioni diastolik ventrikular është detektuar nepërmjet ekokardiografisë me Doppler Pulssed ndërsa disfunksioni miokardial është vlerësuar me Doppler Tissue. Raporti në mes të mbushjes së herëshme diastolike të shpejtësisë mesatare maksimal (vav. E) dhe mbushjesë së vonëshme mesatare maksimale të shpejtësisë (vav A) të kontraksionit atrial dhe raporti E/A<1 i cili konsiderohet si kriter i disfunksionit diastolik të VM-së. Në materialin tonë ky raport ka qenë E/A<1 te të sëmurët me DM typ2 deri 1 vit. Në grupin e parë glikemia ka qenë me diferencë sinjifikante të madhe (p<0.001); po ashtu është gjetur diferencë e vogël sinjifikante në TG, kreatininë dhe Htc (p<0.05). Ndërsa parametratë ekokardiografik me diferencë sinjifikante të vogël janë gjetur në vav. A(cm/s), raportin E/A(cm/s), DT-E(m/s), DT-Er(m/s), Ar(cm/s), E`(cm/s) dhe raportin E`/A`(sm/s), (p<0.05). Konkluzioni: Studimi jonë ka treguar se DM typ2 deri 1 vit është parashikues i hershëm i pavarur i disfunksionit diastolik ventrikular dhe i cili pa tjetër ka ndikim në shënimin (evidencën) klinike dhe në strukturat e zemrës, prandaj dedektimi i hershëm i këtyre të sëmurëve mundëson gjetjen e dominimit të diastolës si dhe mundëson dedektimin e disfunksionit kvantifikativ të miokardit me Doppler Tissue para shfaqjes së shënjave të sëmundjes kardiovaskulare. Fjalë kyç: DM typ2, disfunksion diastolik i VM-së, disfunksion miokardial, Doppler Pulssed dhe Doppler Tissue. Adresa e autorit/Author addresse: Dr sci. Bedri Zahiti, mjek internist kardiolog QKUK, Klinika Interne, Prishtinë, Kosovë Tel. +377(0)44174639 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kardiologji Medicus: suppl. V: STENOZA E AORTËS DIAGNOSTIKIMI, TRAJTIMI, PROGNOZA Neset Uzairi1

1

OSH Edial Medika, Zhelinë, Maqedoni

ABSTRAKT Hyrje: Stenoza e aortës ndodh për shkak të proceseve inflamatore reumatike, endokarditit, proceseve kalcifikuese dhe degjenerative, proceseve ateromatoze, idiopatike që prekin valvulat e aortës te moshat e avancuara, por mund të jetë dhe e lindur te moshat më të reja. Incidenca e sëmundjes është tre herë më e madhe te meshkujt, me tendencë të rënies për shkak të prevenimit të febris reumatika me antibiotike, kurse shënon rritje në grupmoshat e vjetra për shkak të shumë faktorëve ende të panjohur. Ndryshimet fibrosklerotike në valvulë për shkak të faktorëve të mësipërm shkaktojnë trashje, degjenerim, ngjitje të komisurave dhe kalcifikim të tyre që ngushtojnë vrimën e aortës, e cila bën obstrukcion hedhjes së gjakut nga barkushja e majtë në aortë duke shkaktuar gradient presioni në mes tyre gjatë sistolës. Përveç obstrukcionit në nivel të valvulës aortale, pengesa mund të jetë me lokalizim supravalvularë dhe subvalvularë. Simptomat kryesore të stenozës aortale janë: dispnea, dhimbje në gjoks dhe sinkopa, të cilat paraqiten vonë në fazën e sajë kritike kur vrima e aortës ngushtohet deri 1/3 të hapjes normale: 0.75 cm2 (0,4 cm2/m2), dhe vlera të presionit transvalvularë >50mmHg (6,7 kPs) përkrahë volumit minutorë normal. Dhimbja në gjoks mund t`i gjasojë anginës paktorale. Sëmundja koronare e cila afërsisht në 50% të rasteve me stenozë të aortës është e pranishme dhe e dëshmuar në angiokardiografi koronare. Të dhënat objektive nga ekzaminimi fizik janë: vala e pulsit karotid është e një amplitude të vogël dhe ngritje të ngadalshme, kurse ngritja e shpejtë dhe me maje të dyfishtë e pulsit flet për prezencë dhe të insuficiencës aortale. Në palpacion kemi impuls të fortë të zemrës, kurse në auskultacion ritmi është i rregullt, më rrallë aritmi absolute për shkak të fibrilacionit atrial që është i mundshëm për shkak të pranisë së sëmundjes së valvulës mitrale. Zhurma sistolike është e tipit ezhektues mbi arean aortale. Komplikimet janë vdekje e papritur për shkak të aritmive, hipertrofi dhe pamjaftueshmëri e ventrikulit të majtë në format më të avancuara. Qëllimi i punimit: Është që të hedhim dritë mbi incidencën, ekspresionin klinik, diagnostikimin, trajtimin e pacientëve me stenozë aortale në trevat tona si dhe eksperienca e autorëve tjerë në këtë drejtim. Metodat dhe rezultatet: Janë analizuar 33 të sëmurë me sëmundje të zemrës të moshave 25-88 vjet që janë mjekuar në OSH Edial Medika në Zhelinë, Klinikën Kardiologjike të Fakultetit të Mjekësisë në Shkup, Spitali Klinik Tetovë, Spitali Kardiohirurgjik në Shkup, në periudhën e viteve 2003-2009. Prej 33 të sëmurëve, te 11 (33,3% ) prej tyre, 8 burra (72,7%) moshë mesatare 59 vjet, dhe 3 gra (27,2%), moshë mesatare 56 vjet, është vërtetuar diagnoza e stenozës aortale me anamnezë, ekzaminim fizik, prova hematologjike, urea, kreatinin, glikemia, lipide, LDH, K+, CKP, CK-MB, Ekg, Rëntgengrafi e gjoksit, Doppler ekokardiografi një dhe dy dimenzionale si metodë bazë, si dhe koronarografi selektive me angiokardiografi. Të dhënat ekografike dhe angiokardiografike ishin: Grupi i parë stenozë aortale e lehtë (incipiciens) te 3 pacient (27,2%), grupi i dytë: ndryshime fibrotike të valvulës aortale dhe stenozë fillestare të valvulës aortale dhe ndryshime stenotike të arterieve koronare te 6(54,5 %), grupi i tretë stenozë mesatare te 1 (9%) e shoqëruar dhe me sklerozë të valvulës mitrale, dhe te 1 (9%) formë e rëndë e stenozës aortale (severe) ku u bë zëvendësim i valvulës aortale me protezë biologjike. Trajtimi i

stenozës aortale ishte medikamentoz dhe metoda invasive dhe kirurgjike, te format reumatike bëhej prevenim i recidiveve të febris rheumatika dhe endocarditit infektiv me antibiotikë. Te format asimtomatike bëhej ndjekje e pacientëve, mënjanimi i faktorëve te rrezikut dhe adaptim i aktivitetit fizik sipas mundësive dhe çdo keqësim i gjendjes është indikacion për trajtim invaziv. Terapia konservative nuk e zëvendëson terapinë kirurgjike, jepet në fazën preoperative si: ACE inhibitorët, dhe/ose beta blokatorët diuretikët dhe digitalis më rrallë si dhe te pamjaftueshmëria e ventrikulit të majtë. Terapia invasive bëhej te 4 pacientë (36,3%) me sklerozë të valvulës dhe ndryshime stenotike të arterieve koronare me metoda PCI, PTCA, balonvalvuloplastikë me përmirësim klinik të dukshëm. Trajtimi kirurgjik bëhej te 4 (36,3)% e pacientëve si revaskularizim i miokardit dhe gjendja e mirë postoperatore, dhe te 1 (9%) pacient me stenozë të rëndë aortale bëhej replasman aortovalvularë dhe implantim i protezës aortale biologjike me mbijetesë afërsisht pesë vjeçare që korelon me të dhënat e literaturës mjekësore në këtë drejtim që është 75% mbijetesë 5-vjeçare te këto raste. Konkluzioni: Stenoza aortale është sëmundje mjaft serioze dhe vdekjeprurëse nëse nuk zbulohet dhe trajtohet me kohë. Trajtimi kirurgjik ka përparësi ndaj trajtimit medikamentoz. Fjalë kyç: Stenoza e aortës, valvula aortale, hipertrofia e ventrikulit majtë, trajtimi Adresa e autorit / Author addresse: Dr Neset Uzairi, mjek internist OSH Edial Medika, Zhelinë Tel: 070 321 159 e-mail: [email protected] & [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kardiologji Medicus: suppl. V:

RËNDËSIA KLINIKE E VEPRIMIT TË CORONISIT 6.25, 12.5-25mg (CARVEDILOLIT) DHE ISOSORBMONONITRATIT (ISMN) 20-40mg, NË PRESIONIN E GJAKUT, FREKUENCËN E ZEMRËS DHE NË FAZËN E RELAKSIMIT IZOVOLUMETIK (IRT) TË VENTRIKULIT TË MAJTË Bedri Zahiti1, Aurora Bakalli1, Daut Gorani1, Venera Hasanxhekaj1, Bekim Haxhiu1, Lortia Zahiti1, Shkurte Recaj1, Merita Martinaj1

1

Clinic of Internal Medicine, Service of Cardiology and Service of Nephrology UCCK, Prishtina, Kosovo

ABSTRAKT Faza e relaksimit izovolumetrik të te sëmurët me sëmundje iskemike të zemrës dhe me HTA mbetët objekt i interesimit të kardiologëve dhe është i rëndësisë së njejtë sikurse edhe faza Izovolumetrike e kontraktilitetit- ICT (ejeksionit). Qëllimi i punimit qëndron në studimin e dy barnave të ndryshme (të coronisit dhe ISMN), në zgjatjen e fazës së relaksimit izovolumetrik. Metodat dhe Materiali: në punimin tonë janë ekzaminuar 65 të sëmuarë me HTA dhe me sëmurje iskemike të zemrës, prej tyre 35 meshkuj dhe 30 femra me moshë mesatare 56.7±2.7. Të sëmurët e ekzaminuar I kemi ndarë nëpërmjet metodës së rastit: Grup.1 ­ të sëmurët e trajtuar me ISM me dozë ditore prej 40mg; Grupi.2 ­ të sëmurët e trajtuar me coronis prej 25mg; Grupi.3 ­ të sëmurët e trajtuar me ISMN prej 40mg dhe me coronis prej 25mg. Ekzaminimi është përsëritur pas orës së parë dhe të dytë pas marrjes së barnave si dhe pas javës së 6 të mjekimit. Matja e fazës së IRT të VM nga pika D e ekokardiogramit (nga moment I hapjes së kuspiseve mitrale) është bërë në 6 cikle zemrës. Janë ekzaminuar edhe 70 përsona të shëndoshë (45 meshuj dhe 25 femra) me moshë mesatare prej 45.2±10.5. Ndryshimi I vlerave mesatare te të sëmurëve të kontrollit si dhe dallimi I parametrave ( TA, frekuenca e zemrës, R-MVh dhe IRT) para dhe pas mjekimit është përcaktuar me T-testin. Rezultatet - Vleratë e fazës së relaksimit izovolumetrik të VM të grupit të kontrollit sillen prej x¯±DS=46.5±5.4msec, ndërsa vlera mesatare e IRT në të sëmurit para mjekimit është x¯±71.3±11.85. Vlera mesatare e intervalit kohorë prej dhëmbit R në EKG deri te hapja e valvules mitrale (R-MVh) para mjekimit sillet prej x¯±DS=463.2±32.37. Te të sëmurët e grupit të I-parë të mjekuar me ISMN 1h, 2h pas marrjes së barit kemi zgjatje të IRT ( p<0.02) dhe një shkurtim jo I rëndësishëm I intervalit kohrë R-MVh.(p<0.05) Grupi II i të sëmuarëve I mjekuar me coronis tregon zgjatje IRT (p<0.02) pas dy orëve të marrjes së tij, pas 6 javësh zvogëlohet edhe frekuenca e zemrës (p<0.01). IRT zgjatet të grupi i III i të sëmurëve me ISMN dhe cornonis ­ IRT (p<0.01). Diskutimi - Në të sëmurët me HTA dhe me iskemi të zemrës vrehet zgjatje e rëndësishme statistikore e IRT në raport me përsonat e shëndoshë. Mjekimi me ISMN zgjatë IRT pas 1-h ose 2-h dhe ka veprim më tepër se 6 javë. Coronisi zgjatë IRT dy orë pas marrjes se tij dhe zgjatja e tij mbahet deri sa të zgjatë mjekimi. Përfundimi ­ Mjekimi nëpërmjet të këtyre dy barnave zgjatë IRT. Fjalë kyç: IRT, ISMN, Coronis, Presioni sistolik, Dijastolik dhe Frekuenca e Zemrës

HYRJE Puna efektive e VM nuk varet vetëm prej aftësisë kontraktile të muskulit të zemrës por edhe prej aftësisë së relaksimit të muskujve të saj. Shpesh herë IRT të te sëmurët me sëmundje iskemike të zemrës dhe me HTA mbetët objekt I interesimit të kardiologëve, dhe si rezultat I kësaj konsiderohet se vlerësimi I funksionit të VM-së gjatë kësaj faze të relaksimit dhe të mbushjes është I rëndësisë së njejtë sikurse edhe faza Izovolumetrike e kontraktilitetit- ICT (ejeksionit). Zgjatja e IRT te të sëmurët me hypertension arterial të përcjellur me hipertrofi të VM nuk është shkasë I ndryshimeve të dimensioneve të kavitetit të VM, por është pasojë e vetë procesit të relaksimit izovolumetrik [1]. Ndërsa, te të sëmuret me sëmundje iskemike të zemrës për rreth 50% të rritjes së terësishme të dimensioneve të VM ndodhen para se kuspiset mitrale të hapen (zgjerohen) të cilat shfaqen si pasojë e ndryshimeve të kavitetit të VM [1,2]. Prezenca e këtyre ndryshimeve anormale është pasojë e kontraksionit izovolumetrik të VM dhe jo pasojë e anormalitetit të IRT-së. Te të sëmurert me sëmundjë hipertensive dhe iskemike , IRT është e rëndësisë së veçantë për vlerësimin e funksionit të VM. Autorët Chen dhe Gibson [3,4] që moti kanë analizuar funksionin e VM në sistolë dhe në dijastolën e herëshme para dhe pas mjekimit dhe kanë gjetur zgjatjen e IRT-së. Është gjetur se në IRT ndikojnë: hipertrofia e VM, iskemia e miokardit, elasticiteti I mureve të VM, prania e fibrozës muskulare, vlerat e presionit të gjakut, lartësia e presionit intraatrial si dhe presioni endijastolik I VM. Koronis 6.25, 12.5-25mg (carvedilol): Mekanizmi I veprimit të tij mbështetet: a. Me veprim (imput) B. bllokues I cili pamundëson dëmtimin progresiv të zemrës nga hiperaktiviteti simpatik; b. Ka veprim alfa bllokues I cili e zvogëlon rezistencën totale periferike me c`rast kompenzon veprimin fillestarë negative të beta blokadës (zvogëlon rritjen e stimulimit simpatik); c. Është me veprim edhe antioksidues I cili e ruan miokardin nga destruktimi I qelizave të readikaleve të lira si dhe inhibon lirimin e superoksideve. (pengon gelçerosjen e enëve të gjakut).[5,6] Nga aspekti hemodinamik ka edhe efekte të tjera: 1. Antiproliferativ me c`rast rritë furnizimin e miokardit me O2; 2. Me B. antagonizëm zvogëlon frekuencën e zemrës duke I zvogëluar nevojat e miokardit për O2 si dhe furnizimin me gjakë të miokardit me zvogëlim të disfunksionit të VM nga iskemia; 3. Alfa 1-antagonizëm zvogëlon rezistencën totale periferike dhe me këte edhe nevojen e miokardit për oksigjen si dhe e ruan zemrën nga veprimi I keteholaminave, duke përmirësuar funksionin e zemrës. 4. Veprimi I tij antioksidues qendron në mbrojtjen e zemrës nga iskemia dhe nga zvogëlimi I madhësisë së iskemisë të miokardit.[7] Isosorbmononitrat 20-40mg (isosorbidimononitras-ISMN): Roli I tij kryesor është formimi I oksidit të azotit nëpërmjet të reaksioneve të ndryshme enzimatike. Në fazën e fundit veprimi I tij karakterizohet me vazodilatim, me relaksim të muskujve të lëmuar të enëve të gjakut. Nëpërmjet të veprimit të këtij bari venodilatimi zvogëlon vëllimin e para ngarkesës së zemrës (preload), me këte zvogëlon edhe vëllimin e VM në fund të dijastolës, po ashtu ulë ngarkesën presore të zemrës ­ pas ngarkesës (afterload). I gjithë ky veprim rezulton me pakësim të shpenzimit të O2 në miokard. Rëndësia tjetër e tij është edhe në dilatimin e art. koronare subepikardiale (përmirëson furnizimin me gjakë të regjioneve spastike, iskemike dhe jo iskemike të miokardit). Efekti I tij antiangjinoz dhe antiiskemik zgjatë 6-9h.[8.9]

QËLLIMI Qëllimi I punimit qëndron në studimin e dy barnave të ndryshme (të coronisit dhe ISMN) në zgjatjen e fazës së relaksimit izovolumetrik. MATERIALI DHE METODAT Në punimin tonë janë ekzaminu 65 të sëmuarë me HTA dhe me sëmurje iskemike të zemrës, prej tyre 35 meshkuj dhe 30 femra me moshë mesatare 56.7±2.7. Vlerat e HTA janë përcaktuar mbështetur në klasifikimin e WHO, kurse për kritere të sëmurjes iskemike të zemrës janë marrë të dhënat e anamnezës për dhembjet e gjoksit, ndryshimet EKG në qetësi dhe gjatë ngarkesesë. Të sëmurët e ekzaminuar I kemi ndarë nëpërmjet metodës së rastit: Grup.1 ­ të sëmurët e trajtuar me ISM me dozë ditore prej 40mg; Grupi.2 ­ të sëmurët e trajtuar me coronis prej 25mg; Grupi.3 ­ të sëmurët e trajtuar me ISMN prej 40mg dhe me coronis prej 25mg. Terapia është dhënë per os. Të gjithë të sëmurët para mjekimit i janë nënshtruar kontrollës klinike siç; është matur TA, frekuenca e zemrës, EKG dhe ECHO. Ekzaminimi është përsëritur pas orës së parë dhe të dytë pas marrjes së barnave si dhe pas javës së 6 të mjekimit. Ekokardiogrfia është kryer në pozitë të majtë semilaterale me qëllim të regjistrimit të momentit të ndarjes së kuspiseve të përparëm dhe të pasëm mitrale dhe këte në fillim të mbushjes dijastolike të VM. Matja e fazës së IRT të VM nga pika D e ekokardiogramit (nga moment I hapjes së kuspiseve mitrale) është bërë në 6 cikle të njëpasnjëshme të zemrës duke I marrur vlerat mesatare të tyre. Matjet e këtilla janë bërë edhe në 70 përsona të shëndoshë (45 meshuj dhe 25 femra) me moshë mesatare prej 45.2±10.5. Ndryshimi I vlerave mesatare te të sëmurëve të kontrollit si dhe dallimi I parametrave ( TA, frekuenca e zemrës, R-MVh dhe IRT) para dhe pas mjekimit është përcaktuar me T-testin. REZULTATET Vlerat e fazës së relaksimit izovolumetrik të VM të grupit të kontrollit sillen prej x¯±DS=46.5±5.4msec, ndërsa vlera mesatare e IRT në të sëmurit para mjekimit është x¯±71.3±11.85. Vlera mesatare e intervalit kohorë prej dhëmbit R në EKG deri te hapja e valvules mitrale (R-MVh) para mjekimit sillet prej x¯±DS=463.2±32.37 (tab.1). Tab.1 Para mjekimit Ora ­ 0 1-h 2-h Gjashtë javë P P<0.05 R-MVh 462.2 460.1 P<0.02

P>0.002 IRT 70.6 82.5 78.0 77.1 P>0.05 p>0.05

Te të sëmurët e grupit të I-parë të mjekuar me ISMN një orë, dy orë pas marrjes së barit është shfaqur nga aspekti statistikorë një sinjifikancë me zgjatje të IRT rreth p<0.02 dhe një shkurtim jo I rëndësishëm I intervalit kohrë R-MVh. Këto vlera janë mbajtur edhe pas dy orëve si dhe pas gjashtë javëve të mjekimitë por janë të një rëndësie sinjifikante më të vogël në raport me vlerat e para mjekimit (p<0.05) (Tab.1). Në këtë grup të sëmurësh të mjekuar me ISMN vrehet korelacion jo I rëndësishem negative, ndërmjet IRT dhe MVh (p<0.005) si dhe korelacion I rëndësishëm negativ ndërmjet IRT dhe presionit dijastolik (p<0.01). Grupi II i të sëmuarëve I mjekuar me coronis tregon zgjatje domethënëse të IRT pas dy orëve të marrjes së tij dhe zgjatëja mbahet edhe pas gjashtë javëve të mjekimit. Zgjatëja kohore e intervalit R-MVh nga aspekti statistikorë është domethënëse (p<0.02). Edhe të këta të sëmurë ka ndodhur zvogëlim domethënës i TA, ndërsa pas gjashtë javësh zvogëlohet edhe frekuenca e zemrës (p<0.01). Në këtë grup IRT është gjendur ne korelacion pozitiv me R-MVh me tensionin sistolik, dijastolik dhe me frekuencë të zemrës (p<0.005). (tab.2 ) Tabela 2. Vlerat mesatare të pres. Sistolik dijastolik dhe të frekuencës së zemrës para , 1-h, 2-h dhe javes së 6 Parametrat 1-h 2-h 6 javë P P<0.05 Pres.sistolik 165.0 151.3 142 P<0.05 P<0.001 P<0.05 Pres.dijastolik 115 97.1 87.6 P<0.01 P<0.01 p>0.05 Fr. e zemrës 74.0 75.1 72.2 p>0.05 p>0.05 Zgjatja e IRT në këtë grup të sëmurësh është pasojë e veprimit të coronisit në ndryshimin e hapjes së Vv-mitrale, por deri te zgjatja e IRT vije edhe për shkak zvoglimit të TA dhe fr. të zemrës. Gruipi i III i të sëmuarve me ISMN dhe cornonis ­ IRT dukshëm zgjatët edhe pas një ore (p<0.01) dhe ajo zgjatje mbetet edhe pas dy orëve dhe lehtësisht pas javës së 6, por rënja e TA dhe fr. së zemrës lehtësisht zvoglohen pas javës së gjashtë (p<0.02), ndërsa rënja e TA, fr. së zemrës është statistikisht e njësinjifikance të lartë (p<0.001). Indexi I korelacionit është pozitiv ndërmjet IRT me intervalin kohorë R-MVh, por kemi edhe korelacion të rëndësishëm negativ me presionin sistolik, dijastolik dhe me frekuencën e zemrës (Tab.3). Tabela 3. Vlerat mesatare të intervalit kohorë R-MVh dhe IRT, një orë para, 1-h, 2-h dhe 6 javë mjekuar me coronis

Parametrat Intervali kohorë RMVh

Ora-0

1-h

2-h

6 javë

P P<0.05

463.2

485.1

492.0

487.7

P<0.02 P<0.05 p>0.05

IRT

70.1

72.1

85.6

86.3

P<0.01 P<0.01

Tabela 4. Vlerat mesatare të presionit sistolik, dijastolik dhe frekuencës së zemrës para, 1-h, 2-h dhe javës së 6 mjekuar me coronis Parametrat Ora-0 1-h 2-h 6-javë P P>0.05 Pre.sistolik 165.0 160.0 155.2 150.3 P<0.05 P<0.01 P<0.05 Pre.dijastolik 115.0 103.2 97.0 92.3 P<0.05 P<0.01 P>0.05 Fre. e zemrës 74.8 74.2 70 69.3 p>0.05 p<0.01 Tab 5. Grupi i III i mjekuar me ISNM dhe coronis, vlerat mesatare të intervalot kohorë të R-MVh dhe IVR para, 1-h, 2-h dhe javës së 6 Parametrat Intervali kohorë RMVh Ora ­ 0 1-h 2-h 6 javë P P<0.05 464.9 495.3 495.8 510.0 P<0.05 P<0.025 P<0.01 IRT 70.7 86.8 85.1 82.6 P<0.02 P<0.02

Tab 6. Vlerat mesatare të frekuencës së zemrës, presionit sistolik dhe dijastolik para, 1-h, 2-h dhe 6 javësh mjekuar me ISMN dhe coronis Parametrat Ora-0 1-h 2-h 6-javë P P<0.001 Pre.sistolik 166 137.3 138.0 135.0 P<0.001 P<0.001 P<0.001 Pre.dijastolik 115.0 95.0 92.6 83.4 P<0.001 P<0.001 P<0.001 Fre. e zemrës 74.6 65.0 64.6 62 P<0.001 P<0.001 Zgjatja e IRT te grupi i III mjekuar me ISMN dhe coronis bëhet veç në orën e parë pas marrjes se barnave dhe mbetet e tille edhe pas dy orëve dhe pas gjashtë jave. Në ndryshimin e IRT rol me rëndësi ka luajtur ndryshimi I intervalit R-MVh, respektivisht efekti I coronorisit I cili ka qenë dominues. DISKUTIMI Në të sëmurët me HTA dhe me iskemi të zemrës vrehet zgjatje e rëndësishme statistikore e IRT në raport me përsonat e shëndoshë. Mjekimi me ISMN shpije ne zgjatje të IRT pas 1-h ose 2-h të marrjes së tij si dhe me veprim të zgjatjes edhe më tepër se 6 javë. Kjo zgjatje si duket bëhet në llogari të intervalit kohorë R-AV (mbylljes), ndërsa mjekimi me coronis zgjatë IRT dy orë pas marrjes se tij dhe zgjatja e tij mbahet deri sa të zgjasë mjekimi, prandaj zgjatja e IRT është në varëshmëri të intervalit R-MVh. Mjekimi me këto dy barna zgjatë IRT pas një ore dhe zgjatë gjatë gjithë 6 javëve. ISMN me veprim venodilatativë mbanë gjakun në vena duke zvogëluar rrjedhen e tij në zemër e sidomos në dijastolë. Duke mbetur gjaku në vena zvogëlon shpenzimin e oksigjenit në miokard dhe mundëson shpërndarjen e gjakut në llogari të zones iskemike. ISMN zvogëlon presionin dijastolik te ventrikulit të majtë dhe si rezultet I kësaj shfaqet zgjatja e IRT.[8,9] Të sëmurët e mjekuar me ISMN duke zvogëluar presionin endijastolik siduket ndryshohet edhe intervali kohorë R-MVh. ISMN po ashtu zvogëlon HTA e sidomos presionin dijastolik sepse zvogëlon para ngarkesën, me pak pas ngarkesën, prandaj koeficienti I korelacionit tregon lidhëshmeri me IRT dhe presionin dijastolik, prandaj ky korelacion është negativ. Te grupi II i të sëmuarëve të mjekuar me coronis zgjatja e IRT është domethënëse. Pas dy orësh nga marrja e tij, IRT zgjatët dhe mbahet edhe më tepër se 6 javë. Zgjatja kohore e intervalit R-MVh është nga aspekti statistikorë domethënëse p<0.02, po ashtu te këta të sëmurë vije deri te zvogëlimi I HPTA, ndërsa pas 6 javësh zvogëlohet edhe frekuenca e zemrës (p<0.01).[1,2,6] Në këtë rastë IRT ndodhet në korelacion pozitiv në intervalin R-MVh si dhe me presionin sistolik, dijastolik dhe frekuencën e zemrës p<0.01.

Zgjatja e IRT te të këta të sëmurë është pasojë e veprimit të coronisit në ndryshimin e hapjes së valvulave mitrale, po ashtu zgjatja e IRT vjen edhe për shkakë të zvogëlimit të HTA dhe të frekuencës se zemrës (corelacion I rëndësishëm negative I këtyre parametrave me IRT). PËRFUNDIMI Te të sëmurët me iskemi të zemrës dhe HTA mjekimi me coronis dhe ISMN e zgjasin në mënyrë domethënëse IRT krahasuar me personat e shëndoshë dhe mjekimi nëpërmjet të këtyre barnave zgjate dukshëm IRT pas një ore, ndërsa mjekimi me ISMN pas dy orësh, edhe ndryshimet e HTA ndikojnë në zgjatjen e IRT. ISMN ndikon më tepër në ndryshimet e presionit dijastolik ndërsa coronisi në të dy presionet (sistolikun dhe dijastolikun) dhe në frekuencën e zemrës. Prandaj, IRT është parametër I rëndësishëm në vlerësimin e funksionit sistolik të VM si dhe në përcjelljen e veprimit të barnave për mjekimin e HTA dhe të sëmurjeve iskemike. LITERATURA

1. 2. Achong MR, Paifsky K.M., Ogilvie R. I.: Duration of cardiac effects of timolol and propranolol, Clin. Pharmacol. Therap., 1976, 19, 148. Henrath W.S., Schoenfeld C.D., Ewissler A.M.: Effect of adrenergic reception activation and blockad in the systolic preejection period, heart reat and arterial pressure in man, J. Clin. Invest., 1976, 46, 1704-1711. Chen W., Gibson D.: Relation of isovolumic relaxtion to left ventricular wall movement in man, Brit. Heart J., 1979, 42, 51-56 Gibson D., Wong P.: Effect of sublingual nitroglycerin on left ventricular wall movement in patients with coronary artery disease: comparation with propranolol and aphenous by pass grafting. Nouv. Presse Med., 1980, 9, 2393-2398. Hauf-Zachariou U et al. Eur Journal of Clin Pharmacol, 45: 95-100 1993; Jacob S et al. Journal of Hypertension 1996, 14: 489- 494. Remme WJ et al. The Carvediol and ACE-inhibitor Remodeling Mild Heart Failure Evalotion Trial ( CARMEN )- rational and dising. Cardiovasc Drugs Ther 2001; 15:69-77. Wilson ­Pool Ap et al. Comparision of carvedilol and metropolol on clinical outcomes in patients with chronic heart failure in the Carvedilol Or Metroprolol European Trial (COMET): randomized controlled trial. Lancet 2003;362:7-13. Mehta JL. Endothelium, coronary vasodilation, and organic intrates. AM Heart J 129:382,1995. Taylor T, Chasseaud LF, Major .RM. Doyl E. Isosorbide 5-mononitrate pharmacokinetics in humans. Biopharm Drug Disp 2:255,1981.

3. 4.

5. 6. 7.

8. 9.

Adresa e autorit/Author addresse: Dr sci. Bedri Zahiti, mjek internist kardiolog QKUK, Klinika Interne, Prishtinë, Kosovë Tel. +377(0)44174639 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kardiologji Medicus: suppl. V:

RELACIONI NDËRMJET DISPERZIONIT TË QT INTERVALIT DHE ARITMIVE VENTRIKULARE TE PACIENTET HIPERTENSIV Atilla Rexhepi1

1

Spitali Klinik, Tetovë, Maqedoni

ABSTRAKT Objektivi dhe qellimi. Disperzioni i QT intervalit (QTd) është përdorur si tregues i vulnerabilitetit te miokardit ndaj aritmive ventrikulare (AV) te pacientet me infarkt miokardi te kaluar, kardiomiopati hipertrofike dhe insuficience kardiake kongjestive. QTd i rritur eshte verejtur edhe te hiperensivet me hipertrofi te ventrikulit te majte (HVM). Qëllimi: Qellimi i ketij punimi eshte qe te studioje relacionin mes QTd dhe frekuences se AV te pacientet me hipertension arterial (HA).Materiali dhe metoda: Ne studim u perfshine 80 pacientë (60 gra dhe 20 burra) me hipertension arterial me moshe mesatare 50,9 vjeç te ndarë në dy grupe: me HVM 40 pacientë dhe pa HVM 40 pacientë. Grupi i kontrollit kishte 20 vullnetarë të shëndoshe. Te te gjithe pacientet u rregjistrua EKG me aparat 12 kanalesh. U mat QT intervali, ne te gjitha 12 derivacionet e EKG-se. QT dispersioni u llogarit si diferenca ne mes vlerave maksimale dhe minimale te QT intervaleve. Me aparat ekokardiografik u percaktua indeksi i mases se ventrikulit te majte (LVMI). Per hipertrofi te VM u konsiderua LVMI<134g/m2 për meshkuj dhe LVMI<110 g/m2 për femra. Te te gjithe pacientet eshte bere rregjistrim 24 oresh me EKG Holter. Aritmite ventrikulare jane klasifikuar sipas kritereve te modifikuar te Lown ne 5 grupe. Grada III, IVa dhe IVb u konsidrua si aritmi ventrikulare komplekse. Rezultatet: Te 17(21.25%) paciente jane rregjistruar AV te gradave 3 e me larte sipas Lown (AV komplekse). Egzistonte nje diference sinjifikante te AV ne mes te pacienteve me HVM (31 / 77.5%), pa HVM (24 / 60%) (p < 0.05) dhe grupit te kontrollit (9 / 45%)( p < 0.01). AV Lown 3 e me larte kishin 13 (32.5%) paciente me HVM dhe 4 (10%) paciente pa HVM. QTd te pacientet me HVM ishte sinjifikativisht me i madh se sa te pacientet pa HVM (54.47ms dhe 36.09ms, p<0.001). Vecanerisht QTd ishte i rritur te pacientet me AV komplekse (65.64ms). LVMI ishte ne korelacion pozitiv me QTd ( r = 0.6 , p < 0.05). LVMI ishte ne korelacion pozitiv edhe me shkallen e AV (r = 0.34, p<0.05). Ne mes AV dhe QTd ekzistonte korrelacion i theksuar pozitiv (r = 0.7, p<0.05). Konkluzioni: Te pacientet hipertenziv me HVM dhe QTd te rritur shtohet reziku nga AV komplekse. Fjalë kyç. QT disperzioni, aritmite ventrikulare, hipertensioni arterial, hipertrofia e ventrikulit te majte. HYRJE Hipertensioni arterial është një problem i madh për shëndetin publik për shkak të prevalences e saj të lartë dhe komplikacioneve të shumta. Ajo është një faktor i rëndësishëm rreziku për vdekje te papritur dhe shkaktar per rritje të morbiditetit dhe mortalitetit (1). Si shkak kryesore për kete rritje është sëmundja koronare që zhvillohet në këtë teren (2). Mirepo edhe aritmite ventrikulare (AV), pavaresisht nga shkaqe të tjera e shtojne rrezikun e vdekjes së papritur (3). Kjo rritje, pavarësisht nga sëmundja koronare, i detyrohet hipertrofise se ventrikulit te majte (4, 5). Dihet pak per mekanizmat fiziologjik te aritmive ventrikulare:

· Në hipertensionit arterial, HVM është e lidhur zakonisht me ishemine e miokardit, edhe pse angina mikrovaskulare mund të ndodhë te pacientët me hipertension edhe ne mungese te HVM (25-28). · Hipertrofia e çrregullt e miokardit mund te shkaktoje edhe anomali elektrofiziologjike. Vatrat fibrotike lokale mund te pengojnë percimin homogjen te impulsit ne miokard (29-31). Të gjitha këto anomali në perçim te impuls dhe repolarizim ne miokard si dhe prania e fibrozës intersticiale, mund të rezultojë në gjenerimin e reentry mekanizmit dhe "triggered" aktivitet si komponente potenciale aritmogjene që mund të shërbejë si substrat për paraqitjen e aritmive ventrikulare (6) . Nje hipertrofi e tillë është një faktor i pavarur rreziku për morbiditetit dhe mortalitetit kardiovaskualar (7), dhe një nga mekanizmat kryesore që mund te çoje në vdekje te papritur (8). Në punimet e botuar lidhur me këtë problrm, te subjektet me HVM gjate rregjistrimit 24-orë Holter EKG, është verejtur nje incidence e shtuar e aritmive ventrkulare komplekse (9, 10). Mirepo rëndësia e tyre është e paqartë, gjegjësisht, nuk ka prova bindëse që subjektet me aritmi ventrkulare komplekse janë kandidatë për zhvillim te takikardive ventrikulare te qendrueshme dhe vdekje te papritura (11, 12). Duke qene se tek subjektet me hipertension arterial, aritmite ventrikulare te detektuar me rregjistrimi 24 oresh me holter, jane te pamjaftueshem si te vetmit tregues te rrezikut nga vdekja e papritur, u paraqit nevoja për percaktimin e treguesve te tjere aritmogjen. Një prej këtyre treguesve është edhe QT dispersioni i rritur si një tregues i homogjenitetit te çrregulluar te repolarizimit. Më shumë se një dekadë, dispersioni i intervalit QT është përdorur si një tregues lehtesisht i matshem i vulnerabilitetit te miokardit ndaj aritmive ventrikulare dhe rrezikut nga vdekja e papritur në sëmundje të ndryshme të zemrës. QT dispersioni është i rritur në pacientët me infarkt miokardi akut te kaluar, kardiomiopati hipertrofike, kardiomiopatia dilatative idiopatike dhe insuficience kardiake kongjestive (13-16). Studimet eksperimentale kanë treguar se diferencat regjionale në repolarizim iniciojë "reentry" dhe zhvillojnë aritmi ventrikulare, mirepo mekanizmi i saktë fiziologjik dhe benefiti i vertete klinik i QT dispersionit është subjekt debati intensiv i viteve të fundit (32, 33, 34, 35, 36). MOTIVI Te subjektet me tensionin te lartë arterial, frekuenca dhe vlera prognostike e këtij treguesi aritmogjen nuk eshte plotësisht e qartë. Në studimet e publikuara te subjektet me HVM është verejtur se ekziston një marrëdhënie e drejtë proporcionale midis QT dispersionit dhe shkalles se HVM (21, 22, 23, 24). Megjithatë incidenca e aritmive ventrikulare dhe lidhja e tyre me dispersionin e intervalit QT te pacientet me hipertension arterial është hulumtuar pak dhe shpesh me përfundime të kundërta. (17, 18, 19, 20). QËLLIMI Qëllimi i ketij punimi është studimi i relacionit ne mes të dispersionit të intervalit QT dhe frekuencës se aritmive ventrikulare te subjektet hipertenziv me dhe pa HVM. MATERIALET DHE METODAT Ne studim u perfshine 80 pacientë me hipertension arterial me moshe mesatare 50,9 vjeç te ndarë në dy grupe: · Grupi 1: Përbëhet nga pacientët me hipertensionit arterial me HVM - 40 pacientë, prej të cilave 9 burra dhe 31 gra.

· Grupi 2: Përbëhet nga pacientët me hipertensionit arterial pa HVM - 40 pacientë nga të cilët 11 burra dhe 29 gra. · Grupi i Kontrollit ­ 20 vullnetarë të shëndoshe (me përfaqësim të njëjtë sipas gjinisë dhe moshës). Të gjithë të anketuarit që marrin pjesë në këtë studim janë burra dhe gra, që vullnetarisht marrin pjesë në studim. Ne studim jane përfshirë: Pacientë te patrajtuar me diagnozë paraprake te hipertensionit arterial ose pacientët të cilet te paktën 10 ditë nuk kane marre terapi, pacientët e sapozbuluar me hipertensionit arterial (sipas JNC7 - Joint National Committee, tensioni sistolik 140 mmHg dhe tensioni dijastolik 90 mmHg). Keto paciente jane thirrur përsëri pas 4 javësh, dhe raste kur përsëri kishin tensionin arterial me të lartë se 140-90 mmHg, atehere perfshiheshin në studim. Nga studimi u perjashtuan subjektet me semundje ose gjendje qe drejtperdrejte ndikojne ne ndryshimin e vlerave te disperzionit te QT intervalit: sëmundje koronare (me infarkt miokardi te kaluar, me gjendje pas bypass dhe PTCA, kur koronarografia ka dëshmua sëmundje koronare, test eforti pozitiv), sëmundje valvulare, aritmi, (pacientet qe mjekohen nga çregullime ritmi), bllok te degës, funksion sistolik te kompromituar (fraksion ejekcioni<50%), insuficience renale dhe disbalans te elektroliteve. Te te gjithe pacientet u rregjistrua mosha, gjinia dhe indeksi i mases trupore(BMI). U analizuan: glikemia, urea, kreatinina, kolesteroli, trigliceridi, HDL dhe LDL. Tensioni arterial u mat sipas rekomandimeve te AHA (American heart association) per matje te tensionit arterial. EKG u be me aparat 12 kanalesh me shpejtësi 25 mm/sec. U mat QT intervali, ne te gjitha derivacionet e EKG-se prej 12 derivacioneve për 3 cikle konsekutive. QT intervali u mat ne mënyrë manuale nga fillimi i QRS deri ne fund te valës T. Në raste kur kishte vale U atëherë QT intervali u mat deri ne fundin e lakores mes valëve T dhe U. QT dispersioni u llogarit si diferenca ne mes vlerave maximale dhe minimale te QT intervaleve. Per patologjike u konsiderua QT-dispersioni >60ms. Per percaktimin e mases se VM dhe frakcionit te ejekcionit (EF) eshte bere egzaminim ekokardiografik sipas standardeve te ASE. Masa e ventrikulit te majte (LVM) u kalkulua sipas formulës se Devereux-it, kurse Indeksi i mases se ventrikulit te majte (LVMI) u kalkulua duke pjesëtuar masen e ventrikulit te majte (LVM) me hapsiren e siperfaqes trupore( BSA). Per hipertrofi te VM u konsiderua LVMI<134g/m2 për meshkuj dhe LVMI<110 g/m2 për femra. Frakcioni i ejekcionit eshte llogaritur sipas formules F = EDVESV/EDV x 100. Te te gjithe pacientet eshte bere rregjistrim 24 oresh me EKG Holter. Te dhenat jane perpunuar me softver CardioScan 11. Aritmite ventrikulare jane klasifikuar sipas kriterjeve te modifikuar te Lown ne 5 grupe: Grada I. Ekstrasistola ventrikulkare (ESV) <30/ore Grada II. ESV>30/ore Grada III. ESV multifokale Grada Iva. ESV couplet(dy ESV konsekutive) Grada IVb .Takikardi ventrikulare te paqendrueshme (3 e me teper ESV te njepasnjeshme jo me gjate se 30 sec.). Takikardi ventrikulare te qendrueshme (takikardi ventrikulare me gjate se 30 sec). Gradat III, IVa dhe IVb i konsidruam si aritmi ventrikulare komplekse. REZULTATET Aritmite ventrikulare te grades I jane rregjistruar te 25(31.25%) te paciente. AV te grades II te 13 (16.25%), te grades III te 6 (7.50%), te grades IVa te 8 (10%) dhe te grades IVb te 3 (3.75%) te paciente. Te 25 (31.25%) te paciente nuk jane rregjistruar aritmi (Tabela 1.)

Tabela 1. Lown grade 0 I II III IV a IV b Numri 25 25 13 6 8 3 % 31.25 31.25 16.25 7.50 10.00 3.75

AV komplekse (Lown III, IV, Iva, Ivb) jane rregjistruar te 17 (21.25%) paciente nga te cilet 13 tek hipertenzivet me HVM dhe 4 te ata pa HVM (Grafikoin 1, 2). Grafikon 1.

3 IV b 5 IV a 5 III 7 II 11 i 9 0 0 2 4 6 8 10 12 N

Grafikon 2.

3 IV a 1 III 6 II 14 i 16 0 0 2 4 6 8 10 12 14 16 N

Vlerat e QTd te pacientet me AV komplekse jane sinjifikativisht me te medha se sa te pacientet me aritmi jo komplekse (Lown I dhe II) Te pacientet (n=63) me AV te grades 0-2 sipas Lown, QTd varion ne intervalin 39.78 ±12.2 ms. Me vlera minimale 21.3ms dhe maksimale 74.60 ms. Te pacientet (n=17) me AV komplekse te grades 3-4b sipas Lown, QTd variron ne intervelin 65.64 ±20.22, me vlera minimale 37ms dhe maksimLE 109.3MS (Tabela 2. Grafikon 3). Tabela 2. Lown grade / QT disp Lown grade/ QT disp QT disp 0-2 QT disp 3-4b N 63 17 Mean 39.78 65.64 Confidence - Confidence 95.0% +95.0% 36.71 42.867 55.24 76.037 Min 21.3 37.0 Max 74,60 109.30 Std.Dev. 12.22 20.22

Grafikon 3.

Box & W hisker Plot 140 120 100 80 60 40

39.78 65.64

20 0 Lown 0-2(QTD) Lown 3-4b(QTD) Lown 0-2(QTcD) Lown 3-4b(QTcD) ±1.96*Std. Dev. ±1.00*Std. Dev. Mean

Ne tabelen 3. jane paraqitur rezultatet e raportit te analizuar ne mes AV dhe parametrave te paraqitur. Ne relacionet e analizuara eshte regjistruar nje korelacion i dobet pozitiv por sinjifikativ ne raport me moshen, indeksi i mases se ventrikulit te majte (IMVM), septumit interventrikular (SIV), murit te pasem te ventrikulit te majte (MPVM), presionit sistolik (PS), dhe intervalit maksimal QT.Ne raport me QTd eshte konstatuar korelacion i forte pozitiv.

Tabela 3. Spearman Rank Order Correlations Patametar Lown gr. Gjinia 0.08 Mosha 0. 31 BMI - .04 IMVM 0.34 SIV 0.31 MPVM 0.26

DDVM -0.06

FE -0.13

PS 0.25

PD -0.01

Max.QT 0.48

Min QT 0.15

QTd 0.70

QTcd 0.68

Pacientet hipertenziv me HVM per t = 5.41 dhe p < 0.001 (p = 0.0000) kishin vlera te QTd sinjifikativisht me te medha se ata pa HVM. (Tabela 4.), ndersa indeksi i mases se ventrikulit te majte ishte ne korelacion te theksuar pozitiv me QTd. (r=0.6, p<0.05) (Grafikon 4).

Tabela 4. Parametar QT disp. (ms) p < 0.001*** So HLK 54.47 ± 19.79 Bez HLK 36.09 ± 8.36 p - value 0.000001***

Grafikon 4.

LVMI vs. QTD (Casewise MD deletion) QTD = 1.6023 + .38819 * LVMI Correlation: r = .59720 130 110 90

QTD

70 50 30 10 40 Regression 95% confid.

60

80

100

120 LVMI

140

160

180

200

220

Sa i perket dallimeve ne mes te grupeve, te aritmite ventrikulare, per Z=2.41 dhe p< 0.05 (p = 0.02) ekziston nje diference sinjifikative ne mes te subjekteve me HVM (31/77.5%) dhe atryre pa HVM (24/60%). Per Z=2.76 i p<0.01 (p=0.006) ekziston diference sinjifikative edhe mes subjekteve me HVM (31 / 77.5%) dhe grupit te kontrollit (9 / 45%). Mirepo, per Z=1.03 i p>0.05 (p = 0.30) nuk e verejt diference sinjifikative te aritmite ventrikulare ndermjet pacienteve pa HVM (24/60%) dhe grupit te kontrollit (9/45%) (Tabela5). Tabela 5. Aritmite ventrikulare / Lown grade / dallimi mes grupeve Lown grade Rang Sum Rang Sum Z Me HVM/ Me HVM Pa HVM Pa HVM 1871.00 1369.00 2.42 Me HVM / Me HVM Pa HVM 434.00 Kontrolla 1396.00 2.76 Pa HVM/ Pa HVM Kontrolla Kontrolla 1286.00 544.00 1.03 p < 0.05* p < 0.01**

p - value 0.02* 0.006** 0.30

Ne Grafikon 5. eshte paraqitur korelacioni ne mes QTd dhe AV (Lown grade) te hipertenzivet. Per R=0.71 (p<0.05) ekziston nje korelacion i theksuar pozitiv dhe sinjifikativ. Qe don te thote se me ritjen e QTd rritet edhe grada e aritmive ventrikulare sipas Lown. Grafikon 5.

Ventrikularni aritmii (Lown grade) / QT Correlations : R = 0.71 ( p < 0.05)

disperzija

Lown gr

ade

QT disp.

