x

Read Microsoft Word - Raporti 2005-2007.doc text version

REPUBLIKA E SHQIPËRISË

JF

MINISTRIA E MJEDISIT, PYJEVE DHE ADMINISTRIMIT TE UJËRAVE

AGJENCIA E MJEDISIT DHE PYJEVE

RAPORT

PËR GJËNDJEN E MJEDISIT 2005-2007

TIRANË, 2008

REPUBLIKA E SHQIPËRISË

MINISTRIA E MJEDISIT, PYJEVE DHE ADMINISTRIMIT TE UJËRAVE

AGJENCIA E MJEDISIT DHE PYJEVE

RAPORT

PËR GJENDJEN E MJEDISIT 2005-2007

TIRANË, 2008

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rruga "Halil Bega" Nr 23, Tirane Tel: +355 4 371237, Fax:+355 4 371243 Web:

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

TABELA E PËRMBAJTJES

PERMBLEDHJE-------------------------------------------------------------------------------------------PROFILI I VENDIT----------------------------------------------------------------------------

Raporti i Gjëndjes në Mjedis 2005-2006

KAPITULLI I NDOTJA E AJRIT DHE HOLLIMI I SHTRESES SË OZONIT--------------------1.1 Monitorimi i cilesisë së ajrit në zonat urbane--------------------------------------------1.2 Konsumi i substancave ozonholluese-----------------------------------------------------1.3 Radoni-----------------------------------------------------------------------------------------1.4 Zhurmat-----------------------------------------------------------------------------------------

KAPITULLI II BIODIVERSITETI-----------------------------------------------------------------------------2.1 Speciet e kërcënuara dhe të mbrojtura-----------------------------------------------------2.2 Zonat e mbrojtura-----------------------------------------------------------------------------2.3 Llojshmëria e specieve-----------------------------------------------------------------------2.4 Pyjet---------------------------------------------------------------------------------------------2.5 Kullotat----------------------------------------------------------------------------------------

KAPITULLI III KLIMA-----------------------------------------------------------------------------------------------------3.1 Çlirimi i gazeve me efekt serrë ( GES)-----------------------------------------------------------3.2 Vlerësimi i masave të ndërmara deri më tani për reduktimin e gazeve me efekt serrë-----

KAPITULLI IV TOKA------------------------------------------------------------------------------------------------------4.1 Përdorimi i tokës-------------------------------------------------------------------------------------4.2 Degradimi i tokës------------------------------------------------------------------------------------4.3 Cilësia e ujërave për ujitje---------------------------------------------------------------------------

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

4

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 KAPITULLI V MBETJET----------------------------------------------------------------------------5.1 Gjenerimi i mbetjeve urbane--------------------------------------------------------------5.2 Gjenerimi dhe riciklimi i mbetjeve të ambalazheve-------------------------------------5.3 Mbetjet e ngurta industriale----------------------------------------------------------------5.4 Mbetjet nga automjetet e dala jashtë përdorimit-----------------------------------------

KAPITULLI IV UJI----------------------------------------------------------------------------------------------------------6.1 Substancat oksigjenkonsumuese në lumenj ------------------------------------------------------6.2 Lëndët ushqyese në lumenj -------------------------------------------------------------------------6.3 Cilësia e ujërave të larjes----------------------------------------------------------------------------6.4 Cilësia e ujërave të liqeneve-------------------------------------------------------------------------6.5 Vlerësimi i gjëndjes trofike të lagunave në bregdetin Adriatik--------------------------------6.6 Cilësia e ujërave nëntokësore-----------------------------------------------------------------------6.7 Ndotja e ujërave sipërfaqësore nga shkarkimet urbane-------------------------------------------

ANEKSET Aneks I Lejet mjedisore sipas viteve 2005-2006----------------------------------------------------Aneks II Lista e konventave dhe protokolleve të ratifikuara 2005-2006--------------------------Aneks III Ligje,vendime dhe udhëzime 2005-2006------------------------------------ -------------Aneks IV Projekte të realizuara me fonde të MMPAU----------------------------------------------Aneks V Ajri---------------------------------------------------------------------------------------------Aneks VI Pyjet-------------------------------------------------------------------------------------------Aneks VII Toka------------------------------------------------------------------------------------------Aneks VIII Mbetjet dhe administrimi i tyre---------------------------------------------------------Aneks IX Ujërat------------------------------------------------------------------------------------------

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

5

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

REPUBLIKA E SHQIPËRISË

MINISTRIA E MJEDISIT PYJEVE DHE ADMINISTRIMIT TË UJËRAVE

Adresa: " Rruga e Durrësit " Nr. 27, Tiranë, Tel: 270630, Fax: 270627; www.moe.gov.al

Përmbledhje

e Raportit për Gjendjen e Mjedisit në Shqipëri për vitet 2005, 2006 dhe 2007

Raporti i Gjendjes në Mjedis për periudhën tre vjeçare 2005, 2006 dhe 2007, është hartuar në zbatim të objektivave të vendosura nga Ministrisa e Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave (MMPAU). Ky raport bazohet në Programin Kombëtar të Monitorimit të Mjedisit, i cili është realizuar nga Rrjeti i Agjencive të Mjedisit në nivel qëndror dhe qarku si dhe nga institucionet shkencore të kontraktuara dhe të financuara nga Ministria siç janë Instituti i Shëndetit Publik, Instituti i Hidrometeorologjisë, Instituti i Fizikes Bërthamore, Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Fakultetet e Universitetit Bujqësor, etj. Nga matjet në vend dhe grumbullimi i të dhënave të monitorimit të komponenteve mjedisore për periudhën 3 vjeçare (2005-2007) si dhe, duke u nisur edhe nga raportet e institucioneve ndërkombëtare mjedisore, Shqipëria u rendit sipas EPI-se (Indeksit të Performancës Mjedisore), vendi i 25-të në botë me mjedis të shëndetshëm dhe të pastër. Raporti pasqyron të dhënat e monitorimit për komponentet kryesorë të tij si: ajri, uji, toka, mbetjet, biodiversiteti, zhurmat etj. Nga përpunimi i tyre rezulton një përmirësim i dukshëm dhe progresiv i komponentëve mjedisorë. Në Raport janë pasqyruar të dhenat për çdo tregues mjedisor si me poshtë: Ajri Monitorimet për cilësinë e ajrit janë shtrirë në zonat urbane më të populluara (Tiranë, Elbasan, Durrës, Fier, Vlorë, Shkodër, Korçë). Ato janë realizuar në 15 stacione, për 6 indikatorët më kryesorë te cilësisë se ajrit, (NO2, SO2, O3, Pb, PM10, LNP).

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

6

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Në bazë të të dhënave të monitorimit, ajri urban rezulton i pastër, për 4 treguesit (SO2, NO2, O3, dhe Pb) të cilët rezultojne brenda normave të lejuara të Standardit Shqiptar dhe të BE, në të gjitha stacionet dhe qytetet e monitoruara. Përmbajtja e pluhurave ne ajrin urban, PM10 (grimca nën 10 mikron) dhe LNP (lëndë e ngurtë pezull), në vitet 2006-2007 paraqitet me përmirësim në krahasim me vitin 2005, ku 2 stacione rezultojnë brenda normave të lejuara të Standardit Shqiptar, në 3 stacione LNP është brenda normës së lejuar dhe PM10 i është afruar normës së Standardit Shqiptar. Në stacionet e tjera përmbajtja e pluhurave kalon normën e lejuar, por vihet re tendenca në ulje e përmbajtjes së tyre. Në gjithe zonat e tjera te Shqiperise nga Saranda e Gjirokastra e deri ne Diber, kukes, Puke, Mat, Librazhd, Pogradec etj, ajri rezulton i paster per te gjithe treguesit e cilesise. Te gjithë treguesit kanë vlera shumë më të ulta se normat e lejuara të Standardit Shqiptar dhe BE. Rezultatet e monitorimit të strukturës elementare të aerosoleve, konfirmojnë se përmbajtja e metaleve toksike (Pb, Cr, Ni, Zn) ne ajër, janë në vlera mjaft më të ulëta se normat e lejuara. Në drejtim të uljes së konsumit në vite të substancave ozon-holluese (LOH) dhe respektimin e kuotave te caktuara nga Protokolli i Montrealit, vendi yne ka bërë një progres mjaft pozitiv, duke marre edhe pergezime zyrtare mbasi sasia e LOH të konsumuara është ulur nga 36 ton në vitin 2004 në 4.5 ton në vitin 2007. Të dhënat e inventarit te Gazeve me Efekt Serë (GES) për vitet e raportuara, tregojnë se çlirimi total neto i gazeve me efekt serrë ( CO2,CH4 dhe N2O5) për periudhen raportuese është rreth 8,5 milion/ton/vit CO2, sasi që e rendit Shqipërinë në vendet me ndotjen më të ulët, krahasuar me vendet e tjera Europiane ose e thene ndryshe Shqiperia ka permbajtjen me te ulet te CO2 per fryme te popullsise ne krahasim me gjithe vendet e tjera europiane. Monitorimi i përmbajtjes së radonit në ajrin e ambienteve të brendshme, në tokë dhe në ujin e pijshëm në 10 qytete të vendit, tregon se në të gjitha zonat e monitoruara përmbajtja e radonit është në vlerat e lejuara. Uji Monitorimi është realizuar ne ujërat sipërfaqësore (liqene, lumenj, zona bregdetare, shkarkime urbane) dhe në ujërat nëntokësore, në zonat që njihen si më problematike përsa i përket ndotjes së tyre, duke matur 18 tregues fiziko-kimike (pH, toC, saliniteti, lënda pezull, oksigjeni i tretur, NKO, NBO, NH4, NO2, NO3, PO4, P-tot. Cd, Hg, Ni, Pb, Coli.fekale, Strept. Fekale) në 30 stacione në lumenjtë kryesore, në 6 stacione në liqenet (Shkodër, Ohër, Prespë, Butrint). Rezultatet e

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

7

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

monitorimit tregojnë për një gjendje të qëndrueshme të cilësisë së ujërave të liqeneve dhe lumenjve tanë. Ujërat e lumenjve Mat, Drin, Erzen, Seman, Shkumbin dhe Vjosë janë të cilësisë mesatare me tendence të qëndrueshme, kurse lumi i Ishmit dhe Gjanica rezultojnë më të ndotur. Ujërat e liqenit të Ohrit janë të cilësisë shumë të mirë, të Shkodrës dhe Butrintit janë të cilësisë mesatare, të liqenit të Prespës janë në nivelin mesatar drejt një cilësie më të ulët. Vlerësimi i cilësisë së ujërave bregdetare të larjes është kryer për treguesit mikrobiologjike (Colif.Fekale dhe Strept. Fekale ) në 72 stacione monitorimi në zonat më të frekuentuara gjate sezonit te plazhit në gjithë bregdetit tone. Nga rezultatet e analizave mikrobiologjike vlerësohet se cilësia e ujërave në 61 stacione është në perputhje me rekomandimet e OBSH dhe BE-se. Plazhet me cilësinë më të mirë të ujërave të larjes janë Plazhet e Dhërmiut, Himarës, Borshit, Velipojës dhe Shëngjinit dhe brenda normave të rekomanduara zona e Jonufrit, Radhimës, Sarandes, etj. Monitorimi i cilësisë së ujërave te lagunave është kryer për 8 tregues (pH, toC, oksigjeni i tretur, NBO, klorofila, fitoplanktoni, pigmente fotosintetike, fosfate). Në Lagunën e Patokut gjendja paraqitet e qëndrueshme dhe e përshtatshme për zhvillimin e ekosistemeve ujore.Cilësia e ujërave në Lagunat e Karavastasë, Nartës, Vilunit dhe Vainit klasifikohet mesatare. Të gjitha lagunat paraqiten të cilësisë së mirë lidhur me përmbajtjen e fosforit. Monitorimi i ujërave nëntokesorë është kryer për 11 tregues (mineralizimi i përgjithshëm, fortësi, pH, NH4, NO2, NO3, Pb, Zn, Cu, Ni, Mn), në 5 basene ujëmbajtëse (Drini, Mati, Erzen-Ishmëm, Shkumbini, Semani). Ujërat nentokësorë kanë veti fiziko-kimike të mira, janë neutrale dhe alkalinë, jane ujëra të embla, me fortesi mesatare deri të fortë. Përmbajtja e mikroelementëve është brenda normave të lejuara. Monitorimi i ndikimit të shkarkimeve të lengëta urbane në ujërat sipërfaqësore (lumenj dhe zona bregdetare) është kryer në 35 stacione, në 8 qytete kryesore (Tiranë, Durrës, Shkodër, Lezhë, Elbasan, Fier, Vlorë, Sarandë). Rezultatet e monitorimit gjatë viteve 2005-2007 tregojnë për një ndikim të qëndrueshëm të shkarkimeve urbane në cilësinë e ujërave sipërfaqësore. Në gjendje të mire të cilesisë së ujërave të monitoruar janë: lumi i Kirit, Drini, Shkumbini, Erzeni, Semani dhe Saranda (zona bregdetare). Ndikimi i shkarkimeve të lëngëta urbane është i ndjeshëm ne lumin e Tiranës dhe Lanës pas shkarkimit të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

8

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

kolektorëve, në lumin e Ishmit, Gjanices si dhe në zonat bregdetare në Porto Romano e në qytetin e Vlorës pas shkarkimit të hidrovoreve. Zhurmat Monitorimi i zhurmave urbane është kryer në 45 stacione monitorimi, në 8 qytete kryesore për vlerësimin e nivelit mesatar të zhurmës gjatë ditës dhe natës. Vërehet se prej disa vitesh niveli i zhurmave ditën, në gjithë stacionet ruan të njëjtin nivel, por rezulton një rritje e vlerave mesatare të nivelit të zhurmave natën në stacionet pranë kryqëzimeve me trafik intensiv, në qytetet Tiranë, Durrës dhe Fier. Në qytetet e tjera zhurmat natën janë brenda niveleve të lejuara. Mbetjet Administrimi i mbetjeve të ngurta urbane mbetet një problem për zgjidhje. Mbipopullimi i shpejtë i qyteteve, ndryshimi dhe përmirësimi i mënyrës se jetesës ne dekadat e fundit, si dhe fluksi i madh i ndërtimeve, kane bërë që të rriten ndjeshëm mbetjet urbane dhe inerte. Per periudhen 3 vjecare 2005-2007, ka një rritje të sasive të mbetjeve të gjeneruara/ per banorë, nga 186 kg/banor/vit në 200 kg/banor/vit, ndërsa mbetjet nga sektori i ndërtimeve rezulton me tendencë në ulje. Sasia e mbetjeve të gjeneruara nga industria metalurgjike dhe minerare nuk ka pësuar ndryshime. Qeveria, me qëllim menaxhimin e tyre dhe zvogëlimin e pasojave negative në mjedis, ka filluar një sërë projektesh mjaft ambicioze për ngritjen e disa venddepozitimeve bashkëkohore në disa nga qytetet më kryesore të vendit (Tiranë, Shkodër, Sarandë, Lushnjë, etj,) Biodiversiteti Nga vleresimi i mjaft treguesve të biodiversitetit në Shqipëri për periudhën trevjeçare (2005-2007) e parë kjo në nivel individi, specie apo ekosistemi monitoruar për florën dhe faunën në një sërë habitatesh pyjore, barishtore, ligatinat, bregdetin si dhe në Parqet Kombëtare dhe Zonat e mbrojtura, vihet re një përmirësim i ndjeshëm. Në sektorin e Pyjeve ka një permiresim të dukshem dhe te pergjithshem, ka riperteritje masive te grumbujve pyjore, ulje apo pakesim te prerjeve qe shkon 3-4 here ne krahasim me vitet 2000-2005. Eshtë bërë monitorimi habitateve me bimë të rralla të kërcënuara dhe endemike. Zonat e Mbrojtura, si zona me një shkallë të lartë të biodiversitetit, gjatë kësaj periudhe trevjeçare kanë arritur në një siperfaqe prej 10.42% të sipërfaqes totale. Gjëndja shëndetësore e grumbujve pyjorë paraqitet relativisht e mirë, duke mbajtur në konsideratë disa dëmtime në grumbuj halorë nga Proçesionaria e pishës.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

9

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Tokat dhe erozioni Rreth 24 % e sipërfaqes së vendit është tokë arë dhe bujqësia mbetet një sektor i rëndësishëm në zhvillimin e vendit. Monitorimi dhe vlerësimi i treguesve të tokës është realizuar për erozionin, shkarjet, gërryerjen e tokës në brigjet e lumenjve dhe në dete, për sasinë dhe cilësinë e prurjeve të ngurta pezull në ujërat e lumenjve,përmbajtjen e metaleve të rënda dhe të mikroflores së tokës bujqësore. Vlerësimi i treguesve të erozionit, shkarjeve dhe gërryerjeve, në saj të investimeve të kryera dhe të kujdesit të vetë fermerëve tregon se kemi një përmirësim të situatës.

Lufter XHUVELI Ministër i Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave

Tiranë, 2008

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

10

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 PROFILI I VENDIT

Republika e Shqiperise ndodhet në Europën Juglindore, në perëndim të gadishullit Ballkanik. Shqipëria kufizohet në jug dhe juglindje me Greqinë, në lindje me Maqedoninë, në veri dhe verilindje me Kosovën dhe në veri dhe veriperëndim me Malin e Zi. Në perëndim Shqipëria laget nga deti Adriatik dhe deti Jon.Shqiperia ka nje siperfaqe 28.750 Km2 .Gjatesia kufitare e saj eshte 1094 km, prej te cilave 316 km jane vije bregdetare, 657 km jane kufitare ,48 km jane lumenj ,73km jane liqene. Relievi i Shqipërisë është kryesisht malor.70% e territorit të saj shtrihet më poshte se sa lartësia 300 m mbi nivelin e detit. Lartësia mesatare është 708 m mbi nivelin e detit, lartësi kjo që është dy herë me e lartë se mesatarja e Europës. Kryesisht ka male me lartësi mesatare. Shqipëria bën pjesë në brezin subtropikal me lagështirë të hemisferës veriore dhe përfshihet në zonën klimaterike mesdhetare e karakterizuar nga dimër i shkurtër dhe i lagësht dhe verë të nxehtë dhe të thatë. Temperatura minimale absolute e regjistruar është ­ 25,8 gradë dhe ajo më e larta 43,9 gradë celsius. Në Shqipëri bien mesatarisht 1430 mm shi në vit, ku 70% e tyre janë të përqëndruar në gjysmën e ftohtë të vitit dhe 30% në atë të ngrohtën. Shqipëria ka një rrjet të dendur hidrografik. Sipërfaqja hidrografike çmohet rreth 43305 km2 katrorë nga të cilat 28550 km2 katrorë janë brenda kufirit shtetëror. Shqipëria është e pasur me ujra nëntokësore ku llogariten rreth 200 burime me prurje të përafërt prej 200 l/sek. Popullsia shqiptare konsiderohet një popullsi e re. Mosha mesatare e saj është 31.7 vjeç. Numri i Popullsise se vendit është 3.134.982. Arsimi Të regjistruarit në arsimin publik përbëjnë 96,7% si dhe ka nje rritje te ndjeshme te pjesmarrjes, veçanerisht ne arsimin e larte. Dhe kjo duket dukshem me rritjen ne numer te institucioneve universitare private. Ekonomia. Gjatë vitit 2005-2007 ekonomia shqiptare vazhdon te zhvillohet në përputhje me objektivat e parashikuara në Programin e Qeverisë 2005-2009. Rritja ekonomike për vitet fiskalnga 2005-2007 ka rezultuar në një nivel prej 5.34 %. Rritja ekonomike është bazuar kryesisht në aktivitetin e shërbimeve dhe në prodhimin industrial. Politikat fiskale kanë qenë të balancuara dhe te harmonizuara drejt me politikat monetare. Energjia. Burimet e energjise elektrike në vitin 2007 u ulën me 13.4 përqind, krahasuar me vitin 2005 dhe 2006.Sasia e energjise se prodhuar dhe asaj të importuar arrriti vlerën 5.881Gwh.Prodhimi total i energjise elektrike në vënd u ul ndjeshem me 46.9%, krahasuar me vitin 2006. Sasia totale e prodhuar perben 50.1% te burimeve gjithsej te energjise. Prodhimi ne hidrocentrale luan nje rol te rendesishem ne prodhimin total te energjise ne vend duke qene se perben 95.7% te tij dhe 47.9% te burimeve te energjise ne total nga 79.4% ne vitin 2006. Energjia e prodhuar nga TEC-et përben 2.5% te prodhimit ne vend dhe ajo nga impjantet private e me konçension 1.9% te tij. Industria Në Shqipëri operojnë dy kompani të mëdha, me pronësi shtetërore, si KESH dhe ALPETROL, të cilat zënë një peshë të rëndësishme në industri. Nga viti 2007 në vazhdim

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

11

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 produktet si nafta, gazi natyror dhe energjia elektrike kanë shënuar rritje te ndjeshme. Rritje kemi gjithashtu dhe në prodhimin e çimentos apo çeliqeve të petëzuara, të cilat janë me pronësi private Buqësia është sektori që kontribon me mbi 50% ne krijimin e prodhimit te brendshëm bruto (GDP) .Ne vendin tonë kemi tokë buqësore 24% ,pyje 36%,livadhe dhe kullota 15%,toka e tjera 25%. Kultura kryesore (të para), normalisht kanë vlerë ekonomike më të lartë se kulturat e tjera dhe zënë tokën në pjesën mëtë madhe të vitit. Kultura të para janë drithërat e bukës, kulturat e pranverës si: misri kokërr, patatja, fasulja, bimët industriale, foragjeret shumëvjeçare, kulturat drufrutore etj. Transporti ajror civil ndërkombëtar kryhet nëpermjet aeroportit Nënë Tereza ne Rinas ku u rikonstruktua sipas standarteve evropiane ne Mars te 2007, dhe eshte i vetmi aeroport qe kryen transport ne Shqiperi. Aktiviteti ne rritje i transportit ajror duket dukshem nga rritja e numrit te shoqerive ajrore qe operojne si te huaja dhe te perbashketa. Transporti detar ne Shqiperi kryhet nepermjet 4 porteve: Durrësi, Vlora, Saranda dhe Shengjini.Porti me i madh dhe me i rendesishem eshte ai i Durresit i cili realizon 67% te volumit te ngarkim shkarkimit te porteve. Transporti hekurudhor ka shënuar nje renje te volumit te punes si ne ate te mallrave ahstu dhe ne ate te pasagjereve, ku kemi gjatësi të linjes hekurudhore në shfrytezim rreth 409 km. Ky transport ka shkaktuar renje kryesisht nga konkurenca me transportin automobilistik.Transporti rrugor eshte permiresuar per shkak te sistemimit te infrastruktures ne vënd. Turizmi në Shqipëri nga 2005-2007 ka pësuar një zhvillim të vrullshëm. Me zhvillimin e infrastruktures dhe permiresimit te kushteve ne hoteleri, bar- restorante, qendra tregtare nje numer i madh pushuesish të huaj kane frekuentuar Shqiperine sidomos në zonat bregdetare.Dhe per zhvillimin e turizmit malor ka filluar ti jepet prioritet me ndihmen e shume projekteve. Shëndeteti publik Sistemi shëndetesor ne Shqiperi eshte kryesisht publik. Sektori privat mbulon sherbimin farmaceutik , stomatologjik . Institucionet e Sherbimit Parësor kanë si mision mbrojtjen e shëndetit në perputhje me objektivat e OBSH « Shëndet për të gjithë ».Jetegjatesia mesatare eshte 70 vjeç e përafert me ate te vendeve fqinjë.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

12

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

KAPITULLI I

1. NDOTJA E AJRIT DHE HOLLIMI I SHTRESËS SË OZONIT

Monitorimi i cilësisë së ajrit në zonat urbane Rrjeti aktual i monitorimit përfshin disa qytete të Shqipërisë, dhe monitorohet nga 4 Institute që kanë përkatësisht këtë numër stacionesh: Instituti i Shëndetit Publik (ISHP) : Tiranë -5, Elbasan -3 , Durrës, Fier, Shkodër, Vlorë dhe Korçë -1. Instituti i Hidrometeorologjisë (IHM) : Tiranë -1, Elbasan -1, Durrës -1, Fier -1 , Shkodër -2, Korçë -1 ,Qafë Shule -1, Pukë-1, Xarrë-1. Instituti i Mjedisit (IM) : Tirana -1 . Instituti i Fizikës Bërthamore (IFB): Tiranë -1 , Elbasan -1 . Treguesit e monitoruar sipas instituteve: ISHP: LNP, PM10, SO2, NO2, O3, Pb IHM: depozitë e thatë, SO2, NO2, NO, O3 IM: LNP, PM10, SO2, NO2, O3, Pb IFB: radioaktiviteti, metalet e rënda në aerosole Shpeshtësia e marrjes së mostrave për vendmatjet e mësipërme është 16 ditë /muaj (afërsisht 50% e kohës vjetore). Përjashtim bën plumbi, analizat e të cilit kryhen një herë në muaj.Në Qafë-Shul, Pukë dhe Xarrë janë realizuar monitorime ekspedicionale (3 herë në vit) Të dhënat e monitorimit për vitin 2005

Tabela 1. Rezultatet përmbledhëse të treguesve të monitorimit të ajrit për vitin 2005 (Burimi: ISHP )

Stacionet

Tirana 1 Tirana 2 Tirana 3 Tirana 4 Tirana 5 Shkodra Elbasani 1 Elbasani 2 Elbasani 3 Durrësi

LNP µg/m3

279 211 146 964 224 224 249 362 194 201

PM10 µg/m3

129 110 73 445 105 107 113 160 87 91

SO2 µg/m3

21 16 13 28 21 12 24 42 16 16

NO2 µg/m3

34 28 26 63 30 18 29 51 20 22

Ozoni µg/m3

96 97 102 97 106 94 91 97 101 98

Pb µg/m3

0,28 0,27 0,24 0,47 0,31 0,3 0,26 0,41 0,22 0,29 13

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Fieri Vlora Korça Mesatarja e stacioneve Norma Shqiptare Norma BE 203 161 140 274 140 90 93 72 63 127 70 50 18 12 10 19 60 50 23 18 12 29 50 40 100 103 86 97 120 110 0,25 0,25 0.25 0.29 1 0,5

Më poshtë paraqiten në mënyre grafike mesataret vjetore për secilin stacion të monitoruar LNP dhe PM10:

Fig 1.Vlerat vjetore të LNP dhe PM10 për vitin 2005

Vlerat vjetore te LNP dhe PM10 te monitoruar nga ISHP

1200 1000 800 600 400 200 0

Ti ra na 1 Ti ra na 2 Ti ra na 3 Ti ra na 4 Ti ra na 5 Sh ko dr a El ba sa ni El 1 ba sa ni 2 El ba sa ni 3 D ur re si Sh qi pt ar N e or m a BE Fi er i Vl or a Ko rç a

LGS PM10

Nga rezultatet e përftuara prej monitorimit të cilësisë së ajrit në pikat e zgjedhura të shtatë qyteteve kryesorë të vendit, sipas ISHP vazhdon dominimi i përmbajtjes së larte të pluhurave në atmosferat tona urbane. Mesatarja e gjithë pikave rezulton në shifrat 274 dhe 127µg / m3 perkatesisht LNP dhe PM 10, nga 140 dhe 70 µg / m3 që janë standardet e lejuar në vendin tonë dhe 90 e 50 µg / m3 që janë standardet respekive të BE-se. Depozita e thatë Pjesezat aerosole të ngurta luajnë një rol shumë të rëndesishëm në përcaktimin e tejdukshmërisë së atmosferës si dhe influencojnë së tepërmi në intensitetin e rrezatimit diellor që arrin në sipërfaqen e tokës dhe rrezatimin tokësor që përhapet në hapësirë. Është e kuptueshme që në se aktiviteti njerëzor rrit vleren e këtij parametri në atmosferë, të gjithë parametrat dhe proceset në atmosferë do të modifikohen.

N

or m a

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

14

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Në Tabelën 2 janë paraqitur vlerat e mesatareve vjetore të depozitës së thatë për vëndmatjet e rrjetit mjedisor për periudhën Prill ­ Dhjetor respektivisht të viteve 2005 dhe 2006. (Burimi: IHM)

Tabela 2. Muajt/ Vendmatjet Tirana Durrësi Fieri Elbasani Shkodra Librazhd Pukë Shkodër Q Sarandë Vl. Limite vjetore Mesatare Vjetore(mg/m2) 2005 205 129 193 58 35 47 59 70 200 Mesatare Vjetore(mg/m2) 2006 308

33 41.4 39 200

Fig 2.Vlerat vjetore të depozitës së thatë për vitin 2005 (Burimi : IHM )

Depozite e thate Prill-Dhjetor 2005

250 200

m g/m 2

150 100 50 0

Fi er i El ba sa ni Sh ko dr a Li br az hd Ti ra na D ur re si Pe t re la Pu ke Sh ko de rQ Sa ra nd e

Nga grafiku 2 ku paraqiten vlerat mesatare për vitin 2005 vihet re se për vendmatjen e Tiranës, Durrësit dhe Elbasanit këto vlera i përafrohen shumë limitit vjetor prej 200 mg/m2*dite ndersa vendmatjet e tjera paraqesin vlera të uleta, gjë që shpjegohet me vetë pozicionin e këtyre vendmatjeve.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

15

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Gazi sulfuror, nitror dhe ozoni:

Fig 3.Vlerat vjetore të gazeve për vitin 2005

Vlerat vjetore te te gazeve te monitoruar nga ISHP

140 120 100 80 60 40 20 0

No rm aS hq ipt ar e No rm aB E Sh ko dr a El ba sa ni 1 El ba sa ni 2 El ba sa ni 3 Du rre si Fie ri an a3 an a1 an a2 an a4 an a5 a Ko rç Vl or a

SO2 NO2 Ozoni

Tir

Nga grafiku 3, i vlerave vjetore të monitoruara nga ISHP vihet re se vlerat vjetore të NO2 janë nën normë me përjashtim të Tirana 4 (Pika e 21 Dhjetorit) ku kjo vlerë e tejkalon normën Shqiptare me 26% dhe të BE me 57% dhe Elbasani2 ku kjo vlerë e tejkalon normën Shqiptare me 2% dhe të BE me 30%. Ndërsa vlerat vjetore të SO2 dhe O3 janë nën normë. Plumbi:

Fig 4.Vlerat mesatare vjetore të Pb për vitin 2005

Tir

Tir

Tir

Tir

Vlerat vjetore te Pb monitoruar nga ISHP

1 0.9 0.8 0.7 0.6 0.5 0.4 0.3 0.2 0.1 0

i 3 rs i 1 i2 a 5 4 3 2 1 re Be ra ç e er ni n ni dr a a a a a r Fi Vl o or ipta a an iran iran iran iran hk o as a as a as a Du K r q rm b b b S T T T T Ti Sh No El El El a rm No

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

16

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Përmbajtaja e Pb është gjithashtu nën normat e lejuara të vendit tonë, përjashtim bën Tirana 4 (stacioni i 21 Dhjetorit) dhe Elbasani 2 ku vlerat e Pb i përafrohen shumë normës së BE-se.

Ekspeditat monitoruese të O3, SO2, NO2, NO, SO2 dhe CO (monitoruar nga IHM) Më poshtë po paraqesim në mënyrë grafike vlerat mesatare të tre ekspeditave të kryera për treguesit e analizuar:

Fig 5. Vlerat e përqëndrimit mesatar (Mesatare ekspedicionale) te O3, SO2 dhe NO2 në vendmatjen e Elbasanit për vitin 2005.

120 100 80 60 40 20 0 O3 NO2 NO SO2

Elbasan Norma Shqiptare Norma e BE

Fig 6. Ecuria ditore e përqëndrimit mesatar të O3, SO2 dhe NO2 në vendmatjen e Fierit dt 12-13.07.2005

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

17

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

O3,NO2,SO2 Fie r 12-13.07.2005

80.0 70.0 60.0 50.0 O3 SO2 NO2 30.0 20.0 18:55 o ra 16:55

60 50 40 30 20 10 0 21:27 18:27 15:27

ug/m3

40.0

10.0 10:55 8:55 6:55 0.0 16:55 12:55 4:55 2:55 22:55 0:55 20:55

Fig 7. Ecuria ditore e përqëndrimit mesatar të O3, SO2 , NO dhe NO2 në vendmatjen e Korcës, dt 0708.07.2005

O3,SO2,NO2,NO Korce 07-08.07.2005

ug/m3

SO2 O3 NO2 NO

12:27

9:27

6:27

Fig 8. Ecuria ditore e përqëndrimit mesatar të O3, SO2 dhe NO2 në vendmatjen e Tiranës, dt 2425.06.2005

15:27

3:27

o ra

0:27

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

18

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

O 3, NO 2, SO 2 Tirane 24-25. 06. 2005

100.0 80.0 60.0 ug/m3 40.0 20.0 0.0 7:58 5:58 3:58 1:58 23:58

SO2 O3 NO2

17:58

15:58

13:58

11:58

9:58

Përmbajtja e gazeve (monitoruar nga IHM) ka vlera që përgjithësisht janë nën normat e lejuara, me përjashtim vëndmatjes së Elbasanit ku SO2 tejkalon si normën Shqiptare dhe ate të BE-së.

Fig 9. Ecuria ditore e përqëndrimit mesatar të O3, në vendmatjen e Pukës , dt 21-23.06 2005

23:58

21:58

19:58

ora

Oz oni ,Puk e 2 1 -2 3 .0 6 .2 0 5

70 60 50 40 30 20 10 0 19:00 22:00 10:00 13:00 16:00 19:00 22:00 1:00 4:00 7:00 1:00 4:00

ug/m3

o ra Mes Min Max 2 per. Mov. Avg. (Mes)

Fig 10. Ecuria ditore e përqëndrimit mesatar tëO3, në vëndmatjen e Xarrës

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

19

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Oz oni ,Xar r e 0 1 .0 9 .2 0 0 5

100 80 ug/m3 60 40 20 0 8:23 9:23 10:23 11:23 12:23 13:23 14:23 15:23 16:23 17:23

15.5

o ra Mes Min Max 2 per. Mov. Avg. (Mes)

Matjet e përqëndrimit të ozonit në vendmatjet e Tiranës, Korçës, Fierit, Elbasanit dhe Xarrës tregojnë një ndryshim të dukshme ditor të përqëndrimeve të këtij gazi.Vlerat e regjistruara tregojnë për një nivel të konsiderueshëm të përqëndrimit të këtij ndotësi. Megjithatë këto vlera janë larg vlerave limite orare maksimale dhe mesatare. Monitorimi i përqëndrimit të ozonit në vendmatjen e Pukës tregon se nuk kemi një ndryshim të dukshme ditor të përqëndrimeve të këtij gazi. Matjet e ekspeditave të tjera do të bëjnë të mundur nxjerrjen e një konkluzioni më të plotë mbi veçorinë e variacionit "mjaft të vogël" ditor të këtij gazi në këtë rajon.

Fig 11. Përqëndrimi mesatar i CO, në vendmatjen pranë Fakultetit të Shkencave të Natyrës (Tiranë)

12.5

Perqrndrimi CO (mg/m3)

10.0

7.5

5.0

2.5

0 8.0

9.5

11.0

12.5

14.0

Ora,dt.28,06,05

Fig 12. Përqëndrimi mesatar i CO, në vendmatjen pranë Liqenit Artificial (Tiranë) Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

18:23

20

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

10.0 CO Concentracion,Sens.1 (mg/m3)

7.5

5.0

2.5

0 11

12

13 Time,dt.15,06,05

14

15

Vlerat e përqëndrimit të CO janë të larta në orët me trafik të konsiderueshëm. Këto vlera i afrohen vlerave kritike të përqëndrimit të këtij gazi.

Të dhënat e monitorimit për vitin 2006

Tabela 3.Rrezultatet përmbledhëse të treguesve të monitorimit të ajrit për vitin 2006

Stacionet Instituti Tirana 1 (ISHP) Tirana 2 (ISHP)

LNP

PM10

SO2

NO2

Ozoni

Pb

µg/m3

249 292 171 754 224 102 87 213 179 235 159 201

µg/m3

116 137 84 369 108 86 43 100 79 117 73 93

µg/m3

22 26 18 31 22 32 17 18 19 28 18 19

µg/m3

30 36 23 55 27 19 9 21 21 28 18 24

µg/m3

102 102 106 102 104 37 32 103 100 102 101 106

µg/m3

0.3 0.32 0.24 0.49 0.26 0.061 0.28 0.27 0.32 0.22 0.28 21

Tirana 3 (ISHP) Tirana 4 (ISHP) Tirana 5 (ISHP) Tirana 6 (IHM) Tirana 7 (IM) Shkodër (ISHP) Elbasan 1 (ISHP) Elbasan 2 (ISHP) Elbasan 3 (ISHP) Durrës (ISHP)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Fier (ISHP) Vlorë (ISHP) Korçë (ISHP) Mesatarja e stacioneve Norma AL Norma BE Rekoman. OBSH 219 187 172 239 140 70 60 106 86 82 114 70 40 30 24 16 17 21. 60 50 40 25 23 20 26 60 40 40 105 107 94 97 120 110 110 0.29 0.24 0.18 0.27 1 0.5 0.5

LNP dhe PM10 Nga rezultatet e përftuara prej monitorimit të cilësisë së ajrit në pikat e zgjedhura të qyteteve kryesorë të vendit, rezulton se vazhdon dominimi i përmbajtjeve të larta të pluhurave në atmosferën tonë urbane. Mesatarja e rezultateve të stacioneve të skemës ekzistuese rezulton në shifrat 239 për Lëndën e Ngurtë Pezull (LNP) dhe 114µg / m3 për PM10, nga 140 dhe 70 µg / m3 që janë standardet e lejuar në vendin tonë dhe 90 e 50 µg / m3 që janë standardet respektivë të BE-së. Kjo mesatare e përmbajtjes së grimcave në ajër, veçanërisht referuar grimcave të imta PM10, na klasifikon në zonën e alarmit shëndetsor. Shkalla e tejkalimit në rang vendi: për rezultatet e raportuara në 15 stacionet e monitorimit është mesatarisht 68% për LNP dhe 63% për PM10 referuar normave tona, dhe respektivisht 165 dhe 128 përqind referuar normave respektive të BE.

Fig 13. Vlerat mesatare vjetore të LNP dhe PM10 krahasuar me normën Shqiptare dhe të BE për vitin 2006

Tirana 1 Tirana 2

800

700

Tirana 3 Tirana 4

600

Tirana 5 Tirana 6

500

Tirana 7 Shkoder

400

Elbasan 1 Elbasan 2

300

Elbasan 3 Durres Fier

200

100

Vlore Korce

0 LNP Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Norma e AL

PM10 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Norma e BE Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

22

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Depozitë e thatë

Fig 14. Vlerat e depozitës së thatë në vendmatjet Tiranë, Qaf-Shul, Pukë dhe Xarrë. (Burimi : IHM)

Dep o z ita e thate P rill - Dh jeto r 200 6 350.0 300.0 250.0

uS/cm

200.0 150.0 100.0 50.0 0.0 T irana L ibraz hd P uke Sarand e

Nga grafiku ku paraqiten vlerat mesatare për vitin 2006 vihet re se për vendmatjen e Tiranës kjo vlerë është më e lartë se limiti vjetor prej 200 mg/m2*ditë . Vendmatjet e Sarandës, Librazhdit dhe Pukës paraqesin vlerat më të ulta të këtij parametri kjo edhe për vetë pozicionin e këtyre vendmatjeve.

Gazi nitror dhe sulfuror (NO2, SO2) Vlerat e matura të NO2 për vitin 2006 janë nën normë si atë Shqiptare (60µg/m3)dhe të BE (40µg/m3), bën përjashtim Tirana 4 (pika e 21 Dhjetorit) ku tejkalohet norma e vëndeve të BE me 37%.Ndërsa në stacionin Tirana 2 , vlera e monitoruar e NO2 i është 10 % më e vogël se norma e BE-së. Vlerat e matura të SO2 tregojnë se në asnjë rast nuk tejkalohen normat Shqiptare dhe ato të BE-së dhe ato janë gati dy herë më të ulëta gjë që tregon se përmbajtja e SO2 në ajrin e mjedisit nuk është problem shqetësues përsa i përket ndotjes .

Fig 15. Vlerat mesatare vjetore të NO2 dhe SO2 krahasuar me normën Shqiptare dhe të BE për vitin 2006

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

23

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

60

Tirana 1 Tirana 2

50

Tirana 3 Tirana 4 Tirana 5

40

Tirana 6 Tirana 7 Shkoder

30

Elbasan 1 Elbasan 2

20

Elbasan 3 Durres Fier

10

Vlore Korce

0 SO2 NO2

Norma e AL Norma e BE

Ozoni : Përsa i përket O3 vlerat e matura gjatë vitit 2006 i afrohen normës Shqiptare dhe të BE-së, bën përjashtim Tirana 7 ku kjo vlerë është disa herë më e ulët. Vlerat maksimale të përqëndrimit të ozonit arrihen në orët me rrezatim diellor maksimal ( pas orës 12 të mesdites) dhe në zona të hapura larg qëndrave urbane dhe ato minimale gjatë orëve të natës kur mungon rrezatimi diellor .

Fig 16. Vlerat mesatare vjetore të O3 krahasuar me normën Shqiptare dhe të BE-së për vitin 2006

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

24

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Tirana 1

120

Tirana 2 Tirana 3 Tirana 4 Tirana 5 Tirana 6

100

80

Tirana 7 Shkoder Elbasan 1 Elbasan 2 Elbasan 3

60

40

Durres Fier Vlore Korce Norma e AL

20

0

Ozoni

Norma e BE

Plumbi : Vlerat e matjeve të kryera në pikat e monitorimit të metaleve të rënda flasin për përmbajtje të ulët të Pb nën normë (1µ/m3 norma Shqiptare dhe 0.5µ/m3 norma e BE).Përjashtim bën Tirana 4 ku vlera e matur e Pb është shumë afër normës së BE. Më poshtë paraqiten grafikisht vlerat mesatare vjetore të Pb të matur në 15 stacionet e monitorimit .

Fig 17. Vlerat mesatare vjetore të Pb krahasuar me normën Shqiptare dhe të BE-se për vitin 2006

Tirana 1 Tirana 2 Tirana 3 Tirana 4 Tirana 5 0.7 0.6 0.5 0.4 0.3 0.2 0.1 0 Tirana 6 Tirana 7 Shkoder Elbas an 1 Elbas an 2 Elbas an 3 Durres Fier Vlore Korce Norm a e AL Norm a e BE

1 0.9 0.8

P b

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

25

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Ekspeditat monitoruese te O3 (Qafe-Shule, Puke, Xarre), sipas IHM

Fig 18. Vlerat mesatare të ozonit në vendmatjen Qafë-Shule për vitin 2006

Vlerat mesatare te O3 ne vendmatjen Qafe-Shul

120 100 80 60 40 20 0 Eksp. 1 Eksp. 2 Eksp. 3 Norma Norma Shqiptare BE

Duhet të theksojmë që ekspedita e parë në këtë vendmatje u karakterizua nga rreshje të bollshme shiu. Dy ekspeditat e tjera janë karakterizuar nga kushte moti më të favorshme për zhvillimin e proçeseve atmosferike.

Fig 19. Vlerat mesatare të ozonit në vendmatjen e Pukës për vitin 2006

Vlerat mesatare te O3 ne vendmatjen Puke

120 100 80 60 40 20 0 Eksp. 1 Eksp. 2 Eksp. 3 Norma Norma Shqiptare BE

Ekspedita e tretë, gjatë pjesës më të madhe të saj, u karakterizuar nga shira të bollshme. Dy ekspeditat e tjera janë karakterizuar nga kushte moti më të favorshme për zhvillimin e proçeseve atmosferike

Fig 20. Vlerat mesatare të ozonit për vëndmatjen Xarrë për vitin 2006.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

26

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Vlerat mesatare te O3 ne vendmatjen Xarre

120 100 80 60 40 20 0 Eksp. 1 Eksp. 2 Norma Norma BE Shqiptare

Gjatë ekspeditës së tretë nuk u arrit të merret ndonjë rezultat i mjaftueshëm për nxjerrjen e një vlere mesatare ditore për shkak të mungeses me ore të zgjatura të energjisë elektrike.

Metalet e rënda në aerosole për vitin 2006 (Të monitoruar nga IFB)

Tabela 4. Mesataret vjetore të elementeve të matur në fraksionin PM në Elbasan krahasuar me normat e lejuara vjetore ng/m3 N Max Min Mes K 96 1742 86 395 Ca 120 9084 118 3098 Ti 101 250 14 66 Cr 27 86 0 34 500 Mn 105 165 7 35 2000 Fe 120 3270 21 872 Ni 43 42 0 15 5000 Cu 19 90 0 19 Zn 117 622 4 72 Br 44 33 0 8 Rb 39 22 1 8 Sr 109 37 2 13 Pb 115 278 10 45 1000

Mesatare Vjetore (153) Norma e lejuar vjetore (ng/m3)

. .

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

27

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig21. Vlerat mesatare të elementeve në fraksionin PM10 (stacioni Elbasanit).

Mesataret vjetore te elementeve ne fraksionin PM10 Stacioni - Universiteti I Elbasanit

10000

1000

ng/m3

Max 100 Min Mes

10

1 K Ca Ti Cr Mn Fe Ni Cu Zn Br Rb Sr Pb

Tabela 5. Të dhënat statistikore vjetore për mostrat e aerosolit total në Tiranë krahasuar me normat e lejuara vjetore ng/m3 N Max Min Mes K 30 2957 0 1339 Ca 153 120682 3878 23143 Ti 113 1263 56 292 Cr 40 231 0 99 500 Mn 117 375 31 127 2000 Fe 153 18878 575 3559 Ni 47 145 0 53 5000 Cu 108 815 14 106 Zn 149 356 12 83 Br 21 40 0 26 Rb 43 72 0 29 Sr 141 275 10 47 Pb 125 339 19 71 1000

Mesatare Vjetore (153) Norma e lejuar vjetore (ng/m3)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

28

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig 22. Vlerat mesatare të elementeve në mostrat e aerosolit total (stacioni Tiranes).

Vlerat mesatare vjetore te elementeve Stacioni - MMPAU, Tirane

1000000

100000

10000

1000

100

Max Min Mes

ng/m3

10

1

K

0.1

Ca

Ti

Cr

Mn

Fe

Ni

Cu

Zn

Br

Rb

Sr

Pb

Siç vihet re nga grafikët dhe të dhënat e monitoruar tregojnë se situata e ndotjes me metale toksike në qëndër të Tiranës nuk është problematike, duke qënë se përqëndrimet e të gjithë metaleve janë mjaft më e ulët se normat e lejuara, dhe nga ana tjetër ajo paraqitet e stabilizuar pasi nuk vihet re ndryshim i dukshëm nga vitet e mëparshëm. Një krahasim në vite i përmbajtjes së plumbit dhe PM10 (sipas ISHP). Nga krahasimi i vlerave të monitoruara të Pb në vite vemë re një tendencë në rritje të këtyre vlerave nga njëri vit në tjetrin, si pasojë e rritjes së importit të makinave me benzinë dhe me cilësi të ulët. Megjithse këto vlera nuk e tejkalojnë normën e vëndit tonë dhe atë të BE, është shqetësuese dhe duhet vlerësuar për të ardhëmen sepse në vitin 2005 dhe 2006 në Tirana 4 (Pika e 21 Dhjetorit) vlera mesatare e Pb i përafrohet shumë normës së BE. Në vendet e BE tashmë prej disa vitesh është vendosur moslejimi i tregtimit e i prodhimit të benzinave me përmbajtje plumbi.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

29

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig 23. Përmbajtja e Pb në vite, për Tirana 1, 3 dhe 4

Tirana 1 Tirana 3 Tirana 4

Permbajta e Pb , viti 2002-2006 per Tirana 1,3 dhe 4

1 0.9 0.8 0.7 0.6 0.5 0.4 0.3 0.2 0.1 0

20 03 20 02 20 04 20 05 20 06 Sh qi pt ar e e N or m a BE

Lidhur me PM 10 në ajrin e Tiranës nje monitorim i kryer për disa vite rresht në të njëjtat pika krijon mundësinë e arritjes në disa përfundime teknike. Situata është disi specifike në pikën e 21 Dhjetorit, që është pikë tipike përfaqsuese e trafikut autombilistik. Tendenca nuk është e njejtë me atë të pikave të tjera urbane, me që përmbajtja e PM 10 lidhet kryesisht me intensitetin e trafikut në kryqëzimin pranë pikës monitoruese. Shtrimi i rrugës gjatë vitit 2003-2004 rezultoi fillimisht në zvogëlim të përmbajtjes së PM 10 në ajër gjatë viti 2004, pas niveleve shumë të lartë të matur në vitin 2003. Por viti 2005 shënon rritje të përmbajtjes së PM 10 në atë pikë, krahasuar me vitin 2004. Kjo llogjikisht lidhet me rritjen e intensitetit të trafikut në atë pikë.Ndërsa në vitin 2006 kemi përseri ulje të përmbajtjes së PM10. Duhet patur parasysh që pavarësisht prej uljes së përkohëshme të përmbajtjes së PM 10 në ajër gjatë vitit 2004 dhe 2006, rezultatet e kësaj pike janë 7-8 herë mbi normën e BE dhe 6-7 herë mbi normën Shqiptare

N or m a

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

30

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig 24. Përmbajtja ePM10 në vite

Perm bajtja e PM10 ne vite 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 2003 2004 2005 2006 Tirana 1 Tirana 2 Tirana 3 Tirana 4 Tirana 5 Tirana 6 Tirana 7 Norma Shqiptare Norma BE

1.2 Konsumi i substancave ozonholluese Shqipëria ka ratifikuar dokumentat e Konventës së Vienës dhe Protokollit të Montrealit në 8 Tetor 1999, dhe duke filluar prej 7 Janarit 2000 është palë në to. Nga qenia palë në Konventën e Ozonit buron detyrimi i Shqipërisë për raportimin e konsumit në vite të substancave ozon-holluese, si edhe zbatimi i kuotave të caktuara nga Protokolli i Montrealit. Që nga viti 2001 Shqipëria përgatiti Planin Kombëtar, i cili evoloi më pas në Planin Kombëtar të Heqjes nga Përdorimi të LOH. Për implementimin e këtij plani është ngritur NOPIU- Njësia Kombëtare e Ozonit dhe Implementimit të Projekteve (National Ozon Project Implementation Unit) në varësi të Ministrisë së Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave. Synimi i NOPIU është të siguroj një sistem kontrolli dhe monitorimi për LOH dhe në të njëjtën kohë të siguroj kushtet optimale, sipas detyrimeve të palës sonë, për implementimin e projekteve të parashikuara në Planin Kombëtar të Heqjes nga Përdorimi të LOH. Në bashkëpunim me Ministrinë e Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave dhe agjensitë implementuese ndërkombëtare, kjo njësi po administron dhe kordinon më se miri detyrat për vënien në zbatim të këtij projekti. Duke qënë të ndërgjegjëshëm se një legjislacion i përshtatëshëm është instrumenti me i fuqishëm për të realizuar objektivat e Protokollit të Montrealit, Ministria e Mjedisit është duke ndërmarrë të gjitha masat për të ndaluar importin e pajisjeve që përdorin LOH.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

31

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Ligji bazë në këtë fushë është ligji për Mbrojtjen e Mjedisiti aprovuar në vitin 1993 dhe i amenduar në vitin 1998.Ligji për Mbrojtjen e Ajrit është miratuar në vitin 2002 dhe në të theksohet, se ndalohet shkarkimi në ajër i lëndëve ozon-holluese. Nga ana tjetër në vitin 2002, ligjit për mbrojtjen e mjedisit ju bënë amendime, ku në nenet 16 dhe 17 theksohet dhe mbrojtja e shtresës së ozonit dhe ndalimi i prodhimit dhe importimit të pajisjeve që përdorin lëndë ozon ­holluese. Tashmë është miratuar Vendimi i Këshillit të Ministrave "Për heqjen nga përdorimi i substancave ozonholluese", i cili do plotësojë dhe zgjerojë kuadrin ligjor në këtë fushë duke krijuar kushtet për realizimin e objektivave të Protokollit të Montrealit sa më shpejt të jetë e mundur. Në VKM trajtohen çështjet e mëposhtëme : ·Ndalimi i menjëherëshëm i çdo aktiviteti të ri që ka për qëllim prodhimin e LOH ose pajisjeve që i përmbajnë ato. ·Aplikimi i menjëherëshëm i ndalimit të pajisjeve që përmbajnë LOH, veçanërisht ato të përdorura, që përdorin R-12. ·Aplikimi i një kontrolli strikt të import/eksportit të gjithë LOH (përfshirë taksat, liçensat, taksat dhe sistemin e kuotave të importit) ·Aplikimi I një kontrolli të tregut të LOH (përfshirë liçensat dhe një politikë tatimore të përshtatëshme). ·Aplikimi i një sistemi të detyrueshëm çertifikimi të teknikëve. Konsiderimi si një aktivitet i ndaluar, ilegal për serviset e ftohëseve, që nuk janë të pajisur me çertifikatë. ·Zhvillimi i sistemit fiskal, që të inkurajojë përdorimin e alternativave zëvëndësuese të LOH. Vëndi ynë nuk ka prodhuar kurë substanca që hollojnë shtresën e ozonit. Konsumi i këtyre substancave në vënd sigurohet nëpërmjet importit të tyre. Gjashtë kompani importojnë me shumicë LOH (lendë që hollojnë shtresën e ozonit) Tipet më të përdorëshëm të LOH të importuara janë R12, R22, R134a dhe R404a. Në tabelën e mëposhtme pasqyrohet sasia vjetore e konsumit të LOH në vite :.

Tabela 1.Konsumu i LOH në vitet 2002-2006, kg

Sasia e LOH të kosumuara në vite 2006 2005 2004 2003 2002

Aerosole Shkuma

Ftohës

Tretës

Halone

Të tjera

Totali

0 0 0 0 0

0 0 0 0 0

15.190 14.340 36.573 36.586 55.317

0 0 0 5.455 0.220

0 0 0 0 0

0 0 1 0 0

15.190 14.340 36.574 42.041 55.537

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

32

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Siç shihet nga tabela duke filluar nga viti 2003 Shqipëria është në përputhje me kuotat e vendosura sipas detyrimeve të Protokollit të Montrealit Importuesit kryesor janë në të njëjtën kohë dhe shpërndarrësit më të mëdhenj të R-12 nëpër dyqane. Sektorët kryesorë që konsumojnë substancat që ndikojnë në hollimin e shtresës se ozonit në vënd janë gjashtë: Frigoriferët shtëpiak Frigoriferët industrial Frigoriferët tregtar Makinat frigoriferike Kondicionerët e ajrit Sektori shërbimit të frigoriferëve dhe kondicionerëvë Frigoriferët shtëpiak Në Shqipëri nuk prodhohen frigoriferë shtëpiak. Para tranzicionit ata kanë qënë të pakët. Numri i përgjithshëm i tyre para viteve 90 nuk i kalonte 100 mijë copë. Pas viteve 90 importi i tyre vjetor ka qënë reth 80 ­ 90 mijë copë çdo vit. Numri i frigoriferëve shtëpiak në vitin 2001 ka qënë reth 730 mijë copë. Shumica e tyre janë frigoriferë të përdorur për shkak të çmimit të ulët të blerjes. Ata janë në përdorim prej 10-15 vjetësh dhe përdorin kryesisht R12. Vitet e fundit kanë hyrë në treg gjenerata e re e frigoriferëve dhe kondicionereve që përdorin lëndë ftohëse që janë miqësore me mjedisin. Ftohësit industrial Ftohësit industrial në Shqipëri përfaqësohen kryesisht nga ftohësit që përdoren për ftohjen e produkteve ushqimore. Në të kaluarën ftohësit industrial punonin kryesisht me amoniak, të cilat tani nuk punojnë po ka njësi të vogla të mbushura me R-12, të cilat rimbusheshin periodikisht. Disa prej tyre janë akoma në punë. Ftohësit e rinj industrial punojnë kryesisht me R-22. Ngrirësit tregtar Shumica e ngrirësve në aktivitetet tregtare si tregje, kafe, bare, restorante etj janë të përdorur.Të paktën gjysma e tyre përdor R­12, ndërsa të tjerët janë të mbushura me R-22 dhe R502. Makinat Ftohëse Janë identifikuar reth 400 njësi, që përdorin totalisht R-12. Kondicionerët shtëpiak të ajrit Ky sektor përbëhet kryesisht nga sektori shtëpiak dhe kondicionerë e makinave. Ato janë të importuar dhe kanë kryesisht R-22.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

33

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Kondicionerët e makinave përdorin R-12 për shkak të çmimit më të ulët të tij krahasuar me lëndët e tjera ftohëse. Kondicionerët e lëvizshëm të ajrit. Nisur nga të dhënat reth 25000 mjete kanë kondicionerë. Reth 7000 mjete riparojnë kondicionerët çdo vit. Kjo do të thotë që rreth 4 ton CFC-12/vit, konsumohen nga ky sektor. Sektori shërbimit të frigoriferëve dhe kondicionerëve. Konsumatori kryesor i sektorit shtëpiak është R-12. Dyqanet e servisit kanë teknik mirembajtje, që në shumicën e rasteve, nuk janë të kualifikuar për mos emëtimin e substancave ftohëse gjatë riparimit, përkundrazi në disa raste dhe për efekt biznesi, konsumi këtyre substancave rritet në mënyrë artificiale. Në mënyrë që të arihen detyrimet e Protokollit Montrealit (kuotat e importit të LOH në vite) përsa i përket uljes së konsumit të lëndëvë që dëmtojnë shtresën e ozonit deri në 0 ton në vitin 2010 është e nevojshme fillimi i menjëhershëm i aktiviteteve plotësuese dhe implementimi i tyre në mënyrë të përshpejtuar. Megjithatë në vitin 2007 Shqipëria do të pakësoj më shumë se 90% konsumin aktual të tyre dhe në vitin 2010 vëndi ynë do të heqë plotësisht nga përdorimi LOH duke realizuar plotësisht Planin Kombëtar të Heqjes nga Përdorimi të LOH.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

34

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

1.3 Radoni

Monitorimi i radonit në tokë, ambientet e brëndshme dhe në ujërat e pijshëm Gjatë viteve 2005-2006 janë arritur realizime të rëndësishme, si në drejtim të volumeve të realizuara ashtu dhe në drejtim të rezultateve të reja të fituara. Në qytetin Bilisht janë kryer monitorime për herë të parë në tre drejtime: në tokë, në ajrin e ambienteve të brëndshme dhe në ujë. Në qytetet Tiranë, Kukës, Krujë, Bilisht, Korçë, Peshkopi, Laç dhe Delvinë, në ajrin e ambienteve të brëndshme. Në qytetet Tiranë, Korçë, F.Krujë (Bërxull, Turam, Hasan), janë kryer monitorime për vlerësimin e ujit të pijshëm (me frekuence matje 3 herë në vit), kurse në qytetet Kukës, Peshkopi u kryen matje për herë të parë. Në qytetet Tiranë, Delvinë, Krujë janë kryer monitorime të përqëndrimit të radonit në tokë Rezultatet e monitorimit për vitin 2005 Qyteti i Tiranës U kryen monitorime të radonit në tokë në 3 km2, në 20 ambiente të brëndshme dhe në ujin e pijshëm, në depon Berxull. a ) Përqëndrimi i radonit në tokë Janë monitoruar kryesisht sheshe me rrisk të mesëm, të lartë dhe më pak të ulët, të cilët kanë rezultuar po me atë klasifikim rrisku. Vlerat e koefiçientit të përshkueshmërisë rezultojnë në të gjitha rastet brenda grupit të përcaktuar edhe më parë. Rezultatet e matjeve pasqyrohen në tabelën e mëposhtëme:

Tabela1. Të dhënat e matjeve të radonit të kryera në tokë, qyteti Tiranë

Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

X 4580250 4579250 4578750 4578250 4577750 4577750 4576250 4576750 4579250 4579250 4579250 4578250

Y 4403250 4401750 4397250 4400750 4396750 4398750 4397750 4402250 4400250 4402250 4403250 4403750

AvRn,kBq\m3 48.4 44.9 12 24 15.8 12 18 62.4 180 84 41 61

K,sek 320 88 34 36 34 45 181 36 34 120 29 34

Risku I mesem I mesem I ulet I mesem I mesem I ulet I ulet I larte I larte I larte I larte I larte 35

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

b) Monitorimi në ambientet e brëndshme Në qytetin e Tiranës janë kryer 32 monitorime nga 20 të planifikuara, ku rezulton se nivelet mesatare të përqëndrimit të radonit luhaten nga vlerat më të ulëtat nën 50 Bq/m3 deri në 10 herë mbi normën e lejuar, me 3831 Bq/m3.( Tabela Nr 2)

Tabela 2.Tabela e monitorimit të ambienteve të brëndshme të qytetit Tiranë

Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32

Min 42 112 28 30 10 24 19 9 12 15 9 9 10 40 13 8 23 16 6 6 18 24 28 63 165 25 8 395 200 85 18 14

Max 303 469 70 209 157 129 169 91 52 85 32 59 88 72 64 65 81 45 26 33 108 58 76 250 1375 1808 3952 5001 5125 4640 485 412

Mes 166 286 48 105 80 78 106 38 31 46 20 36 20 17 34 36 53 24 14 17 60 38 46 157 731 1003 2318 3831 1833 1565 220 196

Y 4402720 4402700 4400870 4402640 4402650 4496100 4396160 4399780 4396120 4400000 4400000 4400000 4400040 4400020 4400190 4400170 4400840 4400800 4399950 4399980 4401470 4401470 4398750 4398750 4402530 4402535 4402535 4402538 4400245 4400247 4402800 4402800

X 4577280 4577300 4577730 4579760 4579730 4576000 4576040 4577080 4575520 4577400 4577430 4577500 4577520 4576420 4576800 4576800 4577220 4570220 4576860 4576870 4578220 4578220 4579805 4579800 4578925 4578920 4578925 4578922 4577700 4577702 4578550 4578555

c) Monitorimi në ujin e pijshëm Depoja e Berxullit është futur në depot me nivele mesatare të përqëndrimit të radonit në ujë dhe për rrjedhim siç është parashikuar në projektin teknik është monitoruar edhe gjatë vitit Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë 36

Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 2005. Nga 3 monitorimet e kryera direkt në depo në periudha të ndryshme janë marrë vlera maximale që luhaten nga 16 deri në 24 Bq/l. Kurse në Fig.1 paraqitet një grafik monitorimi i kryer në muajin Maj. Muaji Niveli i Përqëndrimit Qershor 18-24 Bq/l Gusht 16-22 Bq/l Dhjetor 18-25 Bq/l

Fig. 1 Monitorimi i radonit në ujin e pijshëm të kryer në muajin Maj

Në përfundim rivlerësohet se qyteti i Tiranës është me probleme shqetësuese në lidhje me radonin. Pra Tirana, vendoset mbi një trashësi aktive të kuqe që mund të themi se prodhon radon. Pikërisht pjesa që dominohet nga shtëpitë e ulta 1-2 katëshe dhe që çdo ditë po kthehen në ndertime të reja është pjesa ku zhvillohet kjo trashësi aktive, e cila detyrimisht duhet izoluar për të penguar kalimin e radonit në ndërtesë. Qyteti i Korçës a) Monitorimi i radonit në ajrin e ambienteve të brëndshme Janë monitoruar 4 ambiente të brendshme me rreth 200 përcaktime të "avRn" ose rreth 200 matje. Këto ambiente janë të shpërndara në pjesën më të populluar të qytetit, duke përfaqësuar me matje gjithë kategoritë e rrezikshmërisë së radonit dhe grupet e aktiviteteve të ndryshme volumore.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

37

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Tabela 2. Monitorimi i ambjenteve të brëndshme të qytetit Korçë, viti 2005

Nr. 1 2 3 4

Min 23 19 24 253

Max 98 67 197 364

Mes 52 47 109 296

Y 4481600 4480730 4481450 4481800

X 4498300 4498225 4498325 4497700

Vlerat mesatare të ambienteve të monitoruar luhaten nga 47-296 Bq/m3, ndërsa vlera mesatare e gjithë ambienteve rezulton 126 Bq/m3, vlerë e cila konsiderohet e lartë. b) Monitorimi i radonit në ujin e pijshëm Qyteti i Korçës furnizohet me ujë të pijshëm nga stacioni i pompimit TURAN, i cili është stacion i ri për furnizimin me ujë. Pikërisht uji i këtij stacioni është monitoruar 3 herë në tre vënde të ndryshme ( Stacioni i parë: Departamenti i Gjeologjisë; Stacioni i dytë: Kthesa për në Fshatin Turam; Stacioni i tretë: Çezëm publike në qendër të qytetit ) dhe në periudha të ndryshme, me nga rreth 20-25 përcaktime për çdo monitorim. Përqëndrimi Muaji Qershor Shtator Nëntor Dep.Gjeologjisë 30-36 Bq/l 19-39 Bq/l 39-42 Bq/l Kthesa Turam 33-45 Bq/l 19-26 Bq/l 45-52 Bq/l Çezma Publike 35-45 Bq/l 45-62 Bq/l 39-42 Bq/l

Figura 2. Monitorimi i ujit ,Nëntor 2005

Qyteti i Krujës

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

38

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Qyteti i Krujës është konsideruar si qytet me shqetësime radoni, prandaj monitorimet e vitit 2005 kishin për qëllim njohjen më të mirë të situatës së përqëndrimeve të radonit si në tokë ashtu dhe në ajrin e ambienteve të brëndshme. Janë kryer monitorime në 1 km2 si dhe 4 monitorime në ambientet e brëndshme, të paraqitura në tabelën Nr 3 dhe tabelën Nr.4. a) Monitorimi i radonit në ambientet e brëndshme Janë monitoruar gjithsej 4 ambiente të brëndshme.

Tabela 3. Monitorimi i ambjenteve të brëndshme të qytetit Krujë, viti 2005

Nr. 1 2 3 4

Min 21 64 26 275

Max 51 283 94 1762

Mes 36 147 49 930

Y 4399430 4399410 4399422 4399500

X 4598280 4598300 4598315 4598250

Vlera mesatare e gjithë ambienteve të matur është 115 Bq/m3. b) Monitorimi i radonit në ajrin e tokës U kryen monitorime të radonit në tokë në 1 km2, ose 4 sheshe matje. Rezultatet e matjeve pasqyrohen në tabelën e mëposhtëme:

Tabela 4. Monitorimi ne ajrin e tokes të qytetit Krujë, viti 2005

Nr 1 2 3 4

X 4598250 4597750 4597750 4598250

Y 4399750 4398250 4399250 4399250

Rn 700 80 11.2 45.8

K 32 5 12 26

Rrisku i lartë i lartë I mesëm I lartë

Në përfundim rivleresojë se qyteti i Krujës konsiderohet qytet me probleme shqetësuese radoni dhe duhet të vazhdojë monitorimi veçanërisht në ambientet e brëndshme. Qyteti i Bilishtit Gjatë vitit 2005 në këtë qytet u realizua monitorimi i plotë i gjëndjes së përqëndrimeve të radonit në tokë, në ambientet e brëndshme dhe në ujë. U kryen monitorime të radonit në tokë në 4 km2, në 6 ambiente të brëndshme dhe në një depo uji. a) Monitorimi i radonit në tokë Është monitoruar një sipërfaqe prej 4 km2, me 12 sheshe, sektorë studimi ose sheshe matjesh në të cilat janë kryer rreth 180 përcaktime të aktivitetit volumor të Radonit "avRn" dhe 36 përcaktime të koefiçientit të përshkueshmërisë ose përmeabilitetit "K" b) Monitorimi i aktivitetit volumor të radonit në ambientet e brëndshme

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

39

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Në qytetin e Bilishtit janë monitoruar gjithsej 6 ambiente të brëndshme

Tabela 5. Monitorimi i ambjenteve të brëndshme të qytetit Bilisht, viti 2005

Nr. 1 2 3 4 5 6

Adresa Shkolla "Cikli i lartë",Dr.Romeo Spaho Shkolla jo publike ,Dr.Pëllumb Pasholli Poliklinika e qytetit, Drane Shurdha Shkolla jo publike , klasë mësimi Shkolla jo publike , klasa tjetër Lokal (Hilmi Hoxha, pronar )

Min Min 20 29 30 13 128

Max Max 90 472 149 280 326

Mes Mes 54 280 87 160 221

Y Y 4499560 4499300 4499130 4499300 4499305

X X 4498775 4498625 4499050 4498635 4498780

Nga përpunimi i të dhenave rezulton se : Niveli minimal i përqëndrimit të radonit luhaten nga 13 në 128 Bq/m3 Niveli mesatar luhaten nga 54 deri në 280 Bq/m3 Nivelet maksimale luhaten nga 90 deri në 326 Bq/m3 Gjithashtu në 33 % të rasteve të matura nivelet mesatare të përqëndrimit të radonit janë mbi 200 Bq/m3, kurse vlera mesatare për qytetin e Bilishtit rezulton 133 Bq/m3. c ) Monitorimi i radonit në ujë Është monitoruar vetëm një herë dhe niveli i përqëndrimit të radonit rezulton 28 Bq/l. Rekomandojmë monitorimin në periudha të ndryshme stinore mbështetur në sfondin e ngritur që ka ky burim furnizimi. Qyteti Fushë-Krujë a ) Monitorimi i radonit në ujë Gjatë këtij viti janë kryer 3 monitorime në periudha të ndryshme stinore. Mbi bazën e monitorimeve të kryera rezulton se nivelet e përqëndrimit luhaten nga 16.5 deri në 26.7 Bq/l.

Muaji Niveli i Përqëndrimit

Qershor 23-29 Bq/l

Gusht 20-27 Bq/l

Dhjetor 21-28 Bq/l 40

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Qyteti i Kukësit a) Monitorimi i radonit në ambientet e brëndshme Janë monitoruar 4 ambiente të brëndshme, të dhënat jepen në tabelën e mëposhtëme

Tabela 6. Monitorimet e radonit në ambientet e brëndshme të qytetit Kukës, viti 2005

Nr. 1 2 3 4

Min 72 53 25 20

Max 135 267 176 102

Mes 97 172 69 48

Y 4451500 4452350 4452500 4452450

X 4660500 4660200 4660000 4659900

Siç vërehet nga të dhënat e mësipërme, vlerat e marra tregojnë se ky qytet ka një mesatare të ngritur prej rreth 96 Bq/m3, por nuk takohen vlera mbi normat e lejuara të përqëndrimit të radonit në ambientet e brëndshme.

Figura 3. Monitorimi i radonit në ambinte të brëndshme

b) Monitorimi i radonit në ujë U analizuan 3 burimet kryesore që furnizojnë këtë qytet me ujë 1. Burimet e Kolesjanit

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

41

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 2. Burimet e Lojmes 3. Burimet e Tejës Burimi Niveli i Përqëndrimit Kolesjanit 3.6-8.7 Bq/l Lojmes 2-4 Bq/l Tejës 3.03-6 Bq/l

Figura 4. Monitormi i radonit në ujë, depo Kolesjanit

Qyteti i Peshkopisë Monitorimi ka konsistuar në përcaktimin e nivelit të përqëndrimit të radonit në ujë, studim që kryhej për herë të parë dhe monitorimin në ambientet e brëndshme, pasi numri i tyre nga matjet e kryera më parë ishte shumë i kufizuar. a ) Monitorimi i radonit në ambientet e brëndshme Janë kryer 5 monitorime të "avRn" në ajrin e ambienteve të brëndshme.

Tabela 7. Monitorimet e radonit ne ambientet e brendshme te qytetit Peshkopi, viti 2005

Nr. 1 2 3 4 5

Min 57 17 13.9 22 21.5

Max 562 50 62.3 472 88.4

Mes 303 29 31 184 51.5

Y 4453250 4453250 4452700 4452375 4451750

X 4616450 4616800 4616900 4616850 4617250

Vlera mesatare e aktivitetit volumor rezulton 119 Bq/m3, vlerë kjo që konsiderohet e lartë.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

42

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

b) Monitorimi i radonit në ujë Janë monitoruar 3 burime, burimet e Korabit, të Llixhave dhe ai i Muhurit. Nivelet janë të ulëta deri në 10 Bq/l. Burimi Niveli i Përqëndrimit Radomirës 2-3.6 Bq/l Muhurit 2 - 3.2 Bq/l Llixha 3 - 5 Bq/l

Qyteti Delvinë Në këtë qytet është studiuar një sipërfaqe prej 1 km2, në 4 sheshe studimi ose stacione matjesh në të cilat janë kryer 60 përcaktime "avRn" dhe 12 përcaktime përmeabiliteti. a ) Monitorimi i radonit në tokë Rezultatet e monitorimeve për sipërfaqen e studiuar të këtij qyteti jepen në tabelën e vlerave Nr 8.

Tabela 8. Monitorimi i radonit në tokë të qytetit Delvinë ,viti 2005

Nr 2(Sh7) 3 ( Sh7) 4 ( Sh5 )

x 4424450 4424300 4423850

y 4423550 4423250 4424900

AvRn 115.64 33.19 34.66

K 50 14.3 5

Risku 3 3 3

Këto nivele të larta lidhen me pranine në këtë qytet të tokave të kuqe dhe anomalia e radonit lidhet qartësisht me alterimin dhe shpëlarjen e karbonateve dhe pse jo edhe të lëndës fosfatike, që takohet në gëlqerorët e Jurës. b ) Monitorimi i radonit në ambientet e brëndshme Janë kryer gjithsej 4 matje për të testuar nivelin e përqëndrimit të radonit në ambientet e brëndshme. Siç duket nga tabela e përgjithësuar e matjeve, rezulton se niveli minimal i përqëndrimit të radonit luhat nga 16 deri në 49 Bq\m3 , ai mesatar nga 183 deri në 564 Bq/m3, kurse nivelet maksimale nga 111 deri në 1392 Bq/m3, me një mesatare aritmetikë shumë të lartë prej 300 Bq/m3.

Tabela 9. Monitorimi i radonit në ambientet e brëndshme të qytetit Delvinë,viti 2005

Nr. 1 2 3 4

Min 48.9 38 16.5 16

Max 574.3 338 111.5 1392

Mes 399 183 54.9 564

Y 4423625 4423575 4423150 4423550

X 4424700 4424700 4424450 4424480

c) Përcaktimet e radonit në ujë

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

43

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Nga monitorimi rezulton se uji që furnizon qytetin Delvinë ka përqëndrim prej 18-23 Bq/l, pra me përmbajtje mesatare dhe kërkon matje edhe në periudha të tjera stinore. Në përfundim rivleresojmë se qyteti i Delvinës konsiderohet me probleme shqetësuese radoni dhe duhet të vazhdoi monitorimi i mëtejshëm. Qyteti Laç Në këtë qytet janë kryer matje monitoruese në ajrin e ambienteve të brëndshme për herë të parë. Janë kryer gjithsej 5 monitorime, të dhënat e plota të të cilave paraqiten në tabelën e mëposhtëme.

Tabela 10. Monitorimi i ambienteve të brendëshëm të qytetit Laç, viti 2005

Nr. 1 2 3 4 5 6

Adresa Farmacia Nr.1 tek Tregu Farmacia Alma, pranë Poliklinikës Kopështi Nr 2,Dr.Natale Marku, L.4 Kopështi Nr 1, Dhomë fëmijësh me parket Kopështi Nr 3,ambient I ri bashkëkohor Poliamb,dhoma e fundit ,majtas

Min 4 9.7 40 17 15 46.1

Max 55 83.8 124 135 196 164.7

Mes 32 47.9 83 45 92 87.7

Y 4393000 4393100 4393140 4393000 4392600 4393200

X 4611900 4612550 4612600 4511600 4612370 4612550

Nga tabela e mësipërme, rezulton se niveli minimal i përqëndrimit të radonit luhat nga 4 deri në 46 Bq/m3 , ai mesatar nga 32 deri në 92 Bq/m3, kurse nivelet maksimale nga 55 deri në 196 Bq/m3, me një mesatare arithmetike rreth 65 Bq/m3. Pra nga matjet e deritanishme në këtë qytet nuk janë takuar nivele problematike të përqëndrimit të gazit radon.

Rezultatet e monitorimit për vitin 2006 Qyteti i Tiranës Janë krye monitorime të radonit në tokë në 2 km2, në 20 ambiente të brëndshme dhe në një depo uji të pijshëm, Bërxull. a ) Monitorimi i përqëndrimt të radonit në tokë Janë monitoruar kryesisht sektorë me rrisk të mesëm dhe të larte dhe kanë rezultuar në po ato klasifikime rrisku. Vlerat e koefiçientit të përshkueshmërisë rezultojnë në të gjitha rastet brënda grupit të përcaktuar edhe më parë. Rezultatet e matjeve pasqyrohen në tabelën e mëposhtëme:

Tabela 11. Baza e të dhënave të niveleve të radonit në tokë

Nr

Y

X

Përqëndrimi I radonit, AvRn

Përmeabilitetit Sek.

Vleresimi I Risku 44

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 1 2 3 4 5 6 7 8 4403750 4400470 4399560 4401420 4402260 4400700 4403650 4403500 4579630 4576800 4577300 4577880 4579080 4578950 4579700 4579630 112.45 29.32 41.06 66.12 69.7 44.16 109.1 132.9 128 35 33 33 48.7 61.33 32 27 Larte Mesem Larte Larte Larte Larte Larte Larte

b) Monitorimi në ambientet e brëndshme Në qytetin e Tiranës janë kryer gjithsejt 20 monitorime, rezultatet e të cilave paraqiten në tabelën e mëposhtëme:

Tabela 12. Nivelet e përqëndrimit të radonit në ambientet e brëndshme

Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

Y 4403420 4403410 4403900 4403950 4403920 4403880 4400140 4400145 4403830 4403810 4299130 4400080 4400090 4400090 4400075 4400080 4402190 4402190 4401430 4401420 4400530 4400520

X 4579250 4579240 4579780 4579800 4579770 4579770 4576100 4576050 4579540 4579520 4577660 4577830 4577830 4577840 4577900 4577950 4578740 4578743 4578200 4578200 4577750 4577750

Min 14 20 57 12 27 19 35 15 33 21 4 36 37 100 29 5 210 22 38 38 12 12

Mes 42 63 98 77 147 87 100 47 77 48 14 892 962 600 47 19 703 311 160 113 30 50

Max 79 124 136 198 240 165 167 80 134 113 26 1704 2224 1100 79 36 1704 979 70 82 46 62

Të dhënat tregojnë se 13 ambiente kanë vlerë mesatare deri në 100 Bq/m3, 4 ambiente kanë vlerë mesatare të lartë mbi 100 Bq/m3 dhe në 5 ambiente merren vlera mbi normën e lejuar. c ) Monitorimi në ujin e pijshëm

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

45

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Nga 2 monitorimet e kryera direkt në depo dhe në periudha të ndryshme janë marrë vlera maximale që luhaten nga 15 deri në 27 Bq/l , duke e klasifikuar ujin e depos së Berxullit me nivel mesatar të përqëndrimi të radonit dhe brënda normës së lejuar.

Muaji Niveli i Përqëndrimit

Maj 2006 15-26Bq/l

Tetor 18-27 Bq/l

Nëntor 19-28Bq/l

Qyteti Korçë a) Monitorimi i radonit në ajrin e ambienteve të brëndshme Janë monitoruar 5 ambiente të brëndshme me rreth 240 përcaktime të "avRn" . Këto ambiente janë të shpërndara në pjesën më të populluar të qytetit, duke përfaqësuar me matje gjithë kategoritë e rrezikshmërisë së radonit dhe grupet e aktiviteteve të ndryshme volumore. Vlerat mesatare të ambienteve të monitoruar luhaten nga 22 Bq/m3 deri në 374 Bq/m3 ndërsa vlera mesatare e gjithë ambienteve rezulton 172 Bq/m3, vlerë e cila konsiderohet e lartë.

Tabela 13. Baza e të dhënave të niveleve të radonit në ambientet e brëndshme

Nr. 1 2 3 4 5 6 7

Y 4481250 4480975 4481025 4481475 4481375 4481475

x 4498525 4498750 4498250 4498125 4498750 4498125

Min 21 8 13 61 55 19 39

Mes 68 22 93 292 265 92 374

Max 147 40 271 696 386 139 656

b) Monitorimi i radonit në ujin e pijshëm

Tabela. 14. Baza e të dhënave të niveleve të radonit në ujë

Përqëndrimi Muaji Departam.Gjeologjisë Maj Korrik Nëntor

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Kthesa Turam 33-45 Bq/l 25-33 Bq/l 45-52 Bq/l

Çezma Publike (Stadiumi) 25-38 Bq/l 23-30 Bq/l 25-35 Bq/l 46

38-61 Bq/l 42-49 Bq/l 40-50 Bq/l

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Figura 5. Monitorimi i ujit, Korrik 2006 ( stacioni i monitorimit Departamenti i Gjeologjisë )

Qyteti Maliq a) Monitorimi i radonit në ujë

Tabela 15. Baza e të dhënave të niveleve të radonit në ujë

Muaji Niveli i përqëndrimit, Bq/l · ·

Maj 12-27

Korrik 20-27

Nëntor 17-28

Vlerat e marrë gjatë monitorimit të vitit 2006, të ujit të depos së Turamit konsiderohen të larta ,por brënda normës së lejuar të B.E Ndryshimi i vlerave të "avRn" të matura në periudha të ndryshme lidhet me faktin e debiteve të ndryshme në kohë të ndryshme .

Qyteti i Krujës a ) Monitorimi i radonit në ambientet e brëndshme Në qytetin e Krujës janë monitoruar gjithësejt 5 ambiente të brëndshme.Monitorimet e këtij viti diktoheshin nga përfundimi i vleresimit të qytetit të Krujës si qytetet me shqetesime radoni.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

47

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Tabela 16. Nivelet e radonit në ambientet e brëndshme të qytetit Kruj, viti 2006

Nr. 1 2 3 4 5

Y 4399460 4399100 4398750 4398780 4398900

X 4598250 4598000 4597200 4597200 4598100

Min 14 332 38 58 23

Mes 71 656 253 140 375

Max 256 816 413 353 788

Nga tabela e mësipërme duket mjaft qartë niveli i lartë mbi normën e lejuar në disa ambiente, kurse vlera mesatare e gjithë ambienteve të matur, për vitin 2006, është 299 Bq/m3. Qyteti i Fierit U kryen monitorime të radonit në tokë në 13 km2, në 6 ambiente të brëndshme dhe në një depo uji. Monitorimi i radonit në tokë Në qytetin e Fierit është studiuar një sipërfaqe prej 13 km2, me 52 sheshe, sektorë studimi ose sheshe matjesh në të cilat janë kryer rreth 624 përcaktime të aktivitetit volumor të Radonit "avRn" dhe 156 përcaktime të koefiçientit të përshkueshmërisë ose përmeabilitetit "K"

Tabela 17. Nivelet e radonit në tokë të qytetit Fier, viti 2006

Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21

Y 4379750 4380250 4377250 4378250 4378750 4379250 4379750 4380250 4377250 4376750 4377750 4378250 4378750 4379250 4379750 4380250 4376750 4377250 4377750 4378250 4378750

X 4513250 4513250 4512750 4512750 4512750 4512750 4512750 4512750 4512250 4512250 4512250 4512250 4512250 4512250 4512250 4512250 4511750 4511750 4511750 4511750 4511750

avRn 34.75 27.726 18.13 10.03 18.76 19.66 17.5 12.1 25.96 20.4 23.46 23 18.7 16 22.67 12.2 25.8 22.9 5.8 7.47 16.1

k 50 163 100 84.6 45.3 108.3 40.6 33 78.33 41 37 58.3 29.3 28.3 63.66 45 30.3 43.3 660 23 30.6

R 2 2 1 1 1 1 2 1 2 3 2 2 2 2 2 1 2 2 1 1 2

Sheshi 1 2 3 4 5 6 7 7-1 8-1 8-2 8 9 10 11 12 12-1 14 15 16 17 18 48

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 4379250 4379750 4376750 4377250 4377750 4378250 4378750 4379250 4379750 4376750 4377250 4377750 4378250 4378750 4379250 4379750 4377250 4377750 4378250 4378750 4379250 4379750 4377250 4377750 4378250 4378750 4509750 4377250 4377750 4376750 4377250 4511750 4511250 4511250 4511250 4511200 4511250 4511250 4511250 4511250 4510750 4510750 4510750 4510750 4510750 4510750 4510750 4510250 4510250 4510250 4510250 4510250 4510250 4509750 4509750 4509750 4509750 4379750 4509250 4509250 4508750 4508750 17.17 25.54 10.94 1.78 5.74 14.5 11.8 20.4 35.27 17.9 23.9 43.16 21.4 40.88 23.28 22.2 39.15 24 22.56 30.51 3.5 31.28 3.55 9.05 25.7 22.56 21.78 3.53 22.8 23.7 33.6 34.6 45 35.3 601 32.6 20 40.6 18.3 61.66 107 23.6 14.3 83 20 27.3 56 10.66 55 137 41.66 601 35.3 180 171 91.66 137 38 3001 41.66 19.3 11.3 2 2 2 1 1 2 1 2 2 1 2 3 2 3 2 2 3 2 2 2 1 3 1 1 2 2 2 1 2 2 3 19 20 22 23 24 25 26 27 28 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 44/1 44/2 44/4 45 46 47 48

b ) Monitorimi i aktivitetit volumor të radonit në ambientet e brëndshme Në qytetin e Fierit janë monitoruar gjithsej 17 ambiente të brëndshme. Mund të themi se janë mbuluar të gjitha kategoritë e rriskut për radonin. Ambientet e monitoruara janë kryesisht shkolla si : Perikli Ikonomi, Janaq Kilica, Murialdo, Penellopi Pirro, Shkolla SHeq, Jakov Xoxa, Liko Konstandini etj dhe në pak familje. Siç duket nga të dhënat e mëposhtëme, në të gjitha matjet e kryera niveli është brënda normës së rekomanduar prej 200 Bq/m3. Nivele më të larta mbi 100 Bq/m3, janë evidentuar në Shkollën e Formimit Profesional (105 Bq/m3) dhe në shkollen Jakov Xoxa (146 Bq/m3 )

Tabela.18 Nivelet e radonit në ambientet e brëndshme të qytetit Fier

Nr 1

Y 4378900

X 4511900

Min 23

Max 219

Mes 78

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

49

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 4377250 4512300 4378100 4378090 4379750 4379750 4379750 4379100 4378850 4378800 4377625 4379100 4378940 4378970 4377325 4378300 4512250 4377250 4511225 4511220 4512200 4511300 4512150 4511750 4511900 4511930 4511325 4512200 4510350 4510360 4510470 4511200 8 21 18 5 18 7 20 29 36 114 10 4 11 12 16 15 52 93 128 21 86 60 82 109 61 182 42 28 36 58 219 124 25 58 73 39 44 34 45 59 92 146 24 13 23 27 180 73

Siç duket nga paraqitja e mëposhtëme 64% e monitorimeve të kryera janë të nivelit deri në 60 Bq/m3 ; 24 % i përkasin diapazonit nga 61 deri në 100 Bq/m3, dhe 12 % e monitorimeve rezultojnë mbi100 Bq/m3

1 % 2

B q \ m^3 0 -6 0 61 00 -1 64% 1 1 00 0 -2

24%

Nga përpunimi i të dhëneve rezulton se : Niveli minimal i përqëndrimit të radonit luhatet nga 4 në 114 Bq/m3 Niveli mesatar luhatet nga 13 deri në 180 Bq/m3 Nivelet maksimale luhaten nga 28 deri në 219 Bq/m3 Rezulton se nga matjet e deritanishme në asnjë rast nuk janë takuar nivele radoni mbi normën e lejuar, pra mbi 200 Bq/m3 Kurse vlera mesatare për qytetin e Fierit rezulton e ulët ,vetëm 61 Bq/m3 c) Monitorimi i radonit në ujë Niveli i përqëndrimit të radonit në ujë është i ulët,i rendit deri në 10 Bq/l dhe konsiderohet shumë i pastërt. Qyteti Fushë- Krujë

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

50

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

a) Monitorimi i radonit në ujë Gjatë këtij viti janë kryer 3 monitorime në periudha të ndryshme stinore. Mbi bazën e monitorimeve të kryera rezulton se nivelet e përqëndrimit luhasin nga 16.5 deri në 26.7 Bq/l Muaji Niveli i përqëndrimit, Bq/l Maj 20-28 Tetor 18-27 Dhjetor 20-26

Qyteti Vorë a) Monitorimi i radonit në ambientet e brëndshme Të dhënat e marra nga monitorimi në 5 ambiente të brëndshme, jepen në tabelën e mëposhtëme :

Tabela. 19 Nivelet e radonit në ambientet e brëndshme të qytetit Vorë

Nr. 1 2 3 4 5 6

Y

X

min 20 20 12.2 11.5 12 5

Mes 142 31 106 35 22 20

Max 286 48 175 58 34 32

Siç duket nga të dhënat e mësipërme, vlerat e marra flasin se ky qytet ka një mesatare të ulët prej rreth 59 Bq/m3, pra nuk janë takuar vlera mbi normat e lejuara të përqëndrimit të radonit në ambientet e brëndshme të këtij qyteti. Përfundime Në aspektin e përqëndrimeve të radonit në ambientet e brëndshme, zona të nxehta janë pjesë të veçanta të Tiranës. Në këto zona, krahas vlerës mesatare të lartë të aktivitetit të radonit, janë takuar dhe ambiente me përqëndrime disa herë mbi normën e lejuar. Zona të veçanta problematike kemi dhe në qytetin e Delvinës dhe Krujës, në të cilat janë evidentuar vlera të larta të përqëndrimit të radonit në ambientet e brëndshme. Gjithashtu edhe në qytetin e Korçës evidentohen nivele që i përkasin kufirit maximal të lejuar 200-400 Bq/m3. Ka një përputhje të rezultateve të matjeve në qytetet që konsiderohen të nxehta nga pikpamja e përqëndrimeve të radonit në ambientet e brëndshme me qytetet ku dominon prezenca e kategorisë së rrezikshmërisë së lartë të radonit në tokë.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

51

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Objekti gjeologjik që provokon "Rrisk të lartë radoni" në tokë dhe përqëndrime të larta mbi normat e lejuara në ambientet e brëndshme janë "Argjilat e kuqe" (terra rossa). Në të gjitha këto qytete, ku ekspozohen këto formacione duhet të zgjerohen e detajohen studimet mbi aktivitetin volumor të radonit. Nga studimet e deritanishme të përqëndrimit të radonit në tokë vërehet se si në qytetet me një numër të kufizuar sheshesh me "rrisk të lartë radoni" apo qytete të klasifikuar me nivel mesatar të përqëndrimit të radonit, janë takuar vlera të larta mbi normat e lejuara deri anomale. Kjo vërteton edhe një herë atë që kemi theksuar vazhdimisht se studimet e shkallës 1:25000 nuk përfaqësojnë plotësisht nivelet e përqëndrimit në sheshe të vogla, apo ndërtime të veçanta. Rekomandime dhe masa që duhen marrë Qytetet me përqëndrime të larta të aktivitetit volumor në ambientet e brëndshme dhe me sektorë me "Rrisk të lartë Radoni" diktojnë vazhdimin e studimeve dhe monitorimeve sitematike. Janë të nevojshme detajime në shkallë të mëdha dhe me një frekuence kohore më të dendur. Disa qytete të konsideruara të pastërta, kanë nevojë për verifikime të mëtejshme, duke rritur numrin dhe frekuencën e matjeve. Në të njëjtën kohë, duhet të përfundojë studimi i nisur për zonat e tjera kryesore administrative, që janë ende të pa vëzhguara. Legjislacioni ynë duhet të plotësohet, veçanërisht për qytetet problematike duhet që leja e ndërtimit të pajiset me studimin e përqëndrimit të radonit në tokë.

1.4 Zhurmat

Konsiderata të përgjithshme Burimet kryesore të zhurmës së mjedisit përfshijnë: trafikun ajror, trafikun rrugor, trafikun hekurudhor, industritë, ndërtimin dhe punët publike si dhe rrethinat. Burimet kryesore të zhurmës së brëndëshme janë sistemet e ventilimit, aparaturat (makinat e zyrave), aparatet shtëpiake, etj Ndotja zanore është veçanërisht e rëndë në vëndet në zhvillim siç është dhe vëndi ynë. Kjo ndotje i detyrohet kryesisht trafikut rrugor ku në zona të dëndura të trafikut rrugor, nivelet e presionit akustik gjatë 24 orëve mund të arrijnë 75 dB(A). Ndryshe nga shumë probleme të tjera të mjedisit, ndotja nga zhurma vazhdon të evoluojë dhe krijojë një numër ankesash në rritje të asaj pjese të personave që janë të ekspozuar. Rritja e ndotjes zanore është e pasuportueshme sepse ajo ka efekte negative mbi shëndetin, në të njëjtën kohë direkte dhe të grumbulluara (të akumuluara).

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

52

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Ajo prek gjithashtu brezat e ardhshëm dhe ka implikime mbi efektet social-kulturore, fizike dhe ekonomike. Efektet negative te zhurmës mbi shëndetin Efektet mbi shëndetin të ndotjes nga zhurma, defiçitiauditiv shkaktuar nga zhurma interferencat me transmetimin e fjalës prishja e gjumit dhe gjëndjeve të pushimit efektet psikofiziologjike efektet mbi shëndetin mendor dhe efektet mbi performansat efektet mbi sjelljen me fqinjët dhe reagime patologjike interferenca me aktivitetet e tjera. Monitorimi akustik urban Ndotje akustike është hyrje e zhurmës në ambientet e banuara ose në ambientet e jashtme, e tillë që të provokojë bezdi apo shqetësim ndaj pushimit dhe aktiviteteve të tjera njerëzore, rrezik për shëndetin e njeriut, prishje të ekosistemit, të të mirave materiale, të monumenteve, të ambientit të banuar ose atij të jashtëm apo i tillë që të interferojë më vete përbërjen normale legjitime të ambientit. Impiantet teknike të godinave dhe instalimet e tjera të bashkuara edhe në rrugë kalimtare, përdorimi i të cilave prodhon zhurmë; infrastruktura rrugore, hekurudhore, aeroportuale, ujore, industriale, artizanale, agrikultura; parkimet; zona të transportit të personave e mallrave dhe zonat sportive e rekreative (pushimi) krijojnë një burim zhurme fikse I cili ndikon negativisht në shëndetin njerëzor.

Në tabelën e mëposhtme jepen disa vlera treguese për zhurmën në mjedise të veçanta.

Tabela 1 : Vlerat treguese për zhurmen kolektive,në mjedise të vecanta.