Ne tabelen 6. me regresion multipl eshte paraqitur raporti ne mes gradacionit Lown si parameter i varur dhe parametrave tjere si te pavarur per R=0.72 egziston nje korelacion pozitiv mesatar. Ne kete vlere, pjesemarje me te madhe ka QTd per Beta=0.74. Domethene se me rritjen e QTd per 1ms Lown gradacioni rritet per 0.06. Ndikimi i QTd ne Lown gradacion per p>0.001 (p=0.000) eshte sinjifikant. 6. BETA .7410 -.1158 .1064 .0379 -.1065 R= .72244796 Variable: LOWN B t(74) 0.0606 7.28 -0.0061 -.99 0.0174 1.16 0.0034 .412 -0.0205 -1.148 p-level 0.000* 0.324 0.248 0.681 0.254

QTd LVMI MOSHA. TS TD P<0.001

DISKUTIMI Ne nivel histologjik HVM karakterizohet me hipertrofi te miociteve dhe shtim te fibrozes intersticiale. Kjo mund te sjelle deri te zgjatja e kohes se potencialit akcional dhe çrregullim ne homogjenitetin e repolaizimit ventrikular te cilet jane ndryshime potencialisht aritmogjene, qe mund te inicojne trigered aktivitete dhe AV (21, 22). Ne studimin tone incidenca e aritmive ventrikulare te pacientet hipertenziv me HVM ishte me e madhe se sa te ata pa HVM. Veçanerisht eshte verejtur korrelacion pozitiv ne mes te LVMI dhe incidences se AV. Te me shume studime, te pacientet me HVM ferkuenca e AV eshte e shtuar (5). Te keto punime shpeshtesia e AV Lown 3-4b te pacientet me HVM sillet nga 15-63%, ndersa te pacientet pa HVM nga 0-29% (5-8,22). Kjo diference i detyrohet kritereve të ndryshme ne klasifikimin e aritmive dhe popullatave te ndryshme te studimeve. Ne studimin tone, shpeshtesia e AV Lown 34b te pacientet me HVM ne menyre signifikante ishte me i madh se sa te pacientet pa HVM

(32.5% dhe 10% ). Te pacientet me HVM tensioni sistolik dhe diastolik sinjifikativisht ishte me i larte se sa te pacientet pa HVM, mirepo shpeshtesia e aritmive ne punimin tone, perveë me LVMI kishte korrelacion te dobet edhe me tensionin sistolik. Te dhenat per ndikimin e tensionit arterial ndaj AV jane kontradiktore. Novo dhe bp. te 20 paciente njekohesisht bene EKG Holter 24 oresh dhe monitorim ambulantor 24 oreshe te tensionit arterial. Te pacientet me HVM verejten korelacion te theksuar mes AV, tensionit arterial sistolik dhe diastolik dhe frekuences kardiake (21). Supozohet se tensioni arterial dhe frekuenca e ritur kardiake jane shkaktare te mundshem te iskemise subendokardiale, kurse si rezultat i saj eshte paraqitja e AV. Ne ne punimin tone nuk beme njekohesisht rregjistrim 24 oresh te zemres dhe tensionit arterial. Te hipertenzivet me HVM supozohet se QTd i rritur eshte ne raport te drejte me kompleksitetin e aritmive ventrikulare. Ne nje hulumtim per raportin mes AV dhe QTd te pacientet hipertenziv, eshte verejtur korrelacion i theksuar pozitiv ne mes te Lown gradacionit dhe disperzionit te QT intervalit. Sipas ketij hulumtimi te pacientet me AV sipas Lown 3, 4a dhe 4b , disperzioni i QT intervalit dukshem ishte i zmadhuar (23). Ural dhe bp. kane vertetuar se pacientet hipertenziv me HVM dhe aritmi te gradacionit Lown 2 e me teper, kane QTd te rritur (40). Ne anen tjeter Cavalini te pacientet hipertensiv me HVM dhe QTd te rritur nuk ka konstatuar ritje te numrit te AV komplekse (18). Ne studimin tone, ngjajshem me studimet tjera, paraqitja e AV komplekse eshte e percjellur me rritjen e QDd (Tabela 8). Ne relacionet e analizuara per pacientet hipertensiv me HVM eshte verejtur korelacion i shprehur mes shkalles se AV dhe QTd, me çrast ritja e QTd per 1ms e rrit vleren e gradacionit sipase Lown per 0.06. AV te shkalles 0-2 sipas Lown jane rregjistruar te 27 paciente. Te 21 (77.8) prej tyre QTd ka vlera me te vogla se 60 ms, ndersa te 6 (22.2%), QT disperzioni ka vlera me te medha se 60 ms AV te shkalles 3-4b sipas Lown jane rregjistruar te 13 paciente. Te 3 (23.1%) prej tyre QTd ka vlera me te vogla se 60 ms, kurse te 10 (76.9%) QTd ka vlera me te medha se 60 ms (tabela 7). Tabela 7. Lown grade / QT disp Me HVM Pa HVM Lown grade / N Mean QT N QT/QTc disp disp. QT disp 0-2 27 45,68 36 QT disp 3-4b 13 72,71 4 Tabela 8 QTc disp 0-2 27 50,16 36 QTc disp 3-4b 13 79,20 4 Lown grade QT disperzioni < 60 ms >=60 ms 0-2 21 (77.8%) 6 (22.2%) 3 - 4b 3 (23.1%) 10 (76.9%)

Mean QT disp. 35,36 42,65 38,69 46,55 Vkupno 27 (100%) 13 (100%)

Kishte nje diference sinjifikative ne paraqitjen e AV ne mes te pacienteve me HVM dhe atyre pa HVM por jo edhe mes pacienteve pa HVM dhe grupit te kontrollit, qe do te thote se hipertensioni arterial pa HVM per se nuk e rrit frekuencen e AV. PËRFUNDIM DHE REKOMANDIM 1. Te pacientët hypertensiv me HVM dhe QT dispersion te rritur, rreziku nga AV komplekse shtohet.

2. Prevalenca e AV komplekse te pacientët hipertenziv është në korrelacion pozitiv me disperzionin e intervalit QT. 3. Rritja e indeksit të masës së VM është e percjellur nga rritja e vlerës së QT dispersionit. Pacientët hipertenziv me HVM dhe QT dispersion te rritur, duhet qe me per se afermi te ndiqen ne kuptim te mundesise per paraqitje te AV dhe matja e QT disperzionit mund të shërbejë si një metodë e lirë dhe jo invazive për zbulimin e pacientëve hypertensive me rrezik te shtuar nag AV komplekse.

LITERATURA

1. Andersson OK, Almgren T, Persson B, Samuelsson O, Hedner T, Wilhelmsen L. Survival in treated hypertension: follow up study after two decades. BMJ. 1998 Jul 18;317(7152):167-71. Frohlich ED. Potential mechanisms explaining the risk of left ventricular hypertrophy. Am J Cardiol 1987; 59: 91A-7A. McLenachan JM, Henderson E, Morris KI, Dargie HJ. Ventricular arrhythmias in patients with hypertensive left ventricular hypertrophy.N Engl J Med 1987; 17:787-92. Levy D, Anderson KM, Savage DD. Risk of ventricular arrhythmias in left ventricular hypertrophy. The Framingham Heart Study. Am J Cardiol.1987; 60: 219. Gjali JK, Kadaika S, Cooper S. Impact of left ventricular hypertrophy on ventricular arrhythmias in the absence of coronary artery disease.J Am Coll Cardiol 1991;17:277-82.. Kahan T, Bergfeld L. Left ventricular hypertrophy in hypertension: Its arrhythmogenic potential. Heart 2005; 91:250-256. Krezesinski JM, Rorive G, Cauwenberge H. Hypertension and left ventricular hypertrophy. Acta Cardiologica 1996;Vol L1 2 pp:143-54. Haider AW, Larson MG, Benjamin EJ, Levy D. Increased left ventricular mass and hypertrophy are associated with increased risk for sudden death. J Am Coll Cardiol. 1998 Nov;32(5):1454-9. Aronow WS, Epstein S, Schwartz KS, Koenigsberg M. Correlation of complex ventricular arrhythmias detected by ambulatory electrocardiographic monitoring with echocardiographic left ventricular hypertrophy in persons older than 62 years in a long-term health care facility. Am J Cardiol 1987; 60: 730-2. Palmiero P, Maiello M. Ventricular arrhythmias and left ventricular hypertrophy in essential hypertension. Minerva Cardioangiol. 2000 Dec;48(12):427-34. Coste P, Clementy J, Besse P, Bricaud H. Left ventricular hypertrophy and ventricular dysrhythmic risk in hypertensive patients: evaluation by programmed electrical stimulation. J Hypertens. 1988;6(suppl 4):S116-S118. Pringle SD, Dunn FG, Macfarlane PW, McKillop JH, Lorimer R, Cobbe SM. Significance of ventricular arrhythmias in systemic hypertension with left ventricular hypertrophy. Am J Cardiol.. 1992;69:913-917 Zabel M, Klingenheben T. Assessment of QT dispersion for prediction of mortality or arrhythmic events after myocardial infarctions. Circulation. 1998;97: 2543-50. Miorelli M, Buja G, Meloccini P. QT interval variability in hypertrophic cardiomyopathy patients with cardiac arrest. Int J Cardiol 1994; 45: 121-7. Grimm W, Steder U, Menz V, Hoffman J, Maisch B. QT dispersion and arrhythmic events in idiopathic dilated cardiomyopathy. Am J Cardiol 1996; 78: 458-61. Davey PP, Bateman J, Mulligan IP, Forfar C, Barlow C, Hart G. QT interval dispersion in chronic heart failure and left ventricular hypertrophy: relation to autonomic nervous system and Holter tape abnormalities. Br Heart J 1994; 71: 268-73. Saadeh AM. Relation between age, ventricular arrhythmia, left ventricular hypertrophy and QT dispersion in patients with essential hypertension. Acta Cardiol. 2004 Jun;59(3):249-53. Cavallini B, Perri V, Sali M. Dispersion of QT interval in arterial hypertension with left ventricular hypertrophy. Minerva Cardioangiol. 1996 Jan-Feb;44(1-2):45-8.26.

2. 3. 4. 5.

6. 7. 8.

9.

10. 11.

12.

13. 14. 15. 16.

17. 18.

19. Szymanski L, Mandecki T, Twardowski R, Mizia-Stec K, Szulc A, Jastrzebska-Maj E. QT dispersion and characteristics of left ventricular hypertrophy in primary hypertension. Pol Arch Med Wewn. 2002 Jan;107(1):19. 20. Saadeh AM, Jones JV. Predictors of sudden cardiac death in never previously treated patients with essential hypertension: long-term follow-up. J Hum Hypertens.2001;15:677-680. 21. Schlaich MP, Kaye DM, Lambert E,et al. Relation betwen cardiac sympathetic activity and hypertensive left ventricular hypertrophy. Circulation 2003; 108:560-5 22. Weber KT, Brila CG, Campbell SE, et al. Myocardial fibrosis: role of angiotensin II and aldosterone. Basic Res Cardiol 1993; 88: 107-24 23. Balanescu S, Galinier M, Fourcade J, et al. Correlation between QT interval dispersion and ventricular arrhythmia in hypertension. Arch Mal Coeur Vaiss 1996; 89: 987-90. 24. Ural D, Komsuoglu B, Cetinarslan B, Leventyuz M, Goldeli O, Komsuoglu SS. Echocardiographic features and QT dispersion in borderline isolated systolic hypertension in the elderly. Int J Cardiol 1999; 68: 317-23. 25. Houghton, JL, Prisant, LM, Carr, AA, et al. Relationship of left ventricular mass to impairment of coronary vasodilator reserve in hypertensive heart disease. Am Heart J 1991; 121:1107. 26. Lucarini, AR, Picano, E, Salveti, A. Coronary microvascular disease in hypertensives. Clin Exp Hypertens 1992; A14:55. 27. Houghton, JL, Carr, AA, Prisant, LM, et al. Morphologic, hemodynamic and coronary perfusion characteristics in severe left ventricular hypertrophy secondary to systemic hypertension and evidence for nonatherosclerotic myocardial ischemia. Am J Cardiol 1992; 69:219. 28. Harrison, DG, Marcus, ML, Dellsperger, KC, et al. Pathophysiology of myocardial perfusion in hypertension. Circulation 1991; 83:III14. 29. Swynghedauw, B, Chevalier, B, Charlemagne, D, et al. Cardiac hypertrophy, arrhythmogenicity and the new myocardial phenotype. II. The cellular adaptational process. Cardiovasc Res 1997; 35:6. 30. Levy, D, Anderson, KM, Plehn, J, et al. Echocardiographically determined left ventricular structural and functional correlates of complex or frequent ventricular arrhythmias on one-hour ambulatory electrocardiographic monitoring. Am J Cardiol 1987; 59:836. 31. McLenachan, JM, Dargie, HJ. Ventricular arrhythmias in hypertensive left ventricular hypertrophy. Relationship to coronary artery disease, left ventricular dysfunction, and myocardial fibrosis. Am J Hypertens 1990; 3:735. 32. Molnar J, Somberg JC. QT dispersion: still a useful measurement.Cardiology. 2009;112(3):165-7. Epub 2008 Jul 24. 33. Chen A, Kusumoto FM.QT dispersion:much ado about something?Chest.2004 Jun;125(6):1974-7. 34. Somberg JC, Molnar J. Usefulness of QT dispersion as an electrocardiographically derived index. Am J Cardiol. 2002 Feb 1;89(3):291-4. Review. 35. Huikuri HV. QT dispersion--what does it mean? Cardiovasc Drugs Ther. 2001 Jul;15(4):299-300. 36. Dragan Djordjevic, Marina Deljanin Ilic, Ivan Tasic Nearly two decades of QTC dispersion in Cardiology. Medicine and Biology Vol.14, No 3, 2007, 107 - 111

RELATION BETWEEN QT DISPERSION AND VENTRICULAR ARRHYTHMIAS IN HYPERTENSIVE PATIENTS Atilla Rexhepi ABSTRACT Objectives and the aim. Dispersion of QT interval (QTd) is used as a simple measurable marker of myocardial vulnerability from ventricular arrhythmias (VA) in patients with acute myocardial infarction, hypertrophic cardiomyopathy and congestive cardiac insufficiency. Increased QTd, is also noticed in hypertensive patients with hypertrophy of the left ventricle. The aim of this study is to evaluate the relation between QTd and the frequency of VA in patients with

arterial hypertension. Materials and methods. The study included 80 patients (60 women and 20 men, average age 50.9 years) with arterial hypertension. Of these, 40 patients with and 40 patients without left ventricular hypertrophy(LVH). The study also included 20 healthy volunteers. QT interval was measured in all 12 derivation. QTd was calculated as the difference between maximum and minimum values of QT interval. LVH was diagnosed by echocardiography, when left ventricular mass index (LVMI) was >134g/m for men and 110 g/m for women. 24 hour Holter monitoring was performed. Ventricular arrhythmias are classified according to Lown criteria in 5 groups. Stages III, IVa and IVb are considered as complex VA. Results. In 17 (21:25%) patients was registered VA under Lown 3 level and higher (complex VA). There was significant difference in ventricular arrhythmias among patients with LVH (31/77.5%), patients without LVH (24/60%) (p <0.05) and the control group (9/45%) (p<0.01). Lown arrhythmia 3 and higher had 13 (32.5%) patients with LVH and 4 (10%) patients without LVH. QTd in patients with LVH was significant higher compared to patients without LVH (54.47ms and 36.09ms, p <0.001). Especially QTd was increased in patients with complex VA (65.64ms). Left ventricular mass index (LVMI) was in positive correlation with QTd (r = 0.6, p <0.05). LVMI was also in positive correlation with the arrhythmias stage (r=0.34, p<0.05). Between VA and QT dispersion, exists a significant positive correlation. (R=0.7, p<0.05). Conclusion. In hypertensive patients with hypertrophy of the left ventricle and increased QT dispersion, the risk of complex VA increased. Key words. QT dispersion, ventricular arrhythmias, hypertension, left ventricular hypertrophy. Adresa e autorit/Author addresse: Mr sci. dr Atilla Rexhepi, mjek kardiolog Rr. Cvetan Dimov 7, 1200, Tetovë, Maqedoni Tel. 070 209 156 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kardiologji Medicus: suppl. V:

THE IMPORTANCE OF ECHOCARDIOGRAPHIC EVALUATION OF PERICARDIAL EFFUSION ASSOCIATED WITH MITRAL VALVE PSEUDOPROLAPS IN PATIENTS WITH CHRONIC RENAL FAILURE Bedri Zahiti1, Aurora Bakalli1, Daut Gorani1, Sami Gjokaj1, Venera Hasanxhekaj1, Bekim Haxhiu1, Lortia Zahiti1, Shkurte Recaj1, Merita Martinaj1

1

Clinic of Internal Medicine, Service of Cardiology and Service of Nephrology UCCK, Prishtina, Kosovo

ABSTRACT The Aim of the study was to asses the clinical course of pericarditis in patients with chronic kidney failure. Pericarditis is a common complication in patients with chronic renal failure, particularly in patients with uremic disorders. In our material the frequency of pericarditis in these patients was 48%, which is similar with the results of many other authors. Echocardiography is the method of choice for diagnosing this disorder. Methods, patients and results: 64 patients with chronic renal failure were analyzed with echocardiography, by identifying the echo free space amid epicardium and pericardium. Patients were divided into four groups and the first group consisted of 14 (22%) patients with pericardial effusion that was formed during conservative treatment of chronic renal failure patients, second group was formed from 12 (19%) patients that were on regular hemodyalisis, in the third group 31 (48%) patients without pericardial effusion were included and in the fourth group were 7 (11%) patients. Patients were then divided according to pericardial effusion amount in those with small amount, up to 1 cm echo free space 17 (27%) patients), with medium size pericardial effusion 9 (14%) patients, with large amount of pericardial effusion, above 2 cm 4 (6%) patients and with thickened pericardium 4 (6%) patients, 3 (5%) of which were without pericardial effusion and 1 (2%) with minimal effusion. Nine (15%) patients had signs of mitral valve prolapse. The presence of echo free space between posterior epicardium and pericardium during the entire cardiac cycle was found in 31 (48%) patients. These results are similar with those of other authors. The presence of positive echo free space without other clinical symptoms does not confirm with certainty pericarditis as inflammatory reaction of serous wrapper of the heart. Key words: Chronic renal failure, echocardiography, pericardial effusion, mitral valve pseudo prolaps Adresa e autorit/Author addresse: Dr sci. Bedri Zahiti, mjek internist kardiolog QKUK, Klinika Interne, Prishtinë, Kosovë Tel. +377(0)44174639 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Pneumoftiziologji Medicus: suppl. V: SËMUNDJA PULMONARE OBSTRUKTIVE KRONIKE Gani Karamanaga1

1

Shtëpia e Shëndetit, Ulqin, Mali Zi

ABSTRAKT Hyrje: Sëmundja pulmonare obstruktive kronike (SPOK) është një gjëndje e trajtueshme dhe e prevenushme me disa efekte sinjifikante ekstrapulmonare që ndikojnë në graviditetin e sëmundjes tek pacienti. Karakterizohet nga limitacioni i rrugëve ajrore, i cili është jo plotësisht i rikëthyshëm. Gjithashtu, është progresive dhe shoqërohet me një përgjigje jo normale inflamatore të mushkërive ndaj pluhërave dhe gazave. Qëllimi i punimit: Nga një studim të autorëve Amerikan do të flitet për karakteristikat e SPOK-ut, klasifikimin sipas spirometrisë, faktorët e riskut të SPOK-u, pikat kyçe sa i takon morbiditetit dhe mortalitetit. Vërtetohet roli i duhanit në rritjen e përqindjesë të sëmundjesë. SPOK-u në kurbën e mortalitetit në SHBA zë vendin e 4 si shkak i vdekjeve dhe paraqet një rritje nga viti 1970. Shkaqet e vdekjes: 1. Sëmundjet e zemrës; 2. Kanceri; 3. Sëmundjet cerebrovaskulare; 4. SPOK; 5. Aksidentet; 6. Pneumoni dhe gripi; 7. Diabeti; 8.Vetvrasjet; 9. Nefriti dhe 10. Sëmundjet kronike të heparit. Faktoret e riskut për SPOK-un: Gjenet, ekspozimi dhe rritja e mushkërive, stresi oksidative, gjinia, mosha, infeksionet respiratore, statusi socioekonomik, nutricioni, komorbiditeti, duhanpirja, pluhërat, ndotja e ambientit të jashtëm dhe të brendshëm. Duhanpirja dhe vendi i punës. Është një faktor rsikant madhor për SPOK-un, kancerin dhe sëmundjet kardiovaskulare. Dunapirja së bashku me ndotjen e ambientit potencojnë veprimin e njëra tjetrës dhe inflenecojnë fuqishim dhe në paraqitjen e riakutizimit dhe gravitetin e SPOK-ut. Fjalë kyç: Mushkëritë, duhanpirja, ndotja, spirometria, morbiditeti, ambienti Adresa e autorit/Author addresse: Prim. dr Gani Karamanaga, mjek pneumoftiziolog Shtëpia e Shëndetit, Ulqin, Mali Zi Tel. +38185401166 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Pneumoftiziologji SARKOIDOZA - prezantim rasteshGani Karamanaga1

1

Medicus: suppl. V:

Shtepia e Shëndetit, Ulqin, Mali Zi

ABSTRAKT Hyrje: Sarkoidoza është sëmundje granulomatoze sistemike. Etiologjia: Është deri tani e panjohur. Më shpesh i sulmon gjëndrat mediastinale si edhe ato periferike, mushkëritë, melçinë, shpëretkën, lëkurën, sytë, falangat proksimale të ektremitetëve, gjëndrën parotide. Mund të paraqitet edhe te organet tjera. Është e përhapurë në terë botën, te të dy gjënitë, te të gjitha racat dhe moshat. Para 150 vjet në Londër J. Hutchinson, kirurg dhe dermatolog, i pari e bëri diagnostikimin e sarkoidozës. Prej vitit 1950 është bërë përmirësim i dukshëm sa i takon diagnostikimit dhe mjekimit. Sarkoidoza mund të manifestohet në formë asmptomatike (30-60 %) dhe kronike (0-30%). Diagnostikimi bëhet përmes pasqyrës klinike, radiografisë të mushkërive, CT, analizave laboratorike dhe vërtetimit patohistologjik të indit të sarkoidozës. Organi i cili më shpesh është i sulmuar janë mushkëritë. Qellimi punimit: Do te vertetohet se sarkoidoza e mushkerive paraqitet edhe ne mënyrë asimptomatike ku ndryshimet zbulohen rasishtë, si edhe me simptome respiratore me temperatura te lareta, dhimbje në krahror dhe muskuj, lodhje te pergjithsheme, kollitje joproduktive si edhe me zmadhimin e gjendrave limfatike ne brendsinë e toraksit dhe jashtë. Diagnoza. Nuk eshte e lehtë. Roli i mjekut ne Dispanzerin per Sëmundjet e Mushkërive ne Shtëpinë e Shëndetit është shumë i rëndsishëm për arsye se duhet të mendohet për këtë sëmundje sistemike dhe pacienti duhet të dërgohet në insitucione përkatëse ku mundet të bëhet diagnostikimi definitiv e madje edhe mjekimi ka rëndesi te madhe. Konkludim: Dy rastet tona të cilët do të prezentohen në këte punim kanë qenë në periudhën kohore 10 vjeçare. Duke respektuar faktin se Ulqini me rethinë ka 26.000 banor, atëherë kjo inicidencë përputhet me të dhënat statistikore botërore. Fjalë kyç: Sarkoidoza, mushkëritë, patohistologjia, radiografia, nyjet limfatike HYRJE Definicioni Sarkoidoza është sëmundje sistemike, granulomatoze. Etiologjia është ende e panjohur. Më shpesh sulmon nyjet limfatike mediastinale dhe ato periferike, mushkëritë, lienin, lëkurën, sytë, gjëndrën parotide dhe lakrimale, falangat proksimale të ekstremitetëve. Mund të manifestohet edhe te organet tjera. Kveim testi është shpehë herë pozitiv, testi tuberkulinës negativ. Karakteristikat laboratorike: hiperkalciuria, rritja e e serumglobulinëve. Karakteristikat histologjike: granuloma epiteliale me pak nekrozë ose pa atë, nuk është specifike vetëm për sarkoidozën. Mund të gjindet edhe te tuberkulozi, lepra, infeksionet mikotike, berilioza. Sarkoidoza është e përhapurë në tërë botën, njësoj te të dy gjinit, racat dhe moshat.

Historijati Xh.Haçinson, dermatolog nga Londra, sipas mendimit të shumë autorëve i pari e ka përshkrua një sëmundje lëkure të gishtave deri atëherë të pa zbuluar dhe kështu ai e jep përshkrimin e parë të një rasti të sarkoidozës. E. Besnier, dermatolog Françez, në vitin 1889 i përshkruan ndryshimet në lëkurë si lupus pernio. Ky është përshkrimi më i saktë sa i takon sarkoidozës së lëkurës. Veçanishtë dhe pavarisshtë me këto dy mjekë, dermatologu nga Oslo, C. Boeck në vitin 1899 shkruan për një polikistë me ndryshime multiple të lëkurës, të cilat përcillen me nyjet limfatike subkutane të zmadhuara. Histologjikisht: ndryshimet e indit të formuar dhe të kufizuar me qëlizat epiteloide. Ky zbulimi i ri thiret Sarkoid Boeck". J. Schauman nga Suedia e zbuloi me 1914 dhe e paraqiti në opinion me 1934 vit lupus pernio sec. Besnier dhe sarkoidi beninj sec. Boeck janë manifestimi i të njëjtës sëmundje, e cila përveç lëkurës mundet të sulmoj edhe mushkëritë, nyjet limfatike, sistemin skeletor, tonzilat, lienin, etj. Për këte arsye sarkoidoza thirret edhe : Morbus Besnier Boeck Shauman. S. Lofgreen në vitin 1940 paraqitet me zbulimin e fundit sa i takon pasqyrës klinike të sarkoidozës: e vërtetonë se nyjet limfatike mediastinale bilaterale të zmadhuara janë stadii fillestar i sarkoidozës. Imunologjia Vrehen reaksionet imunologjike: Reaktivitet i zvogluar në kuadër të reagimit të vonshëm në antigjene të llojllojshëme /depresion i reaktivitetit celular/; reaktivitet i pandryshushuar në kuadër të reagimit të hershëm /reaktiviteti imun normal humoral/ dhe zhvillimi i ngadalshëm i indit epiteloid /Kveim reaksioni/. Reakcioni i lëkurës Kveim Testi punohet ne pjesën volare të dorës nën bërryla me injeksionin intrakutan ku aplikohet 0,15 - 0,20 ml Kveim antigjeni. Menjëherë formohet papula anemike deri 15 mm ne diametar e cila së shpejti zhduket. Kur testi është pozitiv formohet gradualisht papula ngjyrë të kuqe e pakët. Pas gjashtë javësh bëhet biopsioni i lëkures. Pjesa e indit shiqohet histologjikisht. Prezenca e sarkoid granulomave e vërteton diagnozën e sarkoidozës. Karakteristikat e sarkoidozës Sarkoidoza mund të ketë këto karakteristika: 1. Tipi simptomatik: Është shumë i shpeshtë në fillim të sëmundjes. Të sëmurët me nyje limfatike të zmadhuara janë zakonisht pa simptoma ose këto janë shumë të paqartë. Përqindja është 30-60%. 2. Tipi akut dhe Loffgreen sindromi: Fillimi i menjëhershëm, të sëmurët janë zakonisht më të rinjë se 30 vjeç, temperatura është e lartë mbi 38oC dhe mundet të zgjas disa muaj, lodhje e përgjithshme, dhimbje në gjokës dhe në muskuj. Mund të përcillet edhe me simptomat e pleuritit të thatë. Loffgren sindromi nyjet limfatike mediastinale të zmadhuara /BHL/, prezenca e eritema nodosum dhe artriti, zakonisht talokrural. 3.tipi kronik: Zhvillohet prej stadit akut ose është prej fillimit me simptoma kronike, 10-30%. Klasifikimi radiologjik Sipas Wurm-it sarkoidoza torakale ndahet: Stadi I: Sarkoidoza e nyjeve limfatike

Stadi II: Sarkoidoza e mushkërive, a. retikulare, b. miliare, c. mikronodulare, d. makronodulare, e. sarkoidoza e bronkieve dhe f. sarkoidoza e pleurës Stadi III: Fibroza e mushkërive Sarkoidoza ekstratorakale 1. Sarkoidoza e syve: Keratonjuktivitis pa sekrecion, uveitis anterior me përfshrirjen e glandula parotis dhe paralysis nervus facialis quhet sindroma Heerfordtov (febris ureoparotidea). 2. Sarkoidoza e lëkurës : Ndryshimet të lehëta, me ecuri të gadalshme. Paraqitet si: eritema nodosum, ndryshimet makropapuloze, ndryshimet mikropapuloze dhe lupus pernio. Më shpesh gjinden në lëkurën e faqeve, hundës, ballit, duarëve, shpinës. 3.Sarkoidoza e nyjeve limfatike ekstratorakale: Më shpesh gjindet te (përveç nyjeve medijastinale) nyjet cervikale dhe ingvinale. Këto janë të padhimbshme, të buta dhe asnjëherë nuk inflamohen. 4.Sarkoidoza e miokardit: Granulomët gjinden në eptumin interventrikular dhe në murin e ventrikulit të majtë. Kur është i përfshiruar edhe sistemi trasmetues vrehen ekstrasistole, blloku AV. 5.Sarkoidoza e melçisë: Scandding (1967) e ka zbular te stadi I i sarkoidozës në 87 % raste granulomën asimptomatike në melçi. Kjo gjë vërtetonë se biopsia e melçisë ka efekte diagnostike. 6.Sarkoidoza e veshkave: Dallohet forma primare dhe sekundare si shkaktar i nefrosklerozës. 7.Sarkoidoza e glandula parotis dhe glandulae lacrimalis: Shpesh janë të sulmuara me granuloma të sarkoidozës, me prekjen e një ose të dyanshme. Te Sjogren - Heerfordt sindroma zhduket sekrecioni i lotëve si edhe i pështymës. 8.Neurosarkoidoza: Nyjet sarkodozës zbulohen në pjesët e trurit (korteks, gangliat bazale, hipotalamusi, truri i vogël), në palcën kurrizore dhe te nervat periferike. E izoluar neurosarkoidoza është shumë e rallë dhe është e shoqëruar me atë endotorakale. 9.Sarkoidoza e skeletit: Pamja radiologjike: kistat janë shenjë e kronicitetit të sarkoidozës perzistente dhe ireverzibile. Nuk ka manifestime klinke. Mund të zhvillohet artropatia. Klasifikimi Paraqitje skematike

Diagnoza Nuk është e lehtë, në favor të sarkoidozës flet diskrepanca ndërmjet gjëndjesë së mirë të përgjithshme dhe kuadrit të pasur radiologjike, si dhe evolucioni i ndryshimeve intratorakale (stadi III), lezionet në organe tjera (nyjet limfatike periferike, shpretka, melçia, sytë, lëkura, testi tuberkulinës negativ si edhe reagimi i mirë ndaj steroidëve. Gjithashtu edhe mosgjetja e bacilit të tuberkulozit në materialet e kërkuara. Dijagnozën e vërteton edhe Kweim test pozitiv, si edhe rezultati patohistologjik patohistologjik i nyjeve epiteloide. Roli i mjekut në Dispanzerin për Sëmundjet e Mushkërive ka rëndësi të posaçme. Te zbulimi i nyjeve limafatike të zmadhuara duhet të mendohet edhe për prezencën e sarkoidozës. Diagnostikimi vazhdon në insitucionet përkatëse ku bëhet edhe fillimi i mjekimit. Dijagnoza përcaktohet përmesë ekzaminimit klinik, radiografisë së mushkërive, CT, analizave biokimike laboratorike, biopsisë dhe vërtetimit histologjik. Diagnoza diferenciale e sarkoidozes endotorakale (D.G.James) Abnormalitet në radiogram diagnoza diferenciale Adenopatia bilaterale hilare Adenopatia hilare dhe hije parenkimatoze retikuloze, metastazat te nyjet limfatike tuberkuloza, pneumokonioza, berilioza, lymphangitis carcinomatosa, hemosideroza idiopatike eozinofilia e mushkërive

Hijet në mushkëri Pa prezencën a adenopatisë hilare

Fibroza e mushkërive idiopatike, sklerodermia, mushkëritë reumatizmale, pneumokonioza, hemosideroza, lymphangitis carcinomatosa, Ndryshimet në mushkëri te farmerët

Terapia Për arsye të etiologjisë së panjohur terapia fillimisht është simptomatike me kortikosteroid 30-40 mg (Prednizolon) në ditë. Doza madje gradualisht zvoglohet deri në në 5 mg/ditë. Kombinimi i terapisë steroide me antituberkulotikë. Terapia me antituberkulotikët e kombinuar nuk ka efekte në zhvillimin e sarkoidozës prolonguar. Kjo terapi mundet të aplikohe te rastet kur është pozitiv testi i tuberkulinës. Për arsye se sarkoidoza paraqet sëmundje multiorganike, mjekimi është multidisciplinar, dhe në varësi me simptomat e sëmundjes, pacientët mund të mjekohen te pulmologu, oftalmologu, dermatologu, reumatologu. Vendi të posaçëm ka radiologu. Paraqitja e rasteve Do të prezantohen dy raste me sarkoidozën e mushkërive. Rasti 1 Me nyje limfatike mediastinale bilaterale të zmadhuara

Nyjat limfatike mediastinale bilaterale të zmadhuara (stadi I)

I njëjti pacient pas mjekimit me kortikosteroid Rasti 2 I verifikuar patohistologjikisht i takon stadit II. Ekziston edhe sarkoidoza e organëve tjerë (forma e gjeneralizuar).

Radiografia e mushkërive (stadi II)

Keqësimi i sëmundjes

CT e mushkërive PA

CT e mushkërive profili

CT e mushkërive-prerje

Radiografia: sarkoidoza faza e përmirësimit BIBLIOGRAFIA

1. 2. 3. Interna medicina:S.Stefanoviq me bp. Medicinska knjiga Beograd/Zagreb 1975 Plune bolesti:kryeredaktori : V.Daniloviq, Medicinska knjiga/Beograd ­Zagreb 1982 Plune bolesti i tuberkuloza ­revista e Jugoslovisë për sëmundjet e mushkërive dhe tuberkulozën:viti XXV numri 1-2, janar-qeshor 1973:Simpoziumi për Sarkoidozën Golnik/Slovenia/ 22-24 06. 1972 Sarkoidosis:Branislav Gjuriq-Sremska Kamenica/ Novi Sad, 1975 Kongresi XI i mjekëve të MZ Herceg Novi, 2002:G.Karamanaga: fibrozat e mushkërive.

4. 5.

SUMMARY SARCOIDOSIS Gani Karamanaga1

1

Health Center, Ulqin, Montenegro

Introduction: Sarcoidosis is a systemic granulomatous disease. Etiology: It's a disease of unknown etiology. In addition to the lungs and lymph nodes, the body organs more likely than others to be affected by sarcoidosis are skin, eyes, liver, spleen, brain, nerves, heart, tear glands, salivary glands and can affect other organs as well. It is spread worldwide and affects people of any race, sex and age. Sarcoidosis was first identified over 100 years ago by two dermatologists working independently, Dr. Jonathan Hutchinson in England and Dr. Caesar Boeck in Norway. Sarcoidosis was originally called Hutchinson's disease or Boeck's disease. A great improvement has been made since 1950 on the diagnosis and cure. Sarcoidosis may be asymptomatic 30-60 % and chronic 10-30%. Preliminary diagnosis of sarcoidosis is based on the patient's medical history, routine tests, a physical examination, and a chest x- ray. The lung is the organ most commonly involved in sarcoidosis. Purpose of the work: It will be proved that pulmonary

sarcoidosis can be asymptomatic and symptomatic: shortness of breath and cough, red bumps on the face, arms, weight loss, fatigue, fever, etc. Diagnosis: Diagnosis of sarcoidosis is often a matter of exclusion and not very easy. The role of the doctor in the Pulmonary dispensary is crucial due to his responsability of sending the patient to another institution for the final diagnosis and the treatment of a systemic disease. Conclusion: Two cases that will be represented in this work ocurred during a period of 10 years. Considering the fact that Ulcinj has 26.000 inhabitants, results that this incidence meets the published statistics data. Key words: Sarcoidosis, lungs, pathohistology, radiography, lymph nodes Adresa e autorit/Author addresse: Prim. dr Gani Karamanaga, mjek pneumoftiziolog Shtëpia e Shëndetit, Ulqin, Mali Zi Tel. +38185401166 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Pulmologji

Medicus: suppl. V:

FUNKSIONI PULMONAR NË DIABETIN TIP II Jola Klosi1, Orledia Bare1, Ergita Nelaj1, Ledio Çollaku1, Edite Sadiku1, Margarita Resuli1, Mihal Tase1 QSU, Nene Tereza, Tiranë, Shqipëri Shërbimi i Mjekësisë Interne dhe Hipertonisë, Tiranë, Shqipëri

1

ABSTRAKT Qellimi i studimit: Diabeti mellitus tip 2 po shtohet me shpejtesi ne gjithe boten dhe shoeqrohet me nje sere komplikacionesh kronike. Prandaj, ne vendosem te studiojme efektet e diabetit mellitus tip ne funksionin pulmonary, nese pacientet diabetike kane perqindje te ndryshme te funksionit pulmonar krahasuar me pacientet jo-diabetike. Metodat: Ne studiuam 42 paciente diabetike tip 2 jo fumatore, meshkuj dhe femra me moshe nga 26-78 vjec. Pacientet u krahasuan me 40 subjekte te shendoshe jo fumatore, te te njejtes gjini, gjatesi, peshe de nivel socio-ekonomik. Perveç mbledhjes se koleksionit te te dhenave specifike te diabetit, spirometria u realizua me matjen e FVC (forced vital capacity), FEV1(forced expiratory volume in 1 s), VC (vital capacity) dhe PEF (peak expiratory flow). Spirometria u krye permes nje spirometri elektronik (MiniSpir). Kriteret e perjashtimit ishin duhani, nausea, te vjellat, cefalea, vertigo, hemoptizia, anamneza per kirurgji torakale, dhimbja e forte e gjoksit, angora i paqendrueshem apo infarkti i miokardit, aneurizma torakale/pneumotoraks, pacientet diabetike me anamneze per HIV/hepatit B/hepatitis C. Rezultatet: Pacientet diabetike paraqiten nje ulje sinjifikante (>7%) te FVC (Forced Vital Capacity), FEV1 (Forced Expiratory Volume in one Second) dhe te PEF (Peak Expiratory Flow) krahasuar me subjektet e kontrollit. U vu re se me shtimin e moshes se semundjes shtohej edhe renia e parametrave te mesiperm. Konkluzione: Diabeti mellitus shoqerohet me demtim te vazhdueshem, disfunksion dhe insuficience te organeve te ndryshme, perfshire pulmonet. Prandaj, kur diskutohet mbi trajtimin dhe menaxhimin e diabetit mellitus, duhet te kemi parasysh pulmonin ­ nje komplikacion tjeter serioz te diabetit. Përfundim: Perfundojme se funksioni pulmonar ne pacientet diabetike tip 2 demtohet me renien e FVC, FEV1 dhe PEF, krahasuar me subjektet e kontrollit. Ka ardhur koha te shtohet spirometri ne mjetet qe nevojiten per monitorimin e diabetit dhe sekelave te rendesishme. Fjalë kyç: Diabetike dhe jo diabetike mellitus tip 2, fumatore, mosha e semundjes, FEV1, FVC, PEF. Adresa e autorit/Author addresse: Dr Jola Klosi, mjeke pulmologe Rr. Gjik Kuqalli, P-6, Sh-1, Ap-14, Tiranë, Shqipëri Tel: +355693284372 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Pulmologji

Medicus: suppl. V:

PULMONARY FUNCTION IN TYPE II DIABETES MELLITUS Jola Klosi1, Orledia Bare1, Ergita Nelaj1, Ledio Çollaku1, Edite Sadiku1, Margarita Resuli1, Mihal Tase1 University Hospital Center Mother Theresa, Tirana, Albania Internal Medicine Department and Hypertension, Tirana, Albania

1

ABSTRACT Aim of the study: Type 2 diabetes mellitus is increasing rapidly all over the world and associated with a number of chronic complications. We therefore decided to study the effects of type 2 diabetes mellitus on lung function, whether diabetic subjects have different rates of lung function changes compared with non-diabetic subjects. Methods: We studied 42 type 2 diabetic nonsmoker patients, male and female with age ranging from 26-78 years. The patients were compared to 40 healthy non smoker people, same gender, height, weight and economic status. In addition to collection of detailed diabetes-specific data, spirometry was performed with measurement of forced vital capacity (FVC), forced expiratory volume in 1 s (FEV1), vital capacity (VC) and peak expiratory flow (PEF). Spirometry was performed on an electronic spirometer (MiniSpir). Exclusion criteria were smoking, nausea, vomiting, headache, dizziness, hemoptysis, history of abdominal or thoracic surgery, severe chest pain, unstable angina or myocardial infarction, thoracic aneurysms/ pneumothorax, diabetic patients with a history of HIV/hepatitis B/hepatitis C. Results: Diabetic patients showed a significant reduction (>7%) in the Forced Vital Capacity (FVC), Forced Expiratory Volume in one Second (FEV1) and Peak Expiratory Flow (PEF) relative to their matched controls. It was seen that higher the age of disease, the reduction of these parameters was bigger. Conclusion: Diabetes mellitus is associated with continuing damage, dysfunction and failure of various organs, including the lungs. Therefore, when we discuss about the management of diabetes mellitus, we should consider the lung another serious complication of diabetes mellitus. We conclude that lung function in type 2 diabetic patients is impaired by a decrease in FVC, FEV 1 and PEF, as compared to their matched controls. It`s time to add the spirometer to the tools available for monitoring diabetes and its important sequelae. Key words: Diabetic and non diabetic mellitus tip 2, smoking, age of disease, FEV1, FVC, PEF Adresa e autorit/Author addresse: Dr Jola Klosi, mjeke pulmologe Rr. Gjik Kuqalli, P-6, Sh-1, Ap-14, Tiranë, Shqipëri Tel: +355693284372 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Gastroenterologji

Medicus: suppl. V:

INTRAVENOUS OMEPRAZOLE AS ADJUVANT THERAPY TO ENDOSCOPIC INJECTION IN NON-VARICEAL UPPER GASTROINTESTINAL BLEEDING Bledar Kraja1, Indrit Këlliçi2, Genta Qirjako3, Skerdi Prifti1

1

University Clinic of Gastrohepatology, UHC Mother Theresa, Tirana, Albania 2 Endoscopy Unit, University Hospital of Durres, Tirana, Albania 3 Department of Public Health, Faculty of Medicine, Tirana, Albania

ABSTRACT Aim: The aim of our study was to evaluate and compare the clinical efficacity of intravenous omeprazole versus intravenous ranitidine therapy for the treatment of non-variceal upper gastrointestinal (UGI) bleeding after successful endoscopic injection therapy. Method: In this study were included 108 patients (72 males and 36 females) admitted with non-variceal UGI bleeding in the Intensive Care Unit of the University Hospital of Durres, Albania, from 2004 to 2008. Patients with gastroduodenal malignancy and those who were previously receiving antisecretory drugs were excluded. All patients were treated endoscopicaly by injecting epinephrine (diluted 1:10.000) followed by ethanol and then were randomized to receive intravenous omeprazole (n = 54), with an initial dose of 80 mg, followed by 8 mg/h infusion, or intravenous ranitidine (n = 54) 100 mg bolus, followed by 100 mg boluses every 6 hours for the next 72 hours. Data were analyzed using the Statistical Package for the Social Sciences, version 12.0 (SPSS Inc., Chicago, IL, USA). Results: There was no statistical difference in the clinical parameters and endoscopic data of the two groups before endoscopic therapy. The rebleeding rate 72 hours after endoscopic treatment was lower in the omeprazole group than in the ranitidine group (6 vs. 14 patients, respectively; OR=3.4; 95% CI =1.1 ­7.2; P=0.003). Less volume of blood transfusion was needed in omeprazole group than in with ranitidine one (1.1 ± 1.8 units vs. 2.3 ± 2.9 units, P=0.03). The hospitalization period was shorter among patients treated with omeprazole than among those treated with ranitidine (5.4 ± 2.6 days vs. 6.8 ± 3.3 days, respectively; P=0.04). The need for surgery and the mortality rate were not statistically different between the two groups of the study. Conclusion: After endoscopic treatment of non-variceal UGI bleeding, intravenous omeprazole reduced the risk of recurrent bleeding, decreased the need for blood transfusion and shortened the period of hospitalization. Intravenous omeprazole should be used in patients with non-variceal UGI bleeding after effective endoscopic treatment. Key words: Bleeding, omeprazole, peptic ulcer, ranitidine Adresa e autorit/Author addresse: Dr. sci. Bledar Kraja, mjek gastrohepatolog, pedagog Rr.Thanas Ziko, 73/1, Tirane, Shqipëri Tel: +355 4 2254520 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Endokrinologji

Medicus: suppl. V:

INCIDENTALOMAT E TIROIDES

Yllka Themeli1,2,3 , Shuaip Beqiri2,3, Ergeta Ktona1,2,3 , Natasha Cela2, Holta Sulaj 2, Kloida Zaimi2, Julian Capo2, Blerina Kambo2 Myftar Barbullushi3, Feçor Agaçi4

2

Fakulteti i Infermierisë, Tiranë, Shqipëri DCI Ikeda Euromedica Group, Tiranë, Shqipëri 3 Qendra diagnostike Med.al,Tiranë, Shqipëri 4 Spitali Hygeia,Tiranë, Shqipëri

1

ABSTRAKT Hyrje: Incidentalomat e tiroides jane noduj asimptomatike te gjendres tiroide, qe nuk palpohen gjate egzaminimit objektiv, por evidentohen gjate kryerjes se ultrasonografise se gjendres tiroide. Ato mund te evidentohen si noduj solitare ose ne kuadrin e nje strume multinodulare te tiroides. Qellimi i studimit: Incidentaloma e tiroides eshte nje fenomen mjaft i shpeshte ne vendet me deficence jodike. Meqenese vendi yne mbetet nje nder vendet e pakta me deficence te thelle jodike, menduam te nderrmarrim kete studim, per te vleresuar shpeshtesine e saj, lidhjen e saj me ekzaminime te tjera te gjendres tiroide si shintigrafia dhe skaneri, lidhja e saj me funksionin hormonal te gjendres tiroide, si dhe evidentimi i pranise se nodujve te ftohte dhe rendesia e FNA biopsies preoperatore, si nje faktor i rendesishem ne kapjen dhe mjekimin e hershem te Ca tiroidien. Materiali dhe metodat: Studimi eshte i tipit retrospektiv, duke perfshire te gjithe pacientet qe i jane nenshtruar ultrasonografise se gjendres tirode ne periudhen kohore janar 2008 - dhjetor 2009, ne qendrat diagnostike DCI Ikeda Euromedica Group dhe Med.Al. Nga studimi u perjashtuan rastet e dyshimta per çrregullime strukturale dhe funksionale te gjendres tiroide. Te dhenat e mbledhura u perpunuan dhe u studiuan ne raport me te dhenat laboratorike, shintigrafike dhe ato anatomo patologjike. Perpunimi statistikor u krye me testin e studentit dhe deviacionin standart(DS). Rezultatet: Numri total i rasteve te marra ne studim eshte 967. Nga keto rezultuan 66.6% femra dhe 33.4% meshkuj. Numri total i rasteve qe kane rezultuar me noduj ne tiroide (incidentaloma) eshte 410. Nga keto jane 79.5% femra dhe 20.5% meshkuj. Me nodul solitary (strume nodulare) rezultojne 42% e rasteve, me strume multinodulare 58% e rasteve. Per sa i perket struktures ekografike te parenkimes tiroidiene (jashte nodulit) kane mbizoteruar rastet me strukture homogjene 67.8%,kundrejt atyre me strukture heterogjene. Duke iu referuar struktures ekografike te nodujve, jane evidentuar me shume raste me strukture hypoekogene (30%), si dhe me kalcifikime dhe degjenerime nekrotike ne brendesi te nodujve. Kontigjenti me i madh i rasteve rezultoi me dimensione te nodujve 1-2 cm (35.1%), dhe funksioni i tiroides rezultoi normal ne 51% te rasteve, i ulur ne 20 % te rasteve dhe i larte ne 29% te rasteve. Ne lidhje me shperndarjen gjeografike te rasteve te marra ne studim,mbizoteron zona veriore me 50% te rasteve, kundrejt zones se mesme dhe asaj jugore. Eshte e rendesishme te theksohet evidentimi i 14.6% te rasteve me noduj te ftohte ne ekzaminimin shintigrafik (60 raste nga numri total i incidentalomave) e nga te cilat 30 raste pranuan t`i nenshtrohen FNA biopsi preop dhe rezultuan te dyshimta per malinjitet 7 raste, 4 prej te cilave u konfirmuan me biopsi postop. (2 carcinoma papilare, 1 rast folikulo-papilar dhe 1 rast forme folikulare). Konkluzionet: Nga numri total i incidentalomave te evidentuara ne ekzaminimin ekografik, 49% rezultuan me çrregullime funksionale te gjendres tiroide. Nodujt e ftohte u evidentuan ne 14.6% te rasteve, nga

te cilat 4 raste rezultuan malinje ne biopsine postop. Ky fakt verteton rendesine e ekzaminimit ekografik ne evidentimin e hershem te nodujve tiroidiene asimptomatike, me çrregullime funksionale ose me atipi qelizore, duke bere te mundur diagnostikimin dhe trajtimin e hershem te patologjive tiroidiene ne pergjithesi dhe te atyre malinje ne vecanti. Fjalë kyç: Incidentalomat e tiroides, nodujt e tiroides, nodujt e vetem, struma multinodulare e tiroides, kanceri i tiroides, ultrasonografia e tiroides, nodujt e ftohte, citopunksioni preoperator, crregullimet funksionale, biopsia pas operacionit Adresa e autorit/Author addresse: Dr Yllka Themeli, mjeke endokrinologe Rr."Ymer Kurti", Pallati mbi posten nr.8, kati V, Tiranë, Shqipëri Tel: 069 25 65 430 & 067 28 72 167 & 04 22 35 677. e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Endokrinologji

Medicus: suppl. V:

THYROID INCIDENTALOMAS Yllka Themeli1,2,3 , Shuaip Beqiri2,3, Ergeta Ktona1,2,3 , Natasha Cela2, Holta Sulaj 2, Kloida Zaimi2, Julian Capo2, Blerina Kambo2 Myftar Barbullushi3, Feçor Agaçi4 1 Nursing Faculty of Tirana, Albania 2 DCI Ikeda Euromedica Group, Tirana, Albania 3 Med.al Diagnostic Center, Tirana, Albania 4 HYGEIAHospital,Tirana, Albania ABSTRACT Introduction: Thyroid incidentalomas are asymptomatic thyroid nodules, evidenced during thyroid ultrasonographic examination. They can be present as solitary nodule or as a multinodular goiter of thyroid gland. Aim of study: The aim of this study is to know prevalence of thyroid incidentaloma as frequent phenomena of iodine deficiency countries. According to this fact, we realized this study for evaluating all epidemiological and clinical incidentalomas aspects, specially the possibility of thyroid cancer prevention or its early diagnostic. Materials and methods: This is a retrospective study, for the period of time: January 2008-december 2009. There are included in study all patients that have done thyroid ultrasonography in DCI Ikeda-Euromedica Group and DC Med.al in Tirana. All cases suspected for thyroid structural and/or functional disorders are excluded from our study. All materials were evaluated in correlation with laboratory, schintigrafic and anatomopathological findings. The data have been analyzed with Student`s test and standard deviation (S.D.). Results: Total number of cases in our study was 967, while F/M rate was 66.6%/34.4%. Total number of cases with thyroid incidentalomas results 410, while F/M rate is 79.5%/20.5%.42% of all incidentalomas have been represented as solitary nodule, and 58% as thyroid multinodular goiter. According to thyroid parenchyma ultrasonographic structure, 67.8% of cases resulted with homogeny structure, compared to 32.2% with heterogenic structure. According to thyroid nodules ultrasonographic structure, noduls with hypoecogenicity are dominant (40%) in comparison to other types of structure (37% normoecogen and 23% hyperecogen). Refering to nodul dimensions,the mos part of noduls resulted 1-2cm (35.1%), and about the thyroid function: 51% normal function, 29% hyperfunction and 20% hypofunction. We were interested in geographic distribution of cases,and we realised that cases that actually live in north part of Albania are dominant (50%), compared to other parts of country (center and south). It`s really important to note the presence of cold noduls in 14.6% of cases with incidentaloma (60 cases). 50 % of that number accepted for doing FNA-biopsy, and 7 cases resulted suspected for thyroid carcinoma.The post-operatory biopsy confirmed 4 of them( 2 papillary,1 follicullary and 1 folicullo-papillary carcinoma). Conclusions: In our study 49% of thyroid incidentalomas have resulted with functional disorders. Also,14.6% of incidentalomas were cold noduls and 4 of 30 cases undergone FNA biopsy(13 %) have been confirmed as thyroid carcinoma in post-operatory biopsy. This is a strong argument for thyroid ultrasonographic examination, in order to do evident asimptomatic thyroid noduls, probably with functional disorders,specially in iodine deficiency areas popullation.The importance of this exam consists in early diagnostic and treatment of thyroid carcinoma. Key words: Thyroid incidentalomas, thyroid noduls, solitary nodule, thyroid multinodular goiter, thyroid cancer, thyroid ultrasonography, cold nodules, FNA-biopsy, functional disorders, postoperatory biopsy, thyroid function. Adresa e autorit/Author addresse: Dr Yllka Themeli, mjeke endokrinologe Rr."Ymer Kurti", Pallati mbi posten nr.8, kati V, Tiranë, Shqipëri Tel: 069 25 65 430 & 067 28 72 167 & 04 22 35 677. e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Nefrologji

Medicus: suppl. V:

HIPERTENSIONI ARTERIAL NË NEFROPATINË DIABETIKE Myftar Barbullushi1, Yllka Themeli1

1

QSU Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri Shërbimi i Nefrologjisë dhe Hipertensionit, Tiranë, Shqipëri

ABSTRAKT

Diabeti mellitus është një ndër shkaqet madhore të dëmtimit të funksionit të veshkave. Nefropatia diabetike që zhvillohet në pacientët me diabet është konsideruar si një epidemi mbarëboterore. Në vitin 2003, Shoqata Botërore e Nefrologjisë dhe Federata Ndërkombetare e Diabetit promovuan një broshurë të titulluar Diabeti dhe veshkat, koha për të vepruar. Ajo kishte për qëllim të sensibilizonte qeveritë, organizatat shëndetësore, organizatat jo-qeveritare, fondacionet dhe institucionet akademike, mjekët dhe pacientët, për problemet socio-ekonomike në rritje, për shkak të sëmundjes së veshkave dhe pasojave të saj në diabetikët. Shtatë vjet më vonë, i njëjti mesazh e ka bërë këtë fakt edhe më urgjent. Dita Botërore e Veshkave më 11 Mars 2010 i kushtohej pikërisht këtij problemi: Diabeti dhe veshkat: vepro tani,o se paguaj pasojat më vonë. Dhe kjo ndoshta për disa shifra rrënqethëse: shekulli i 21-të ka mjedisin me diabetogjenik në historine njerëzore. Gjatë 25 viteve të fundit përhapja e diabetit tip 2 në SHBA pothuajse është dyfishuar. Rreth 50% e pacientëve që fillojnë dializën kanë si shkak diabetin. Në vitin 2007 kanë qenë 246 milione njerëz me diabet në botë, por në 2025 ky numër është llogaritur të arrijë në 380 milione. Njerëzit me tolerancë të dëmtuar ndaj glukozës, të konsideruar si prediabetike, numëroheshin në 308 milionë në vitin 2007 dhe do të arrijë në 418 milione deri në 2025. Prevalenca e diabetit do të jetë më e madhe në vendet në zhvillim, siç është edhe vendi yne. Pacientët diabetikë mund të zhvillojnë ose jo nefropati diabetike (ND). Vlerësimi i pacientëve me diabet dhe semundje të veshkave duhet të përfshijë një shqyrtim mbi shkaqet kryesore të këtyre patologjive. Shumica e pacientëve me diabet dhe ND kanë HTA. Trajtimi i HTA ngadalëson përparimin e ND. Pacientët hypertensivë me diabet dhe ND në stadet 1-4 duhet të trajtohen me ACE-I ose ARB, dhe zakonisht, kombinohen me një diuretik. Tensioni arterial në pacientët me diabet dhe ND në stadet 1-4 duhet të jetë në nivelet poshtë 130/80 mmHg. Fjalë kyç: Hipertensioni arterial, nefropatia diabetike Adresa e autorit/Author addresse: Prof. dr sci. Myftar Barbullushi, mjek internist neftolog Rr. Komuna e Parisit, Tiranë, Shqipëri Tel: +3552045638 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Reumatologji

Medicus: suppl. V:

CAMPTOCORMIA - prezatim rasti 1

Remzi Izairi1 USHT, Fakulteti i Shkencave Mjekësore, Tetovë

ABSTRAKT Hyrje: Camptocormia rrjedh nga fjala greke kamptos (i shtrembët) dhe kormos (shtat). Karakterizohet me qëndërim jo normal të shtatit, respektivusht me këthim (lakim) të tepruar të segmentit torakolumbal të shtyllës kurrizore gjatë të ecurit dhe qëndrimit në këmbë e që zhduket gjatë shtrirjes. Camptocorminë për e here të pare e përshkruajti Brodie në vitin 1818, kurse në vitin 1915 neurologët françez Souques dhe Rosanoff-Saloff këtë çrregullim postural e quajtën camptocormia, në gjuhen frenge incurvation du tronc. Camptocormia konsiderohej si rekasion konverziv ­ psikogjen, që shfaqej më shpesh te ushtarët. Më vonë u kuptua se camptocormia është çrregullim postural organik dhe shfaqet te lezionet e nukleusit lentikular, te sëmundja Parkinson, te distonia neurocirkulatore, te sëmundjet neuromuskulare, sindroma paraneoplastike, te përdorimi i disa barnave, por mund të jetë edhe idiopatike. Qëllimi: Prezantimi i një rasti me camptocormi me etiologji të panjohur. Materijali dhe metoda: Diagnoza e camptocormisë është mbështetur në antefleksionin të pjesës torakolumbale të shtyllës kurrizore mbi 45°, që është theksuar gjatë ecjes, kurse është zhdukur gjatë shtrirjes në dekubitus dorsalis. Rasti jonë: M.E., grua 72 vjeç; vjen në ambulance për shkak të dhimbjeve lumbosakrale që përhapen në regjionet gluteale. Dhimbja është paraqitur në moshën 57 vjeçare. Përdor AIJS, terapi fizikale dhe dy here në vit balneoterapi. Klinikisht pjesa lumbale e shtyllës kurrizore e këthyer përpara për 90°; e sëmura ecë me ndihmën e shkopit. Ulur në karige dhe e mbështetur për muri qëndron drejtë; po sa fillon të ecë përkulet përpara për 90o. Në ekzaminimin fizik shtylla kurrizore e lëvizshme në të gjitha drejtimet. Analizat laboratorie në kufij të normales. Ekzaminimi neurologjik në normë. Rëntëgeni, TC dhe RM e vertebrave lumbale tregojnë ndryshime degjenerative të parëndësishme. Përfundim: Kemi prezantuar një rast me camptocormi me etiologji të panjohur. Në literature nuk kemi hasur camptocormi me etiologji të panjohur. Fjalë kyç: Camptocormia, idiopatike Adresa e autorit/Author addresse: Prof. dr sci. Remzi Izairi, mjek internist reumatolog 1237 Çegran, Maqedoni Tel. 042 321 600 & 070 379 007 e-mail: sh[email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Reumatologji Medicus: suppl. V: KONTRAKTURA DUPUYTREN TE DIABETI I SHEQERIT Besim Aliu1, Remzi Izairi2 Spitali 8 Shtator, Shkup, Maqedoni ESHP. Rheuma, Çegran, Maqedoni ABSTRAKT Hyrje: Kontraktura Dupuytren paraqet trashjen dhe tërheqjen e aponeurozës palmare me etiologji të panjohur. Sëmundja karakterizohet nga kontraktura në fleksion të vazhdueshëm dhe të përhershëm të një apo më shumë gishtave të dorës në nyjet metakarpofalangeale dhe interfalangeale. Sëmundja më shpesh i prek meshkujt dhe zakonisht shoqërohet me diabet të sheqerit, epilepsi dhe alkoolizëm kronik. Qëllimi i punimit: Qëndron në përcaktimin e shpeshtësisë së kontrakturës Dupuytren te diabeti i sheqerit. Materiali dhe metoda: Në ESHP Rheuma në Çegran i kemi kontrolluar duartë e të sëmurëve me diabet të sheqerit. Grupin kontrollues e përbëjnë të sëmurë pa diabet të sheqerit me moshë të ngjashme me grupin e hulumtuar. Rezultatet: Në grupin e hulumtuar ishin 100 të sëmurë me diabet, 35 meshkuj dhe 65 femra. Në grupin e kontrollit, po ashtu, ishin 100 të sëmurë pa diabet, 40 meshkuj dhe 60 femra. Prevalenca e kontrakturës Dupuytren te diabetikët ishte 29%, kurse në grupën kontrolluese 4%. Te meshkujt me diabet kontraktura Dupuytren u diagnostikua te 11 ose 31%, kurse te grupa kontrolluese te 3 ose 8.5% të rasteve. Më shpesh kontraktura Dupuytren u diagnostikua te meshkujt me diabet në grup moshën 51-70 vjeç, te gjithsej 6 raste. Te femrat me diabet kontraktura Dupuytren u diagnostikua te 1 ose 1.5% të rasteve. Diferenca statistikore është e rëndësishme. Përfundim: Në analizën tonë kontraktura Dupuytren dukshëm më shpesh është gjetur te meshkujt me diabet të sheqerit. Për prevencën e kontrakturës Dupuytren rëndësi të madhe ka zbulimi i hershëm me qëllim të përdorimit të procedurave të terapisë fizikale derisa funksioni i dorës nuk është dëmtuar në masë të madhe. Fjalë kyç: Kontraktura Dupuytren, diabeti i sheqerit Adresa e autorit/Author addresse: Dr Besim Aliu, mjek internist Strumiçka 16-II/1, Çair, Shkup Tel. +389(0)22627-657 & 071 343 242 e-mail: [email protected]

1

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Reumatologji Medicus: suppl. V:

­ 1, 1, 1

1

, ,

: . , , , . : 2007 2009 , , . 95 . : 1. , , ( ). 2. . 3. . 4. . , . : 95 50 52,63%, 45 , 47,37%. 25 , 26,31% 50 , 70 73,69% 50 . 62% , 80% . 65% . 20% . 35% . 62% . : , . : , Adresa e autorit/Author addresse: . , . 26 , 6250 , . 075288735 - mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Reumatologji Medicus: suppl. V:

DEGENERATIVE SPONDILOLYSTHESIS ­ CORELATION BETWEEN CLINICAL AND RTG EXAMINATION Ace Sofronieski1, Krasimira Bozinoska1, Xhabir Bajrami1 1 General Hospital Kicevo, Macedonia ABSTRACT Introduction: Spondilolisthesis is a sliding or disordering on one to other vertebral body. The clinical signs on degenerative changes on lumbal part of vertebral column may be some differently, manifested as lumbal syndrome, with or without radiculopathy, or neurogens claudication. Material and methods: Dates uses from ambulatory book of Orthopaedic Ambulance Kicevo for period of 2007 to 2009, dates from ambulatory book of RTG cabinet Kicevo, other doctors document and hospital papers. In a period of three years are examined 95 diagnosed and treated cases with degenerative spondilolistesis. As a clinical criteria are uses: 1.Rate of pain, localization of pain, character of pain ( spontaneous or provocative ), 2. Symptoms of radiculopathy, 3. symptoms of neurogens claudication., 4. RTG examination. All of symptoms and signs was rated with scale in slight, moderate, and difficult rate. Results: From all examined 95 cases, 50 are women or 52,63%, and 45 are man or 47,37%. 25 or 26,31% of cases are below 50 years age, and 70 or 73,69% of cases are under 50 years. Pain of moderate rate have 62% of cases, 80% of cases have pain localized in lumbal area and behind area of two femoral regions, 65% of cases have pain without evidential provocation. In 20% of cases exist radiculopathy, 35% of cases have neurological signs. 65% of cases have disorder on RTG examination of moderate rate. Conclusion: For degenerative spondylolisteis is very important correlation between clinical and RTG signs. It is help for individual program prepare of treatment. Key words: Spondilolisthesis, correlation between clinical and RTG signs Adresa e autorit/Author addresse: Dr Ace Sofronieski, lekar ortoped Ul. Jordan Piperkata Nr 26 Naselba Deveana, 6250, Kicevo, Makedonija . 075288735 - mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Reumatologji Medicus: suppl. V:

­ 1, 1, 1

1

, , .

: . : ­ . : 12 (16 ), 8 4 50 70 2 ­2008 2009 . 30 /2 , 3 7 . 8 : ­ 1 ­ 3, 1­ 4, 10 , . : : 8 12 ( 66,66%), 9 12 (75% ), 4 12 (33,33% ). 12 , . : . , . : , Adresa e autorit/Author addresse: . , . 26 , 6250 , . 075288735 - mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Reumatologji Medicus: suppl. V:

OUR EXPERIENCE WITH VISCOSUPLEMENTATION WITH NATRIUM HIALURONAT ­ ORTHOVISC THERAPY ON GONARTHROSIS Ace Sofronieski1, Krasimira Bozinoska1, Xhabir Bajrami1 1 General Hospital Kicevo, Macedonia ABSTRACT Introduction: Therapy with viscosuplementation regenerated the normal reological characteristics of synovial fluid and synovial tissue on knee joint. The aim: To determine therapeutic efficacy and safety on intrarticular uses of natrium hialuronat­Orthovisc in patients with different stage of gonarthrosis. Material and methods: Analyzed are results of 12 patients (16 knee joints ), 8 women and 4 men on age of 50 to 70 years in period of 2 years: 2008 and 2009. In all of them are aplicated intraarticular natrium hialuronat on doses of 30 mg/ 2ml, three time on period of 7 days. Maced analysis on enter and out parameters after 8 week. That is next parameters: gradus of pain 1­3, functionally status 1­4, time need to go 10 meters , sedimentation rate. Results: Enter parameters: pain decreased in 8 of 12 patients (66,66% ), functionally status best in 9 of 12 patients (75%), sedimentation rate best in 4 of 12 patients (33,33%). Nobody of 12 patients have not toxic effects or end of therapy. Conclusion: Intraarticular uses of Orthovisc make a significant decreased of knee joint pain and difficult off illness on patients with gonarthrosis. The uses of drugs is perfectly and not registered toxic effects and end of therapy. Key words: Gonarthrosis, Orthovisc Adresa e autorit/Author addresse: Dr Ace Sofronieski, lekar ortoped Ul. Jordan Piperkata Nr 26 Naselba Deveana, 6250, Kicevo, Makedonija . 075288735 - mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Transfuziologji Medicus: suppl. V:

SHPËRNDARJA E GRUPEVE TË GJAKUT ABO/RHD NË PACIENTËT ME KANCER TË TRAKTIT GASTROINTESTINAL Vjollca Duro1, Shpëtim Qyra2, Andi Koraqi3, Pëllumb Pipero4 Drejtoria e Planifikimit Spitalor, Ministria e Shendetesise,Tiranë, Shqipëri 2 Istituti i Shendetit Publik, Tiranë, Shqipëri 3 Fakulteti I Mjeksise, Departamenti i Laboratoreve, Tiranë, Shqipëri 4 Drejtor i Pergjithshem i Politikave Shendetesore, Ministria e Shendetesise, Tiranë, Shqipëri ABSTRAKT Hyrje : Qëllimi i këtij studimi është të investigojmë shoqërimin e grupeve të gjakut ABO me sëmundjet malinje të traktit gastrointestinal. Materiali dhe metoda: Shpërndarja e grupeve të gjakut ABO/RhD është analizuar në 236 pacientë me sëmundje malinje të traktit gastrointestinal. Pacientët janë diagnostikuar dhe trajtuar. Rezultatet. Rezultate e marra në këtë studim tregojnë që : (a) kanceri i stomakut është më i shpeshtë te meshkujt se femrat; (b) kancerit i stomakut është më shpeshtë se kanceri i kolonit; (c) grupi i gjakut A është në përqindje më të lartë në pacientë me kancer të stomakt, ndërsa grupi O në pacientet me kancer të kolonit. Konkluzion: Pacientë me grup gjaku A janë më rikuar për kancer të traktit gastrointestinal dhe sidomos kancer të stomakut. Fjalë kyç: Grupi i gjakut ABO, faktori Rh, trakti gastrointestinal Adresa e autorit/Author addresse: Vjollca Durro, PhD MD, Ekspert për transfuzionin e gjakut, Bulevardi "Bajram Curri", No. 1, Tiranë, Shqipëri Tel: +355 68 40 32328 e-mail: [email protected] & [email protected]

1

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Mbrojtje primare shëndetësore Medicus: suppl. V:

PËRCJELLJA E ANEMISË TË SHKAKTUAR NGA DEFICITI I VITAMINËS B 12 TE PACIENTËT MBI 70 VJET NË KUSHTE TË MBROJTJES PRIMARE SHËNDETSORE Sefijan Ferati-Bellçishta1

1

OPSH Mediars, Shkup, Maqedoni

ABSTRAKT Hyrje: Anemia megaloblastike në të shumtën e rasteve është e shkaktuar nga mungesa ose deficiti në apsorbimin e vitaminës B12 dhe acidit folik. Hipotezat e reja e vërtetojnë frekuencen e madhe në manifestimin e këtij lloji të anemisë mes popullatës të vjetër me malabsorpcion të kobalaminës ose mungesë të vitaminës B12 dhe bartësit e tij proteinik. Qëllimi: Qëllimi i këtij punimi është ta vërtetojë hipotezën në seri të popullatës të sëmurë mbi 70 vjet. Materiali: Në periudhë prej 5 vitesh janë analizuar të sëmurë me moshë mbi 70 vjet me pasqyrë laboratorike dhe klinike të anemisë megaloblastike me Hb <12gr dhe vitaminë B12 <160pk të mjekuar në OSHP Mediars në kushte të mbrojtjes primare shëndetsore. Janë analizuar 20 të sëmurë me moshë mesatare 76 +/- 6 vjet dhe propocion M:F=1:2. Përfundim: Në mes popullatës me moshë të shtyer, malabsorpcioni i kobalaminës paraqet shkak kryesor për deficit të vitaminës B12 dhe shpesh vjen në asociacion me gastrit atrofik. Fjalë kyç: Anemia megaloblastike, deficit i vitaminës B12, gastrit atrofik Adresa e autorit/Author addresse: Sefian Ferati-Bellçishta, mjek i praktikës së përgjithshme (mjeksia familjare) OPSH Mediars, Shkup, Maqedoni Rr.II Makedonska Brigada 14/5, Shkup, Maqedoni Tel.: 02-2621-773 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Pediatri Medicus: suppl. V:

DHIMBJET ABDOMINALE AKUTE NË PRAKTIKËN PEDIATRIKE. PËRVOJA JONË NË PERIUDHËN QERSHOR 2008 ­ QERSHOR ­ 2010 Ferizat Haxhirexha1, Fazlije Marku1, Sevdije Koxha1 1 ALBA-MED, Dibër ABSTRAKT Hyrje: Dhimbjet abdominale akute jane nje problem mjaft i shpeshte ne praktiken e mjekut pediater. Ndonese ne te shumten e rasteve jane pasoje e çrregullimeve beninje, zakonisht kerkojne diagnostikim dhe trajtim te shpejte me qellim te minimizimit te morbiditetit. Qellimi: Te tregojme shkaqet me te shpeshta te dhimbjeve abdominal akute bazuar ne pervojen tone si dhe te tregojme algoritmin e trajtimit dhe ndjekjes se ketyre pacienteve. Materiali dhe metodat: Gjithsej 157 femije me dhimbje abdominal akute i jane referuar qendres tone ne periudhen nga Qershori i vitit 2008 e deri ne Qershor te vitit 2010. Femijet kane qene te moshave te ndryshme duke filluar qe nga neonatet e deri ne moshen pesembedhjete vjeçare. Raporti meshkuj femra ka qene pothuajse i perafert respektivisht 70 me 87. Rezultatet: Shkaqet me te shpeshta te dhimbjeve abdominal akute kane qene te ndryshme dhe bazuar ne pervojen tone eshte verejte nje korrelacion mes shkaqeve te ketyre dhimbjeve dhe disa faktoreve si mosha, gjinia si dhe faktoreve ambiental. Gastroenteritet mbeten shkaktaret me te shpeshte te dhimbjeve abdominale akute ne praktiken tone. Ne me shume se 35% te femijeve te kontrolluar nga ana jone dhimbjet akute te barkut kane qene si pasoje e gastroenteriteve apo enterokoliteve. Limfadeniti mezenterial ze vendin e dyte per nga shpeshtesia me afro 20% te te gjithe rasteve. Ne afer 20% te rasteve tjera dhimbjet akute te barkut kane qene pasoje e infeksioneve virusale si tonsilo-faringjiteve ose otiteve te shoqeruara me gjendje febrile. Konstipacioni gjithashtu mbetet shkaktar i shpeshte i dhimbjeve akute te barkut. Konstipacionet akute zakonisht kane nje shkak organik (gastroenteritet, apendicitet) ndersa ato kronike jane ne te shumten e rasteve funksionale. Çregullimet gjinekologjike tek vajzat e reja ne periudhen e pubertetit dhe infekcionet urinare gjithashtu paraqiten si shkaktare te ketyre dhimbjeve. Nga shkaqet e abdomenit akut te cilat kerkojne trajtim kirurgjik me i shpeshte mbete apendiciti akut ndersa me ralle invaginacioni. Eshte me rendesi te permendim faktin se ne rastin e dhimbjeve akute kirurgjike zakonisht dhimbja ju paraprin te vjellave ndersa ne rastet e tjera te vjellat jane ankesat fillestare te pacienteve te shoqeruara me vone nga dhimbjet. Përfundim: Dhimbjet abdominal akute paraqesin nje sfide te vertete per mjekun pediater ne kuptimin e asaj qe ai duhet te dalloje dhimbjet e shkaktuara nga çregullime potencialisht te rrezikshme si apendiciti, obstrukcioni i zorreve (nga volvulusi, invaginacioni, adherencat) ose infeksionet qe kerkojne trajtim specifik (si faringiti streptokoksik ose pneumonite). Nje anamneze e marrur mire dhe me kujdes paraqet nje nga kushtet kryesore per te vleresuar shkaktarin e mundshem qe ka sjelle deri tek dhimbjet akute te barkut. Fjalë kyç: Dhimbje abdominal akute, femijët Adresa e autorit/Author addresse: Dr Ferizat Dika-Haxhirexha, mjeke pediatër magjistër, pedagoge Rr. Said Najdeni Nr 6, Dibër, Maqedoni Tel. O70 325 259 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Pediatri Medicus: suppl. V:

RASTE ME ABDOMEN AKUT NË REPARTIN E PEDIATRISË, SPITALI RAJONAL, VLORË, SHQIPËRI JANAR 2010 ­ GUSHT 2010. Emirjona Kicaj1,2, Saemira Durmishi1,2, Rudina Cercizaj1,2, Diana Kozdine1,2, Emiljana Corraj1,2

1

Fakulteti i Shendetit Publik, Universiteti Ismail Qemali, Vlorë, Shqipëri 2 Qëndra Spitalore Rajonale Vlorë, Shqipëri

ABSTRAKT Objektivat: Te evidentohet prevalence e abdomenit akut në moshat pediatrike.Të bëhet shpërndarja sipas grup- moshave, shpërndarja sipas zonave rurale dhe urbane, shpërndarja sipas seksit (femer ­ mashkull), shpërndarja sipas peshës së çdo grup moshe pediatrike dhe lloji i trajtimit të zgjedhur. Materiali dhe metodat: U morrën në studim 1220 pacientë të paraqitur me kuadrin klinik të abdomenit akut (diarre akute dhe gastroeneterit) në Repartin e Pediatrisë të spitalit Rajonal Vlorë në harkun kohor 01.01.2010 ­ 31.08.2010. Në skedën e të sëmurëve u kërkuan të dhëna në lidhje me patologjitë shkaktare, moshën, peshën, vendbanimin dhe llojin e trajtimit të përdorur. Rezultatet: Prevalenca e abdomenit akut në moshat pediatrike në Spitalin Rajonal Vlorë është 33.26% 1220 raste me abdomen akut kundrejt 3668 rasteve. Në grup moshën 0-1 vjeç 10.16 % (124 raste). Nga këta 10 raste në fëmijë të lindur prematurë dhe 114 të tjerë të lindur në të lindur pas javës së 36 të shtatzanisë. 15 raste me peshë 3­5 kg, 79 raste me peshë 5­10 kg dhe 30 raste me peshë 10­12 kg. Në grupmoshën 1­4 vjeç 48.04% (586 raste). Nga këta 350 me peshë 10­15 kg dhe 236 raste me peshë 16-20 kg. Në grupmoshën 4­14 vjeç 41.80% (510 raste). Nga këta 270 femra dhe 240 raste meshkuj. Dhe 408 raste me peshë 20­30 kg dhe 102 raste me peshë 31kg me më shumë 3. Konkluzionet: Rezultatet e studimit shërbejnë për një orientim klinik më të mirë ndaj rasteve të paraqitura me klinikën e abdomenit akut si dhe trajtimit adekuat ndaj tyre. Fjalë kyç: Abdomen akut, diarre, gastroenterit Adresa e autorit/Author addresse: Dr Emirjona Kicaj, mjeke pediatër Qëndra Spitalore Rajonale Vlorë, Shqipëri Tel: 0693593299 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Pediatri Medicus: suppl. V:

ATREZIA DUODENALE PJESË PËRBËRËSE E ANOMALIVE TË SHUMËFISHTA -Prezantim rastiGentiana Gora1, Aferdita Muca1, Shahe Isufi1, Anita Gjikondi1, Elton Koroveshi2

2

Shërbimi i Neonatolgjisë Materniteti Mbretëresha Geraldine, Tiranë, Shqipëri Sherbimi i Obstetrikë-Gjinekologjisë, Materniteti Mbretëresha Geraldine,Tiranë, Shqipëri

1

ABSTRAKT Atrezia duodenale eshte nje shkak i zakonshem i obstruksionit intestinal tek bebet e porsalindura, manifestuar klinikisht me simptoma te abdomenit akut. Ne disa raste mund te shoqerohet me anomali te tjera si sindrom Down, pankreas anular, e të tjera. Rasti jonë: Ne diagnostikuam atrezi duodenale tek nje i porsalindur ne diten e pare te jetes (22 oresh), me te vjella te shumta me permbajtje biliare. Bebi paraqiste njekohesisht sindrom Down, pankreas anular dhe malrotacion te zorrës. Konkluzion: Atresia duodenale mund te jete e shoqeruar me anomali te tjera te bashkelindura ne raste te rralla. Diagnostikimim i hershem mund te jete percaktues per prognozen tek neonati. Fjalë kyç: Atrezia duodenale, anomali e shumefishte TË DHËN TË PËRGJITHSHME Duodeni eshte vendi me i zakonshem i obstruksionit intestinal kongenital. Atresia duodenale has et ne 50% te rasteve te bebeve me obstruksion intestinal. Incidenca: 1 ne 6000-9000 femije te lindur paraqet atrezi duodenale. Etiologjia: Shkak mendohet te jete nje çrregullim i rekanalizimit intestinal gjate embriogjenezes. Atresia duodenale ne 50% te rasteve shoqerohet me nje anomali tjeter te bashkelindur. Keshtu, ne 30% te rasteve atrezia intestinale shoqerohet me sindrom Down, ne 23% te rasteve me pankreas anular, ne 20% te rasteve me kardiopati kongenitale, ne 18% te rasteve me malrotacion, 8% atrezi ezofagu, 20% te tjera anomali. Ne kemi diagnostikuar tek nje bebe e porsalindur, atrezi duodenale te shoqeruar me me shume se nje anomali e bashkelindur, e cila haset mjaft rralle. PREZANTIM I RASTIT Bebi lindi nga nje shtatezani ne term, me rruge natyrale. Ne jeten intrauterine ishte konstatuar polihidramnion, hypotrofi fetale. Apgari ne lindje 8/10. Pesha e bebit 2650gr. Mosha pediatrike Term/ IUGR Ne ekzaminimin objektiv menjehere pas lindjes, bebi fenotipikisht suspektohet per sindrom Down. U provua kalueshmeria gastrike, normale. Bebi pas lindjes me te vjella te shumta, me permbajtje biliare, qe erdhen duke u shtuar. Abdomeni i distenduar i ndjeshem ne palpim ne regjionin epigastrik. Me ane te sondes gastrike u aspiruan rreth 40-50 ml permbajtje biliare. Ne ekzaminimin radiografik te abdomenit ne pozicionin ngritur te te bebit:

Ne baze te te dhenave klinike dhe imazherike te siperpermendura u diagnostikua atrezia duodenale. Trajtimi kirurgjikal: Duodeno-duodenostome me sukses te plote. Gjate nderhyrjes kirurgjikale, u zbulua gjithashtu pankreasi anular dhe malrotacion i zorres. KONKLUZION Atrezia duodenale eshte e shoqeruar zakonisht me nje anomali tjeter por, kombinimi i tyre ne nje rast te vetem eshte shume i rralle. Ky prezantim pasqyron nje rast mjaft te rralle te kombinimit te atrezise duodenale me pankreas anular, malrotacion intestinal tek nje i porsalindur me sindrom Down. Adresa e autorit/Author addresse: Dr. Gentiana Gora, mjeke neonatologe Rr. Don Bosko, Tiranë, Shqipëri Tel: 0672770014 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Pediatri Medicus: suppl. V:

Sn`ana Jan~evska1, Abdulhadi [i{ko2

1JZU Univerzitetska klinika za ginekologija/aku{erstvo Oddelenie za neonatalna intenzivna nega i terapija, Skopje, Makedonija 2JZU Op{ta bolnica, Oddelenie za novorodeni deca, Gostivar, Makedonija

Ote`nata ili potpolna neproodnost, evisceracija na {upliv organ od gastriintestinalniot trakt na novorodenoto dete se manifestiraat so znaci za crevna obstrukcija. Cel na trudot: Raspoznavawe na akuten abdomen kaj novorodeno dete generiran od vrodeni nepravilnosti dol` crevniot sistem. Materijal: Od 9500 `ivorodeni deca na Klinika za ginekologija i aku{erstvo oformena e kohorta od 13 novorodeni deca so klini~ka slika na akutno stoma~no stradawe, trigerirano od kongenitalni pre~ki vo pasa`ata vo crevniot sistem (izostaveni se egzitirani neobducirani novoroden~iwa). Polzuvani se klini~ki metodi- fizikalen naod po sistemi kaj novorodenoto dete i rendgengrafski, nativna grafija i grafija na gastrointestinalniot sistem so kontrastno sretstvo. Rezultati: Ranata hipersalivacija e vode~ka za 1/13 novorodeni deca so ezofagealna atrezija. Povra}awe, voobi~aeno `ol~na sodr`ina, otsustvo na mekonijalen ispraznok, abdominalna distenzija, voo~livi so varijabilen intenzitet i vremenska pojava od 24 do 48 ~asa postnatalno, kaj 9/13 novoroden~iwa pri obstruiran creven lumen. Novorodenoto dete so gastro{iza e vo te`ok distres, a novoroden~eto so Omphalocoelle nonrupta vo kompenzirana sostojba, so karakteristi~en vizuelen vpe~atok za lokalniot naod za dvata (2/13) ispitanika. Zaklu~ok: Etiolo{ki vinovnici za pojava na akuten abdomen kaj ispitanicite vo studijava se duodenalnata atrezija (1/5000 ra|awa), Hirschsprung-ovata bolest (1/5000 ra|awa), gornocrevnata po~esta od dolnocrevnata atrezija, Athresio oesophagei (1/4500 ra|awa), gastro{iza i omfalocela. Klini~kata manifestacija na akuten abdomen e {iroka: od nema do bogata, od promptna do etapna, od nultiot do 72 ~as od `ivotot. Golem doprinos vo terapevtskiot i prognosti~kiot del dava prenatalnata dijagoza.

Klu~ni zborovi: Akuten malformacii, craven sistem

abdomen,

novorodeno

dete,

kongenitalni

Adresa e autorit/Author addresse: , , , , . 070 377 606 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Pediatri Medicus: suppl. V: PROGNOZA E KONVULSIONEVE FEBRILE TE FËMIJTË Ferit Muça1, Visar Muça1, Argjent Muça1

1

Spitali i Përgjithshëm, Reparti i Pediatrisë, Gostivar, Maqedoni

ABSTRAKT Hyrje: Konvulsionet febrile takohen mjaft shpesh në fëmijët e viteve të para të jetës, sidomos në ato të vitit të parë e të dytë. Janë konvulsione toniko­klonike që zgjasin më pak se 15 minuta që përcillen me humbje të ndërgjegjes. Njihen edhe si konvulsione hiperpiretike ose si konvulsione nga infekti, dhe infekti është çdo here jashtë trurit. Janë mjaft dramatike dhe tek prindërit shkaktojnë gjendje shoku dhe frigë nga përsëritja apo epilogu i ataqeve. Qëllimi i punimit: Është që të zbulojmë se cilat janë faktorët që ndikojnë në prognozen e konvulsioneve febrile që te disa çojnë në shërim të plotë, dhe në raste të tjera të përsëriten apo të kalojnë në epilepsi. Materiali dhe metoda: Janë ekzaminuar 120 fëmijë me konvulsione febrile që janë mjekuar në Repartin e Pediatrisë në Gostivar, në periudhën kohore 2001­2005. Te të gjithë të ekzaminuarit është marrë anamneza, ekzaminimi klinik dhe laboratorik. Te 22 fëmijë është realize edhe EEG në Klinikën e Pediatrisë në Shkup. Rezultatet: Tregojnë se konvulsionet febrile më të shpeshtë kanë qenë dy vitet e para të jetës (63%) dhe se më shpesh prek gjinin mashkullore (62%). Si shkak i temperaturës më së shumti kanë qenë infeksionet e rrugëve të sipërme të frymarjes (48%) dhe se më shpesh kanë zgjatur 4-10 minuta (68%). Konvulsionet febrile u përsëritën te 32 fëmijë ose te 27 % të rasteve. Në EEG ndryshim patologjik është vërejtur vetëm tek 1 rast dhe atë ndryshime fokale. Përfundimi: Konvulsionet febrile janë mjaft të shpeshta në moshën fëminore e sidomos në moshën 2­3 vjet. Në numrin më të madh të rasteve nuk kemi gjetur ndryshime abnormale gjatë ekzaminimit me EEG. Përfundim: Sipas analizave tona dhe sipas autorëve të ndryshëm konkludojmë se fëmia që ka pasur konvulsione febrile ka prognozë të mire nëse: EEG-ja është normale, sulmi është i gjenerazlizuar dhe mosha kur është paraqitur sulmi i pare është nën 3 vjet. Fjalë kyç: Konvulsionet febrile, prognoza Adresa e autorit/Author addresse: Prim. dr Ferit Muça, mjek pediatër Rr. M.Ç.Filipovski, Nr 180, Gostivar, Maqedoni Tel: 070 222 401 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Mjekësi emergjente Medicus: suppl. V:

EVALUIMI I PARAMEDIKËVE - TRANSPORTIT ALTERNATIVË NË SHËRBIMET EMERGJENTE MJEKËSORE PARAHOSPITALORE Basri Lenajni1, Salih Krasniqi1, Haxhere Dervishi1, Jusuf Bajrami1, Agron Ruva2, Marsida Berisha3, Griselda Begaj3, Arbër Hamiti3, Emrush Pireva3, Avdi Tahiri3 1,2,3 QKUK, Qendra Emergjente, Prishtinë, Kosovë ABSTRAKT Hyrje. Aftësia e shërbimeve emergjente mjekësore për të ofruar një transport alternativë për pacientët joemergjent me ankesa të vogla mjekësore është një koncept që nuk funksionon në shërbimet emergjente mjekësore në Kosovë. Qëllimi. Për të përcaktuar objektivat nëse paramedikët në raste të jashtëzakonshme duhet përdorur udhëzimet e transportit dhe mund të identifikohen pacientët me probleme të vogla mjekësore që mund të transportohet në mënyrë të sigurtë nga një mekanizëm jomjekësor transportit alternativ si p.sh (taksi). Metodat. Në Kosovë nuk kemi njësinë e transportit alternativë (taksi) dhe njësinë e Paramedikëve, të cilët do të ofronin ndihmen bazike ne vendin e ngjarjes. Subjektet e tilla duhet të regjistrohen dhe të licensohen. Për skena të vlerësimit, të transportit alternativë (taksi), paramedikeve të identifikuar si subjekte që mund t`i përmbushin kriteret për formimin e ekipeve të paramedikëve si persona të sigurt në ofrimin e ndihmës së pare bazike në vendin e ngjarjes, gjatë transportit me ambulancë emergjente deri në entin shëndetësor. Këto subjekte duhet të regjistrohen dhe të kenë licencë të punës, të cilat sigurohen me një kupon me parapagesë si taksi, e cila lejohet për transport të pacientëve në moment të caktuara për transport të pacientëve në departamentin e afërt te emergjencës. Një pjesë madhe e pacientëve tek ne, në Kosovë në shumicën e rasteve nuk refuzojnë transportin deri në departamentin e emergjencës me transport alternative me taksi, kurse pjesa tjetër transportohet me autoambulancë emergjente. Rezultatet: Nuk kemi asnjë subjekt të regjistruar të këtij lloji transportit emergjent alternativë në formë taksi, që pacientët në rastet e caktuara mund të dergohen në Departamentin e Emergjencë. 65% të pacientëve të identifikuar, transportohen me vetura private ose me taksi që nuk i përmbushin kriteret për një transport emergjent deri në entin shëndetësor më të afër. Ndersa mungesa e avansimit dhe zhvillimit të shërbimit emergjent ambulantor transportues është parakusht minimal për ofrimin e ndihmës bazike në kushte parahospitalore.. Koha mesatare e transportit të pacientëve me vetura private ose me taksi deri në departamentin e emergjencës është 35-40 minuta (65% i pacientëve transportohen me vetura private). Kurse 35%, të paciëtëve janë transportuar me autoambulancë emergjente deri në shërbimin më të afërt shëndetësor. Përfundimet. Aftësia e shërbimit emergjent mjekësore për pacientët në kushte parahospitalore është kërkesë imediate krijimi transportit alternative dhe njësisë së paramedikëve duke bazuar në praktikat e shtetet më të zhvilluar Evropës dhe në botë. Mbështetja, avansimi si dhe zhvillimi i këtyre subjekteve duhet të inicohet nga Ministria e Shëndetësisë duke krijuar një strategji nacionale për zhvillimin e këtij koncepti. Për këtë mekanizëm alternativ të transportit për momentin mbetet i parealizuar i cili kërkon të rregullohet në bazë ligjit të kujdesit emergjent mjekësor. Ky hulumtim i yni i sugjeron strukturave më të larta dhe shton shqetësimet, brengat për vendimarrje me qëllim të funksionalizimit sa më të mire në kushte parahospitalore, duke mos nënvlerësuar ashpërsinë e mundshme të sëmundjeve, lëndimeve dhe të helmimeve. Fjalë kyç: Departamenti i Emergjencës, pacientë, transportit alternativ, taksi Adresa e autorit/Author addresse: Mr sci. dr Basri Lenjani, mjek emergjen specialist Rr. Xhavit Ahmet Nr: 46, Pishtinë 10000, Kosovë Tel: +381 38 517 841 & +377 44 165 770 & +381 38 500 600 23 26 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Mjekësi emergjente Medicus: suppl. V:

EVALUATION OF THE PARAMEDICS - ALTERNATIVE TRANSPORT EMERGENCY MEDICAL SERVICES IN PARAHOSPITALORE Basri Lenajni1, Salih Krasniqi1, Haxhere Dervishi1, Jusuf Bajrami1, Agron Ruva2, Marsida Berisha3, Griselda Begaj3, Arbër Hamiti3, Emrush Pireva3, Avdi Tahiri3 1,2,3 Emergency Centre, UCCK, Prishtina, Republic of Kosova ABSTRACT Introduction. The ability of emergency medical services to provide an alternative transport non-emergent patients with minor medical complaints is a concept that does not function in emergency medical services in Kosovo. Purpose. To determine whether the objectives in case of emergency paramedics use guidelines of transport and can identify patients with minor medical problems that can be transported safely by an alternative transport mechanism non-medical care by (taxi). Methods. In Kosovo, we have no alternative transport unit such (Taxi) and the unit of paramedics, who will provide basic life support at the scene. Such entities must be registry and licensed. For the evaluation stage, alternative transport such (taxi), paramedics identified as entities that can meet the criteria for the formation of paramedics team due people safe in providing basic first aid at the scene, during transport by emergency ambulance to the nearest health center. These entities must be registered and have license to work, which are provided with a coupon as a prepaid taxi, which allowed for the transport of patients currently assigned to transport patients to the nearest emergency department. A large part of patients in Kosovo in most cases do not refuse transportation to the emergency department with alternative transportation by taxi, while the rest are transported by emergency ambulance. Results: We don`t have such a subject, this kind of transport, registered in the form of taxi transport alternative emergency that patients in certain cases can be sent to the emergency department. 65% of patients identified, transported by private cars or taxis that do not meet minimum of criteria for emergency transport to the nearest health center. Also the lack of advancing and developing of emergency patient transportation services is the minimum of basic requirements for the provision of basic assistance in terms of non-hospital. The average time of transporting patients with private car or taxi to the emergency department is about 35-40 minutes (65% of patients transported by private car) and (35%) of patient are transported by emergency ambulance to the nearest emergency health center. Conclusions. The ability of emergency medical services for patients in terms of non hospital is immediate requirement to create alternative transportation and paramedic unit based with own practices in more developed European countries in all over the world. Support and promotion and development of these subjects should be initiated by the Ministry of Health to create a national strategy for development within concept. For this alternative mechanism of transport remains unfulfilled at present, that requires to be regulated by law for emergency medical care. Our research prefers to the highest level of health structures in our country and adds our concerns to make one decision for better functioning in terms of non-hospital treatment and do not underestimate the toughness of possible diseases, injuries and poisonings. Key words: Emergency Department, patients, alternative transportation, taxi Adresa e autorit/Author addresse: Dr Basri Lenjani, mjek emergjen specialist Head of Emergency unit, UCCK, Prishtina, Kosova Tel: +381 38 500 600 23 26 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Mjekësi emergjent Medicus: suppl. V:

SIGURIMI I VENDËNGJARJES DHE RREZIQET PËR SHËRBIMIN MJEKËSOR EMERGJENT GJATË INTERVENIMEVE NË FATKEQ[SI DHE AKSIDENTE Isuf Bajrami1, Luan Perçuku1, Ibrahim Shabani1, Ramë Sadikaj1

1

Enti për ndihmë të shpejtë mjekësore, Prishtinë, Kosovë

ABSTRAKT Hyrje: Disa nga rreziqet dhe kërcnimet e mundshme që mund të nxisin paraqitjen e katastrofës dhe fatkeqësisë së madhe, mund të jenë: (1) Shkaqet natyrore (vërshimet, tërmetet, thatësitë, orteqet e borës, temeperaturat ekstreme, etj.); (2) Fatkeqësitë tekniko-teknologjike, katastrofa këto që shkaktohen nga objektet e mëdha industriale; (3) Fatkeqësitë në komunikacionin rrugor, hekurudhor dhe ajror; (4) Veprimet luftarake dhe terrorizmi; (5) Fatkeqësitë nukleare dhe radiologjike; (6) Rreziku epidemiologjik dhe sanitar; (7) Shkaqet sociale-politike (trazirat, protestat, demostratat, etj.). Në rastë fakkeqësie: Ruane gjakftohtësin, qetsone vehten dhe të tjerët. Mbrojeni të aksidentuarin, vehten nga rreziku i drejtpërdrejtë (nga rënja prej lartësive, shembja e gurëve, ngulfatja, nga të ftohtit, lagështia e të ngjajshme) në mënyren më të mirë të mundshme. Ofrojani viktimës ndihmën e parë në kuadër të njohurive dhe mundësive tuaja. Shenoni vendin e fatkeqësië ose vendin ku ndodhet i aksidentuari (sidomos dimrit). Urgjentisht lajmërone për fatkeqësi shërbimin e alarmimit - kërkim shpëtimit 112. Lajmërimi për fatkeqësin duhet të përmbaj këto të dhëna: Kush lajmëron (emri, mbiemri, telefoni) ashtu që me informata shtesë mund të vendoset lidhja. Prej nga thirr dhe si ka marr vesh për fatkeqësi (si kalimtar okular, apo në bazë të dhënave nga rrethi, etj).Vendi i fatkeqësisë (përshkrimi preciz). Kush është i aksidentuar (emri, mbiemri, mosha, adresa). Çka ka ndodhur (shkaktari dhe lloji i lëndimit). Çka është ndërmarr deri tani (lloji i ndihmës së ofruar, kush është lajmërue deri atëher). Kushtet meteorologjike në vendin e aksidentit. Si është akscesi ose qasja e rrugës deri te vendi i fatkeqësisë. Siguria e popullatës. Mos filloni me ndihmën e parë nëse vendi nuk është i sigurt. Informoni të tjerët për rrezikun e mundshëm. Gjithmonë përdorni masat mbrojtëse kur keni të bëni me viktimën (p.sh. dorëzat dhe maskën për sy, hundë dhe gojë). Qëllimi i punimit: Të tregoj rolin dhe rëndësinë e ekipeve mobile emergjente në dhënjen e ndihmës profesionale në vend ndodhje në fatkeqësi, katastrofa dhe aksidente. Të prezentojë të dhënat me rezultatet e punës njëvjeçare në Entin për Ndihmë të Shpejtë Mjekësore. Materiali dhe metodat: Në këtë studim retrospektiv epidemiologjik janë shfrytëzuar si material të dhënat nga: protokolet në qendrën dispeqerike (fletëthirrjet për ndihmën e shpejtë me konstatim nga mjeku). ENSHM në perudhen Janar-Dhjetor 2009 ka ofruar ndihmë mjekësore 34.208 të sëmurëve, lënduarve dhe të helmuarve. Rezultatet dhe diskutimi: Ekipet mobile të ENSHM-së kanë inervenuar me vetmohim në vendndodhje (rrugë, ambiente të hapura, shtëpi, banesa, firma, etj.) në rastet e fatkeqësive dhe aksidenteve.