Mjedisi specifik Zona e jashtme banimi

Efekti kritik ne shendet -Shqetesim serioz gjatë ites dhe mbrëmjes. -Shqetësim i moderuar gjatë ditës dhe mbrëmjes

LAeq (dBA) 55

Koha baze (ore) 16

LAma x -

50 Në brendësi të banesave -Kuptueshmëri e fjalëve dhe shqetesime të lehta gjatë ditës dhe mbrëmjes Në brendësi te dhomës së -Prishja e gjumit natën fjetjes Nga ana e jashtme e Prishje e gjumit, dritare e dhomës së fjetjes hapur Kuptueshmëri e fjalëve,

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

16

-

35 30 45

16 8 8 -

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

53

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Klasa mesimi,kopshte femijësh (brënda) Dhomat e fjetjes në kopshte (brënda) Ambiente pushimi (çlodhje) Spitale,salla/ dhoma(brënda) Spitale,salla trajtimi(brenda) Zona industriale, tregtare,qarkullimi(mjedis i jashtëm dhe i brëndshëm) Ceremoni,festivale,qëndra argëtimi Fjalime,ligjerata,manifesti me të jashtme apo të brëndshme Muzike dhe tinguj difuze në kufjet e dëgjimit Impulsione zanore nga lodrat Plasjet artificiale e armët e zjarrit Parqet natyrore zonat e mbrojtura veshtirësi në shpjegim, komunikim, bashkëbisedim Prishje e gjumit Bezdisje, shqetesim (burime te jashteme) -Prishja e gjumit natën -Prishja e gjumit ditën dhe në mbrëmje Interference (ndërfutje) në pushim, çlodhje Gjatë mësimit Koha e gjumit Koha e pushimit 8 16

35 30 55 30 30 #1

40

Humbje dëgjimi Humbje dëgjimi (klientet < 5 here/ vit) Humbje degjimi

70

24

110

100 85 85 # 4

4 1

110 110

Humbje dëgjimi - Humbje dëgjimit (të rriturit) -Humbje dëgjimit (fëmijët)

1

110

140#2 120#2

Prishje e qetësisë

#3

# 1 = Sa më poshtë (e ulët) që të jetë e mundur # 2 = Presioni akustik maksimal (LAF, maximum) matur 100 m larg veshit # 3 = Zonat e jashtëme qetësuese duhet të mbrohen dhe raporti i zhurmës me zhurmën bazë duhet te ruhet sa më i ulët që të jetë e mundur. # 4 = Poshtë (nën) kufjet e dëgjimit, përshtatur me vlerat në ambjent të hapur Monitorimi i zhurmave urbane në 8 qytete Eshtë kryer në vazhdimësi një monitorim i strukturës së burimeve të zhurmave në hapesirë dhe në kohë për 8 qytete kryesore të Shqipërisë. Qëllimi i këtij monitorimi është njohja e nivelit të ndotjes akustike në pika të ndryshme të 8 qyteteve të vëndit, për të dhënë mundësinë që të gjykohet mbi masën e ekspozimit të popullatës ndaj zhurmave në ditët e sotme, mbi ndërtimin e banesave në lidhje me rrugët me trafik të madh dhe me qëndrat industriale Duke qënë se trafiku rrugor është një fenomen i karakterit të rastësishëm ose pseudo të rastësishëm, monitorimi i zhurmave të prodhuara prej tij u krye për një kohë matje prej maksimalisht 5 ditë.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

54

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Në një periudhë të tillë duhet të matet niveli i vazhduar ekuivalent i ponderuar LAeq, në dy nënndarjet e 24 orëshit atë LAeq Dite dhe LAeq Nate( LAeq T është niveli mesatar ekuivalent i energjisë së zhurmës në filtrin A gjatë periodës T). Pjesa më e madhe e zhurmave është arritur të vlerësohet dhe të bëhet e njohur nëpërmjet shumë matjesh të thjeshta. Të gjitha matjet marrin parasysh përmbajtjen e frekuences së zhurmës, nivelet e presionit akustik dhe ndryshimin e këtyre niveleve në kohë. Qytetet e monitoruar me popullsitë perkatëse janë:

Tabela 1.

1 2 3 4 5 6 7 8

Qytet Durrës Fier Korçë Sarandë Shkodër Tiranë Vlorë Elbasan Totali

Popullsia 142511 80183 79528 31032 104667 436016 103426 116466 1093829

Popullsia e 8 qyteteve të përzgjedhura për monitorim përbën mbi 30 % të popullsisë të Shqipërisë prej 3 401 198 banorësh (referuar INSTAT). Në po këto qytete, sipas të njejtit burim të dhënash, kanë mbi 60% të automjeteve në qarkullim. Në secilin qytet janë percaktuar stacionet e monitorimit te zhurmave në zonat me problematike që mund të shkaktojnë ndotje akustike dhe janë kryer monitorime të vazhdueshme për tëëpare nivelin e ndotjes akustike . Monitorimi është përqëndruar në pikat e nxehta të trafikut të këtyre qyteteve brënda zonave të banuara dhe ku densiteti i trafikut është më i madh. Qyteti i Tiranës ka numrin më të madh të stacioneve të monitorimit për shkak të popullsisë dhe qarkullimit rrugor më të madh. Në tabelën e mëposhtme jepen pikëmatjet në zona të ndryshme të qyteteve si dhe vlerat mesatare të matjes së zhurmave për pjesën e ditës dhe të natës për vitin 2005.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

55

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Tabela 2. Vlerat mesatare për ditën dhe natën në pikat e monitorimit të qyteteve për vitin 2005

Pikematja 1. Skenderbeu 2. Partizani i Panjohur 3. Stacioni i Trenit 4. Laprake 5. Kryq. 21 Dhjetori 6. Kryq. Vasil Shanto 7. Ish Blloku (B.A.) 8. Pall. Kongreseve 9. Rr Elbasanit 10. Kryq. Farmacia 10 11. Kryqezimi Drej.e Policisë 12. Përballë sta. Dinamo 13. Përballë Shko se Bash. 14. Tek Shkolla 11 Janari 15.Kryqezimi tek Selvia Pikëmatja 1. Hyrja në Durrës, 2. Përballë së Prefekturës 3. Kryqëzimi i Portit 4. Drejtoria e Higjenës 5. Tek Spitali 6. Tek ish mapoja

TIRANE Vlera Mes. Diten 69.8 dB (A) 73.1 dB (A) 73.3 dB (A) 73.8 dB (A) 71.9 dB (A) 72.3 dB (A) 71.4 dB (A) 66.3 dB (A) 71.6 dB (A) 72.3 dB (A) 66.3 dB (A) 68.4 dB (A) 70.1 dB (A) 69.7 dB (A) 72.2 dB (A) DURRES Vlera Mes. Ditën 73.2 dB (A) 70.6 dB (A) 64.4 dB (A) 59.7 dB (A) 60.8 dB (A) 65.4 dB (A) FIER Vlera Mes. Diten 64.7 dB (A) 68.7 dB (A) 68.7 dB (A) 66.9 dB (A) SHKODER

Vlera Mes Naten 61.9 dB (A) 58.9 dB (A) 58.4 dB (A) 60.2 dB (A) 64.6 dB (A) 63.2 dB (A) 61.2 dB (A) 51.1 dB (A) 1. 60.7 dB (A) 56.6 dB (A) 49.6 dB (A) 57.2 dB (A) 64.4 dB (A) 61.6 dB (A) 61.6 dB (A) Vlera Mes Natën 56.1 dB (A) 49.7dB (A) 50.3 dB (A) 46.1 dB (A) 46.3 dB (A) 48.5 dB (A)

Pikëmatja 1. Kryqëzimi i hyrjes 2. Përballë Perfekturës 3. Kyqezmi i për Vlore 4. Përballë Bankës (Tregu)

Vlera Mes Naten 43.8 dB (A) 38.7 dB (A) 44.4 dB (A) 44.6 dB (A)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

56

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Pikëmatja 1. 2. 3. 4. Kryqëzimi në hyrje Përballë Universitetit Përballë Xhamisë Tregu i shumicës Vlera Mes. Diten 69.9 dB (A) 68.3 dB (A) 68.4 dB (A) 69.2 dB (A) VLORE Pikematja 1. 2. 3. 4. Kryqëzimi i Hyrjes Tek Xhamia Përballë Hotel Bolonja Tek Uji i Ftohtë Vlera Mes. Diten 61.8 dB (A) 72.3 dB (A) 67.5 dB (A) 66.6 dB (A) SARANDE Pikëmatja 1. 2. 3. 4. Përballë Hotel Butrintit Përballë Bashkisë Kryqezimi për Lagjen Kodër Tregu i Valutës Vlera Mes. Ditën 65.6 dB (A) 63.4 dB (A) 62.1 dB (A) 58.8 dB (A) KORCE Vlera Mes. Ditën 60.9 dB (A) 60.1 dB (A) 62.8 dB (A) 62.8 dB (A) Elbasan Vlera Mes. Ditën 56.6 dB (A) 65.8 dB (A) 66.5 dB (A) 68.9 dB (A) Vlera Mes Natën 40.6 dB (A) 43.3 dB (A) 41.9 dB (A) 44.3 dB (A) Vlera Mes Natën 46.4 dB (A) 42.6 dB (A) 47 dB (A) 41.1 dB (A) Vlera Mes Natën 47.5 dB (A) 42.2 dB (A) 47.2 dB (A) 44.6 dB (A) Vlera Mes Naten 41.5 dB (A) 43.2 dB (A) 45.6 dB (A) 41,3 dB (A) Vlera Mes Naten 42.1 dB (A) 42 dB (A) 40.3 dB (A) 44.4 dB (A)

Pikëmatja 1. 2. 3. 4. Kryqëzimi i Hyrjes Tregu i Shumicës Tek Telekomi Tek Spitali

Pikëmatja 1. Kryqëzimi (Fusha e loparit ) 2. Kryqëzimi (përball stadiumit) 3. Kryqëzimi i Rrugës Rinia . 4. Kryqëzimi i Cërrikut.

Siç vërehet qytetet që kanë një ndotje më të madhe akustike për periudhën e ditës janë qyteti I Tiranës dhe me pasohet nga qyteti I Durrësit dhe Shkodër. Zonat me ndotje akustike më të madhe në Tiranë janë kryqëzimet e rrugëve ku trafiku rrugor është më i madh . Po ashtu dhe për periudhën e natës vlerat më të larta janë në qytetin e Tiranës dhe ndiqen nga qytetet Elbasan dhe Durrës. Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë 57

Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Krahasimi për periudhat ditë dhe natë midis qyteteve jepen në paraqitjen grafike të mëposhtme.

Figura 1. Vlerat mesatare për periudhën ditë-natë të zhurmave për 8 Qytetet, Viti 2005

Vlera mesatare diten-naten e zhurmave per 8 Qytetet Viti 2005

80.00 70.00 60.00 LAeq dBA 50.00 40.00 30.00 20.00 10.00 0.00

TIRANE DURRES FIER SHKODER VLORE SARANDE KORCE ELBASAN

Vlera mesatare diten

Vlera mesatare naten

Në tabelën e mëposhtme jepen pikëmatjet në zona të ndryshme të qyteteve si dhe vlerat mesatare të matjes së zhurmave për periudhën e ditës dhe të natës për vitin 2006.

Tabela 3. Vlerat mesatare për ditën dhe natë e pikat e monitorimit të qyteteve për vitin 2006

TIRANE Pikematja 1. Skenderbeu 2. Partizani i Panjohur 3. Stacioni i Trenit 4. Laprakë 5. Kryq. 21 Dhjetori 6. Kryq. Vasil Shanto 7. Ish Blloku (B.A.) 8. Pall. Kongreseve 9. Rr Elbasanit 10. Kryq. Farmacia 10

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Vlera Mes. Diten 72 dB (A) 71 dB (A) 74dB (A) 73 dB (A) 74 dB (A) 74 dB (A) 70 dB (A) 68 dB (A) 71 dB (A) 73 dB (A)

Vlera Mes Naten 57 dB (A) 55 dB (A) 54 dB (A) 58 dB (A) 65 dB (A) 63 dB (A) 62 dB (A) 55 dB (A) 61 dB (A) 60 dB (A) 58

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 11. Kryqëzimi Drej.e Policisë 12. Përballë sta. Dinamo 13. Përballë Shko së Bash. 14. Tek Shkolla 11 Janari 15. Kryqëzimi tek Selvia 69 dB (A) 69 dB (A) 72 dB (A) 70 dB (A) 71 dB (A) DURRES Vlera Mes. Diten 71 dB (A) 68 dB (A) 69 dB (A) 70 dB (A) 67 dB (A) 69 dB (A) FIER Vlera Mes. Ditën 69 dB (A) 67 dB (A) 68 dB (A) 67 dB (A) SHKODER Vlera Mes. Ditën 69 dB (A) 68 dB (A) 70 dB (A) 71 dB (A) VLORE Vlera Mes. Ditën 69 dB (A) 71 dB (A) 70 dB (A) 68 dB (A) SARANDE Vlera Mes. Ditën 54 dB (A) 56 dB (A) 57 dB (A) 54 dB (A) 60 dB (A)

Pikëmatja 1. Hyrja në Durrës, 2. Përballë së Prefekturës 3. Kryqëzimi i Portit 4. Drejtoria e Higjenës 5. Tek Spitali 6. Tek ish mapoja

Vlera Mes Naten 53 dB (A) 50dB (A) 49 dB (A) 48 dB (A) 46 dB (A) 45 dB (A)

Pikëmatja 1. Kryqëzimi i hyrjes 2. Përballë Perfekturës 3. Kyqëzmi i për Vlorë 4. Përballë Bankës (Tregu)

Vlera Mes Natën 46 dB (A) 48 dB (A) 46 dB (A) 43 dB (A)

Pikëmatja 1. 2. 3. 4. Kryqëzimi në hyrje Përballë Universitetit Përballë Xhamisë Tregu i shumicës

Vlera Mes Natën 42 dB (A) 40 dB (A) 42 dB (A) 40 dB (A)

Pikematja 1. Kryqëzimi i Hyrjes 2. Tek Xhamia 3. Përballë Hotel Bolonja 4. Tek Uji i Ftohtë

Vlera Mes Naten 39 dB (A) 41 dB (A) 43 dB (A) 39 dB (A)

Pikëmatja

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Vlera Mes Natën 59

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 1. 2. 3. 4. Përballe Hotel Butrintit Përballë Bashkisë Kryqëzimi për Lagjen Kodër Tregu i Valutës 71 dB (A) 69 dB (A) 72 dB (A) 70 dB (A) KORCE Vlera Mes. Ditën 69 dB (A) 63 dB (A) 68 dB (A) 64 dB (A) Elbasan Vlera Mes. Ditën 70 dB (A) 69 dB (A) 67 dB (A) 71 dB (A) 38 dB (A) 39 dB (A) 37 dB (A) 41 dB (A)

Pikëmatja 1. Kryqëzimi i Hyrjes 2. Tregu i Shumicës 3. Tek Telekomi 4. Tek Spitali

Vlera Mes Natën 41 dB (A) 40 dB (A) 39 dB (A) 37 dB (A)

Pikëmatja 1. 2. 3. 4. Kryqëzimi (Fusha e loparit ) Kryqëzimi (përball stadiumit) Kryqëzimi i Rrugës Rinia . Kryqëzimi i Cërrikut.

Vlera Mes Natën 42 dB (A) 41 dB (A) 37 dB (A) 40 dB (A)

Fig.2 Vlerat mesatare për periudhën ditë-natë të zhurmave për 8 Qytetet, Viti 2006

Vlera mesatare diten-naten te zhurmave per 8 Qytetet Viti 2006

80.00 70.00 60.00 LAeq dBA 50.00 40.00 30.00 20.00 10.00 0.00 TIRANE DURRES FIER SHKODER VLORE SARANDE KORCE ELBASAN

Vlera mesatare diten

Vlera mesatare naten

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

60

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Nga grafikët e krahasimeve midis qyteteve në periudha dite apo natë vërehen vlerat e larta të Laeq për ditën në të gjitha qytetet të cilat variojnë në kufijtë e 70 dB (A), por përjashtuar qytetin e Tiranës e cila vazhdon të ruaje nivelet e saj të larta, gjithashtu ndihet dukshëm ngritja e Laeq në qytete të tjerë me një rritje nga 2-3 dhe në raste të vecanta si Korca dhe Saranda në 5 dB(A). Për sa i përket periudhës së natës vihet re e njejta situatë në qytetin e Tiranë ku jeta e natës po vazhdon të konsolidohet në vlera mjaft të larta 58-60 dB (A) me një ndjekje të largët nga Durrësi dhe Fieri në kufijët e 50 dB (A) duke vazhduar qetësisht në qytete të tjerë. Nga tabelat dhe paraqitjet grafike të mësiperme shihet qartë ngritja e vlerave mesatare të ponderuara për secilen pikë matje. Problematike po bëhet gjëndja sidomos në orët e natës, pra koha e gjumit. Matjet u bënë në orë të ndryshme të ditës për të qënë përfaqësuese të minimumeve dhe maksimumeve të ekspozimit urban nga trafiku. Eshtë shmangur çdo interferencë e zhurmave të një natyre tjetër që do të modifikonin nivelet e zhurmave të trafikut urban. Nivelet, janë gjithashtu përfaqsuese të të gjithë llojeve të makinave në qarkullim (të rënda apo të lehta) dhe me kapacitet minimal apo maksimal në levizje. Në një masë rreth +(3-5 %) vlerat e mbledhura kanë rritje, pasi në rreth 70% të vlerave të përftuara, fluksi i automjeteve është rritur artificialisht, pasi qytetet përkatëse kanë pasur punime në akse kryesore, devijime të detyruara të drejtimit të lëvizjes etj. Në paraqitjen grafike të mëposhtme jepen krahasimet e vlerave për periudhen ditë-natë për vitet 2005 dhe 2006.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

61

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.3 Krahasimi i vlerave mesatare për periudhën ditë-natë të zhurmave 2005-2006

Krahasimi i vlerave mesatare diten-naten te qyteteve Viti 2005-2006

80.00 70.00 60.00 TIRANE DURRES FIER 40.00 30.00 20.00 10.00 0.00 Vlera mesatare Vlera mesatare Vlera mesatare Vlera mesatare diten naten diten naten Viti 2005 Viti 2006 SHKODER VLORE SARANDE KORCE ELBASAN

Del qartë ndryshimi i nivelit të zhurmave urbane të 8 qyteteve nga viti 2005 në vitin 2006. Vlerat mesatare ditën në zonën metropol Tiranë ­Durrës për vitin 2005 janë rreth 70 dBA duke e kapërcyer këtë vlerë, dhe më pas duke u ndjekur nga qytetet e tjera ku vlerat variojnë nga 62- 68 dBA. Shihet një ndryshim i madh i nivelit të zhurmave të qyteteve të tjera, duke përjashtuar Tiranën nga viti 2005 në vitin 2006. Vlerat mesatare për periudhen e ditës janë rritur ndjeshëm veçanërisht për qytetet Sarandë, Korçë dhe Elbasan. Vihet re një ulje e vlerave mesatare natën të qyteteve nga viti 2005 në vitin 2006. Për qytetin e Tiranës dhe të Durrësit shihet një ulje e lehtë me rreth 1-2 dBA. Ndërsa për qytetet Elbasan, Korçë dhe Sarandë vërehet një ulje e ndjeshme të vlerave ku varion nga 2-5 dBA për periudhën e natës.

Administrimi i zhurmës Qëllimi final i administrimit të zhurmave është përcaktimi i kritereve mbi bazën e të cilave do të krijohen limitet e normave të ekspozimit në zhurmë dhe të nxise vlerësimin e zhurmave dhe luftën kundër zhurmës si pjesë përbërëse e programeve të shendetësisë për mjedisin.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

LAeq dBA

50.00

62

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Këto objektiva bazë duhet të udhëheqin politikat ndërkombëtare dhe kombëtare të kontrollit të zhurmave. Dokumenti Veprim 21 përshtatur nga Kombet e Bashkuara, përmban një numër principesh (parimesh) të kontrollit të mjedisit mbi te cilan mund të bazohen politikat qeverisëse mbi administrimin e zhurmave : parimin e kujdesit, parimin "ndotësi-paguesi" dhe parandalimin e zhurmës. Në të gjitha rastet, zhurma duhet të jetë në nivelin më të ulët të realizueshëm për një situate të veçantë. Kur shfaqet një risk që vë në rrezik shëndetin publik, duhen marrë masa urgjente për mbrojtjen e shëndetit publik. Masat për reduktimin e zhurmës në burim, duhen marrë sa herë që kjo është e qartë se mund të realizohet. Eshtë e nevojshme fusha juridike për administrimin e zhurmave. Duhet vënë në zbatim një program me faza (etapa), mbi reduktimin e zhurmës, me qëllim që të merren nivele optimale të mbrojtjes sanitare afatgjatë. Për të patur një administrim të mirë të zhurmës duhet: · · Të fillojë vëzhgimi i ekspozimeve humane në zhurmë. Të arrihet reduktimi i emisionit të zhurmës dhe jo thjesht burimet e zhurmës: për këtë duhet patur parasysh: mjedise specifike të tilla si : shkollat, mjediset e lojrave, banesat, spitalet. mjedise që kanë zhurma multiple, ose ku mund të përforcohen (shtohen) efektet e zhurmës. Periudha kohore të ndjeshme të tilla si mbrëmje, pushime, etj. Grupe të riskuara si : femijë apo personel me dëgjim të prekur (të dëmtuar) Të merren parasysh rrjedhojat e zhurmës në planifikimin e sistemeve të transportit ose në zënien e tokës. Përfshirja e sistemeve të survejancës së efekteve ndotëse nga zhurma. Vlerësimi i efikasitetit të politikave të zhurmes në reduktimin e efekteve ndotëse dhe ekspozimin, dhe duke përmirësuar pamjen (pejsazhin) zanor. Të përshtaten direktivat e tashme për zhurmat në kolektiva në objektiva të ndërmjetme, në rrugën e përmirësimit të shëndetit human. Përshtatja e masave mbrojtese për një zhvillim jetëgjatë të mjediseve akustike.

· · · · · · ·

Problemet në administrimin e zhurmave Gjëndja e rënduar e krijuar në kryqëzime nga sasia e madhe e automjeteve dhe nga mos funksionimi i sinjalistikës me shumicën e nyjeve. Faktor tjetër me një peshë shumë të konsiderushme është lëvizja e mjeteve të rënda mbi 10 Ton, prania e tyre në nyje të tilla problematike vështirëson shpejtësinë e lëvizjes, manovrimin dhe rrit në rreth 30 % nivelet e zhurmave.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

63

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Lëvizjet parazite janë një tjetër faktor që ndikon drejtpërdrejt në kontributin e zhurmave urbane. Mungesa e theksuar e vëndparkimeve të përkohshme apo të përhershme është një tjetër faktor i cili ndikon në rritjen e niveleve të ndotjes nga zhurmat. Mungesa e rrugëve dytësore apo tretësore, të cilat do të ulnin ndjeshëm përqëndrimin në akset kryesore sjell dhe mbingarkesën në këto akse dhe rrjedhimisht rrit nivelin. Gjëndja motorrike e automjeteve në qarkullim lë shumë për të dëshiruar, mosha e vjetër e tyre sjell uljen e parametrave optimale të çertifikatës teknike të automjetit, lidhur me emëtimin e zhurmës. Këto faktorë dhe të tjerë me më pak peshë ndikojnë në përfundimin se vendi ynë tashmë është ndër vëndet e para në Europë me Ndotje Akustike Urbane në këto parametra.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

64

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

KAPITULLI II

2. BIODIVERSITETI

2.1. Speciet e kërcënuara dhe të mbrojtura Flora, monitoruar nga Instituti i Kërkimeve Biologjike (Grupi i specieve të zhdukura, të zhdukura në gjendje spontane dhe të rrezikuara në mënyrë kritike) Lista e specieve që i përkasin grupeve të mëposhtme: Viola kosaninii;Ranunculus hayekii; Hydrocotyle vulgaris; Quercus robur; Aesculus hyppocastanum; Gymnospermium scipetarum; Astragalus baldaccii; Ajuga piskoi; Arbutus andrachne Në Librin e Kuq (1995) Gymnospermium shqipetarum (Lulehelmi) Paparisto & Qosja [shqipëtarum] konsiderohej e rrezikuar (E). Kategoria e Rrezikimit: I rrezikuar ne menyre kritike (CR A1a) Vendndodhja: Mali Shalqinit Martanesh, Rrethi Elbasanit Emri i asociacionit ku përhapet: Fagetum sylvaticae Gjëndja natyrore e popullatës ( 3-1): 3: natyrore, 2: gjysëm natyrore, 1: arftificiale Propozime për mbrojtjen / ruajtjen e habitatit e species: Në vendpërhapjen e Malit të Shalqinit Martanesh popullata e Gymnospermium scipetarum Pap.& Qosja mbulon një sipërfaqe shume të vogël rreth 1000 ­ 1500 m2 në total. Në një pjesë të sipërfaqes (rreth 50% të sipërfaqes) kjo popullatë ka një shkallë të mbulesës së lartë të rangut 5.5, ndërsa në pjesët e tjera, shkalla e mbulesës luhatet në vlerat 2.2 deri 3.3. Në përgjithsi popullata është disi e ruajtur nga ana natyrore pasi ndodhet në një distancë pak a shumë të largët nga rruga automobilistike. Rrezik kryesor për dëmtimin e kësaj popullate paraqet veprimtaria erozive e një përroi që kalon pothuajse ngjitur me popullatën e Gymnospermium scipetarum Pap.& Qosja dhe dëmtimi i popullatave nga prerjet abuzive në pyllin e ahut në çeltirat e të cilit shtrihet kjo popullatë. Masat që propozohen:Të ruhet në gjëndjen natyrore, ndalimi i prerjes abuzive dhe i kullotjes si dhe rregullimi i rregjimit të rrjedhës së përroit nëpërmjet ngritjes së një prite malore për të mos dëmtuar popullatën me veprimtarinë e tij erozive në kohë shtërngatash. Vendndodhja: Mali Sarisalltkut Kruj Emri i asociacionit ku përhapet: Carpinetum betulus Gjëndja natyrore e popullatës ( 3-1): 3: natyrore, 2: gjysëm natyrore, 1: arftificiale Propozime për mbrojtjen / ruajtjen e habitatit e species: Popullata e Malit të Sarisalltkut Kruj mbulon një siperfaqe me të vogël rreth 1000m2. Kjo popullatë ka një shkallë të mbulesës të rangut 1.1 në shumicën e sipërfaqes së përhapjes, ndërsa në pjesët e tjera shkalla e mbulesës luhatet në vlerat + dhe rrallëherë 2.2. Popullata është pak e ruajtur nga ana natyrore pasi ndodhet në një distancë të afërt nga rruga automobilistike. Rrezik kryesor për dëmtimin e kësaj popullate paraqet kullotja nga bagëtia dhe prerjet abuzive (pasi dhe në të kaluarën kanë qenë të mëdha ç'ka e tregon stadi mbizotërues në kohën e sotme Carpinus

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

65

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 betulus rezultat i degradimit të pyjeve të Ahut) në shkorretën me Carpinus betulus në çeltirat e të cilit shtrihet kjo popullatë. Masat që propozohen:Të ruhet në gjëndjen natyrore, ndalimi i prerjes abuzive dhe i kullotjes. Në Librin e Kuq (1995) Viola kosaninii (Degen) (Manushaqe e Koshaninit ) konsiderohej e zhdukur (Ex). Aktualisht Kategoria e Rrezikimit: E rrezikuar në mënyrë kritike (CR B1) Vendndodhja: Gryka e Rapshës, lugina e lumit Cem, Rrethi Malësi e Madhe Emri i asociacionit ku përhapet: Carpinetum betulus Gjëndja natyrore e popullatës ( 3-1): 3: natyrore, 2: gjysëm natyrore, 1: arftificiale Propozime për mbrojtjen / ruajtjen e habitatit e species: Në vendpërhapjen Gryka e Rapshës, lugina e lumit Cem popullata e Viola kosaninii (Degen) përhapet në një sipërfaqe shumë të vogël rreth 1000m2 në total, me individë të rrallë e të vetmuar shpesh herë të përhapura në të çarat e shkëmbinjve e në vende gurishtore me shkallë pjerrësie shumë të lartë. Shkalla e mbulesës luhatet në vlerat + ( pra individë të rrallë e të vetmuar). Në përgjithësi popullata është disi e ruajtur nga ana natyrore pasi ndodhet në një distancë pak a shumë të largët nga rruga automobilistike dhe në vende ku rrallëherë shkel këmba e njeriut. Rrezik kryesor për dëmtimin e individëve të kësaj popullate paraqet veprimtaria erozive (vetë tipi i habitatit ku përhapet një pjesë e konsiderueshme e kësaj popullate vende gurishtore me pjerrësi të lartë) në kohë shtrëngatash dhe dëmtimi i popullatave nga kullotjet e bagëtive Masat që propozohen: Të ruhet në gjëndjen natyrore, ndalimi i kullotjes. Të shihet mundësia e përhapjes së individëve të kësaj popullate në vende te tjera përgjatë luginës së Cemit në vende më të mbrojtura si dhe në Kopshtin Botanik pasi aktualisht në këtë vendpërhapje paraqitet në një shkallë shumë të lartë rreziku për zhdukje. Në Librin e Kuq (1995) Ranunculus hayekii Dorfler (Zhabinë e Hayekit) konsiderohej e zhdukur (Ex). Aktualisht Kategoria e Rrezikimit: E rrezikuar në mënyrë kritike (CR B1) Emri i asociacionit ku përhapet: Carpinetum betulus Vendndodhja: Gryka e Rapshës, lugina e lumit Cem, Rrethi Malësi e Madhe Gjëndja natyrore e popullatës ( 3-1): 3: natyrore, 2: gjysëm natyrore, 1: arftificiale Propozime për mbrojtjen / ruajtjen e habitatit e species: Në vendpërhapjen Gryka e Rapshës, lugina e lumit Cem popullata e Ranunculus hayekii Dorfler përhapet në një siperfaqe më të madhe përgjatë gjithë grykës së Rapshës deri gati në bashkimin me lumin e Cemit, por gjithmonë në individë të rrallë e të vetmuar shpesh herë të përhapura në të çarat e shkëmbinjve e në vende gurishtore me shkallë pjerrësie shumë të lartë. Shkalla e mbulesës luhatet në vlerat + (pra individë të rrallë e të vetmuar). Në përgjithësi popullata është disi e ruajtur nga ana natyrore pasi ndodhet në një distancë pak a shumë te largët nga rruga automobilistike dhe në vende ku rrallëherë shkel këmba e njeriut. Rrezik kryesor për dëmtimin e individëve të kësaj popullate paraqet veprimtaria erozive (vetë tipi i habitatit ku përhapet një pjesë e konsiderueshme e kësaj popullate vënde gurishtore me pjerrësi të lartë) në kohë shtrëngatash dhe dëmtimi i popullatave nga kullotjet e bagetive Masat që propozohen:Të ruhet në gjëndjen natyrore, ndalimi i kullotjes. Të shihet mundësia e përhapjes së individëve të kësaj popullate në vende të tjera përgjatë luginës së Cemit në vende më të mbrojtura si dhe në Kopshtin Botanik pasi aktualisht në këtë vendpërhapje paraqitet në një shkallë shumë të lartë rreziku për zhdukje. Në Librin e Kuq (1995) Hydrocotyle vulgaris L (Hidrokotil i rëndomtë) konsiderohej e zhdukur (Ex). Aktualisht Kategoria e Rrezikimit: e përkeqësuar (VU A2b)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

66

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Emri i asociacionit ku përhapet: Alnion glutinosae Vendndodhja: ishulli i Franc Jozefit, derdhja e lumit Buna, Velipojë, Rrethi Shkodër. Gjëndja natyrore e popullatës ( 3-1): 3: natyrore, 2: gjysëm natyrore, 1: arftificiale Propozime për mbrojtjen / ruajtjen e habitatit e species: Në vendpërhapjen ishulli i Franc Jozefit, derdhja e lumit Buna, Velipojë popullata e Hydrocotyle vulgaris L, përhapet në një sipërfaqe shumë të vogël në tokë me shumë lagështirë. Shkalla e mbulesës luhatet në vlerat + (pra individë të rrallë e të vetmuar). Në përgjithësi popullata është disi e ruajtur nga ana natyrore pasi ndodhet larg ndikimit te njeriut, por vetë ishulli rrezikohet nga erozioni. Masat që propozohen: Të ruhet në gjëndjen natyrore, parandalimi i erozionit, pasi aktualisht në këtë vendpërhapje paraqitet në një shkallë shumë të lartë rreziku për zhdukje. Vendndodhja: Liqeni i Shkodrës, bregu lindor, Bishti i Qenisë, Rrethi Shkodër Gjendja natyrore e popullatës ( 3-1): 3: natyrore, 2: gjysëm natyrore, 1: arftificiale Propozime për mbrojtjen / ruajtjen e habitatit e species: Në vendpërhapjen Liqeni i Shkodres, bregu lindor, Bishti i Qenisë, popullata e Hydrocotyle vulgaris L. përhapet në një sipërfaqe relativisht të madhe në tokë me shumë lagështirë. Shkalla e mbulesës luhatet në vlerat 1. Në përgjithesi popullata është disi e ruajtur nga ana natyrore por rrezikohet nga aktiviteti i banorëve të zonës. Masat që propozohen: Të ruhet në gjëndjen natyrore, pasi aktualisht në këtë vendpërhapje rrezikohet nga kullotja dhe kositja. Në mjedise të ngjashme me ato të përshkruara më sipër, në zonën e Divjakës, me gjithë kërkimet e kryera nuk u konstatua prania e kësaj specie. Në Librin e Kuq (1995) Quercus robur L, (Rrënjë) futej në grupin e specieve që mund të zhduken (Ex?). Aktualisht Kategoria e Rrezikimit: e përkeqësuar (VU A1b) Emri i asociacionit ku përhapet: Alno-Quercetum roboris, Alno-Fraxinetum angustifoliae dhe Carici-Fraxinetum angustifoliae Vendndodhja: Rezervati i Velipojës (rrethi i Shkodrës), Kune-Vain (rrethi i Lezhës), Rezervati i Patokut (rrethi i Kurbinit) dhe Karavasta (rrethi i Lushnjës) Krahas vendperhapjeve të mësipërme popullata të konsiderueshme të Quercus robur janë vëzhguar dhe në pikat: Derdhja e Lumit Mat, Përgjatë rrjedhës së Lumit Mat Gjëndja natyrore e popullatës ( 3-1): 3: natyrore, 2: gjysëm natyrore, 1: artificiale Propozime për mbrojtjen / ruajtjen e habitatit e species: Në vendpërhapjet e mësipërme popullatat e Quercus robur L, përhapen në sipërfaqe relativisht të madhe, por gjithmonë në individë të rrallë e të vetmuar. Shkalla e mbulesës luhatet në vlerat + deri 1. Popullatat janë disi të ruajtura nga ana natyrore pasi ndodhen kryesisht brenda zonave të mbrojtura. Duke e krahasuar gjendjen e sotme të popullatave me atë të disa viteve më parë, vihet re një përmirësim i dukshëm në drejtim të rigjenerimit. Kjo vihet re nga prania e një filizërie relativisht të madhe. Kjo specie i përket biotopeve ekuilibri biologjik i të cilëve është i mjaft i ndjeshëm edhe ndaj çregullimeve të vogla siç janë ato të kushteve hidrologjike, prania në sasira të konsiderueshme të ujrave të ëmbla në tokë apo në ujrat nëntokësore mjaft afër sipërfaqes së tokës. Pra ruajtja e habitatit të përhapjes së tyre dhe veçanërisht e kushteve hidrologjike përbën faktorin determinant për praninë e zhvillimin e kësaj specieje edhe në vitet e mëvonëshme. Rrezik kryesor aktualisht për këto popullata paraqet ndryshimi kushteve hidrologjike. Masat që propozohen: Ruajtja e kushteve hidrologjike e shoqëruar me masa kundër erozionit, ndërprerja e prerjeve të paligjshme, pyllëzime në zonat shumë të dëmtuara, një regjim të rreptë për masat kundër zjarrit.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

67

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Në Librin e Kuq (1995) Aesculus hyippocastanum L (Gështenjë kali, gështenjë e egër) konsiderohej e zhdukur (Ex). Akutalisht Kategoria e rrezikimit: e rrezikuar në mënyrë kritike (CR A1a) Klasifikimi fitosociologjik: Fagion sylvaticae. Vendndodhja: Progonat, në faqet shkembore të kanionit, Rrethi i Tepelenës. Gjëndja natyrore e popullatës ( 3-1): 3: natyrore, 2: gjysëm natyrore, 1: artificiale Propozime për mbrojtjen / ruajtjen e habitatit e species: Në vendpërhapjen kanioni i Progonatit, Tepelenë, popullata e Aesculus hippocastanum L. përhapet në një sipërfaqe relativisht të madhe përgjatë kanionit të formuar nga përroi i Bënçës, por gjithmonë në individë të rrallë e të vetmuar, shpesh herë ne faqet shkëmbore e në vende gurishtore me shkallë pjerrësie shumë të lartë. Shkalla e mbulesës luhatet në vlerat + (pra individë të rrallë e të vetmuar). Në përgjithësi popullata është disi e ruajtur nga ana natyrore pasi ndodhet larg ndikimit të njeriut. Rrezik kryesor për dëmtimin e individëve të kësaj popullate paraqet kullotja nga dhitë, dhe prerjet abuzive si dhe veprimtaria erozive (vetë tipi i habitatit ku përhapet një pjesë e konsiderueshme e kësaj popullate ndodhet në vende gurishtore me pjerrësi të lartë). Masat që propozohen: Të ruhet në gjëndjen natyrore. Të shihet mundësia e përhapjes së individëve të kësaj popullate në vende të tjera me kushte të ngjashme, pasi aktualisht është një nga speciet që paraqet shkallë shumë të lartë rreziku për zhdukje për shkak të përhapjes së kufizuar. Në Librin e Kuq (1995) Arbutus andrachne L (Mollagjer, shkopkuqe) konsiderohej e rrezikuar (E). Aktualisht Kategoria e rrezikimit: e përkeqësuar (VU A2b) Emri i asociacionit ku përhapet: Andrachno ­ Quercetum ilicis Vendndodhja: Lugina e Vjosës, rrugës nga Përmeti në Çarshovë, rrethi i Përmetit. Gjëndja natyrore e popullatës ( 3-1): 3: natyrore, 2: gjysëm natyrore, 1: artificiale Propozime për mbrojtjen / ruajtjen e habitatit e species: Arbutus andrachne është e përhapur gjatë luginës së lumit Vjosa, nga Përmeti në Leskovik. Këtu takohet një shoqërim tipik i makjes i dominuar nga mollagjera, një nga shoqërimet me vlera pejsazhore dhe shkencore më interesante të Shqipërisë, ku bashkëjetojnë Arbutus unedo, specie karakteristike e Mesdheut perendimor, e Arbutus andrachne, specie karakteristike e Mesdheut lindor. Shoqërim me vlera shkencore për faktin se përfaqëson ekstremin verior e perëndimor të arealit natyror të përhapjes së Arbutus andrachne. Në vënde të thata e ku ka ndërhyrje të shumta për shkak të prerjeve, zjarreve e kullotjes intensive ky shoqërim karakterizohet nga një bimësi e varfër në lloje dhe kryesisht kserofile. Masat që propozohen: Të ruhet në gjëndjen natyrore, sepse në vende të thata e ku ka ndërhyrje të ndjeshme të faktorit antropogjen komuniteti i mësipërm kalon gradualisht në garriga karakteristike lindore, të dominuara nga Arbutus andrachne në formë shkurresh të ulëta. Duhet të merren masa për mbrojtje nga prerjet abuzive, si dhe mbrojtjen nga zjarret dhe mbikullotja. Në Librin e Kuq (1995) Astragalus baldaccii Degen (Arithe e Baldaçit) futej në grupin e specieve që mund të zhduken (Ex ?). Aktualisht Kategoria e rrezikimit: e rrezikuar në mënyrë kritike (CR A1a) Vendndodhja: Mali i Nemërçkës Në Librin e Kuq (1995) Ajuga piskoi Degen et Bald (Ajuga e Piskoit) futej në grupin e specieve të rralla (R). Aktualisht Kategoria e rrezikimit: e rrezikuar në mënyrë kritike (CR A1a) Vendndodhja: Nemërçkë, vend me lagështi mbi Biovizhdë.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

68

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Me gjithë kërkimet e kryera, kjo bimë nuk u gjet, as në vendin klasik të saj. Në fakt kjo zonë duket se karakterizohet nga një erozion i theksuar. Ka shumë mundësi që për këtë arsye kjo specie të jetë zhdukur. E njëjta gjë mund të thuhet dhe për Astragalus baldaccii Degen, specie e cila nuk u gjet. Fauna e monitoruar nga Fakulteti i Shkencave Natyrore (Muzeu i Shkencave të Natyrës) Lista e llojeve sipas grupeve kryesore taksonomike, të kërcënuara sipas kategorive të IUCN, të mbrojtura nga direktivat Europiane, konventat dhe instrumentat kombëtare, si Direktiva e konservimit të habitateve, Konventa e Bernës, Konventa e Bonit, Protokolli i Barcelonës, CITES, si dhe Regullorja për mbarështimin dhe mbrojtjen e faunës së egër në vendin tonë.