Tabela 1. Intervenimet në aksidente dhe fatkeqësi Viti,2010 Muajt Janar Shkurt Mars Prill Maj Qershor Korrik Gusht Shtator Tetor Nëntor Dhjetor Gjithsejt: Aksidentet e trafikut Numri 60 41 46 55 72 43 83 70 54 50 54 61 689 Perqindja 8.70 5.95 4.60 7.98 10.44 6.24 12.04 10.15 7.83 7.25 7.83 8.85 100 Fatkeqësitë Numri 44 52 73 55 49 50 59 49 65 49 49 57 651 Perqindja 6.75 7.63 11.21 8.44 7.52 7.68 9.06 7.52 9.98 7.52 7.52 8.75 100

Nga kjo tabel shihet se aksidentet e trafikut nga 689 të aksidentuar numri më i madhe është paraqitur në muajt e verës, më shumë në korrik 83 aksidente. Ky fakt lidhet me frekvencen e shtuar të automjeteve dhe pasagjerve në rrugë. Ndersa te fatkeqësitë numri më i madhë është në muajin mars (73), gjë e cila shpjegohet me intensifikimin e punëve dhe fillimin e motit të nxehtë. Përfundimi: Zbulimi i hershëm i aksidentit ose fatkeqësis nga kalimtari, policia, etj., lajmërimi në qendren dispiqerike: tel 194 ose 112, përgjegjja në rast, kujdesi në vendndodhje, tretmani gjatë transportit dhe tretmani definitiv hospitalor, janë hallkat që përcaktojnë fatin e të aksidentuarit dhe të lënduarit në fatkeqësi. Pasojat, invaliditeti dhe mortaliteti do të zvogëlohen nëse funksionon mirë ky zingjirë. Menaxhmenti, stafi profesional, paisjet, autoambulancat, komunikimi, informatat dhe logjistika apo mirëmbajtja, mundësojnë që intervenimet t`i plotësojnë tri kushte bazike në Mjekësin emergjente: shpejtësia, cilësia dhe efikasiteti. Fjalë bosht: Vendngjarja, aksident, fatkeqësi Adresa e autorit/Author address: Mr sc. dr Isuf Bajrami, mjek specialist i mjekësisë emergjente Enti i Ndihmës së Shpejtë Mjekësore, Prishtinë Tel: 044-199-161 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Mjekësi emergjente Medicus: suppl. V:

ON ­ SITE SAFETY MEASURES AND RISKS FOR EMS DURING INTERVENTIONS IN TRAFFIC ACCIDENTS AND DISASTRES Isuf Bajrami1, Luan Perçuku1, Ibrahim Shabani1, Ramë Sadikaj1

1

Enti për ndihmë të shpejtë mjekësore, Prishtinë, Kosovë

ABSTRACT Introduction: Some of the possible risks and threats that can cause cause catastrophies and disasters can be: 1) Natural causes (floods, earhtquakes, dries, extreme temperatures etc). 2) Technological (catastrophies caused from large industrial buildings). 3) High figure casualty disasters on road, railway or air transport. 4) War related casualties and terrorism. 5)Nuclear and radiation. 6) Epidemiological and sanitary risks. 7) Socio-political reasons (protests, demonstrations, turmoils). In disaster/accident situation: Keep yourself calm and ready to act in the most appropriate way, while keeping the situation in control and this way calming yourself and others around you. protect the harmed person and yourself from direct threats (falling from places of high altitude, drowning, low/high temperatures, exposure to dangerous materials etc.) in the best possible manner. Offer the victim the first aid appropriate to your level of knowledge and capacities. Mark the site of disaster/accident (espeacially during winter). Immediately call for rescue teams (112). Notification for disaster should contain the following: Who does notify (name; surname: phone).Where the call/notification is being received from and of what position (ocular whitness or as being told by a second person ...). Site of disaster/accident (the detailed description). What has hapenned (the cause and injuries). What has in the meantime been undertaken (the kind of help offered and who from). Weather conditions on the site of disaster/accident. What is the road access to the site of disaster. Population safety. Do not start with the first aid if the site is not safe/secure. Inform the others for possible risks. Always use protection equipment when dealing with victim (the mask, glasses and gloves). Aim of the study: To show the role and importance of mobile emergency teams in offering the first aid in professional terms at the site of disaster/accident and other catastrophies. To represent the data and results of one year services of Entity of Urgent Medicine ­ Prishtina. Material and methods: In this retrospective study, data that were used were from: dispatching center book (papercalls for urgent medical help offered by a doctor). During January-December 2009, the EMU has offered its medical help to 34208 persons in need (injured or intoxicated). Results and discussion: Mobile teams of EMU have intervened in several cases even with self sacrifice at different sites of disaster/accident (roads, houses, industrial plants, etc.). Table 1. Disaster and accident interventions

Year 2009 Months January February March April May June July August September October November December Total:

Traffic accidents Number Percentage 60 41 46 55 72 43 83 70 54 50 54 61 689 8.70 5.95 4.60 7.98 10.44 6.24 12.04 10.15 7.83 7.25 7.83 8.85 100

Disaster Number 44 52 73 55 49 50 59 49 65 49 49 57 651 Percentage 6.75 7.63 11.21 8.44 7.52 7.68 9.06 7.52 9.98 7.52 7.52 8.75 100

From above table it can be seen that from the 689 cases of accidents the greatest figure was noted during summer months, the July being at the top (83). This fact can be explained with the increase of the number of vehicles and passengers on the roads. While for disasters/misfortunes the highest number was noted during March (73), which can be explained with intensifying of activities in general terms. Conclusion: Early detection of accident/disaster/misfortune (by present persons; police, etc.), adequate reply to to the case, discrete care at the site, treatment during transportation and final hospital treatment, represent a chain of acts that define the outcome of the injured person(s) whether in accident or disaster. Aftermath, invalidity and mortality would decrease if this chain operates well. Management, professional staff, equipments, autoambulances, comunnication, informations and logistics provide that three crucial conditions in emergency medicine be fullfiled: speed, quality nad efficasy. Key words: On-Site, accident, disaster/misfortune Adresa e autorit/Author address: Mr sc. dr Isuf Bajrami, mjek specialist i mjekësisë emergjente Enti i Ndihmës së Shpejtë Mjekësore, Prishtinë Tel: 044-199-161 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Infektologji Medicus: suppl. V:

HEPATITS B VIRUS INFEKSIONI TE DHURUSËT VULLNETAR TË GJAKUT Ilmi Mehmedi1, Bratica Joneska1, Ali Mehmedi1

1

Shërbimi për Sëmundjet Infektive, Spitali Përgjithshëm, Kërçovë, Maqedoni

ABSTRAKT HBVI në mes dhurueseve vullnetarë të gjakut është me rëndësi të posaçme për prevenimin e bartjes të HBV me anë të transfuzionit. Në SHBA infeksioni post transfuzionit është një rast në një milion njësie transfuzioni. Qëllimi i punimit: Të shihet frekuenca e HBVI dhe disa veçori në mesin e dhurueseve vullnetarë të gjakut në Kërçovë me rrethinë në periudhën kohore 2000-2008. Metodat: Materiali është marrë nga Shërbimi për Transfuziologji dhe Infektologji pranë Spitalit të Përgjithshëm në Kërçovë. Në këtë periudhë kohore janë kyçur 705 dhurues të cilët dhuruan 3313 herë. Nga këto 19 ishin pozitiv në HBsAg. Të gjithë janë udhëzuar në Shërbimin për Sëmundje Infektive në Kërçovë. Te të gjithë analizat laboratorike-biokimike janë bërë në Laboratorin e Spitalit të Përgjithshëm në Kërçovë dhe analizat serologjike sipas metodës ELISA në Laboratorin për Mikrobiologji në Manastir. Rezultate: Në këtë periudhë kohore nga 705 dhurues ishin regjistruar 19 ose 2,6% raste. Mosha mesatare 31,4 vjeç. Në raport të HBVI dhe grup gjaku, në grup gjakun O ishin 6 raste ose 31,57%; grup gjaku A, 9 raste ose 47,36%; grup gjaku B, 2 raste ose 10,52%; grup gjaku AB, 2 raste ose 10,52%. Në Raport HBVI dhe Rh faktorin: 16 raste ishin pozitiv ose 84,2%. Në Raport me HBeAg dhe AntiHBe të gjithë dhuruesit vullnetarë të gjakut me HBVI ishin pozitiv në antiHBe dhe me vlera normale të ALT. Përfundimi: HBVI në mesin e dhuruesve vullnetarë të gjakut ishte 2,6%; mosha mesatare 31,4 vjeç; sipas grupit të gjakut 47,36% i takonin grup A; të gjithë ishin antiHBe pozitiv dhe me ALT në vlera normale. Fjalë kyç: HBVI, dhurues të gjakut Adresa e autorit/Author addresse: Dr Ilmi Mehmedi, mjek infektolog Rr. Leninova 15a, 6250 Kërçovë Tel.045 224 119 & 070 318 184 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Shëndetësi Publike Medicus: suppl. V:

TIRANA CITY MOTHER'S INFORMATION RELATED THE BREASTFEEDING DURING 2006-2008 Lindita Molla1, Anjeza Çoku1, Roland Bani1, Arjan Salia2

1

Environment and Health Departament Institute of Public Health 2 Durres Hospital

ABSTRACT The protection, promotion and support of breastfeeding is one of the most effective ways to improve the health of our children. It has also beneficial effects for mothers, families, the health, social system, the environment, and the society in general so the promotion of breastfeeding is a public health priority throughout Europe. During 2007 UNICEF, compiles statistics on breastfeeding rates around the World and found that infants in some Europe countries were breastfed for more than first six months. The results on breastfeeding rates are as below: Italy 19 %, England 21 %, Holland 37 % etc. The breastfeeding situation for more than first six months in Albania during 1990 ­ 1995 (UNICEF) results to be around 80 %. Actually, Albania is one of the few Europe countries that have the breastfeeding low. Methodology: This study is done during 2006-2008 on primipara and multipara mother`s in Tirana city. During the study were interviewed 140 mothers. The detailed data results from a questioner with different questions related to the social-demographic status, the breastfeeding period, the breast sanitation practice information. Objective: The determination of breastfeeding period and the breast infections information, due bad sanitation practices, on Tirana city mothers. Results: The survey results found that: (1) The social-demographic spreading: 38.6% of women had finished the primary school (8 years), 33.6 % had finished high school and 18.6% the university. 50.7% of women consist of primiparas, 44.3 % report to have 2-3 children and only 5 % have more than 4 children. (2) Regarding the breastfeeding: 98 % show to have breastfeed all the children they have had as below: 46.4 % report to breastfeed their child for only 1 month; 39.3 % report to breastfeed their child for 1-6 months and 9.3 % report to breastfeed their child for 7-12 months and only 5 % more than 12 months. (3) Regarding the breast infections information ways results that: Neither of the women that finished the primary school, hadn`t heard about the breast infections; 88.5 % of the women that finished the university had plenty breast infections information`s. 62.5 % of the women that live in the city had more information`s than those women that live in village and 40 % of the women e grave that live in village had the right information, variations shown even statically (p value < 0.01). Recommendations: Planning and applying of the information, education and communication fields with new mother, related to the importance of the breastfeeding, beneficial effects, increase of the care rates in order to prevent breast infections. Key words: Breastfeeding, mother, questioner, information Adresa e autorit/Author addresse: Dr Lindita Molla, mjek, dr sci Rr. "Dibres", Pallati "Erarda" Ap 7/1, Tirana, Albania Tel.: 003554235984 & 00355682123645 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Shëndetësi Publike Medicus: suppl. V:

INTIMATE PARTNER VIOLENCE: DEVELOPMENT OF A CURRICULA FOR HEALTH CARE PROFESSIONALS Gentiana Qirjako (Çela)1, Enver Roshi1, Bledar Kraja2, Iris Mone2

1

University of Tirana, Faculty of Medicine, Department of Public Health, Tirana, Albania 2 University of Tirana, Faculty of Medicine, Department of Physiology, Tirana, Albania

ABSTRACT Background: Violent relationships have a negative influence on women`s health. Long term violence is a risk factor which usually leads to a low self-esteem and the way in which women perceive themselves. The rapid changes to majority families in Albania in the past 20 years has brought an increase in intimate partner violence. Furthermore, Albania, as a patriarchal society, is described as a country where violence is very common. In addition to its human costs, intimate partner violence places an enormous economic burden on societies in terms of lost productivity and increased use of health services. Aim: The aim of the curricula is to minimize effects associated with psychological, medical and societal consequences of violated women, through the training of health care professionals. Methodology: During 2009, Ministry of Health, in collaboration with UNFPA commissioned an expert panel to develop a training curricula for health care professionals. This curricula was focused on sensitizing health care providers, encouraging routine screening for abuse and drawing up protocols for the proper management of abuse and violence. In February 2010, the trainings of health professionals begun and is predicted to be trained 1800 health professionals during 2010. The curricula is divided in two parts, related to the ways of health professionals and social workers can assist a violated women. Demonstration of dealing with different situations of violated women have been completed. Finally, a questionnaire for evaluated the information taken during the training sessions will be developed. Results: Training sessions indicate interest and enthusiasm for the curricula among health professionals. Although until now are developed a part of all training sessions, all the participants found the curricula very helpful in their every day work. Conclusions: We concluded that the curricula is a stimulating way to prevent and treat successfully the violated women. Key words: Intimate partner violence, curricula for health care professionals Adresa e autorit/Author addresse: Dr Gentiana Çela-Qirjako, MD, MPH, PhD Rr. Irfan Tomini, P. 8/3. Ap. 10, Tiranë, Shqipëri Tel: +355 42248866 & +355 684099537 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Shëndetësi Publike Medicus: suppl. V:

PRISASTVO NA OLOVO VO ISPITUVANI PRIMEROCI NA HRANA VO 2009 GODINA VO CJZ KUMANOVO Bedri Veliu1, Mimoza Popovska1, Fadiq Mali}i2

2 JZU 1JZU CJZ Kumanovo, Makedonija Op{ta bolnica, Kumanovo, Makedonija

ABSTRAKT Cel: Procenka na mo`na ekspozicija na olovo preku hranata. Voved: Olovoto e eden od najte{kite otrovni metali za ~ove~kiot organizam, i voop{to za `iviot svet. Olovoto denes pretstavuva op{ti zagaduva~ vo `ivotnata sredina. Neprofesionalna ekspozicija preku ingestija i inhalacija se odviva preku sinxirot na ishrana, vodata za piewe, zagaden vozduh od motorni vozila i dr. [tetno dejstvo mo`e da se manifestira vo forma na akutno, subakutno i hroni~no truewe. Poradi razlikite vo individualni dieti, kalkulacijata na dnevniot vnos ne e vozmo`na. Procenka na tipi~en dneven vnes na olovoto variraat od pomalku od 100g do preku 500 g. Svetski prose~en vnes za vozrasni e okolu 200g. Rezultati: Vo 2009 godina vo toksikolo{kata laboratorija izvr{eni se analizi na 292 primeroci na hrana za prisustvo na olovo. Od niv 54 primeroci se od doma{no proizvodstvo, ostanatite se od uvoz. Analizite se izvr{eni so pomo{ na jon selektivna elektroda. Vo site ispitani primeroci na hrana koncentraciite na olovoto ne gi nadminuvaat grani~nite vrednosti odredeni so va`e~kata zakonska regulativa. Tabela 1. Grupa na broj Hsr ( mg/kg ) Min (mg/kg maks( mg/kg SD KV namirnici ) ) @ita, bra{no 135 0.015 0.0 0.160 0.037 250.626 Zelen~uk 78 0.02 0.0 0.171 0.039 195.313 Proizvodi od 20 0.03 0.0 0.1 0.032 106.909 zelen~ Ovo{je 30 0.023 0.0 0.067 0.023 99.879 Kafe 14 0.063 0.0 0.3 0.106 167.163 Alkoholni 11 0.023 0.0 0.080 0.027 119.551 pijaloci Bezakohol. pijaloci 4 0.042 0.0 0.071 0.035 83.345 Legenda:Hsr ( mg/kg )-sredni vrednosti SD- standardna devijacija KV- koeficient na varijabilnost Klu~ni zborovi: Olovo, neprofesionalna ekspozicija, dneven vnos Adresa e autorit/Author addresse: Dr Bedri Veliu spec po higiena Ul. Tode Mendol br.47, Kumanovo, Makedonija Tel: 070313878 & 031 418 468 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Shëndetësi Publike Medicus: suppl. V:

2007 1 , 2

2

... ..., , .. , .. ,

1

: . : 2007 . , ( 0-6 . 7-14 . 00-99 ) 2007 . : 2007 . 2, , 2, 3 10 2, 10 ( 5-6 ) . . . : , , , , , (60%). , . : , Adresa e autorit/Author addresse: Dr Fani Eftimijadoska, lekar specialist po Higiena i Zdravstvena Ekologija Ul. 4-Juli br. 182, 3/7 Kicevo, Makedonija Tel: 070 237-853 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Shëndetësi Publike Medicus: suppl. V:

­ 1, 2, 3

2

... ...- , .. , .. , 3 , .. ,

1

: , , (safety, adequacy, convenience, continuity). : , . : ... -. : 2001-2009 . 0.2-0.5./ ( ) 100%. ( 2%), ( 30%), 1-3%. 56.739 90% . : 90% , . , , , - , . : , - Adresa e autorit/Author addresse: Dr Fani Eftimijadoska, lekar specialist po Higiena i Zdravstvena Ekologija Ul. 4-Juli br. 182, 3/7 Kicevo, Makedonija Tel: 070 237-853 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Shëndetësi Publike Medicus: suppl. V:

QËNDRIMET E TË RINJËVE NDAJ VLERAVE TË AMBIENTIT JETËSOR ATTITUDES OF YOUTH FOR VALUES OF ENVIRONMENT Valbona Bejtullai1, Farije Kamberi2 ¹Shkolla e Mesme Profesionale e Mjekësisë, Tetovë, Maqedoni ²Universiteti i Tetovës, Programi studimor: Infermieri e Përgjithshme ABSTRAKT Shprehja edukimi ekologjik (EE) ka më shumë përkufizime. Për herë të parë paraqitet në punimin Communities e Paul&Percival Goodman në vitin 1947. EE në thelbin e saj është proces praktik përmes të cilit njerëzit pasurohen me dituri, shkathtësi dhe obligim për mbrojtje dhe përparim të ambientit jetësor (AJ). Orientimi ekologjik (OE) përkufizohet si shkallë me të cilën nxënësi i pranon vlerat e AJ dhe vlerat e personalitetit të nxënësit si subjekt i mbrojtjes së AJ (Kundacina, 1991). Sipas Programës botërore për EE, informimi dhe dituritë janë disa nga themelet e EE. Shumë analiza të kryera në mbarë botën dhe disa edhe te ne, tregojnë se dituritë e nxënësve kanë diskontinuitet. Supozohet se nxënësit janë relativisht mirë të informuar për dukuritë me karakter ekologjik dhe shumica e tyre kanë OE pozitiv. Për këtë qëllim, OE i nxënësve të shkollës së mesme profesionale të mjekësisë Nikolla Shtejn në Tetovë ishte përcaktuar përmes testimit të qëndrimeve të të rinjëve ndaj vlerave të AJ (SV-3). Testi përmban 13 pohime. Nxënësit e shprehin shkallën e pajtimit/mospajtimit përmes shënimit të shenjës X për çdo bindje në kolonën gjegjëse. Në hulumtim ishin përfshi 100 nxënës (maturantë). Sipas strukturës moshore pjesëmarrësit ishin prej 18 deri 19 vjeç. Duke u bazuar në treguesit e testit për OE mund të konstatojmë se nxënësit janë mirë të informuar për faktet të cilat e përbëjn informimin ekologjik të mirë, dhe kanë OE pozitiv dukshëm të shprehur, prandaj kjo pjesë e hipotezës që i dedikohet OE mund pjesërisht të pranohet. Fjalë çelës: Vlerat e ambientit jetësor Adresa e autorit/Author addresse: Valbona Bejtullai, motër medicinale e diplomuar Rr. Jane Sandanski 112 / 4/1, Tetovë, Maqedoni Tel: 070-494-815 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Neurologji Medicus: suppl. V: HIPERTENSIONI ARTERIAL FAKTORË RISKU NË NDODHJEN E INSULTIT CEREBROVASKULAR AKUT Sulejman Ahmeti1, Sihana Ahmeti2, Faton Ahmeti

2

Spitali Klinik, Reparti i Neurologjisë, Tetovë USHT, Fakulteti i Shkencave të Mjekësisë, Tetovë

1

ABSTRAKT Hyrje: Hipertensioni arterial është faktorë risku kryesorë në ndodhjen e insultit cerebrovaskular akut (ICVa). Qëllimi i punimit: Është që të analizohen të sëmurët në fazën akute me insult cerebrovaskular (ICV). Materiali dhe metodat: Në këtë punim me karakter retrospektiv, janë shfrytëzuar fletëlëshimet e të sëmurëve me ICVa, në Repartin e Neurologjisë, Spitali Klinik në Tetovë, gjatë vitit 2009. Si vlera për hipertension arterial (HTA) sistolik është marrë tensioni arterial (TA) sistolik mbi 140 mm/Hg dhe diastolik mbi 90 mm/Hg. Klasifikimi i tipeve të ICV është bërë sipas nomenklaturës ICD 10. Si HTA janë marrë vlerat: sistoliku >140 mm/Hg dhe diastoliku >90 mm/Hg, sipas OBSH, ISH 1999. Diagnostikimi i ICVa, është bërë përmes Tomografisë së Kompjuterizuar të trurit dhe kontrollimit neurologjik. Rezultatet dhe diskutimi: Të sëmurë me ICVa kishte 257, nga ky numër me HTA janë regjistruar 128 (49,80%), krahasuar me punime të publikuara më herët 46,27%. Për periudhë kohore 5 mujore me HTA kishte 50%. Nga numri i përgjithshëm i të sëmurëve me HTA, 44 ishin meshkuj (34,37%) ndërsa 84 femra (65,63%), krahasuar me punimin e publikuar më herët, femra 58% dhe meshkuj 42%. Përfundimi dhe rekomandimi. HTA ngel faktorë risku madhor në ndodhje të ICVa. Gjinia femërore si më e rrezikuar ngel për tu monitoruar në të ardhëshmen. HTA akoma ishte faktorë risku kryesorë në ICV. Fjalë kyç: Ictusi cerebrovaskular akut, hipertensioni arterial LITERATURA

1. 2. 3. Ahmeti S, Ferati M, Amiti J, dhe bpn, Hipertenisoni arterial dhe diabeti i sheqerit si faktorë risku në paraqitjen e insultit cerebral (insultit cerebrovaskular) në Tetovë me rrethinë ­ Disa të dhëna karakteristike epidemiologjike, ShMSFShM, Strugë, 2006 Ahmeti S, Koevska-Gicevska M, Ferati M, dhe bpn, Hipertensioni arterial dhe insulti cerebrovaskular akut në etnitetin shqiptarë dhe atë maqedon, ShMSh, Tetovë, 2008 Pemov P, Cerebrovaskularni bolesti, Skopje, 2004

Adresa e autorit/Author addresse: Prim. Mr sci. dr Sulejman Ahmeti, mjek neurolog Reparti i Neuropsikiatrisë, Njësia e Neurologjisë, Spitali Klinik, Tetovë, Maqedoni Tel: +389(0)70875417 & +389(0)44341769 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Neurologji

Medicus: suppl. V:

ATAKU ISKEMIK TRANSITOR SI FAKTORË RISKU NË NDODHJE TË INSULTIT CEREBROVASKULAR AKUT Sulejman Ahmeti1, Faton Ahmeti, Sihana Ahmeti2 1 Spitali Klinik, Reparti i neurologjisë, Tetovë 2 USHT, Fakulteti i Shkencave të Mjekësisë, Tetovë

ABSTRAKT Hyrje: Ataku iskemik transitor (AIT) është një faktor risku që ndikon në ndodhjen e insultit cerebrovaskular akut (ICVa), mund të zgjasë disa minuta 10 ­ 15 ose deri 24 orë dhe mund të manifestohet me simptoma klinike, deficit neurologjik, parezë, disfazi, ndryshime në pamje, etj. Këto simptoma pas 24 orë tërhiqen tërësisht. AIT shpesh recidivojnë, dhe mund të japin infarkt trurorë (IT). Rreth 20% e të sëmurëve me IT, kanë përjetuar një ose më tepër AIT. Të sëmurët me AIT kanë rrezik afër 10 herë më të lartë për të fituar IT, në krahasim me popullatën e njejtë të shëndoshë. Në të sëmurët me AIT, janë prezentë faktorë të riskut për ndodhje të IT si: mosha e shtyer, HTA, sëmundje të zemrës, diabeti i sheqerit, hiperlipidemia, etj. Etiopatogjeneza e AIT akoma ka paqartësi, por saktësisht dihet se janë të mundshëm shumë faktorë etiopatogjenik të cilët ndikojnë të izoluar ose të shoqëruar. Qëllimi i studimit: Është që të studiohet AIT, në të sëmurët me ICVa. Materiali dhe metodat: Studim retrospektiv, ku si material janë shfrytëzuar historitë - fletëlëshimet, e të sëmurëve të mjekuar në Repartin e Neurologjisë, Spitali Klinik në Tetovë, gjatë vitit 2009. Diagnostikimi është bërë përmes Tomografisë së Kompjuterizuar të trurit, kontrollimit neurologjik, Elektrokardiografisë, analizave laboratorike. Rezultatet dhe diskutimi: Të sëmurë me AIT kishte 39 (15,17%) krahasuar me rezultatet e mëparshme ­ 14,91%. HTA ishte e pranishme në 16 të sëmurë (41,02%). Të sëmurë me AIT pa patologji tjera kishte 10 (25,64%). AIT me kardiomiopati kishte 14 të sëmurë (71,36%), AIT të shoqëruar (komorbiditet) me diabet sheqeri 8 (20,51%), AIT me dysritmi të zemrës 3 (7,69%), AIT me anemi 3 (7,69%), AIT me ICV të kaluar (recidiv) 2 (5,13%), AIT me hiperkolesterolemi 3 (7,69%), AIT me një sëmundje shoqëruese 7 (17,95%), AIT me dy sëmundje shoqëruese 11 (28,20%). AIT sipas moshës, mosha 65 vjeç kishte 11 të sëmurë (28,20%), mbi moshën 65 vjeç kishte 28 (71,18%). Në Republikën e Maqedonisë, rezulton se në 100.000 banorë, shpeshtësia për IT të jetë 240 sëmurë; por, është e mundshme që shpeshtësia vjetore të jetë rreth 50 e më tepër të sëmurë me AIT, duke i llogaritur të sëmurët që kanë përjetuar AIT por pa IT. Numri i rasteve me AIT është më i lartë, të gjithë të sëmurët me simptoma të AIT nuk kontrollohen nga neurologu ose të sëmurët nuk i njohin simptomat e tij. Nga sëmundjet shoqëruese më të shpeshta ishin HTA, sëmundjet e zemrës, diabeti i sheqerit. Përfundim dhe rekomandim: AIT si faktorë risku i vetëm ishte më pak i pranishëm në ICVa se sa i shoqëruar me risk faktorë të tjerë. Arsimimi dhe edukimi shëndetësorë i popullatës për njohjen e simptomave të AIT dhe kontrollimi neurologjik do të ndihmojnë në mjekimin me sukses të këtij risk faktori dhe do ta ul sëmundshmërinë e ICV. Fjalë kyç: Ataki iskemik transitor, insulti cerebrovaskular akut

LITERATURA 1. Ahmeti S, Karemani N, Behxheti N, Ataku transitor iskemik ­ ATI, SHMSFSHM, Tetovë, 2007 2. Pemov P, Cerebrovaskularni bolesti, Skopje, 2004

Adresa e autorit/Author addresse: Prim. Mr sci. dr Sulejman Ahmeti, mjek neurolog Reparti i Neuropsikiatrisë, Njësia e Neurologjisë, Spitali Klinik, Tetovë, Maqedoni Tel: +389(0)70875417 & +389(0)44341769 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Neurologji Medicus: suppl. V:

INSULTI CEREBROVASKULAR AKUT DHE PASOJAT E TIJ Sulejman Ahmeti1, Sadi Bexheti2, Faton Ahmeti, Vahit Selmani3, Nexhbedin Karemani2 1 Spitali Klinik, Reparti i neurologjisë, Tetovë 2 USHT, Fakulteti i Shkencave të Mjekësisë, Tetovë 3 Reparti i Radiologjisë, Spitali Klinik, Tetovë ABSTRAKT Hyrje: Të sëmurët të cilët e mbijetojnë insultin cerebrovaskular (ICV) në mbi 90% kanë ndonjë deficit neurologjik (pasojë), më shpesh: hemiparezë, disfazi (afazi), hemiataksi, çrregullime pamore, pengesa në memorje (demencë), çrregullime shpirtërore, pasoja somatike si disritmi të zemrës, komplikime pulmonare, infeksione urinare, tromboflebite, flebotrombozë, dekubituse, etj. Çrregullime këto më shpesh në infarktin trurorë dhe më pak në ICV hemoragjik. Për nga invaliditeti që shkakton, ICV zë vendin e parë. Pasojat nga ICV janë individuale, familjare, social-ekonomike, mjekësore. Të sëmurët nuk janë të aftë për punë, të mbajnë familje, bëhen të varur nga familja, nga shoqëria, që ka një çmim të lartë. Qëllimi i punimit: Është që të studiohen të sëmurët me ICV akut (ICVa), dhe pasojat si plegjia ose pareza dhe afazia. Materiali dhe metoda: Në mënyrë retrospektive janë studiuar historitë e 257 të sëmurëve me ICVa, të shtrirë në Repartin e Neurologjisë, Spitali Klinik në Tetovë, në periudhën Janar 2009 ­ Dhjetor 2009. Të sëmurët janë ndarë sipas tipeve (nomenklatura ICD 10). Diagnostikimi është bërë pëmres: Tomografisë së Kompjuterizuar të Trurit, ekzaminimit neurologjik. Në deficit neurologjik janë përfshirë rastet me hemiplegji dhe hemiparezë, të vlerësuara sipas neurologëve. Në deficit neurologjik afazi janë përfshirë të sëmurët me: afazi komplete, sensorike, motorike, disfazi, afazi nominative. Rezultatet dhe diskutimi: Me deficit neurologjik hemiplegji kishte 21 të sëmurë ose (8,17%). Me hemiparezë lat. dex. dhe afazi kishte 9 pacientë. Afazi pa hemiparezë ose hemiplegji 4 pacientë. Janë regjistruar 15 pacientë (71,42%) me deficit neurologjik afazi, që në përqindje te krejt insultet i bie 5,83%. Nga të cilët afazi me hemiparezë të anës së djathtë kishte 9 të sëmurë (60%), kurse afazi me hemiplegji të anës së majtë kishte 2 të sëmurë (13,33%) dhe afazi pa deficit motorik kishte 4 të sëmurë (26,67%). Pacientët me deficit neurologjik hemiplegji për nga mosha, mbi 60 vjeç kishte 20 të sëmurë ose (95,23%), kurse nën moshën 60 vjeç 1 i sëmurë (4,77%). Pas analizës rezultoi se mosha më e prekur me deficit neurologjik motorik dhe afazi ishte ajo mbi 60 vjeç. Pacientët me pasoja hemiplagji, hemiparezë, afazi që ishin 34, kur të kemi parasysh se të gjithë të sëmurët me ICVa nuk trajtohen në Repartin e Neurologjisë del se numri i të sëmurëve me pasoja është shumë më i lartë (më tepër së dy herë). Shpeshtësia (incidenca e mundëshme e ICVa në Republikën e Maqedonisë është 300 të sëmurë në 100.000 banorë). Shpeshtësia e ICVa në Repartin e Neurologjisë në Tetovë në vitet 2002 dhe 2003 ishte 115/100.000 banorë dhe për vitin 2009, 128/100.000 banorë. Mosha mbi 65 vjeç ishte më e rrezikuar. Hemiplegjia si pasojë ishte më e shpeshtë. Përfundim dhe rekomandim: Hemiplegjia, hemipareza dhe afazia, një nga një ose të shoqëruara janë të shpeshta pas ICVa. Mjekimi i të sëmurëve me ICVa të bëhet në Njësi Intensive për ICV (Stroke Unit), nga ekipi i specializuar për insulte cerebrovaskulare: neurolog, logoped, i cili merret me mjekimin e afazisë që në ditët e para të ndodhjes së insultit, kardiolog, fiziatër, psikiatër, psikolog, punëtor social, neurofizioterapeut, infermierë të trajnuar për njësinë intensive. Fjalë kyç: ICVa, deficiti motorik, afazia, mosha LITERATURA 1. Ahmeti S, Karemani N, Selmani V. dhe bpn, Aspekte epidemiologjike të insultit cerebral, ShMSFShM, Gostivar, 2004 2. Pemov P, Cerebrovaskularni bolesti, Skopje, 2004 Adresa e autorit/Author addresse: Prim. Mr sci. dr Sulejman Ahmeti, mjek neurolog Reparti i Neuropsikiatrisë, Njësia e Neurologjisë, Spitali Klinik, Tetovë, Maqedoni Tel: +389(0)70875417 & +389(0)44341769 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Neurologji Medicus: suppl. V:

DIABETI I SHEQERIT FAKTORË RISKU NË NDODHJEN E INSULTIT CEREBROVASKULAR AKUT Nexhbedin Karemani1, Sulejman Ahmeti2, Vahit Selmani3, Driton Selmani 1 USHT, Fakulteti i Shkencave të Mjekësisë, Tetovë 2 Spitali Klinik, Reparti i Neurologjisë, Tetovë 3 Spitali Klinik, Reparti i Radiologjisë, Tetovë ABSTRAKT Hyrje: Diabeti i sheqerit është një ndër faktorët madhorë në paraqitjen e insultit cerebrovaskular akut bashkë me faktorët tjerë të riskut si: disritmitë e zemrës, dislipidemia, stresi, pirja e duhanit, etj. Diabeti i sheqerit është faktorë risku i pavarur për të dy gjinitë. Meshkujt me diabet të sheqerit në krahasim me femrat më shpesh fitojnë infarkt truror. Diabeti i sheqerit tip II, insulin jovartës, i cili mjekohet me dietë dhe me medikamente orale antidiabetike është më i shpeshtë në të moshuarit, i shoqëruar me hipertension arterial, hiperlipidemi, pirje të duhanit, mbipeshë. E ulë aktivitetin fibrinolitik të gjakut, e rritë agregimin trombocitar, e rrit koncentrimin e fibrinogjenit dhe të faktorëve koagulues VII dhe VIII. Hiperglikemia e ulë fleksibilitetin e eritrociteve dhe e rritë viskozitetin e gjakut.Të sëmurët me diabet të sheqerit kanë një gjendje hiperkoagulabiliteti. Në fazën akute të iktusit cerebrovaskular shpesh gjejmë vlera të ritura të sheqerit në gjak (hiperglikemia transitore ­ stresante, reaktive). Qëllimi: Ishte që të analizohet prezenca e diabetit të sheqerit, në të sëmurët me iktus cerbrovaskular akut në momentin e pranimit ose para ndodhjes së insultit. Materiali dhe metoda: Punim kohort një vjeçarë (2009). Në studim janë përfshirë të sëmurë me diabet tip 2, që janë mjekuar me ose pa insulin. Me anamnezë pozitive për diabetin e sheqerit, dhe diabetik me mjekim dietal dhe kohë pas kohe me terapi antidiabetike (sipas bindjeve personale), me iktus cerebrovaskular akut të shtrirë në Repartin e Neurologjisë, Spitali Klinik në Tetovë. Si hiperglikemi janë llogaritur vlerat mbi 6,2 mg/dl në të dy gjinitë. Të sëmurët janë ndarë sipas gjinisë, etnitetit, vendbanimit. Rezultatet dhe diskutimi. Nga gjithse 257 të sëmurë me iktus cerebrovaskular akut me diabet të sheqerit ishin 48 (18,67%). Për nga gjinia, meshkuj ishib 15 (31,25%) dhe femra 33 (68,75%). Pra, vërehet prani më e lartë e sëmundjes tek femërat, gadi 2 herë. Për nga etniteti, maqedonë ishin 12 (25%) shqiptarë 36 (75%). Te etniteti maqedon prania e sëmundjes regjistron përqindje më të lartë në krahasim me strukutrën e popullatës në Tetovë me rrethinë (rreth 15% maqedonë) Te etniteti shqiptarë përqindja e diabetit është më e ulët se përqindja e shqiptarëve në strukturën e qytetit. Kjo mund të shpjegohet me faktin se këta pacientë nuk trajtohen në spital. Për nga vendbanimi, qytet 17 (35,42%), fshat 31 (64,58%), krahasuar me punimin e publikuar më herët ku u regjistruan këto rezultate: qytet 23,53%, fshat 76,47%. Përqindja më e madhe e të sëmurëve nga fshati shpjegohet me përqendrimin më të madh të banorëve në zonat rurale. Përfundimi. Rezultatet e fituara nga ky punim krahasuar me ato të mëparëshme nuk kanë ndryshime të theksuara. Fjalë kyç: HTA, gjinia femërore, iktusi cerebrovaskular akut LITERATURA 1. Ahmeti S, Ferati M, Amiti J, dhe bpn, Hipertenisoni arterial dhe diabeti i sheqerit si faktorë risku në paraqitjen e insultit cerebral (insultit cerebrovaskular) në Tetovë me rrethinë ­ Disa të dhëna karakteristike epidemiologjike, ShMSFShM, Strugë, 2006 Pemov P, Cerebrovaskularni bolesti, Skopje, 2004 www.tetova.gov.mk

2. 3.

Adresa e autorit/Author addresse: Ass. dr sci. Nexhbedin Karemani, mjek internist kardiolog USHT, Fakulteti i Shkencave Mjekësore, Tetovë, Maqedoni Tel. 070241211 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Neurologji Medicus: suppl. V:

THE IMPORTANCE OF SERUM TOTAL HOMOCYSTEINE CONCENTRATION, CLINICAL AND BLOOD PARAMETERS AT PATIENTS WITH ACUTE FIRST-IN-ALIFETIME ISCHEMIC STROCKE Bajram Kamberi1, Kristina Vasilevska2, Farije Kamberi3 ¹Spitali Klinik Tetovë, Maqedoni ²Instituti i epidemiologjisë Shkup, Maqedoni ³Univeristeti Shtetëror i Tetovës, Maqedoni ABSTRACT Introduction: To patients with acute first-in-a-lifetime ischemic stroke (AFIS) it is necessary to determine many clinical and biochemical parameters for further treatment, monitoring and disease prognosis, also for risk assessment in everyday medical practice. Hyperhomocysteinemia (HHcy) and dyslipidemia are risk factors for thrombotic process that include acute first-in-a-lifetime ischemic stroke (AFIS). The aim: To presentation the frequency distribuition of common laboratory abnormalities, individual risk factors and the level of serum total homocysteine (tHcy) concentration in patients with AFIS. Material and methods: In prospective follow-up hospitalized based study upon the collection of histories, clinical examination, laboratory and CT data included 180 consecutive patients with confirmed AFIS in a period above 18 month. All patients are residents of different geographical areas of the Lower Pollog. Patterns include determination of age, gender as well as data for blood pressure (systolic/diastolic) and smoking. The biochemical parameters (serum levels of triglycerides, total cholesterol, low density cholesterol, high density cholesterol, serum creatinine, glycemia and homocysteine) were determined by Hitachi 902 analyzer with reagents manufactured by Roche and Diasys. Concentration of serum tHcy was determined by enzyme cycling-based tHcy test as the latest method. Results: Were achieved analyzing 180 patients with AFIS (mean age 66.62±9.94 years, 53.6% males, 45.9% females). From the analyzed group, 27.6% have increased level of triglycerides 33.7% have increased level of cholesterol, 3.3% have increased level of HDL-cholesterol, 11.6% have increased level of LDL-cholesterol, 9.4% have increased serum creatinine, 44.8% have increased systolic and 23.2% dyastolic pressure, 32% have increased glycemia and 33.1% of the patients are smokers. Out of total number of patients, we found that 5.5% AFIS patients are with normal levels of tHCy, whereas 81.8% patients show mild hyperhomocysteinemia. Conclusion: All factors in the pattern have certain influence on the appearance of AFIS. Routine tests and doctor`s advice have great significance in prevention of AFIS. It is very important to determine these parameters for risk assessment and disease prognosis. Patients should stop smoking; diminish hypertension and other risk factors. Diabetics should regulate with treatment there level of glucose, change there way of life and using necessary therapy there lipids can brought to the desirable level and so diminish risk factors and improve disease prognosis. We can establish that appearance of AFIS is in relationship with homocysteine levels. Key words: Clinical and biochemical parameters, risk factors Adresa e autorit/Author addresse: Mr sci. dr Bajram Kamberi, mjek specialist neurolog, primarius Spitali Klinik, Tetovë, Maqedoni Tel: +389075495050 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Neuropsikiatri

Medicus: suppl. V:

DEPRESIONI SI PASOJË E DËMTIMIT TË TRURIT DHE NIVELIT TË ULËT TË VITAMINËS B6, B12 DHE B9 Mair Iseini1, Arben Taravari2

2

POLI MEDIKA, Gostivar, Maqedoni Klinika e Neurologjisë, Shkup, Maqedoni

1

ABSTRAKT

Hyrje: Dëmtimi i trurit, niveli i ulët i vitaminës B6, B12, B9 (piridoksinës, ciankobalaminës dhe acidit folik) janë arsyet që mund të sjellin deri te depresioni. Dëmtimet e trurit mund të sjellin deri tek paaftësia fizike si dhe ndryshimet në aftësitë mentale dhe në sjellje të përgjithshme. Këto çrregullime mund të shkaktojnë edhe depresion serioz. Qëllimi i punimit: Studimi është rrezulltat i një kërkimi shkencor, ku shihet se gjatë paraqitjes së depresioneve, të verifikuara nga ekzaminimet specialistike psikiatrike, ordinimi i tre vitaminave të grupit B (B6, B9 dhe B12), në periudhë prej 6 muajsh e përmirëson bindshëm gjendjen shpirtërore dhe mbron nga depresioni si te të rinjët ashtu edhe te të moshuarit. Materiali dhe metodat: Studimi u krye në 5 pacient (4 meshkuj dhe një femër), në kohëzgjatje prej dy viteve (2007-2008), të cilët kishin patur çrregullime të lehta psikiatrike dhe neurologjike, të verifikuara me ekzaminime neurologjike dhe psikiatrike. Së pari, kemi studijuar mënyrën e të jetuarit dhe të ushqyerit nëpërmjet pyetësorëve, e më pas kemi vëzhguar simptomat depresive ku kemi vërejtur se këto pacientë harojnë shumë duke e modifikuar ushqimin si lulelakër, vezë, mollë, avokado, domate, spinaq, bizele, thjerrëz, majdanoz, mëlçi, etj. Rezultatet: Kur kemi trajtuar çrregullimet neuropsikiatrike, kryesisht vëmendjen e kemi patur në problemet psikiatrike dhe kontuzionet e trurit dhe kemi ardhur deri në përfundim se kemi një përqindje të lartë të rasteve të depresionit gjatë vitit të parë pas lëndimit të trurit. Pothuajse 53% e këtyre personave së paku kishin patur një epizodë depresive gjatë një viti sa ishin nën vëzhgim. Gjatë hulumtimit kemi vërtetuar se kujdesi shëndetësor nuk përfshinë tretman për depresion. Edhe tek ata pacientë, të cilët nuk kishin vuajtur nga depresioni, 41% e tyre kishte shenja të depresionit një vit pasi kishin dëmtuar trurin. Gjatë rritjes së nivelit të acetilkolinës (B6 ­ piridoksin) vjen deri te përmirësimi i përqëndrimit dhe memories, pra çrregullimi i memories është si pasojë e depresionit. Serotonina rrit disponimin e mirë, relakson trupin dhe jep një ndjenjë të mirëqenies së përgjithshme, kurse niveli i mirë i acidit folik mund të ndihmoj në mposhtje më të lehtë të depresionin. Përfundimi: Kemi ardhur në përfundim se vetëm 44% e pacientëve që ishin depresiv nuk kishin pranuar asnjë tretman, kurse rreth 40% kishin marrë antidepresiv, ndërsa vetëm 20% prej tyre kishin pranuar psikoterapi. Për çdo rritje prej 10 mg të vitaminës B6 dhe B12 (per os), rreziku i zhvillimit të depresionit u ul në 2% në vit. Konstatojmë se rritja e nivelit të vitaminës B9 (acidit folik) mund të ndihmojë në mposhtjen e depresionit.

Fjalë kyç: Depresioni, dëmtimi i trurit Adresa e autorit/Author addresse: Dr Mair Iseini, specialist i mjekësisë së përgjithshme F. Forinë, Gostivar, Maqedoni Tel. 070378710 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Psikiatri

Medicus: suppl. V:

ANTIPSYCHIATRIC ATTITUDES IN OUR MENTAL HEALTH SERVICE Musli Ferati1, Adem Disha2

1

Psychiatric Department-Clinical Hospital, Tetova, Macedonia 2 General Hospital, Dibra

ABSTRACT An autocritic perception: In this paper we had to brand some primitive state of psychiatrist as chief carries in our Mental Health Service. It is evidence that our Mental Health Service is profoundly aut of date, against epocal progress of the same in developed countries. Our Psychiatric Service is overload with many trivial as well mediaeval attitudes and antipsychiatric maners of proceding in entirely mental health care. Principal antipsychiatric vectors: On the contrary that the reasons are manifold, they are divided in two groups of causal factors: intramedicinal and extramedicinal ones. We have to discuss for the first ones; wich are divided into intrapsychiatric and extrapsychiatric. For the first ones the Psychiatrist are responsible to manage professionaly their mission in the up to date treatment of psychiatric patients. Conclusions: We beliewe that an active and offensive aproach of psychiatric establishment is a good and promising initiative for developing of outstanding Mental Health Service. It is obvious that our mental health service suffer of a tremendously public disparagement. It ought to understand the current knowleges upon Mental Health as a foundation of individual and community biopsychosocial wellbeing. Definively the psychiatry is medical branch, though other societal, philosophical and psychological sciences are deeply implicated in current management of mentaly ill subjects. Key words: Mental Health Service, primitive and mediavalistic attitudes, extra and intramedical factors, understanding of the knowleges Adresa e autorit/Author addresse: Musli Ferati, psychiatrist Psychiatrist Department, Cilical Hospital, Tetovo, Macedonia Tel.+389(0)71224132 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Neurologji

Medicus: suppl. V:

ROLI I INFERMIERES NË UDHËHEQJEN E PËRKEQËSIMIT NEUROLOGJIK TË HERSHËM NË FAZËN AKUTE TË AKSIDENTIT VASKULAR CEREBRAL Farije Kamberi1, Bajram Kamberi2 ¹USHT, Fakulteti i Infermierisë ²Spitali klinik, Tetovë, Reparti i Neurologjisë

ABSTRAKTI I ballafaquar me një aksident vaskular cerebral akut (AVCA), neurologu detyrohet të përcaktojë shkakun, të vlerësojë ashpërsin, të ketë parasysh mundësin se ai mund të përparoj ose të përsëritet dhe të kërkojë shtigje për stabilizimin apo sigurimin e tij. Proçesi i orientuar në kujdesin shëndetësor infermieres i krijon mundësi të përdor vlerësimin e saj kritik për identifikimin e nevojave të pacientit, vizitën në kuadër të infermierisë, planifikimin dhe sigurimin e kujdesit shëndetësor dhe evaluimin e rezultateve. Qëllimi: Qëllimi i studimit ishte të vlerësojm procesin e kujdesit, zhvillimin e komplikacioneve dhe rezultatet funksionale midis kontrollit fillestar dhe pasues. Materiali: Ndjekim gjendjen e sëmurë të pacientëve që ishin shtrirë dhe dokumentacionin mjekësor të tyre me përkeqësim neurologjik të hershëm (PNH) dhe pa PNH të diagnostikuar nga neurologu brenda një viti kalendarik (2008) në Repartin e Neurologjisë. Diagnoza ishte konfirmuar përmes ekzaminimit klinik dhe imazhit të trurit. Metodat: Studim vrojtimi klinik prospektiv i procesit të kujdesit, zhvillimit të komplikacioneve dhe dekursit klinik përbrenda pranimeve konsekutive me AVCA ishte ndërmarrë. Ndjekja ishte nga dita e tretë dhe në dalje nga spitali. Rezultatet: Gjithsejt, 232 pacient ishin marrë në analizë. Prej tyre, ditën e tretë 35 (15.09%) të shtrirë ishin me përkeqësim neurologjik të hershëm (PNH), 197 (84.91%) të shtrirë pa PNH. Te të shtrirët pa PNH u zhvillua numër më i madh komplikacionesh: Pneumoni 17 (8.63%), infeksion të traktit urinar 33 (16.75%), tromboflebit 9 (4.57%), dekubitus 28 (14.21%). Gjithsejt në repart vdiqën 33 (14.22%) të shtrirë, 11 (33.33%) të shtrirë me PNH dhe 22 (66.67%) të shtrirë pa PNH. Në dalje nga spitali, sipas dekursit klinik kishte 59 raste (29.95%) të përmirësuar pa PNH, me ecuri të njejtë kishte 72 (36.55%) të shtrirë pa PNH dhe 32 (91.43%) me PNH. Përfundimi: Në të dy grupet e pacientëve me dhe pa PNH kishte më pak rezultate favorizuese. Trajtimi dhe rehabilitimi i këtyre pacientëve duhet mbështetur nga grup ekspertësh, duke përfshi mjekun, infermieren, mjekun fiziatër, fizioterapeutin, terapeutin e të folurit, psikologun, punëtorin social dhe nëse është e nevojshme profesionistë të tjerë. Fjalë kyç: Rezultatet funksionale ditën e tretë dhe në dalje nga spitali Adresa e autorit/Author addresse: Farije Kamberi, infermiere e specializuar Rr. 170, nr. 17, 1201 Tetovë, Maqedoni Tel: 072 239 015 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Neurologji

Medicus: suppl. V:

NURSE'S ROLE IN THE MENAGEMENT OF EARLY NEUROLOGICAL IMPAIRMENT IN ACUTE PHASE OF STROKE Farije Kamberi1, Bajram Kamberi2 ¹State University of Tetova, Macedonia ²Clinic Hospital of Tetova, Macedonia ABSTRACT Faced with an acute stroke, the neurologist must determine the cause, estimate the severity, to consider the possibility it may progress or recur, and seek ways of stabilizing or reversing it. Process-oriented health-care enables the nurse to employ her critical judgment for the identification of the patient`s needs, setting nursing goals, planning and providing health care and evaluating outcomes. Aim of our study was to evaluate the process of care, the occurrence of complications, and functional outcome between the initial assessment and follow-up. Material: We tracking the morbidity of hospitalized patients and their medical documentation with early neurological impairment (END) and without END diagnosed from neurologist within one year calendared (2008) in neurologic department. Diagnosis confirm by clinical and neuroimaging examination. Methods: A prospective observational clinical study of process of care, the occurrence of complications and outcome in consecutive admissions with acute stroke was undertaken. Follow-up was at 3 days and at hospital discharge. Results: Overall, 232 subject were included in the analysis. Of these, at day 3, 35 (15.09%) hospitalized were with early neurological impairment (END), 197 (84.91%) without END. More occurrences of complications were observed at patients without END: pneumonia 17 (8.63%), urinary tract infection 33 (16.75%), thrombosis of venous 9 (4.57%), pressure sore 28 (14.21%). Totally was death to department 33 cases (14.22%), with END 11 (33.33%) and without END 22 (66.67%). At hospital discharge, at hospitalized without END, clinical improvements were observed in 59 (29.95%), same outcome had72 (36.55%) and with END 32 (91.43%). Conclusion: In both group of patients with and without END had less favorable outcome. Treatment and rehabilitation of these patients should be carried out by a team of experts, including a physician, nurse, physical therapist, occupational therapist, speech therapist, psychologist, social worker and, when necessary, other professionals. Key words: functional outcome at 3 days and at hospital discharge Adresa e autorit/Author addresse: Farije Kamberi, infermiere e specializuar Rr. 170, nr. 17, 1201 Tetovë, Maqedoni Tel: 072 239 015 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Dermatovenerologji

Medicus: suppl. V:

APLIKIMI I LAZERAVE KIRURGJIKAL (ERBIUM DHE CO2) GJATË PRAKTIKËS SË PËRDITSHME DERMATOLOGJIKE, AVANTAZHET DHE DISAVANTAZHET Monika Fida¹, Orjana Janushaj², Violeta Dajci³, Albana Lufi², Brunilda Bardhi², Adriana Sinani² ¹Universiteti Zoja Këshillit të Mirë, Departamenti Dermatologjisë, Tiranë, Shqipëri ²Studio Dermatologjike Private, Tiranë, Shqipëri ³QU Mother Teresa, Departamenti Dermatologjisë,Tiranë, Shqipëri ABSTRAKT Opsionet e reja te trajtimit me aparaturat kirurgjikale Lazer luajne nje rol te rendesishem ne gamen e gjere te trajtimeve per shume mjek dermatolog. Lazerat kirurgjikal Erbium dhe CO2 jane lazera kirurgjikal shume cilesor ne gamen e lazerave ablative. Sigurisht eshte e nevojshme nje kualifikim paraprak mbi perdorimin e aparaturave dhe mbi efektet ne lekure. Qellimi i prezantimit: Te njohim, te kuptojme dhe te ritheksojme indikacionet dhe perdorimin te Lazerave Kirurgjikal Erbium dhe CO2 si nje metode bashkekohore qe realizon trajtimin kirurgjikal te shume semundjeve dermatologjike. Ne kete prezantim ne tregojme eksperiencen tone ne trajtimin e semundjeve te ndryshme, avantazhet dhe disavantazhet e trajtimit me Laser. Materiali and Metoda: 243 Paciente te cilet jane vizituar prane sherbimit Ambulator Dermatologjik gjate periudhes 2007-2010 dhe u trajtuan per patologji te ndryshme dermatologjike nepermjet trajtimit kirurgjikal me Lazer Erbium dhe CO2. Konkluzione: Gjate praktikes se perditshme ne perdorim Lazerat Kirurgjikal Erbium dhe CO2 si nje metode bashkekohore efikase ne trajtimin e patologjive te lekures qe kerkojne trajtim kirurgjikal. Lazerat Erbium dhe CO2 realizojne nje nderhyrje kirurgjikale pa kontakt te drejteperdrejte me elementin ne lekure por nepermjet rrezatimit dhe çdokush nga dermatologet me eksperience ne fushe dhe praktike mbi terapite me lazer mund t`i perdore gjate punes se perditshme. Avantazhet e trajtimit me Laser kirurgjikal Erbium dhe CO2; efikasiteti i larte, koha e shkurter dhe e menjehershme e nderhyrjes kirurgjikale, hemostaze e mire, shkalle dhimbjeje e moderuar (disa here nuk nevojitet anestezia), epitelizim i shpejte, rezultate shume te mire estetike dhe funksionale (nuk verehet ose verehet shume pak cikatrice pas trajtimit), asnje ose shume pak efekte anesore post-operative. Disavantazhet e trajtimit me Laser Erbium dhe CO2; nevojitet te njihen shume mire bazat teorike - mjekesore te lazerit, perdorimi i parametrave te ndryshem per teknika te ndryshme kirurgjikale dhe elemente te ndryshem, shume pak efekte anesore. Fjale kyc: Lazer CO2, trajtime kirurgjikale Adresa e autorit/Author addresse: Dr Monika Fida, mjeke dermatovenerologe Rr. Durrësit, Pall. 228, Ap. 19, Tiranë, Shqipëri Tel: +35542254565 & +355682064725 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Dermatovenerologji

Medicus: suppl. V:

WHY WE PERFORM SURGICAL LASER (ERBIUM CO2) DURING EVERYDAY PRACTICE, ADVANTAGES AND DISADVANTAGES Monika Fida¹, Orjana Janushaj², Violeta Dajci³, Albana Lufi², Brunilda Bardhi², Adriana Sinani² ¹Universiteti Zoja Këshillit të Mirë, Departamenti Dermatologjisë, Tiranë, Shqipëri ²Studio Dermatologjike Private, Tiranë, Shqipëri ³QU Mother Teresa, Departamenti Dermatologjisë,Tiranë, Shqipëri ABSTRACT New treatment options with Laser Medical Devices play a major role for many clinicians. Laser CO2 and Erbium are gold standard in ablative lasers. Detailed knowledge of the machines are essential. Aims of presentation: To know, to understand and to reemphasize the use of surgical Lasers CO2 and Erbium as a coherent methods that realises the surgical treatment of different skin diseases. In this presentation we show our experience in treatment of different diseases, advantages and disadvantages of Surgical Lasers. Materials and Method: 243 Patients who have been visited in outpatient units during 2007-2010 periods and concluded to make the treatment with Surgical Lasers. Conclusions: We use Surgical Lasers as a coherent efficacy treatment of different skin diseases that need a surgical procedure. Lasers realise a non contact surgery that everyone with a good experience in the field of dermatology and practice on lasers can perform during the everyday routine. Surgical Lasers advantages; effectiveness, short time and immediate operation, a good haemostasis, moderate pain feeling (sometimes anaesthesia is not necessary), quickly epithelisation, very good aesthetic and functional results (no one or minimal post treatment scarring), no one or few side effects postoperative. Disadvantages of Surgery and Surgical Lasers; it is required to know very well the theorical-physical basis of the laser, the use of different parameters for different surgical technical and different type of lesions, very few side effects. Key words: Laser CO2, Laser Erbium, Surgical treatments Adresa e autorit/Author addresse: Dr Monika Fida, mjeke dermatovenerologe Rr. Durrësit, Pall. 228, Ap. 19, Tiranë, Shqipëri Tel: +35542254565 & +355682064725 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Dermatovenerologji

Medicus: suppl. V:

MJEKIMI I ALOPECISË AREATA ME AROMATERAPI

Burim Saliu1, Afërdita Selami-Saliu1, Zeqije Selami1

1

Spitali i Pergjithshëm, Gostivar, Maqedoni Ambulanca e Dermatovenerologjisë

ABSTRAKT Ky studim e shqyrton efikasitetin e aromaterapisë në mjekimin e alopecisë areata në krahësim me terapinë klasike. Mjekimi alternativ i alopecisë areata është i përkrahur nga një numër i madh i studimeve përshkak se mjekimi klasik i alopecisë areata mund të zgjas edhe me vite të tëra. Lokacioni: Ambulanta për Dermatovenerologji, Sitali i Përgjithshëm, Gostivar. Koha e vëzhgimit 6 muaj, periudha e studimit viti 2007-2010. Shembulli studimor: Në studim janë përfshirë 60 pacientë me alopeci areata pa smundje te tjera përcjellëse evidente. Materijali dhe metodat: Pacientët u ndajtën në dy grupe të barabarta, grupi eksperimental do të bëj masazhë të regjionit me alopecion dy herë në ditë me yndyrëna aromatike, kurse grupi kontrollues do të mjekohet me terapinë klasike. Matjet kryesore: Një herë në javë kontrollë dhe inçizim kronologjik të regjionit me alopeci areata nga ana e dermatovenerologut për ta krahësuar përmirsimin e gjendjes. Fjalë kyç: Alopecija areata, hiperemi, aromaterapi, kortikosteroide Adresa e autorit/Author addresse: Rr. Zhivko Brajkovski Nr 8, Gostivar, Maqedoni Tel: 071 959 459 & 042 272 491 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Farmakologji

Medicus: suppl. V:

TRENDS IN PRESCRIBING AND UTILIYATION OF LIPID LOWERING DRUGS IN PRIMARY HEALTH CARE IN ALBANIA DURING 2004-2007

1

Laerta Kakariqi1, Leonard Deda1, Gëzim Boçari1, Edi Grabocka1 Department of Biomedical and Experimental Subjects, Pharmacology Section, Faculty of Medicine, University of Tirana, Albania

ABSTRACT Objective: To assess the out-of-hospital lipid lowering drugs use in Albania during 2004-2007. Materials and Methods: The data were obtained from the Health Insurance Institute (HII). All data were collected for the period 2004-2007 and analyzed. The analysis included, the total number of prescriptions prescribed, and quantities of drugs. The data about the population were obtained form Institute of Statistics (INSTAT). The data about the consumption of drugs were expressed as a number of Defined Daily Dose (DDDs) /1000 inhabitants/day. All drugs were classified by groups of Anatomic Therapeutic Chemical Classification (ATC). Results: The consumption of lipid lowering drugs were 1.33, 1.90, 2.22, 2.97 DDD/1000 inhabitants/day respectively in 2004, 2005, 2006, 2007. At 2004, the only agent included in the reimbursement list scheme was fluvastatin. At 2005 were included lovastatin, simvastatin, atorvastatin fenofibrate, bazafibrate, ciprofibrate; at 2007 was included even pravastatin. Statins constitute the major part of consumption. .The statin most prescribed were fluvastatin 1.33, 1.26, 0.95, 1.04 DDD/1000 inhabitants/day respectively in 2004, 2005, 2006, 2007 followed by atorvastatin 0.24-0.98 DDD/1000 inhabitants/day 2005-2007 and simvastatin 0.22,-0.72 (2005-2007, each value represents the mean monthly value for every three months).

3

2

1

0

I04 5 I-0 4 -0 IV 6 I-0 5 -0 IV 7 I-0 04 II4 -0 III 05 II5 -0 III 06 II6 -0 III 6 -0 IV 07 II7 -0 III 7 -0 IV

Fluvastatin

Simvastatin

Lovastatin

Atorvastatin

Pravastin

Conclusions: Analysis of lipid lowering drugs use offers insight into the actual prescribing practice. It does exist a significant increase at national level in the use of lipid lowering agents, but the values are still very low in comparison with developed countries. There is an immediate need to undertake educative interventions to correct the prescribing practice, use patterns of drugs, regulatory changes or changes in insurance or reimbursement system. Key words: Drug utilization, Defined daily dose, Lipid lowering agents, Statins Adresa e autorit/Author addresse: Dr Learta Kakariqi, mjek farmakolog klinik, Msc Rr. Vëllezrit Manastirliu, Pall. 11, Shk. 1, Ap. 11, Tiranë, Albania Tel: +355 682187585 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Farmakologji

Medicus: suppl. V:

INTERACTION OF STATINS DURING MEDICATION OF PATIENTS AT CARDIOLOGICAL INTENSIVE CARE CLINIC IN TIRANA UNIVERSITY HOSPITAL Kleva Shpati1, Afrim Tabaku2 U.F.O University, Tirana, Albania 2 Public Health Institute/ U.F.O University, Tirana, Albania

1

ABSTRACT Background: Statins (3-hydroxy-3-methylglutaryl coenzyme A (HMGCoA) reductase inhibitors) are a well-established class of drugs in the treatment of hypercholesterolemia, and members of this class have been shown to reduce the risk of cardiovascular morbidity and mortality in patients with or at risk for coronary heart disease in several clinical trials. It is reported that extended the use of lipid-lowering treatments to a larger number of high-risk coronary heart disease patients who often receive more than one medication. Therefore, the potential for drug­ drug interactions emerges as a relevant factor in determining the safety profile of statins. The interaction may increase or decrease the effectiveness of the drugs or the side effects of the drugs. The common adverse effects associated with statin therapy are relatively mild and often transient, whereas the most important adverse effects are asymptomatic increases in liver transaminases and myopathy. The purpose of this paper is to assess the dyslipidemia control and adverse drug events (ADE) of statins, as well as to increase awareness of differences that could help clinicians in selecting the appropriate statin for long-term treatment of their patients. Material and methods: In total, 100 files of patients hospitalized in 2009, who initially received standard hypercholesterolemia therapy, were retrospectively studied at the University Hospital in Tirana, Albania The ADE were then classified based on patients and reactions factors. Results: The mean age of the patients were 62.93.± 12.83 years (32 ­ 89 years). Measurements of lipids in done on patient`s hospital admission during medication and on patient`s hospital discharge. Compared data on lipid reduction on hospital admission and on discharge it was shown a reduction of 23.22 % of total cholesterol, 55.73% of HDL, 70% of LDL whereas for TG the reduction was very low 2.4%. This fact can explain with the fact that is used levostatin instead of other statins which reduce not only HDL but and TG. Taking into consideration that patients were taken 7.49 ± 2.52 drugs/day and other contributing factors for that may develop adverse drug reactions, we have included in our study and occurrence of ADE, and found minor events (fatigue, gastrointestinal symptoms, head ache and rush) in 80.% of patients. Regarding drug interaction, we have detected interaction in 16% of cases, mainly interaction of statins with digoxin, macrolides and ACE inhibitors. Conclusions: It was observed a rapid decrease of total cholesterol and high density lipoprotein (HDL). Adverse drugs event occurred in 80% of patients, whereas drug interactions were detected in 16%. Key words: Total cholesterol, high density lipoprotein, triglyceride, adverse drug reaction, adverse drug event, interaction Adresa e autorit/Author addresse: Kleva Shpati, farmacise master Rr. Sitki Cico, Pall.2, Shk.3. Ap.62, Tiranë, Shqipëri Tel: +355 69 20 81 421 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Farmakologji

Medicus: suppl. V:

USE OF ACEIs AND ARBs IN PRIMARY HEALTH CARE IN ALBANIA DURING 2004-2007

1

Laerta Kakariqi1, Gëzim Boçari1, Leonard Deda1, Edi Grabocka1 Department of Biomedical and Experimental Subjects, Pharmacology Section, Faculty of Medicine, University of Tirana, Albania

ABSTRACT Objective: To evaluate the out-of-hospital ACEIs (Angiotensin-Converting Enzyme Inhibitors) and ARBs (Angiotensin Receptor-Blocking) drug use in Albania during 2004-2007. Materials and Methods: The data were obtained from the Health Insurance Institute (HII). All data were collected for the period 2004-2007 and analyzed. The data about the population were obtained form Institute of Statistics (INSTAT). The data about the consumption of drugs were expressed as a number of Defined Daily Dose (DDDs)/1000 inhabitants/day. All drugs were classified by groups of Anatomic Therapeutic Chemical Classification (ATC). Results: The most prescribed group of drugs were ACEI (40.36, 41.99, 39.81, 38.61 DDD/1000 inhabitants/day, respectively in 2004, 2005, 2006, 2007). Enalapril is the mostly prescribed and consumed drug (37.90, 40.18, 38.42, 37.53 DDD/1000 inhabitants/day respectively in 2004, 2005, 2006, 2007). Each value represents the mean monthly value for every three months. The consumption of ARB were 1.53, 3.07, 3.60, 5.31 DDD/1000 inhabitants/day respectively in 2004, 2005, 2006, 2007. The agents included in the reimbursement list are captopril, enalapril, valsartan, losartan, irbesartan, olmesartan (the last three are included in the reimbursement list in 2005).

ACEI ARB

50.0 45.0 40.0 35.0 30.0 25.0 20.0 15.0 10.0 5.0 0.0

Conclusions: Analysis of cardiovascular drugs use offers insight into the actual prescribing practice. In addition, the data used for the analysis is not disease-specific, so it is not possible to extrapolate the appropriateness of utilization of certain medications based on individual disease states. It does exist a significant increase at national level in the use of ARBs, but the values are still very low in comparison with developed countries. The only class of drugs whose use is somewhat comparable with other countries are ACEIs. We have noticed that use of these classes decrease in 2006. This probably reflects variations in drug reimbursement policies. Key words: Drug utilization, Defined daily dose, ACEI, ARB Adresa e autorit/Author addresse: Dr Learta Kakariqi, mjek farmakolog klinik, Msc Rr. Vëllezrit Manastirliu, Pall. 11, Shk. 1, Ap. 11, Tiranë, Albania Tel: +355 682187585 e-mail: [email protected]

20 04 20 -l 04 20 -II 04 20 -III 04 -IV 20 05 20 -l 05 20 -II 05 20 -III 05 -IV 20 06 20 -l 06 20 -II 06 20 II I 06 -IV 20 07 20 -l 07 20 -II 07 20 -III 07 -IV

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Farmaci

Medicus: suppl. V:

ROLI AKTIV I FARMACISTIT NË SISTEMIN SHËNDETËSOR NË KOSOVË Zehadin Gashi1,2,3, Ledjan Malaj 1, Ela Hoti1, Ismail Shurdhaj3 Fakulteti i Mjekësisë, Departamenti i Farmacisë, Tiranë, Shqipëri 2 Universiteti Mjekësor Rezonanca, Fakulteti i Farmacisë, Prishtinë, Kosovë 3 NF Barkos, Prizren, Kosovë

1

ABSTRAKT Sistemi shëndetësor, si tërësi, paraqet një zinxhir kompleks në parandalimin dhe mjekimin e sëmundjeve. Për tu realizuar një mision i tillë, patjetër duhet të ekzistoj një lidhje ose thënë më mirë bashkëpunimi i pashmangshëm në mes të mjekut, farmacistit dhe të sëmurit. Në këtë relacion vend shumë të rëndësishëm zë roli i farmacistit, i cili shërben si urë lidhëse në mes të mjekut dhe të sëmurit lidhur me marrjen e sigurt të barit Sidomos është i rëndësishëm roli i farmacistit në udhëzimet e përdorimit të barnave duke filluar nga doza e nevojshme, koha e marrjes, efektet e mundshme anësore, ndërveprimet e mundshme gjatë marrjes së dy apo më tepër barnave ( sinergjizmin dhe antagonizmin) deri te përcjellja e zbatimit të plotë të marrjes së barit. Fatkeqësisht sot kjo lidhje dhe udhëzimet e tilla janë shumë pak të shprehura, ndërsa kjo konsiderohet si një ndër faktorët kyç në veprimin e sigurt dhe parandalimin e efekteve anësore të barnave. Qëllimi i këtij prezantimi është paraqitja e rolit të farmacistit në sistemin shëndetësor lidhur me përzgjedhjen e barit adekuat, dozës adekuate, intervalit kohor të përdorimit individual të barit, udhëzimeve të duhura për pacientin dhe përkrahjen e kompliansës (compliance). Si metodë për analizimin e rolit të farmacistit në sistemin shëndetësorë është hulumtimi statistikor i prezencës së farmacistit në institucione shëndetësore, shoqërore-komunitare dhe private, si dhe veprimet e tij lidhur me barin: pjesëmarrjen aktive në përzgjedhjen e barit adekuat, udhëzimin për përdorim, udhëzimet për efektet e mundshme anësore, etj., ku si grup janë barnat për sëmundje kardiovaskulare. Nga rezultate e fituara del se në të gjitha institucionet shëndetësore të Kosovës, vetëm në katër qendra shëndetësore sekondare (spitalet: Prizren, Prishtinë, Gjilan, Gjakovë, ) është i pranishëm farmacisti dhe se roli i tij në dhënien e barit pothuajse është fare i parëndësishëm, duke shërbyer si pranues dhe dorëzues të barnave. Në 68% të barnatoreve private edhe sot e kësaj dite nuk shërben farmacisti. Në 87 % të rasteve udhëzimet në barnatore jepen 2x1, 3x1 etj., pa u përcjell me udhëzimet shtesë. Në 54 % të rasteve lidhur me kërkesën e pacientit për sqarime shtesë nuk janë dhënë sqarimet adekuate. Në 96% të rasteve ku barnat nuk janë dhënë në mënyrë të drejt (grup i kontrollit), në barnatore nuk janë dhënë këshilla ose nuk kanë kërkuar konsultat për parregullsinë e përdorimit të tyre. Si përfundim mund të thuhet se nga rezultate e fituara shihet qartë se roli i farmacistit në sistemin shëndetësor po thuajse është i papërfillshëm, duke përfshi mosprezencën e tij në institucion deri te pjesëmarrja e tij në vendimmarrje lidhur me përshkrimin dhe përdorimin e barit. Është e rëndësisë së jashtëzakonshme që në institucionet shëndetësore sa më parë të ndërmerren masa për prezencën dhe pjesëmarrjen aktive të farmacistit në vendimmarrje të dhënies së barnave, sidomos në pjesëmarrjen aktive në dhënien e udhëzimeve të plota për përdorimin e sigurt të barnave.

Fjalë kyçe: Bar, udhëzim, farmacist

Adresa e autorit/Author addresse: Dr.sci. ph. Zehadin Gashi Rr. Bingeni II/C-15, Prizren, Kosovë Tel: +377 44 960 555 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Farmaci Medicus: suppl. V:

ACTIVE ROLE OF THE PHARMACIST IN THE HEALTH CARE SYSTEM OF KOSOVO Zehadin Gashi1,2,3, Ledjan Malaj1, Ela Hoti1, Ismail Shurdhaj3

2

Faculty of Medicine, Department ­ Pharmacist, Tirana Medical University Resonance, Faculty of Pharmacy, Pristine 3 NF Barkos, Prizren

1

The whole medical system represents a complex chain in the prevention and treatment of diseases. To achieve this mission must be obtained a bond or better said an inevitable cooperation between the doctor, pharmacist and patient. In this relation takes place the very important role of the pharmacist by bridging the gap between the doctor and the patient about taking the right medicine. Especially important is the role of the pharmacist in drug usage instructions starting from the required doses, the time of acquisition, possible side effects, and potential interactions when taking two or more drugs (synergism and antagonism) up to the monitoring of complete implementation of drug taking. Unfortunately nowadays this relation and such guidelines are least expressed, while it is considered as one of the key factors in safe operation and prevention of the drugs side effects. The purpose of this presentation is to present the role of the pharmacist in the health care system in regard to the selection of appropriate drug, adequate dose, and time interval of individual drug use, appropriate guidance and support to patient`s compliance. As a method for analysing the role of the pharmacist in the health care system is the statistical survey of the pharmacist presence in health institutions, social - community and private, as well as his actions on the bar: active participation in appropriate drug selection, instructions for use, guidelines on possible side effects, etc.., where as a group there are drugs for cardiovascular disease. Obtained results show that in all health institutions in Kosovo, only four secondary health centres (hospitals: Prizren, Pristine, Gjilan, Gjakova,) is present the pharmacist and his role in giving the drug is almost completely insignificant, serving as receiver and distributor of drugs. In 68% of private pharmacies even nowadays serves no pharmacist. In 87% of pharmacies the instructions are given in 2x1, 3x1, etc.., without being followed by additional instructions. In 54% of cases related to patient's request for additional explanations there haven`t been given adequate explanations. In 96% of cases drugs are not given right (control group), in pharmacies were not given advices or haven`t been claimed the incorrect consultant for their relevant usage. In conclusion we can say that by the obtained results it is obvious that the role of the pharmacist in the health care system is almost is negligible, involving the his absence in institution up to his involvement in decision making in regard to the drug prescription and usage. Taking measures for the presence and active participation of the pharmacist takes on an extraordinary importance of health institutions in providing drugs decision making, especially in active participation in providing complete instructions for safe use of medicines. Key words: Drug, instruction, pharmacist

Adresa e autorit/Author addresse: Dr.sci. ph. Zehadin Gashi Rr. Bingeni II/C-15, Prizren, Kosovë Tel: +377 44 960 555 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Oftalmologji

Medicus: suppl. V:

PARAMETRAT PËR VLERËSIMIN E NIVELIT TË EDUKIMIT SHËNDETËSOR TË POPULLATËS NË TETOVË DHE SHKUP PËR SËMUNDJEN E GLAUKOMËS Fatmir Xhaferi1 Reparti i Sëmundjeve të Syrit Spitali Klinik, Tetovë, Maqedoni ABSTRAKT Qëllimi: Është që të analizoj nivelin e edukimit shëndetësor të popullatës dhe informimin e tyre për rëndësinë e sëmundjes së glaukomës. Materiali dhe metodat: Është hartuar pyetësor që përmban të dhëna të përgjithshme: Mosha, seksi, vendi i jetesës, niveli i arsimimit dhe a është personi i sëmur nga glaukoma, si dhe 7 pyetje për glaukomën me të cilat kemi vlerësuar nivelin e tyre të informimit dhe të edukimit për sëmundjen e glaukomës. Janë intervistuar 470 pacientë që kanë ardhur në vizitë në Shërbimin Ambulator të Spitalit Klinik në Tetovë dhe të Klinikës Universitare në Shkup. Të dhënat janë analizuar sipas parametrave të caktuar në pyetësor. Rezultatet: Vetëm 7,3% të të intervistuarve kanë treguar nivel solid të informimit për sëmundjen e glaukomës, duke iu përgjigjur pozitivisht të gjithë pyetjeve. Konkluzioni: Niveli i informimit për sëmundjen e glaukomës është shumë i ulët në ekzemplarin e analizuar. Mungon edukimi shëndetësor i popullatës. Për këtë arësye duhet t'i kushohet rëndësi më e madhe promocionit të sëmundjes. Fjalë kyç: Glaukoma, niveli i informimit HYRJE Glaukoma paraqet shkakun e dytë të verbërisë në nivel global, nga ana tjetër paraqet shkakun prijës të dëmtimeve ireverzibile të pamjes të shkaktuara nga atrofia e nervit optic. Në vitin 2010 vlerësimet kanë treguar se 8,4 milion persona nga popullata botërore do të kenë verbëri bilaterale si pasojë e glaukomës, ndërsa në dhjetëvjeçarin e ardhshëm ky numër do të ari në 11 milion. 10-13% e të gjithë verbërive në nivel global i takojnë glaukomës. Duke u bazuar në të dhënat e OBSH në botë aktualisht jetojnë 60 milion persona me glaukomë, ndërsa proekcionet supozojnë se në vitin 2020 ky numër do të rritet në 79 milion persona. Prevalenca e glaukomës është 3,3% në moshën 40 vjeçare ndërsa ajo rritet në 7-8% në moshën mbi 70 vjeçare. Mbi 60% e numrit të përgjithshëm të të sëmurëve me glaukomë i takojnë moshave mbi 40 vjeç. Kjo moshë paraqet pjesën më produktive të popullatës në aspektin e kontributit të tyre në procesin e punës. Sipas studimeve mbi 105 milion persona në nivel botëror janë suspekt për glaukomë me presion intraokular >21 mmHg. Glaukoma është sëmundje me simptomatologji të varfër, kështu që afër 50% të sëmurëve nuk dinë se janë të sëmurë nga glaukoma, nuk dinë se çfarë sëmundje është glaukoma, nuk marrin ose marrin terapi jo të rregullt.

1

QËLLIMI I TEMËS Qëllimi i temës është që nëpërmes intervistës me pacientët që kanë ardhur në vizitë në Shërbimet Ambulantore Oftalmologjike në Tetovë dhe Shkup të konstatohet niveli i informimit të tyre për sëmundjen e glaukomës, njohuritë e tyre bazike për sëmundjen, pasojat dhe dëmtimet që mund të sjell glaukoma. Të dhënat e fituara nga pyetësori janë përpunuar statistikisht në kuptim të parametrave të përgjithshëm (mosha, seksi, nacionaliteti, arsimimi, vendbanimi). Intervista është realizuar nga 15 mars deri me 15 maj 2010 në Shërbimin Ambulantor të Departamentit të Oftalmologjisë pranë Spitalit Klinik në Tetovë si dhe të Shërbimit Ambulantor të Klinikës Universitare Oftalmologjike në Shkup. Në intervistë janë përfshirë gjithsej 470 persona nga të cilët 320 në Tetovë dhe 150 në Shkup. MATERIALI DHE METODA Punimi është konceptuar në formë të një interviste me pacient që janë zgjedhur rastësisht, gjatë vizitës së tyre në shërbimet ambulatore okulistike në Tetovë dhe Shkup. Për këtë qëllim është dizajnuar pyetësor që përbën të dhëna të përgjithshme si: Mosha: Pacientët për këtë qëllim janë ndarë në grupmosha nga 20-29 vj, 30-39 vj, 40-49 vj, 50-59 vj, 60-69 vj dhe >70 vj. Gjinia: Mashkuj dhe femra Përkatësia nacionale: Shqiptarë, maqedonas, turq, rom Niveli i arsimimit: Arisimim i ulët, mesëm dhe i lartë. Vendbanimi: Qytet, fshat A janë të sëmurë nga glaukoma: Po, Jo; si dhe 7 pyetje në lidhje me sëmundjen e glaukomës: 1. A e dini se çfarë sëmundje është glaukoma ? 2. A e dini se paraqitet më së shpeshti pas moshës 45- 50 vj ? 3. A jeni të njoftuar me simptomat e glaukomës ? 4. A jeni të njoftuar me faktin se nëse nuk zbulohet herët dhe nuk mjekohet, glaukoma mund të përfundoj me verbim ? 5. A jeni të njoftuar se terapia e glaukomës është afatgjate dhe duhet të përdoret tërë jetën? 6. A keni qenë ndonjëherë te mjeku i syve për matjen e shtypjes së syrit? 7. A jeni të informuar se glaukoma mund të ketë lidhje me trashëgimi familjare ? Të intervistuarit duhej të përgjigjeshin në pyetjet e intervistës me PO ose JO. Zgjedhja e pacientëve është bërë me princip të rastësisë. Në prezentim janë paraqitur rezultatet e përgjithshme të pyetësorit ndërsa detajet në kuptim të lidhshmërisë me moshën, seksin arsimimin dhe vendbanimin janë pjesë e një studimi më të gjërë. Nga 470 pacient të intervistuar distribucioni sipas grupmoshave ka qenë: Grupmosha 20-29 vjet: 39 pacient të intervistuar Grupmosha 30-39 vjet: 56 pacient të intervistuar Grupmosha 40-49 vjet: 114 pacient të intervistuar Grupmosha 50-59 vjet: 126 pacient të intervistuar Grupmosha 60-69 vjet: 83 pacient të intervistuar Grupmosha >70 vjet: 52 pacient të intervistuar Nga numri i përgjithshëm i të intervistuarve 240 kanë qenë të gjinisë mashkullore dhe 230 të gjinisë femërore. 148 nga pacientët e intervistuar janë me vendbanim në qytet ndërsa 322 jetojnë në fshat.

Nga 470 pacient të intervistuar: 227 të intervistuar kanë qenë shqiptar; 195 të intervistuar kanë qenë maqedonas; 35 të intervistuar kanë qenë turq dhe 13 të intervistuar kanë qenë rom Struktura e arsimimit të pacientëve të intervistuar janë: Me arsimim të ulët 238; Me arsimim të mesëm 152 dhe Me arsimim të lartë 80. Nga numri i përgjithshëm 97 të intervistuar kanë vuajtur nga glaukoma ndërsa 373 nuk kanë pasur simptome të glaukomës. Rezultatet e fituara nga pyetësori i parashtruar janë këta: 1. A e dini se çfarë sëmundje është glaukoma ? Pozitivisht janë përgjigjur 80 ose 17%, ndërsa negativisht 390 ose 83%. Karakteristike për këtë pyetje është që mbi 90% e pacientëve që vuajnë nga glaukoma janë përgjigjur pozitivisht.

A e dini se çfarë sëmundje është glaukoma ?

PO 80 JO 390 17%

0%

0%

83%

2. A e dini se paraqitet më së shpeshti pas moshës 45-50 vj ? Me PO janë përgjigjur 61 ose13% ndërsa me JO 409 ose 87% të intervistuar

A e dini se paraqitet më së shpeshti pas moshës 45-50 vj ?

PO 61 JO 409

0%

13%

0%

87%

3. A jeni të njohtuar me simptomet e glaukomës ? Në këtë pyetje janë përgjigjur me PO 28 ose 6% ndërsa me JO 442 ose 94% të intervistuar. Gjatë intervistës kam ardhur në konkludim që pacientët kanë paragjykime të ndryshme lidhur me simptomet e glaukomës, kështu një pjesë e madhe e pacientve si simtom kryesor e ceknin kokëdhimbjen, dhimbjen e syve, djegien e syve etj. Shumë të rrallë ishin pacientët që njihnin simpmtomet e vërteta të sëmundjes

A jeni të njohtuar me simptomet e glaukomës ?

PO 28 JO 442 0% 6%

94%

4. A jeni të njohtuar me faktin se nëse nuk zbulohet herët dhe nuk mjekohet,glaukoma mund të përfundoj me verbim ?

Në këtë pyetje të pyetësorit të intervistuarit janë përgjigjur me PO 31 ose 7% ndërsa me JO 439 ose 93%

A jeni të njohtuar me faktin se nëse nuk zbulohet herët dhe nuk mjekohet,glaukoma 31 PO mund të...

0% 7%

JO 439 93%

5. A jeni të njohtuar se terapija e glakomës është afatgjtate dhe duhet të përdoret tërë jetën ?

Rezultatet në këtë pyetje kanë qenë : Me PO janë përgjigjur 25 ose 5% të intervistuar ndërsa me JO 445 ose 95%.

A jeni të njohtuar se terapija e glakomës është afatgjtate dhe duhet të...

PO 25 JO 445

0%5% 95%

6. A keni qenë ndonjëher te mjeku i syve për matjen e presionit të syrit? Në këtë pyetje janë përgjigjur me PO 16(3%) pacient ndërsa me JO 454 (97%)pacient. Për këtë pyetje është karakteristike që 99% e grupmoshës 20-29 vjet është përgjigjur negativisht, ndërsa grupmosha 40-49 dhe 50-59 vjet janë përgjigjur pozitivisht në mbi 60%.

A keni qenë ndonjëher te mjeku i syve për matjen e presionit të syrit ?

PO 16 3% 0% 97% JO 454

7. A jeni të informuar se glaukoma mund të ketë lidhje me trashigimi familiare? Në këtë pyete me PO janë përgjigjur 29 ose 6% dhe me JO 441 ose 94% të intervistuar. Pjesa më e madhe e tyre ishin ose vetë të sëmurë nga glaukoma ose kishin ndonjë anëtar të familjes të me dëmtime të pamjes të shkaktuar nga glaukoma.

A jeni të informuar se glaukoma mund të ketë lidhje me trashigimi...

PO 29 JO 441

0% 6% 94%

KONKLUZIONE Mesatarisht vetëm 7,3% e të intervistuarve janë përgjigjur me PO në të gjithë pyetjet e pyetësorit. Nga numri i përgjithshëm i të intervistuarve (470) 21% ose 97 të intervistuar kanë qenë me sëmundje të glaukomës, ndërsa mesatarisht 73% e të intervistuarve që janë përgjigjur me PO pyetjeve të pyetësorit i takojnë grupit që ka vuajtur nga glaukoma. Për sa i përket gjinisë në mes të të intervistuarve nuk ka dallime sinjifikante. Më pak të informuar janë moshat nga 20-29; 30-39 dhe mosha >70 vj. Nuk ka dallim signifikant në mes të intervistuarve me përgjigjie PO me arsimim të mesëm dhe të lartë. Në mes popullatës shqiptare dhe turke nuk ka dallime signifikante, popullata maqedone ka treguar një informim më të lartë mesatarisht për 15%, ndërsa nivel më të ulët të informimit ka treguar popullata rome.

Popullata e qytetit tregoi një informim më të lartë për sëmundjen e glaukomës se popullata e fshatit, me një mesatare që është mbi 30%. REKOMANDIME Angazhim individual dhe i organizuar i oftalmologëve në edukimin shëndetësor të popullatës, informimin dhe promovimin e sëmundjes me metodat të njohura (fletushka, fllaera, pllakata, etj.) që do të përmbajnë informata bazike, organizim i ligjëratave nga ana e oftalmologëve, radio dhe TV emisione. Mjeku oftalmolog përveç punës në diagnostikimin dhe mjekimin e glaukomës duhet të ndajë kohë në ordinancën e tij, për t`i sqaruar pacientit për sëmundjen, mjekimin dhe pasojat e sëmundjes. Përgatitja e programeve speciale për zbulim të hershëm të sëmundjes posaçrisht të grupet e rizikuara të popullatës Angazhim i OJQ-ve në arsimimin e popullates. Në nivel republikan nuk ekziston regjistër për sëmundjen e glaukomës si dhe regjistër për persona me dëmtime të pamjes dhe verbimit, që mund të arrihet me bashkëpunimin e Shoqatës së Oftalmologëve të Maqedonisë, Ministrisë së Shëndetësisë dhe Institutit për Shëndet Publik. Shtetet e zhvilluara kësaj problematike i kushtojnë rëndësi shumë të madhe. Psh NEI (National Eye Institute) në SHBA ka programe për zbulim të hershëm të glaukomës, materale të ndryshme të shtypura që shërbejnë për informim të populates, web faqe të ndryshme internneti për këtë qëllim, etj.

-

-

Fletushka të ndryshme për edukim shëndetësor për glaukomën PËRFUNDIM Pasojat nga glaukoma e patrajtuar mund të sjellin dëmtime serioze të pamjes. Rastet e tilla paraqesin barrë të madhe dhe problem shëndetësor publik për shoqërinë në tërësi dhe sistemet shëndetësore në veçanti. Intervista e relizuar tregoi se popullata në Tetovë dhe Shkup, por gjeneralisht edhe në Maqedoni ka informata të pamjaftueshme për sëmundjen e glaukomës. Kjo tregon edhe nivelin e ulët të arsimimit shëndetësor të popullatës në fjalë. Fajtor në rradhë të parë është mungesa programeve për screening dhe për edukimarsimim shëndetësor. Vetëdijësimi i popullatës për sëmundjen e glaukomës paraqet parakusht për prevencë më të suksesshme.

BIBLIOGRAFA

1. Glaucoma medical therapy, Principles and Management ,Second Edition, Edited by Peter A. Netland, Oxford University Press,2008 2. Glaucoma progress III,Essential in ophthalmology,Edited by F. Grehen,R.Stamper,, ISBN 97, 2009 Springer-Verlag Berlin Heidelberg 8-3-540-69472-4 e-ISBN 978-3-540-69475-5 ,ISSN 1612-3212 3. Glaucoma diagnosis structure and function.Reports and Consensus Statements of the1st Global AIGS Consensus Meeting on Structure and Function in the Management of Glaucoma` Robert N. Weinreb and Erik L. Greve, editors , Kugler Publications/The Hague/The Netherlands 4. Terminology and guidelines for glaucoma,3-rd Edition, Europian Glaucoma Society, 2008 ISBN 978-88-8743-28-6. Managed Care and the Impact of Glaucoma, Claiborne E. Reeder, RPh, PhD; Meg Franklin, Pharm D, PhD; and Thomas J. Bramley, PhD The American J of Managed Care, Vol. 14, No. 1, 2008 5. The global impact of glaucoma,B.Thylefors, A.D. Negrel,Bulletin of World Health Organisation,1994,(3): 323-326 6. Treating glaucoma early lowers economic burden, Duke University Medical Center, Tracey Koepke, 2006 7. Europian glaukoma Society http://www.eugs.org/eng/default.asp 8. National Eye Institute http://www.nei.nih.gov/ 9. NEHEP,National Eye Education Program http://www.nei.nih.gov/ 10. Glaucoma: What you should know, Department of Health and Human Services. National Institutes of Health (NIH), an agency of the U.S..GLAUCOMA, Sharad S.Mansukani,MD Medical Editor. Spetial Supplement for pharmaceuticals and therapeuticals,Vol,27,Nr11,November 2002

SUMMARY PARAMETRES FOR ASSESSING THE LEVEL OF HEALTH EDUCATION OF THE POPULATION IN TETOVO AND SKOPJE FOR GLAUCOMA DISEASE

1

Fatmir Xhaferi1 Department of ophthalmology Clinical Hospital Tetovë

The purpose of the topic: Is the level of population health education and how are they informed about glaucoma. Material and methods: It is designed questionnaire that contains general information: age, sex, place of living, level of education and whether the person suffers from glaucoma, and 7 questions regarding glaucoma with wich we have appreciated the level of information and education for glaukoma disease. Were interviewed 470 patients who came to visit the ophthalmology services in Clinical Hospital Tetovo and Skopje University eye Clinic. The data were analyzed according to parameters specified in the questionnaire. Results: Only 7% of respondents indicated a solid level of information for glaucoma disease, responding positively to all questions. Conclusion: The level of information for glaucoma disease is very low in the analized population sample, it s indicate lower health education of population. This fact requires greater commitment to primary health services generaly and ophthalmology services in particulary, because the visual impairment and blindness due to glaucoma disease pose seriose public heath problem. Key words: Glaucoma, the level of information Adresa e autorit/Author addresse: Dr Fatmir Xhaferi, MD ophthalmologyst Department of Ophthalmology Clinical Hospital, Tetovë, Macedonia Tel: + 389 71 247 807 & + 389 44 330 810 ext. 365 & + 389 44 340 160 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Oftalmologji

Medicus: suppl. V:

RETINOPATIA DIABETIKE PREVALENCA, KLASIFIKIMI DHE MENAXHIMI Halil Ajvazi¹, Pajtim Lutaj², Shnasi Jusufi³, Meshqyre Brestovci¹ *¹Departamenti i Oftalmologjis, QSRGj dhe QKUK, Klinika e Syve Prishtinë, Kosovë ²Klinika e Syve Vision dhe Q.S.U. Nënë Tereza Tiranë, Shqipëri ³Spitali Gjinekologji Akusheri Njësia e Neonatologjis Nënë Teraza Shkup, Maqedoni ABSTRAKT Qëllimi i punimit: Të konstatojë prevalencën RD bazuar sipasë kohëzgjatjes së DM dhe të krahasojë me të dhënat nga literatura relevante dhe klinikat e tjera referente. Meteriali dhe metodat: Në këtë studim janë përfshirë pacientët me diabetus mellitus non-insulino dependent (DMNID) dhe me diabetus mellitus insulino dependent (DMID). Kohëzgjatja e diabetit te pacientët e ekzaminuar sillet nga 5-30 vite. Kemi aplikuar ekzaminimet me biomikroskopi, oftalmoskopi, fundusbiomikroskopi me lentën Volk dhe Goldman, TCO, si dhe fluorosceinangiografia (FAG). Janë përfshirë pacientët e trajtuar me RD në QSRGj dhe QKUK nga shtatori 1999-2009. Rezultatet: Te pacientët me diabet deri në 5 vite prevalenca e RD është 10 %, te diabetikët me kohëzgjatje mbi 30 vite prevalenca e RD është sjellur nga 82-97 %. Konkludim: RD kërkon një qasje multidiciplinare te të gjithë pacientët me diabet, në mënyr që të arrihet kontrollimi optimal i glikemisë (të menaxhohet niveli HbA1c 7,0 % ose më i ulët), në mënyrë adekuate të menaxhohet tensioni i gjakut (tensioni sistolik i gjakut më i ulët se 130 mmHg), lipidet e serumit (të menaxhohen LDL më të ulta se 2,5 mmol/L dhe trigliceridet më të ulta se 2,0 mmol/L). Gjithnjë duhet të vlerësohet vizusi gjatë ekzaminimit të RD. Fjalë kyç: DM, RD, prevalenca e RD. HYRJE Retinopatia diabetike (RD) është një nga komplikimet mikrovaskulare më të shpeshta të diabetit të tipit 1 dhe 2 (1, 4, 7). Ajo përbën një prej shkaqeve kryesore të verbërisë te personat nën 60 vjeç dhe zë vendin e dytë pas degjenerimit makular të lidhur me moshën - DMLM (3, 8). Diagnoza konstatohet gjatë një ekzaminimi me oftalmoskopi, fundusbiomikroskopi, biomikroskopi me lentën Volk apo Goldman, tomografinë koherente optike retinale (TCO-r.), si dhe fluoroscein-angio-grafia, e cila na orienton për shkallën, formën, rrjedhjen e plazmës, fushat hipoksike dhe eventualisht për trajtimin me laser të RD (1, 2). Retinopatia diabetike prezenton një nga komplikimet më të rënda të diabetit tip 1 dhe 2, duke patur për bazë implikimin e ischemisë në retinë dhe koroidë (5, 6). Epidemiologjia varet nga faktorët që influencojnë shfaqjen e retinopatisë diabetike si kohëzgjatja e diabetit me faktorët e rrezikut: glikemia jo e kontrolluar mirë, HTA, para-puberteti, shtatzania, obeziteti etj (1, 3).