Tabela 1. Lloje të kërcënuara dhe të mbrojtura të faunës Ll. në Shqip Total Grupi Faunës Lloje të kërcënuar në nivel Kombëtar (IUCN) Konventa Bernës Botëror Lloje të mbrojtur nga Direktivat B E Habitatet e Direktiva BEE e Shpendëve 0 0 0 0 0 186 0

Molusqet detare Entomofauna (insektet) Crustacete (dekapode) Ecinodermatet Ihtiofauna (peshqit) Aphibiopfauna (amfibët) Reptilofauna (reptilët) Ornitofauna (shpendet) Mammalofauna (gjitarët)

183 680 115 25 311 15 (nga e cila 5 endemik) 37 330 91

130 108 51 23 54 15 37 115 46

1 16 0 1 16 2 9 17 21

8 10 5 3 31 15 37 217 63

1 4 0 1 4 0 3 52 11

9 0 5 3 17 0 3 14 5

9 0 1 13 0 0 0 40

2 0 0 5 0 3 146 31

Malakofauna (Molusqet) Malakofauna lagunore, në përgjithësi, paraqet situatë të ngjashme me atë të viteve të fundit. Llojshmëria e molusqeve të Lagunës së Patokut është mjaft e ulët. Për lagunën e Karavastasë, krahas numrit më të madh të llojeve, është e rëndësishme të theksohet se situata e malakofaunës paraqitet e qëndrueshme duke e krahasuar me atë të viteve të fundit. Duke përdorur llojshmërinë e bivalëve si indikatorë, mund të konkludojmë për gjëndje mjedisore jo të mirë në Lagunën e Vilunit dhe Patokut. Krahas numurit të vogël, tregues i gjendjes jo të mirë mjedisore është edhe dendësia e tyre shumë e ulët për pjesën më të madhe të llojeve. Në brigjet e Liqenit të Prespës sëVogël, malakofauna paraqitet relativisht e varfër, por llojshmëria e pritëshme është më e lartë. Në pjesën më të madhe të brigjeve të liqenit gjendja e popullatave të molusqeve mund të konsiderohet si jo e mirë. Kjo, lidhet kryesisht me nivelin e lartë të eutrofikimit në periudhën nga mesi i verës deri në fillim të vjeshtës, kryesisht si rezultat i ndërhyrjes së njeriut në tributarët e liqenit, por edhe për shkaqe natyrore.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

Koventa Bonit

Konventa Barcelonës

Konventa CITES

69

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Meiofauna (gjallesat shtazore) Studimi i Meiofaunës është i pari i këtij lloji në Shqipëri. Puna e kryer në 11 stacione që iu përkasin zonave: Patok, Godull, Grykderdhja e Ishmit, Divjakë e Shëngjin, ka konsistuar në studimin taksonomik, cilësor dhe sasior të meiofaunës. Për këtë janë bërë matje të parametrave biologjk si; densiteti, shumëllojshmëria e taksoneve dhe treguesit e diversitetit, të dhëna rreth meiofaunës janë grumbulluar në zonat: Grykderdhja e Shkumbinit, Spille e plazhi i Gjeneralit. Në të dyja këto zona, kemi të pranishëm vetëm dy Taxa që janë Anelidet dhe Nematodet. Numëri më i madh i taxave është i pranishëm në Patok pasi në këtë stacion janë të pranishëm dhe Ciliatet, të cilët nuk vihen re në asnjë stacion tjetër. Në shumicën e stacioneve të tjera takohen 5 taxa, ndërsa në Grykderdhjen e Ishmit dhe Shkumbinit takohen vetëm 2 taxa (Nematode e Anelide) Entomofauna ujore(Insektet ujore) Janë marë në studim insektet ujore të Rendit Odonata (pilivesa), Ephemeroptera (mizë-maji), dhe llojet e disa Familjeve (Notonectidae, Gerridae, Belastomidae) të Rendit Hemiptera, në zonën e Divjakës dhe Patokut si dy nga ekosistemet më të rëndësishme të vendit. Studimi sasior dhe cilësor i insekteve ujore jep të dhëna vlerësuese dhe treguese për cilësinë dhe impaktin e ndotjes mjedisore në këto ekosisteme. Janë marrë në studim këto rende pasi llojet e tyre (Odonata dhe Ephemeroptera) kërkojnë ujë të freskët të pa ndotur, të oksigjenuar, që të mbijetojnë. Llojet e rendit Ephemeroptera kërkojnë ujë të pastër për lëshimin e vezëve dhe larvat e tyre janë tërësisht ujore. Amphibofauna (Amfibët) Gjëndja e bioindikatorëve të disa lloje Amfibësh janë marrë në zonat: Shëngjin, Patok e Divjakë. Amfibët bioindikatorë të rëndësishëm janë: Bufo bufo (thithlopa e zakonshme), Bufo viridis (thilopa e gjelbër), Rana dalmatina (bretkosa kërcimtare), Rana balcanica (bretkosa e zakonshme) dhe Rana lessonae (Bretkosa e leshterikut). Në zonën e Shëngjinit janë monitoruar dy stacione: Knalla dhe kanali në afërsi të Kunës. Ne Knallë numuri i shiritave me vezë të: Bufo bufo ka rezultuar 11 shirita, rreth 4 herë më i vogël sesa ajo normale në distancë rreth 50m; ndërsa në Kunë numëri i shiritave të vezëve ka qënë 13, rreth 3 herë më i vogël sesa normalja. Rana dalmatina numëri i leshukëve me vezë ka rezultuar 12 leshukë rreth 4 herë me pak sesa normalja, në Kanali në Kunë numuri i leshukëve me vezë ka rezultuar 14 rreth 3 herë me pak sesa normalja. Nga numërimi i llojeve bioindikatorë (në Knallë) në një distance 100m ka rezultuar: Rana balcanica 6 individë rreth 5 herë më pak sesa normalja. Rana lessonae 4 individë rreth 8 herë më pak sesa normalja. Në zonën e Patokut janë monitoruar dy stacione: Kanali në afërsi të lumit të Drojës dhe grykderdhja e lumit Ishëm. Në Kanali në afërsi të lumit të Drojës numëri i individëve është: Rana balcanica 28 individë pothuajse e njëjtë me normalen. Rana lessonae 31 individë pothuajse e barabartë me normalen.Gjëndja e mirë në këtë zonë ka të bëjë me mosndërhyrjen e njerëzve. Në Grykderdhjen e lumit të Ishmit numëri i individëve është: Rana balcanika ka qënë 2-3 individë dhe asnjë individ i Rana lessonae, një dukuri e tille bën fjalë për gjëndje të keqe të bioindikatoreve e cila është e lidhur me ndotjen e madhe që ka lumi i Ishmit. Në zonën e Divjakës janë monitoruar dy stacione Kanal me ujë të përhershëm (në afërsi të parkut të Divjakës) dhe dy Gropa me ujë të përherëshme në brendësi të parkut.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

70

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Në kanalin (pranë pyllit të parkut Divjakë): Bufo bufo janë numëruar 19 shirita me vezë, Rana dalmatina 28 leshukë e cila tregon për një gjëndje jo të keqe të këtij lloji dhe të habitatit.. Rana balcanica 34 individë rreth 2 here më pak sesa normalja, Rana lessonae 37 individë rreth 2 herë më pak se normalja. Theksojmë se kjo gjëndje e bioindikatorëve mund të ishte më e mirë nëse në kanal nuk do të hidheshin mbetjet urbane të komunitetit të Divjakës. Në dy Gropa me ujë të përhershem në brendësi të parkut; Rana dalmatina ka qënë rreth 60 leshukë. Rana balcanica rreth 60 individë. Rana lessonae 63 individë. Të 3 rastet e përmendura më sipër tregojnë për një gjëndje të mirë të këtyre bioindikatorëve. Reptilofauna (Breshkat detare) Janë monitoruar pesë grupe të breshkave detare: Grupi i parë: Breshka Detare të Markuara më parë Numëri i Breshkave Detare të markuara më parë të rëna në rrjetat e peshkimit ka qënë 26 individë. Grupi i dyte: Breshka Detare të kapura për herë të Parë. Numëri i Breshkave Detare të pa markuara ka qënë 56 individë, prej të cilave 54 syresh i përkasin llojit Caretta caretta dhe vetëm 2 individë i përkasin llojit Chelonia mydas. Grupi i tretë: Breshkat Detare të sinjalizuara, është marrë informacion për 154 individë të llojit Caretta caretta. Grupi i katërt: Breshka Detare të ngordhura, janë mbledhur të dhëna për 29 individë të Caretta caretta të ngordhura. Grupi i pestë: Breshka Detare të dhunuara nga njerzit. Në këtë grup raportohen 7 individë. Epibiontet Breshkat e kapura Caretta caretta kanë patur mjaft epibionde: bimë (alga) e lloje të ndryshme kafshësh ( molusqe, gaforre etj), Polychaeta të familjes Serpulidae. Mundësia e leshimit të vezëve nga Caretta caretta u realizua gjatë muajve, Qershor, Korrik e Gusht në disa zona bregdetare: Spille, Plazhi i Gjeneralit, Grykderdhja e Semanit dhe e Vjosës, Orikum si dhe bregdeti i Palasës. Zonat në fjalë janë kontrolluar për gjurmë e fole të Breshkave Detare në kohë të përshtatëshme, por në asnjë prej tyre nuk kemi gjetur deri më sot fole apo gjurmë të Caretta caretta. Kjo nuk do të thotë se nuk duhen vazhduar kërkimet, Ornitofauna (Shpendët) Rezultatet i shërbejnë analizimit të gjëndjes së popullatave të llojeve, kuptimit të tendencave të pranishëm dhe përcaktimit i gjendjes së habitateve, rrezikimi i habitateve nga faktorë të ndryshëm dhe masat e propozuara për të përballur kërcënimet. Në këtë grup përfshihen shpendët e familjeve; Gaviidae, Podicipedidae, Procellaridae, Pelecanidae, Phalacrocoracidae, Ardeidae, Ciconiidae, Threskiornitidae, Phoenicopteridae, Anatidae, Gruidae, Rallidae, Haematopodidae, Recurvirostridae, Burhinidae, Glareolidae, Charadriidae, Scolopacidae, Laridae et Sternidae. Shpendët e ujit folezuese Rëndësi iu kushtua vendeve potenciale të folezimit si ishuj të vegjël në brendësi të lagunave, plazhe ranore, grumbujve pyjorë etj. Për Divjakë-Karavastasë u përfshinë dhe pjesë ligatinore të Godullës së Pandeliut. Kompleksi i Divjakë-Karavastasë a. Folezimi Në të gjithë kompleksin u vrojtuan 23 lloje të shpendëve të ujit folezues në afro 400-600 cifte. Ishujt e lagunës së Karavastasë mbeten vendi më i pëlqyer i folezimit, me më shumë se

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

71

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 50% të numrit të çifteve folezues, ndonëse të përshqetësuar prej aktivitetit të peshkimit. Mjedis i përshtatshëm për folezim është ai i bregut ranor ku folezojnë, dallëndyshet e detit, ballëbardha etj. Komuniteti i shpendëve dominohet nga, dallëndyshja e detit Glareola pratincola, dallëndyshja e zakonshme e detit Sterna hirundo, pulbardha këmbëverdhë Larus cachinnans. Në fillim shpendët koloniale ishin në tokën e vdekur dhe më pak në ishujt e lagunës. Llojet territoriale hasen në gjithë shtrirjen gjeografike të zonës. Gjatë sezonit të folezimit zona e Godullës ishte tërësisht e qetë nga aktivitetet duke krijuar kushte për folezim për; bajza Fulica atra, pulujëza Gallinula chloropus, gjeli i ujit Rallus aquaticus, drenja Anas platyrhynchos, marsatorja Anas querquedula, gakthi Ixobrychus minutus, gakthi i madh Botaurus stellaris etj. Vraponjësi gushëbardhë është i kudondodhur, Qyrylyku këmbëqirizë është i përhapur kryesisht në ishujt e lagunës. Në krahasim me vitet e mëparshme, në tërësinë e kompleksit nuk vihen re tendenca sinjfikative të rënies apo ngritjes së numërit të përgjithshëm të shpendëve folezues b. Shtegtimi Sezoni i shtegtimit dominohet nga komunitetet të cilat janë prezent edhe gjatë stinës së dimrit. Kompleksi kthehet në një stacion qëndrimi si; bajzat Fulica atra, rosat e ndryshme Anatidae, pulbardhat Larus sp. baltakët (Calidris sp, Tringa sp, Charadrius sp). Gjatë perjudhës së parë numëri i shpendëve është i lartë, më shumë se 90% e shpendëve ishin të përqëndruar në zonën e Godullës së Ushtarit, një ligatinë me cilësi të mira ekologjike, gjëndje të mirë trofike dhe e pashqetësuar prej njeriut. Aktivitetet e ndryshme kanë sjellë braktisjen e kompleksit nga shpendët e ujit nga ndikimi human që është tepër i lartë e problematik për komunitetet faunistike. Brënda një muaji, numëri i shpendëve të ujit shënoi një rënie më shumë se 85%. Rënia erdhi pas fillimit të gjuetisë si një faktor mjaft limitues, ai ul shumë potencialet e ligatinave si strehë për shpendët e ujit. Mammalofauna (Gjitarët Lundëra dhe Çakallit) Nga të dhënat gjendja e ndotjes në lumenjtë Ishëm dhe Seman paraqitet e rëndë. Biota e këtyre lumenjve është e ndikuar rëndë nga niveli i larte i ndotjes urbane dhe industriale. Në Seman, lundërzëa mungon në segmentin Berat­Ura Vajgurore si dhe në kilometrat e para të Semanit deri në Urën e Kucit, tregon për nivel të lartë të ndotjes së ujrave. Individë të rrallë takohen në 5-6 km sipër urrës së Mbrostarit, kjo shpjegohet me aftësinë vetëpastruese të lumit dhe ndikimin "zbutës" të lumit Devolli, i cili është me pak i ndotur se Osumi. Shkarkimet e lumit te Gjanicës, i cili derdhet në Seman, disa km poshtë Urrës së Mbrostrarit janë shkaku i mungesës së lundërzës në rrjedhën e poshtëme të Semanit.Ishmi paraqitet si një lumë mjaft i ndotur, Lundërza mungon në stacionet e vrojtuara në Gjole dhe Ishëm, ndërsa ajo është e pranishme në Zezë (të dy stacionet përgjatë Zezës kanë rezultuar me prani të lundërzës; kjo tregon se është më pak i ndotur. Ujrat e Lanës, lumit të Tiranës dhe Gjoles mbledhin gjithë shkarkimet e ujrave të zeza dhe industriale, si dhe një pjesë të mbetjeve solide nga metropoli i Tiranës. Lundërza është e pranishme në Erzen përgjatë gjithë rrjedhës së mesme dhe të rrjedhjës së tij të poshtëme, me përjashtim të segmentit 6-8 km në dalje të Shijakut. Stacioni më i pasur rezulton në afërsi të Ndroqit, përshkak të një dige të ngritur për devijimin e ujrave për ujitje. Gjëndja e lundërzës në rrjedhjen e mesme dhe të poshtëme të Shkumbinit është e përmirësuar. Prania e lundërzës pergjate Shkumbinit bëhet evidente në të gjitha stacionet.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

72

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Nga vrojtimet rezulton se çakalli takohet vetëm në ekosistemet bregdetare pranë grykderdhjeve të lumenjëve, ai mungon përgjatë rrjedhjës së mesme dhe pjesën më të madhe të rrjedhjës së poshtëme. Çakalli nuk është një indikator i mirë dhe i drejtpërdrejtë i gjëndjes së ndotjes së ujrave të lumenjëve, gjithësesi popullata e tij ndikohet nga gjendja e biotës lumore dhe efektet e ndotjes lokale që shkakton ndotja e ujrave në ekosistemet bregdetare.

Tabela 2. Shpendët e ujit folezues në Divjakë-Karavasta gjatë vitit 2005 Bregu ranor Total Toka djerre Keneta, kanale, pyje Ishuj te lagunes 2-4 25-29 1 4-8 1-2 4-7 5-7 1-3 2-4 25-29 1 4-6 1-2 4-7 5-7 1-3 2 1-3 4-8 50-70 18-26 2-4 16-23 1-3 25-30 1-3 32-44 90-140 295-417

Nr 1 2 3 4 5 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21

Species Tachybaptus ruficollis Pelecanus crispus Botaurus stellaris Ixobrychus minutus Anas querquedula Rallus aquaticus Gallinula chloropus Fulica atra Haematopus ostralegus Burhinus oedicnemus Himantopus himantopus Glareola pratincola Charadrius alexandrinus Charadrius dubius Tringa totanus Actitis hypoleucos Larus cachinnans Gelochelidon nilotica Sterna hirundo Sterna albifrons Total

2 1-3 30-40 15-20 1-2 1-3 1-3 25-30 1-3 2-4 50-70 100-139 30-40 40-70 173-235 4-8 20-30 3-6 1-2 15-20

3-8

19-35

Tabela 3. Shpendët e ujit folezues në Divjakë-Karavasta gjatë vitit 2006

Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Species Tachybaptus ruficollis Pelecanus crispus Botaurus stellaris Ixobrychus minutus Anas querquedula Anas crecca Anas clypeata Anas platyrhynchos Rallus aquaticus Gallinula chloropus Fulica atra Haematopus ostralegus

Bregu ranor

Toka Këneta, djerrë kanale, pyje 10-30 2-4 10-20 10-20 10-20 2-5 10-20 12-18 20-30 20-30

Total Ishuj të lagunës 25-29 10-30 25-29 2-4 10-20 10-20 10-20 2-5 10-20 12-18 20-30 20-30 2-4 73

1-2

1-2

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Burhinus oedicnemus Himantopus himantopus Glareola pratincola Charadrius alexandrinus Charadrius dubius Tringa totanus Actitis hypoleucos Larus cachinnans Gelochelidon nilotica Sterna hirundo Sterna albifrons Total

1-2 40-50 15-20

1-2 7-10 5-10 1-2 1-3 5-10 1-3 1-3 10-20 20-30 2-5 1-2 6-10 25-30 1-3 20-30 40-60

9-20 119-220 151-221

5-10 60-70

122-154

2-4 17-30 60-80 22-35 2-4 12-23 2-6 25-30 1-3 25-40 100-130

401-615

Duke krahasuar vitin 2005 me 2006 numuri i shpendëve të ujit folezuese në total ka një rritje nga 295-417 (2005) në 401-615 (2006)

Tabela 4. Shpendët shtegtarë në Divjakë-Karavasta gjatë Shtator, Tetorit 2006 Total shtator 43 23 63 56 69 94 3 560 210 124 220 74 17 15500 4 43 16 69 Total tetor 1231 13 29 122 8 27 Total shtator 120 112 410 330 600 15 83 226 12 990 21 618 2 136 69 20621 Total tetor 30 16 55 38 301 2 7 3 65 23 16 1051 34 151 45 9 4719

Llojet Tachybaptus ruficollis Podiceps cristatus Phalacrocorax carbo Pelecanus crispus Egretta garzetta Egretta alba Ardea cinerea Platalea leucorodia Anas penelope Anas crecca Anas platyrhynchos Anas acuta Anas clypeata Gallinula chloropus Fulica atra Haematopus ostralegus Recurvirostra avosetta Charadrius hiaticula Charadrius alexandrinus Total

87 6 1350

Llojet Charadrius sp. Pluvialis squatarola Calidris minuta Calidris alpina Calidris sp. Scolopax rusticola Limosa limosa Limosa lapponica Numenius arquata Tringa totanus Tringa sp. Larus melanocephalus Larus ridibundus Larus genei Larus cachinnans Sterna caspia Sterna sandvicensis Charadrius alexandrinus

9

Përfundime Në 2005 laguna e Karavastasë (zonë Ramsar) u karakterizua nga një numur i lartë moluskesh në dallim nga lagunat e tjera të Patokut dhe Vainit liqenit të Prespës së vogël ku llojshmëria dhe dëndësia eshtë e vogël. Në 2006, studimi i meiofaunës (për herë të parë në vëndin tonë) tregoji se indekset e biodiversitetit Shennon dhe Pileon ishin të ulët në pjesën më të madhe të stacioneve bregdetare të Adriatikut.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

74

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Rendi Odonata është i përfaqësuar me 34 lloje, Ephemeroptera me 20 lloje, Hemiptera me 10 lloje, Ephemeroptera përfaqesohet me pak lloje, pasi kërkojnë ujëra të rrjedhshëm, të pastër, për të lëshuar vezët, dhe larvat e tyre. Divjakë për insektet ujorë 51 lloje, Patokut 39 lloje, kemi 26 lloje për rendin Odonata, 18 lloje për rendin Ephemeroptera dhe 7 lloje për rendin Hemiptera Në Patok 22 lloje për rendin Odonata, 11 për rendin Ephemeroptera dhe 6 lloje për rendin Hemiptera. Numëri që gjenden vetëm në zonën e Patokut 8 lloje të rendit Odonata, dhe 1 për Ephemeroptera dhe Hemiptera, numëri i ngjashem për për Divjakën dhe Patokun është 27 lloje, dhe ngjashmëria është 42.85%. Numëri i llojeve të ngjashëm për Divjakën dhe Patokun janë 14 lloje, dhe i ngjashmëra 41.17%. Rënia e popullatave të amphibofaunës është e lidhur me nderhyrjen direkte të faktorit antropogjen, prej të cilave po përmendim dy: a.Ndërtimet e shumta e pa kriter b.Shkarkimet e plehrave të shumta urbane. Gjëndja e bioindikatorëve në ekosistemet e Kanal (Patok), Divjakë është e mirë. 218 breshka detare globalisht të rrezikuara (Caretta caretta and Chelonia mydas) në 2005 dhe 236 në 2006 jnaë gjetur në bregdetin shqipëtar nga të cilat 80 janë pjesë e një popullate në Patok dhe në 2006, 29 janë të ngordhura dhe 7 të dhunuara. Në zonën e Patokut bie në sy prania shumë e madhe e gaforreve të llojit Carcinus sp. si dhe i kandilave të detit, Risostoma pulmo, që janë ushqim kryesor për Caretta caretta, gjë e cila është e lidhur me ngarkesën (ndotjen) e madhe. Në shumicën e rasteve, individët e Caretta caretta, kanë pasur ngarkesa të epibionteve (epibionto-flora dhe epibionto-fauna). Shpendët ujorë folezuese në 2005 në lagunat Katavasta Patokut e Prespës së vogël dhe në 2006 në lagunën Karavastasë dhe Nartës janë në nivëlët e viteve të mëparshëm. Brënda muajit (shtator-tetor 2006) numuri shpendëve shtegëtare në lagunën e Karavastasë (Godulla e ushtarit ) zonë Ramsar është ulur rreth 85% për shkak të gjuetisë. Lundërza gjitar globalisht i rrezikuar (Lutra lutra) në 2005 ishte e pranishme në të gjitha stacionet e monitoruara dhe mungon në shumicën e stacioneve të katër lumenjve në 2006, që ndikon ndotja dhe gjëndja ekologjike e lumenjve Çakalli lloj i kërcënuar në 2006 në grykderdhjen e lumenjve në bregdet ka një rritje në individë. Nga intervistimi i 65 peshkatarve në 2005 rezultoi që foka e Mesdheut (Monachus monachus) nuk është banot i ujrave të detit jon, vetëm në 4 raste është parë (2004), ndërsa delfini turishkurtër (Tursiops truncatus) është parë në grupe 4-12 individë dhe nganjëherë deri 100 individë. Rekomandime Në kundërpërgjigje të faktorëve kërcënues duhen ndërmarrë masat e mëposhtme: Të ndikohet në uljen e ndotjes në zonat ujore në studim. Të ndalohet hedhja e mbetjeve organike në lumenjë që derdhen në këto zona, Ishëm, etj Të vazhdojë inventarizimi duke kryer monitorime të llojeve ujore në këto zona. Duhet të shihet mundësia e kompensimit të dëmit të shkaktuar nga Breshkat e Detit në rrjetat e peshkatarëve, që të ndikojë në ndryshimin e qëndrimit të peshkatarëve ndaj Breshkave të Detit. Ndalimi i marrjes së zhavoreve në shtretërit e lumenjve, kjo ndikon në përkeqësimin e gjëndjes së biotes së lumenjve, në uljen e nivelin të oksigjenit të tretur në ujrat e lumenjve.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

75

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Është e domosdoshme që gjuetia në zonat në vrojtim të jetë në kontroll nga ana e organeve përkatës. Përveç forcimit të kontrollit, të ndërhyet në bllokimin e armëve të shumta të paliçensuara, në përcaktimin e zonave ku të ndalohet gjuetia, në rregullat e reja të liçensimit të gjuetarëve etj. Të mbrohen llojet simbolike të rralla e të kërcënuara jo vetëm nga pikpamja faunistike por edhe ekoturistike. Organet përgjegjës për administrimin e zonave në vrojtim duhet të ndergjegjësohen se shqetësimi është po aq i dëmshëm sa dhe gjuetia. Të vendosen tabela për mbrojtjen e shpendëve dhe parandalimin eshqetësimit. Të bëhen gardhime të lehta në pjesë të caktuara të brigjeve ranore të Karavastasë. Të rritet shkalla e edukimit mjedisor për rëndësinë ekoturistike të llojeve të shpendëve. Duhet të kufizohet deri në ndalim të plotë peshkimi me dinamit, helme dhe lëndë zjarri. Rrjetat e peshkatarëve nuk duhet të qëndrojnë gjatë tërë kohës në ujë. Anijet e peshkimit nuk duhet të gjuajnë në zonat e cekta. Në përgjigje të shkatërrimit të habitateve natyrore duhet të propozohen masa që u kundërvihen atyre në mënyre direkte apo të krijojnë habitate të reja në zona që sot për sot janë larg ndikimeve njerëzore dhe natyrore. Të krijohen vende të reja për folezim në ishujt e brendshëm të lagunës së Karavastasë. Monitorimi i ekosistemeve lumore dhe bregdetare duhet të vazhdojë edhe në të ardhmen, për të parë si ecurinë e gjëndjes ashtu dhe tendencat/prirjet e tyre në vitet e ardhëshme, kjo duhet të shoqërohet edhe me marrjen e masave të nevojshme për të ndaluar përkeqësimin e mëtejshëm të gjëndjes dhe përmirësimin gradual të shëndetit dhe biotes së këtyre ekosistemeve. Grumbullimi i mbetjeve urbane të ngurta dhe trajtimi i tyre në sheshe te posaçme të depozitimit dhe menaxhimit (landfills), të trajtohet me përparësi nga ana e organeve të pushtetit vendor dhe dikasteret përkatëse. Studimi dhe monitorimi duhet të shoqërohen me rritjen e publikimeve dhe botimeve me qëllim njohjen dhe promovimin e vlerave ekologjike, ekonomike dhe sociale të ekosistemeve lumore dhe bregdetare. Të krijohet mundesia e monitorimit të llojeve të kërcënuar si (thëllënxa e malit dhe e fushës dhe kaprollit).

2.2. Zonat e mbrojtura Mbrojtja e Mjedisit dhe përdorimi i qëndrueshëm i burimeve natyrore përbën një nga prioritetet e Qeverisë Shqiptare. Në zbatim të Programit të Qeverisë (2005-2009), është parashikuar të dyfishohet sipërfaqja e zonave të mbrojtura, duke garantuar jo vetëm mbrojtjen e tyre, por edhe një zhvillim të mëtejshëm mbi principet ekologjike. Zgjerimi dhe forcimi i rrjetit të zonave të mbrojtura, si bazë për krijimin e Rrjetit Ekologjik të vendit, vlerësohet si një nga objektivat më të rëndësishme të Ministrisë së Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave. Në studimin e kryer synohet, që rrjeti i zonave të mbrojtura, të arrijë nga 6.4% (në Qershor 2005), në 12,8 % (në Qershor 2009), ose dyfishimi i sipërfaqes. Tashmë, në shpalljen e zonave të mbrojtura, MMPAU nuk përzgjedh vetëm territoret me pyje, kullota, por edhe zona bujqësore, ujore e laguna, malore, madje edhe të populluara, me një traditë në përdorimin e qëndrueshëm të burimeve natyrore dhe me një aktivitet të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

76

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 rëndësishëm social-ekonomik. Njohja e vlerave ekologjike të biodiversitetit dhe vënia e tyre nën një status mbrojtjeje përbën një zhvillim të ri për të gjithë banorët që jetojnë dhe zhvillojnë aktivitetet e tyre social-ekonomike në zonat respektive. Zonat e mbrojtura, sikurse dhe pasuri të tjera natyrore, vazhdojnë t'a pësojnë rëndë për shkak të mosqeverisjes si duhet dhe përdorimit kaotik të tyre. Sfida më e madhe për ZM është ruajtja e tyre, e cila është dhe detyra kryesore e DSHP-ve dhe e administratave të tyre. Në administrimin e ZM janë ndeshur me mjaft probleme, ndër më kryesoret përmendim: Infrakstruktura rrugore e përkeqësuar; shkatërrimi i habitateve dhe degradimi i mëtejshëm i tyre; erozioni bregdetar; prerjet; rreziku i përhapjes së sëmundjeve; përndjekja e shpendëve dhe të kafshëve të egra; menaxhimi joefektiv i aktiviteteve rekreative; kullotja e pakontrolluar; ndërtimet pa leje dhe zënia e një pjese të territorit të tyre; gjuetia, mbipeshkimi dhe peshkimi ilegal dhe përdorimi i mjeteve të ndaluara; mosmenaxhimi i vizitorëve dhe i mbeturinave të ngurta që ata prodhojnë, duke ndotur me objekte nga më të ndryshmet dhe dëmtuar pejzazhin dhe vlerat estetike të parkut ose zonës së mbrojtur. Guroret përbëjnë një dukuri tepër negative në shkatërimin; përkeqësim e gjëndjes fizike të disa lagunave, regjimit ujor dhe cilësisë së ujërave, shkarkimit të ujërave të zeza të qyteteve apo dhe fshatrave përreth tyre, etj,. Gjatë vitit 2005-2007 janë miratuar: Zgjerimi i Parkut Kombëtar "Butrinti", shpallja e Rezervatit Natyror të Menaxhuar "Liqeni i Shkodrës" dhe e Peizazhit të Mbrojtur "Lumi Buna-Velipojë"; Zgjerimi i Parkut Kombëtar "Mali i Dajtit", Peizazhi i Mbrojtur "Mali me Gropa-Bizë-Martanesh" dhe zgjerimi i sipërfaqes së Parkut Kombëtar "Divjakë-Karavasta". Sipërfaqja e përgjithshme e ZM arrin në 299 498 ha, ose 10.42% të sipërfaqes së përgjithshme të vendit. Në programet e Ministrisë së Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave synohet përgatitja e planeve të menaxhmit dhe të veprimit për ekosistemet e ZM-ve. Aktualisht po përgatitet plani i menaxhimit për Rezervatin Natyror të Menaxhuar "Kune-Vain", me financim të Bankës Botërore. Administrimi dhe menaxhimi i zonave të mbrojtura mbështetet në ligjin bazë nr. 8906, datë 06.06.2002 "Për zonat e mbrojtura". Në zbatim të tij kanë dalë edhe një sërë aktesh nënligjore që rregullojnë: Procedurat dhe shpalljen e zonave të mbrojtura sipas ketegorive; shpalljen e monumenteve të natyrës shqiptare ; administrimin dhe rregullat e dhënies në përdorim të shpellave; listën e specieve të florës shqiptare që vihen në mbrojtje ; krijimin e administratave të zonave të mbrojtura; krijimin e komiteteve të menaxhimit, etj. Me miratimin e ligjit "Për zonat e mbrojtura" dhe të akteve nënligjore janë krijuar hapësira të reja jo vetëm për administrimin dhe menaxhimin e ZM-ve, por edhe për krijimin e strukturave administrative ekzekutive. Në këtë aspekt vihen re edhe mungesat në staf, në mjete e logjistikën e mjaftueshme dhe në fonde, për ruajtje të efektshme të zonave të mbrojtura. Në disa zona të mbrojtura, kryesisht në Parqet Kombëtare, janë krijuar edhe administratat e tyre të cilat janë pjesë e strukturës së Drejtorive të Shërbimit Pyjor në rrethe. Po punohet për pajisjen e këtyre administratave me infrastrukturën e logjistiken e nevojshme si dhe me trajnimin e stafit të tyre. Në kuadrin e përmirësimit të punës për mirëadministrmitn e zonave të mbrojtura, vendi ynë në vazhdimësi, sidomos mbas viteve 90, ka aderuar në një sërë konventash mjaft të rëndësishme, nga të cilat mund te përmëndim: Konventa e Diversitetit Biologjik (KDB) u nënshkrua më 5 Janar të vitit 1994.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

77

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Më 29 Nëntor 1995 aderohet në Konventën e Ramsarit "Konventa e ligatinave të rëndësisë ndërkombetare veçanërisht si habitat i shpendëve të ujit". Konventa e Bërnes "Për ruajtjen e florës dhe faunës së egër dhe mjedisin natyror në Europë" është miratuar në 19 Shtator të vitit 1979. Konventa "Për ruajtjen e llojeve shtegëtare të botës së egër", ose Konventa e Bonit (23 Qershor 1979) u ratifikuan nga qeveria shqiptare, më 16.11.2000. Konventa e CITES (Për tregëtinë ndërkombëtare të llojeve të rrezikuara të florës dhe faunës së egër) e nënshkruar në Uashington, D.C, më 3 Mars, ndryshuar në Bon, më 22 Qershor 1979, etj.

Tabela 5. Kategoritë e zonave të mbrojtura Nr. 1. 2. 3. 4. 5. 6. Kategoria e Zonës së Mbrojtur1 Rezervat Strikt Natyror/Rezervat Shkencor Park Kombëtar Monument Natyre Rezervat Natyror i Menaxhuar Peizazh i Mbrojtur Zonë e Mbrojtur e Burimeve Natyrore të Menaxhuara Shuma % ndaj Sipërfaqes së Republikës Viti 2005 Nr Sip.ha 4 13 750 25 6 4 802 14,500.00 62,531.20 3,490.00 66,963.00 72,638.00 18,200.00 238,322.20 8,29 Viti 2006 Nr. Sip.ha 4 13 750 24 6 4 801 14,500.00 88,614.40 3,490.00 63,663.00 72,638.00 189,200.00 261,106.40 9,08

Elementë monitorues të zonave të mbrojtura në Shqipëri Për vitin 2005 është punuar mbi nxjerrjen e disa të dhënave kordinative për parqet kombëtare të të gjithë vëndit tonë; si psh Parku Kombëtar i Dajtit ka këto kordinata:

9 Parku "Dajt" S.V Q S.J 45 85 000 45 79 000 45 75 000 44 09 000 44 09 000 44 09 000

S.V-skaji verior,Q-qëndër, S.J- skaji jugor i parkut dhe kështu janë dhënë të gjithë Parqet Kombëtare të vendit. Në të njëjtën kohë është bërë përshkrimi i të gjithë Parqeve Kombëtare të vëndit tonë ku në këtë përshkrim përfshihen të dhëna të tilla si: data e viti i shpalljes, sipërfaqja, administrimi, veçori gjeologjike, flora, fauna, pjesëmarrja e popullsisë lokale në menaxhim, dukuri e probleme, rekomandime etj. Po ashtu në këtë pjesë është bërë edhe përshkrimi i të gjitha kategorive të tjera të zonave të mbrojtura në vëndin tonë. Kurse ne vitin 2006 puna është shtrirë sidomos për habitatet pyjore në këto zona të mbrojtura dhe kryesisht në parqet kombëtare dhe janë percaktuar shoqërimet bimore si më poshtë: Lista e shoqërimeve të Parkut Kombëtar të Dajtit - Tiranë

1

Burimi:MMPAU Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

78

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Lista e shoqërimeve të Parkut Kombëtar të Hotovës ­Përmet Lista e shoqërimeve të Parkut Kombëtar të Lurë­Dibër Lista e shoqerimeve te Parkut Kombëtar Bredhi I Drenovës ­ Korçë Monitorimi i Florës të Parkut Kombëtar "Bredhi Hotovës" dhe Ekosistemit të luginës së sipërme të Vjosës "Monitoruar nga Instituti i Kërkimeve Biologjike" Parku Kombëtar "Bredhi i Hotovës"

Tabela 6. Tipet e bimësisë Tipet e bimësisë Toka bujqësore Pyje dushqesh gjetherënës Pyje dushqesh përherëblertë Pyje me bredh Makie e degraduar Makie mesdhetare Kullota Livadhe Vende Shkëmbore Sipërfaqja ha 1,050 85,424 19,743 958,703 0,187 238,266 93,214 64,762

Pozicioni gjeografik. Bredhi i Hotovës ndodhet në krahinën e Frashërit, rreth 35km në verilindje të qytetit të Përmetit. Në shpatin e malit të Kokojkës (1549 m). Brezi i pyjeve dhe shkorreteve mesdhetar Brezi i Pyjeve dhe Shkorreteve Mesdhetare ka nj shtrirje deri n lartsit 700 ­ 800m mbi nivelin e detit kryesisht në zonat Veri ­ Perëndimore dhe Perëndimore të Parkut. Pyje dushqesh gjetherënës Formacione të pyjeve të Quercus frainetto e Quercus cerris si dhe stadeve të degradimit të tyre (Carpinus orientalis, Ostrya carpinifolia) takohen në nj pjes t konsiderueshme t territorit të Parkut, por rrallher n gjëndje t mir. Vegjetacioni i bredhishteve (me bredhin e Maqedonisë Abies borisii-regis) që fillon në lartësinë rreth 1200m mbi nivelin e detit . Lugina e Vjosës së sipërme Lugina e sipërme e Vjosës përfaqëson një zonë ndërkufitare me vlera të larta të biodiversitetit. Eshte zone e vetme ku rritet Arbutus andrachne (mëllagjeri) në Shqiperi.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

79

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Figura 1. Shpërndarja e llojeve pyjore

70000 60000 50000 40000 30000 20000 10000 0 Siperf.ha Pishe Bredh Dushqe Shkurre Ahu Plep Ge+arre+aka Fletore tj

Brezi i pyjeve dhe shkorretave mesdhetare me një sipërfaqe rreth 61214ha përfaqëson formacionin bazë dhe me përhapje më të madhe në luginën e Vjosës së Sipërme. Formacioni klimaks i Quercetum ilicis (asoc. Orno-Quercetum Ilicis), pyjet farorë të ilqës janë ruajtur vetëm në disa mikrohabitate të kufizuara e fragmentuara. Formon pyll të hapur me drurë të larguar mjaft, për pasojë me kat shkurror dhe barishtor të zhvilluar mire. Kati shkurror mund të jetë i lartë deri 3m rrallherë deri 5m. Shkurre me karakteristike është Arbutus unedo. Në katin barishtor më shpesh takohet Euphorbia characias, etj Specie bimore të kërcënuara e të rralla Tabela e mëposhtme na jep listën e specieve të rrezikuara sipas "Libri i Kuq" (Vangjeli et al, 1995) dhe sipas shkallës së kërcënueshmërisë bazuar në standartet e IUCN. Pjesën më të madhe të tyre e zënë taksonet vulnerable.

Tabela 7. Lloje të rralla e të rrezikuara Shk. e kërc. sipas IUCN EN EN EN EN EN CR EN EN EN EN

Nr.

Emri i specieve

Përhapja

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Agrimonia eupatoria Colchicum autumnale Digitalis lanata Dryopteris filix-mas Ephedra distachya Gentiana lutea Hyoscyamus niger Hypericum perforatum Orchis sp.div. Origanum vulgare

Kudo n zonn e dushkajave, e rralle Kudo - në lartësitë 1000 m, por mjaft e rrallë Kudo n zonn e dushkajave dhe t pyjeve të bredhit, e rrallë Kudo n zonn e dushkajave dhe t pyjeve të bredhit, e rrallë Vende shkëmbore n brezin e pyjeve dhe shkorretëve mesdhetare, e rrallë Ne çeltira n zonn e pyjeve të bredhit, shum e rrallë N zonn e pyjeve të bredhit, e rrall Kudo, deri në lartësitë 1000 m, por e rrallë Kudo, - në lartësitë 1000 -1500 m, por e rrallë Kudo, në lartësitë -1500 m, parapëlqen vende të hapura shkëmbore me natyrë gëlqerore. E rrezikuar për shkak të grumbullimit masiv të përvitshëm Kudo, në lartësitë -1500 m, parapëlqen vende të hapura shkëmbore me natyrë gëlqerore. E rrezikuar për shkak të grumbullimit masiv të përvitshëm Përgjatë përrenjve dhe lumenjve malor Lemnicë dhe Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

11

Salvia officinalis

EN

12

Sambucus nigra

EN

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

80

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Lengaricë dhe në vende me lagështi Kudo, në lartësitë -1500m, parapëlqen vende të hapura shkëmbore me natyrë gëlqerore. E rrezikuar për shkak të grumbullimit masiv të përvitshëm Në lartësitë 1000-1500m, parapëlqen vende të hapura shkëmbore me natyrë gëlqerore. E rrezikuar për shkak të grumbullimit masiv të përvitshëm Kudo n zonn e dushkajave dhe t pyjeve të bredhit, e rrallë N drurë të Pinus nigra, gjyzëmparazite kryesisht mbi drurë të pishës së zezë Vende shkëmbore me lagështi dhe në hije, kudo n zonn e dushkajave dhe t pyjeve të bredhit, e rrallë Kudo n zonn e dushkajave dhe t pyjeve të bredhit, e rrallë Në vende me lagështi të zonës së pyjeve të bredhit Përgjatë përrenjve dhe lumenjve malor Lemnicë dhe Lengaricë dhe në vende me lagështi Vende shkëmbore me lagështi dhe në hije, kudo n zonn e dushkajave dhe t pyjeve të bredhit, e rrallë Vende shkëmbore me lagështi dhe në hije, kudo n zonn e dushkajave dhe t pyjeve të bredhit, e rrallë Përgjatë përrenjve dhe lumenjve malor Lemnicë dhe Lengaricë dhe në vende me lagështi Përgjatë përrenjve dhe lumenjve malor Lemnicë dhe Lengaricë dhe në vende me lagështi Përgjatë përrenjve dhe lumenjve malor Lemnicë dhe Lengaricë dhe në vende me lagështi Përgjatë përrenjve dhe lumenjve malor Lemnicë dhe Lengaricë dhe në vende me lagështi Përgjatë përrenjve dhe lumenjve malor Lemnicë dhe Lengaricë dhe në vende me lagështi Parku Kombëtar, Petran Në brezin e pyjeve dhe shkorretave mesdhetare, Lugina e Pagrisë dhe e Vjosës Kudo por veçanërisht përgjatë Luginës së Vjosës Në brezin e pyjeve dhe shkorretave mesdhetare, Lugina e Pagrisë dhe e Vjosës

13

Satureja montana

EN

14

Sideritis raeseri

EN

15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

Valeriana officinalis Viscum album Adianthum capillusveneris Symphytum officinale Caltha palustris Cladium mariscus Osmunda regalis Phyllitis scolopendrium Ranunculus fontanus Ranunculus lingua Salix fragilis Salix triandra Conium maculatum Abies borisii-regis Arbutus andrachne Juglans regia Quercus ilex

EN EN VU VU VU VU VU VU VU VU VU VU VU LR LR EN EN

Shënim: VU= Vulnerable ( i shqetësuar) EN= Endangered ( i rrezikuar) LR= Loëer Risk (më pak i rrezikuar) Habitate e shoqërime të kërcënuara e të rralla * Andrachno-Quercetum ilicis - Në Luginën e Çarshovës dhe atë të Pagrisë * Tamarici-Salicetum purpureae - Në zallishtet e Urrës së Leklit etj. * Juglando-Platanetum orientalis - Në Luginën e Çarshovës * Quercetum trojanae Em. 1958 - Pylli Heleno-Ballkanik i bulgrit- Në territorin e Parkut Kombëtar Bredhit te Hotovës Llojet endemike dhe subendemike Territori i Parkut dhe Lugina e sipërme e Vjosës prfshin nj pjes t vogl të arealit t disa nga specieve endemike e subendemike t Shqipris. Do përmendnim si më të rëndësishmet por njëkohësisht dhe më të kërcënuarat:

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

81

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Endemike: Athamantha macedonica (L) Sprengel, n shkmbinj glqeror t zons s bredhit. Subendemike: Athamantha densa Boiss et Orph, n shkmbinj glqeror t zons s bredhit,Centaurea nicolai Bald, Pyje t rralluar me bredh; Crataegus heldreichi Boiss, Pyje me bredh Galium intricatum Margot. et Reuter, Pyje t rralluar me bredh Përfundime Parku Kombëtar "Bredhi i Hotovës" dhe Lugina e Vjosës së Sipërme karakterizohet nga një diversitet biologjik relativisht i lartë. Në përgjithësi parku i ka ruajtur e mirëmbajtur vlerat dhe karakteristikat e tij, sipas statusit të shpallur. Territori i Parkut dhe Lugina e Vjosës së Sipërme prfshin nj pjes t arealit t 11 specieve endemike e subendemike t Shqipris. Në këto hapësira kanë vendpërhapjen e tyre 31 specie dhe 5 shoqërime bimore që i përkasin grupit të specieve dhe shoqërimeve bimore të rralla e të kërcënuara. Numërohen rreth 200 specie aromatiko-mjekesore e industriale shumica e të cilave ndodhet në rajonin e pyjeve e shkorretave mesdhetare. Propozime Të shihet mundësia e zgjerimit të sipërfaqes së parkut duke përfshirë në të edhe Luginën e bukur të Pagrisë si dhe Kanionet shumë të bukura dhe të pasura me specie të rralla e të kërcënuara dhe ujra termale të lumit Lengaricë. Gjetja e burimeve financiare për rehabilitimin e formacioneve të degraduara për të gjetur mundësi të reja alternative për ngrohje, gatim dhe kullotë. Riorganizimi i administrimit të parkut dhe hartimi i rregulloreve për vetadministrim nga Drejtoria e Parkut. Hartimi i një fletpalosje dhe më pas i guidës për propogandimin e vlerave specifike të parkut dhe Luginës së Vjosës. Menaxhimi i integruar dhe i qëndrueshëm duke përfshirë pushtetin lokal, komunitetin dhe OJQ-të. . 2.3. Llojshmëria e specieve Monitoruar nga Instituti i Kërkimeve Biologjike Në Florën e Shqipërisë janë përfshirë të gjithë speciet bimore spontane dhe të kultivuara, dmth janë përfshirë 3228 specie bimore që ndodhen në territorin e Shqipërsië dhe po të llogariten edhe 662 subspeciet, të cilat gjithashtu ndodhen në Shqipëri, arrijnë shifrën e 3890 taksoneve. Lloje endemike bimore gjithsej 32

Tabela 8. Lista e llojeve endemike bimore sipas grupeve kryesore taksonomike Gjinia Ajuga Alchemilla Alkanna Arenaria Specia piskoi albanica sandëithii serpentini Autori Degen & Bald. Rothm. Rech. fil. A.K. Jackson Emri popullor Ajugë e Piskoit Alkemilë shqiptare Allkënë e Sandvithit Arenare e serpentinës Familja Labiatae (buzore) Rosaceae (trendafilore) Boraginaceae (boraginore) Caryophyllaceae (karafilore)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

82

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Gjinia Asplenium Astragalus Asyneuma Emri popullor Fier guri i Cikit Arithe e Autranit Asineumë balukengjashme Carduus cronicus Boiss. & Heldr. Freshkull e Baldacit Carex markgrafii Kuk. Presje e Margrafit Centaurea kosanini Hayek Kokoçel i Koshaninit Centaurea candelabrum Hayek & Kosanin in Kokoçel si shandan Hayek Cistus albanicus E. F. Ëarburg Mënishte shqiptare Colchicum pieperanum Markgraf Xhërokull i Piperit Crepis bertiscea Jav. Shmangë bertisce Festucopsis serpentini (C.E. Hubbard) Melderis Festukops i serpentinës Forsythia europaea Degen & Bald. Boshtër, fyshtër, kashtrojë, shtogël Genista hassertiana (Bald.) Bald. ex Gjineshtër e Hasertit Buchegger Gentiana pneumonanthe L. Gencianë e Nopces Hypericum haplophylloides Halacsy & Bald. Lulebasani haplofil Leucojum valentinum Pau Bilbilbardhë e Vlorës Ligusticum albanicum Jav. Vratik i Shqipërisë Lunaria telekiana Jav. Lunare e Telekit Moltkia doerfleri Ëettst. Moltkë e Dërflerit Orchis albanica Goelz & Reinhard Salep shqiptar Petasites doerfleri Hayek Llapua i Dërflerit Polygonum albanicum Jav. Nejcë shqiptare Ranunculus degenii Kúmerle & Degen Zhabinë e Degenit Sanguisorba albanica Andrasovzky & Jav. Sanguisorbë shqiptare Stachys albanica Markgraf Sarushë e Shqipërisë Stachys sericophylla Halascy Sarushë gjethemëndafshtë Viola dukadjinica Ë. Becker & Kosanin Manushaqe e Dukagjinit Ëulfenia baldaccii Degen Vulfenie e Baldaçit Specia csikii autranii comosiforme Autori Kumerle&Andraszvsky Bald. Hayek & Janchen Familja Aspleniaceae (aspleniore) Leguminosae (bishtajore) Campanulaceae (kambanore) Compositae (kompozitore) Cyperaceae (ciperore) Compositae (kompozitore) Compositae (kompozitore) Cistaceae (menishtore) Liliaceae (zambakore) Compositae (kompozitore) Gramineae (graminore) Oleaceae (ullinjore) Leguminosae (bishtajore) Gentianaceae (gencianore) Guttiferae (gutiferore) Amaryllidaceae (amarilidore) Umbelliferae (ombrellore) Cruciferae (kryqore) Boraginaceae (boraginore) Orchidaceae (salepore) Compositae (kompozitore) Polygonaceae (nejcore) Ranunculaceae (zhabinore) Rosaceae (trendafilore) Labiatae (buzore) Labiatae (buzore) Violaceae (manushaqore) Scrophulariaceae (sarushtore)

Numri i llojeve të kërcënuara sipas kategorive të IUCN Gjithsej 234 lloje bimore enësore të kërcënuara Kategoria CR (1b) 3 lloje, Kategoria CR (A1a) 2 lloje, Kategoria CR (A1b) 12 lloje, Kategoria CR (A1c) 4 lloje, Kategoria CR (B1) 3 lloje, Kategoria CR (B2a) 3 lloje, Kategoria CR (B2c) 3 lloje, Kategoria CR (B2e) 1 lloj, Kategoria CR (B3c) 3 lloje, Kategoria CR (C2a) 1 lloj, Kategoria CR(A1b) 1 lloj, Kategoria DD 8 lloje, Kategoria EN (A1a) 1 lloj, Kategotia EN (A1b) 49 lloje, Kategoria EN (A1c) 2 lloje, Kategoria EN (B2c) 2 lloje, Kategoria EN (B2d) 1 lloj, Kategoria LR(cd) 25 lloje, Kategoria LR(nt) 31 lloje, Kategoria NE 3 lloje, Kategoria

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

83

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 VU (A1a) 2 lloje, Kategoria VU (A1b) 61 lloje, Kategoria VU (A1c) 7 lloje, Kategoria VU (A2b) 7 lloje, Kategoria VU (A2c) 1 lloj. Llojet e bimëve enësore të mbrojtura nga Direktivat e BE/Konventa dhe instrumenta Kombëtarë Marsilea quadrifolia (Marsilie me kater gjethe), Trapa natans (Arre uji), Caldesia parnasifolia, Ranunculus fontanus (Zhabine Fontana), Typha shuttleëorthii (Shavari i Shutlevorthit), Posidonia oceanica, Zostera noltii Numri dhe tipet e shoqërimeve të Listës së Kuqe në nivel Kombëtar Tipet e shoqërimeve klasifikohen 1.Të rrezikuara në mënyrë kritike (3 tipe), 2. Të rrezikuara (7), 3. Vulnerable (14), 4. Pak të rrezikuara (16) Habitatet e kërcënuara janë të përhapura në të gjitha komplekset fiziko gjeografike të Shqipërisë, por pjesa më e madhe e tyre takohen në Ultësirën Perëndimore (mbi 15) Në habitatet e kërcënuara të Shqipërisë përfshihen si ato detaret (kati medio dhe infralitoral) si p.sh Posidonion oceanicae; bregdetaret (dunat ranore, grykderdhjet e lumenjëve, pyjet aluvjalë, lagunat bregdetare) si pyjet aluvjalë të përziera me Fraxinus angustifolius, Alnus glutinosa e Quercus robur; ashtu dhe ato në brendësi të vendit si livadhet subalpine dhe alpine, liqenet kontinetalë dhe ato akullnajorë si dhe dushkajat e pyjet halorë (si pyjet shqiptare me Pinus leucodermis, ato me Pinus peuce, Picea abies, Betula pendula etj.) Indikatorët kombëtarë të monitorimit algat makrofite detare të Shqipërise Numri i specieve sipas grupeve të mëdha taksonomike Alga të kuqe (Rhodophyta) 82 Alga të murme (Phaeophyta) 36 Alga të gjelbra (Chlorophyta) 38 Gjithsej 156

2.4. Pyjet Struktura e fondit pyjor Gjatë viteve 2005-2006, situata në sektorin e Pyjeve dhe Kullotave ka përmirësime dhe puna e organeve të shërbimit pyjor ka ardhur në rritje, kryesisht në drejtim të marrjes së masave dhe të zbatimit të dispozitave ligjore për mbrojtjen, administrimin dhe menaxhimin e fondit pyjor e kullosor, të zonave të mbrojtura, për faunën e florën e egër dhe të aktivitetit të gjuetisë sportive e turistike.Vlen të përmënden impaktet mjaft pozitive në fushën e pylltarisë dhe kontributet që po vazhdon të japë në mjaft komponentë të këtij sektori mjaft të rëndësishëm për vëndin tonë "Projekti i Zhvillimit të Burimeve Natyrore" i cili është me suport të Bankës Botërore dhe vazhdon ende në vëndin tonë. Nga të dhënat operative dhe të Kadastrës Pyjore e Kullosore gjëndja e fondit pyjor dhe e kullotave, në përgjithësi, nuk ka ndryshime të theksuara, por ka tendencë përmirësimi. Sipërfaqja totale e fondit të pyjeve dhe vëllimi i përgjithshëm i materialit drusor në këmbë pasqyrohen në tabelat respektive (Struktura, shpërndarja sipas funksionit, formës së qeverisjes dhe pronësisë).