QËLLIMI I PUNIMIT Të konstatohet prevalenca RD sipas kohëzgjatjes së DM në vite, të krahasohet me të dhënat nga literatura relevante, klinikat e tjera referente dhe të përcaktohet protokoli i trajtimit bazuar në gjetjet në retinë si dhe të bëjmë klasifikimin e retinopatisë diabetike, që ka për synim krijimin e kushteve për menaxhimin adekuat të RD. MATERIALI DHE METODAT Janë përfshi pacientët me DMNID dhe DMID me kohëzgjatje nga 5 deri në 30 vite. Janë aplikuar ekzaminimet me oftalmoskopi direkte dhe indirekte, fundusbiomikroskopi, biomikroskopia me lentën Volk apo Goldman, TCO-retinale si dhe FAG, e cila na ka orijentuar për stadin dhe formën e RD, rrjedhjen e plazmës, fushat hipoksike dhe eventualisht për metodat e trajtimit. Janë përfshi pacientët e trajtuar në QSR të Gjilanit dhe QKUK-Prishtinë, (nga shtatori 1999 - 2009). Është përdorur analiza statistikore e indeksit të strukturës për (%). REZULTATET Tabela 1. Frekuenca e RD Vitet me DM 5 10 15 20 30 - v., Frekuenca e RD në % 10 - 15 16 - 44 45 - 69 70 - 81 82 - 97 %

Te DM me kohëzgjatje deri në 5 vite, prevalenca e retinopatisë diabetike ishte mbi 10 % dhe te DM me kohëzgjatje mbi 30 vite, prevalenca e RD ishte mbi 90 % (Tabela 1). Tabela 2. Format e RD a) AD b) RDNP c) RDPP d) RDP Angiopatia diabetike Retinopatia diabetike nonproliferative Retinopatia diabetike pre-proliferative Retinopatia diabetike proliferative

Sipas Early Treatment of Diabetic Retinopathy Study (ETDRS), kemi dy forma të RD dhe atë RDNP dhe RDP, përderisa ne i kemi klasifikuar katër forma të RD (Tabela 2).

Foto 1a dhe b. RDP e komplikuar me HIV dhe ShR (pacienti S.G.)

Tabela 3. Klasifikimi i retinopatisë diabetike sipas gjetjeve në retinë RD Pa RD AD fillestare stadet FOU pas ekzaminimit me oftalmoscopi FO = normal / (p.v.p.) Mikro-aneurizma dhe shenjat e HTA + + Eksudatet e thata, + hemorragji retinale, + nyjet e pambukta, + edema retinale, + ischemi retinale focale AMIR- anomali microvasculare intraretinale anomalit venoze + ischemi retinale e zgjeruar Neovaza preretinale të izoluara Neovaza preretinale të shumta Neovaza prepapillare________________________ HIV- hemoragji intravitrale, ShR - shkolitja retinale, GNV- glaukoma neovasculare.

RDNP

e moderuar

RPP

e rëndë fillestare e moderuar e rëndë __________ e komplikuar

RDP

Janë 4 forma të RD dhe atë: AD, RDNP, RDPP dhe RDP me disa subforma klinike të RD, të cilat mund ti konstatojmë pas ekzaminimit të retinës (Tabela 3). DISKUTIMI Sipas ETDRS dallojmë dy forma të retinopatisë diabetike: RDNP dhe RDP. Sipas autorëve të këtij punimi ka 4 forma të RD dhe atë: AD, RDNP, RDPP dhe RDP (Foto 1a dhe b) me disa subforma klinike. Pas ekzaminimit të retinës me oftalmoskopi apo TCO-r., mund të klasifikojm stadet e RD (Tabela 2 dhe 3). Wessing me 1974 ka ardhë në purfundim se, duke filluar nga personat qe vuanin rreth 5 vite nga DM prezentonin nga 15-30 % RD, të tjerët me DM rreth 10 vite, prezentonin 35-50 % RD, ato me DM rreth 15 vite prezentonin 55-65 % RD, ato me DM rreth 20 vite 65-85 % RD, gjerësa tek ato mbi 30 vite me DM frekuenca e RD sillej nga 75 deri 90 %. Ndërsa Perlemuther, me 1985, ka ardhur në purfundim se, duke filluar nga personat që vuanin rreth 5 vite nga DM prezentonin >10 % RD. Dhe të tjerët me DM rreth 20 vite prezentonin 47-70 % RD. Autori, Unger, me 1982, ka ardhur në purfundim se, duke filluar nga personat që vuanin mbi 2 vite nga DM prezentonin nga 2-23 % RD. Përderisa autori, Carmen M.,

me 2004, ka ardhur në purfundim se, duke filluar nga personat që vuanin rreth 5 vite nga DM prezentonin 8,5 % RD, të tjerët me DM rreth 10 vite prezentonin 33,5 % RD, ato me DM rreth 15 vite prezentonin 74,2 % RD, ato me DM rreth 20 vite 88,8 % RD dhe pacientët nga 30-35 vite me DM frkuenca e RD sillej deri 99 %. Varësisht nga gjendja klinike e përgjithshme e tyre. Shkaku kryesor i uljes së pamjes te diabeti i tipit 1 është RDP (Foto 1a dhe b) si dhe shkaku kryesor i uljes së pamjes te diabeti i tipit 2 është Edema makulare dibetike. Kohëzgjatja e diabetit bazuar në vite dhe prevalenca e RD sipas hulmtimeve të bëra gjatë periudhës 1999-2009, te diabetikët me kohëzgjatje deri në 5 vite, prevalenca e RD është mbi 10 %, te diabetikët me kohëzgjatje deri në 10 vite prevalenca e RD është mbi 30 %, te diabetikët me kohëzgjatje deri në 15 vite prevalenca e RD është mbi 45 %, te diabetikët me kohëzgjatje mbi 20 vite prevalenca e RD është mbi 70 % dhe te diabetikët me kohëzgjatje mbi 30 vite prevalenca e retinopatisë diabetike është 82-97 % (Tabela 1). Kohëzgjatja e diabetit mellitus tip 1 dhe 2 si dhe faktorët e rrezikut e determinojnë prevalencën e RD. Trajtimi: vie në konsiderim ai medikamentoz, lasreik - PPR dhe ai mikrokirurgjikal ­ vitreo-ektomia, varësisht prej stadit evolutiv të RD (Tabela 3). KONKLUDIMI Kohëzgjatja e diabetit dhe faktorët e rrezikut siç janë: glikemia jo e kontrolluar mirë, HTA, para-puberteti, shtatëzënësia, obeziteti, sjellin deri te RD. Ndërsa, glaukoma neovasculare, miopatitë, OVQR, atrofia optike vjen nga retinopatia diabetike si rezultat i reduktimit të kërkesave metabolike. Kontrollimi strikt i glikemisë dhe normalizimi i HgA1c bëjnë të mundur stabilizimin e lezioneve të RD jo-proliferative. Duhet të evitohen episodet hipoglikemike, sepse agravojnë lezionet ischemike dhe proliferative. Këto masa janë determinuese në menaxhimin e suksesshëm të retinopatisë diabetike. LITERATURA

1. Lutaj P. -Oftalmologjia, Shtëpia Botuese ILAR Tiranë, 1998. ; 193-198. 2. Newman DK. Surgical management of the late complications of proliferative diabetic retinopathy.

Eye`s, London, 2010. ; Feb.5. PMID: 20139916. : 1-6.

3. Flament J. Pathologie du System Visuel,Ophtalmologie.Masson. 2002. PARIS. ; 219-246; 145192.

4. Ajvazi H., et al. Results of laser treatment - PRP to the diabetic retinopathy. Oftalmologia. PMID: 5. 6. 7. 8.

20361655. [PubMed- indexed for MEDLINE], 2009. ; 53 (4); 74-78. Massin P, Erginay A, Guadric A. Retinopathie Diabetique. Paris, ESM la Elsevier, 2000; 160170. Mouillon M, Korpus Medical Faculte de Medecine de Grenoble. La Retinopathie Diabetique.UJF. Grenoble. Fr. SANTE, Juillet, 2005. ; 5-7. Mohammad A. et al. Prevalence of Diabetic Retinopathy in Tehran Province: A Population-based Study, BMC Ophthalmology, © 2009. ; 1-5. Kempen J.H, O'Colmain B.J, Leske M.C. et al. The Prevalence of Diabetic Retinopathy Among Adults in the United States. Arch.. Ophthalmoogy, 2004. ; 122:552-563.

SUMMARY DIABETIC RETINOPATHY PREVALENCE, CLASIFICATION AND MANAGEMENT Halil Ajvazi*¹, Pajtim Lutaj², Shnasi Jusufi³, Meshqyre Brestovci¹ *¹Departament of Ophthalmology, RHCG and UCCK, Eye`s Clinic of Prishtina, Kosovo

² Vision Eye Clinic and UHC Mother Theresa of Tirana, Albania. ³ Hospital Gynecology Akushery Unit Neonatology Mother Theresa Skopje, Macedonia Purpose of the study: To ascertain the prevalence of diabetic retinopathy (DR) based on the duration of the diabetes mellitus (DM) and to compare it with data from relevant literature and other referent clinics. Material and methods: In this study were included the patients with diabetes mellitus non-insulin-dependent (DMNID) and diabetes mellitus insulin dependent (DMID). The duration of diabetes in the examined patients varied from 5 till 30 years. We have applied examination by ophthalmoscope, slit lamp bio-microscopy with Volk and Goldman lens, optical coherence tomography (OCT) as well as fluorescent angiography (FA). There have been included the treated patients with DR in the RHCG and UCCK, from September 1999 - 2009. Results: In diabetic patients suffering for a period of 5 years, the prevalence of DR is 10 %. In diabetic patients suffering over 30 years, the prevalence of DR is varied from 82 until 97 %. Conclusion: Diabetic retinopathy, undertakes a multidisciplinary approach in all patients with diabetes to achieve optimal blood glucose control (target HbA1c levels 7,0 % or lower) and to adequately manage blood pressure (target systolic blood pressure less than 130 mmHg) and serum lipids (target LDL cholesterol of less than 2,5 m.mol/L and triglycerides of less than 2,0 m.mol/L). Always should be assessed visual acuity at the time of DR examination. Key words: DM, DR, prevalence of DR. Adresa e autorit / Author address Mr.sci.dr. Halil Ajvazi, ophthalmologist 62000. Petrovc N.N. Kamenica of Kosovo Tel.mob. +377 (0) 44 777 714 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Oftalmologji

Medicus: suppl. V:

BALLAFAQIMI ME GLAUKOMËN E LINDUR -Prezantim rasti-

Adem Miftari1, Naser Saliu1, Mentor Iljazi1, Mirlinda Kubati1, Mexhit Musa1

1

QKUK, Klinika e Syve, Prishtinë, Kosovë

ABSTRAKT

Glaukoma e lindur është sëmundje e rrallë 1:10000 të posalindur atakohen, 65% meshkuj, 10% e rasteve me trashëgimi autosomale me penetrim jokomplet. Qëllimi: Edhepse e rrallë në praktikën e përditëshme balafaqohemi me të. Diagnostikimi, trajtimi dhe përcjellja e drejtë janë qëllimet tona. Metoda & pacienti: Ky është studim perspektiv. Djaloshi tre vjeçar pranohet në klinikën tonë si rast urgjent me dhembje, lotim, skuqje dhe korne të turbullt në sy të djathtë. Në këqyrje: Syri i djathtë i fortë në palpim, kornea e turbullt, konjuktiva hiperemike. Të dy sytë me korne më të mëdha se normalisht (sytë e mëzatit). Filluam trajtimin me pika në sy, tableta dhe injeksione. Tre ditë më vonë nën anestezion të përgjithshëm është këqyrur dhe operuar në sy të djathtë. Një muaj më vonë është trajtuar njëjtë syri i majtë. Përfundim: Zbulimi me kohë, trajtimi i drejtë dhe përcjellja, janë qëllimet kryesore në arritjen e rezultateve të mira kur ballafaqohemi me glaukomën e lindur. Në gjasht muaj të përcjelljes, rezultatet janë të mira. Fjalë kyç: Glaukoma e lindur, trajtimi Adresa e autorit / Author addres: Dr Adem Miftari, mjek oftalmolog Rr."Haki Misini"Nr:81.40000 Mitrovicë-Kosovë Tel.+37744176212 & +38649176212 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Oftalmologji

Medicus: suppl. V:

FACING CONGENITAL GLAUCOMA - Case report -

Adem Miftari1, Naser Saliu1, Mentor Iljazi1, Mirlinda Kubati1, Mexhit Musa

1

UCCK, Eye Clinik, Prishtina, Kosova

ABSTRACT Congenital glaucoma is a rare disease 1:10000 newborns affected, 65% males, 10% of cases autosomaly inherited with incomplete penetrance. Aim: Even rare in daily practice we are facing with it. Diagnosing, treating, and follow up properly, are our goals. Method & Patient: This is a perspective study. Three years old boy admitted in our clinic as emergency case, with pain, tearing, redness and clouded Cornea on right eye. On examination: Right eye hard on palpation ,Cornea cloudy , conjunctiva hyperemic. Both eyes larger Corneas as normaly (Bulls Eyes). We started topical, per os and parenteral treatment. Three days later under general anestesia was performed examination and operation on right eye (FFCT ab externo). Month later, we performed same procedure on left eye. Conclusion: Early recogniset, properly treated and followed up, are the main goals in realising a good results when facing congenital glaucoma. In six months follow up we have good results. Key words: Congenital glaucoma, treatment Adresa e autorit /Author addres: Dr Adem Miftari, mjek oftalmolog Rr."Haki Misini"Nr:81.40000 Mitrovicë-Kosovë Tel.+37744176212 & +38649176212 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Oftalmologji

Medicus: suppl. V:

TRAJTIMI I PACIENTËVE ME LËNDIME TË KAPAKËVE TË SYRIT; KLINIKA E SYVE, QKUK. 2008-2009 PRISHTINË Mire Shoshi1, Kelmend Spahiu1, Agim Xhafa1, Fitore Shoshi1, Fjolla Shoshi1

1

Klinika e Syve, QKUK, Prishtinë, Kosovë

ABSTRAKT Në klinikën e syve në periudhën kohore 2008/09 është bërë trajtimi i 446 pacientëve, ku në mënyrë ambulantore janë trajtuar 184, ndërsa të hospitalizuar 252 pacientë. Mosha e pacientëve të trajtuar ka qenë prej: 0-85 vjeç. Qëllimi: Qëllimi i këtij punimi është që të prezantohet eksperienca jonë në trajtimin e pacientëve me lëndime të kapakëve të syrit dhe rikonstruktimin e tyre. Materiali dhe metodat: Te pacientët e trajtuar në Klinikën e Syve kemi aplikuar metodat kirurgjike, mbrojtjen anti-tetanike dhe dhënien e terapisë medikamentoze, lokale dhe të përgjithshme. Pacientët e trajtuar në Klinikën e Syve në QKUK, kanë qenë 184 të trajtuar në mënyre ambulantore, ndërsa 252 të hospitalizuar edhe me lëndime të tjera të rënda të bulbusit, sic janë: rupturë të bulbit, VLC perforanc kornea et corpus alieni in CA, katarakta traumatike, VLC sclera, prolapsus CV, corpus alieni intrabulbares dhe hyphaema totalis. Rezultatet dhe perfundimi: Pacientët e trajtuar në mënyrë ambulantore më së shumti i takojnë grupmoshës 5-10 vjeç, 25-35 vjeç dhe 20-25 vjeç. Rastet e hospitalizuara më së shumti i takojnë moshës 5-10 vjeç, 20-25 vjeç dhe 30-35 vjeç. Kjo tregon se nuk kemi signifikancë të madhe statistikore në mes të dy grupeve sa i përket grupmoshës. Te rastet e hospitalizuara me lëndime të kapakëve të syrit lëndimet më të shpeshta të bulbusit kanë qenë me: VLC perforanc cornea cum prolapsus iridea, corpus alieni in CA et hyphaema. Fjalë kyç: Lëndimet e kapakëve të syve, trajtimi Adresa e autorit /Author addres: Mr sci. dr Mire Shoshi, mjek oftalmolog Klinika e Syve, QKUK, Prishtinë, Kosovë Tel: +37744240739 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Oftalmologji Medicus: suppl. V:

TREATMENT OF PATIENTS WITH EYE LIDS INJURIES : EYE CLINIC , CCUK. 2008-2009, PRISHTINA Mire Shoshi1, Kelmend Spahiu1, Agim Xhafa1, Fitore Shoshi1, Fjolla Shoshi1

1

Eye Clinic, CCUK, Prishtina, Kosovo

ABSTRACT In the Eye Clinic during 2008/09 we have treated 446 patients, where 252 were hospitalized patients while 184 weren`t. Treated patients were 0-85 years old. Aim of this study: Aim of this study is to present our experience in treatment of patients with eye lids injuries and their reconstruction. Material and methods: In patients that were treated in the Eye Clinic, we have applied surgical methods, anti-tetanic protection and local and general medical therapy. 252 hospitalized patients also had other injuries of eye such as: Rupture of bulbus, traumatic cataract, prolapsus iris, hyphaema in CA, prolapsus CV, VLC perforanc cornea et corpus alieni in CA, hyphaema totalis, VLC sclera, corpus alieni intrabulbares. Results and Conclusion: Patients that weren`t hospitalized were 5-10 years old, 25-35 years old and 20-25 years old. Hospitalized patients were 5-10 years old, 20-25 years old and 30-35 years old. By this we can conclude that there wasn`t any significant difference based on the patients` age. In the hospitalized cases with eye-lid injuries, most injuries of the eye injuries were: VLC perforanc cornea cum prolapsus iridea, corpus alieni in CA et hyphaema. Key words: Eye lids injuries, treatment Adresa e autorit /Author addres: Mr sci dr Mire Shoshi, mjek oftalmolog Klinika e Syve, QKUK, Prishtinë, Kosovë Tel: +37744240739 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Otorinolaringologji

Medicus: suppl. V:

TRAJTIMI I HEMORAGJIVE MASIVE NË REGJIONIN ORL ME ORIGJINË PAS TRAUMAVE QË SHOQËROHEN ME DËMTIME TË SHUMTA - Prezantim rastesh ­ Gjergji Bizhga1

1

Qendra Kombetare e Traumës SQU, Tiranë, Shqipëri.

ABSTRAKT Qëllimi: Ndalimi i hemoragjive masive në regionin ORL me orgjinë posttraumatike kërkon ndërhyet të shpejtë në kohë dhe me efikasitet. Materiali dhe metoda; Kemi të bëjmë me një studimi që bazohet në përzgjedhje të rastësishme të thjeshtë gjatë një periudhe 1 vjeçare, gjatë së cilës kemi mbledhur 6 raste me traumë në sferën ORL të cilat janë shoqëruar me hemoragji masive. Nga këta 3 raste janë trauma automobilistike, 2 raste trauma nga aksidente në punë dhe 1 rast plagë me armë zjarri. Në 5 raste hemoragjia vinte nga goja dhe hunda dhe në një rast nga veshi. Në 5raste kishim dëmtime të theksuara të skeletit kockor të fytyrës shoqëruar me dëmtime të indeve të buta, dhe në 1 rast plaga ishte në qafë në nivelin e bashkimit të qafës me kokën.Për ndalimin e tyre janë përdorur trajtime kirurgjikale të kombinuara duke siguruar fillimisht rrugët e frymëmarrjes pastaj është vazhduar me ndalimin e hemoragjisë duke manipuluar sipas rastit. Rezultatet. Nga 6 raste në 5 prej tyre u bë e mundur ndalim i hemoragjisë dhe 4 pacientë pas trajtimeve të tjera rikonstruktive dolën të shëruar nga spitali, një rast në vendngjarje kishte amputuar aurikulën e djathtë doli nga spitali në gjendje të mirë, por me defekt estetik, në një rast tjetër, megjithse u realizua ndalimi i hemoragjisë në sferën ORL, pacienti bëri exitus letalis si pasojë e komplikacioneve nga demtimet e strukturave endokraniale. Konkluzion : Hemoragjitë në sferën ORL shpejtë mund të bëhen kërcenuese për jetën si pasojë e anemizimit akut të pacientit dhe nga aspirimi i gjakut në rrugët e poshtme të frymëmarrjes. Fjalë kyç: Hemoragji, regjioni ORL, trauma Adresa e autorit/Author addresse: Dr Gjergji Bizhga, mjek otorinolaringolog, Master degree, Rr. Lord Bajron, Laprake, Tiranë, Shqipëri Tel: + 355682267414 & +355422247339 e-mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Otorinolaringologji

Medicus: suppl. V:

KIRURGJIA E MAJËS SË HUNDËS

Bajram Shaqiri1, Beqir Abazi1, Pjerin Radovani, Adem Limani1, Ramadan Shaqiri1 1 Departamenti ORL, Spitali Rajonal i Gjilanit, Kosovë ABSTRAKT Qëllimi i kirurgjisë së majës së hundës është modelimi i sajë. Modelimi bëhet me ndryshim të madhësisë, rrotullim dhe projeksion. Qëllimi: Qëllimi i punimit është të prezantojmë eksperiencën tonë në kirurgjinë e majës së hundës. Materiali dhe metodat: Studimi është retrospektiv-deskriptiv. Për studim janë marë 37 raste të rinoplastikës ku është modeluar maja e hundës, gjatë periudhës 01.01.2009-31.06.2010. Mosha mesatare e pacientëve ka qenë 28 vjet, pa dallim sinjifikant te gjinitë. Gjinia femërore ka dominuar gjininë mashkullore në raport 2:1. Rezultatet: Deformimet më të shpeshta të majës së hundës kanë qenë: apex nasi bulosis 8 (22%), apex nasi bulosis et ptosis 7 (19%), apex nasi prolapsus 5 (14%), apex nasi ptosis 5 (14%), macrorhinia 8 (22%), etj. Deformimet e majës së hundës kanë qenë të shoqëruara me deformime tjera të piramidës së hundës në 32 raste (86%), ndërsa në 5 (14%) raste kanë qenë si deformitete të vetme. Deformitetet më të shpeshta të piramidës së hundës kanë qenë: kifoza 13 (35%) raste, makrorinia 8 (22%) raste, kifoskolioza 5 (14%) raste, hunda e gjatë 3 (8%) raste, etj. Qasja operative ka qenë: non-delivery në 31 raste (84%), delivery 1 rast (3%) dhe eksterne në 5 (13%). Procedurat operative më të shpeshta kanë qenë: complet strip teknika në kërcat alare, ekscizioni kaudal i kërcës të septumit, shtylla kolumellare, suturat interdomale dhe suturat septokolumellare. Përfundim: Kirurgjia e majës së hundës është pjesa më komplekse në rinoplastik. Qasja operative bëhet në bazë të përvojës së kirurgut. Kohëve të fundit preferohet qasja operative eksterne. Ne këtë qasje e kemi aplikuar te rastet e komplikuara, ndërsa rastet më të lehta dhe të moderuara e kemi aplikuar qasjen interne. Rekomandojmë që qasja operative në majë të hundës të bëhet sipas Tardy, ashtu si kemi vepruar ne. Fjalë kyç: Maja e hundës, rinoplastika, qasja operative, kërrcat alare Adresa e autorit/Author addresse: Mr sci. dr Bajram Shaqiri, Departameni i ORL, Spitali Rajonal i Gjilanit, Rr. Idriz Seferi 10, 60000 Gjilan, Kosovë Tel: +377 44 165 462 e mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Otorinolaringologji Medicus: suppl. V:

TRAJTIMI KIRURGJIK I TUMOREVE TË BUZËVE Beqir Abazi1, Bajram Shaqiri1, Pjerin Radovani1, Adem Limani1, Selami Kurteshi1

1

Departamenti ORL, Spitali Rajonal i Gjilanit, Kosovë

ABSTRAKT Hyrje: Në hapësirën e gojës tumoret paraqiten me 1.2% nga të gjithë tumoret në organizëm, ndërsa me 16% nga tumoret e kokës dhe qafës. Ata mund të jenë me prejardhje epiteliale dhe mezenkimale. Tumori në buzë zakonisht haste në pjesën e dukshme të buzës, vermillion. Qëllimi: Qëllimi i punimit është prezantimi i rasteve tona të trajtuara me ndërhyrje kirurgjike si dhe krahasimi i tyre me të dhënat e tjera nga literatura. Materiali: Për studim janë marrë 37 raste me tumore të buzëvë të trajtuara në departamentin e ORL të Spitalit Rajonal të Gjilanit, gjatë periudhës kohore 2004 - 2008. Rezultatet: Lokalizimi më i shpesht i tumorit ka qenë në buzën e poshtme me 31 (83%) raste, ndërsa në buzën e sipërme 6 (17%) raste. Mosha e pacientëve ka qenë prej 34­79 vjeç, mosha mesatare 56.5 vjet. Mbi moshën 40 vjeçare kanë qenë 96% e pacientëve. Konsumues të duhanit janë deklaruar 32 (86%) dhe 25 (78%) rasteve konsumues të alkoolit. Nga aspekti gjinor 30 (81%) meshkuj dhe 7 (19%) femra. Rezultatet histopalogjike janë: Ca basocelullaris 23 (63%) raste, carcinoma plaocelullaris 4 (10%) raste, verrucae 3 (8%), papilloma 2 (5.5%), haemangioma 3 (8 %) dhe keratoacanthoma 2 (5.5%). Diagnostikimi është bërë në bazë të anamnezës, pamjes klinike dhe ekzaminimit histologjik. Qasjet kirurgjike: Ekscizioni pykor në 29 (78%) raste, ekscizioni W në 3 (8%), ekscizioni W-Y në 2 (5.5 %), ekscizioni sipas Bernd-Burrow në 2 (5.5%) raste dhe 1 (2.7%) rast me disekcion të qafës dhe me radioterapi. Përfundim: Tumoret e buzës më shpesh paraqiten në buzën e poshtme. Rekomandohet tretmani kirurgjik, në raste të veçanta radioterapia dhe kimioterapia, verifikimi histologjik dhe përcjellja postoperative e pacientit. Fjalë kyç: Buza, tumori, ekscizioni Mr dr Beqir Abazi, mjek otorinolaringolog Departameni i ORL, Spitali Rajonal i Gjilanit, rr.I.Seferi 10, Gjilan, Kosovë Tel: +377 44 543 510 & +381 63 88 49 445 e mail: [email protected]

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Otorinolaringologji Medicus: suppl. V:

CYSTA COLI MEDIANA ­ KISTAT E DUKTUSIT THYREGLOSAL, PËRVOJA E REPARTIT TË ORL-SË NË BASHKËPUNIM ME ATË TË KIRURGJISË PRANË SPITALIT KLINIK NË TETOVË - Prezantim rasti 1 1 2 Vjosa Elezi , Nexhat Asani , Xheladin Elezi Spitali Klinik Tetove, Maqedoni 1 Reparti i ORL-se, Tetovë, Maqedoni

2

Repari I Kirurgjisë, Maqedoni

ABSTRAKT Hyrje: Cysta coli mediana jane mbetje embrionale te duktusit thyreoglosal qe mund te

paraqiten kudo pergjate linjes qe shkon nga baza e gjuhes e deri tek gjendra tiroide. Ne aparence jane formacione me konzistence te bute te padhimbshme ne prekje dhe te levizshme (ne rastin kur nuk jane te inflamuara). Qellimi i punimit: Te pasqyroje pervojen e Repartit te ORL- se ne bashkepunim me ate te Kirurgise prane Spitalit Klinik te Tetoves ne trajtimin e ketyre patologjive permes prezantimit te nje rasti te operuar nga cista coli mediana per shkak te recidivimit te semundjes. Materiali dhe metodat: Ne periudhen kohore nga Janari i vitit 2008 deri ne Janar te vitit 2010 ne repartin e ORL jane operuar dhjete paciente me diagnozen cista coli mediana dy prej te cileve kane qene te operuar me pare (cysta coli mediana recidivans). Ne kete punim do te pasqyrojme rastin e nje djali te moshes 10 vjeçare i operuar para nje viti e gjysem me diagnozen cysta coli mediana. Ne shtrim tek pacienti verehej nje formacion tumoroz me nje diameter rreth 2 cm me konzistence te bute, i padhimbshem dhe pjeserisht i levizshem. Prindet referonin se ky formacion u paraqit gjashte muaj pas operacionit te pare dhe se kohe pas kohe skuqej dhe rritej duke i shkaktuar femijes ndjenjen e dhimbjes dhe ndonjehere veshtiresi ne frymemarje. Ekzaminimi ekotomografik rezultoi formacion kistik i cili ngjitet pjeserisht per ashtin hyoid. Analizat laboratorike brenda kufijve te normes. Rezultatet: Femija i nenshtrohet intervenimit kirurgjik me anestezi te pergjithshme. Ne nivelin e kistes u bë nje incision elipsoid pas te cilit filloi preparimi dhe ndarja me kujdes e kistes nga strukturat perreth. Preparimi ishte i veshtiresuar per shkak te proceseve inflamatore recidivante si dhe nderhyrjes se meparshme. Ndarja vazhdoi deri ne afersi te ashtit hyoid ku u verejt vazhdimi i kistes ne nje kanal fistuloz i cili komunikonte me ashtin hyoid. Pas kesaj u be preparimi me kujdes i pjeses qendrore te ketij ashti dhe resekcioni i tij. Ne kete menyre u realizua heqja komplete e kistes, kanalit fistuloz dhe pjeses qendrore te ashtit hyoid qe paraqet trajtimin definitiv te kesaj patologjie. Femija doli nga spitali diten e trete ne gjendje te pergjithshme te mire dhe me plagen e qete dhe pa shenja te inflamacionit. Ne kontrollet e bera ne intervale te caktuara kohore deri me tani, nje vit e gjysem pas operacionit, nuk verehen shenja te recidivimit. Perfundim: Kistat mediane te fytit jane patologji te ralla. Trajtimi definitiv i tyre eshte heqja komplete e kistes bashke me pjesen qendrore te ashtit hyoid (procedura Sistrung) ne te kunderten recidivat jane pothuajse te paevitueshme. Fjalë kyç: Cysta coli mediana, ashti hyoid, recidivim Dr Vjosa Elezi, mjek otorinolaringolog Rr. Dimo Gavrovski-Kara pn, Tetovë, Maqedoni Tel: +38970224504 e-mail: xhelezi@yahoo.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Gjinekologji/Akusheri

Medicus: suppl. V:

SHTATZËNIA EKTOPIKE SI FORMË E ABDOMENIT AKUT DHE RROLI I DIAGNOSTIKËS ULTRASONOGRAFIKE NË DIAGNOSTIKIMIN E HERSHËM Selami Sylejmani1, Bexhet Xheladini2, Sebahate Sylejmani - Shala3

2

Poliklinika "GINEKOS" Prizren, Kosovë Ambulanca Shëndetësore ARTMEDICA Bresanë, Kosovë 3 QKMF Prizren, Kosovë

1

ABSTRAKT Qëllimi i punimit është të paraqesin përvojën tonë në diagnostikimin e shtatzënisë ektopike si formë e abdomenit akut dhe rolin e diagnostikës ultrasonografike, në diagnostikimin e hershëm të kësaj forme të shtatzënisë patologjike. Diagnostika ultrasonografike ndryshoi shumë qëndrimin mbi diagnostikimin e shtatzënive ektopike. Të dhëna të përgjithshme: Abdomeni akut është një sindromë i cili ndodh për shkak të proceseve patologjike në organet abdominale, të cilat me avancimin e tyre çojnë në komplikime vdekjeprurëse. Mundet të shkaktohet nga sëmundje të ndryshme ose nga lëndime ­ trauma. Sëmundjet akute të organeve abdominal zakonisht grupohen në këto procese patologjike: inflamacioni, opstrukcioni, iskemia, perforacioni dhe ruptura. Shkaqet më të shpeshta të shfaqjes së abdomenit akut janë: përforimi i ulçeres duodenale, ileusi obstruktivë, divertikuloza, rupturat dhe torzionet, pankreatiti akut, divertikuliti i Meckel-it, plasja e kisteve ovariale, kolecistiti akut, apendiciti akut. Te gratë duhet pasur parasysh edhe këto gjendje për shfaqjen e abodomenit akut: shtatzënitë ektopike, torzioni i kisteve ovariale, dhe rupturë e kisteve luteinike. Shtatzënia ektopike ndodh kur blastocista implantohet jashtë mitrës. Shprehja shtatzëni jashtë mitrës ose ekstrauterinë, jo gjithnjë është e saktë. Shtatzënia në pjesën intersticale të tuba uterina, në këndin ose bririn atretik të mitrës apo në qafën e mitrës, nuk është shtatzëni jashtë mitrës sepse janë pjesë të mitrës. Për këtë shkak shprehja shtatzëni ektopike është më adekuate sepse i përfshijnë të gjitha lokalizimet. Paraqitja e shtatzënisë ektopike më shpesh shprehet ndaj numrit të përgjithshëm të lindjeve, dhe është e ndryshme në vende të ndryshme, dhe lëkundet nga 100 deri në 200 lindje shfaqet një shtatzëni ektopike. Kohëve të fundit kudo në botë ka një rritje të shfaqjes së shtatzënive ektopike, por për fat të mirë ka një zvogëlim të përfundimit letal. Shtatzënia ektopike mund të shfaqet në cilëndo kohë të moshës reproduktive të femrës, por më së shpeshti haset në mes të moshës 31 - 40 vjeçe. Grupet më të rrezikuara janë gratë të cilat kanë pasur shtatzëni ektopike, ato të cilat janë mjekuar nga inflamacione të organeve të komblikut të vogël, ato të cilat kanë pasur ndërhyrje operative në adnekse si dhe ato të cilat përdorin mjet kontraceptiv (IUD). Diagnostikimi i hershëm dhe i besueshëm i shtatzënisë ektopike, është një sfidë profesionale për secilin profesionist. Nga qëndrimi fillestar mungesë e shtatzënisë në hapësirën e mitrës si shenjë ekografik i shtatzënisë ektopike, deri në vizualizimin e ndryshimeve karakteristike ekografike për shtatzëni ektopike. Shtatzënia ektopike ende edhe sot është diagnoza me më shumë gabime diagnostikuese. Me simptomatologjinë e shumëllojshme, ajo imiton shumë çrregullime dhe abnormalitete. Nëse bazohemi vetëm në të dhëna anamnestike për vënien e diagnozës së shtatzënisë ektopike, saktësia diagnostikuese lëkundet në rreth 50% të rasteve, dhe në momentin kur mendojmë se është lehtë të diagnostikohet, ajo me mënyrën dhe formën e paraqitjes i befason edhe mjeket me shumë përvojë. Me aplikimin e diagnostikës ekografike në përgjithësi dhe ekografisë transvagjinale në

veçanti, së bashku me kolor Doppler, fitohet në kualitet, shpejtësi dhe siguri diagnostikuese, ndërsa shënjuesit biokimik na ndihmojnë pos në diagnostikim edhe në trajtimin e shtatzënisë ektopike në mënyrë ekspektative dhe konzervative. Të gjitha metodat për diagnostikimin e shtatzënisë ektopike ndahen në: metoda jonvazive dhe invazive. Në grupin e parë bënë pjesë edhe diagnostika ekografike e cila aplikohet në dy mënyra: transabdominale dhe transvagjinale. Ndihma e diagnostikës ekografike në diagnostikimin e shtatzënisë ektopike fillimisht mbështetët në diagnostikimin ose përjashtimin e shtatzënisë intrauterine. Ndryshimet sonografike që flasin për shtatzëni intrauterine mbështetën në karakteristikat sonografike të qeskës gestative dhe pranisë së frytit në hapësirën e mitrës eventualisht me vizualizim të pulsimeve kardiake. Kriteret sonografik të shtatzënisë ektopike mundemi t`i klasifikojmë në shenja sonografike në mitër dhe në adnekse. Çdonjëri prej tyre mund të ketë rëndësi sugjestive dhe diagnostike. Shenjat ekografike me rëndësi diagnostike janë: mungesa e qeskës gestative brenda hapësirës së mitrës, i rrethuar me dy rrathë të decidua, mungesë e strukturave të frytit brenda hapësirës së mitrës dhe vizualizimi i strukturave patologjike jashtë vezoreve në adnekse. Shenjat sugjestive sonografike janë: rritje e mitrës, trashje dhe hiperekogjenitet i endometrit, prani e lëngut të shtuar në hapësirën e Douglas-it. Vetëm me vizitë ekografike transabdominale, shtatzënia ektopike diagnostikohet në rreth 43% të rasteve, ndërsa ndjeshmëria diagnostikuese me këtë metodë diagnostike është e ulët në rreth 25%. Ekografia transvagjinale, krahasuar me atë transabdominale ofron të dhëna më të qarta. Pos karakteristikave të përshkruara sonografike, Color Doppler sonografia karakterizohet me fluks me shpejtësi të madhe dhe indeks të ulët të rezistencës më pak se 0.45. Përfundim: Diagnostika ultrasonografike në përgjithësi dhe ajo transvagjinale në veçanti, është metodë e parë dhe kryesore në diagnostikimin e hershem të shtatzënisë ektopike. Diagnostikimi i hershëm, me kohë i shtatzënisë ektopike, mundëson menaxhim dhe trajtim adekuat, dhe në këtë mënyrë parandalon zhvillimin e gjendjeve të rënda shëndetësore të formës së urgjencave të abdomenit akut. Fjalë bosht: Shtatzënia ektopike, abdomeni akut, diagnostika ultrasonografike Adresa e autorit/Author addresse: Dr sci. Selami Sylejmani, mjek gjinekolog obsteter Poliklinika "GINEKOS" Prizren, Kosovë Tel: +377 44 502 625 e-mail: drssylejmani@hotmail.com & www.ginekos.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Gjinekologji/Akusheri

Medicus: suppl. V:

RASTE ME ABDOMEN AKUT NË OBSTETRIKE-GJINEKOLOGJI, VLORË, SHQIPËRI 2007-2010 Xhoela Ndini1, Sajmira Durmishi1, Eno Nocka1, Yllka Bilushi1

1

Fakulteti i Shendetit Publik, Universiteti Ismail Qemali, Vlorë, Shqipëri Qendra Spitalore Rajonale, Vlorë, Shqipëri

ABSTRAKT Objektivat: Te evidentohet prevalenca e abdomenit akut gjineko-obstetrikal, te renditen patologjite shkaktare sipas shpeshtesise se tyre, te behet shperndarja sipas grup-moshave, shperndarja sipas zonave rurale dhe urbane, te dallohet periudha kohore qe nga paraqitja e pacientit deri ne trajtimin perfundimtar te tij, lloji i trajtimit te zgjedhur, komplikacionet pre dhe post-operatore. Materiali dhe metodat: U morren ne studim 30 pacientet e paraqitura me kuadrin klinik te abdomenit akut ne Repartin e Obstetetrike-Gjinekologjise te Spitalit te Vlores ne harkun kohor 01.01.2007- 31.12.2010. U krahasua kjo shifer me numrin total te rasteve me abdomen akut ne Spitalin e Vlores (380 raste). Ne skeden e te semureve u kerkuan te dhena ne lidhje me patologjine shkaktare, moshen, vendbanimin, diferenca kohore qe nga mberritja e pacinteve ne spital deri ne trajtimin e tyre, llojin e trajtimit te perdorur, pranine e komplikacione. Rezultatet: Prevalenca e abomenit akut obstetriko-gjinekologjik ne Spitalin e Vlores eshte 7.3%. Mosha varion nga 18-47 vjeçe, mesatarisht 28 vjeçe. Shperndarja ne zona: zona rurale 60% (18 raste) dhe urbane 40% (12 raste). Shperndarja e patologjive shkaktare sipas rendit zbrites: patologjia me e shpeshte eshte kisti ovarial i torsionuar 37% (11 raste); pas tij renditet apopleksia e ovarit (ruptura e korpus luteum) me 30% ose 9 raste, ku 89% e pacienteve midis moshes 18-22 vjeçe; vendin e trete e ze barra ekstra-uterine me 17% ose 6 raste; e ndjekur nga pyosalpingiti 10% ose 3 raste dhe kist ovarial i rupturuar 6% ose 2 raste. Periudha kohore qe nga paraqitja e pacientes deri ne vendosjen e trajtimit ka variuar nga 30min deri ne 2ore, ne varesi dhe te gjendjes se pacientes. Perjashtim bejne vetem 2 raste me pyosalpingit: pacientja 47 vjeçe shtrohet fillimisht ne pavionin e infektivit dhe trajtohet per gjendje febrile me origjine te panjohur dhe pacientja 31 vjeçe pas shtrimit trajtohet per SIP (dianostikohen 24 oreshin e dyte). Zgjidhja gjithmone kirurgjikale, ne varesi te patologjise dhe moshes se pacientes. Asnje ekzitus. Nuk shenohen komplikacione. Konkluzionet: Rezultatet e studimit sherbejne per nje orientim klinik me te mire ndaj nje rasti te paraqitur me kliniken e abdomenit akut, me qellim vendosjen etiologjike te hershme pre-operatore dhe shmangien e nderlikimeve te mundshme. Fjalë kyç: Abdomen akut, torsion ovari, kist ovari i torsionuar, barre ekstra uterine Adresa e autorit/Author addresse: Dr Xhoela Ndini, mjeke gjinekologe Lagjia "Isa Boletini', Rr."Sadik Zotaj", pallati 1158, Vlorë, Shqipëri Tel: +355 692520270 e-mail: xhoela.ndini@gmail.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Gjinekologji/Akusheri

Medicus: suppl. V:

GESTATIONAL DIABETES AND THE RELATED COMPLICATIONS DURING PREGNANCY AND DILIVERY Afërdita Manaj1, Edlira Bylykbashi1, Ilir Bylykbashi1, Aida Zhaka1

1

Maternity Mbreteresha Geraldine, Tirana, Albania

ABSTRACT Gestational diabetes is defined as any degree of glucose intolerance with onset or first recognition during pregnancy. Gestational diabetes may cause numerous complications in both women's and child's health (1). The objective of our study was to check some features of the pregnancy in the diabetic women, analyze the delivery; and document the rate of pregnancy complications in both women and neonates; as well as document prenatal morbidity. Methods: We observed the pregnancy of 602 women during 2006-2007 near our clinic, 48 of them suffer from alternate glucose levels. Oral glucose tolerance test and HBA1C levels were utilized for the diagnosis of gestational diabetes. Results: Gestational diabetes is a serious pathology and should be diagnosed and treated carefully. Key words: Gestational Diabetes, glucose tolerance test, HBA1C levels. INTRODUCTION Gestational diabetes is a specific form of diabetes that develops during pregnancy. During pregnancy, the placenta produces high levels of a variety of hormones, several of these hormones such as estrogen, cortisol, and human placental lactogen (HPL) may block the effect on insulin thereby raising blood sugar that can affect the growth and development of the baby. Modest elevation of blood sugar after meals is normal during pregnancy (2). Gestational diabetes usually develops during the last half of pregnancy -- rarely as early as the 20th week, but often not until later in the pregnancy. Pregnant women who develop gestational diabetes often do not have symptoms. When they do occur, symptoms may include excessive thirst and excessive urination. Maternal complications include pre-eclampsia, hyperglycemic crisis, urinary tract infections that may result in pyelonephritis, need for cesarean sections, morbidity from operative delivery, increased risk of developing overt diabetes, and possibly cardiovascular complications later in life, including hyperlipidemia and hypertension. Maternal hyperglycemia causes increased glucose delivery to the fetus, resulting in fetal hyperinsulinemia and increased fetal growth. Complications of excessive fetal growth include birth trauma, especially injuries to the baby's shoulders, increased cesarean deliveries, and the long-term risk of glucose intolerance and obesity. Other immediate fetal complications include hypoglycemia, because a baby who body has been producing too much insulin may develop dangerously low blood sugar after birth, when he or she is no longer getting a massive flow of sugar from the mother's body, and also hyperbilirubinemia, respiratory distress syndrome, cardiomyopathy, and hypocalcemia are more frequent when glucose intolerance occur.

Finally, a baby born with an excess of insulin can develop problems with obesity as children and type II diabetes as adults (3). This increased risk demonstrates the importance of early risk classification with appropriate screening and diagnosis and of therapeutic interventions that maintain optimal glycemic control. MATERIAL AND METHODS We observed the pregnancy of 602 women during 2006-2007 near our clinic. All subjects underwent ultrasonographic examination and fetal dimentions were measured and evaluated taking into account the gestational age to follow-up the fetal macrosomia. Oral glucose tolerance test and HBA1C levels were utilized as random test for the diagnosis of gestational diabetes. The plasma glucose threshold values were: 95, 180, 155 and 140 mg/dL for fasting, 1-hr, 2-hr and 3-hr respectively. Gestational diabetes was diagnosed whenever 2 or more of the above values were met or exceeded. All pregnant women with diagnosed gestational diabetes were followed closely. Their care included individualized nutritional counseling from a qualified dietitian. Because starvation ketosis is common in pregnancy and may have detrimental effects on the fetus, urine and/or blood monitoring of ketones is warranted to confirm that the diet is adequate (4). All women were asked to check levels five times daily during pregnancy (fasting, two hours each postprandial and before bedtime). Insulin therapy was initiated if there were more than twenty percent exceeded the recommended glucose levels despite diet therapy. Due to the increased risk of nocturnal hypoglycemia during pregnancy, testing during the night is often necessary in patients receiving insulin (5). One of the most frequent complications on mother`s health is pre-eclampsia and nefropathia, so we have measured the blood pressure regulary, checked the urine for proteins, as this is one of the most important signs of pre-eclampsia. After the child delivery mother`s glicemia levels tend to normalise, so the most important goal is to minimise baby`s complications. Blood sugar monitoring is continued every hour until it has stabilized. RESULTS A higher rate of preeclampsia was detected in diabetic 9 women (18-20%) compared to women with normal glucose levels 22 women (4-5%). But it has been evaluated that frequency of both chronic hypertension (2.5% vs. 0.3%) and pregnancy induced hypertension and preeclampsia (19.8% vs. 6.1%) were higher in the gestational diabetes group, but not in the borderline group when compared with the controls. 63% of the diabetic women in our study had to undergo cesarean surgery compared to 23.5% cesarean births in non-diabetic women (6). 58% of women suffering from diabetes gave birth to babies weighing over 4000gr compared to 19% of non-diabetic women. These largebodied babies sometimes get injured by natural delivery through the vagina; The most common complication for these babies is shoulder dystocia. The risk of shoulder dystocia for assisted births to diabetic mothers was: 12.2% for infants 4000 to 4250 g, 16.7% for those 4250 to 4500 g, 27.3% for those 4500 to 4750 g, and 34.8% for those 4750 to 5000 g. The potential sequelae of shoulder dystocia are Erb's palsy, a stretch injury to the brachial plexus, and intrapartum fetal hypoxia, with the possibility of a hypoxic ischemic event or death if the hypoxia is extreme or prolonged. The neonates were born with illnesses such as hypoglycemia 68% of the neonates. The hypoglycemia typically resolves with feeding of either milk or a glucose solution. If the baby is symptomatic or the hypoglycemia profound, an IV bolus of 10% dextrose is administrated 0.25 mg/kg followed by 4-6 mg glucose/kg/min with gradual titration. Jaundice 65% of the neonates - Hypoxemia causes increased fetal erythropoietin release and subsequent polycythemia. When these extra red blood cells break down, there is increased incidence of hyperbilirubinemia

which occurred more frequently 28.4% vs. 3.7% in the gestational diabetics than in the controls. Respiratory distress 52% of the neonates -- The baby might need oxygen or other help breathing if he or she has RDS. Low Calcium and Magnesium Levels in the Baby's Blood -- Baby could develop a condition that causes spasms in the hands and feet, or twitching or cramping muscles (7, 8). CONCLUSIONS Women with gestational diabetes have a high risk for preeclampsia and tend to give birth to larger babies which in a majority of the cases leads to operatory delivery. It is crucial that patients follows strictly the physician recommendation and check up the blood glucose levels and hepatic and renal function to early diagnosis the possible morbidity and prevent the complications. Gestational diabetes can have serious effects on both mother and fetus if not treated properly. A major part of managing gestational diabetes involves educating the patient about diet, exercise, blood glucose self-monitoring, and self-administration of insulin (9, 10). The neonates have at least one of the above mentioned complications in 89% of diabetic mothers. Gestational diabetes is a serious pathology and should be diagnosed and treated carefully. REFERENCES

1. Lindsay, R. S (2009). Gestational diabetes: causes and consequences. British Journal of Diabetes & Vascular Disease 9: 27-31 2. Desoye G, Hauguel-De Mouzon S. The human placenta in gestational diabetes mellitus: the insulin and cytokine network. Diabetes Care. 2007;30(suppl 2):S122­S126. 3. Pettitt D, Knowler W, Baird H, Bennett P: Gestational diabetes: infant and maternal complications of pregnancy in relation to 3rd trimester glucose tolerance in Pima Indians. Diabetes Care 3:458­ 464, 1980 4. Nolan, C.J., Riley, S.F., Sheedy, M.T., Walstab, J.E. & Beisher, N.A. Maternal serum trigliceride, glucose tolerance, and neonatal birth weight ratio in pregnancy. Diabetes Care 18: 1550-1556. 5. McLachlan K, Jenkins A, O'Neal D. The role of continuous glucose monitoring in clinical decision-making in diabetes in pregnancy. Aust N Z J Obstet Gynaecol. 2007;47:186­190. 6. JM, Dunn JP, Jagasia SM. Perspectives in gestational diabetes mellitus: a review of screening, diagnosis, and treatment. Clinical Diabetes. 2007;25(2):57­62. 7. Carr, DB and Gabbe, S. Gestational Diabetes: Detection, Management, and Implications. Clinical Diabetes. 16(1):4-24, 1998 Jan-Feb. 8. Langer, O. Maternal Glycemic Criteria for Insulin Therapy in Gestational Diabetes Mellitus. Diabetes Care. August 1998. 9. De Veciana M, Trail PA, Evans AT, et al. A comparison of oral acarbose and insulin in women with gestational diabetes; Obstet Gynecol. 2002; 99(4, suppl):S5. 10. American College of Obstetricians and Gynecologists Committee on Practice BulletinsGynecology. ACOG Practice Bulletin. Gestational Diabetes, Number 30, September 2001.

REZYME DIABETI I SHTATZANISË DHE NDËRLIKIMET GJATË SHTATZANISË DHE LINDJES Afërdita Manaj1, Edlira Bylykbashi1, Ilir Bylykbashi1, Aida Zhaka1

1

Materniteti Mbreteresha Geraldine, Tiranë, Shqipëri

Diabeti i shtatzanisë përkufizohet si një gradë e mostolerancës ndaj glukozës me fillesë ose shfaqje gjatë shtatzanisë. Diabeti i shtatzanisë mund të shkaktojë ndërlikime të shumta për shëndetin e nënës dhe fëmijës. Objektivi i studimit tonë është vëzhgimi i karakteristikave të shtatzanisë tek gratë diabetike, analizimi i lindjes, dhe dokumentimi i shkallës së ndërlikimeve të shtatzanisë si tek nëna ashtu edhe tek neonatët. Pjesë e objektivit është edhe dokumentimi i sëmundshmërisë prenatale. Metodat: Ne vëzhguam shtatzanitë e 602 grave gjatë viteve 20062007, nga të cilat 48 vuajnë nga nivelet e pakontrollueshme të glukozës. U përdorën testi i tolerancës ndaj glukozës dhe matja e nivelit të HBA1C për të diagnostikuar diabetin e shtatzanisë. Rezultatet: Diabeti i shtatzanisë është një patologji serioze e cila duhet diagnostikuar she trajtuar me kujdes. Fjalë kyç: Diabeti i shtatzanisë, Testi i tolerancës ndaj glukozës, Niveli i HBA1C. Adresa e autorit/Author addresse: Prof .Ass. dr Afërdita Manaj, mjek gjinekolog Rr. Mujo Ulqinaku, Vila 70, Tirana, Albania. Zip 1001 Tel: +355682158502 e-mail: dr.aferdita@gmail.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Gjinekologji/Akusheri

Medicus: suppl. V:

TRAJTIMI I ABDOMENIT AKUT NGA KISTI OVARIAL I SUBTORSIONUAR GJATËE BARRËS. Arben Haxhihyseni1, Daniela Verçuni1, Gentiana Çela2, Jak Coku2

2

Spitali Rajonal Durrës, Shqipëri Fakulteti i Mjekësisë, Departamenti i Shëndetit Publik, Tiranë, Shqipëri

1

ABSTRAKT Sfondi: Kirurgjia gjatë barrës haset me një frekuencë 7.5. Një në 600 barra komplikohet me praninë e një mase adneksiale. Përgjithësisht, metoda më e përhapur e trajtimit të këtyre barrave është laparotomia. Ndërkohë, ka evidencë gjithmonë në rritje që tregon se laparoskopia është një teknikë e sigurt dhe mund të përdoret gjatë tremujorit të parë ose të dytë të barrës. Qëllimi: Vlerësimi i rezultateve të trajtimit laparoskopik të kisteve të shoqëruara me dhimbje, gjatë dy tremujoreve të para të gravidancës. Metodologjia: Gjatë viteve 2004-2009, në Spitalin Rajonal të Durrësit u ndërmorr një studim retrospektiv, i cili konsistoi në kontrollin e kartelave të të gjitha atyre pacienteve që ishin trajtuar me laparoskopi për kiste të shoqëruara me dhimbje gjatë tremujorit të parë ose të dytë të shtatzënisë. Informacioni i grumbulluar lidhej me të dhënat e mëposhtme: të dhënat demografike, diagnoza pre dhe post operative, mosha e barrës në momentin e kirurgjisë, kohëzgjatja e operacionit, ditëqëndrimi në spital, mosha e barrës në lindje, komplikacionet dhe rezultatet e lindjes. Për të vlerësuar lidhjen e midis variabileve diskretë u përdor testi i Hi-katrorit. U vlerësuan si sinjifikante vlerat e p<0.005. Rezultatet: Gjatë periudhës së studimit u përfshinë 7 gra, të cilat iu nënshtruan laparoskopisë. Të gjitha rastet kishin dhimbje abdomino-pelvike dhe një masë adneksiale. Mosha mesatare e pacientëve ishte 24.8 vjeç. Mosha mesatare e barrës ishte 12.4 javësh, kohëzgjatja mesatare e operacionit ishte 83 minuta dhe ditëqëndrimi mesatar në spital 1.4 ditë. Të gjitha pacientet bënë lindje në term, pra nuk kishte aborte apo lindje parakohe. Nuk kishte lidhje statistikore sinjifikante midis llojit te lindjes dhe diagnozës histologjike të masës adneksiale (p=0.4). Konkluzion. Trajtimi laparoskopik i grave shtatzana me masa ovariale me klinikë nuk ka komplikacione si rreth periudhës së interventit ashtu edhe në lindje. Fjalë kyç: Laparoskopi, barrë në tremujorin e parë ose të dytë, dhimbje, masë adneksiale Adresa e autorit/Author addresse: Dr Arben Haxhihyseni, mjek gjinekolog obsteter Lagja 4 Rr. Podgorica 6, Durres, Albania Tel: +355 69 40 70 200 & + 355 52 22 96 96 e-mail: arbenhaxhihyseni@yahoo.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010

Gjinekologji/Akusheri

Medicus: suppl. V:

POSTMENOPAUZA ­ FAKTORË RREZIKU PËR OSTEOPOROZËN

1

Hasmije Izairi1 Spitali Gjinekologjik-Akusherik, Çair, Shkup

ABSTRAKT Hyrje: Osteoporoza para së gjithash është një problem tek gratë në postmenopauzë osteoporoza postmenopauzale. Sipas Organizatës Shëndetësore Botërore (OSHB) më tepër se 200 milion gra në tërë botën vuajnë prej pasojave të osteoporozes. International Menopause Society përmend të dhëna dëshpëruese për zhvillimin e kësaj sëmundjeje në të ardhmen. Mungesa e estrogjenëve në menopauzë shkaktoh humbje të shpejtuar të dendësisë minerale të vëllimit kockor. Bone Mass Density te gratë shfaqet rreth 10 vjet më herët se sa te burat. Qëllimi i punimit: Të hulumtojmë faktorët e rrezikut më të shpeshtë, për zhvillimin e osteoporoses te gratë në menopause. Materiali dhe metoda: Anketimi i të sëmurave është realizuar në ESHP. Rheuma në Çegran, në periudhën Janar 2009 ­ Qershor 2010 vit. Për anketim është përdorur testi i reviduar i OSHB për zbulimin e faktorëve të rrezikut të osteoporozë. Rezultatet: Në hulumtim janë përfshirë 100 pacientë me osteoporozë në postmenopauzë. Rezultatet e anketës treguan prani të rëndësishme të faktorëve të rrezikut. Osteoporoza te prindërit u konstatua te 15 (15%), humbje e ciklit menstrual para moshës 45 vjeç u gjetë te 51 (51%), mbi 20 cigareta në ditë kanë tymosur 23 (23%), konsumim i alkoolit te 30 (30%), kofeinës, mbi 2 filxhana në ditë, te 60 (60%), shqetësime gastrointestinal (diarre) te 17 (17%) dhe përdorim të glikokortikoideve te 24 (24%). Pas përpunimit të rezuktateve të anketës pacientet janë udhëzuar në ekzaminime laboratorike, radiologjike dhe reumatologjike. U konstatua zvoglim i naltësisë mbi 3 cm, fraktura pas traumave të vogla te 6 (6%) dhe ndërprerje të memnstruacionit mbi 12 muaj te 20 (20%) e të anketuarave. Te 22 (22%) është vertetuar osteopenia, kurse te 24 (24%) osteoporoza. Përfundim: Detekcioni i faktorëve të rrezikut në periudhën e postmenopauzës është hapi i parë që ndihmon në zbulimin e osteoporoses. Zbulimi i faktorëve të rrezikut ka rëndësi të veçantë për prevencën e osteoporozës. Fjalë kyç: Faktorët e rrezikut, osteoporoza postemenopauzale Adresa e autorit/Author addresse: Dr Hasmije Izairi, mjeke gjinekologe akushere Spitali Gjinekologjik-Akusherik, Çair, Shkup, Maqedoni Tel: +389 (0) 22 627 657 & +389 (0) 70 829 666 e-mail: preventiva21@yahoo.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010

Gjinekologji/Akusheri

Medicus: suppl. V:

THE USEFULNESS OF UMBILICAL ARTERY DOPPLER IN THE PREDICTION OF ADVERSE OUTCOME IN THE FETUSES WITH PREGNANCY INDUCED HYPERTENSION AND PREECLAMPSIA Rozeta Shahinaj1, Nikita Manoku1

1

University Hospital of Obstetric and Gynecology of Tirana, Albania

ABSTRACT Objective: To investigate the diagnostic value of UA pulsatility index ratio for the prediction of adverse perinatal outcome in the fetuses with preeclampsia and gestational hypertension. Materials and methods: We included in the study 738 patients recovered in our Hospital with the diagnosis of preeclampsia and gestational hypertension, from January 2006 to December 2009. All the patients underwent accurate color Doppler velocimetry examination. The study population was divided into two groups depending on the normal or abnormal values of UA pulsatility index. Outcome variables were intrauterine and early neonatal death, admission to the neonatal intensive care unit and the duration of treatment, Apgar score below 7 at 5 minutes, cesarean delivery for fetal distress, very low birth weight fetuses, delivery less than 34 weeks and IUGR fetuses. Results: We divided the study population into two groups depending on normal or abnormal value of MCA/UA pulsatility index ratio. In 196 patients we found abnormal values of UA pulsatility index. Neonates of mothers with abnormal values of UA pulsatility index had significantly lower gestational age at delivery (33.29 versus 38.04 weeks, P<0.0001), lower birth weight (1798.0 g versus 3115.6g,P<0.0001), significantly greater risk for perinatal death, stillbirths and perinatal deaths (44.38% versus 21.15%, 25.51% versus 0.73%, 18.87% versus 1.29% respectively, P<0.0001) significantly greater risk of admission to intensive care unit (74.48% versus 57.38%, P<0.0001), longer duration of treatment in NICU (9.7 days versus 3.9 days, P<0.0001), greater rate of cesarean delivery for fetal distress (77.5% versus 65.31%,P<0.0001), a great number of neonates with low Apgar score at 5 minute (47.44% versus 12.36%, P<0.0001), a great number of fetuses IUGR (19.89% versus 4.98%, P<0.0001), a great number of fetuses that delivered before 34 weeks (58.67% versus 6.48%,P<0.0001) and a great number of fetuses with very low birth weight (47.95% versus 2.76%,P<0.0001). Conclusion: UA pulsatility index is a very good predictor of adverse outcome in the fetuses with preeclampsia and gestational hypertension. Key words: Umbilical artery, Doppler, preeclamsia Adresa e autorit/Author addresse: Dr Rozeta Shahinaj, mjeke gjinekologe obsteter University Hospital of Obstetric and Gynecology of Tirana, Albania Tel : +355 684038331 ; e-mail : rozetagyn@yahoo.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010

Gjinekologji/Akusheri

Medicus: suppl. V:

THE PREVALENCE OF AWARENESS AND USE OF CONTRACEPTION AMONG WOMEN AND MEN IN TIRANA DURING 2009

1

Tatjana Milo1, Gentiana Qirjako2, Bledar Kraja2, Enver Roshi2 Ministria e Punës, Çështejeve Sociale dhe Shanseve të Barabarta, Tiranë, Shqipëri 2 Fakulteti i Mjekësisë, Tiranë, Shqipëri

ABSTRACT:

Background. Aim: our aim is to assess the prevalence of awareness and use of contraception among women and men in Tirana during 2009. The information regarding the awareness and use of contraception will help the public health policy makers on designing the health promotion strategy in high risk groups. Methods: 200 cases were selected in the area of Tirana during 2009. Women who attended for visit including their husbands were selected from the Obstetric-Gynecology service, primary health care etc. a structured questioner was designed including age, status of marriage, knowledge`s according to application of modern contraception and also traditional methods. Results: Nine out of 10 Albanian women have heard of at least one modern method and 87% have heard of at least one traditional method, predominantly withdrawal. However, while 81% of women have heard of condom, only two-third of women have heard of oral contraception or tubal ligation. Less than 35% have heard of other modern methods. Males have principally heard of condom (89%). Knowledge of other modern methods is very low, reaching only 33% for oral contraceptives. Women who have heard of contraception believe that withdrawal is much more effective at preventing pregnancy than modern methods. Males said that tubal ligation was best at preventing pregnancy followed by the condom and withdrawal. Contraceptive prevalence is 75% for married women (8% modern methods) and 77% for married men (3% modern methods). For both genders, the predominant method is withdrawl, 67% reported by the females sample and 74% reported by the male sample. Only three groups of married women reported at least a 15% contraceptive prevalence for modern methods: High SES(18%), post-secondary education (17%) and live in metro Tirana (15%). Married men with postsecondary education (13%) and high SES (12%) were the only groups to surpass a level of 9% using modern methods. Almost three out of four women (73%) using traditional methods thought that withdraw was more effective at preventing pregnancy than modern methods. Among men using traditional methods, 48% thought withdrawal was more effective than modern methods and 42% thought that they were equally effective. Conclusion: Traditional contraceptive methods, predominantly withdrawal is very high especially in low social groups. There many barriers on implementations of modern methods contraception. Public health and health professionals should focus more to low social groups and rural areas. Key words: prevalence, knowledge, contraception, withdrawal, social groups

Adresa e autorit/Author addresse: Dr Tatjana Milo, mjeke gjinekolog-obsteter Rr. Pjetër Budi, Godina Nr 7, Kati 3, Tirana, Albania Tel: +35542262782 & +35542227600 e-mail: tatjanamilo@yahoo.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010

Gjinekologji/Akusheri

Medicus: suppl. V:

RELATION OF MYCOPLASMA HOMMINIS AND UREAPLASMA UREALITICUM TO BACTERIAL VAGINOSIS IN WOMEN AFTER SPONTANEOUS ABORTIONS Anxhela Konstandini1, Rexhina Bajo1, Monika Fida2, Vasilika Mano2

1

University Hospital Obstetric- Gynecology, Clinic Queen Geraldine, Tirana, Albania 2 University Hospital Centre Mother Teresa, Tinara, Albania

ABSTRACT Objective: To study the vaginal microflora in women who have had missed abortions and the results of the mycoplasma homminis and ureaplasma urealiticum. Methods and material: Altogether there were 60 women analysed during the period June 2009 - December 2009 who had had 1 or 2 spontaneous abortions. 4 swabs were taken from each woman respectively: (1) Planting in agar-blood to isolate aerobic organisms as well as in Sabouraund Dextrose for Candida, (2) Dyeing/Colouring per gram, (3) Vaginal strische to examine cases of Trichomonas Vaginalis and Gadnerela vaginalis and (4) To realise Mycoplasma-Ureaplasma test and Chlamydia trachomatis test. Results: The results show altogether 7 cases of Mycoplasma homminis positive, 11 cases of Ureaplasma urealiticum positive and 3 cases of Mycoplasma and Ureaplasma positive. It came out that in the Mycoplasma homminis positive cases were accompanied with 2 cases Chlamydia positive, none with S. pyogen, 1 with S. group B, 1 with Gadnerela vaginalis, 2 cases of gram bacteria negative, no case with Candida albicans and only in one of the women there was no presence of bacterial infection. In the Ureaplasma urealiticum positive cases were accompanied with 2 cases. Chlamydia positive, 1 case with S. pyogen, 2 cases with S. group B, 2 cases with Gadnerela vaginalis, 4 cases of gram bacteria negative, 1 case with Candida albicans and only in one of the women with Trichomonas vaginalis positive. Conclusion: According to this study in 34% of these women the presence of Mycoplasma positive and Ureaplasma positive was accompanied with the presence of a bacterial infection. Key words: Ureoplasma, mykoplasma aborti, infeksionet seksualisht te transmetushme. Adresa e autorit/Author addresse: Dr Anxhela Konstandini, mjeke gjinekologe-obsteter Rr. Reshit Collaku, Pallatet Shallvare, Shkalla 7 Ap. 9, Tiranë, Shqipëri Tel: +355 4 22 24 944 & +355 68 27 51 525 Email: anxhelakostandini@hotmail.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010

Gjinekologji/Akusheri

Medicus: suppl. V:

PELVIALGJIA, TORSIONI ADNEKSIALE NJE RAPORTIM ME 120 RASTE Rexhina Bajo1, Eneida Dede1, Anila Karameto2, Artur Habili1, Arben Rrugia1

1

Spitali Obsetrik Gjenekologjik Mbretëresha Geraldine Tiranë, Shqipëri 2 Spitali Obsetrik Gjenekologjik Koco Gliozheni, Tiranë, Shqipëri

ABSTRAKT Qëllimi: Të vlerësojmë të dhënat klinike dhe mundësitë terapeutike në ndjekjen e torsioneve adneksiale. Metodat: Është një studim retrospektiv me 120 pacientë që prezantojnë shenja të torsionit adneksial nga Janar 2009 deri dhjetor 2009 në Spitalin Universitar, Mbretëresha Geraldine, Tirane, Shërbimi gjinekologjisë. Resultatet: Torsioni adneksial llogaritet në 20% të tumoreve adneksiale të trajtuar në kirurgji. Shtatëzani e shoqeruar me patologjinë e mësipërme është gjetur në 2 raste që janë diagnostikuar. Ekografia ka mundësuar evidentimin e patologjive adneksiale në të gjitha rastet. Laparotomia operative është bërë në 90 raste. Menaxhimi konservativ është bërë në 30 pacient. Nuk janë evidentuar komplikacione postoperatore. Përfundimi: Diagnoza e torsionit adneksial duhet dyshuar përpara çdo dhimbje pelviene akute. Ekografia është mjet shumë i rëndësishëm në vendosjen e diagnozës (element i rëndësishëm i ekszaminimit klinikë. Megjithëse laparskopia është mjet i rëndësishëm diagnoze dhe trajtimi nuk kemi zgjidhur asnje rast në këtë mënyrë. Vitaliteti i dyshuar i adneksit nuk është i indikacion sistematik i një trajtimi radikal. Fjalët kyçe: Adnekset, torsion, trajtim konservativ, Laparotomia. Adresa e autorit/Author addresse: Dr Rexhina Bajo, mjeke gjinekologe Rr. Zonja Curre, Pallati Vila Park, Hyrja 8B, Tiranë, Shqipëri Tel: +355 68 21 96 243 e-mail: xhbajo@hotmail.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010

Gjinekologji/Akusheri

Medicus: suppl. V:

POTENCIALI KANCEROGJEN I HUMAN PAPILLOMA VIRUSIT Arijeta Shabani1, Nevzat Elezi1, Florin Besimi1, Merita Dauti1 1 Univerziteti Shtetërorë i Tetovës , Fakulteti i Shkencave Mjekësore, Drejtimi Farmaci

ABSTRAKTI Hyrje: Human papilloma virusi (HPV) bënë pjesë në grupin e viruseve onkogjene me ADN dhe i takon familjes Papova-viridae. Janë identifikuar rreth 100 tipe të këtij virusi prej të cilëve disa shkaktojnë lezione beninje ndërsa disa tipe tjerë implikohen në gjenezën e neoplazive malinje, në veçanti në karcinomën e qelizave skuamoze të qafës së mitrës. Qëllimi i studimit: Të vlerësohet lidhshëmria mes infeksioneve me HPV dhe kancerit të qafës së mitrës dhe te merren masa për parandalimin e këtij infeksioni. Materiali dhe metoda: Në studim janë marrë rezultatet e anlizave citologjike (PAP-testit) dhe histopatologjike (material nga biopsioni) të 6511 pacienetve për periudhën kohore 02.2004 deri më 12.2005. Të dhënat rreth detektimit dhe tipizimit të HPV janë marrë nga Laboratori i Biologjisë Molekulare dhe Klinika Universitare për Gjinekologji dhe Obstetrike në Shkup. Të dhënat për incidencën e kancerit cervikal janë marrë nga Regjistri i Sëmundjeve Kancerogjene në Shkup. Rezultatet: Në studim janë përfshirë 6511 paciente. Rezultatet janë të paraqitura në tabela, skema dhe grafikë sipas këtyre parametrave: Prezenca e HPV në analizat citologjike të 4421 pacienteve: 1. Infeksionet e përgjithëshme me HPV ( 41.14% apo 1819/4421); 2. Tipet më të shpeshta të HPV (tipizimi është bërë në 1253 nga1819 paciente me HPV) dhe tipet më të shpeshta janë: HPV16 me 32,1% (n=402); HPV18 me 9.9% (n=124); HPV31 me 14% (n=176); HPV53 me 12,6% ( n=158 ) dhe 3. Mosha e pacienteve: 70% (30/43) deri ne moshën 19 vjeçe; 63% (293/463) nga mosha 20-24 vjeçe; 55% (432/779) nga mosha 25-29 vjeçe; 39% (337/870) per moshën 30-34 vjeçe; 36% (306/851) per moshën 35-39 vjeçe; 33% (223/680) nga 40-44 vjeçe; 28% (116/417) nga 45-49 vjeçe dhe 26% (82/318) në pacientet mbi moshën 49 vjeçare. Prezenca e HPV në rezultatet e analizave histopatologjike tek 2090 paciente: 1. Infeksionet e përgjithëshëme me HPV (60.38% apo 1262/2090); 2. Tipizimi i HPV është bërë në 891 nga 1262 paciente me HPV dhe tipet më të shpeshta janë: HPV16 me 37.4% (n=333); HPV31 me 16% (n=143); HPV53 me 12.5% (n=111); HPV18 me 11.4% (n=102); HPV58 me 5.7% (n=51) dhe tipet tjera 17% (n=151). 3. Detektimi i HPV në diagnozën përkatëse: gjendje beninje 45%, në infeksion produktiv me HPV dhe CIN1 51%, në neoplazmën cervikale intraepiteliale (CIN2, CIN3 dhe CIS) 82% dhe në karcinomën invazive 75%. 4. Infeksionet me HPV në neoplazmën cervikale intraepiteliale: CIN1 51%, CIN2 75%, CIN3 91% dhe CIS 93% 5. Infeksioni me HPV16 në displazionin cervikal: në displazion të lehtë 25.1%, në displazion te mesëm 34%, në displazion te rendë 57.4% dhe në karcioma in situ HPV16 ëshrë prezentë në 68% të rasteve. Përfundimi: Sipas statistikave shihet prezenca e HPV në më tepër se 90% të rasteve me neoplazi malinje (In Situ karcinom) që nënkupton se HPV është një ndër shkakëtaret kryesorë të kancerit të qafës së mitrës. Në masat preventive propozojmë: 1.Kontrollin e rregulltët gjinekologjik dhe analizat citologjike (PAP-testin), për identifikimin e hershëm të infeksioneve me HPV dhe diagnostifikimin ne stade te hershme të transformimeve malinje; 2. Vakcinimin kundër HPV; 3. Edukata shendetesore, informimi i vazhdueshëm i popullatës lidhur me shkaqet, preventivën dhe pasojat e infeksioneve me HPV dhe 4. Sjellja me përgjegjësi seksuale me të gjitha masat për mbrojtjen nga sëmundjet bartëse gjenitale (prezervativë). Fjalë kyç: Lezione beninje, neoplazi malinje. Adresa e autorit/Author addresse: Arijeta Shabani, studente Rr. " Pero Ilievski" nr. 9A, Kumanovë, Maqedoni Tel: 071/244 599 e-mail: arijetashabani@hotmail.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010

Gjinekologji/Akusheri

Medicus: suppl. V:

THE VALUE OF DOPPLER ALTERATIONS IN IUGR PREMATURE BEBIES' NEONATAL OUTCOME FROM PREECLAMPTIC WOMEN Eneida Dede1, Rexhina Bajo1, Odeta Hoxhaj1, Anila Karameta1

1

UHOG "Queen Geraldine", Tirana, Albania

ABSTRACT Objectives: To assess the role of Doppler velocimetry in neonatal outcome of IUGR premature fetuses from preeclamptic women (early alteration versus late alteration). Methods: In this retrospective study are included 281 IUGR premature fetuses delivered from preeclamptic women in UHOG Queen Geraldine during the period 2006-2007, for fetal indications (alterations of Doppler velocimetry). It was observed neonatal outcome of the babies with early Doppler alterations (umbilical artery and middle cerebral artery alterations) versus the outcome of the babies with late doppler alterations (reversed flow in the umbilical artery and ductus venosus). Results: The study consisted of two groups; the first had 187 babies from preeclamptic mothers with early Doppler alterations versus the second group with 94 babies from preeclamptic mothers with late Doppler alterations. In the first group the mean gestational age at delivery was 32.3± 1.0 weeks and the mean birth weight 1095.7 ± 124.6 gr.; 30.5 ± 1.4 weeks and 969.6 ± 132.7 gr. in the second group. There were significative differences in morbidity and mortality rate among the groups. Considering fetus before birth, - late Doppler alterations and - gestational age were the most relevant variables determining neonatal morbidity and mortality and considering the newborn the most important variable determining neonatal morbidity was - birth weight and for neonatal mortality were - late Doppler alterations, - neonatal weight. Conclusions: The neonatal outcome of the babies is better in the fetuses born from mothers with early Doppler alterations than in those born from mothers with late Doppler alterations. Key words: Doppler ultrasound, Intruterine growth restriction Adresa e autorit/Author addresse: Dr Eneida Dede, gjinekolog obsteter Rr."Zhan d'Ark". Pall. 4. Shk. 2. Ap. 21, Tiranë, Shqipëri Tel: 0692174463 e-mail: idade_72@yahoo.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010

Gjinekologji/Akusheri

Medicus: suppl. V:

INCIDENCA E EPIZIOTOMISË TEK LINDJET E PROVOKUARA Afërdita Selami-Saliu1, Zeqije Selami1, Burim Saliu1

1

Reparti i Gjinekologjisë dhe Akusherisë, Spitali i Përgjithshëm, Gostivar, Maqedoni

ABSTRAKT Kundërshtimi i përhershëm i përdorimit të epiziotomisë është i përkrahur nga një numër i madh i studimeve të cilat pohojnë se përdorimi rutinorë i epiziotomisë mund të shkakton më shumë dëm se sa dobi. Nuk ekzistojnë fakte të bindshme se si të reduktohet numri i laceracioneve të traktit gjenital gjatë lindjeve spontane, në rrugë vaginale pa epiziotomi. Qëllimi: Ky studim është i paraparë ta analizoj raportin në mes lindjeve të indukuara dhe incidencën e përdoromit të epiziotomisë. Popullacioni: Në studim janë analizuar lindjet e para tek gratë në moshën prej 18-32 vjeçare, në periudhën kohore 2009-2010. Koha e vëzhgimit: faza e dytë e lindjes. Materijali dhe metodat: Në studim janë perfshirë 100 gra me shtatzani normale dhe termin normal të lindjes. Matjet kryesore: Incidenca e epiziotomisë, shkalla e laceracioneve perineale, infeksione perineale, gjakëderdhjet gjatë lindjes. Fjalë kyç: Lindja e indukuar, oxitocyn, amniotomia e hershme, epiziotomia, laceracionet perineale Adresa e autorit/Author addresse: Afërdita Selami-Saliu, mjeke gjinekologe Rr. Zhivko Brajkovski Nr 8, Gostivar, Maqedoni Tel: 071 959 457 -mail: afrditaselami@gmail.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Mjekësi ligjore

Medicus: suppl. V:

HEMORRAGJIA POSTOPERATORE NGA TONSILEKTOMIA DHE POTENCIALI LETAL I SAJ KAZUISTIKË DHE SHQYRTIM I LITERATURËS Elmaz Shaqiri1, Besim Ymaj1, Admir Sinamati1, Gentian Vyshka2, Bardhyl Çipi3 Instituti i Mjekësisë Ligjore, Tiranë, Shqipëri Fakulteti i Mjekësisë, Universiteti i Tiranës, Tiranë, Shqipëri 3 Departamenti i Anatomisë Patologjike dhe Mjekësisë Ligjore, FM. Tiranë, Shqipëri

2 1

REZYME Literatura ofron material të bollshëm lidhur me një komplikacion postoperator të tonsilektomisë të tillë si hemorragjia. Megjithëse rastet me përfundim letal janë të rralla, autorët përpiqen të përcaktojnë faktorët predispozues që mund të provokojnë një komplikacion të tillë serioz. Këto faktorë duhet të mbahen parasysh sa herë që vendoset për realizimin e një tonsilektomie. Në artikull përshkruhet rasti i një pacienteje në të cilën realizohet tonsilektomia, dhe që paraqiti hemorragji sekondare me episod të parë katër ditë pas interventit të parë. Pavarësisht nga dy ndërhyrjet e mëvonshme e të njëpasnjëshme në dy institucione të ndryshme, episodet hemorragjike vazhduan të ishin të pranishme. Episodi letal u regjistrua tre javë pas procedurës së tonsilektomisë. Në artikull realizohet edhe një përshkrim i të dhënave makroskopike e mikroskopike të rastit. Fjalë kyç: Tonsillektomi, hemorragji postoperatore, elektrokauterizimi, ligatura HYRJE Tonsilektomia përfaqëson një procedurë efektive dhe të sigurtë kirurgjikale, në rastet kur respektohen indikacionet dhe teknikat. Hemorragjia postoperatore është komplikacioni më i shpeshtë i kësaj ndërhyrje; në rastet kur manifestohet, përjetimi i situatës nga ana e të sëmurit është përgjithësisht i frikshëm dhe shqetësimi profesional për kirurgun është po ashtu i konsiderueshëm. Në raste të rralla, hemorragjia postoperatore nga tonsilektomia mund të jetë vdekjeprurëse (1, 2). Deri në vitin 1985 incidenca e hemorragjisë postoperatore nga tonsilektomia raportohej nga 1% deri në afro 20% (3, 4, 5). Nga ana tjetër, raportime më të vonshme e konsiderojnë këtë incidencë në total aty rrotull 3% (6, 7). Hemorragjia zakonisht klasifikohet si parësore (me fillim brenda një periudhe më pak se 24 orë pas operacionit) dhe dytësore (me fillim pas 24 orëve, zakonisht në një distancë kohore prej 5-10 ditësh). Shkaku i hemorragjisë parësore përgjithësisht mendohet të jetë hemostaza difektoze gjatë realizimit të procedurës operatore (8). Nga ana tjetër, shkaku i hemorragjisë dytësore (të vonuar) është më pak i qartë. Mendohet se dezintegrimi i krustës sipërfaqësore të formuar në periudhën fill pas operacionit në zonën tonsilare, dhe rënia e saj, janë faktori kryesor që provokon hemorragjinë e vonuar (6). Studimet më të hershme kanë raportuar incidencë të barabartë ndërmjet hemorragjisë parësore dhe asaj dytësore (të vonuar), por punime më të vonshme

sugjerojnë një shpeshtësi më të ulët të hemorragjisë parësore. Autorët gjithashtu e përshkruajnë shpeshtësinë e hemorragjisë dytësore si të ulët, dhe të qëndrueshme (9, 10). Literatura mbi hemorragjinë postoperatore nga tonsilektomia, posaçërisht lidhur me incidencën, shpërndarjen kohore, dhe faktorët predispozues, mjaft shpesh është kontradiktore. Disa prej mospërputhjeve në të dhënat e ofruara mund të lidhen me faktin që studimet e vjetra janë shpesh të pa plota; po kështu edhe përkufizimi se ç`kuptohet me hemorragji të rëndësishme, është disi i vagullt. Faktorët që zakonisht nuk korrelojnë me një incidencë të lartë të hemorragjisë janë tipi i anestetikut të përdorur; përdorimi i antibiotikëve dhe i kortikosteroideve; indikacioni për kirurgji; përvoja e kirurgut; si edhe kufizimet postoperative në dietën dhe aktivitetin e pacientit (11, 12). Në vitin 1988 Chowdhury e bp., teksa referuan të dhënat mbi 6842 pacientë, arritën në përfundimin që hemorragjia dytësore postoperative nga tonsilektomia dhe adenoidektomia... nuk lidhet me teknikën kirurgjikale (13). Raportime të tjera megjithatë arrijnë në përfundimin se kur hemostaza arrihet përmes kauterizimit, atëherë hemorragjia dytësore (e vonuar) haset në përqindje më të larta (14, 15). Kësisoj, kur krahasohet ligatura me kauterizimin, përgjithësisht ligaturës si metodë hemostatike i atribuohet një përqindje më e lartë e hemorragjisë parësore; por hemorragjia dytësore shkaktohet më shpesh nga kauterizimi (16). Minimizimi i incidencës së komplikacionit hemorragjik është i rëndësishëm, jo vetëm sepse në disa raste hemorragjia mund të jetë vdekjeprurëse, por edhe kur nuk është e tillë, shfaqja e saj mund të çojë në kompromentim të rrugëve ajrore, në nevojë për ndërhyrje të mëtejshme dhe të përsëritur kirurgjikale dhe anestezi që e shoqëron këtë të fundit, duke rritur dukshëm sëmundshmërinë dhe duke ulur cilësinë e jetës së të sëmurit. Nga ana tjetër, pavarësisht numrit të madh të tonsilektomive të kryera, pak të dhëna ofrohen në literaturë lidhur me hemorragjinë letale postoperatore nga tonsilektomia. Në një studim të realizuar nga Windfuhr e bp., u vlerësuan karakteristikat klinike të një popullate të gjerë pacientësh, duke u fokusuar mbi këtë komplikacion (17). Studimi i Windfuhr (Duisburg, Gjermani) mori në konsideratë të dhënat klinike e 29 pacientëve, prej të cilëve 18 ishin fëmijë (64%). Në këtë grup studimi, me një përjashtim të vetëm, të gjithë pacientët e tjerë (28/29) manifestuan hemorragji dytësore (me shfaqje të vonshme, dmth. 24 orë pas operacionit) e cila u vu re në një periudhë kohore nga 1-28 ditë pas tonsilektomisë. Në grupin studimor të Windfuhr, aspirimi në rrugët respiratore kontribuoi në përfundimin letal në 13 raste. Vdekja rezultoi e pashmagshme, edhe pse 21 pacientë ishin të hospitalizuar (21/29 pacientë). Në këtë grup 11 pacientë nuk patën episode hemorragjie të përsëritur, ndërsa 18 të tjerët e manifestuan atë në mënyrë të përsëritur. Sipas autorëve, hemorragjia postoperatore nga tonsillektomia mbetet një komplikacion thelbësor (17). Në terma të thjeshtë të teknikës kirurgjikale, Gardner tërheq vëmendjen lidhur me aplikimin e suturave të thella për të kontrolluar hemorragjinë (2). Adventicia apo edhe lumeni i enëve të gjakut ­ specifikisht i degëve tonsilare të arteries faciale ­ mund të dëmtohen nga gjilpëra, gjë që mund të shkaktojë hemorragji të vonuar masive. Tonsilektomia me lazer dhe me disekim elektrokauterizues pohohet të pakësojnë sasinë e humbjes intraoperative të gjakut; por nuk ofrojnë ndonjë përparësi për sa i takon periudhës postoperatore. Në tentativë për të përcaktuar ose saktësuar faktorët e riskut, apo faktorët që predispozojnë për hemorragji postoperative nga tonsilektomia, autorë të ndryshëm kanë sugjeruar një larmi variablash. Kështu, janë marrë në konsideratë seksi i pacientit; stina apo muaji i vitit kur është kryer ndërhyrja; si edhe përdorimi intraoperator i vazokonstriktorëve dhe kortikosteroideve (18). Autorët sugjerojnë që përdorimi i steroideve nuk korrelon me frekuencën e hemorragjisë (19). Është gjetur një frekuencë më e lartë e hemorragjisë tek pacientët meshkujt; dhe në rastin e operacioneve të kryera gjatë muajve të ftohtë të vitit. Po ashtu, kryerja e një aktiviteti fizik, qoftë edhe kthimi i shpejtë në aktivitetin e mëparshëm profesional etj., të pacientit, shoqërohet me rritje të gjasave për hemorragji. Kësisoj këshillohet shmangia e sforcove fizike për rreth dy javë, sido që autorët që e sugjerojnë këtë masë, pranojnë që respektimi i saj është praktikisht i vështirë (18).

Një tjetër çështje lidhet përdorimin intraoperator të vazokonstriktorëve. Kështu, Blatt sugjeron abstenimin nga përdorimi i epinefrinës lokale, e cila rrit gjasat për hemorragji postoperatore (20). Çështje më vete është realizimi i tonsilektomisë kur kjo realizohet në terren të abscesit akut peritonsilar (tonsilektomi à chaud) apo kur ajo realizohet pasi që abscesi peritonsilar është qetësuar apo shëruar (tonsilektomi à froid). Mendohet që nëse ndërhyrja kirurgjikale bëhet në kushtet e fundit (à froid), atëherë gjasat për hemorragji postoperatore janë më të larta. Kjo gjë ka mundësi të lidhet me fibrozën e hapësirës peritonsilare të vënë re në situatën e fundit, gjë që shkakton vështirësi në disekim, e rrjedhimisht edhe ekspozim më të madh të enëve të thella të gjakut. PËRSHKRIM RASTI Një paciente femër, e moshës 16 vjeç, operohet në një periudhë të freskët të vitit (fillim prilli); ndërhyrja e tonsilektomisë realizohet ambulatorisht. Tonsilektomia bilaterale kryhet për arsye sepse sipas kartelës së saj klinike, ajo vuante nga tonsilliti kronik hipertrofik. Gjendja postoperatore vlerësohet e mirë pa hemoragji. Katër ditë pas operacionit, pacientja shtrohet në një spital rajonal të vendit, me diagnozë: hemorragji post tonsilektomisë bilaterale, shoqëruar me anemi sekondare. Në oroskopi evidentohet koagul në lozhën tonsilare të majtë. Ekzaminimet laboratorike flasin për një anemi. Në spitalin rajonal bëhet një ndërhyrje lokale për ndalim të hemorragjisë. Hiqet koaguli dhe lozha tonsilare e majtë infiltrohet me epinefrinë dhe lidokainë. Tre ditë pas shtrimit në spital (shtatë ditë nga interventi i parë për tonsilektomi bilaterale) pacientja bën një tjetër hemorragji; kryhet një ndërhyrje operative me suturim të harqeve tonsilare dhe vendosje të tamponeve kompresive. Të nesërmen e këtij interventi të dytë operativ e sëmura transferohet në një qendër më të specializuar. Në qendrën specialistike, nën anestezi të përgjithshme, bëhet heqja e tamponit të vendosur në llozhën tonsilare të majtë. Në mes të llozhës evidentohet një koagul i vogël (probabilisht enë e trombotizuar). Vendosen 2-3 sutura në këtë pozicion të llozhës. Të nesërmen e interventit të tretë gjendja është e mirë; të pasnesërmen del nga spitali (afërsisht dhjetë ditë nga interventi i parë). Në periudhën dhjetë-ditore pas kësaj ndërhyrje të tretë, pacientja është ankuar vazhdimisht për dhimbje fyti. Dhjetë ditë pas daljes nga qendra specialistike (tre javë nga interventi i parë) bën një hemorragji abondante; vdekja e pacientes pasoi brenda po asaj dite, dmth. njëzet e një ditë nga interventi i tonsilektomisë, pavarësisht dy ndërhyrjeve të tjera pasuese, dhe pavarësisht nga trajtimi konservativ; përfshi këtu likidet dhe antibiotikët i/v. Përpara vdekjes, në ekzaminimin oroskopik përshkruhet një llozhë tonsilare e majtë me një tromb, dhe përreth saj një zonë nekrotike indore. TË DHËNAT AUTOPTIKE Autoptikisht rrugët e sipërme respiratore rezultuan të lira, me sekrecione të pakta hemorragjike. Makroskopikisht mushkëritë me vëllim të pakësuar, dhe me njolla hemorragjike në ngjyrë vishnje (Figura 1). Kaviteti i gojës me sekrecione të pakta hemoragjike; gjuha me pamje normale me ngjyrë kafe të zbehtë. Në llozhën tonsilare të majtë vërehet mungesë e tonsilës së majtë (tonsilektomia) dhe zona që përkon me vendin e tonsilës paraqitet me zonë nekrotike, me ngjyrë të errët kafe, dhe me trajtën e një krateri me diametër 2 cm e thellësi 0,5 cm (Figura 2). Pas preparimit vërehet në harkun e përparmë anash kraterit prania e një sete vikryl me ngjyrë jeshil, me të cilën është kryer ligatura e vazës. Përpara ligaturës vërehet mungesë e strukturës së enës së gjakut, 2 cm proksimalisht prej saj. Në llozhën tonsilare të djathtë vërehet mungesë e tonsilës së djathtë (tonsilektomia); zona që përkon me vendin e tonsilës së hequr paraqet një zonë të vogël nekrotike me ngjyrë kafe të errët me madhësi 0,6 për 0,6 cm. Pas preparimit në zonë u evidentuan tre seta me ngyrë jeshile.

Figura 1: Pamje autoptike e pulmoneve, me vatra hemorragjike. Mikroskopikisht në pulmone u evidentuan alveola të mbushura me material homogjen si edhe eritrocite (Figura 3); masë eritrocitare u gjet edhe në bronkiole (Figura 4). Indet e marra në zonën tonsilare rezultuan me strukturë histologjike të alteruar, me nekrozë, struktura trombike dhe koagul gjaku.

Figura 2: Zona hemorragjiko-nekrotike në llozhën tonsilare të majtë.

Figura 3: Preparat histologjik i pulmonit.

Figura 4: Preparat histologjik i bronkeve.