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

84

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Tabela 9. Struktura e fondit pyjor-2005-2006 Viti 2005 Nr. Emërtimi Sipërfaqja (Ha) 171,050.0 108,400.0 15,430.0 47,220.0 610,030.0 200,570.0 338,320.0 1,240.0 69,900.0 259,340.0 62,740.0 92,210.0 104,390.0 1,040,420.0 Vëllimi (000/m3) 18,737.0 10,859.0 3,897.0 3,981.0 56,597.0 37,612.0 14,502.0 114.0 4,369.0 5,455.0 2,586.0 2,869.0 0.0 80,789.0 Viti 2006 Sipërfaqja (Ha) 170,882.0 108,620.0 15,062.0 47,200.0 612,086.0 200,040.0 340,770.0 1,140.0 70,136.0 260,190.0 61,500.0 92,980.0 105,710.0 1,043,158.0 Vëllimi (000/m3) 17,717.6 10,170.6 3,817.1 3,729.9 55,719.9 36,441.8 14,635.5 104.7 4,537.9 7,897.1 2,592.0 2,916.6 2,388.5 81,334.6

A.

B.

C.

D.

Halorë Pishë e Zezë Bredh Të tjera Fletorë Ah Lis Plep Të tjera Shkurre Mare Shkozë Të tjera Sip me Bim Pyjore TOTALI

Tabela 10. Shpërndarja e fondit pyjor sipas funksionit-2005-2006 Nr. Funksioni Viti 2005 Pyje prodhues Pyje joprodhues Gjithsej Viti 2006 Pyje prodhues Pyje joprodhues Gjithsej Siperfaqja (ha) 843.930,0 194.490,0 1.038.420 849.700,0 190.720,0 1.040.420,0 Vellimi (000/m3) 66.989,0 18.615,0 85.604 64.417,0 18.741,0 83.158,0

1. 2.

1. 2.

Tabela 11. Shpërndarja e fondit pyjor sipas formës së qeverisjes-2005-2006 Nr . 1. 2. 3. 4. Forma e qeverisjes Viti 2005 Trungishte Cungishte Shkurre Sip.bimësi pyjore Gjithsej Viti 2006 Trungishte Cungishte Shkurre Sip.bimësi pyjore Sipërfaqja (ha) 456.400,0 324.680,0 259.340,0 1.040.420,0 457.598,0 325.370,0 260.190,0 Vëllimi (000/m3) 64.243,0 11.091,0 7.830,0 83.164,0 62.325,7 11.111,8 7.897,1 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

1. 2. 3. 4.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

85

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Gjithsej 1.043.158,0 81.334,6

Tabela 12. Shpërndarja e fondit pyjor sipas pronësisë-2005-2006 Nr. 1. 2. 3. Emërtimi Në administrim Shtetëror Në përdorim Komunal Në administrim Privat TOTALI 2005 689.822,0 335.886,0 17.450,0 1.043.158,0 2006 689.822,0 335.886,0 17.450,0 1.043.158,0

Vjelja e materialit drusor.(Shfrytëzimet) Vjelja e materialit drusor në vëndin tonë gjatë periudhës 2005-2006 është bazuar në ligjin e ri për pyjet nr.9385, datë 04.05.2005 "Për pyjet dhe shërbimin pyjor" si dhe rregulloret e shfrytëzimit apo të legjislacionit tjetër mjedisor. Një faktor tjetër që ka ndikuar në shifrat e ulta të shitjes së lëndës drusore ka qënë edhe eksperimentimi dhe konsolidimi i mënyrës së shitjes së lëndës drusore me ankand ne këmbë apo edhe pranë rrugëve auto i prodhuar, gjë që me përmirësimet e legjislacionit në vitin e fundit është konsoliduar qartë. Konsumi real çmohet me ulje, si për lëndën e punimit dhe drutë e zjarrit të shitur me ankand, krahasuar kjo me mundësinë vjetore të shfrytëzimit të pyjeve. Vëllimi i lëndës drusore në këmbë, i prezantuar për shitje, në asnjë rast nuk e ka kaluar mundësinë vjetore të shfrytëzimit, por ka ardhur në ulje.

Tabela 13. Ecuria e shfrytëzimit të pyjeve 2005-2006 Nr. 1. a. b. 2. a. b. 3. a. b. Emërtimi Lëndë punimi Halorë Fletorë Dru zjarri Halorë Fletorë TOTALI Mundësia shfrytëzimit Lëndë punimi Dru zjarri Viti 2005 (m³) 26235 3882 22353 81723 2801 78922 107 958 850,000 475,000 375,000 Viti 2006(m³) 1268 0 1268 17312 0 17312 19 208

Fondi pyjor, në vëndin tonë qeveriset bazuar në planet e mbarështimit dhe te iventarizimit, por që aktualisht në pjesën më të madhe të tyre janë jashtë afateve kohore të përdorimit. Kjo situatë vështirëson zotërimin dhe vlerësimin e resurseve pyjore, kullosore, të faunës, bimëve mjekësore e eterovajore, të prodhimeve të dyta pyjore e jo pyjore etj. Në kuadrin e "Projektit të Pyjeve" si edhe te "Projektit te Zhvillimit të Burimeve Natyrore", financuar nga Banka Botërore është një gjë mjaft pozitive që ka përfunduar mbarështimi i disa ekonomive pyjore, gjë që pasqyrohet edhe në të dhënat e kadastrës pyjore, por që janë shumë pak dhe nevojat janë për më tepër. Gjithashtu është kryer proçesi iventarizimit të fondit pyjor, me finacimet e "Projektit te Pyjeve", gjë që do të ndihmojë maksimalisht për të patur një fond real, për planifikimin e masave që duhen marrë në drejtim të një administrimi e menaxhimi të qëndrushëm, afatgjatë dhe shumëfunksional të pyjeve. Por aktualisht "Projekti i Zhvillimit te Burimeve Natyrore", investon vetëm për hartimin e planeve të menaxhimit të pyjeve komunale, gjë që do të ishte Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë 86

Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 mjaft e domosdoshme dhe e nevojshme që të mbulonte me një suport financiar edhe hartimin e planeve të menaxhimit të pyjeve shtetërore.

Tabela 14. Shfrytëzimi sipas subjekteve- 2005-2006 Nr. 1. a. b. 2. a. b. 1. a. b. 2. a. b. Emërtimi Viti 2005 Lëndë punimi Halorë Fletorë Dru zjarri Halorë Fletorë Viti 2006 Lëndë punimi Halorë Fletorë Dru zjarri Halorë Fletorë Gjithsej 246 607 43219 13757 29462 203388 7923 195465 140 652 21903 5093 16810 118749 5668 113081 Privat 153 969 32752 7903 24849 121217 1368 119849 63 000 11734 1022 10712 51266 1941 49325 Fshatarësia 78 382 1833 1625 208 76549 5659 70890 62 477 2231 606 1625 60246 2829 57417 Prerje ilegale 14 256 8634 4229 4405 5622 896 4726 15 175 7938 3465 4473 7237 898 6339

Në tabelën e mësipërme jepet vjelja e materialit drusor për periudhën 2005-2006 sipas subjekteve dhe sipas llojeve përkatëse, gjë që pasqyron disi më qartë sasinë e materialit drusor që aktualisht është larguar nga pylli,megjithë subjektivitetin që mund te kenë këto të dhëna jemi të ndërgjegjshëm se përsëri ka sasi lëndë drusore, sidomos për dru zjarri të prerë nga fshatarësia e cila nuk është evidentuar saktësisht dhe plotësisht. Një tjetër problem shqetësues mbetet tregtimi i paligjshëm i materialit drusor dhe i prodhimeve të tjera jo drusore. Megjithë masat e marra, kontrollet e ushtruara në bashkëpunim me policinë e rendit dhe tatimore, kjo dukuri po vjen gjithnjë e më shumë duke u normalizuar. Në këtë kuader po punohet për riorganizimin e plotë të Shërbimit Pyjor në të gjitha hallkat organizative, në ngritjen e post-blloqeve të përbashkët me organet e rendit; në përmirësimet e nevojshme ligjore për rritjen e kontrollit dhe vënien para përgjegjësisë të shkaktarëve si dhe koordinimi e bashkeveprimi me të gjithë organizmat shtetërore dhe njësitë e pushtetit vendor. D.P.P.K çdo vit ka ulur sasinë e konsumit te druve te zjarrit të nxjerra në ankand, por në fakt problem ende i pazgjidhur dhe shqetësues mbetet sasia e druve të zjarrit që konsumon fshatarësia për nevojat e veta. Megjithë përpjekjet tona me organet e njësive të pushtetit vendor, mungesa e mundësive të tjera energjitike e ka bërë të pamundur disiplinimin dhe kontrollin e marrjes së druve të zjarrit nga fshatarësia. Ky problem vëmë re fatkeqësisht , se do të mbetet tepër shqetësues edhe për vazhdim. Zjarret në Pyje dhe Kullota 2005-2006 Një problem mjaft shqetësues për sektorin e pyjeve dhe kullotave në vëndin tonë, si edhe në mbarë globin, mbeten zjarret në pyje edhe kullota ,fenomen i cili në kohë mjaft të shkurtër shkakton pasoja tepër të mëdha negative mbi pyjet dhe kullotat dhe që është tepër i vështirë dhe i kushtushëm financiarisht por dhe i zgjatur kohërisht rehabilitimi i tyre. Numuri më i madh i shfaqjes së rasteve të zjarreve në vëndin tone ndodh në periudhen e fundit të pranverës dhe në verë, kryesisht në muajt Qershor-Korrik-Gusht dhe rrallë në Shtator. Shkaqet e shfaqjes së zjarreve në pyje janë të ndryshëm, por disa nga më kryesoret mund të përmëndim: Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë 87

Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 - Vakum pronësie, pushteti dhe përgjegjësie; - Zjarret si lufë kunder vendimeve të vjetra për planifikimin e përdorimit të tokës; - Argumentat mbi pronësinë e tokës; - Pasojat operacioneve pyjore të orientuara drejt tregut; - Mungesa e aksesit; - Mungesa e financimit për pagimin e personelit që merret me fikjen e zjarreve në rastin e rënies së tyre; - Mungesa e mjeteve teknike për menaxhimin e zjarreve; - Ndryshimi i klimës; Përgjithësisht më shumë gjatë periudhës 2005-2006 zjarret janë shfaqur në sipërfaqe pyjore të mbuluara me llojet halorë, por ka pasur raste dhe në fletore dhe në shkurre. Disa nga rrethet me numrin më të madh të zjarreve të cilat mund të përmenden janë Puka, Kukësi, Mati, Tropoja, Mirdita, Kolonja, Korça, Bulqiza, Tirana, etj; apo edhe djegia e kullotave me idenë e riperteritjes së barit në zonat e jugut, sidomos në Sarandë, Vlorë, Tepelenë. Mbrojtja e pyjeve nga zjarret është një problem shumë kompleks dhe kërkon përfshirjen e shumë institucioneve shtetërore dhe aktorëve të tjerë që veprojnë në fushën e pyjeve dhe kullotave. Megjithëse aktori kryesor në këtë drejtim është shërbimi pyjor, nuk duam të lëmë pa përmëndur se sidomos vitet e fundit në këtë proçes janë përfshirë edhe forcat e Ministrisë së Mbrojtjes, ato të PMNZSH-së (Policisë së Mbrojtjes nga zjarri dhe Shpëtimi) si dhe njësitë e qeverisjes vendore (NJQV). Bashkëpunimi në përgjithësi ka funksionuar mirë me përjashtim të NJQV-ve, që megjithëse kanë marrë një pjesë të konsiderueshme pyjesh në përdorim , nuk agazhohen sa duhet dhe nuk kanë marrë asnjë masë për mbrotjen e pyjeve nga zjarret. Megjithëse dispozitat ligjore në fuqi ngarkojnë edhe institucionet e tjera, sidomos ato të pushtetit vendor. Angazhimi dhe puna konkrete për këtë problem nga institucionet e tjera shtetërore, pushteti vendor dhe OJF-të është tepër minimal, pavarësisht sa përmëndëm më sipër si disa fillesa mjaft pozitive bashkëpunimi. Me synim përmirësimin e punës në drejtim të parandalimit të shfaqjes së zjarreve në pyje e kullota do te dëshironim të ritheksonim: Permirësimi i logjistikës me mjete e pajisje që përdoren për shuarjen e zjarreve në pyje, përdorimi me efiçencë i tyre, deri tani mjetet e punës për shuarjen e zjarreve nuk janë përdorur me efiçencën e kërkuar. Përmirësimi i bashkëpunimit me strukturat e pushtetit lokal, bashki, komuna, kryetar fshati, OJQ, etj, nëpërmjet takimeve të ndryshme ; veprimataria e deritanishme për këto probleme nuk ka funksionuar si duhet dhe ka çuar në mos aktivizimin e komunitetit për shuarjen e zjarreve. Ngritja e një sistemi efikas vrojtim sinjalizimi. Organizimi i fushatave për sensibilizimin e publikut ku të përfshihen, spote televizive dhe forma të tjera informimi. Rritja e investimeve për sa i përket masave parandaluese ku përmëndim punime silvikulturale parandaluese për frenimin e përhapjes së zjarreve, sidomos në zonën bregdetare, hapje brezash mbrojtës etj. Zbatimi i planit të veprimit të Strategjisë Kombëtare të zjarreve dhe të rekomandimeve të saj në të gjitha nivelet. Përmirësimi i bashkëpunimit rajonal me shtetet fqinje, si në nivel të shkëmbimit të informacionit ashtu dhe në atë të ndihmës së ndërsjelltë që të shfrytëzohen mundësitë e

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

88

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 ndihmës nga këto vënde në zjarret e rëna në zonat kufitare, kryesisht me Greqinë që ka dhe mjete të ndërhyrjes nga ajri. Duke u bazuar në analizën e të dhënave të deritanishme është e domosdoshme që të ndërmerren masa më të plota për përmirësimin e menaxhimit dhe rritjen e efiçencës së Shërbimit Pyjor dhe të strukturave të tjera shtetërore, nëpërmjet detyrimit ligjor të tyre, veçanërisht i strukturave të Pushtetit Vendor, Shërbimit Zjarrfikës, Prokurorisë, Policisë së Shtetit etj, duke ndërmarrë veprime që do të zgjidhnin problemet e konstatuara më sipër. Gjithashtu, duhet ti kushtojë vemendje më të madhe problemit të menaxhimit të zjarreve dhe angazhimit të komunave e komunitetit që tanimë ka në përdorim e pronësi pyje, si një nga faktorët kryesorë për sigurimin e mbarështimit të qëndrueshëm të burimeve natyrore. Më poshtë po paraqesim Statistikat e Zjarreve në Pyje të cilat janë hartuar nga të dhënat e grumbulluara në Drejtoritë e Shërbimit Pyjor në rrethe dhe vlerësuar nga M.M.P.A.U.

Tabela 15. Zjarret në fondin pyjor dhe kullosor

Nr. 1. 2. 3. 4. 5.

EMERTIMI Raste gjithsej Sip. përshkruar në pyje (ha) Sip. djegur në Pyje (ha) Sip. djegur në kullota (ha) Vlera totale e dëmit në lekë 000/leke

Viti 2005 174 3241 300 1740 31 682 000

Viti 2006 176 1081 108 303 81 317 000

Punimet në pyje -2005-2006 Pavarësisht ecurisë së tyre natyrore, grumbujt pyjore për rritjen e prodhimtarisë dhe funksioneve të tyre, në mjaft raste ( përjashto zoant që konsiderohen si të tilla ku duhet ruajtur ecuria e zhvillimeve natyrore), kanë nevojë edhe për kryerjen e një sërë shërbimesh e kujdesimesh në to; ku ndër më kryesoret mund të përmëndim punimet e kujdesimit, pyllëzimet,përmirësim pyjesh, sistemime malore, luftën kundër dëmtueseve dhe sëmundjeve, zjarreve, përmirësime infrastrukturash pyjore etj; apo përmirësim kullotash, ndërtim e meremetim lerash etj. Problemet e rehabilitimit të zonave pyjore të degraduara dhe të shëndetsimit të fondit pyjor kanë filluar të merren në konsideratë, për faktin e situatës së krijuar dhe të gjetjes së burimeve financiare, si me "Projektin e Zhvillimit të Burimeve Natyrore", por edhe nga "Llogaria e të Ardhurave" të DPPK. Gjatë këtyre viteve janë kryer punime në pyje, kullota dhe në zonat e mbrojtura, si pyllëzime, shërbime, përmirësime, krijim fidanishte, sistemime malore, sigurimin e ujit të pijshëm në kullota, luftim të sëmundjeve dhe dëmtuesve, etj. Në drejtim të sensibilizimit dhe ndërgjegjësimit të opinionit publik, ka vijuar organizimi i fushatës së pyllëzimeve duke mos u përqëndruar vetëm në muajin Dhjetor por duke vazhduar për gjithë periudhën kur është më e përshtatshme aplikimi i pyllëzimeve, në të cilën janë angazhuar më mirë dhe OJF, sektori privat, pushteti vendor, institucionet shtetërore dhe donatorët e huaj, me synim përmirësimin e sipërfaqeve të degraduara dhe shtimin e sipërfaqeve të gjelbëra.

Tabela 16. Investimet në pyje Vitet Pyllëzime Përmirësim Sistemime malore Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

89

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

pyjesh ooo/lek ha 20 1000 21 1000

2005 2006

ooo/lek 37 46

ha 210 270

ooo/lek 12 76

m3 3000 6000

Kundravajtjet në fondin pyjor dhe kullosor Megjithë punën e mirë të bërë në vazhdimësi, përsëri nga të dhënat operative të DSHP nëpër rrethe rezulton se shkalla e dëmtimeve në fondin pyjor në disa rrethe mbetet ende shqetësues. Janë mënjanuar plotësisht shpyllëzimet në fondin pyjor, por mbetet shqetësues zënia me dhe pa leje e fondit pyjor dhe hapja e guroreve. Gjatë viteve të fundit janë evidentuar dëmtime e prerje të pyjeve, kryesisht për kontrabandë të materialit drusor, apo edhe për përdorime vetiake etj. Në një analizim më të detajuar në lidhje me kundravajtjet në fondin pyjor e kullosor mund të konstatojmë si më poshtë: llojet e këtyre kundravajtjeve: prerje të paligjshme të drurëve, hapje rrugësh, gërmime, ndërtime të paligjshme , transport të paligjshëm të materialit drusor, gjueti të paligjshme, tregëtim të paligjshëm të materialit drusor. Prerje drurësh pa damkë në ngastrat e shfrytëzimit; dukurinë e tyre në vitet e fundit,kurba e zhvillimit të tyre; tendenca e prerjeve të paligjshme është në rënie nga viti në vit si për numrin e drurëve dhe për volumin e tyre ; tendenca per ëe ardhmen; kurba e dëmtimeve parashikohet të jetë në rënie ; rrethe me numur më të madh kundravajtjesh; Puka, Kukësi, Mirdita, Bulqiza, Korça, Pogradeci, Shkodra ; rrethe që paraqiten më mirë në këtë drejtim; Përmeti, Erseka, Lushnja, Elbasani, Librazhdi, Gramshi ; legjislacioni; Ligji i pyjeve 9385 dhe aktet e tjera nënligjore që rrjedhin nga ku ligj, ligji mbi kundravajtjet administrative, kodi penal i Republikës së Shqipërisë ; vështirësiëe që dalin në lidhje me këto kundravajtje; Zbulimi i autorëve, hetimi dhe ekzekutimi i vendimeve gjyqësore, vjelja e vlerës së dëmit dhe e gjobave të vëna nga policia pyjore për shkak te mungesës së mekanizmit për vjeljen e tyre. Ndryshimet në ligjin e pyjeve kane sjelle përmirësime ; përmiresimi i punës në të ardhmen; Përmirësim të legjislacionit ekzistues, përmirësimi i kapaciteteve të strukturave të zbatimit të ligjit në këtë drejtim, bashkëpunimi midis institucioneve shtetërore dhe komunitetit vendor, gjetja e mekanizmit për zhdëmtimin e vlerës së dëmit nga kundravajtësit, projekte për reduktimin e varfërisë në zonat rurale, pjesëmarrja e komuniteteve në menaxhim dhe vendimarrje, politika të qarta për ngrohjen e popullatës dhe nxjerrje e materialit drusor nga lista e përdorimit si burimi kryesor për ngrohje dhe gatim nga popullata etj.

Tabela 17. Kundravajtjet në fondin Pyjor dhe Kullosor Nr. 1. 2 3 4 Emërtimi Kundravajtje penale (Raste) Vlera e dëmit (000/leke Kundravajtje administrative Vlera e dëmit (000/leke) 2005 524 272886 2793 74330 2006 335 411467 2820 87196 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

90

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Gjuetia dhe menaxhimi i faunës së egër Gjuetia është një tjetër aktivitet mjaft i rëndësishëm që ka për objekt kryesor sipërafqet pyjore, kullosore dhe ato ujore. Është e padiskutuesheme se pjesa më e madhe e faunës së egër është objekt gjuetie, e cila zhvillohet kryesisht në vendet ku ato jetojnë, shumohen e rriten. Për këtë arsye është mjaft domethënëse menaxinimi sipërfaqeve pyjore në tërësi por dhe i disa pjesëve në veçanti, duke patur si synim shtimin dhe ruajtjen e faunës së egër. Kjo dhe për faktin se pjesa e gjitareve të mëdhenj të cilët janë nën një status të rreptë ruajtje mund të realizohet vetëm duke mirëmenaxhuar sipërfaqet pyjore e kullosore si dhe habitatet kryesore ku ata jetojnë . Disa nga dukuritë e problemet që mund të shfaqen në lidhje me gjuetinë dhe faunën e egër janë: të dhënat për gjuetinë e paligjshme tregojnë se janë më të ulta në krahasim me kundravajtjet në pyje e kullota ; kjo mund të shihet edhe si mangësi e punës së personelit, të bashkërendimit të veprimeve me organet e ruajtjes së rendit dhe shoqatat e gjuetarëve ; menaxhimi në mënyrë sa më të drejtë i gjueisë sportive dhe asaj turistike ; problem mbetet gjuetia në zonën fushore e bregdetare ; numri i madh i armëve të gjahut në vëndin tonë ; anëtarësimi i pakët i personave që kane armë gjahu në shoqatat e gjuetisë ; mos ndjekja sa duhet nga ana e personelit te DSHP në rrethe i problemit të faunës dhe gjuetisë duke rendur më shumë pas problemeve të tjera në fushën e pyjeve ; investimet e pakta për shtimin e faunës së egër nëpërmejt futjes së llojeve të ndryshme të faunës në sipërfaqet pyjore ; një domosdoshmëri imperative është organizimi i një iventari kombëtar për llojet kryesore të faunës së egër.

Tabela 18. Regjistrimi i faunës së egër për periudhën 2005-2006 (Krerë) Nr 1 2 3 4 5 6 7 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Emërtimi Ari i murrmë Kaproll Ujk * Dhi e egër Derr i egër Dhelpër * Mace e egër Rriqebull Lepur i egër* Thëllëzë mali * Thëllëzë fushe Gjel i egër Pelikan kacurrel Fazan Cakall Lundërz Zardafi Viti 2005-2006 567 418 2150 714 1000 29 903 333 23 25 000 23 000 2200 270 50 10 346 397 3057 Shënime

Aktivitetet e gjuetisë për sezonin 2005-2006

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

91

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Tabela 19. Për aktitivtetin e gjuetisë sportive Nr 1 2 3 Emërtimi Numuri i anëtarëve të shoqatës Gjahtarë që morën pjesë Te ardhurat në lek Sezoni 2005-2006 20 575 8 250 17 244 000 Shënime

Tabela 20. Për aktivitetin e gjuetisë turistike Nr 1 2 3 Emërtimi Numuri i anëtarëve të shoqatës Gjahtarë që moren pjesë Te ardhurat në lek Sezoni 2005-2006 1005 17 600 000 Shënime

Monitorimet në pyje- 2005-2006 (Monitoruar nga Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve) Për periudhën 2005-2006, bazuar në ligjin Për mbrojtjen e Mjedisit Nr. 8934, dt 05.09.2002 ; si dhe në VKM Nr. 103 dt.31.03.2002 (pika B 5 dhe C 6) "Për monitorimin e mjedisit në Republiën e Shqipërise, monitorimet në fushën e pyje dhe kullotave i ka realizuar ish Instituti i Këkimeve Pyjore dhe Kullotave, i cili gamën e monitorimeve e ka shtrirë në aspektet e gjëndjes shëndetsore, semundjeve e demtuesve në pyje, monitorimit të specieve drusore pyjore të kërcënuara, monitorimin e diversitetit të ekosistemeve dhe habitateve pyjor. Po paraqesim disa të dhëna përmbledhëse të nxjerra nga monitorimet gjatë këtyre viteve sipas komponentëve përkatës : Monitorimi i shëndetit në pyje nëpërmjet fenomenit të Ç'ngjyrosjes, rënies së halave dhe gjetheve, dëmtuesëve, sëmundjeve dhe faktorëve të tjerë që influencojnë në gjëndjen fitosanitare në pyjet e Shqipërisë; është shtrirë në rrethe me potencial më të madh të fondit pyjor në shkallë vendi si ; Pukë, Kukës, Mat, Shkoër, Tiranë, Librazhd, Pogradec, Korçë, Përmet, Berat, Vlorë, Dibër, Kolonjë. Për vitin 2005 janë marrë 120 sipërfaqe të përhershme monitoruese (SPM) në shkallë vëndi, për përcaktimin e marrjen e të dhënave mbi gjëndjen shëndetsore të pyjeve, ku janë vlerësuar parametrat për përcaktimin e ç'gjethëzim/ç'halëzim e ç'ngjyrosjes së tyre, dëmtuesit, sëmundjet e faktoret e tjerë, në 3600 drurë kontrolli, si e janë plotësuar formularët përkates. Metoda e përdorur në këtë monitorim është ajo e propozuar nga Schroter (1984) për R.F.Gjermane, që është adaptuar në vijim nga K. Europian SPM janë ngritur 2500 m2 (50m x 50m), të konturuara për t'u dalluar nga grumbulli rrethues. Për çdo SPM është dhënë vendosja gjografike, lartësia mbi nivelin e detit, speciet e drurëve, mosha e grumbullit, shkalla e prekjes, dëmtimit etj. Në çdo SPM janë caktuar 30 drurë kontrolli, që përbëjnë një tregues biologjik, duke patur parasysh klasën e kurorës dhe duke marrë në konsideratë përfaqësues nga të gjitha klasat ekzistuese (drurë mbizotërues, zotërues, nën zotërues), sipas klasifikimit social të Kraftit. Në drurët e kontrollit janë përcaktuar dëmtuesit, sëmundjet, shkalla e prekjes, shkaqet e dëmit, % e humbjes së halave, gjetheve apo % e masës së halave, gjetheve te ç'ngjyrosura, faktoret e tjerë ( klimatikë,pedologjik etj), që influencojnë në gjëndjen fitosanitare të pyjeve duke i pasqyruar këto rregullisht në pasqyrat e formularet përkatës . Ç'gjethëzimi /ç'halëzimi është vlerësuar në 5 klasa, sipas përqindjes së humbjes së halave (gjetheve), si më poshtë (Vitet 2005-2006)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

92

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Tabela 21. Përqindja e Ç'gjethëzimit/Ç'halëzimit sipas llojeve në përqindje Nr A. B. Llojet Halorë Fletorë Totali 0-10% 0 31.8 54.75 43.27 11-25% 1 Përqindja sipas klasave 26-60% 61-99% 2 3 55.7 10.25 1.85 34.15 9.47 1.05 44.93 9.86 1.45 100% 4 0.4 0.58 0.49

Tabela 22. Përqindja e Ç'ngjyrosjes sipas llojeve në përqindje Përqindja sipas klasave 11-25% 26-60% 61-99% 1 2 3 52.13 11.7 1.37 35.12 7.88 0.6 43.63 9.79 0.98

Nr A. B. Halorë Fletorë Totali

Llojet

0-10% 0 34.62 56.2 45.41

100% 4 0.18 0.2 0.19

Figura 2. Përqindja e ç'gjethëzimit/ç'halëzimit sipas llojeve halor fletor

Ç'gjethëzimi/Ç'halëzimi sipas klasave 60

60 50 Ç'ngjyrosja sipas llojeve

Shkalla e prekjes

Shkalla e prekjes

50 40 40 30 30 20 20 10 0 Halorë Fletorë Totali

10

0

0-10%

0-10%

11-25%

11-25%

26-60% 61-99% Klasat e demit Klasat në% në%

26-60%

61-99%

100%

100%

Halorë

Fletorë

Totali

Figura 3. Perqindja e ç'ngjyrosjes sipas llojeve halore dhe fletore

Ç'halëzimi ka % më të lartë në klasën me intervale 11-25% me 55.7%, me vlerë më të lartë paraqitet lloji selvi me 60.4%, dhe më të ulët janë pishat mesdhetare. Ç'gjethëzimi ka % më të lartë në klasën 0-10% me vlerë54.75%, me % më të lartë jane fletorët e tjerë (Plep, Shelg) me vlerë 60.6% dhe më të ulët e ka lloji Gështënjë me 45.7%. Ç'ngjyrosje tek halorët ka % më të lartë në klasën 11-25% me vlerën 52.13%, lloji bredh ka vlerën 57.7% vlerë më të vogël kanë pishat mesdhetare 48.3% Ç'ngjyrosja e gjetheve tek llojet fletore ka % më të lartë në klasën 0-10% me 55.67%, fletorët e tjerë kanë vlerën 63.1% dhe më të ulët gështenja 47.3%. Përqindja e ç'gjethëzimit /ç'halëzimit për të gjithë grumbujt kap vlerën më të lartë në klasën 0-10% dhe atë 11-26% në shifrat 43.27% dhe 44.93% Përqindja e ç'ngjyrosjes për halorët dhe fletorët ka vlerat më të larta në klasën 0-10% në 45.41% dhe në klasën 11-25% ka vlerën 43.63%.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

93

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Dëmtuesit më problematikë për llojet kryesore 1. Dëmtuesit për gjininë Pishë, (Pinus spp.): Proçesionaria e pishës (Thaumetopoea pityocampa, Den and Schiff), më problematike paraqitet në rrethet Pukë, Pogradec, Kolonje, Diber, Korçë, Mat, Mirditë, Librazhd; Biskpërdredhësi i pishës (Rhyacionia boliana,Den and Schiff), më problematik paraqitet në rrethet Pukë, Shkoder,Tirane, Mat; Krasitësi (Tonicus Minor Htg), Përmet, Fier, Lushnjë,Vlore etj. Piralida e pishës (Dioryctria sylvestrella Ratz), Mat, Diber; Skolitet e pishës (Ips sexdentitus Berner) Tiranë, Vlorë, Berat, sidomos në llojin e pishave mesdhetare. Kuqeziu i halave (Haematoloma darsatum Ahrens), ka një përhapje në të gjitha rrethet e mara në studim; Hundëgjati i pishës (Pissodes castaneus De Geer), pishave të detit, P. së egër. 2. Dëmtuesit e gjinisë Bredh (Abies):Skolitet e trungut dhe degëve të bredhit (Cryphalus piceae Ratz), Turigjati i bredhit (Pissades piceae), më të perhapur janë në rrethin e Permetit, Kolonjës dhe Korçës. 3. Dëmtuesit e gjinisë Selvi (Cupressus) :Morri i selvisë (cinara cupressi Buckson), Skolitet e selvisë (Phlesinus aubie, thuyae Pires), 4. Dëmtuesit e Ahut (Fagus sylvatica): Miza e Ahut (Micola fagi Hartig), Turigjati i ahut (Rhynchaenus fagi L.), Morri i ahut (Phyllaphis fagi L), Breshka e lëvores së Ahut (Cryptococcus fagisuga Lindinger), 5. Dëmtuesit e gjinisë së dushqeve (Quercus spp.): Vemja e dushkut (Limantria dispar L), Gjethpërdredhësja e dushkut (Tortrix viridana L), Krizomela e dushkut (Altica quercetarum), Procesionaria e dushkut (Thaumetopoea processionea L), Matësi skeletues (Erannis defoliaria Cleck),Skolitet e dushqeve. 6. Dëmtuesit e gjinisë Gështenje (Castanetum):Krimbi i gështenjës (Carpocapsa Splendona Hb), Turigjati i gështenjës (Corculio elephas Gyll), Minusja e gjetheve të gështenjës (Titischeria complonella Hb). 7. Dëmtuesit për fletorë të tjerë: Krizomela e plepit (Melasoma populic), Saperda e plepit (Saperda charcharis-L), Pleshti i dafinës (Trioza alacris), Krizomela e vidhit (Xyphantria cunea) Sëmundjet më kryesore sipas llojeve 1. Për gjininë Pishë (Pinus): Shyta e zakonshme (Lophodermium pinastri), Ndryshku i halave (Cronartium ribicola Fisch), Ç'ngjyrosja e halave (Diplodia mutila), 2. Për gjininë Bredh (Abies): Rrëzimi i halave të bredhit (Lophodermium nervisequm D.C), Nxirja e halave (Trichesphaeria parasitica Hartig), Ndryshku kërpudhor i halave (Hrysomyta rhedendria), 3. Për llojin selvi (Cuppressus): Kanceri i selvisë (Seiridium cardinale). 4. Për llojin Ah (Fagus sylvatica): Kanceri i ahut (Nectia dittisima), Vrugu i Ahut (Phytophthora fagi), Kalbëzimi i ahut (Fome fomentarius), 5. Për gjininë e dushqeve (Quercus): Hiri i dushkut (Microsphaera alphitoides), Kanceri i dushkut (Cryphonectria parasitica), Tharja e majave të lisit (Botryosphaera sterensi), Eshka e dushkut (Polyperus dryphilus), Kalbëzimi i dushkut (Armillaria mellea), 6. Për llojin gjininë gështenjë (Castanetum): Kanceri i gështenjës (Cryphonectria parasitica), Sëmundja e bojës(Phytoftora cambirora), Ndryshku i gështenjës ( Mycosparella maculiformis),

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

94

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 7. Për fletorë të tjerë: Antraknoza e arrës (Merassonia juglandis), Tharja e vidhave(Ceratostomella ulmi), Njollosja e zezë e panjës (Rhytizma acerinum Pers), Njollat e murrme të gjethes së dafinës (Phyllastica lauri), Vjezhdulla e zakonshme (Viscum album), Ndryshku i gjetheve të plepit (Melampsora alli populina).

Figura 4. Klasat e dëmit

Klas at e dëmit I.D në% për Sëmundjet 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Pishat Gështëjna Fletorë të Dushqet Bredh Selvi Ahu tjer

Shkalla e prekjes

0-10% 11-20% 21-50% 51-90% 91-100% I.D%

Lloji drunor

Tabela 23. Intensiteti i dëmit sipas llojeve nga dëmtuesit kryesorë në përqindje sipas klasave Emërtimi i llojit, dhe dëmtuesi perkates sipas llojit 1. Pishat (Pinus L) 2. Bredha (Abies L) 3. Selvia 4. Ahu (F.sylvatica) 5. Dushqet 6. Gështenja 7. Fletorë të tjerë Klasat e dëmit 11-20% 21-50% 51-90% 1 2 3 19.4 4.0 0.9 29.5 3.5 2.5 43.0 8.0 2.0 29.2 4.0 1.5 38.2 4.3 1.8 22.3 4.3 1.7 40.7 8.3 4.5

0-10% 0 75.7 64.5 47.0 65.3 55.7 71.7 46.5

91-100% 4 -

I.D. % 14.6 12.0 11.5 11.7 12.8 20.0 19.3

Dëmtuesit me intensitet dëmi më të lartë për halorët janë: proçesionarja e pishës me vlerën 19%, piralida e pishës 18% dhe sokolitet e trungut dhe degëve të bredhit me intesitet dëmi13%. Dëmtuesit me intensitet dëmi me të larta për fletorët janë: gjethpërdredhsja e dushkut me 17%, saperta e plepit me vlerën 22% e krizomela tek lloji vidh e plep me 19%.

Tabela 24. Intensiteti i dëmit sipas llojeve nga sëmundjet kryesorë në përqindje sipas klasave Emërtimi i llojit, dhe semundja perkatese sipas llojit 1. Pishat (Pinus L) 2. Bredhat (Abies L) 3. Selvia (Cupressus) 4. Ahu (F.sylvatica) Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Klasat e dëmit 21-50% 51-90% 2 3 3.4 2.3 6.7 2.0 16.0 8.0 2.2 1.5

0-10% 0 68.3 64.0 45.0 83.3

11-20% 1 26.0 27.3 31.0 13.0

91-100% 4 1.0 -

I.D. % 13.7 14.5 25.0 9.5

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

95

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

5. Dushqet (Quercus spp) 6. Gështenjat (Castanetum) 7. Fletorë të tjerë 74.8 75.3 67.7 17.4 18.0 18.5 5.4 4.3 10.3 2.4 2.4 3.5 11.2 15.3 12.5

Sëmundjet me intensitet dëmi më të lartë për llojet halorë janë: shyta e zakonshme me 16%, rëzimi i halave të bredhit 16% dhe kanceri i selvisë me vlerën 25%. Për llojët fletorë intensitet dëmi më të lartë kanë kanceri gështënjës 25%, tharja e vidhave 16% dhe hiri i dushkut 14%.

Figura 5. Klasat e dëmit

K la s a e d ë m it d h e I.D n ë % D ë m tu e s it

Shkallae prekjes

100 80 60 40 20 0 Gështëjna Fletorë të Pishat Selvi Dushqet Bredh Ahu tjer

0 -1 0 % 1 1 -2 0 % 2 1 -5 0 % 5 1 -9 0 % I.D %

L lo je t d r u n o r e

Tabela 25. Përqindja e dëmit sipas shkaqeve në llojet drunorë në përqindje

Përqindja e drurëvë të dëmtuar sipas shkaqeve Dëmtues Totali % 13.80 12.60 13.20 Zjaret 0.90 0.50 0.70 Llojet drunorë Nr. Faktorët pedologjik Sëmundje Kullotje e Shkaqe të pa njohura 1.20 0.80 1.00

Ha lo r ë Fle to r ë To ta li

A. B.

Halorë Fletorë Totali

5.70 4.10 4.90

3.30 4.10 3.70

0.90 1.60 1.25

1.10 090 1.00

Faktoret klimatik

Shkaqe të panjohura

0.70 0.60 0.65

Figura 6. Përqindja e drurëve të dëmtuar

Dr u r ë të d ë mtua r në % s ip as S hka qe v e 16 14 12 10 8 6 4 2 0 Sëmundle Dëmtues Kullotje Përqindja e shkaktuar

F. Klimatik

Pedologjik

S hkaq et e mar a në S tu dim

Totali %

Zjaret

F.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

96

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Shkalla e dëmit sipas shkaqeve vlerë totale zë afërsisht 13.2%, për halorët është 13.8%. Vlerat më të larta i ka lloji gështënjë me 16.5% dhe halorët e tjerë (Selvi) me vlerën 18.9%. Sipërfaqen më të madhe dëmtimi në ha e kanë llojet e dushqeve, gështenjës e pisha e zezë. Të dhënat e grumbulluara për secilën pikë monitoruese (kordinatat, lloji, rrethi, forma e qeverisjes, sëmundjet, dëmtuesit etj), më problematikë janë hedhur në database duke përftuar një hartë të dixhitalizuar (G.I.S). Disa përfundime Gjëndja shëndetësore e grumbujve pyjorë paraqitet relativisht e mirë, shkalla e prekjes nga dëmtuesit, sëmundjet, kullotja, faktorët klimatik, pedologjik etj, është e ulët dhe përfshihet, në klasën e dëmit 0-10%. Fondi pyjor i halorëve ka vlerat më të larta se ai fletor në klasën e parë të dëmit (11-25%), në parametrat e ç'gjethëzimit, ç'halëzimit,ç'ngjyrosjes . Insektet dëmtues më problematikë që kanë dhe shkallën e dëmit më të lartë aktualisht për llojet drunorë janë: Procesionaria e pishës (Thaumetopoea pityocampa,Den and Schiff), Skolitet e trungut dhe degëve të bredhit (Cryphalus piceae Ratz), Miza e Ahut (Micola fagi Hartig), Gjethpërdredhësja e dushkut (Tortrix viridana L), Minusja e gjetheve të gështenjës (Titischeria complonella Hb), Saperda e plepit (Saperda charcharis-L). Sëmundjet më problematike që kanë dhe shkallën e prekjes më të lartë janë: Shyta e zakonshme (Lophodermium pinastri), Rrëzimi i halave të bredhit (Lophodermium nervisequm D.C), Kanceri i selvisë (Seiridium cardinale). Vrugu i Ahut (Phytophthora fagi), Hiri i dushkut (Microsphaera alphitoides), Kanceri i gështenjës (Cryphonectria parasitica), Tharja e vidhave (Ceratostomella ulmi). Tharja e majave të lisit, bredhit, pishës, selvisë dhe vidhave si fenomene të shfaqura vitet e fundit janë rrjedhojë e gërshetimit të një numuri faktorësh si patologjik, klimatik, pedologjik, etj. Fenomeni i tharjes së pishes së zezë është shfaqur gjatw viteve tw fundit, 2002-2003 në objektet e pyllëzimit-rezultat i thatësirës së zgjatur, në terene tokash të cekta e pjerrësi të madhe. Intensiteti i dëmit varion në shifrat nga 9-22% për dëmtuesit e nga 8-25% për sëmundjet. Dëmtimin më të madh dëmtuesit dhe sëmundjet e japin në grumbujt me kurorëdëndësi të ulët dhe me moshë të re. Sipërfaqja e fondit pyjor e prekur sipas faktorve të njohur dhe të pa njohur është afërsisht 13.8% të sipërfaqes totale . Disa këshillime Nxjerrja e akteve ligjore, nënligjore dhe zbatimi tyre nga personeli pyjor dhe komuniteti për shëndetsimin e fondit pyjor . Bashkëpunim dhe mbështetje të specialistëve, dhe personelit të vrojtim sinjalizimit te AMP me personelin pyjor të D.SH.P-ve përkatëse. Paisjen e personelit të rretheve me logjistikën e nevojshme për identifikimin e luftimin e insekteve e sëmundjeve (dorashka llastiku, maska, gërshërë, doreza llastiku, pompa spërkatëse). Mbajtja nën kontroll e dëmtuesve, sëmundjeve etj, realizohet nëpërmjet aplikimit të metodave të ndryshme të luftimit si ato : silvikulturore; metoda fiziko-mekanike; metoda kimike; metoda biologjike; karantina pyjore; përdorimi i bakterit Bacillus thuringensis këshillohet në luftimin e vemjeve të procesionares së pishës dhe të fluturës së bardhë të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

97

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 manit; apo eksperimentimi i përdorimit të disa kërpudhave entomofage të cilat shkaktojnë ngordhshmëri të lartë të shumë insekteve si dhe i disa bakterieve, që eleminojne disa shkaktarë të sëmundjeve të grupit të kërpudhave të ulta. Bazuar në gjëndjen shëndetsore të pyjeve me pishë të zezë del e nevojshme kryerja e kontrollit të përhapjes së procesionares së pishës me personelin e D.SH.P-ve ne rrethe ku shkalla e dëmit është më e madhe se kufijte kritike të lejueshëm (Pukë, Kolonjë, Mirditë, Korçë, Pogradec,etj). Të dhënat e përgjithshme të seicilës sipërfaqe prove monitoruese jane hedhur në fillim në formularet përkatës e më pas në një DATABASE. Monitorimi i disa specieve drunore të kërcënuara dhe në rrezik zhdukje Për vitet 2005-2006, konform metodikave të hartuara, nga ish IKPK është realizuar monitorimi i disa specieve drusore pyjore te këcënuara si më poshtë: Robulli (Ek pyjore Strelcë-Korçë, Sogor Mali i Grabovës-Gramsh, Holt-Lukovë Gramsh) Arneni (Ek pyjore Strelcë-Korçë, Sogor Mali i Grabovës-Gramsh, Holt-Lukovë Gramsh) Mështekna (Ek pyjore Shpat Elbasan) Lajthia e egër (Parku i Prespës) Drunakuqi (Ek pyjore Petran-Zavalan dhe Petran-Çarcovë Përmet) Ilqa (Ek pyjore Lubinjë-Tunjë Gramsh) Rrënja ("Kunorë" Fier) Ndërsa për vitin 2006 u shtuan dhe speciet: 1.Betula pendula ( Mështekna), Shishtavec -Kukës 2.Aesculus hyppocastanum (Gështenja e Kalit), Stravaj-Sopot-Librazhd 3.Cerastium tomentasum (Caraca e Kaukazit), Parku Kombëtar Prespë-Korçë 4.Juniperus exelsa (Venja), Parku Kombëtar Prespë-Korçë

Disa përfundime e rekomandime

Nga monitorimi rezulton se speciet janë të kërcënuara në shkallë të ndryshme si: Rrënja>Gështenja e Kalit> Drunakuqja > Lajthia e egër > Mështekna> Arneni> Robulli> Ilqa dhe arsyet e kërcënimit ose shkaktarët janë të ndryshëm. Mbajtja nën vëzhgim e ecurisë nëpërmjet monitorimit është një domosdoshmëri që do të na çojë në gjetjen e arsyeve të gjëndjes që manifestojne si dhe përcaktimin e saktë të drejtimit që duhet ndjekur në shtimin e këtyre llojeve. Paraprakisht për të gjitha speciet dhe sidomos për disa prej tyre si (Rrënja, Gështenja e kalit, Lajthia e egër, Drunakuqi etj), që janë në kufijtë ekstrem të rrezikut del e nevojshme ngritja e rrjetit të konservimit in-situ dhe ex-situ. Grumbullimi i farave nga këto pika monitorimi dhe prodhimi i fidaneve për krijimin e koleksioneve apo edhe monitorimi i ecurisë së tyre në kushte ex-situ (përveç atyre in-situ) do të krijonte ide më të plota e të sakta mbi shkaqet dhe arsyet e kësaj gjëndje si dhe një mundësi më tepër për të gjetur rrugët e stabilizimit. Të punohet edhe për sensibilizimin e komuniteteve në vëndet ku ato takohen duke propoganduar vlerat e tyre dhe rrezikun që u kanoset nga keqpërdorimet e ndryshme. Monitorimi i diversitetit të ekosistemeve dhe habitateve pyjore Gjatë vitit 2005 është punuar edhe në drejitm të monitorimit të diversitetit të ekosistemeve dhe habitateve pyjore. Vegjetacioni është shpesh i përshtatshëm për monitorimin e ndryshimeve në vlerë të ruajtjes së jetës së egër, sepse ai siguron strehim e ushqim për kafshët. Ai është relativisht i Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë 98

Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 qëndrueshëm e i lehtë për t'u regjistruar. Ai reflekton tokën, klimën e praktikat e menaxhimit. Qëllimi dhe objektivat Evidentimi i stadeve të dinamizmit, nëpërmjet monitorimit të reagimit vegjetacional është një proçes shumë i rëndësishëm dhe i vlerësuar në vendet e zhvilluara sepse dëmet nga faktorë të jashtëm janë jo vetëm një kërcënim ekonomik por edhe ekologjik. Evidentimi i këtyre pragjeve kritike nëpërmjet përdorimit të bio-indikatorëve (organizma bimore të ndjeshme kundrejt ndryshimeve që ndodhin në ekosistemet pyjore dhe me vlera treguese), është qëllimi i ngritjes së sistemit të survejimit dhe monitorimit. Kjo është një praktikë e re por e rëndësishme në kuadrin e menaxhimit të integruar dhe të qëndrueshëm të ekosistemeve pyjore. Ndër objektivat më të rëndësishme do të numuronim: Përdorimi i metodologjive të reja për vlerësimin kompleks të biodiversitetit. Përcaktimin e stadeve dinamike, brenda serive vegjetacionale deri në rehabilitimin e plotë të ekosistemit, (mbritjen e stadit klimaks ­ në ekuilibër). Mundësia e stimulimit nëpërmjet masave silvikulturore e drejtimit të evolucionit dinamik. Vlerësimi i impakteve në biodiversitet dhe mjedis dhe evidentimi i historisë ekologjike të përdorimit tradicional të ekosistemeve pyjore. Në kete monitorim qëndrojnë objektivat e Konferencës së Rio De Janeiro: -Ruajtja dhe rehabilitimi i biodiversitetit -Përdorimi i qëndrushem i të gjithë komponenteve të biodiversitetit -Ndarja e drejtë dhe e barabartë e të gjitha pëfitimeve që vijnë si rezultat i përdorimit të burimeve gjenetike. Puna e kryer gjatë kësaj periudhe ka konsistuar në Grumbullimin e një informacioni lidhur me mënyrat tradicionale të përdorimit të pyjeve dhe shkaqeve që kanë sjellë degradimin e vegjetacionit. Grumbullimin e një materiali bibliografik që trajton problematikën e degradimit në pyje. Hartimin e skedës tip të dinamizmit të vegjetacionit, për unifikimin e të dhënave në bazë të metodikës së studimit, (paraqitur më poshtë për të gjitha rilevimet e marra) Organizimi i ekspeditave në Masivet e Luginës së Vjosës, Gërmenj-Shelegurit dhe Luginës së mesme të Devollit dhe marrja e të dhënave fillestare në terrene me shkallë të ndryshme degradimi për efekt krahasimi. Identifikimi i diversitetit specifik dhe ekologjik si dhe i një sërë treguesish dhe indikatorësh të diversitetit biologjik. Përcaktimi i shoqërimeve bimore si njësia bazë homogjene që shpreh lidhjen e faktorëve ekologjikë mjedisorë më mjedisin dhe me mënyrën tradicionale të përdorimit. Grumbullimi i të dhënave për çdo rilevim konsistoi në një inventar ekologjik (klimatik, toksor, jeomorfologjik),floristik, dendrometrik e silvikulturor, sistemuara në një skedë digitale. Territori i shtrirjes se monitorimit (zona e studimit) Në vazhdim të planit për zgjerimin e rrjetit të monitorimit të realizuar në vitet e mëparshme janë marrë në konsideratë tre masive pyjore që mbulojnë një amplitudë të gjerë altitudinale: Lomnicë-Hotovë, Gërmenj-Shelegur dhe Lozhan-Strelcë. Lomnicë-Hotovë Objekt i këtij studimi kanë qënë grumbujt e ekonomive pyjore "Lomnice", sipërfaqe potenciale për t'ju shtuar sipërfaqes së parkut "Bredhi Hotovës" të cilat shtrihen në pjesën VL

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

99

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 të qytetit të Përmetit dhe aktualisht janë nën administrimin e DShP të këtij rrethi. Këto ekonomi kanë një shtrirje altidunale që varion nga 250m deri në 1550m mbi nivelin e detit, gjë që bën të mundur përfshirjen në studim të 3 zonave të bimësisë:atë të Pyjeve e Shkurreve Mesdhetare, të zonës së Dushqeve, dhe të pyjeve të Bredhishteve Mesdhetare Gërmenj-Shelegur Në ekosistemet pyjore të Gërmenj-Shelegurit, kategoria e VI e IUCN, e shtrirë në jug-lindje të Shqipërisë, në kufi me Greqinë, dominojnë pyje të gjerë të Pishës së zezë pallasiane (Pinus pallasiana Lamb), në lartësitë e poshtme, ato të Bredhit të Maqedonisë (Abies borisii-regis Mattf.) me pjesmarjen e Ahut të ballkanit (Fagus moesiaca [Maly] Czecz.) dhe formacione të Rrobullit (Pinus heldreichi) në lartësitë më të mëdha, në kufijtë e kullotave malore. Gërmenj-Sheleguri përfshin sipërfaqe prej 30.000 ha,ku rreth 15.000 ha përfaqësojnë pyje e rreth 15.000 përfaqësojnë kullota e livadhe malorë, përgjithësisht primare. Për vlerat që ka kjo sipërfaqe është propozuar të përfshihet nën statusin e parkut kombëtar (Kat.II IUCN). Ambienti i studjuar përfaqësohet nga pjerësi me kundrejtim perëndimor të vargmaleve në vazhdim të malit të Kamnikut me drejtim V-L; J-P(2043 m) Mali i Vashës (1639 m) në kufi ndërmjet Greqisë dhe Shqipërisë.Eshte një reliev malor që bie drejt perëndimit drejt fushës së Sudenicës dhe asaj të Shelegurit (800/1000m) dhe që vazhdon drejt jugut me malin e Pindit. Ekosistemet e Strelcës (Lugina e Mesme e Devollit) Zona e Strelcës shtrihet në Veri-Perëndim të qytetit të Korçës, rreth 10-15 km larg qytetit të vogël të Maliqit. Shpatet i derdhin ujërat në lumin e Devollit. Përgjithësisht karakterizohet nga një klimë submesdhetare me dimër shumë të ftohtë dhe verë mjaft të nxehtë. Objekti shtrihet nga 700 m -1200m mbi nivelin e detit e okupon një sipërfaqe rreth 20 000 ha. Kurse për vitin 2006 janë studiuar ekosistemet e mëposhtme: Profili i ekonomisë pyjore Polis Objekt i këtij monitorimi kanë qënë grumbujt e ekonomisë pyjore "Polis", e cila shtrihet në pjesën J-P të qytetit të Librazhdit dhe është nën administrimin e DSHP të këtij rrethi, dhënë në përdorim të Komunës. Sipërfaqja e përgjithshme e ekonomisë pyjore të dhënë në përdorim të komunës "Polis" është rreth 6854.9 ha.Kjo ekonomi ka një shtrirje altitudinale që varion nga 300m (në parcelën 3a Mirakë) deri në 1621m mbi nivelin e detit në Gurshpatë (Guri Kalitollit), duke e përfshirë atë në tre zona bimësie: atë të pyjeve dhe shkurreve mesdhetare kserofitike, të zonës së dushqeve termofile gjetherënës dhe atë të pyjeve mezofile dominuar nga ahu. Profili i pyjeve të Prespës Pellgu i Prespës ka qënë gjithashtu i përcaktuar në studimin tonë për vendosjen e skemës së monitorimit për BD e evolucionin e bimësisë, për pengimin e degradimit dhe shkretëtirëzimit. Pellgu i Prespës ndodhet në 400 43' dhe 400 51' gjërësi gjeografike verjore dhe 200 00' dhe 210 10' gjatësi gjeografike lindore, në kryqëzimin e kufijve të Shqipërisë, Greqisë dhe Ish RJ të Maqedonisë. Përbëhet nga liqenet e Prespës së Vogël dhe Prespës së Madhe e pellgu ujëmbledhës i tyre. Sipërfaqja totale, përfshirë dhe kombinuar pellgjet drenazhuese dhe liqenet është 2 519,1 km2. Rajoni i Prespës është i njohur në gjithë ballkanin për formimin tokësor karstik. Organizimi strukturor e tektonik orjentohet drejt morfogjenezës. Organizimi morfostrukturor është i tipit horst/graben prerë nga ndarjet gjatë kuaternarit Pliocene. Pellgu i Prespës është i mbushur me sedimente të Pliocenit dhe sedimentet e shtresës së katërt pliocenike në skajin verior dhe atë

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

100

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 veriperëndimor, përfaqësohen me rërë të ashpër ndërsa në pjesët perëndimore gjëndet rërë e ashpër, rërë, argjilë dhe marl pliocenik. Pjesa qëndrore e depresionit është e mbushur me sedimente liqenorë dhe kënetore aluvionalë e proluvialë. Aspekti edafik është komponenti më i rëndësishëm dhe më konstant i biogjenezës pyjore, duke u konsideruar si një produkt i jetës së bimëve me shkëmbin tokë-formues. Vlerësimi i diversitetit specifik Nga analiza e kortezhit floristik të vegjetacionit të Parkut Kombetar të Prespës rezulton se diversiteti biologjik specifik paraqitet mjaft i lartë si nga pikpamje sasiore dhe cilësore. Megjithëse në një kohë jo shumë të përshtatëshme të rilevimeve dhe në një kohë të kufizuar rezulton se janë takuar rreth 142 specie të ndara në 63 familje. Ndërsa më të rëndësishmet do përmëndim; Fagaceae(6specie),Pyrolaceae.(11),Salicaceae(8), Juncaceae(8), Cyperace(7), Primulaceae(8), Caprifoliaceae(7), Dipsacaceae(4), Graminae(23), Leguminosae(14) etj.

Figura 7. Harta e Mbulesës bimore të PK. të Prespës

Diversiteti biologjik specifik përfaqesohet nga 31 specie (pasuria llojore), nje nivel ky jo i lartë, ndërsa indeksi Shannon rezulton 3.7, një tregues normal përsa i përket këtij tip shoqërimi.Të tjerë tregues të rëndesishëm të diversitetit biologjik janë spektri biologjik dhe ai ekologjik të cilët jepen në mënyrë më të zgjeruar në Raportin vjetor 2006. Monitorimi i disa specieve aromatike ­ mjekësore dhe gjëndja e Sherbelës në rajonin Jugor dhe Jug-lindor të vëndit Gjatë vitit 2005-2006 monitorimi është shtrirë edhe në monitorimin e disa specieve aromatike - mjekësore të kërcënuara. Dhe konkretisht si më poshtë: 1.Orchis. ssp ( Salepi), 2.Calchicum automnale ( Xhirolulli) 3.Sideritis roesseri (Çaji i malit) 4.Gentana lutea (Sanzi) Si dhe gjëndjen e Salvia officinalis (Sherbela) a)Si hap i parë i monitorimit të këtyre llojeve të kërcënuara dhe në rrezik zhdukje dhe përcaktimi i gjëndjes së Sherbelës ka qënë përcaktimi i arealit të përhapjes së tyre në rajonin e vëndit. Për këtë janë shfrytëzuar informacionet për përhapjen e këtyre llojeve nga materialet arshivore të IKPK, planet e iventarizimit të bimëve aromatike-mjekësore dhe ekspeditat në terren për të përcaktuar egzistencën dhe përhapjen e llojeve të marra në studim në rajonet e përcaktura më lart.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

101

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 b) Ngritja e rrjetit të monitorimit Sipërfaqet e monitorimit janë ngritur në ato zona ku prezenca e këtyre llojeve ka një shkallë mbulimi prej 15 %, te sipërfaqes monitoruese e cila varjon nga 25m2 për llojet Salep, Orchis. Ssp dhe Xhirokull, Calchicum automnale deri në 50 m2 për Çajin e malit Sideritis roesseri , Sanzin, Gentana lutea dhe Sherbelën, Salvia officinalis. Në sipëfaqet e ngritura është kryer kontrolli i numurit të egzemplarëve, përshkrimi i gjëndjes vegjetative, prodhimtaria e tyre, gjëndja fitosanitare si dhe karakteristikat e terrenit. Rrjeti i monitorimit të këtyre sipërfaqeve, është përcaktuar me kordinatat e tyre nëpërmjet GPS , dhe duke vendosur në qëndër të sipërfaqes shënja dalluese. Duke ndjekur hapat e parashtruara më sipër është arritur të ngrihet rrjeti i sipërfaqeve monitoruese, ku është ndjekur përhapja e këtyre bimëve dhe ecuria e tyre vit pas viti, kjo e përcaktuar nëpërmjet matjes së treguesve të prodhimit, gjëndjes vegjetative e fito-sanitare. Për kulturën e Çajit të malit (Sideritis roeseri): është ngritur siperfaqe në zonën e Prespës (Rr i Korçës) ; Për kulturën e Salepit (Orchiss. sp )-është ngritur sipëfaqe në zonën e Prespës (Rrethi i Korçës) ; Për kulturën e Sanzit (Gentiana lutea)-është ngritur sipërfaqe në zonën e Gërrmenjit (Rrethi i Kolonjës) ; Në këtë sipërfaqe monitoruese rezultonte se këto specie ishin të dëmtuara nga grumbullimi pa kriter dhe jashtë normave teknike, nga grumbulluesit e zonave. Kultura e Xhirokullit (Calchicum automnale)është ngritur sipërfaqe në zonën e Ballabanit (Përmet) ; Kultura e Sherbelës (Salvia officnalis). Meqënëse kultura e Sherbelës është një ndër bimët kryesore etero-vajore e mjekësore të vëndit tonë e cila është mjaft e kërkuar nga tregu vendas dhe i huaj nga ana jonë është bërë e mundur nxjerja e sipërfaqes në ha dhe prodhimtaria në ton, në rrang qarku, si dhe është bërë e mundur përpilimi i hartës dixhitale për këtë specie.

Tabela 26. Sipërafqja dhe potenciali prodhues i Sherbelës Nr. 1 12 TOTALI Emërtimi i Qarkut Berat Sipërfaqja në (ha) 1256 26410 Prodhimi në (ton) 522 5346

Për të bërë të mundur monitorimin e kësaj kulture në rajonin e marrë në studim janë ngritur sipërfaqe prove në zonën e Qafës së Muzinës( Rrethi i Delvinës), në zonën e Leskovikut, (Rrethi i Kolonjës), në Lezhë, Berat etj. Përfundime dhe sugjerime paraprake Nga përpunimi i të dhënave të përfituara nga inventarizmi në vjeshtë, në sipërfaqet e përcaktuara si dhe nga vrojtimet e vazhdueshme gjatë periudhës në vazhdim, për llojet e marra në studim për çdo zonë kemi : ngritjen e rrjetit të monitorimit, për kulturat e marra në studim për rrajonin jugor dhe juglindor te Shqipërisë ; vlerësimin numerik për seicilën kulturë për çdo sipërfaqe monitoruese të ngritur ; përcaktimi i gjëndjes fitosanitare të tyre, si dhe rreziqet nga të cilat kanosen këto kultura për sipërfaqet e ngritura ; janë ndjekur vijushmërite numrike (ecuritë) të tyre ;

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

102

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 për të ardhmen del si detyrë përcaktimi i masave që do të ndërmerren për ruajtjen dhe shtimin e këtyre llojeve si dhe hartimi i një strategjie afatmesme. Monitorimi i gjëndjes se thëllëzës së malit në rajonin jugor dhe v-l të vëndit tonë (alektoris graeca meisner) Gjatë vitit 2006 u bë një përfshirje në programin e monitorimit të faunës së egër dhe më konkretisht i llojit Thëlleza e Malit në disa rajone. Rëndësia dhe Qëllimi: Njohja e gjëndjes së popullatave të thëllëzës së malit, zbatimi e ligjeve të natyrës dhe i arritjeve bashkëkohore të shkencës së gjuetisë. Monitorimi i përvitshm i gjëndjes numerike. Evidentimi i shkaqeve që kanë çuar në pakësimin numerik të tyre. Ndjekja në vazhdimësi e ecurisë së popullatave, që kërcënohen për t,u zhdukur. Njohja e gjëndjes së habitateve të zonave të marra në studim pavarësisht nga gjëndja që janë sot për një zhvillim normal të faunës . Evindentimi real i gjëndjes së habitateve si nga ana florës ashtu dhe nga ana e faunës. Evidentimi i elementëve të tjerë të nevojshëm dhe treguesve të cilët do të rikthehen nepërmjet një punë të mirëfilltë . Përcaktimi i strategjisë dhe masave që do të ndërmeren në të ardhmen për mbrojtjen dhe arritjen në kapacitetin optimal të faunës në këto zona. Monitorimi është shtrirë në rrethe përfaqesuese dhe me potencial më të madh si në : Gramsh, Korçë, Përmet, Kolonjë. Sipas metodikës përkatëse dhe kalendarit të ekspeditave janë kryer përcaktimi i zonave të gjuetisë dhe sipërfaqet ku u realizua numurimi në rrethet; Përmet, Gramsh, Korçë, Kolonjë. Për seicilën zonë studimi në periudhën Tetor- Nëntor sipas metodologjise së përshkuar u krye inventarizimi për seicilën ekonomi dhe zonë të përcaktuar dhe të dhënat janë paraqitur në formularët përkatës Perfundime Fauna e egër e marë në studim (Thëllëza e malit) në rrethet Gramsh, Korçë, Kolonjë dhe Përmet ka një rënie drastike numerike. Kjo ka ardhur si rjedhojë: E dëmtimit, varfërimit dhe degradimit të ekosistemeve dhe habiteteve. Ushtrimit të gjuetisë pa kriter gjatë gjithë sezonit dhe në momentet kur popullatat janë në kohën e riprodhimit të breznisë së re Ushtrimit të gjuetisë me metoda dhe mjete të ndaluara që kanë ndikim në çfarosjen në masë si; kapje me kurthe dhe gjueti me mjete imituese ; prania e vogël numerike e ekzemplarëve që e bën të pa mundur riprodhimin dhe shtimin e tyre numerik. prishja e qetësisë nga prania e vazhdueshme e tufave me bagëti gjatë gjithë vitit dhe shtimi numerik i grabitqarëve. Rekomandime Nisur nga rezultatet e arritura rekomandojmë; Plotësimi i vakumit ligjor për mbrojtjen dhe menaxhimin e qëndrushëm të tyre. Ndërprjen e gjuetisë në të gjitha zonat me rënie numerike ose ku kjo specie është e kërcënuar deri sa të arihet një numur optimal popullatash.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

103

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Të krijohet mundësia e riprodhimit në zona të tjera të përshtatshme dhe pastaj të hidhen në ato zona ku janë të kërcënuara për t'u zhdukur. Të kryhen studime me qëllim për mbajtjen nën vëzhgim të vazhdueshëm të këtyre popullatave dhe të grabitqareve për të ruajtur nivelin e ekuilibrit ekologjik. Ecuria e punës për vitin 2005-2006 është mjaft pozitive, me një shtrirje më të gjërë në drejtim të specifikave monitoruese në fushën e pyjeve dhe të biodiversitetit pyjor, zonat e mbrojtura etj; është bërë një planifikmin më i detajuar në planet e punës te seicilit komponent, një grafik më i detajuar i ekspeditave të terrenit ; dhe ajo që është më e rëndësishmja një realizim rigoroz i këtyre ekspeditave. Angazhimi i bashkëpunëtorëve në terren i ka dhënë më shumë hapësirë dhe rezultate pozitive kësaj veprimtarie kaq të domosdoshme në fushat e pylltarisë, kullotave e bimëve mjekësore dhe aromatike. Vazhdimi i punës edhe në vitet në vazhdim, premton për rezultate më të dukshme në drejtim të monitorimeve në fushën e pyjeve, të shëndetit të tyre, biodiversitetit pyjor dhe zonave të mbrojtura pyjore, gjë që do të krijojë premisa për mbajtjen nën kontroll të gjëndjes shëndetsore në pyje si dhe për një menaxhim të qëndrueshëm të ekosistemeve pyjore. Duke u shtrirë edhe në drejtim të zonave të mbrojtura pyjore dhe botës së kafshëve e shpendëve të egra si objekt gjuetie, në të ardhmen është më e domosdoshme që në programin e monitorimit të përfshihen dhe probleme që kanë të bëjnë me fushën e kullotave, të humusit dhe tokave pyjore e kullosore , shpendet e kafshët e tjera të egra etj

2.5. Kullotat Mbas pyjeve, kullotat në vëndin tonë janë një nga pasuritë natyrore më të vlefshme të cilat në të kaluarën kanë qënë një burim kryesor për blegtorinë. Së bashku me pyjet kullotat zënë rreth 50 % të sipërfaqes së vëndit tonë. Fakt është se kullotat kanë pësuar një dëmtim mjaft të madh në të kaluarën si rezultat i tjetërsimit të fondit kullosor duke i kthyer ato në toka për bujqësinë, ashtu si edhe një pjesë të sipërfaqes pyjore, por vitet e fundit nuk kemi ndonjë dëmtim kolosal në drejtim të tjetërsimit të fondit kullosor. Njohja e të gjithë llojeve të pronësisë mbi kullotat, si edhe rikthimi i një pjese të madhe të tyre tek pronaret e vertetë, ka bërë që të kemi një vlerësim më të madh të kësaj pasurie natyrore kolosale në vëndin tonë. Kullotat po vlerësohen dhe interesimi për shfrytëzimin racional të tyre është i madh, pasi përbëjnë bazën kryesore të kullotjes së bagëtisë. Ka probleme të degradimit dhe të mbikullotjes së tyre. Aktualisht po punohet për decentralizimin e këtij sektori dhe kalimin e kullotave shtetëtore në përdorim të komunave dhe ish-pronarëve. Në këtë konteks për përmirësimin e punës në drejtim të mirëvlerësimit dhe mirëadministrimit të kësaj pasurie mjaf te vyer natyrore do te theksonim: · njohja e plotë e pronësisë, rikthimi i tyre total tek pronarët e vërtetë; · hartimi i planeve të menaxhimit për sipërfaqe të gjëra kullosore; · kryerja e shërbimeve të ndryshme në sipëfaqet kullosore; · kullotja me kritere shkencore; · ndalimi i mbikullotjes; · korrja e grumbullimi i barit në periudha të caktuara për të lejuar farëzimin e barërave të reja të dobishme; · ndalimi djegjes nga zjarret;

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

104

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 · ndërtimi i infrastrukturave të nevojshme në to; · përdorimi i kullotave për qëllime të tjera atraktive si ato turistike, shkencore. Tabela e më poshtme paraqet gjëndjen e kullotave në vëndin tonë, ndarë ato sipas pronësisë (shtetërore, private, komunale); sipas stinëve të përdorimit (dimërore,verore) dhe në të njëjtën kohë në ato të shfrytëzueshme dhe ato të pashfrytëzueshme..etj

Tabela 27. Shpërndarja e fondit kullosor 2005-2006 Sipërfaqja në ha sipas tipit të kullotës Dimërore Verore E E pashfryt E shfrytëzu ëzuesh shfrytëzu eshme me Gjithsej eshme 28.914 2.893 31.807 91.997 65.965 10.014 75.979 133.937 14.500 1.038 15.538 19.739 109.379 13.945 123.323 245.672

Gjithsej E pashfryt ëzuesh me 14.585 28.385 2.586 45.557 E shfrytëzue shme 120.911 199.902 34.238 355.051 E pashfryt ëzuesh me 17.478 38.399 3.624 59.501

Pronësia Shtetërore Komunale Private Gjithsej

Gjithsej 106.582 162.322 22.325 291.229

Gjithsej 138.389 238.301 37.862 414.552

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

105

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

KAPITULLI III

3. NDRYSHIMET KLIMATIKE

3.1 Çlirimi i Gazeve me Efekt Serrë (GES) Hyrje Shqipëria si Palë në Konventën e Ndryshimeve Klimatike zbaton midis të tjerave nenin 4 të Konventës mbi Ndryshimet Klimatike sipas të cilit "Të gjithë palët, duke patur parasysh përgjegjësitë e përbashkëta por edhe të veçanta, prioritetet e zhvillimit rajonal dhe kombëtar, objektivat dhe veçorite konkrete të secilit vënd duhet: Të zhvillojnë, të rinovojnë në mënyrë periodike, të publikojnë dhe të japin të dhëna për Konferencat e Palëve lidhur me inventaret kombëtare të çlirimit dhe të absorbimit të gazeve në atmosferë për rrjedhojë të aktivitetit njerëzor, tëe cilat nuk kontrollohen nga Protokolli i Monterealit, duke përdorur metodologjinë e rënë dakord nga Konferenca e Palëve." Seksionet në vazhdim japin të dhëna mbi Gazet me Efekt Serre për Shqipërinë (GES), llogaritur për vitet 2005-2006, të cilat bazohen në vlera të përafërta, sepse deri tani janë ndërtuar vetëm seritë kohore për vitet 1990-2000, në kuadrin e projektit të UNDP/GEF-it "Mundësimi i Shqipërisë për përgatitjen e Komunikimit të Dytë Kombëtar në përgjigje të detyrimeve përkundrejt Konventës Kuadër të Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike (UNFCCC)". Paneli Nderkombëtar i Ndryshimeve Klimatike (IPCC) rekomandon prezantimin e rezultateve të GES-re si në njësi fizike ashtu edhe në njësi relative që mbajnë parasysh potencialin e secilit prej këtyre gazeve në Ngrohjen Globale në raport me atë të Dyoksidit të Karbonit (CO2), të zgjedhur për njësi. Më pas bëhet krahasimi i kontributit të veçantë të gazeve të ndryshme të çliruara në raport me totalin e tyre për një vit të dhënë. GES-re nga ana e tyre klsifikohen si të drejtpërdrejta (CO2, CH4 dhe N2O) dhe jo-të drejtpërdrejta (CO, NOx, SOx and NMVOC). Veç këtyre vlerësohen edhe gazet HFCs, PFCs dhe SF6. Tabela 1: Potencialet e Gazet/periudha kohore Dioksidi i Karbonit CO2 Metani CH4 Oksidi i azotit N20 GES-re në Ngrohjen Globale përkundrejt jetëgjatesisë 20 vite 100 vite 1 1 12±3 21 120 310

Inventari i Gazeve me Efekt Serrë (GES) për vitet 2005-2006 Në këtë seksion jepet një përmbledhje e përgjithshme e inventarit të gazeve me efekt serrë në Shqipëri për vitet 2005-2006. Figurat 1, 2 dhe 3 tregojnë çlirimet totale të gazeve më të rëndësishme me efekt serë (CO2, CH4 dhe N2O). Në figurën 4, çlirimet e gazeve CO2, CH4 dhe N2O shprehen në terma të CO2 ekuivalent për sektorët e ekonomisë, sipas rekomandimeve të IPCC-se: Aktivitetet e energjisë (që perfshirë nxjerrjen, transportimin, përpunimin dhe djegjen e lëndeve djegëse); Proçeset industriale & Përdorimi i Solventeve në sektorë e tjerë; Bujqësia; Pyjet dhe Ndryshimi i Përdorimit të Tokës dhe Mbetjet.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

106

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Mbetjet Urbane 0.00% Py jet 27.03%

Solv entet 0.00%

Py jet dhe Tokat 25.74% Bujqesia 0.00%

Mbetjet Urbane 0.00%

Solv entet 0.00%

Bujqesia 0.00%

Industria 4.49%

Energjetika 68.47%

Industria 4.41% Energjetika 69.84%

Figura 1.Clirimi i CO2 per vitin 2005

Mbetjet Urbane 13.62% Py jet dhe Tokat 0.69% Energjetika 7.78% Industrial Process. 0.00%

Figura 2.Clirimi i CO2 per vitin 2006

Mbetjet Urbane 19.09% Energjetika 7.20% Industrial Process. 0.00%

Py jet dhe Tokat 0.64%

Agricult. 77.74%

Agricult. 73.07%

Figura 3.Clirimi i CH4 per vitin 2005

Mbetjet Urbane 15.48% Py jet dhe Tokat 0.40% Energjetika 13.14% Industrial Process. 3.77%

Figura 4.Clirimi i CH4 per vitin 2006

Mbetjet Urbane 15.46% Py jet dhe Tokat 0.40% Energjetika 13.25% Industrial Process. 3.39%

Agricult. 69.45%

Agricult. 67.50%

Figura 5.Clirimi i N2O per vitin 2005

Figura 6.Clirimi i N2O per vitin 2006

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

107

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Mbetjet Urbane 4.63%

Solv entet 0.00%

Mbetjet Urbane 6.36%

Solv entet 0.00%

Py jet dhe Tokat 18.24%

Energjetika 48.52%

Py jet dhe Tokat 17.14%

Energjetika 48.70%

Agricult. 25.45% Industrial Process. 3.17%

Agricult. 24.74% Industrial Process. 3.07%

Figura 7.Clirimi i GES-re ne CO2eqv. per vitin 2005

Figura 8. Clirimi i GES-re ne CO2eqv. per vitin 2006

Siç tregohet edhe ne figurën 1, kontribuesi kryesor i CO2 është sektori i Energji-Transportit, si rezultat i djegies së lëndëve djegesë. Kontribuesi i dytë është Ndryshimi i Përdorimit të Tokës dhe Pyjet dhe kështu me radhë: Mbetjet , Përdorimi i solventeve të ndryshëm dhe Bujqesia të cilat kanë një kontribut relativisht të pandjeshëm. Çlirimet e gazit të metanit - CH4 për të gjithë sektorët ekonomike të Shqipërisë për vitet 2005-2006 jepen në Figurat 3-4. Kontribuesi kryesor i gazit CH4 për Shqipërinë janë Bujqësia dhe Mbetjet Urbane të ndjekura nga sektori i Energjisë. Figurat 5-6 tregojnë çlirimet e N2O nga sektorët ekonomike dhe sektori kryesor është Bujqësia. Kontribuesi i dytë në këtë kategori është sektori i Mbetjeve i ndjekur nga sektori i Energjisë. Figurat 7-8 tregojnë kontributin total të gazeve me efekt serë të shprehura në CO2 ekuivalent, llogaritur sipas metodologjisë së IPCC-se (duke marrë në konsideratë treguesit e Tabelës 1). Nga kjo figurë duket qartë se kontribuesit kryesorë janë Energjia, Bujqësia, dhe Ndryshimi i Përdorimit të Tokës & Pyjet. Çlirimet e gazit CO2 nga përdorimi i druve të zjarrit si lëndë djegëse në Shqipëri janë llogaritur edhe më vehte nën sektorin e Energjisë për të vënë në dukje faktin që drutë e zjarrit janë akoma një burim i rëndësishëm energjisë në vënd dhe nga ana tjetër konsumi i tyre nuk është bërë në harmoni me prodhimin normal të pyjeve. Në figurat 9 dhe 10 jepen çlirimet e GES-re në Shqipëri në vitet respektive 2005 dhe 2006, në të cilat konsumi i druve të zjarrit për nevoja energjitike i është bashkëngjitur sektorit të energjisë duke e rritur kontributin e këtij sektori në Ngrohjen Globale (në CO2 ekuivalent) deri në 65.09%-66.12% të totalit të gazeve të shkarkuara.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

108

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Py jet dhe Tokat 0.64% Agricult. 25.45%

Mbetjet Urbane 4.63%

Solv entet 0.00%

Py jet dhe Tokat 0.75% Agricult. 24.74%

Mbetjet Urbane 6.36%

Solv entet 0.00%

Energjetika 66.12% Industrial Process. 3.17%

Energjetika 65.09% Industrial Process. 3.07%

Figura 9.: GHG nga sektoret ekonomike [CO2 (eqv.)]. Drute e zjarrit te perdorura si lende djegese, te perfshira ne sektorin e energjise per vitin 2005

Figura 10.: GHG nga sektoret ekonomike [CO2 (eqv.)]. Drute e zjarrit te perdorura si lende djegese, te perfshira ne sektorin e energjise per vitin 2006

Çlirimi total i gazeve me efekt serë - CO2, CH4 dhe N2O dhe vlerat e tyre në CO2 ekuivalent (CO2 eqv.) jepen në Tabelat 2-3. Tabela 2

Gazet me efekt serrë

Çlirimet e Gazeve me Efekt Serë, 2005

Në njësi fizike (Gg) Në terma të CO2 ekuivalent Në % në raport me totalin

CO2 CH4 N2O CO2 eqv Tabela 3

Gazet me efekt serrë

5305.46 107.42 1.27

5305.46 2255.90 394.96 7956.32

66.68% 28.35% 4.96% 100.00%

Çlirimet e Gazeve me Efekt Serrë sipas sektorëve në Gg, 2006

Ne njesi fizike (Gg) Ne terma te CO2 ekuivalent Ne % ne raport me totalin

CO2 CH4 N2O CO2 eqv

5617.54 119.58 1.32

5617.54 2511.23 411.28 8540.06

65.77% 29.40% 4.81% 100.00%

Të dhënat e mësipërme tregojnë që në vitet 2005-2006, CO2 ka qenë gazi kryesor me efekt serrë në Shqipëri me një kontribut prej 65.77%-66.68%. Kontributi i CH4 dhe N2O janë respektivisht (28.35-29.40%) dhe (4.81-4.96%). Gazet me efekt serrë jepen gjithashtu edhe në Tabelat 4-5 për çdo kategori burimi (sektorët ekonomikë) për vitet 2005-2006 në Shqipëri. Tabela 4 Sektori Çlirimet e Gazeve me Efekt Serrë sipas sektorëve në Gg, 2005 CO2 CH4 N2O CO2 eqv.

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

109

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Energjetika Proçeset industriale Bujqësia Pyjet & Ndryshimi i Përdorimit të Tokës Mbetjet Urbane Solventet Totali 3632.80 238.46 0.00 1434.20 0.00 0.00 5305.46 8.35 0.00 83.70 0.74 14.64 0.00 107.42 0.17 0.04 0.86 0.01 0.20 0.00 1.27 3860.14 251.85 2024.58 1451.26 368.50 0.00 7956.33

Tabela 5 Emetimet e Gazeve me Efekt Sere sipas gazeve ne Gg, 2006 Sektori CO2 CH4 N2O CO2 eqv. Energjetika 3923.43 8.60 0.18 4158.62 Proçeset industriale 248.00 0.00 0.04 261.92 Bujqësia 0.00 87.38 0.90 2112.60 Pyjet & Ndryshimi i Përdorimit të Tokës 1446.13 0.77 0.01 1463.87 Mbetjet Urbane 0.00 22.83 0.21 543.06 Solventet 0.00 0.00 0.00 0.00 Totali 5617.55 119.58 1.33 8540.07 Sipas rezultateve të inventarit, çlirimi total neto i gazeve me efekt serrë për 2005-2006 është rreth 7956-8540 mijë ton CO2.Tabelat 4-5 na jep të njejtat konkluzione si figurat 1-8: duket qartë se burimi kryesor i gazeve me efekt serë vazhdon të mbetet sektori i energjisë. 3.2 Vleresimi i masave të ndërmarra deri më tani për reduktimin e gazeve me efekt serrë bazuar në Strategjitë dhe Planet e Veprimit të Sektorit të Energjisë, si sektori me peshen me të madhe në totalin e GES-re në vitet 2005 - 2006 Në fushën e politikës energjitike është me shumë rëndësi të përmëndet Aprovimi i Strategjisë Kombëtare të Energjisë në vitin 2003, e cila merr në konsideratë për herë të parë edhe kontributin e këtij sektori në ndryshimet klimatike. Çështjet kryesore të Strategjisë Kombëtare të Energjisë janë: Analiza e situatës së kërkesës dhe furinzimit me energji dhe zhvillimi i saj deri në vitin 2025; dhe Analiza e strukturës institucionale të sektorit të energjisë dhe rekomandime për të ardhmen. Strategjia përfshin gjithashtu komponentet e mëposhtëm: Përshkrimin dhe përballjen me sfidat e tanishme dhe të ardhshme të sektorit energjetik; Prezantimin e dy skenarëve të ndryshëm të zhvillimit të sektorit energjetik për të ardhmen. Skenari bazë/pasiv merr në konsideratë masat e parashikuara nga Qeveria në Dokumentin e Politikave Elektroenergjitike për një periudhë afat-shkurtër (deri në 2010)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

110

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 dhe demonstron se moszbatimi i këtyre masave e çon në vështirësi të mëdha sektorin energjitik në tërësi dhe atë elektrik në veçanti. Skenari vlerëson në mënyrë sasiore konsumin aktual, parashikon nevojat energjitike dhe koston e plotësimit të këtyre nevojave, si edhe përllogarit vlerat e çlirimit të gazeve me efekt serrë nga sektori energjik shqiptar sipas nënsektoreve të konsumit (banesat, shërbimet, industria, transporti dhe bujqësia) dhe po ashtu furnizimin me burime energjitike sipas burimeve (naftë, gaz, qymyr, burime të rinovueshme energjie dhe elektroenergjia). Skenari alternative/aktiv është skenari më i rëndësishëm, nëpërmjet të cilit kuptohet vazhdueshmëria e zhvillimit të sektorit energjitik Shqiptar në përgjithësi dhe atij elektrik në veçanti, duke zbatuar me rigorozitet të lartë Dokumentin e Politikës Elektroenergjitike (DPE) deri në vitet 2010. Gjithashtu Skenari alternativ përshkruan edhe masat shtesë që duhet të merren (përveç atyre të dhëna në DPE) për periudhën deri në vitin 2010 (sidomos për sektorët e tjerë, të cilët nuk analizohen në DPE) ashtu dhe për periudhën afat gjatë (2010-2025). Skenari përshkruan në mënyrë sasiore çdo masë që duhet marrë në drejtim të rritjes së efiçences dhe futjes së burimeve alternative në sistemin energjitik. Skenari tregon se zbatimi i këtyre masave do të bëjë të mundur që sistemi energjitik shqiptar të kthehet në një sektor mbeshtetës të zhvillimit të ekonomisë shqiptare dhe të rritjes së mirëqënies. Duke kuantifikuar nevojat energjitike dhe koston e plotësimit të këtyre nevojave, skenari aktiv tregon se zbatimi me rigorozitet I masave të planifikuara con veç të tjerave edhe në reduktimin e gazeve me efekt serrë. Një fokus i rëndesishëm i është dhënë në Planin e Veprimeve (përgatitur në zbatim të Strategjisë Kombëtare të Energjisë) edhe rritjes së efiçences së energjisë në të gjithë sektoret ekonomike dhe shoqërore të vëndit. Për të sanksionuar me ligj rritjen e efiçencës se energjisë, Ministria e Industrisë dhe Energjitikës (sot Ministria e Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjitikës) nëpërmjet Agjensisë Kombëtare të Energjisë (sot Agjensia Kombëtare e Burimeve Natyrore) në bashkëpunim edhe me USAID-in iniciuan dhe mbështetën aprovimin e disa akteve ligjore shumë të rëndësishme: Ligjin e Ruajtjes së Nxehtësisë në Ndërtesat e Reja (aprovuar nga Kuvendi i Shqipërisë në Shtator 2002) se bashku me Kodin Energjetik te Nderteses (aprovuar ne Janar 2003) dhe Ligjin e Eficences së Energjisë (aprovuar nga Kuvendi i Shqipërisë në Prill 2005). Këto akte të rëdësishme ndihmuan në plotësimin më tej të kuadrit të nevojshëm ligjor për nxitjen e kursimit të energjisë në të gjithë sektoret ekonomike dhe shoqërorë të vëndit. Në planin e veprimeve është treguar se për të bërë realitet rritjen e efiçencës së energjisë kërkohet futja në plan të gjërë e skemave të kursimit të energjisë, gjë e cila kërkon investime të rëndësishme të rendit 25-30 Milion USD/vit. Një rol të veçantë i është dhënë në Strategjinë Kombëtare të Energjisë hartimit dhe zbatimit të programeve kombëtare të shfrytezimit të burimeve të rinovueshme të energjisë në përgjithësi dhe hidroenergjisë në veçanti. Shqipëria zotëron potenciale të mëdha të energjisë hidrike dhe ajo ka shfrytezuar deri më sot vetëm 30% të burimeve të saj. Aktualisht po punohet për shfrytëzimin e burimeve kryesore hidrike. Janë të paktën edhe 16 HEC-e të dhëna me konçesion, secili me fuqi 0.5-15 më dhe me leverdi ekonomike. Interes paraqet edhe shfrytëzimi i energjisë ujore nëpërmjet hidrocentraleve të vegjël. Për të bërë të mundur këtë ka nisur një program me Bankën Gjermane kfë, që nëpërmjet një

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

111

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 kredie 9 Milion EURO të bëhet e mundur huadhënia për pronarët private shqiptare për të bërë rehabilitim e tyre. Një burim tjetër i rinovueshëm energjie me shumë leverdi është edhe energjia diellore e cila në Shqipëri është me potencial shumë më të lartë se shumë vënde të tjera europiane. Aktualisht penetrimi i saj në tregun energjetik shqiptar ka filluar të ndihet në vitin 1998 dhe deri më tani janë të instaluara rreth 3000 sisteme diellore në sektorët rezidenciale dhe të shërbimeve: banesa private, restorante dhe hotele sidomos në zonën turistike të bregdetit. Inventari i GES-re për energjinë dhe transportin për vitin bazë 2000 do të shërbejë si një pikënisje për analizën e GES-re në Komunikimin e Dytë Kombëtar të Shqipërisë përkundrejt Konventës Kuadër të Ndryshimeve Klimatike, i cili pritet të përfundojë në vitin 2008. Analiza e këtyre gazeve për sektorin e energjisë dhe transportit do të bëhet deri në vitin 2025 me anë të përgatitjes së dy skenarëve, bazë dhe atij të reduktimit të GES-re. Si pjesë e punës së deritanishme, në Komunikimin e Dytë Kombëtar janë identifikuar nevoja e një analizë për opsionet e tjera të teknologjive/masave që nuk janë marrë në konsideratë gjatë analizës së kryer në kuadër të Komunikimit të Parë Kombëtar, por që duhet të merren në konsideratë në kontekstin e zhvillimit të kohëve të fundit në kushtet aktuale të zhvillimit ekonomik dhe shoqëror të vëndit. Janë identifikuar 33 masa për t'u analizuar në detaje, ndër të cilat më të rëndësishmet janë: Penetrimi i Skemave të Ngrohjes së Përqëndruar; të Ngrohjes Qëndrore dhe të furnizimit me ujë të ngrohtë (HËS) (masa 1); Interkonjeksioni i vëndit me rrjetet e gazit natyral europian, si pjesë e integrimit të sektorit shqiptar të energjisë në atë evropian (masa 2) ; Analiza sasiore e reduktimit të GES-re për nën-sektorin e transportit (masa 3); Rishikimi i opsioneve/masave të analizuara nga ana sasiore nën komunikimin e Parë Kombëtar dhe studimin e Vlerësimit të Nevojave për Teknologji, në dritën e kushteve të reja të zhvillimit (të dhënat e përmirësuara, implementimi i strategjive të reja/planeve sektorialë të veprimit, një inventar i përmiresuar i GES-re, çmimet e energjisë, ndryshimet strukturore dhe ndarjet e GDP-se) (masa 4); Nevoja për zhvillimin e programeve për zbatimin e masave të reduktimit të gazeve me efekt serë sipas secilit nën-sektor (masa 5).

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

112

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

KAPITULLI IV

4. T0KA

4.1. Përdorimi i tokës Nevoja e vlerësimit të treguesve të ndryshëm të tokave bujqësore, ujërave të ujitjes nëpërmjet monitorimit, diktohet nga disa faktorë. Ndryshimet social-ekonomike të vendit tonë gjatë viteve të fundit, lëvizjet demografike, shtimi i popullsisë në zonën qëndrore të vendit, etj, kanë sjellë efekte në menaxhimin e tokave, në ndryshimin e destinacionit e deri në abandonim të tokave, duke sjellë për pasojë një kompleks efektesh negative mbi tokën bujqësore e jobujqësore. Nga të dhënat statistikore shumëvjeçare të Ministrise së Bujqësisë, Ushqimit dhe Mbrojtjes së Konsumatorit (MBUMK), është i njohur tashmë fakti që për një periudhë mbi 10 vjeçare fondi i tokës bujqësore është i stabilizuar dhe thuajse i pandryshuar. Ndërsa konstatohet një rritje graduale e fondit të tokës bujqësore për nje periudhë prej rreth katër dekada - deri në fund të viteve `80, pas kësaj periudhe e deri më sot, mbi këtë sipërfaqe tashmë të konsoliduar si tokë bujqesore u shfaqën e vijojnë të japin impakte një sërë fenomenesh të karakterit social-ekonomik. Deri në fillimet e vitit 2000 toka bujqësore jo kudo punohej, ndërsa vitet e fundit ka një vlerësim dhe përkushtim për rritjen e treguesve të përdorimit të tokës bujqësore duke e shfrytëzuar për plotësimin e nevojave të tyre me produkte bujqësore e blegtorale. Erozioni demografik i viteve 90 e në vazhdim, dhe liria më e madhe që ka përfituar individi, është reflektuar dhe në lëvizjen e lirë të tij nga një zonë në një zonë tjeter. Rrjedhojë e kësaj është sot, një popullim shumë më i shpejtë në disa zona të vendit, kryesisht në rrethet qëndrore e disi më pak në ato bregdetare (zona që përmbledh Tiranën, Durrësin e deri në Vlorë). Të dhëna të ndryshme të publikuara flasin për një rritje të numrit te popullatës në zonën qëndroro-bregdetare në fund të viteve 90 me rreth 2.5 herë krahasuar me vitet 60. Abandonimi i tokave bujqësore Jo vetëm si rezultat i mundësisë që njerëzit kanë sot për të lëvizur lirisht nga një zonë në tjetrën, por dhe ndikimi i një kompleksi faktorësh të tjerë kryesisht gjeo-klimatikë, si pjerrësia e pafavorshme për kultivim të tokave bujqësore, pjelloria e kufizuar, karakteristikat gjeomorfologjike të tokes, etj, po bëjnë që sipërfaqe të tëra toke po abandonohen e nuk po kultivohen. Këto sipërfaqe toke prej mbi 100 mijë ha, jo vetëm që reduktojnë kapacitetet prodhuese në nivel vendi, por janë sot dhe një faktor që cënon mirëmenaxhimin e mirëpërdorimin e tokave bujqësore. Pjelloria e kufizuar Brenda fondit të tokës bujqësore, një sasi prej rreth 25 % e saj, për një kompleks arsyesh, por në radhë të parë për shkak të elementëve përberës të këtyre tokave, rezulton me tregues pjellorie të ulët. Ndërhyrjet përmirësuese në këto toka janë të nevojshme për të siguruar rendimente të kënaqshme nga kultivimi i kulturave bujqësore. Për përcaktimin e treguesve janë përdorur metodat e vlerësimit fushor e laboratorik (sipas specifikave). Rezultatet për monitorimin e këtyre treguesve janë siguruar nëpërmjet kryerjes së ekspeditave gjatë vitit, në sejcilën zonë të përcaktuar. Analizimi i rezultateve të tyre është bërë pranë Laboratorit Analitik të Qëndrës së Transferimit të Teknologjive Bujqësore(Q.T.T.B), Fushë-Krujë.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

113

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Nga të dhënat shumëvjeçare, rezulton një sipërfaqe thuajse e pandryshuar toke që ka pjellori të kufizuar, si më poshtë:

Tabela 1. Tokat me pjellori të kufizuar Emërtimi Nj.matjes toka me pjellori të kufizuar ha të kripura ha acide ha magneziale ha gurishtore ha ranore ha Sasia 187 170 12 764 74 341 12 464 74 479 13 122 .

Të dhënat për tokat bujqësore janë përcaktuar nga tre pika monitorimi, përkatësisht për tokat me teksturë të lehtë, të mesme dhe të rëndë. Këto pika janë ngritur në rrethet; Shkodër, Lezhë, Kurbin, Krujë, Tiranë, Lushnjë, Fier, Vlorë dhe Delvinë. Në rrethin e Lushnjës dhe Fierit janë kryer vlerësime të veçanta në 2 komuna edhe për tokat e abandonuara të konsideruara si problem shqetësues. Në të gjithë rrethet e lartpërmendur, mostrat për çdo pikë monitorimi, janë marrë në thellësinëe 0-30 cm, dhe janë analizuar për: pH, masën organike (M.O.), humusin, N, P, K, Ca, Mg, Na, KKK, parametrat mikrobiologjike, teksturën dhe mikroelementët (Mn, Zn, Cu dhe Fe). Shfrytëzimi i shtretërve të lumenjve Shfrytëzimi i shtretërve të lumenjeve dhe fenomeni i erozionit është shembull i gjallë i prishjes së ekuilibrit të formimit dhe shkatërrimit të tokës. Në këtë aspekt humbjet e tokës në vendin tonë, janë rezultat i veprimit të faktorëve gjeologjik e klimatik edhe i veprimtarisë humane, e cila këto vitet e fundit ka filluar të ndihet fuqishëm në të gjithë teritorin e vendit. Nga monitorimi i faktorëve që ndikojnë në shfaqen dhe përshpejtimin e erozionit ujor, në zona të ndryshme klimatiko-tokësore dhe në toka me reliev të pjerrët, ndikimi i tyre është i ndryshëm. Ndryshueshmëria ndikohet hërë nga njëri faktor dhe herë nga tjetri. Ujitja e kufizuar Efektet mbi tokë të mundësive të kufizuara të ujitjes janë sot të mirënjohura. Nga të dhënat e deritanishme, rezulton se një sasi e konsiderueshme toke bujqësore vuan si pasojë e mungesës së ujit. Aftësia reale ujitëse e sipërfaqeve të tokes bujqësore është shtrirë nga 203,5 mije ha në vitin 2000, në 196 mijë ha në 2001, në 198 mijë ha në 2002, në 206 mijë ha në 2003, në 190 mijë ha në 2004, në 328 mijë ha në 2005 dhe në 344mijë në 2006, që shprehur në % kundrejt sipërfaqes totale të tokës bujqësore përbejnë respektivisht 29 %, 28 %, 30 %, 27.2%, 47% dhe 49 % (M.B.U.M.K-Vjetari Statistikor 2005-2006).

4.2. Degradimi i tokës Erozioni dhe vlerësimi i humbjeve të tokës për shkak të tij Monitorimi i treguesve të erozionit të tokës realizohet nëpërmjet vlerësimit të gërryeshmërisë sipërfaqësore të tokës, me matje dhe vlerësime të kontrolluara. Periudha e vlerësimit në katër pikat permanente, të ngritura në kushte tokësore dhe klimatike të ndryshme, Vithkuq (Korçë), Qaf­Shul (Librazhd), Radhimë (Vlorë), dhe Kallmet (Lezhë), është bërë në periudha të ndryshme të vitit

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

114

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Karakteristikat tokësore, klimatike dhe mbulesës bimore në stacionet permanente ku monitorohet erozioni sipërfaqësor, përfaqësojnë zonat më karakteristike dhe tipike të vendit tonë; nga ato me klimë të " butë", pa ose me ngrica të pakta (rreshje të shumta shiu dhe pa mbulesë dëbore) si në Radhimë dhe Kallmet; në zonën me klime të " ashpër", me ngrica të shumta, me më pak rreshje shiu, por me mbulesë dëbore si në Vithkuq dhe Qaf­Shul. Nga përllogaritjet e kryera për çdo pikë eksperimentale është evidentuar sasia e tokës së gërryer, si rezultat i erozionit ujor, në kushte specifike të madhësisë së parcelës eksperimentale, pjerrësisë së saj dhe mbuleses bimore. Rezultatet përkatëse lidhur me nivelin e humbjeve vjetore të tokës nga erozioni ujor, janë përllogaritur duke zbatuar Ekuacionin Universal të Humbjes së Tokës (U.S.L.E.). Rezultatet mesatare të arritura për vitin 2005-2006, gjatë monitorimit të gërryerjes së tokës në stacionet eksperimentale Radhimë, Kallmet, Vithkuq dhe Qaf­Shul, në menyrë të përmbledhur jepen në tabelën dhe grafikwt përkatës.

Tabela 2. Sasia e tokës së gërryer Nr. Pikat permanente Mbulesa bimore Sasia e tokës së gërryer mesatarisht (Ton/ha/vit) Mars Livadhore shumëvjeçare Prashitse Vetiver Pa bimësi Livadhore shumëvjeçare Prashitse Bimë Vetiver Pa bimësi Livadhore shumëvjeçare Prashitse Grurë Pa bimësi 7667 11264 9546 20389 6927 9024 10027 24870 1355 5301 2520 6580 1920 5916 8661 PrillNentor 1683 9216 3015 5098 1223 13836 4298 2316 5540 9546 5830 9872 5763 11484 11963 Totali 9350 20480 12565 25487 8150 22560 14325 27156 6925 18147 8400 16425 7683 17400 20624

1.

Radhimë (Vlorë)

2

Kallmet (Lezhë)

3. Vithkuq (Korçë)

Livadhore shumëvjeçare Prashitse Pa bimësi Figura 1. Vlerësimet e kryera në stacionet e monitorimit 4. Qaf-Shul (Librazhd)

Humbja e tokës në periudha tëndryshme të vitit dhe mesatarja për vitin 2006 (Radhimë-Vlorë)

30 25 25 20

Humbja e tokës nga erozioni sipërfaqësor (Radhimë-Vlorë)

20

15 Ton/ha/vit 10 Janar - Mars Prill- dhjetor

Ton/ha/vit 15 Viti 2005 10 Viti 2006

5

5

0 Livadh Prashitese shumevjecar Vetiver Pa bimesi Mesatare

0 Livadh shumevjecar Prashitese Vetiver Mbulesa bimore Pa bimesi Mesatare

Mbulesa bimore

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

115

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Humbjet e tokës në periudha të ndryshme të vitit dhe mesatarja për vitin 2006 (Kallmet-Lezhë)

25

Humbja e tokës nga erozioni sipërfaqësor (Kallmet-Lezhë)

30 25

20 20 15 To/ha/vit 10 Janar - Mars Prill- dhjetor 10 5 0 Livadh Prashitese shumevjecar Vetiver Pa bimesi Mesatare Livadh shumevjecar Prashitese Vetiver Mbulesa bimore Pa bimesi Mesatare Ton/ha/vit 15 Viti 2005 Viti 2006

5

0

Mbulesa bimore

Humbja e tokës në periudha të ndryshme të vitit dhe mesatarja për vitin 2006 (Vithkuq-Korçë)

12 10 8

Humbja e tokes nga erozioni sipërfaqësor(Vithkuq-Korçë)

18 16 14 12 10 Ton/ha/vit

Ton/ha/vit

6 Janar - Mars 4 2 0 Livadh shumevjecar Prashitese Grure Mbulesa bimore Pa bimesi Mesatare Prill- dhjetor

8 6 4 2 0 Livadh shumevjecar Prashitese Grure Mbulesa bimore Pa bimesi Mesatare

Viti 2005 Viti 2006

Rezultatet e aritura në stacionin eksperimental Qaf-Shul jepen sipas grafikut

Humbja e tokës nga erozioni sipërfaqësor në periudha të ndryshme 20 18 16 14 12 Ton/ha/vit 10 8 6 4 2 0 Livadh Prashitese Pa bimesi shumevjecar Mbulesa bimore Mesatare Janar - Mars Prill - dhjetor

Më poshtë në formë tabelare dhe grafikw jepet gërryeshmëria e tokës në stacionet e monitorimit të erozionit sipërfaqësor .

Tabela 3. Humbja e tokës Pikat Nr eksperimentale 2 3 4 6 Radhimë Kallmet Vithkuq Qaf-Shul Humbjet kg/ha 2005 14800 13500 9800 14500 2006 16 969 18 055 11 731 15 235 Humbjet ton/ha 2005 2006 14.8 16.9 13.5 9.8 15.5 18.0 11.7 15.2 m3/ha 2005 11.8 1.08 7.8 12.4 2006 13.5 14.4 9.36 12.1 Ne pëerqindje 146 133 119 105

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

116

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Figura 2. Humbjet e tokës

Humbjet e tokes nga erozioni ujor sipërfaqësor në vite

18 16 14 12 10 Ton/ha/vit 8 6 4 2 0 Radhimë Kallmet Vithkuq Qaf- Shul Stacionet eksperimental Viti 2005 Viti 2006

Konkluzione Vlerësimi i gërryeshmërisë së tokës për të katër stacionet ku është monitoruar erozioni grupoht në këto nivele:

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

117

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Niveli i parë (gëryerje e lartë), stacioni Radhimë 9.3 deri 25.4 ton/ha/vit, mesatarisht 16.9 ton/ha/vit. Pika monitoruese në Radhimë të Vlorës, konsiderohet si një nga zonat që përfaqëson pjesën jugore dhe jug ­ perëndimore të Shqipërisë (Vlorë ­ Sarandë dhe Gjirokastër); Niveli i parë (gëryerje e lartë), stacioni Kallmet 8.1 deri 27.1 ton/ha/vit, mesatarisht 18 ton/ha/vit. Pika e monitorimit në Kallmet të Lezhës konsiderohet si zonë përfaqësuese për pjesën veriore të Shqipërisë. Pavarsisht nga bimësia dhe lloji i tokës, në stacionin e Kallmetit rol kryesor luan influenca e rreshjeve në gërryeshmërinë e tokës; Niveli i tretë ( gerryerje e ulët), stacioni Vithkuq 6.9 deri 16.4 ton/ha/vit, mesatarisht 11.7 ton/ha/vit. Stacioni i Vithkuqit në rrethin e Korçës përfaqëson pjesën malore të Shqipërise jug ­ lindore kryesisht rrethet Korçë, Kolonjë, Devoll dhe Pogradec. E veçanta në këtë stacion është prania e dëborës në periudhën Dhjetor ­ Mars e cila ndikon në uljen e erozionit të tokës ; Niveli i dytë (gërryerje mesatare), stacioni Qaf-Shulit 7.6 deri 20.2 ton/ha/vit, mesatarisht15.2 ton/ha/vit. Stacioni i Qaf-Shulit përfaqëson pjesën malore të Shqipërisë lindore dhe veri­lindore dhe kryesisht rrethet Librazhd, Dibër, Bulqizë. E veçanta është se kjo pikë monitoruese si edhe ajo e Vithkuqit, është e mbuluar me shtresë dëbore në periudhenDhjetor­Mars. Në të katër stacionet, ku u krye monitorimi i erozionit sipërfaqësor të tokës, grimcometria e tokës dhe mbulesa bimore janë faktorët kryesor që ndikojnë në uljen e gërryeshmërisë.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

118

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Monitorimi i gërryerjes së tokës në brigjet e lumenjeve, në det dhe depozitimet e ngurta gjatë përmbytjeve Monitorimi i gërryerjeve është bërë përgjatë brigjeve të lumit Drin dhe Vjosë gjatë vitit 2005- 2006, në muajt Maj dhe Nëntor, në gjatësinë 300 dhe 400 m. Për vlerësimin e humbjes së tokës është perdorur metoda e hartimit të profileve. Nga të dhenat konstatohet se mesatarisht për të gjithë gjatësinë e monitoruar humbjet e tokës janë rreth 20 ton/vit për çdo10 ml gjatësi. Në të gjithë gjatësinë e segmentit lumor të Bunës (pellgu lumor i Drinit), konstatohet i njëjti fenomen. Në dy krahet e tij, për të gjithë gjatësinë e shtratit të lumit, prej më shumë se 1000 ml, humbjet e tokës janë afërsisht rreth 4000 ton/vit. Monitorimi i shtratit të lumit Vjosë u bë në segmentin lumor në afërsi të Novoselës, dhe në këtë segment lumor humbjet e tokës janë shumë të larta ose rreth 48 m3 tokë për çdo 10 ml gjatësi. Pra në këtë segmet lumor më një gjatësi rreth 5 000 ml humbjet e tokës janë rreth 240 000 m3 ose rreth 864 000 ton tokë bujqësore. Konkluzione dhe përfundime - Vlerësimet e kryera në dy segmentet lumore, të lumenjve Drin dhe Vjosë dëshmojnë për humbjet e tokës në vlera shumë të larta; - Humbjet e tokës janë rezultat i devijimit të rrjedhave ujore të lumenjeve; - Devijimi i rrjedhave ujore ndikohen nga praktikat e marrjes së materialeve inerte, trafiku i mjeteve të rënda në shtretrit e lumenjeve, si dhe dëmtimet masive të mbulesës bimore brenda shtratit të lumit dhe në brigjet e tij; - Krahes investimeve të kryera për mbrojtjen e tokave në brigjet e lumenjve nëpërmjet ndërtimeve të veprave inxhinerike, hidroteknike dhe biologjike në të ardhmen kërkohet vëmendje nga të gjithë instancat për të rritur kujdesin në vazhdimësi; Masat që propozohen të ndërmerren: - Zbatimi i rekomandimeve të studimit bazal të kryer në vitin 2005- 2006 lidhur me gjëndjen e shtretërve të lumenjeve të Shqipërisë dhe masat për rehabilitimin e tyre; - Kufizimi i aktiviteteve për shfrytezimin e materialeve inerte në segmente të caktuara të lumenjeve dhe ndalimi i plotë i këtyre aktiviteteve në rrjedhën e poshtme të lumenjve Mat, Shkumbin dhe Vjosë. Monitorimi i depozitimeve të ngurta Sipërfaqet e zëna me depozitime të ngurta hasen edhe në brigjet e lumenjve më kryesorë të vendit tonë, ku më problematik janë lumi Gjadër, lumi Mat, lumi Shkumbin, lumi Devoll, lumi Osum dhe lumi Vjosë. Objekti i përzgjedhur për tu monitoruar në vitin 2005- 2006, është përroi i Kallmetit në afërsi të fshatit Kallmet në rrethin e Lezhës. Ky fenomen megjithëse i lokalizuar kryesisht në grykderdhjen e përrenjeve të thatë (pjesa më e madhe e kohës janë pa prurje uji ), përbën një rrezik serioz për tokat bujqësore, prishjen dhe dëmtimin e infrastruktures dhe qëndrave të banuara. Fenomeni i zhavorizimit më i dukshëm është në zonat e rrjedhes ujore të përrenjve në rrethet Përmet, Gjirokastrër, Skrapar, Vlorë, Elbasan, Librazhd, Lezhë, Kurbin, Shkodër, gjatë gjithë gjatesisë së shtratit të lumit Drino, duke filluar në afërsi të Peshkëpisë në krahun e djathtë të rrjedhës, vazhdon përgjatë fshatit Grapsh, Frashtan, Sofratikë, Goranxi; më i theksuar vërshimi i depozitimeve të zhavorit është në afërsi të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

119

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 lumit të Senës. Vlerësimi i zhavorizimit të tokës është bërë nëpërmjet metodës së rilevimit topografik të sipërfaqeve të mbuluara nga zhavori . Konkluzione dhe rkomandime - Depozitimet e materialeve të ngurta janë evidente pas rënies së shirave të rrëmbyeshme në stinën e verës ; - Gërryeshmëria dhe transportimi i grimcave inerte është atruibut jo vetëm i rreshjeve të shiut, por edhe i ndërtimit gjeologjik të shkëmbit amnor të zonës ; - Natyra e depozitimeve të materialeve inerte, është karakteristike e përrenjve që në periudhën e verës nuk kanë prurje të vazhdueshme uji ; - Shtresa e depozitimeve e mesatarizuar për të gjithë sipërfaqen e mbuluar me materiale të ngurta, është nga 10 deri 30 cm thellësi tek përroi i Kallmetit ; - Sasia e materialeve inerte në sipërfaqen e monitoruar tek përroi i Senës është rreth 2000 m3 ose e barabartë me rreth 2500 ton për periudhën Mars ­ Nëntor 2005-2006 ; - Parandalimi i depozitimeve të materialeve inerte të sjella do të bëhët i mundur vetëm nëpërmjet ndërtimit të pritave malore, për gjatë gjithë përroit ; Monitorimi i cilësisë dhe sasisë së prurjeve të ngurta pezull në rrjetin kullues dhe ujërat e lumenjve Vlerësimi sasior i pezullive ujore evidentohet nga natyra fizike dhe kimike e tyre duke dhënë një informacion të qartë jo vetëm për tokën e gërryer dhe të transportuar nga rrjedha ujore, por edhe për shkallën e ndotjes që pasqyrojnë këto pezulli. Mënyra, teknika dhe metodologjia e vlerësimit bazohet në prurjet mesatare ditore dhe vjetore të lumenjve, që do të thotë, se ky vlerësim sasior i gërryeshmërisë së tokës varet nga sasia e rreshjeve, intensiteti i tyre, mbulesa bimore, erodibiliteti i tokës dhe koefiçenti i rrjedhjes ujore sipërfaqësore dhe nëntokësore. Objekt vlerësimi janë lumenjt Drin, Mat, Shkumbin, Seman dhe Vjosë.

Figura 3. Prurjet e lumenjve

Paraqitja grafike e prurjeve për periudha të ndryshme të vitit

6000 5000 4000 m3/000 000 3000 2000 1000 0 Drini Shkumbini Lumenjtë Vjosa

Janar- Mars Prill -Dhjetor

Tabela 4. Vlerësimi i sasisë së pezullive në periudhën Janar ­ Mars 2005- 2006 Nr Lumi Prurja për periudhën Sasia e pezullive Sasia e pezullive të Janar ­ Mars (sedimenteve) mbartura në rrjedhen m3 gr/litër ujore (ton) 1 Mati 261 276 750 0.04 10 451 2 Shkumbini 624 723 840 5.20 3 248 563 3 Semani 937 085 760 8.90 8 340 063 4 Vjosa 1 036 152 000 2.58 2.673 272 Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

120

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

5 6 Drini TOTALI 3 437 380 000 0.02 68 747 14 341 096

Figura 4. Humbja e tokës

Vlerësim i humbjes së tokës për periudhen Janar - Mars

9000 8000 7000 6000 5000 2006 4000 3000 2000 1000 0 Mat Shkumbin Seman Vjose Drini 2005

000/ton/vit

Lumenjtë

Tabela 5. Vleresimi i sasisë se pezullive në periudhën Prill ­ Dhjetor 2005-2006 Nr Lumi Prurja për periudhën Prill ­ Dhjetor m3 428 652 000 1 153 336 320 1 730 004 448 1 912 896 000 5 535 734 400 Sasia e pezullive (sedimenteve) gr/litër 0.13 0.15 0.84 0.22 0.01 Sasia e pezullive të mbartura në rrjedhën ujore (ton) 55724 173 000 1 453 203 420 837 53 357 2 156 121

1 2 3 4 5 6

Mati Shkumbini Semani Vjosa Drini TOTALI

Figura 5. Humbja e tokës

Vlerësimi i humbjes së tokës për periudhën Prill- Dhjetor

1600 1400 1200 1000

000/Ton/vit

800 600 400 200 0 Mat Shkumbin Seman Vjose Drini

2005 2006

Lumenjtë

Nga vlerësimet e bëra për sasinë e pezullive rezulton: - gjatë periudhës Janar ­ Mars për pesë lumenjtë e monitoruar, sasia e pezullive është rreth 14 341 096 ton, ndërsa për periudhen Prill ­ Dhjetor, sasia e mbartur në prurjet ujore është rreth 1.910 468 ton ; - sasia vjetore e sedimenteve të mbartura në turbullirën e lumenjve është rreth 16 253 585 ton/vit, e barabartë me 11 609 703 m3/vit. Monitorimi i shkarjeve të tokës

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

121

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Sipërfaqet e tokave të shkara dhe të rrëshqitura gjatë vitit 2005- 2006, kanë një rritje në krahasim me një vit më parë.Tokat e zonave më të ndjeshme janë në rrethet Berat, Pogradec, Skrapar, Mirditë, Elbasan, Korçë, Përmet dhe Kolonjë. Gjatë vitve të fundit konstatohet se kjo dukuri ka filluar të shfaqet edhe në zonat e pjerrta në afersi të qyteteve Tiranë, Durrës, Lezhë, Sarandë. Sipërfaqet e tokës që rrezikohen nga fenomeni i shëmbjeve dhe rrëshqitjeve, janë mbi 140 mijë ha në të gjithë teritorin e Shqipërisë. Dukuria e shkarjeve dhe shëmbjeve të tokës konstatohet: - në tokat e zonave të thella malore, që janë larg qëndrave të banuara të vendosura mbi sipërfaqe të pjerrta dhe shumë të pjerrta, ku menaxhimi i ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësore mungon plotësisht ; - në tokat e zonave ku kanë filluar ndërtimet e pa kontrolluara, kryesisht në tokat e pjerrta në afërsi të qyteteve kryesore ku kryhen punime për gërmimin dhe shvendosjen e dherave, dhe menaxhimi i ujërave sipërfaqësore e nëntokësore është i pa komanduar nga komuniteti. Faktorët kryesorë qe ndikojnë në shkarjet e tokës janë: mosmenaxhimi i ujërave sipërfaqësore; mosmenaxhimi i ujërave nëntokësore; mbikullotja në zonat me bimësi livadhore; punimet që kryhen në rrugë; rreshjet me sasi relativisht të larta; ndërtimi hidrogjeologjik i shtresave të tokës. Përmbledhje mbi tregues të monitoruar në tokat bujqësore Disa tregues të rendesishem në tokat torfike, acide, të kripura dhe magneziale të vendit tonë kanë qënë objekt monitorimi gjatë periudhës 2005-2006 në rrethet Shkodër, Lezhë, Kurbin, Krujë, Tiranë, Lushnjë, Fier, Vlorë dhe Delvinë. U studjuan treguesit e përbërjes mekanike, reaksionit të tokës, masës organike, humusit, azotit të përgjithshëm, fosforit të asimilushëm, potasit, përmbajtja e katjoneve në kompleksin thithës, kapacitetin e këmbimit të kationeve dhe mikroelementët. Për monitorimin e treguesve fiziko-kimik është realizuar studimi fushor dhe laboratorik i këtyre tokave. Për këtë qëllim janë marë mostrat e tokave në thellësi 0-30 cm sipas metodikës së përcaktuar. Tekstura (për të gjashtë fraksionet); pH ujore; M.O. e shprehur në %; N i shprehur në %; P i shprehur në %; K i shprehur në %; Ca i shprehur në mek/100 g; Mg i shprehur në mek/100 g; K.K.K. i shprehur në mek/100 g; Mn i shprehur në ppm; Cu i shprehur në ppm; Zn i shprehur në ppm; B i shprehur në ppm; metalet e rënda; treguesit mikrobiologjik. Reaksioni i tokës Nga një vlerësim i përgjithshëm për këtë tregues rezulton së tokat e monitoruara në tërësi paraqiten me reaksion bazik. Ato variojnë nga toka neutrale me pH ­7.0 ( në piken e monitoruar në fshatin Zejmen të rrethit të Lezhës), në toka mesatarisht alkaline me pH deri 8.5. Zonat e monitoruara dominohen kryesisht nga toka mesatarisht alkaline dhe dobësisht alkaline. Kjo kategori shtrihet në 74 % të pikave të monitoruara, ndërsa 22.2 % e tyre paraqitet me reaksion shumë të dobët alkalin. Kapaciteti i këmbimit kationik (KKK) Kapaciteti i këmbimit kationik i tokave të monitoruara në zonat e përfshira në studim rezulton në pergjithesi të jetë në nivele të larta. Vlera e tij në 88.9 % të pikave të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

122

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 monitoruara është mbi 20 me/100 g tokë, ndërsa në 11.1 % të tyre nga 10 ­ 20 me/100 g tokë. Niveli i këtij treguesi luhatet nga 14.29 me/100 g tokë në fshatin Divjakë të rrethit të Lushnjës në 48.07 me/100 g tokë në fshatin Rrapëz, po në rrethin e Lushnjës. Raporti i kationeve në kompleksin thithës Nga analizimi i të dhënave për gjendjen e kationeve në kompleksin thithës vihet re se raporti Ca/Mg konsiderohet normal në 88.9 % të pikave të monitoruara ku vlera e tij është nen 10, ndërsa në tre pika të veçanta dhe konkretisht në Dajç (Shkodër), Bubq (Krujë) dhe Vishjë (Tiranë), vlera e tij është mbi 10, çka do të thotë se në këto toka mund të çfaqet mungesa e Mg që do të kërkonte rregullimin e këtij raporti në favor të këtij të fundit. Gjithashtu, vihet re se raporti Mg/KKK i shprehur në përqindje është shumë i lartë në rreth 70 % të tokave të monitoruara, ku vlera e tij është mbi 12 %, që konsiderohet si kufiri më i lartë i një raporti optimal. Masa organike Nisur nga kriteret e vlerësimit të këtij treguesi mund të themi se tokat e monitoruara në përgjithësi paraqiten të pasura me lendë organike. Rreth 51.9 % e tokave të analizuara grupohen në kategorinë e tokave të pasura në lendë organike, 33.3 % e tyre në kategorinë e tokave shumë të pasura në lende organike dhe vetem 7.4 % e tyre kanë nivel mesatar të kësaj lënde. Humusi Përmbajtja e humusit në tokat e monitoruara është kryesisht në nivelin e tokave të mesme dhe të varfëra. Niveli i humusit në këto toka luhatet nga 0.4 % në fshatin Finiq të rrethit të Delvinës ne 3.5 % në fshatin Rrapëz tërrethit të Lushnjës. Azoti Nga vlerësimi i përmbajtjes së azotit të përgjithshem rezulton se, tokat e monitoruara kanë nivele të ndryeshme të këtij elementi. Përmbajtja e tij në tokat e analizuara luhatet nga 0.024 % në fshatin Finiq të rrethit Delvinë, në 0.219 % në fshatin Vishjë të rrethit të Tiranës. Sipas klasifikimit të njohur për këtë element peshën kryesore e zënë tokat e pasura dhe në të njëjtën vlerë tokat e mesme dhe të varfëra me azot. Rreth 40.7 % e pikave të monitoruara grupohen në kategorinë e tokave të pasura me azot të përgjithshëm, 29.6 % në kategorine e tokave të mesme dhe po aq në kategorinë e tokave të varfëra. Fosfori Nga analizimi i të dhënave del se, tokat në zonat e monitoruara janë të pasura me fosfor. Duke iu referuar klasifikimit të këtij treguesi, rezulton se 77.8 % e tokave në pikat e monitoruara grupohen në kategorinë e tokave të pasura deri në ekstremisht të pasura me fosfor dhe pjesa që mbetet karakterizohet e mesme në këtë element. Nga mesatarizimi i vlerave të këtij treguesi për çdo zonë rezulton se, nivelin më të lartë të fosforit të asimilueshëm e kanë tokat e rretheve Shkodër (P ­ 25.03 ppm) dhe Lushnjë (P ­ 24.4 ppm), ndërsa më te ultin tokat e rretheve Tiranë (P ­ 11.21 ppm) dhe Vlorë (P ­ 8.37 ppm). Potasi Duke iu referuar rezultateve analitike për treguesin e potasit, shohim se niveli i këtij elementi në tokat e monitoruara luhatet në një diapazon të gjerë që shkon nga 68.3 ppm në tokat e komunës së Dajçit në rrethin e Shkodrës, në 256 ppm në tokat e fshatit Parqet në rrethin e Kurbinit. Nga përllogaritjet rezulton se 25.9 % e tokave të monitoruara janë të mesme në potas (46-90 ppm), 48.1 % të pasura (91-180 ppm ) dhe 25.9 % shumë të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

123

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

pasura (181-360 ppm ). Nga mesatarizimi i vlerave të këtij treguesi për çdo zonë rezulton se nivelin më të ulët të potasit e paraqesin tokat e rretheve Shkodër (83.8 ppm), dhe Krujë (107.1 ppm) dhe më të lartin tokat e rretheve Delvinë (177.0 ppm), dhe Fier(171.0 ppm). Mikroelementë (format e tretshme ) Duke analizuar të dhënat analitike për përmbajtjen e mikroelementeve në tokat e këtyre zonave shohim se: Tokat e këtyre zonave paraqiten me nivel të ulet të manganit. Permbajtja e tij në këtë zonë luhatet në vlerat që shkojne nga 1.05 ppm në tokat e fshatit Llakatund në rrethin e Vlorës në 209.0 ppm në tokat e komunes Qëndër në rrethin e Lezhës. Nga mesatarizimi i vlerave të përmbajtjes së këtij elementi, rezulton se nivelin më të ulët në Mn e kanë tokat e rretheve Delvinë (1.85 ppm), Vlorë (5.0 ppm) dhe Shkodër (8.3 ppm), ndërsa nivelin më të lartë e kanë tokat e rretheve Lezhë (169.7 ppm) dhe Kurbin (72.8 ppm). Nga përllogaritjet rezulton se 44.4 % e tokave të monitoruara janë të varfëra në Mn, 33.3 % të mesme, 7.4 % të pasura dhe 14.8 % shumë të pasura në këtë element. Kjo tregon se për të garantuar prodhimtari dhe cilësi të lartë prodhimi, këto toka kanë nevoje që të trajtohen me plehra kimike që kanë përmbajte të këtij mikroelementi. Toka me nivel shume te ulet ne zinku, ku përmbajtja e tij luhatet në vlerat që shkojnë nga 0.60 ppm në tokat e fshatit Çerme në rrethin e Lushnjës në 5.86 ppm në tokat e fshatit Gajush në rrethin e Lezhës. Toka me nivel të lartë ne bakër (Cu), ku përmbajtja e tij luhatet në vlerat qeë shkojnë nga 1.33 ppm në tokat e fshatit Llakatund në rrethin e Vlorës në 30.60 ppm në tokat e fshatit Vishjë në rrethin e Tiranës. Toka me nivele të ndryshme në hekur (Fe), ku përmbajtja e tij luhatet në vlerat që shkojnë nga 1.04 ppm në tokat e fshatit Vrion në rrethin e Delvinës në 10.16 ppm në tokat e fshatit Dajç-Bregu i Bunës në rrethin e Shkodrës. Kjo tregon së në pjesën kryesore të zonave të monitoruara, përveç atyre që kanë nivel mesatar të përmbajtjes së Fe në tokë, mund të garantohen nivele të larta të prodhimit pa përdorur plehra ferrike, kur treguesit e tjerë të jenë të optimalizuar. Konkluzione të përgjithshme dhe rekomandime - Tokat e studiuara shtrihen në lartësitë që shkojnë nga 1 ­ 97.2 m mbi nivelin e detit. Përsa i përket përbërjes grimcometrike tokat shtrihen nga kategoria e tokave ranore në argjilore. Peshën kryesore e zenë tokat e ekuilibruara lymore, dhe të ekuilibruara lymoro- argjilore (74 %) ; - Tokat e studiuara kanë reaksionin me vlerë të pH. mbi 7 ; - Tokat kanë nivel të lartë të kapacitetit të kembimit kationik. Rreth 88.9 % e tyre kanë vlerën e këtij treguesi mbi 20 me/100 g tokë ; - Tokat janë të pasura me lendë organike. Tokat e pasura dhe shumë të pasura zenë rreth 85.2 % të pikave të monitoruara ; - Humusi në tokat e monitoruara rezulton të jetë kryesisht në nivelin e mesëm dhe i varfër. Ato zenë respektivisht 51.9 % dhe 40.7 % të zonave të studiuara ; - Tokat kanë nivele të ndryshme të përmbajtjes së azotit të përgjithshëm. Rreth 40.7 % e tyre janë të pasura në azot, 29.6 % të mesme dhe po kaq të varfera. Për të arritur nivele

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

124

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 të larta prodhimi kerkohet që tokat e varfëra dhe të mesme me këtë element të trajtohen me plehrim kimik dhe organik ; - Përmbajtja e fosforit në tokat e studiuara është e lartë. Tokat e pasura dhe shumë të pasura zënë 77.8 % të zonave të studiuara, ndërsa diferenca rezultojnë të mesme në këtë treges ; - Rreth ¾ e tokave të studiuara janë të pasura me potas. Toka të veçanta në rrethet Shkodër, Krujë, Kurbin, Tiranë, Fier dhe Vlorë kanë nivel mesatar ; - Rreth 44.5 % e tokave të studiuara janë të varfëra në Mangan, 33.3 % rezultojnë të mesme,ndërsa të pasurat dhe shumë të pasurat zënë 22.2 % të tyre ; - Në sipërafqet e monitoruara rezulton se tokat paraqiten në nivel shumë të ulet të zinkut, ku rreth 88.8 % e tyre rezultojnë të jenë të varfëra ; - Pjesa më e madhe e tokave të studiuara janë të pasura në bakër. Tokat e këtij niveli shtrihen në 88.9 % të pikave të monitoruara, ndërsa pjesa që mbetet rezultojnë të jenë të mesme ; - Pjesa më e madhe e tokave të studiuara kanë nivele të ndryshme të përmbajtjes sëe hekurit. Rreth 48.1 % e tyre janë të pasura, ndërsa diferenca rezulton në kategorinë e tokave të mesme. Përsa i përket metaleve të rënda, rezulton se; - niveli i bakrit është nën limitet e BE në rreth 59 % të tokave të studiuara (Cu<140 ppm), ndërsa në rastet ekstreme niveli është 6 herë më i lartë se limiti i lejuar nga BE. Rreth 41 % e tokave janë në nivele toksike, kryesisht të shtrira në zonën veriore ; - tokat me pH deri 7.6 kanë nivel të lartë nikeli, ku 100 % e tokave të studiuara janë në nivele toksike ; - rreth 59 % e tokave te studiuara kanë përmbajtje toksike të Cr, ndërsa 41 % e tyre kanë përmbajte nëen limitet e BE. Në raste ekstreme vlera e Cr është 10 herë më e lartë se limiti i BE. Tokat me pH deri 7.6 kanë nivel të ulet të Cr ; - 100 % e tokave të studiuara kanë nivel toksik të përmbajtjes së Co. Në raste ekstreme përmbajta e tij është 24 herë më e lartë se limiti i BE ; - Rreth 81.0 % e tokave të studiuara rezultojnë në nivele toksike të përmbajtjes së plumbit (Pb). Në raste ekstreme vlera e tij është 3 herë më e lartë se limiti i lejuar ; - Sipas literaturës 100 % e tokave kanë nivele toksike në përmbajtjen e zinkut, ndërsa sipas limiteve të BE vetëm 7.4 % e tyre rezulton në nivele toksike. 4.3 Cilësia e ujërave për ujitje Ndër përdorimet më të shpeshta të ujit në tokat bujqësore është ai për ujitje. Uji i një cilësie të mirë ka kapacitet potencial që të lejojë një rendiment maksimal te kulturave. Ujërat me cilësi jo të mirë, mund të jenë shkak i problemeve në tokë dhe bimë duke ndikuar në rendiment nga përdorimi strikt i tyre në kushte specifike për kulturën dhe vendin e kultivimit. Kriteret më të zakonshme, ku bazohet vlerësimi i cilësisë së ujërave të ujitjes përfshijnë; kripëzimin, sodimin (përmbajta e Na) dhe toksicitetin e elementëve kimik. Kripëzimi Kripëzimi, ose totali i kriprave të tretshme (TSS) është një prej treguesve më kritik të cilësisë së ujit për ujitje. Kriprat ndikojnë në bimë nëpërmjet rritjes së presionit osmotik

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

125

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 të ujit, duke bërë që bima të sforcohet për më tepër energji në thithjen e ujit tokësor. Përqëndrimi i kripës prej disa të dhjetave të përqindjes ndaj peshës mund të ndikojë ose të pengojë rritjen e bimës. Sodimi (rreziku i Na) Përqëndrimet e larta të Natriumit janë të pa dëshirueshme në ujë, sepse Na ndërhyn në thithjen e joneve të tjerë, shkatërron strukturën e tokës, mbyll poret e tokës, duke bërë të ulet përshkueshmëria e rrjedhjeve ujore. Ujërat që kanë nivele shumë të ulta të përmbajtjes së kriprave (më të vogla se 0.2 dS/m -1), mund të konsiderohen të varfëra, lidhur me përshkueshmërinë. Toksiciteti Lidhur me përqëndrimet toksike të elementëve kimik në ujë, probleme mund të shkaktojnë bori, kloruret dhe bikarbonatet. Burimet ujore të zgjedhura për vlerësimin e cilësisë së ujërave të ujitjes Monitorimi i cilësisë së burimeve ujore që përdoren për ujitje, është bërë në rezervuarët e Tapizës (Tiranë), lumin Gjadër ( Lezhë), lumin Drin, kanali ujitës ( Peqin- Kavajë ), rezervuari i Bedenit ( Kavajë ). Analizat kimike të kampioneve të ujit, janë kryer sipas metodave të standartizuara në laboratorin analitik të Q.T.T.B- re për treguesit: ECË, Ca 2+, Mg2+, Na+, C032-, HC03-, Cl-, S042-, N03-, NH4+, P043-, K+, pH, SAR dhe mbetjen e thatë, që përcaktojnë cilesinë e ujit të ujitjes (kripëzimin, përmbajtjen e Na dhe toksicitetin e elementëve kimik). Interpretimi i të dhënave për cilësinë e ujit të ketyre burimeve ujore është bërë duke u bazuar në kriteret e FAO- s dhe Udhëzuesin e Ekspertëve të Universitetit të Kalifornisë.

Figura 6. Vlerësime të treguesve

Vleresime per Koef. e absorbimit te Na +

0.6 0.5 0.4 m.e./liter 0.3 0.2 0.1 0 Rez. Tapiz Rez. Bedenit Kanal PeqinKavaj Lum. Gjader Lumi Drin Koef. Absorb te Na ) gr/liter 0.4 0.35 0.3 0.25 0.2 0.15 0.1 0.05 0 Rez. Tapiz Rez. Bedenit Kanal PeqinKavaj Lum. Gjader Lumi Drin Mbetja e thate

Vleresime te Mbetjes se thate

Burimet ujore

Burimet ujore

Vlerësime të bikarbonateve

5 4.5 4 3.5 3 m.e/liter 2.5

Vleresime te aciditetit

8.3 8.2 8.1 pH 8 Vleresime te aciditetit 7.9 7.8 7.7

Kanal PeqinKavaj Lum. Gjader Lumi Drin

2

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 1

0.5 0 Rez. 371237 Rez. Tapiz Bedenit

1.5

Vleresime te bikarbonateve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

Rez. Tapiz Rez. Bedenit Kanal Peqin- Lum. Gjader Kavaj Burim et ujore

126

7.6

Burimet ujore

Fax:+355 4 371243

Lumi Drin

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Vleresime te fosfateve

Vleresime te klorureve

0.09

1.6

0.08 0.07 0.06 0.05 mg/lit 0.04 0.03 0.02 Vleresime te Fosfateve

1.4 1.2 1 m.e./lit 0.8 0.6 0.4 Vleresimi I klorureve

0.01 0 Rez. Tapiz Rez. Bedenit Kanal PeqinKavaj Lum. Gjader Lumi Drin

0.2 0 Rez. Tapiz Rez. Bedenit Kanal PeqinKavaj Lum. Gjader Lumi Drin

Burimet ujore

Burimet ujore

Konkluzione dhe rekomandime Cilësia e ujërave të ujitjes nga rezervuari Tapizës (Tiranë), është e mirë dhe duhet të përdoret për ujitjen e bimëve që kultivohen në këtë zonë. Ujërat e këtij rezervuari, janë të varfëra në kripra, nuk shkaktojnë probleme kripëzimi dhe toksiciteti në bimet e ndjeshme, si dhe probleme të infiltrimit ; Ujërat e rezervuarit të Bedenit (Kavajë), vlerësohen pa probleme të kripezimit dhe infiltrimit në tokë. Përdorimi i tyre për ujitje nuk krijon probleme toksiciteti ndaj Na dhe Cl në bimët e ndjeshme ; Ujërat e lumit Gjadër , vlerësohen pa probleme të kripëzimit. Përdorimi i tyre për ujitje nuk krijon probleme të infiltrimit në tokë, por ato mund të kenë efekte toksike në bimët e ndjeshme, sidomos ndaj Na ; Ujërat e lumit Drin, vlerësohen pa probleme të kripëzimit. Duke qënë se përmbajtja e bikarbonateve në ujë luhatet nga 2.1 ­ 2.5 mek/l, pra më e madhe se 1.5 mek/l mund të krijojë probleme të lehta deri në mesatare në formimin e kores në sipërfaqen e tokës dhe uljen e vlerës tregëtare të prodhimeve në se ujiten me shihedhje ; Ujërat e ujitjes nga kanali ujitës Peqin- Kavajë vlerësohen pa probleme të kripëzimit dhe infiltrimit në tokë. Përdorimi i tyre për ujitje nuk krijon probleme toksiciteti ndaj Na dhe Cl në bimët e ndjeshme. Veprimtaria ligjore e institucionale Në mënyrë të përmbledhur, më poshtë janë renditur disa nga momentet kryesore të punës së strukturave shtetërore si për përmirësimin e plotësimin e kuadrit ligjor, ashtu dhe për përsosjen e kuadrit institucional që i shërben mireadministrimit e mbrojtjes se tokës: Kuadri ligjor, si ai që i trajton drejt-përsëdrejti problemet që kanë të bëjnë me tokën, ashtu dhe ai që indirekt trajton problemet e saj, është pasuruar e përmirësuar në këto dy vjet. Eshtë aprovuar ligji nr 9108, datë 17.07.2003 "Për substancat dhe preparatet kimike". Eshtë aprovuar ligji nr 9244 datë 17.06.2004 "Për mbrojtjen e tokës bujqësore",

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

127

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 shoqëruar më pas me VKM nr 59 datë 28.01.2005 "Për kryerjen e analizave të vlerave të treguseve të tokës bujqësore", si dhe VKM nr 80 datë 28.01.2005 "Për përbërjen ,mënyrat e fuksionimit, detyrat dhe përgjegjësitë e strukturave shtetërore të mbrojtjes së tokës bujqësore". Ngritja e grupit bashkërendues për mbajtjen nën kontroll të degradimit dhe shkretëtirëzimit të tokës, mbi bazën e Urdhërit nr. 295, datë 4.11.2002 të Kryeministrit, është një tjetër moment me rëndësi nga pikpamja institucionale, që vjen gjithashtu dhe si një përmbushje e kërkesës së konventës për funksionimin e strukturave të tilla në vëndet palë. Ngritja dhe funksionimi i këtij grupi është konceptuar: - për të koordinuar punën për zbatimin e Konventës për të Luftuar Shkretëtirëzimin; - për të koordinuar veprimtaritë e strukturave të ndryshme të pushtetit qëndror me ato të pushtetit lokal, që lidhen me mbajtjen nën kontroll të shkretëtirëzimit të tokës, si dhe - për të bashkërenduar punën e strukturave të specializuara për kompletimin e sistemit kombëtar të informacionit.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

128

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

KAPITULLI V

5. MBETJET

Transformimet e mëdha në ekonominë e vendit janë shoqëruar me ndryshime dhe rritje të konsumit të të mirave materiale prej popullsisë, të cilat kanë ndikuar dukshëm në rritjen e sasive të mbetjeve prej ambalazheve të produkteve dhe pijeve të ndryshme sidomos mbas viteve 90. Ritmet e larta të rritjes së popullsisë dhe migrimet e shumta të saj për në qytetet më të zhvilluara kanë ndikuar gjithashtu dhe në rritjen e volumit të mbetjeve inerte për shkak të ndërtimeve të shumta dhe prishjet e mjaft të tjerave. Parandalimi ose reduktimi i mbetjeve aktualisht të gjeneruara, nëpërmjet riciklimit dhe incenerimit, është një nga shtyllat kryesore të politikës të menaxhimit të mbetjeve.Sasia e mbetjeve që duhet të shkojnë në landfill duhet të jetë minimale për shkak të përfshirjes së hapësirave të kërkuara. Për riciklimin e materialeve, kusht i domosdoshëm, është ndarja e mbetjeve (veçimi), qysh nga burimi i derdhjes së tyre. Kjo kërkon nga autoritetet lokale (Bashkive), që të organizojnë apo të ngrejnë sistemin e grumbullimit të veçuar ose të ndarë të mbetjeve, që rezultojnë nga aktiviteti i ekonomisë shtëpiake për veçimin i tyre nga amballazhet plastike, të qelqit, amballazheve metalike, të letrës së kartonit, të aluminateve të parafinuar etj. Gjithashtu prodhuesi është plotësisht përgjegjës për menaxhimin e produkteve të tij, të mbetjeve të cilat ai gjeneron gjatë aktivitetit të prodhimeve të këtyre produkteve si dhe për të gjitha shpenzimet për menaxhimin e mbetjes.Kjo kosto natyrisht përfshihet në çmimin e produktit sipas principit " ndotësi paguan". Duhet theksuar se përgjegjësia e prodhuesit mbetet e kufizuar dhe plotësimi i detyrimeve të tij ka qenë e kufizuar dhe mbi baza vullnetare për aktivitete të tilla si grumbullimit dhe riciklimin e materialeve Ministritë përkatëse, organet e pushtetit vendor, kanë për detyrë që të ndërhyjnë dhe të hartojnë marreveshje të veçanta me prodhuesit dhe importuesit. Në raste se ato nuk bien dakort me nënshkrimin e kësaj marrëveshje, janë të detyruar të kontribojnë për mbulimin e shpenzimeve apo të kostos të menaxhimit të mbetjeve ( riciklimit të tyre).

5.1 Gjenerimi i mbetjeve urbane Në zbatim të VKM Nr.103, datë 31.03.2002 "Për Monitorimin në Republikën e Shqipërisë", Ministria e Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit ka hartuar "Regjistrin vjetor të prodhimit të mbetjeve urbane dhe inerte sipas Bashkive dhe Qarqeve". (Tabelat bashkëlidhur ). Në hartimin e këtij regjistri të dhënat e marra shpesh janë kontradiktore dhe të pasakta. Kjo vjen si rezultat i mos njohjes së detyrimeve që rrjedhin nga aktet ligjore në fuqi, mungesës së peshoreve për matjen e sasisë ditore të prodhimit të mbetjeve, regjistrimit të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

129

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 tyre, si dhe mos përputhjes së numrit të banorëve të regjistruar nga INSTAT-i dhe atij që pretendon Bashkia. Për të qënë sa më afër realitetit janë bërë vëzhgime në drejtim të llogaritjes së sasisë ditore të mbetjeve urbane që prodhon një banor gjatë një viti, mbështetur në kushtet konkrete të çdo bashkie si dhe standartit të komunitetit (nivelit ekonomik) si dhe studimeve të bëra nga konsulentet e huaj në bashkëpunim me pushtetin vendor. Gjenerimi i mbetjeve urbane dhe inerte për vitet 2005-2006 për secilin qark paraqiten në tabelat e mëposhtme:

Tabela 1. Gjenerimi i mbetjeve urbane dhe inerte për vitin 2005 Nr. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 QARKU QARKU BERAT QARKU DIBËR QARKU DURRËS QARKU ELBASAN QARKU FIER QARKU GJIROKASTËR QARKU KORÇË QARKU KUKËS QARKU LEZHË QARKU SHKODËR QARKU TIRANË QARKU VLORË GJITHËSEJ POPULLSIA Sasia vjetore ton/banore Sasia vjetore Mb.urbane/ton Sasia vjetore Mb.inerte/ton

193500 185500 268976 362560 384350 111690 267750 108670 159980 259150 638760 195870 3136756

0.183 0.140 0.226 0.143 0.173 0.148 0.179 0.126 0.158 0.158 0.298 0.298 2.23

35410.5 25970 60788.6 51846.08 66492.55 16530.12 47927.25 13692.42 25276.84 40945.7 190350 58369.26 633599.32

38430 1578 42855 19870 27320 12300 41910 3390 2268 4816 71510 379140 645387

Në fig.1 dhe fig.2 paraqitet në mënyrë grafike gjenerimi i të gjitha mbetjeve dhe gjenerimi i mbetjeve urbane për të gjitha qarqet.