DISKUTIM DHE PËRFUNDIM Bazuar në ecurinë e ngjarjeve të rastit të përshkruar, është e qartë që pacientja në fjalë ka paraqitur një hemorragji dytësore (të vonuar), sepse episodi i parë hemorragjik përshkruhet afërsisht katër ditë nga tonsilektomia bilaterale. Mungesa e përshkrimit të teknikës kirurgjikale gjatë kryerjes së tonsilektomisë vështirëson përcaktimin e ndonjë faktori patogjenetik të mundshëm i cili të mund të ketë influencuar në ecurinë e mëtejshme; megjithatë si pohuam më lart, teknika kirurgjikale nuk konsiderohet nga autorët si faktor predispozues për hemorragjinë (13). Nuk është e qartë gjithashtu, nëse tonsilektomia ka qenë à chaud apo à froid, ca më tepër që situata e dytë bashkëshoqërohet dukshëm me hemorragji dytësore (të vonuar), sido që edhe ky konkluzion ka oponentët e tij. Kështu, Lehnerdt e bp. mendojnë se nuk ka ndonjë risk të shtuar për hemorragji postoperatore tek tonsilektomitë e absceduara, në krahasim me tonsilektomitë selektive (21). Në rastin tonë, duket se interventi i parë ka provokuar një dëmtim vazal, i cili ka qenë përgjegjës për hemorragjinë katër ditë nga tonsilektomia. Përpos kësaj, gjatë interventit të tretë, janë hequr suturat e vendosura në interventin e dytë (të bëra në spitalin rajonal), duke shkaktuar nekrozë indore të gjerë; me pasojë të drejtpërdrejtë hemorragjinë masive me karakter letal, tre javë nga tonsilektomia. Si vihet re edhe nga literatura, hemorragjia postoperatore nga tonsilektomia përfaqëson një komplikacion problematik; rastet e rralla me përfundim letal kanë shtyrë autorët drejt përcaktimit të një sërë faktorësh predispozues për komplikacione serioze. Këto faktorë duhet të kihen parasysh, në të gjitha rastet kur merret vendim për kryerjen e një procedure të tillë kirurgjikale, pavarësisht nga teknika kirurgjikale e përzgjedhur. REFERENCAT

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. Prat LW. Tonsillectomy and adenoidectomy: mortality and morbidity. Trans Am Acad Ophtalmol Otolaryngol; 1970, 74: 1146-54. Gardner JF. Sutures and disasters in tonsillectomy. Arch Otolaryngol; 1968, 88: 551-5. Mann DG, St George C, Scheiner E, et al. Tonsillectomy ­ some like it hot. Laryngoscope; 1984, 94: 677-9. Roy A, De la Rosa C, Vecchio Y. Bleeding following tonsillectomy. A study of electrocoagulation and ligation techniques. Arch Otolaryngol; 1976, 102: 9-10. Goycoolea MV, Cubillos PM, Martinez GC. Tonsillectomy with a suction coagulator. Laryngoscope; 1982, 92: 818-9. Handler SD, Miller L, Richmond KH, Baranak CC. Post-tonsillectomy hemorrhage: incidence, prevention and management. Laryngoscope; 1986, 96: 1243-7. Myssiorek D, Alvi A. Post-tonsillectomy hemorrhage: an assessment of risk factors. Int J Pediatr Otorhinolaryngol; 1996, 37: 35-43. Williams JD, Pope TH Jr. Prevention of primary tonsillectomy bleeding. An argument for electrocautery. Arch Otolaryngol; 1973, 98: 306-9. Papangelou L. Hemostasis in tonsillectomy. A comparison of electrocoagulation and ligation. Arch Otolaryngol; 1972, 96: 358-60. Pang YT. Paediatric tonsillectomy: bipolar electrodissection and dissection / snare compared. J Laryngol Otol; 1995, 109: 733-6. Kumar R. Secondary hemorrhage following tonsillectomy / adenoidectomy. J Laryngol Otol; 1984, 98: 997-8. Brodsky L, Radomski K, Gendler J. The effect of post-operative instructions on recovery after tonsillectomy and adenoidectomy. Int J Pediatr Otorhinolaryngol; 1993, 25: 133-40. Chowdhury K, Tewtik TL, Schloss MD. Post-tonsillectomy and adenoidectomy hemorrhage. J Otolaryngol; 1988, 17: 46-9. Carmody D, Vamadevan T, Cooper SM. Post tonsillectomy haemorrhage. J Laryngol Otol; 1982, 96: 635-8.

15. Siodlak MZ, Gleeson MJ, Wengraf CL. Post-tonsillectomy secondary haemorrhage. Ann R Coll Surg Engl; 1985, 67: 167-8. 16. Roberts C, Jayaramachandran S, Raine CH. A prospective study of factor which may predispose to post-operative tonsillar fossa hemorrhage. Clin Otolaryngol; 1992, 17: 13-7 17. Windfuhr JP, Schloendorff G, Baburi D, Kremer B. Lethal outcome of post-tonsillectomy hemorrhage. Eur Arch Otorhinolaryngol; 2008, 265(12): 1527-34. 18. Collison P, Mettler B. Factors associated with post-tonsillectomy hemorrhage. Ear, Nose and Throat Journal; 2000, Vol 79, 8: 640-649. 19. Volk MS, Martin P, Brodsky L, et al. The effect of preoperative steroids on tonsillectomy patients. Otolaryngol Head Neck Surg; 1993, 109: 726-30. 20. Blatt IM. Postoperative bleeding incidence after local anesthesia tonsillectomies [letter]. Otolaryngol Head Neck Surg; 1991, 105: 135-6 21. Lehnerdt G, Senska K, Jahnke K, Fischer M. Post-tonsillectomy haemorrhage: a retrospective comparison of abscess- and elective tonsillectomy. Acta Otolaryngol. 2005 Dec;125(12):1312-7.

ABSTRACT POSTOPERATIVE HEMORRHAGE DUE TO TONSILLECTOMY AND ITS POTENTIAL LETHALITY: CASUISTICS AND LITERATURE REVIEW Elmaz Shaqiri1, Besim Ymaj1, Admir Sinamati1, Gentian Vyshka2, Bardhyl Çipi3 Forensic Pathologist, Institute of Legal Medicine, Tirana, Albania 2 Medical Faculty, University of Tirana, Albania 3 Department of Pathological Anatomy and Forensic Medicine, FM, Tirana, Albania The literature emphasizes the seriousness of a postoperative complication such as hemorrhage after tonsillectomy. There is a rarity of cases with lethal outcome; the authors have tried to define the predisposing factors that lead to such serious complications. These factors have to be carefully considered, each time a decision to perform the tonsillectomy is taken. We describe the case of a female patient, 16 years old that underwent tonsillectomy during springtime period; she suffered from secondary hemorrhage with the first episode presented four days after the first intervention. Despite two more subsequent surgical interventions in two different hospital facilities, the hemorrhagic episodes kept on unabated. The lethal hemorrhagic episode was registered three weeks after the procedure of tonsillectomy. A description of macro and microscopic findings and illustrative photos are included in the article as well. Key words: Tonsillectomy, postoperative hemorrhage, electrocauterisation, ligatures Adresa e autorit/Author addresse: Dr Elmaz Shaqiri, mjek ekspert mjeko-ligjor Rr. Todi Shkurti P. Vila Park 9/1, Tiranë, Albania Tel. +35542382012 e-mail: eshaqiri@mjeksialigjore.gov.al

1

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Mjekësi ligjore

Medicus: suppl. V:

DRUGS IN YOUNG GROUP-AGES Zana Bruci1

1

Institute of Legal Medicine, Ministry of Justice, Tirana, Albania

ABSTRACT The aim of this presentation: Presenting the most used types of drugs and the numbers of drug users during different years. In the Albanian society drugs usage is a social problem that is always becoming more complex. This complexity is expressed in three main areas: 1. The expansion of the species of drugs in use (alcohol, tobacco, medical drugs, drugs not legal). 2. The expansion of drugs users number. Based on our toxicology laboratory`s data there were registered 68 drug users in 2005 and there registered 365 users in 2009 by the police. These users have been detained by police after committing criminal offenses such as: Murder, robbery with violence, trafficking, cultivation. 3. Increasement of the number of drug traffickers and cultivators. During these years there has been a decline in trafficking and as areas under cultivation. Method: The analysis methods used in drug screening biological fluids are (drug test), confirmed by TLC,GCMS, GCHS. Results: The statistics for the years 2005-2009 will be presented with the enhanced functionality during the presentation but the most important point is the most commonly used drugs, such as: Cannabis, heroin and some cocaine. Albania still lacks amphetamine use compared with other European countries. Most affected age groups are 15 to 28 years, but there are also users of age 30 and 40 years old. Regarding the criteria of gender, male users are ¾ and ¼ are women. The average of the victims of drug`s showing frequency 5 to 8 during the time of a year. Some of these cases have been combined with the use of large amounts of alcohol. The material presented will provide statistics in graphical way. Key words: Drug users, age groups, traffickers Adresa e autorit/Author addresse: Dr. Zana Bruci, toxicological expert Institute of Legal Medicine, Ministry of Justice, Tirana, Albania Rr. Fadil Rada, Pallati 34/2/43, Tiranë Tel: +355692390880 e-mail: zbruc@yahoo.com

III. POSTER PREZANTIME Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Nefrologji

Medicus: suppl. V:

TRAJTIMI I ANEMISË RENALE

1

Elita Masha1, Lutfi Zylbeari1, Zamira Bexheti2, Gazmend Zylbeari2 Spitali Klinik, Departamenti i Sëmundjeve të Brendëshme, Tetovë, Maqedoni 2 Apsolventa të Fakultetit të Mjekësisë QU, Nënë Tereza, Tiranë, Maqedoni

ABSTRAKT Pamjaftueshmëria ose dobësimi kronik i veshkëve (Insuficienca Renale Kronike-IRK) është një gjendje patologjike e përcjellurë me zvogëlim fiziologjik të funkcionit të veshkëve ose zvogëlim gradual të filtracionit glomerular. Insuficienca renale mund të jetë: akute dhe kronike. Një ndër pasojat më të shpeshta që paraqitet te pacientët me dobësimit kronik të veshkëve, është edhe pagjakësia në literaturë e njohur si anemia renale. Pagjakësia paraqitet që në fillim të dobësimit të veshkëve (kur funkcioni i veshkëve fillonë të dobësohet prej 30-50 %), prandaj korigjimi i sajë është me rëndësi në fazat fillestare. Zbulimi i hershëm i anemisë jo vetëm që e korigjonë pasqyrën e gjakut por organizmin e mbronë edhe nga pasojat e saja: hipertofisë së ventrikulit të majtë, infekcionve dhe sëmundjeve tjera të enëve të gjakut. Etiologjija e pagjakësisë renale dhe korelacioni me pamjaftueshmërinë e veshkëve është e varur nga shumë faktorë dhe ajo te pacientët me dobësim të veshkëve fillon të paraqitet në mënyrë të heshtët që në fazat fillestare të dobësimit të tyre. Korigjimi dhe mjekimi adekuat i anemisë renale në kohë të duhur dhe ne fazat fillestare të saja, jashtëzakonisht ndikon në pengimin e zhvillimit të hipetrofisë së ventrikulit të majtë dhe pasojave të saja. Dobësimi kronik i veshkëve paraqet dëmtim gradual ireverzibil të funksioneve ekskretore, sekretore endokrine, metabolike dhe homeostatike të veshkëve si pasojë e sëmundjeve të ndryshme të lindura apo të fituara të veshkëve. Gjatë pamjaftueshmërisë së veshkëve kemi dobësim gradual të funkcionit të nefroneve me zvogëlim të të gjitha funkcioneve të veshkëve si: metabolike, toksouremike,çrregullime të sistemit sekretor-endokrin. Gjatë IRK kemi zvogëlim të prodhimit të hormonit- Eritropoetin (EPO) i cili është një ndër shkaktarët kryesor të paraqitjes së anemisë renale te këto pacientë. Roli i EPO-se (hormon i cili tajohet në veshkë) është stimulimi i eritrociteve prandaj është shumë e qjartë se gjatë IRK kur funkcioni ekskretor i veshkës është i dobësuar, funkcioni i nefroneve i zvogëluar atëherë edhe koncetracioni i eritiropoetinës është në zvogëlim dhe në korelacion të lartë me zhvillimin e anemisë. Shkaktarë të pagjakësisë renale, qoftë ajo normocite apo normokrome nuk është vëtëm koncentarcioni i zvogëluar i eritropoetinës por aty numrohen edhe: eritropoeza e zvogëluar, afati i shkurtër i jetës së eritrociteve, mungesa e hekurit në gak, ndikimin e toksinave uremike, fillimi i fibrozës së palcës ashtërore dhe shumë faktorëve tjerë. Paraqitja e simptomeve të pagjakësisë fillojnë kur filtracioni glomerular zvogëlohet nën vlerat 40 ml/min edhepse në këte fazë koncentracioni i hemoglobinës (Hb) dhe hematokritit është në kufij të vlerave normale (Vlerat refere-nte të Hb=7.76-10.6 mmol/l ndërsa për Htc=0.37-0.54 ). Me dobësimin progresiv të funkcionit të veshkëve dhe filtracionit glomerular <40 ml/min kemi fillim të rënjes së vlerave të koncentracionit të Hb, Htc dhe qelizave të kuqe (eritrociteve) e cila rezulton me një rritje dhe aktivitet të lartë të eritropoetinës i cili në këte fazë paraqitet si mbrojtës dhe pengues i paraqitjes së anemisë renale. Për ritjen e koncentracionit të eritropoetinës në këte fazë kur filtracioni glomerular është ndër 40 ml/min si stimulues kryesor është vetë anemia si dhe aktiviteti i lartë dhe i rritur i sistemit renin-angiotenzin. Në këte fazë organizmi është i adaptuar dhe nuk manifeston simtome të anemisë. Me kalimin e kohës dhe dobësimit progresiv të funksionit të veshkëve kemi dobësim dhe rënje të filtracionit glomerular dhe zvogëlim të prodhimit të eritropoetinës e cila rezulton me një anemi të lartë.

Shumë studime multicentrike-klinike ndërmjet pacientëve me dobësim të veshkëve dhe popullatës së shëndoshë kanë dëshmuar se mortaliteti është shumë më i lartë te pacientët me dobësim të veshkëve si pasojë e sëmundjeve kardiovaskulare (hipertrofija e ventrikulit të majtë, dobësim kongjestiv i zemrës, infarktit të miokardit, etj.) dhe cerbrovaskulare në krahasim me popullatën e shëndoshë. Hipertrofija e ventrikulit të majtë paraqitet si pasojë e anemisë renale me rritje të vëllimit të zemrës, hipertension, rritje të aktivitetit të simpatikusit dhe ritmit të zemrëes duke u manifestuar edhe me takikardi sinusale dhe paroksizmale. Komplikimet kardio-cerebrovaskulare te pacientët me dobësim të veshkëve si pasojë e anemisë renale posaçërisht fillojnë të paraqiten me rënjen e koncentracionit të Hb ndër vlerat 0,5 g/dl dhe atëherë reziku ndaj hipertrofisë së ventrikulit të majtë rritet për 32-40 %. Në të kaluarën anemia renale te pacientët me insficiencë renale kronike (paraterminale) është mjekuar me anë të transfuzionit të eritrociteve ose gjakut të plotë, mirëpo kjo e rezikonte imunizimin dhe bartjen e virusit të B dhe C hepatitit e cila i inspiroi ekspertët që të mendojnë ndonjë medikament me qëllim të evitimit të kësaj dukurie.Udhëzimet bashkëkohore të trajtimit të anemisë renale janë të mbështetura në bazë të propopzimeve që mbështeten në parimet e mjekësisë të bazuara në fakte (Evidence-Based-Medicine). Për trajtim optimal të anemisë renale më së shpeshti përdoren udhëzimet e dy asociacioneve: për në Europë-European-Best-Practice-Guedlines (EBPG) dhe për Amerikë: National-Kidney-Fondation(NFK) K-DOQI Guidelines. Ndërmjet këtyre dy asociacinove ekzistojnë shumë ngjajshmëri si për shembull: mënyra e aplikimit të epoetinës në përgjithësi është e njejtë përveç (alfa epoetinës) të gjithë llojet tjera jepen në mënyrë subkutane dhe kjo mënyrë e aplikimit e zvogëlon rrezikun nga hipertensioni i shkaktuar nga epoetina në krahasim me aplikimin e tijë në mënyrë intravenoze. Asociacioni-EBPG propozon që mjekimi me epoetin duhet filluar kur Hb>11 g/dl ndërsa asociacioni-NFK/DOQI propozon që vlerat e targjet Hb të sillen prej 11-12g/dl. Studimet bashkëkohore sugjerojnë se vlerat e Hb te pacientët me dobësim kronik të veshkëve (para fazës terminale) nuk lejohet që të jenë mbi 14g/dl. Te pacientët me dobësim kronik të veshkëve paraqitet mungesë e agjentit stimulativ të eritropoezës i ashtuquajtur Eritropoetin. Para se të fillohet mjekimi me Preparate Stimulative të Eritropoezës-PSE (PSE-është termë e re e emëruar nga EDTAAsociacioni Europian për Dijalizë-Transplantacion dhe Organe artificiale i cili zavendëson termën e Epoetinës) te pacientët me insufficienecë renale kronike paraterminale duhet që të kompletohen këto analiza laboratorike: koncentracioni i hemoglobinës (Hb) vlerat e hematokritit (Htc) koncentracioni i qeliva të kuqe (Eritrociteve) Indeksi i eritrociteve (vëllimi mesatar qelizor-MCV dhe hemoglobini mesatar në qelizëMCH). koncentracioni i ferritinës në palzmë­që të vleresohen sasitë e depos së hekurit) Vlerat e transferinit në serum Vlerat e Proteinës-C-Reaktive në plazmëe që të vleresohet inflamcioni. Në përgjithësi te pacientët me dobësim kronik të veshkëve, vlerat e Hb duhet të sillen > ll g/dl dhe Htc> 33 % ose këto vlera të arrihet në afatë kohor prej 4 muajsh (këto vlera janë individuale dhe janë të varura prej gjinisë, moshës, përkatsisë etnike, perdispozicionit gjenetik, etj.). Te pacientët me sëmundje kardiovaskulare të shkallës së III sipas NYHA-New York Heart Association Classification of Congestive Heart Failure, te pacientët me Diabetes Mellitus dhe sëmundjeve periferike vaskulare nuk preferohet që vlerat e Hb të jenë >12 g/dl ).Terapia ma PSE duhet të aplikohet te të gjithë pacientët me dobësim kronik të veshkëve, tek të cilët vlerat e Hb (të caktuara më së paku dy herë në distancë prej 14 ditësh) janë < 11 g/dl dhe të Htc < 33 %. Mënyra e aplikimit të eritropoetinës të pacientët me dobësim kronik të veshkëve në fazën para terminale është subkutane, ndërsa te pacientët që trajtohen dhe mjekohen me hemodijalizë përsëritëse është intravenoze. Dozimi i PSE (EPO-Eritropoetines) te pacientët me dobësim kronik të veshkëve në fazën paraterminale është individual dhe i varur nga vlerat e Hb dhe Htc (3x 2000 njësi në javë gjatë kohës së korigjimit të anemisë deri në 2000 apo 4000 njësi internacionale në javë gjatë fazës së mirëmbajtjes ). Gajtë terapisë me PSE preferohet edhe dhënja e preparateve të hekurit ( në dozë 25150 mg në javë në mënyrë intravenoze).Viteve të fundit përveç PSE dhe hekurit preferohet përdorimi

dhe suplementimi i organizmit me doza të larta të vitaminave të cilat ndikojnë dukshëm në rritjen e vlerave të Hb. Janë fakte të verifikuara se terapija me Vit. E, Vit. C, Acid folik dhe L-Carnitin e zvogëlojnë mundësinë e paraqitjes së stresit oksidativ, rezistencën ndaj terapisë me PSE e cila paraqitet në raste të rralla. Shkaktarë më të shpeshtë të rezistencës ndaj epoetineve janë mungesa e hekurit, inflamacioni, hiperparatiroidizmi, intoksokacionet me aluminium-hidroksid, hemoglobinopatitë, gjakderdhjet kronike dhe të shpeshta, multipli mieloma, malnutricioni, hemoliza, mungesa e Vit. B-12, acidit folik, nga efektet anësore të preparateve imunosupresive, frenuesëve të enzimës angiotenzin-konvertues. Dekadën e fundit me zbulimin e eritropoetinës dhe aplikimin e sajë, studime të shumta dokumentuan se korigjimi i anemisë renale me anë të eritropoetinës ka treguar efekte të larta. Në fillim të paraqitjes së këtyre studimeve kjo teori, nga disa ekspertë dhe studime tjera pati kundërshtime duke insistuar të dëshmojnë se përdorimi i eritropoe-tinës në fazat faillestare të insuficiencës renale-paraterminle e shpejton paraqitjen e anemisë dhe dobësimin e funkcionit të nefronave. Mirëpo studimet e shumta multicentrike dhe më bashkëkohore e dëshmuan dokumentuan dhe verifikuan të kundërten e teorisë së lartëpërmendur. Disa studime bashkëkohore mbi aplikimin e epoetinës kanë vërtetuar se gjatë përdorimit të tijë paraqitet një komplikim shumë serioze­aplazion i eritrocitateve i shkakëtuar nga antitrupthat kundër eritropoetinës e cila dukuri me saktësi të plotë nuk është verifiikuar prandaj ende ngelet si e pa përfillur. Efektet e dobishme të përdorimit të eritropoetinës dhe korigjimi i anemisë në fazat e hershme të insuficiencës renale menifestohen me këto simptome: - Zvogëlimin e nevojave energjetike të organizmit - Rritjen e aktivitetit fizik - Përimirsimi i gjendjes shëndetësore dhe psikike - Rritjen e aktivitetit socialo-shoqëror - Ngadalëson zhvillim e shpejtë të dobësimit të veshkëve - Ngadalëson zhvillim e hershëm të hipertofisë të ventrikulit të majtë - Zvogëlon rrezikun e paraqitjes së sëmundjeve kardiovaskulare dhe cerebrovaskulare. Të gjitha studimet mbi rolin e eritropoetinës dhe efektet pozitive të sajë kan dëshmuar se është më se e nevojshme fillimi sa më i hershëm i mjekimit dhe korigjimit të anemisë renale te pacientët me insuficiencë renale paraterminale. Mirëpo shpeshëhere paraqitet pyetja se cilat jane vlerat me adekuate te hemoglobinës, hematokritit dhe eritrociteve për fillimin e korigjimit të anemisë te pacientët me insuficiencë renale paraterminale. Një studim multicentrik-internacional ­CREATE (The Cardiovascular Risk Reduction By Early Anaemia Treatmen eit Epoetin ß. ) në të cilin studim ishin perfëshirë mbi 600 pacientë me dobësim paraterminal të veshkëve me klirens të kreatininës prej 35ml/min dhe vlera të Hb=10.0-15.0 g/dl . Te grupi i parë mjekimi me eritropoetinë filloi kur vlerat e Hb ishin 12.0-15.0 g/dl, ndërsa mjekimi i grupës së dytë filloi ateherë kur vlerat e Hb ishin në 10.5 g/dl. Pas mbarimit të studimit i cili zgjati katër vite ekspertët konstatuan se te pacientët me vlera të Hb<10.5 g/dl edhepse u aplikua eritropoetina me dozë të njejtë me grupin tjetër morbiditeti, simptomet e hipertrofisë së ventrkulit të majtë, hipetensioni arterial, sëmundjet kardiovaskulare dhe cerbrovaskulare ishin për 40 % më të manifestuara në krahasim me grupin tjetër kur mjekimi me eritropoetinë filloi me vlerat e Hb=12.015.0 g/dl. Prandaj mjekimi i anemisë renale duhet filliuar sa me herët kur vlerat e hemoglobinës janë 11.0 g/dl. Në fillim të mejkimit eritropoetina (Eritropoetin Human i Rekombinuar) duhet aplikuar nga 2000-4000 njësi internacionale njeherë në javë duke pasur parasyshë që rritja e nivelit të Hb mos t`i tejkalojë vlerat prej 11.5-13.3 g/dl. Është i njohur fakti se pacientët me dobësim paraterminale të veshkëve kanë mungesë edhe të hekurit e cila i rritë efektet negative të anemisë renale, prandaj që të korigjohet kjo dukuri dhe që efekti i eritopoetinës të jetë sa më i fuqishëm gjatë përdorimit të epoetinës detyrimisht duhet të jepen medikamente edhe të hekurit (Amp. Ferri(III) Oxidum Saccharatum) ,vit. C, vit. E, acid folik si dhe L-Carnitin. Si përfundim mund të konstatojmë dhe sugjerojmë se prandalimi dhe pengimi i paraqitjes së pasojave të lartëpërmendura të anemisë renale na obligojnë që mjekimi i sajë duhet filluar që në fazat fillestare të manifestimit të simptomeve të saja.

LITERATURA

1. Cody J., Daly C., et al. Recombinant Human Erythopoetin for chronic renal failure anaemia in Pre-dialysis patients. Cochrane Rewiew In: The Cochrane Library, Issue 3, 2003. Update software, Oxford. Furuland U.,Linde T., Christensson A., Ahlmen J., Strombon U., Danileson BG. A randomized controlled Trial of Hemoglobin normaliztion With Epoetin alfa in pre-dialysis patients. Nephrol Dial Transplant, 2003; (18 ):353-361. NKF/DOQI Chlinical Partise guidelines for anaemia of chronic kidney diseases; Update 2001. Am J Kidney Diseasse 2001; 37[suppl 1]: 182-238. Horl WH., Macddougal IC., Rossert J., Rutkowski B., Wanters JP., Valderrebano F., Predialysis survey on. Anaemia menagment : Am J Kidney Dis 2003; (41): 49-61. Harihasan, Yang, H. Introduction . Am J, Kidney Dis , 2006:47:S 1. Jurkovitz , CT, Abramson, JL, Vaccarino ,LV et al. Association of high serum creatinine and anaemia increases the risc of coronary events: results from the prospective community-based atherosclerosis risc in communities (ARIC) study. J Am Soc Nephrol,2003; 64-610. NFK-K/DOQI Clinical Practice Guidelines and clinical practice recommendations for anaemia in chronic kidney disease :2007 update of haemoglobin target. Am J Kidney Dis,2007;450-474. NFK-K/DOQI Clinical Practice Guidelines for Anaemia in Chronic Kidney Disease. Am J Kidney Dis,2006;47 (Suppl 4 ) S 1. Singh , AK. Resolved : Targeting a higher haemoglobin is associated with greater risk in patient with CKD anemia : pro J Am Soc Nephrol 2009;20-1436. Parfrey , PS. Target haemoglobin level for EPO therapy in CKD. Am J Kidney Dis 2006;47-171 Ritz, E. Laville, M et al. Target level for hemoglobin correction in patientes with diabetes and CKD: Primary results of the Anemia Correction in Diabetes (ACORD) study. Am J Kidney Dis,2007; 49-194. Steinbrook R Medicare and erythropoetin. N Engl J Med 2007;356-456. Foley RN, Curtis BM, Parfery PS. Erythropoetin therapy, haemoglobin targets, and quality of life in healthy hemodialysis patients a randomized trial. Clin J Am Soc Nephrol 2009;4 :726-733. Nephrology Dialysis Transplantation-NDT, Maj-2004,Vol.12, (supp.2.) Locatelli F, Aljama P, Barany P et al. Revised European best practice guidelines for the menagement of anaemia in patients with chronic renal failure. Nephrol Dial Transplant 2004; 19(Suppl 2) : 1-47. Valderrabano F, Horl VF, et al. Pre-dialysis survey on anaemia management. Nephrol Dial Transplant 2003; 18: 89-100 Horl VF, Macdouall IC, Rossert J, Rutkowski B, Wauters JP, Valderrabano F. Predialysis survey on Anemia management: patient referral. Am J Kidney Dis 2003; 41: 49-61. Francesco L. Pedro A, Fernando C. Et al. Revised European best practice guidelines for the Management of anaemia in patients with chronic renal failure. Nephrol Dial Transplant-May 2004; Vol.19.Supp. 2. Roob JM, Khoschsorur G, et al. Vit. E attenuates oxidative stress induced by intravenous iron in patients on hemodialysis . J Am Soc Nephrol 2000; 11 : 539-549. Lutfi Z. Doktorska disertacija ,, Profil Na Dislipidemijata I Apoproteinskite Aberacii Kaj Pacienti Lekuvani So Povtoruvani Hemodijalizi``; 08-Juni-2009, Univerzitet ,, Sv. Kiril i Metodij''Medicinski Fakultet, Katedra za Interna Medicina-Skopje. Karien van der Putten , Kim E. Jie et al. Erythropoetin treatment in patients with combined heart and renal Failure : objectives and design of the EPOCARES study. J Nephrol 2010; 23(04):363368.

2.

3. 4. 5. 6.

7. 8. 9. 10. 11.

12. 13. 14. 15.

16. 17. 18. 19. 20. 21.

22.

Adresa e autorit/Author addresse: Elita Masha, studente e mjekësisë Rr. JNA 1-9/45, Tetovë Tel: 044 330 810 e-mail: dr-luti@hotmail.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Farmakologji-Toksikologji

Medicus: suppl. V:

ROLI I FRUKTOZËS DHE CITOKINEVE NDAJ OBEZITETIT DHE DIABETIT Besim Memedi1, Pavlina Gateva1, Nadka Bojadzhieva1

1

Katedra e Farmakologjisë dhe Toksikologjisë Universiteti i Mjekësisë, Sofje, Bullgari

ABSTRAKT Hyrje: Ndezjet sistematike janë një zbulim karakteristik i sindromës metabolitike. Atë e provuam te minjë e bardhë ku zbatuam një diet të pasur me fruktozë. Qëllimi i këtij punimi është që te shqyrtojmë nivelin e serumit te citokineve proinflamatore te minjët e bardhë dhe për të sqaruar rolin e tyre në patogjenezën e syndromës metabolitike. Materiali dhe metoda. Kemi shfrytëzuar 12 minjë të bardhë të gjinisë mashkullore, në moshë një muajshe. Minjët e bardhë i kemi ndarë në dy grupe nga 6 minjë me kontroll (k) dhe 6 minjë të trajtuar me fruktozë (f). Për trajtimin e grupit ­ f shfrytëzuam 10% tretje të dekstrozës. Të dy grupet ishin të ushqyer me një diete standarde ad libitum. Testuam gukozën, insulinën, trigliceridet, urinën, adiponektinën dhe serumin ne leptin. Eksperimenti zgjati 8 javë. Rezultatet. Pesha e minjëve të grupit ­ k ne fillim të eksperimentit ishte 130.0 ± 30.0, kurse në mbarim të eksperimentit ishte 180.0 ± 33.0. Ndërsa pesha e minjëve të grupit ­f në fillim të eksperimentit ishte 132.0 ± 25.0, kurse ne mbarim te eksperimentit ishte 250.0 ± 40.0g. Rezultatet laboratorike me përjashtim të adiponektinës krejtë ishin ne favor të grupit ­f. Këta janë rezultat përfundimtare laboratorike: Grupa-k: glikoza 6.0 ± 0.4 mmol/L, rigliceridet 1.2 ± 0.03 mmol/L, Urina 3.7 ± 0.2 mg/dL, Insulina 2.8 ± 0.3 ng/ml, diponektina 6.0 ± 2.1 (ng/ml), Leptina 28.7 ± 3.1(ng/ml).Ndërsa, te Grupa- f: konstatuam këta rezultate: glikoza 18.2 ± 1.2 mmol/L, rigliceridet 4.6 ± 0.3(mmol/L), Urina 6.5 ± 1.1*(mg/dL), Insulina 3.5 ± 1.8 (ng/ml), diponektin 2.4 ± 0.05*(ng/ml), Leptina 35.9 ± 4.0*(ng/ml). Përfundimi. Fruktoza anashkalon rrugët e zakonshme të metabolizmit, të cilat e regullojnë glikozën, dhe ne këte menyrë siguron substrate për sintezën e lipideve. Insulina në sistemin nervor qendror shërben si sinjal për ngopje kurse për indet periferike është anabolike. Pergjigjja e dobët e insulinës ndaj fruktozës, zvoglon ndjenjën për ngopje. Fruktoza është e lidhur me stimulimin e zvoglimit postprandial te leptinë. Fjalë kyç: Fruktoza, citokinet Adresa e autorit/Author addresse Dr. Besim Memedi, mjek doktorant 1230 Debresh,Maqedoni Tel.+ 389(0)42 371 243 & 070 571 032 e-mail: dr.besim_hbbb@hotmail.com

IV. ANEKS Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji plastike Medicus: suppl. V:

RËNDËSIA E NJOHJES SË HERSHME TË PIODERMËS GANGRENOZE NGA MJEKËT E PËRGJITHSHËM DHE KIRURGËT ­ RAPORTIM I TRE RASTEVE Artan Dika1, Jasmina Georgievska1, Idriz Orana1, Gjorgji Gocev1,2, Gjorgje Xhokiq1,2 1 Klinika Universitare e Kirurgjisë Plastike dhe Rekonstruktive, Shkup, Maqedoni 2 Klinika universitare e dermatologjisë ­ Shkup, Maqedoni

ABSTRAKT Hyrje: Pioderma gangrenoze (pyoderma gangrenosum) është një sëmundje e rrallë e lëkurës, me etiologji të panjohur. Si mekanizëm përgjegjës për shfaqjen e dëmtimeve të lëkurës, gjerësisht akuzohet disfunskioni i sistemit imunitar. Vendosja e diagnozës bëhet duke përjashtuar patologjitë tjera. Raportim i tre rasteve: Në janar të vitit 2007, në Klinikën tonë u shtrua një paciente femër, 43 vjeçare, për shkak të gjendjes së saj të përgjithshme në keqësim e sipër dhe një ndryshimi ulcerativonekrotik që vinte duke u zgjeruar, në lëkurën e kofshës se saj të majtë. Ajo referonte se kishte kaluar një gjendje të rëndë septike shumë vite më parë. Pas pranimit ajo u trajtua me antibiotik dhe u kryen konsultime me kolegë të Klinikës së Sëmundjeve Infektive dhe Klinikës së Reumatologjisë. Pacientja pësoi bronkopneumoni dhe temperaturë T- 40 ºC dhe gjendja e saj e përgjithshme po përkeqësohej gjithnjë e më shumë. Në këto kushte, ajo u operua dhe u bë heqja e lezionit kutan, duke e lënë plagën të hapur. Anatomo-patologu që kishte bërë biopsinë sugjeronte për prani të piodermës gangrenoze. Pas konsultimit me dermatologun, pacientja u trajtua me kotrikosteroid dhe gjendja e saj u përmirësua në mënyrë rrënjësore, për vetëm pak ditë. Gjashtë muaj më vonë, në Klinikën tonë u pranua një pacient mashkull i moshës 55 vjeçare, për shkak të një ndryshimi ulçerativ që po zgjerohej me shpejtësi në kërcirin e djathtë të tij. Ai referonte se pak kohë më parë, kishte kaluar kolit ulçeroz. Pacienti ishte trajtuar me antibiotikë për dy javë nga mjekët e qytetit të tij. Gjatë pranimit në Klinikën tonë ai u diagnostikua me piodermë gangrenoze dhe pasi u krye konsultimi me dermatologun u vendos terapia me kortikosteroid. Efekti ishte i shpejtë dhe spektakolar. Në nëntor të vitit 2008, një mashkull tjetër, i moshës 51 vjeçare, u paraqit në Klinikën tonë me një lezion ulçerativ të madh dhe të dhimbshëm, i cili po përhapej me shpejtësi dhe kishte përfshirë rreth 60% të regjionit femoral, të gjymtyrës së tij të poshtme të djathtë. Pacienti ishte trajtuar për më shumë se një muaj nga kirurgët e qytetit të tij me doza të larta antibiotikësh. Ai i ishte nënshtruar gjithashtu gjashtë seancave të trajtimit në dhomën me presion hiperbarik. Në pranim pacienti u diagnostikua me piodermë gangrenoze dhe u trajtua me kortikosteroid. Zgjerimi i mëtejshëm i lezionit kutan ndaloi dhe gjendja e tij e përgjithshme u përmirësua në mënyrë rrënjësore. Diskutimi: Pioderma ganrenoze (pyoderma gangrenosum) është një sëmundje e rrallë dhe shpesh e keqdiagnostikuar nga mjekët e përgjithshëm, kirurgët dhe specialistët e fushave tjera. Shpesh, në fazën e saj të hershme, ndryshimet që ajo shkakton në lëkurë konsiderohen si plagë të infektuara dhe trajtohen me antibiotik. Njohja e kësaj patologjie nga jo-dermatologët dhe një qasje e përbashkët me dermatologët është me rëndësi kyçe për trajtimin adekuat të saj. Fjalë kyç: Pioderma gangrenoze, trajtimi i gabuar, diagnostikimi i hershëm

Adresa e autorit/Author addresse Asis. Dr Artan Dika, kirurg plastik Rr. Zufer Musiq, Nr 13, Strugë, Maqedoni Tel. 071 640 747 e-mail: artan_ds@yahoo.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Kirurgji plastike Medicus: suppl. V:

THE IMPORTANCE OF EARLY RECKOGNITION OF PYODERMA GANGRENOSUM BY GENERAL PHYSICIANS AND SURGEONS ­ THREE CASES REPORT Artan Dika1, Jasmina Georgievska1, Idriz Orana1, Gjorgji Gocev2, Gjorgje Dzokic2 University clinic of plastic and reconstructive surgery ­ Skopje, Macedonia University clinic of dermatology ­ Skopje, Macedonia ABSTRACT Introduction: Pyoderma gangrenosum is a rare skin disease of uncertain etiology. Immune system dysfunction is generally accused as the responsible mechanism for the occurrence of skin lesions. The diagnosis is one of exclusion. Three cases report: In January 2007, a 43 year old female was admitted because of her worsening general condition and an expanding ulcerative-necrotic skin change in her left thigh. She referred to had had severe sepsis years ago. Upon admission she was treated with antibiotics and consultations were maid with doctors from Infective Clinic and Rheumatologists. The patient developed bronchopneumonia and T- 40 ºC and her general condition was deteriorating. She was operated and the lesion was removed, leaving the wound open. The biopsy pointed toward pyoderma gangrenosum. After consultations with dermatologist the patient was given corticosteroids and her health changed radically in few days. Six months later a 55 years old patient was admitted in our Clinic because of a rapidly expanding ulcerative skin lesion on his right crural region and a previous history of ulcerative colitis. For two weeks he was treated with antibiotics by physicians of his town. Upon his admission in our Clinic was diagnosed with pyoderma gangrenosum. A consult with dermatologist was done and corticosteroids instituted. The effect was fast and spectacular. In November 2008 another 51 year male presented with a large painful ulcerative skin lesion, which was swiftly spreading and had occupied around 60% of his right femoral region. He was treated for more than a month by surgeons with high doses of antibiotics. He had also undergone six séances of treatment in a hyperbaric chamber. Upon admission he was diagnosed with pyoderma gangrenosum and was treated with corticosteroids. There was no expansion of the lesion and his situation improved radically. Discusion: Pyoderma gangrenosum is a rare disease and it is frequently misdiagnosed by general physicians, surgeons and specialists of other fields. In their early phase, its skin lesions are often considered as infected wounds and treated with antibiotics. The recognition of this condition by non-dermatologists and a joint approach with dermatologists is of a paramount importance for its proper treatment. Key words: Pyoderma gangrenosum, improper treatment, early diagnosis Adresa e autorit/Author addresse Asis. Dr Artan Dika, kirurg plastik Rr. Zufer Musiq, Nr 13, Strugë, Maqedoni Tel. 071 640 747 e-mail: artan_ds@yahoo.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Oftalmologji Medicus: suppl. V:

1995-2010 1, 1, 1, 1

1

...- , ,

: 1995 ­ 2010 , . : 15 , 4532 18 85 3183 70.23% 1349 29.77% , 90.57% , 9.43% . : 1995-2010 , 4532 . 20 (1656 36.54%). 472 (10.41%) . 455 (96.39%), 14 (2.96%) . 91 (2.19%) 80 (1.92%) 1-3 , 11 (0.26%) . 8.47%. : . , ­ , , . : , Adresa e autorit/Author addresse Dr Aleksandar Donevski, lekar Shtëpia e Shëndetit, Resnjë, Maqedoni Tel. O70 533 383 e-mail: muratmurk@hotmail.com

Simpozium për abdomenin akut, Kërçovë 2010 Reumatologji Medicus: suppl. V:

LUPUS NEFRITI, ECURIA DHE TRAJTIMI ME DIALIZË - Prezantim rastiErgeta Ktona

1 1

Shërbimi i Reumatologjisë, QKU Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri

ABSTRAKT

Pacientia 27 vjeç prezantohet pranë Shërbimit të Reumatologjisë me shenja të përgjithëshme si artralgji, temperaturë subfebrile, ënjtje të ekstremiteteve dhe urinim me ngjyrë të kuqe, afte bukale, dobësi trupore. Gjatë katër viteve të fundit pacientja kishte realizuar tre shtatzëni të cilat kishin rezultuar si fetomorto e papritur në fund të tremestrit të 2 apo të 3 të shtatzënisë. Disa ditë pas shtrimit në spital nefrologu duke parë vlerat e larta të azotemisë dhe kreatinemisë vendosi që pacientja të trajtohet me disa seanca dialize. Ndërkohë: ANA (pozitiv me titër të lartë anti-ds DNA +. Ulje të titrit të komplementit C3 dhe C4. Testi për ANCA negativ. Faktori reumatoid negativ. Crioglobulinat negativ. Antitrupat antifosfolipidike pozitive. Te dhënat e mësipërme konfirmuan diagnozën. Lupus erythematoz i diseminuar, i shoq ëruar me sindrom Antifosfolipid. Nefrit Lupik (Klasa IV forma prolifertive difuze, Klasifikimi WHO). U vendos terapia. Sipas rekomandimeve të NHI: 1 gr metilprednizolon iv në tre ditë. Më pas e sëmura filloi të marrë 0.5 gram për kg peshë deltakorten për 4 muaj rrjesht, për dy muaj u bë ulja e dozës së kortizonit me një tab në javë. Për dy vjet rrjesht një tab deltakorteni në ditë. Ciklofosfamidi për 6 muajt e parë me 1 gram në muaj. Në vijim 1 gram në tre muaj per 2 vjet. Pas përfundimit të terapisë pacientja u klasifikua në një remision komplet. Pa proteinuri, pa edema, me funksion normal të veshkës. Realizoi shtatzëni, e cila përfundoi me sukses. Fjalë kyç: Lupus erythematodes diseminatus, nefrit lupik, dializa Adresa e autorit/Author addresse Dr Ergeta Ktona, mjeke reumatolog

Shërbimi i Reumatologjisë, QKU Nënë Tereza, Tiranë, Shqipëri

e-mail: m_barbullushi@yahoo.com

V. INDEX

Abdylhadi Shishko Ace Sofronievski Admir Sinamati Adem Miftari Adem Disha Adem Limani Adriana Babameto Adriana Sinani Adnan Vrajnko Afërdita Manaj Afërdita Hila Afërdita Muça Afërdita Selami-Saliu Afrim Tabaku Afrim Tasholli Agim Xhafa Agron Gashi Agron Ruva Aida Zhaka Akif Ismaili Albana Qefalia len Petrov Ali Mehmedi Aleksandar Veljanovski Aleksandar Karagjozov Aleksandar Donovski Albana Luti Albana Fico Andi Koraqi Anila Karameto Anjeza Çoku Anna Mandi Anxhela Konstandini Anita Gjikondi Arben Taravari Arben Haxhihyseni Arben Karpuzi Arbër Hamiti Arjan Salia Arijeta Shabani Argjent Muça Artur Habili Arben Rrugia Arsim Emini Artan Dika Astrit Xhemali Arvin Dibra Atilla Rexhepi Aurora Bakalli Aurel Janko Avdi Tahiri Ardian Nelaj Basri Lenjani Bajram Shaqiri Bajram Kamberi Bardhyl Çipi Beqir Abazi Bedri Veliu Besim Aliu Besim Ymaj Besim Memedi Bekim Haxhiu Behar Shehi Bedri Zahiti Bilbil Rakipi Bledar Kraja Blerina Kambo Bledar Kola Bratica Joneska Brunilda Bardhi Burim Saliu Daniela Verçuni Dalip Limani Daut Gorani Danica Donovska Diana Kozdine Driton Selmani Drage Siljanoski Edi Grabocka Edite Sadiku Edlira Bylykbashi Edmond Çeliku Emrush Pireva Emirjona Kicaj Emiljana Corraj Enriketa Kroi Enver Roshi Eno Nocka Eneida Dede Elmaz Shaqiri Elona Naço Elita Masha Ela Hoti Elton Koroveshi Eqerem Hasani Ergeta Ktona Ergita Nelaj Ergeta Ktona Ermir Roçi Ermir Ramadani Eriona Sinani Eshref Osmani Fadil Beka Fadil Maliqi Faton Ahmeti Fatmir Xhaferi Fazlije Marku Farije Kamberi Feçor Agaçi, Ferizat Haxhirexha Ferat Sallahu Ferit Muça Fitore Shoshi Fjolla Shoshi Florim Selimi Florin Besimi Fani Eftimijadoska Gani Karamanaga Gafur Memeti Gazmend Zylbeari Gentiana Qirjako Gentian Vyshka Gentiana Çela-Qirjako Gentiana Gora Gëzim Boçari Goran Begoviq Glodiana Sinani Gordana Gasheska Griselda Begaj Gjergji Bizhga Gjorgji Gocev, Gjorgje Xhokiq Hasmije Izairi-Aliu Hasim Saliu Haxhire Gani Haxhere Dervishi Halil Ajvazi Herion Dredha Holta Sulaj Hysni Arifi Ibrahim Shabani Idriz Orana Ilber Besimi Ilaz Poroshtica Ilir Bylykbashi Ilir Ohri Ilmi Mehmedi Ilber Ademi Imri Vishi Indrit Këlliçi Iris Mone Ismail Shurdhaj Islam Rashiti Isuf Bajrami Imran Elezi Ismail Rexhepi Jakup Jakupi Jasmina Georgievska Jonida Shehaj

Jola Klosi Juliana Xhindoli Julian Capo Kastriot Haxhirexha Kelmend Spahiu Kire Donovski Kleva Shpati Kloida Zaimi Kristina Vasilevska Krasimira Bozhinovska Kujtime Vakeflliu Laerta Kakariqi Leonard Deda Ledjan Malaj Ledio Çollaku Lindita Molla Lorita Sahiti Lozana Binjaku Luan Perçuku Lutfi Zylbeari Mair Iseini Magdalena Milacic Margarita Resuli Majlinda Naço Mbaresa Isufaj Mentor Iljazi Mexhit Musa Merita Martinaj Merita Dauti Meshqyre Brestovci Mihal Tase Mirjana Mema Mirsada Berisha Mirlinda Kubati Mimoza Popovska Mire Shoshi Monika Fida Musli Ferati Murat Murati Mustafa Xhani Mufail Hasani Myftar Barbullushi Myzafer Kaçi Nadka Bojadzhieva Natasha Cela

Naser Saliu Nexhbedin Karemani Nexhat Asani Nertila Kodra Neset Uzairi Nevzat Elezi Nijazi Vishi Nikolai Nedkov Nikola Jankulovski Nikita Manoku Nimet Havziu Nexhbedin Kerimi Odeta Hoxhaj Orjana Janushaj Orledia Bare Osman Devaja Pajtim Lutaj Plarent Kapo Pavlina Gateva Pavllo Diamandi Pëllumb Pipero Pirro Prifti Pjerin Radovani Qemal Rushiti Ragip Bytyqi Ramë Sadikaj Ramadan Shaqiri Remzi Izairi Rexhep Selmani Rexhina Bajo Riza Idrizi Roland Bani Roland Labinoti Rozeta Luci Rozeta Shahinaj Rudina Druzha (Pirushi) Rudina Cercizaj Sadi Bexheti Sadri Zeqiri Saemira Durmishi Sami Gjokaj Sami Spahiu Salih Krasniqi Sebahate Sylejmani - Shala Sefian Ferati-Bellçishta

Sevdije Koxha Sevdail Mustafa Selami Sylejmani Selami Kurteshi Selvie Salihi-Emini Senaver Selimi Skender Zatriqi Snezhana Jancevska Sulejman Ahmeti Sylejman Metushi Sihana Ahmeti Skerdi Prifti Stojan Nikolov Sylejman Metushi Shkurte Recaj Shahe Isufi Shnasi Jusufi Shpëtim Qyra Shuaip Beqiri Tatjana Milo Tatiana Vlaykova Vahit Selmani Venera Hasanxhekaj Violeta Zatriqi Violeta Dajci Visar Muça Vjosa Elezi Vjollca Beqiri, Vjollca Duro Vlado Janevski Valbona Bejtullai Vasilika Prifti Vasilika Mano Xhabir Bajrami Xheladin Dracini Xheladin Reçica, Xheladin Elezi Xhoela Ndini Yovtchev Yovtchev Yllka Themeli Yllka Bilushi Zana Bruci Zamira Bexheti Zehadin Gashi Zeqije Selami

Information

Shoqata e Mjekëve Shqiptarë në Maqedoni

210 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

241792