Fig 1. Gjenerimi i mbetjeve sipas qarqeve për vitin 2005

QARKU BERAT Gjenerimi i mbetjeve sipas qarqeve per Vitin 2005 QARKU DIBER Sasia e mbetjeve ton/banore/vit 0.3 0.25 0.2 0.15 0.1 0.05 0 QARKU QARKU DURRES QARKU ELBASAN QARKU FIER QARKU GJIROKASTER QARKU KORÇE QARKU KUKES QARKU LEZHE QARKU SHKODER QARKU TIRANE QARKU VLORE

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

130

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Siç vërehet nga paraqitja grafike sasia më e madhe e mbetjeve të gjeneruara për banorë është më e madhe për qarkun e Tiranës dhe të Vlorës e ndjekur nga qarku i Durrësit.

Fig 2. Gjenerimi i mbetjeve urbane sipas qarqeve për vitin 2005

Gjenerimi i mbetjeve urbane sipas qarqeve per Vitin 2005

QARKU BERAT QARKU DIBER

200000 180000 160000

QARKU DURRES QARKU ELBASAN QARKU FIER QARKU GJIROKAST ER QARKU KORÇE QARKU KUKES QARKU LEZHE QARKU SHKODER QARKU T IRANE QARKU VLORE

Sasia vjetore ne ton

140000 120000 100000 80000 60000 40000 20000 0 QARKU

Siç vërehet sasia më e madhe e mbetjeve urbane të gjeneruara është në Qarkun e Tiranës

Tabela 2. Gjenerimi i mbetjeve urbane dhe inerte për vitin 2006 Nr. QARKU POPULLSIA 3 172,650 145,500 299,500 342,560 372,550 103,790 256,275 80,700 157,320 246,150 765,750 Sasia vjetore ton/ banorë 4 0.185 0.155 0.263 0.194 0.198 0.197 0.209 0.031 0.194 0.197 0.294 Sasia vjetore Mb.urbane/ton 5 31940 22560 78872 66518 73712 20453 53749 10628 30631 48668 225190 Sasia vjetore Mb.inerte/ton 6 32400 7500 24700 29800 34100 17300 32900 7300 8200 18800 230500

1 2 1QARKU BERAT 2QARKU DIBËR 3QARKU DURRËS 4QARKU ELBASAN 5QARKU FIER 6QARKU GJIROKASTËR 7QARKU KORÇË 8QARKU KUKËS 9QARKU LEZHË 10QARKU SHKODËR 11QARKU TIRANË Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

131

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

12QARKU VLORË 13GJITHËSEJ 206,960 3.149.705 0.289 2.40 59808 722729 63040 506540

Në mënyrë të përmbledhur, gjenerimi i mbetjeve për të gjitha qarqet jepet në fig. 3, kurse gjenerimi i mbetjeve urbane për të gjitha qarqet jepet në fig. 4.

Fig 3.Gjenerimi i mbetjeve sipas qarqeve për vitin 2006

Gjenerimi i mbetjeve sipas qarqeve per Vitin 2006

0.3

Sasia vjetore ton/banore/vit

QARKU BERAT QARKU DIBER

0.25 0.2 0.15 0.1 0.05 0

QARKU DURRES QARKU ELBASAN QARKU FIER QARKU GJIROKASTER QARKU KORÇE QARKU KUKES QARKU LEZHE QARKU SHKODER QARKU TIRANE

QARKU

QARKU VLORE

Vërehet se sasia më madhe e mbetjeve të gjeneruara për banorë është në qarkun e Tiranës pasuar nga qarku i Vlorës dhe Durrësit.

Fig 4. Gjenerimi i mbetjeve urbane sipas qarqeve për vitin 2006

Gjenerimi i mbetjeve urbane sipas qarqeve per VitinQARKU BERAT 2006

QARKU DIBER 250000 200000 150000 100000 50000 0 QARKU QARKU DURRES QARKU ELBASAN Sasia vjetore ne ton QARKU FIER QARKU GJIROKAST ER QARKU KORÇE QARKU KUKES QARKU LEZHE QARKU SHKODER QARKU T IRANE QARKU VLORE

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

132

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Dukshëm vërehet se gjatë vitit 2006 sasia më e madhe e mbetjeve urbane të gjeneruara është në qarkun e Tiranës. Nga viti 2005 në 2006 kemi një rritje të sasive të mbetjeve të gjeneruara për banorë: nga 0.186 ton/banor/vit për vitin 2005 në 0.2 ton/banor/vit për vitin 2006, e paraqitur dhe në mënyrë grafike në fig.5.

Fig 5.Sasia e mbetjeve të gjeneruara në vitet 2005-2006

Krahasimi i gjenerimit te mbetjeve per banore ne Vitet 2005-2006

0.200

0.2

Sasia e mbetjeve ton/banore/vit

0.195 0.19 0.185 0.18 0.175

0.186

Sasia vjetore mbetje ton/banor/vit

Viti 2005

Viti 2006

Fig 6.Sasia e mbetjeve urbane dhe inerte të gjeneruara në vitet 2005-2006

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

133

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Krahasimi I gjenerimit te mbetjeve urbane dhe inerte 2005-2006

800000 700000 600000 500000 400000 300000 200000 100000 0

Sasia vjetore mbetje urbane ne ton Sasia vjetore mbetje inerte ne ton

Viti 2005

Viti 2006

Vihet re, se gjatë vitit 2005-2006 kemi një rritje të sasisë së mbetjeve urbane të gjeneruara por gjithashtu kemi dhe një ulje të sasisë së mbetjeve inerte të gjeneruara në vitin 2006. Kjo dëshmon për rritje të konsumit të popullsisë dhe për pasojë sasi më të mëdha të mbetjeve urbane të gjeneruara, ndërsa sektori i ndërtimeve ka pësuar ulje në vitin 2006 në krahasim me vitin 2005. Projekte në fushën e administrimit të mbetjeve urbane Qarku Shkodër / landfilli / Përfshin qytetet : Shkodër, Koplik, Pukë, Vau Dejës, Fushë Arrëz Aktualisht në qytetet e Shkodrës dhe Lezhes operojnë dy kompani private për pastrimin e rrugëve, grumbullimin dhe transportimin e mbetjeve të ngurta urbane. Janë futur kontejnerë 1.1m3 dhe makina teknologjike për shkarkimin e tyre dhe transportimin e mbetjeve për në vënddepozitim. Mbetjeve nuk ju bëhet asnjë lloj trajtimi, por vetëm hidhen pa asnjë lloj kriteri, duke bërë të mundur ndotjen e ujrave sipërfaqësore , nëntokësore tokës dhe ajrit (nga djegia e pakontrolluar

Qarku i Vlorës Përfshin bashkitë e Vlorës, Sarandës, Himarës, Selenicës, Delvinës dhe Orikumit. Si në të gjithë vëndin edhe në bashkitë e mësipërme në pastrimin e qytetit, grumbullimin, transportimin e mbetjeve deri tek vënd depozitimi I tyre operojnë firma private, me financim të bashkisë. Në qarkun e Vlorës kanë përfunduar projektet si më poshtë : 1. Hartimi i studimit të fizibilitetit për përcaktimin e venddepozitimit për përpunimin e mbetjeve të ngurta urbane ( landfill ). Projekti përfundoi në Qershor të vitit 2006

2. Gjithashtu në Rajonin e Vlorës ka përfunduar projekti « Për administrimin e mbetjeve urbane », në kuadrin e programit « LIFE », financuar nga Komuniteti Europian, UNOPS, Rajoni Marce dhe një pjesë nga pushteti vendor. Finalizimi i këtij projekti është përcaktimi i një vënd depozitimi të kontrolluar sanitar, krijimi i

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

134

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 ndërmarrjeve të vogla për riciklimin e mbetjeve, ngritjen e një sistemi monitorimi për prodhimin e mbetjeve, ngritjen e kapaciteteve menaxhuese. Afati kohor është Janar 2004 ­ Janar 2006. 3. Me Bankën Botërore po punohet për të filluar studimin e fizibilitetit për « Administrimin e mbetjeve të ngurta urbane në Shqipërinë e Jugut me objektiv final : ndërtimin e një landfilli rajonal për përpunimin e këtyre mbetjeve. Administrimi i integruar i zonës bregdetare është çelesi për nje zhvillimin të qëndrueshëm të turizmit. Qarku i Korçës Përfshin bashkitë e : Korçës, Pogradecit, Maliqit, Bilishtit, Ersekës dhe Leskovikut. Në drejtim të pastrimit të rrugëve, grumbullimit dhe transportimit të mbetjeve të ngurta urbane në qytetet e mësipërme operojnë firma private.Mbetjet hidhen në vëndin që ka përcaktuar bashkia por pa asnje lloj kriteri, në kundërshtim me direktivën e K.E.

1. Në qarkun e Korçës ka përfunduar : Projekti " Menaxhimi i Mbeturinave të Ngurta në Shqiperinë Juglindore", i financuar nga Banka Gjermane për Rindërtim dhe Zhvillim ( kfË ), me fondet e Qeverisë Federale Gjermane në kuadrin e bashkëpunimit financiar Gjermano -Shqipëtar. Studimi i Fizibilitetit ka filluar në Prill të vitit 2003 dhe ka mbaruar në tremujorin e tretë të vitit 2005. Qëllimi i Projektit është që të ngrejë një sistem modern, mjedisor dhe të qëndrueshëm të menaxhimit të mbeturinave në rajonin e Korçës. 2. Projekti « Menaxhimi i mbetjeve të ngurta në qarkun e Korçës « Objektivi I projektit është të mbështesë zhvillimin kombëtar-rajonal brënda fushës së mbetjeve dhe riciklimit, dhe të hedhë themelet për një shoqëri të qëndrueshme duke siguruar mbështje/asistencë në fushën ligjore të çështjeve të organizimit dhe administrimit, programe për ndërgjëgjësimin publik dhe zgjidhje teknike Qarku i Dibrës Bashkia e Peshkopisë në bashkëpunim me SNV Hollandeze ka përfunduar projektin " Ndërtim dhe Përdorim i Qëndrueshëm i Fushës së Mbetjeve Urbane « . Ky objekt është miratuar edhe në KRRTRSH, me vendimin nr.1, datë 21.05.2001 për sipërfaqen 8.000 m2. Për ta vënë në shfrytëzim fushën e ndërtuar( landfillin ) duhet bërë shpronësimi i truallit dhe sigurimi i mjeteve të nevojshme, të cilat për arsye financiare kanë ngelur pa u zgjidhur. MPPTT ka filluar proçedurën për shpronësimin e tokës me fondet e saj.

Qarku i Tiranës Më datë 16.03.2004 u nënshkrua Marrëveshja ndërmjet Këshillit të Ministrave të Republikës së Shqipërisë dhe Qeverisë së Republikës së Italisë për realizimin e " PROGRAMIT " " Menaxhimi i mbetjeve urbane të Tiranës ". Objektivi i përgjithshëm i projektit është reduktimi i rrezikut mjedisor dhe atij shëndetësor që vjen si rezultat i administrimit të papërshtatshëm të sistemit të mbledhjes dhe asgjesimit të mbetjeve të ngurta të rajonit të Tiranës, duke kontribuar në një përmirësim të cilësisë së jetës të popullatës

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

135

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 5.2 Gjenerimi dhe riciklimi i mbetjeve të ambalazheve

Sektori i riciklimit të mbetjeve të ambalazheve është në fillimet e tij në vëndin tonë. Një tregues pozitiv është ngritja e disa ndërmarrjeve për riciklimin e plastikes, por ato punojnë kryesisht me lëndë të importuar, për shkak të pamundesisë së sigurimit të plastikes mbetje në tregun vëndas gjë, që kërkon një ndarje të këtij fraksioni të mbetjeve që në burimet e gjenerimit. Po kështu disa aktivitete, që kryejnë riveshjen e gomave të përdorura, i sigurojnë ato nga importi, për shkak të cilësisë më të mirë të gomave të tyre. Ndërkohë gomat e dala jashtë përdorimit në vënd shkojnë në vënddepozitimet e mbetjeve urbane ose për djegje në kaldajat e fabrikave të çimentos. 5.3 Mbetjet e ngurta industriale Mbas viteve 90, si rezultat i ndërprerjes së aktiviteteve të prodhimit, në degët e ndryshme të industrisë së vendit u gjeneruan një sasi e madhe e mbetjeve të ngurta industriale. Midis tyre një sasi të konsiderushme zënë dhe mbetjet e rrezikëshme. Kryesisht, siç është përmendur dhe në rastet e tjera, gjeneruesit kryesorë të këtyre mbetjeve kanë qënë industria kimike, metalurgjike, minerare, e naftës, industria e lehtë, ushqimore, kimikatet e përdorura për plehrime etj. Nga pikëpamja e vetive fiziko kimike, toksikologjike dhe ekotoksikologjike, një pjesë e tyre janë evidentuar dhe klasifikuar si mbetje shumë toksike, toksike, korrozive, irrituese, kancerogjene etj. Nga këto mund të veçojmë mbetjet e cianureve, të arsenikut, të zhivës, të oksidit të vanadit, të disa lëndëve organike etj. Industria metalurgjike dhe minerare, gjatë aktivitetit të tyre, kryesisht ka gjeneruar mbetje të ngurta solide si skorje të furrave të shkrirjes së mineraleve të prodhimit të bakrit, të çelikut etj, pluhura të furrave të shkrirjes, mbetje sterile nga fabrikat e pasurimit të bakrit, kromit, nikelit etj, mbetje sterile të minierave të nxjerrjes së bakrit, kromit etj. Në saje të administrimit jo të mirë të tyre gjatë aktivitetit industrial të prodhimit, akoma edhe sot vazhdojmë të kemi një situatë mjaft shqetësuese. Me gjithë punën e deritanishme për përmirësimin e situates mjedisore, në mënyrë të veçantë në ato zona ku mbetjet industriale janë prezente, përsëri vemë re, se situata mjedisore në këto zona është e renduar. Nga organizmat ndërkombëtare, si UNEP-i, UNDP, etj, është bërë një rivlerësim i gjëndjes mjedisore dhe është shtuar numëri i zonave të cilësuara si Hot ­ Spote mjedisore. Këtu mund të përmendim ish P.V.C. në Vlorë, Rafinerinë e Naftës në Ballsh, industrinë e nxjerrjes së naftes në Patos ­ Marinzë, ish uzinën metalurgjike në Rubik dhe Laç, metalurgjinë në Elbasan, etj. Në këto zona, në mënyrë të veçantë, rrisku për shëndetin e njerëzve dhe mjedisin është mjaft i lartë dhe kërkohet një ndërhyrje emergjente për rehabilitimin e plotë të tyre.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

136

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Gjëndja e mbetjeve industriale, duke përfshirë dhe ato kimikate të importuara apo prodhuara si lëndë e parë, lëndë ndihmëse etj dhe që mendohet se janë të vjetëruara dhe të pa përdorshme, ndahet në këto grupime kryesore: a. mbetje, të cilat janë rifuxho dhe të shpërndara në territoret e ish uzinave industriale; b. mbetje, të cilat janë të depozituara në depo të ndryshme të vëndit, të pa sistemuara, me amballazhe të grisura ose fuçi hekuri të ndryshkura, pa etiketa ose me etiketa të grisura, ku është e pa mundur identifikimi i mbetjes; c. mbetje, të cilat janë të depozituara në mënyre më të organizuar, të grumbulluara, të transportuara dhe depozituar në mënyrë të përqëndruar, në vënde të veçanta me qëllim shmangjen apo minimizimin e rriskut të tyre. Kështu mund të përmëndim grumbullimin, transportin dhe depozitimin e cianureve në ambjentet e magazinave të qytetit të Elbasanit. Kjo zgjidhje mbetet gjithnjë e përkohëshme deri sa të gjëndet zgjidhja finale për riciklimin ose asgjësimin e tyre nëpërmjet teknologjive dhe eksperiencës që kanë vëndet e zhvilluara. Skorjet e industrisë së shkrirjes së bakrit, të prodhimit të çelikut, sterilet nga fabrikat e pasurimit etj, mbeten të depozituara si me përpara, në dampat përkatëse të tyre të pa mbrojtura dhe me të njëjtat kushte teknike, duke pozuar të njejtat rreziqe dhe probleme shqetësuese për shëndetin e njerëzve dhe mjedisin ku ato ndodhen. Në kuadër të projektit "Studimi i fizibilitetit dhe dizenjimi i landfillit të mbetjeve të rrezikshme në Shqipëri" Ministria e Industrisë dhe Energjitikës, gjatë periudhës Tetor 2004 ­ Janar 2005, ka realizuar një projekt me synim inventarizimin e mbetjeve industriale duke përfshirë dhe mbetjet e rrezikëshme, të cilat në mënyrë të përmbledhur paraqiten në tabelën Nr. 1, ndërsa informacionet e marra për mbetjet industriale në qytetet Fier, Berat dhe Kuçovë paraqiten në tabelën Nr. 2. Gjithashtu vlen të përmëndet dhe realizimi i disa projekteve studimore të ndërmarra nga specialistet e ish Institutit të Mjedisit ku pasqyrohet në mënyrë të detajuar situata mjedisore në disa zona industriale të vëndit dhe veçanërisht në zonat e cilësuara Hot ­ Spote, si dhe jepen rekomandimet e nevojshme për përmirësimin dhe rehabilitimin e tyre. Nga këto mund të përmendim studimin për zonën naftëmbajtëse të Patos-Marinzës, zonen e Porto- Romanos, magazinat e kimikateve ne zonen e Bisht ­ Palles, Kombinatin Metalurgjik të Elbasanit, Uzinat Metalurgjike të Laçit e Rubikut, ish uzinën e plehrave azotike të Fierit etj.

Tabela. 3. Të dhënat në mënyrë të përmbledhur mbi gjëndjen e mbetjeve sipas degëve të industrisë deri në janar të viti 2005 në ton

Nr Degët e industrisë Gjendje Gjenerimi vjetor (ton) 120 000 120 000 4 044 4 044 Parashikimi i gjenerimit për 15 vitet e ardhshme (ton) 1 800 000 1 800 000 164 058 164 058 -

I

II

Industria minerare Të rrezikshme Jo të rrezikshme Industria metalurgjike Të ngurta Të lëngëta

63 406 484 12 001 461 51 405 023 10 007 9 732 275

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

137

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

II IV Industria mekanike Industria e hidrokarbureve Të ngurta Të lëngëta Industria e drurit Industria tekstile Të rrezikshme Jo të rrezikshme Industria e gome-plastike Të rrezikshme Jo të rrezikshme Industria lekure-kepuca Industria energjitike Industria kimike Totali Të ngurta Të lëngeta 10 6 200 2 385 3 815 225.5 184.8 40.7 40 14.9 25.1 184.4 43.8 kimikate 63 423 195 63 419 380 3 815 25 681 396 498 680 898 2 586 1 0.7 0.3 88 375 10 353 444 7 370 10 346 074 36 529 15 10.5 4.5 1 320

V VI

VII

VIII IX

808 141 127 243 680 898

12 355 741 2 009 667 10 346 074

Burimi: Ministria e Industrisë dhe Energjitikës * Shënim: Në këtë tabelë përfshihen kryesisht mbetjet e industrisë, të gjeneruara kryesisht nga përdorimi i kimikateve si lëndë e parë, lëndë ndihmëse etj, në proçeset e përpunimit dhe të prodhimit. Në tabelë janë pasqyruar nga autorët e projektit, mbetjet e ngurta të industrisë minerare, për të cilat bëhet një sqarim më poshtë.

Tabela. 4. Sasia e mbetjeve në zonat Durrës,Fier, Vlorë, Berat dhe Kuçovë. Burimi i MRr Propabiliteti këtë sasi Mbetjesh i lartë t/vit Durrës/Porto Romano tokë e kontaminuar vetëm me Cr mbetje squfuri Uzina e Azotikut Fier llum pas precipitimit baltra të tjera unazat rashinuese, të kontaminuara mbetje asbesti dhera të kontaminuara Uzina e PVC ne Vlore dhera të kontaminuara me zhivë (Hg) Uzina e Baterive, Berat Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 0 0 me propabel është inkapsulimi në vend 160 3271 1949 280 1000 5000 jo të përcaktuara me saktësi të madhe nëse nuk transportohen në Itali ndoshta mund të përqëndrohet më tej 1600 10000 për të patur Komente , vlerësime

i ulët t/vit

138

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Llum nga shkrirja e plumbit (Pb) dhera të kontaminuara me plumb (Pb) Rafineria e Naftes, Kucove Llumra acide, me përmbajtje të lartë squfuri TOTALI 9360 10000 32000 Rreziku i shkarkimeve të naftës 100 1000 2000 5000 sasitë janë të panjohura sasitë janë të panjohura

Për të eliminuar rrezikun është e rëndësishme të shmanget afërsia e banorëve dhe e kafshëve nga këto zona industriale të braktisura, të sigurohet mbrojtja e tyre dhe ndërkohë duhet të gjënden zgjidhje për asgjësimin e tyre në mënyrë të sigurtë. Gjithashtu gjatë këtyre viteve janë ngritur dhe funksionojnë shumë ndërmarrje të mesme private si edhe iniciativa të tjera private. Këto aktivitete janë një burim i rëndësishëm nga pikpamja e sasive të konsiderushme të mbetjeve industriale dhe të rrezikëshme që ato gjenerojnë, për të cilat duhet të evidentohen, inventarizohen, klasifikohen, regjistrohen dhe të jepen informacione të rregullta në mënyrë të vazhdushme. Disa nga këto aktivitete të evidentuara janë: industria e metalurgjisë të hekurit dhe ferrokromit në të cilën operojnë kompanitë Kurum dhe Darfo në ish uzuinat e kombinatit metalurgjik në Elbasan; industria ushqimore të përpunimit të produkteve të qumështit, mishit, pijeve alkolike dhe jo-alkolike; industria tekstile kryesisht në prodhimin e konfeksioneve; industria e përpunimit të lëkurës dhe prodhimit të konfeksioneve të lëkurës industria e gomës (kryesisht në riveshjen e gomave të përdorura); industria e plastikës dhe kryesisht në prodhimit të artikujve të ndryshëm nëpërmjet riciklimit të mbetjeve plastike; industria e prodhimit të detergjentëve. Për sa i përket këtyre aktiviteteve, fatkeqësisht nuk ka të dhëna për sasitë e mbetjeve të ngurta që ato gjenerojnë. Por është e sigurt që shumica e tyre përfundojnë në vënddepozitimet së bashku me mbetjet e tjera urbane, pa ndonjë ndarje apo trajtim paraprak. Këtë problem e vështirëson edhe mungesa e landfilleve për mbetjet e rrezikshme. Një tregues pozitiv është ngritja e disa ndërmarrjeve për riciklimin e plastikës, por ato punojnë kryesisht me lëndë të importuar, për shkak të pamundesisë së sigurimit të plastikës mbetje në tregun vëndas gjë, që kërkon një ndarje të këtij fraksioni të mbetjeve që në burimet e gjenerimit. Po kështu disa aktivitete, që kryejnë riveshjen e gomave të përdorura, i sigurojnë ato nga importi, për shkak të cilësisë më të mirë të gomave të tyre. Ndërkohë gomat e dala jashtë përdorimit në vënd shkojnë në vënddepozitimet e mbetjeve urbane ose për djegje në kaldajat e fabrikave të çimentos. Mbetjet e ngurta në industrinë minerare 1. Mbetje të pa rrezikëshme 51 405 023 ton;

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

139

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

2. Mbetje të rrezikëshme 12 001 461 ton; Shuma --------------------------- 63 406 484 ton* Shënim: Në sasinë e mbetjeve të rrezikëshme janë inkluduar dhe mbetjet e kimikateve të pa përdorura nga kjo industri. Në sasinë e mbetjeve të pa rrezikëshme pjesën më të madhe e zënë mineralet e pa shfrytëzuara të nxjerra nga minierat. Mbetjet e ngurta në industrinë metalurgjike Mbetjet e ngurta nga Uzinat e Shkrirjes: 1. Elbasan 3 500 000 ton (+ 176 000 ton mb. të FeCr ) 2. Rubik -------32 000 ton; 3. Laç 385 000 ton ( këtu përfshihen dhe 300 000 ton pluhur të Fe3O4) 4. Burrel (Fe-Cr) 550 000 ton.

Shuma ----------

~ 4 467 000 ton.

Tabela . 5 Sasia e mbetjeve të ngurta të depozituara në landfillin pranë Lumit Shkumbin Lloji i mbetjes së ngurtë Dhera, etj Mbetje nga prodhimi i acitilenit Skorje konvertitori (LD) Skorje kove lëkundese (KL) Skorje e kovës 25 ton, konvert Skorje e zezë e FEH Skorje e bardhë e FEH Mbeturina tullash dolomite Mbeturina tullash të ndryshme Shllam KL dhe LD Mbetje dolomit i pa pjekur Mbetje gur gëlqeror Mbetje kapakesh termoizolues Okaline Gjithësej Uzina e Çelikut Skorje furrnaltë Kupola gizë, etj Mbeturina të ndryshme nga uzina të tjera Totali në Landfill Sasia në ton 2500 2112 388628 294741 19660 112771 26313 19066 49684 0 40800 53440 12000 0 1 021 718 64630 30000 33652 1 150 000

Pjesa më e madhe e mbetjeve, rreth 2 500 000 ton ndodhen të depozituara në vend depozitime të tjera në zonën e Elbasanit.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

140

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Gjëndja e mbetjeve të ngurta sipas llojeve në Metalurgjinë e Rubikut Nga verifikimi në vënd dhe përllogaritjet e bëra rezulton se sasia aktuale e mbetjeve të ngurta në sheshin e depozitimit në uzinën metalurgjike Rubik është si më poshtë: · Skorje të furrës rreth ------------------------------------------------------20 000 ton; · Pluhur furre të nxjerra nga remontet--------------------------------------4 000 ton; · Grumbull mbetjesh të ngurta tip magnetite nga rem. i furrës Ë-J--- 200 ton; · Mbetje sterile të minierës rreth ------------------------------------------10 000 ton Llojet dhe sasitë e mbetjeve të ngurta në vendstokim janë paraqitur grafikisht në formën e mëposhtme:

Fig. 7. Sasia e mbetjeve të ngurta në vendepozitimin e Uzines Metalurgjike Rubik

Sasia e mbetjeve ne ton

0% 29%

Pluhur furre te nxjerra nga remontet Grumbull mbetjesh te ngurta tip magnjetite nga rem. i furres Mbetje sterile te minjeres

Skorje te furres

1% 12%

58%

Gjëndje e mbetjeve të ngurta sipas llojeve në Metalurgjinë e Laçit Konkretisht llojet dhe sasitë e mbetjeve të ngurta të depozituara në sheshin e vëndstokimit në metalurgjine e Laçit janë si më poshtë:

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

141

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

· Skorje të furrës rreth ------------------------------------------------------60 000 ton; · Pluhur furre të nxjerra nga remontet rreth-----------------------------10 000 ton; · Grumbull mbetjesh të ngurta tip magnetike nga rem. i furrës Ë-J- 1000 ton; · Koncentrat dhe lëndë e parë -----------------------------------------200 ton; · Mbetje e ngurtë, në formë pluhuri ose hiri i piritit, i dalë nga repartit të prodhimit të acidit sulfurik, (i depozituar në jug te fabrikës të superfosfatit) Rezulton të jetë rreth 300 000 ton. Këto të dhëna paraqiten grafikisht në fig.8

Fig. 8 Sasia e mbetjeve të ngurta në vëndepozitimin e Uzines Metalurgjike të Laçit

Sasia e mbetjeve ne ton Skorje te furres

Pluhur furre te nxjerra nga remontet

30%

Grumbull mbetjesh te ngurta tip magnetike nga rem. i furres Koncentrat dhe lende e pare

0% 1% 10%

59%

Mbetje e ngurte, ne forme pluhuri, ose pluhur hematit ose hiri i piritit, i dale nga rep. prodh te acidit sulfurik

Shënim :Llogaritjet e sasive të gjëndjes së mbetjeve të ngurta të depozituara në dampe është bërë mbi bazën e të dhënave të volumit që ato zënë dhe të peshës specifike të tyre. Mbetjet e ngurta në territorin e Uzinave të Shkrirjes të Rubikut dhe Laçit Sasia e skorjeve të furrës rezulton rreth 84 000 ton; Sasia pluhurit të furreve nga remontet rezulton rreth 14 000 ton; Grumbull mbetjesh të ngurta rezultone 1200 ton; Koncentrat dhe lëndë e parë rreth 400 ton.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

142

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Mbetjet e ngurta të rezultuara nga metalurgjia e shkrirjes se bakrit janë depozituar në sheshet e depozitimit në territorin e uzinës metalurgjike Rubik dhe Laç. Mbetjet e ngurta të Uzinës 12 në Elbasan, janë depozituar në dampën e Uzinës 12 (Papër) dhe pranë landfillit të Uzinës së Çelikut. Mbetjet e tjera të Uzinës 12, si mineral Fe-Ni i pa reduktuar dhe koncentrat hekuri, janë depozituar pranë landfillit të mbetjeve të ngurta te Uzinës së Çelikut, në jug të Uzinës së Koksit. Mbetjet e ngurta të TEC-it janë depozituar në dampen e TEC-it, pranë lumit Shkumbin. Mbetjet e ngurta të Uzinës se Gizës (skorjet e granuluara të gizës) janë depozituar në vaskat e skorjes, me mundësi përpunimi e transporti, për tu përdorur në destinacion tjetër. Industria e ferrokromit përfshin dy uzina të shkrirjes së ferrokromit në Burrel dhe në Elbasan, të cilat kanë si produkt final ferrokromin karbonik. Mbetjet e ngurta që dalin gjatë shkrirjes janë skorje, në formën e copave me përmasa të ndryshme deri në blloqe masive, të cilat janë depozituar në dy landfille të posaçme në afërsi të territorit të uzinës së Burrelit dhe të uzinës së Elbasanit. Në mënyrë të përmbledhur sasia e mbetjeve të ngurta për të dy uzinat e shkrirjes së bakrit jepet si me poshtë:

Mbetjet e ngurta nga fabrikat e pasurimit:

a. Te bakrit: 1. Reps ----------------------------------- 3 700 000 ton; 2. Kurbnesh ----------------------------------- 3 500 000 ton; 3. Fushë ­ Arrëz ----------------------------- 3 200 000 ton; 4. Rrëshen, Rehovë, Golaj, Mjedë -------- 1 400 000 ton. Shuma -------------------------------------- 12 000 000 ton. Mbetjet e ngurta të dala nga fabrikat e pasurimit janë depozituar në dampat në afërsi të këtyre fabrikave. b. Te kromit (Bulqiëe etj): ------------------------------------- ~ 10 000 000 ton c. Të hekur ­ nikelit (Guri i Kuq Pogradec): 1. Në dampen Memelisht ------------------------- 66 000 ton; 2. në dampen Udenisht ------------------------- 480 000 ton; Shuma ---------------------------------------------- 546 000 ton.

Totali i përgjithshëm ---------------------------26 546 000 ton

5.4. Mbetjet nga mjetet jashtë përdorimit Siç dihet reformat ekonomike në vëndin tonë u shoqëruan krahas të tjerave dhe me një rritje të lëvizjes së mallrave dhe të njerëzeve nëpërmjet të gjitha llojeve të transportit, rrugor, hekurudhor, detar dhe ajror. Në këtë aspekt do të veçojmë rritjen e transportit rrugor i cili u shoqërua me rritjen e konsiderushme të numërit të automjeteve levizëse mbas viteve 90.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

143

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Për arsye të kushteve dhe mundësive të kufizuara ekonomike, shumica e automjetet që janë në qarkullim në Shqipëri, janë të prodhuara para viteve 90, të cilat kane qënë të përdorura dhe të shfrytëzuara kryesisht nga vëndet e zhvilluara të Europës Perendimore. Për pasojë një numër i konsiderushëm i këtyre automjeteve janë konsumuar dhe janë vlerësuar si mjete jashtë përdorimit duke i depozituar në mjaft raste në sheshe të pa përshtatëshme dhe të pa kontrolluara. Në këto kushte u krijuan sheshet e depozitimit të automjeteve jashtë përdorimit ku një pjesë e tyre janë të pa organizuara dhe të pa administruara siç duhet. Në disa sheshe grumbullimi, menaxhimi i mjeteve të papërdorura është i kontrolluar dhe i organizuar në drejtim të çmontimit dhe shitjes së pjesëve të tyre. Pjeset e pa përdorëshme apo të pa shfrytëzuara dhe lëngjet e ndryshme që shoqërojnë makinat jashtë përdorimit përgjithësisht kontrollohen, grumbullohen, transportohen dhe përdoren për qëllime të ndryshme. Por në mjaft raste këto nuk kontrollohen si duhet, nuk grumbullohen por derdhen në vënde të ndryshme dhe në anë të rrugëve nacionale, duke sjell shqetësim për mjedisin përreth. Sot vihet re që janë krijuar kudo vënd depozitime të automjeteve të dala jashtë përdorimit, të cilësuara qëndra të grumbullimit, të cilat në përgjithësi administrohen nga persona fizik ose juridik. Megjithatë mbetet shumë për të bërë në administrimin e tyre mbi bazën e rregullave dhe procedurave teknike. Për t'u përmendur është fakti, se peshën më të madhe të materialeve të makinave e zënë çeliku dhe alumini, të cilët janë materiale të riciklueshme. Si rrjedhim miradministrimi dhe trajtimi i këtyre mbetjeve të automjeteve të dala jashtë përdorimit ka efekt pozitiv për ruajtjen e mjedisit dhe shëndetit të njerëzve dhe shfrytëzimi i tyre ka efekte pozitive ekonomike. Në këtë drejtim e rëndësishme është dhe ballafaqimi i legjislacionit tonë ekzistues me legjislacionin e vëndeve të zhvilluara të Europës me synim plotësimin sa të jetë e mundur i boshllëqeve të kuadrit tonë ligjor për ciklin e grumbullimit dhe administrimit të automjeteve të dala jashtë përdorimit. Bazë për përmirësimin e kuadrit tonë ligjor ka qënë Direktiva 2000/53/CE dhe legjislacioni i vëndeve të Europës Perendimore.

Numëri i automjeteve qarkulluese në Shqipëri për vitet 2001 ­ 2005

Mjetet rrugore që qarkullojnë në Shqipëri përbëhen kryesisht nga makina të importuara gjatë 15 viteve të fundit. Numëri i mjeteve të transportit në vëndin tonë para viteve 90 ka qënë i kufizuar. Pjesën më të madhe të mjeteve, të importuara nga vëndet e tjera, e përbënin ato të tonazheve të rënda dhe të mesme të cilat janë përdorur për transportin e mallrave, ndërsa qarkullimi i autoveturave ka qenë mjaft i kufizuar. Gjatë këtyre viteve numri i mjeteve që qarkullojnë në vëndin tonë është rritur në mënyrë të ndjeshme.Po ti referohemi të dhënave nga viti 2001 ­ 2005 vëmë re se ato kanë pësuar rritje nga viti në vit. Në tabelën e mëposhtme pasqyrohen të dhënat e automjeteve të transportit rrugor sipas tipeve të tyre të regjistruara nga viti 2001 ­ 2005. Tabela 6. Automjete të transportit rrugor të regjistruara sipas viteve

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

144

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Emërtimi Mjete transporti rrugor total Nga të cilat: - Vetura pasagjerësh - Autobuzë e mikrobuzë - Kamiona e kamionçina - Traktorë rrugore - Motorçikleta e triçikla - Rimorkio

2001 216 550

2002 233 954

2003 263 901

2004 274 652

2005 284 655

133 553 20 813 49 600 2 721 3 447 6 436

148 531 21 026 51 960 2 670 3 400 6 367

174 782 21 693 53 900 2 957 3 896 6 673

190 004 25 066 46 809 1 966 4 877 5 930

195 125 29 453 45 437 1 896 7 170 5 574

Duke j`u referuar tabelës së mësipërme rritja në total e automjeteve në vitin 2005 krahasuar me vitin 2001, e shprehur në % rezulton të jetë ­ 13.1 %. Shtimi vjetor i shprehur në % i automjeteve rrugore nga viti në vit për periudhën 2001 ­ 2005 varion nga 10.3 ­ 11.2 %. Rritja mesatare vjetore rezulton rreth 10.5%. Ndërsa, rritja në % e disa tipeve të automjeteve të transportit rrugor në vitin 2005, krahasuar me vitin 2001 paraqitet: - Vetura pasagjeresh 14.6% - Autobuzë e mikrobuzë 14.1% - Motorçikleta e triçikla 20.8% Kamionet dhe kamionçinat, traktorët rrugore dhe rimorkiot, kanë një rritje të vogël të numrit të tyre nga viti 2001 deri në vitin 2003, ndërsa në vitin 2005, numëri i tyre në qarkullim, rezulton më i vogël se në vitin 2001.

Automjetet e rregjistruara vitet 2001 - 2005

300000 250000

Sasia ne cope

200000 150000 100000 50000 0

2001

2002

2003 Vitet

2004

2005

Fig.9 Automjete rrugore të regjistruara sipas viteve 2001 ­ 2005.

Numri i automjeteve të zhdoganuara ( importuara ) për periudhën 2001 ­ 2005 dhe në 5mujorin e vitit 2006, paraqitet në tabelën nr. 7.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

145

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Tabela 7 . Numri i automjeteve të zhdoganuara Vitet Viti 2001 Automjetet - të përdorura - të reja - total - të përdorura - të reja - total - të përdorura - të reja - total - te perdorura - te reja - total - të përdorura - të reja - total - të përdorura - të reja - total Njësia Copë --//---//-Copë --//---//-Copë --//---//-Copë --//---//-Copë --//---//-Copë --//---//-Sasia 23 921 375 24 296 20 455 464 20 919 25 117 959 26 076 23 161 3 523 26 684 15 545 2 145 17 690 16 322 824 17 146 % 98.5 1.5 100.0 97.8 1.5 100.0 96.3 1.5 100.0 86.8 1.5 100.0 87.9 1.5 100.0 95.2 1.5 100.0

Viti 2002

Viti 2003

Viti 2004

Viti 2005

5/M. V. 2006

Sasia e automjeteve te zhdoganuara

30000

sasia e automjeteve

25000 20000 15000 10000 5000 0

24296 20919

26076

26684

17690

2001

2002

2003 Vitet

2004

2005

Fig 10. Automjetet rrugore të zhdoganuara ( importuara ) për periudhën 2001 ­ 2005.

Sipas të dhënave të tabëlës Nr 7. rezulton, se përqindjen më të lartë të automjeteve të zhdoganuara e zënë automjetet e përdorura, të cilat varijojnë nga 86.8 % deri në 98.5 % të sasisë totale. Niveli i automjeteve të reja rezulton të jetë shumë i ulët, deri në masën 1.5 % të sasisë totale të importuar.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

146

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Po kështu vihet re se numri i automjeteve të përdorura dhe të zhdoganuara, ka pësuar një ulje nga viti në vit, me përjashtim të vitit 2003. Numëri i automjeteve të reja ka ardhur duke u rritur. Një rritje e ndjeshme rezulton në vitin 2004 dhe vitin 2005, në të cilët numëri i tyre respektivisht është 3523 dhe 2145 copë automjete. Krahasuar me numrin e automjeteve të zhdoganuara në vitin 2001, që është vetëm 375 copë automjete, rezulton se në këto vite numëri i tyre të jetë 5.7 deri në 9.4 herë më i lartë. Megjithatë nga viti 2001 deri në vitin 2004 vihet re se në total, numëri i automjeteve të zhdoganuara ka qenë më i qëndrueshëm. Në vitin 2005 vihet re një ulje e ndjeshme e numrit të tyre, ndërsa në vitin 2006, duke i`u referuar të dhënave të 5 mujorit, vihet re një tendencë rritje.

Materialet e automjeteve që dalin gjatë çmontimit dhe grupimi i tyre. Gjatë proçesit të autodemolimit dalin shumë materiale të cilat nuk ripërdoren ose nuk mund të riciklohen. Në tabelën Nr. 8. pasqyrohet lista e mbetjeve të dala gjatë autodemolimit dhe kodet përkatëse sipas katalogut Europian të mbetjeve nr. 94/3/CE, vendimit të Këshillit Europian 2000/553/CE, vendimit 2001/118 dhe 2001/119 si dhe Katalogut Shqiptar

Tabela 8. Lista e mbetjeve që dalin gjatë autodemolimit të mjeteve jashtë përdorimit

a. Kat.Europian i Mbet. Vendimi 94/3/CE Emërtimi Vajra për qarqe hidraulik Vajra për frena Vajra të tjera motori, transmensio ni, ingranazhi Emulsione të tjera vajore Mbetje të tjera vajore (filtra të lagur me vaj) Tretës të tjerë ose

371237

b. Vendimet 2000/553/CE 2001/118, 2001/1 Emërtimi Vajra për qarqe hidraulik Lëngje per frena Vajra të tjera motori, ingranazhi dhe lubrifikime Kodi 13.01.1 3 16.01.1 3 13.02.0 8

c. Katalogu Shqiptar i Mbetjeve Emërtimi Vajra të tjerë hidraulik Lëngje frenash Vajra të tjerë motori,ingranazh i dhe lubrifikante Kodi 13.01.1 3 16.01.1 3 13.02.0 8

Kodi 13.01.0 7 13.01.0 8 13.02.0 3

13.05.0 5 13.06.0 1

Ujra vajore të prodhuara 13.05.0 nga ndarja vaji/uji, 7 emulsione të tjera Filtra vaji 16.01.0 7

Uji me naftë nga seperatore uji/naftë Filtra vaji,nafte

13.05.0 7 16.01.0 7

14.04.0 3

Lëngje antifrize që përmbajnë substanca të

16.01.1 4

Lëngje antifrizë që përmbajnë

16.01.1 4 147

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

perzierje tretsash (lëngje ftohës)

rrezikshme

substanca të rrezikëshme

Lëngje antifrize të ndryshme nga ato të të kodit 16.01.14 Katalizatorë që përmbajnë metale me vlerë Goma makinash të përdorura Auto. pa përd. Mbetje të demolimit të automjetit 16.01.0 1 Katalizatorë të konsumuar që përmbajnë Au,Ag,Pd,Re,Ir,Pt. Goma makinash jasht përdorimit Auto. jasht përdor. Automjete jashtë përdorimit që nuk përmban lëngje e komponente të tjerë të rrezikshëm

16.01.1 5

16.08.0 1

16.01.0 3 16.01.0 4 16.02.0 8

16.01.0 3 16.01.0 4 16.01.0 6

Lëngje antingrires të tjera nga ato në 16.01.14 Katalizatorë të harxhuar që kanë Au,Ag,Pd,Re,Ir,o se Pt, përveç 16.08.07 Goma jashtë përdorimit Mjete jashtë përdorimit Mjete jashte përdorimit që nuk përmbajnë lëngje apo komponente të tjerë të rrezikshëm Komponentë që përmbajnë mërkur Komponentë që përmbajnë PCBs Komponentë shpërthyes ( jastëk ajri) Tampon frenash që përmbajnë azbest Tampon frenash të tjera nga ato të përmëndura në 16.01.11 Tankera për gaze të lëngëshëm Metale ferrore Metale jo-ferror

16.01.1 5

16.08.0 1

16.01.0 3 16.01.0 4 16.01.0 6

Komponente që përmbajnë merkur Komponentë që përmbajnë PCB Komponentë shpërthyes ("airbag") Pllaka për frena që përmbajne amiant Pllaka frenash të ndryshme nga ato të kodit 16.01.11 Serbatorë për gaz të lëngët Metale hekurore Metale jo hekurore

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

16.01.0 8 16.01.0 9 16.01.1 0 16.01.1 1 16.01.1 2

16.010 8 16.01.9 16.01.1 0 16.01.1 1 16.01.1 2

16.01.1 6 16.01.1 7 16.01.1

16.01.1 6 16.01.1 7 16.01.1 148

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Pjesë të lehta të dala nga demolimi I automjeteve

16.01.0 5

Plastike

8 16.01.1 9

Plastka

8 16.01.1 9

Xham Komponentë të rrezikshëm të ndryshëm nga ato të kodeve: 16.01.17, 16.01.11,16.01.13,16.01 .14

16.01.2 0 16.01.2 1

Qelqe Përbërës të rrezikshëm të tjera nga ato të përmëndura në 16.01.0716.01.11, 16.01.13,16.01.1 4 Bateri plumbi

16.01.2 0 16.01.2 1

Bat. me plumb

16.06.0 1

Bateri me plumb

16.06.0 1

16.06.0 1

Lokalizimi i qëndrave të grumbullimit Vënd depozitimet e auotmjeteve të dala jashtë përdorimit janë ngritur në mënyrë të rastësishme dhe pa kontroll nga individe të ndryshëm. Ato janë depozituar kryesisht në ambiente të hapura, në pjesët anësorë të akseve të rrugëve nacionale, në afërsi të hyrjeve dhe daljeve të qyteteve. Në tabelën e mëposhtme pasqyrohet numri i qëndrave të grumbullimit, numri i automjeteve dhe sipërfaqet e qëndrave të grumbullimit për disa rrethe.

Tabela 9. Vëndet e grumbullimit të mjeteve jashtë përdorimit Rrethet Tiranë Durrës Lushnjë Fier Kavajë Vlorë Elbasan Pogradec Korçë F-Kruje-Laç-Milot Lezhë-Rubik-Rrëshen Shkodër Berat Tepelenë Gjirokastër Numri i qëndrave të grumbullimit 110 66 22 26 30 11 28 5 19 48 22 21 23 9 10 Sipërfaqe e truallit të zënë në m2 44950 27350 11100 13650 10250 5200 13400 1800 7900 19500 7100 11600 7550 3000 4550 Numri i automjeteve në këto qëndra 1164 1253 284 211 388 43 326 71 222 734 299 285 162 63 149

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

149

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Sarandë TOTAL 6 456 1200 187100 32 5686

Problemet kryesore në menaxhimin e mbetjeve

Duke patur parasysh situatën e menaxhimit të mbetjeve urbane në mënyrë të përmbledhur do të klasifikonim si probleme kryesore: Plotësimi i kuadrit ligjor për menaxhimin e mbetjeve industriale të cilat jenë gjëndje të depozituara në depo të ndryshme të vëndit si dhe i mbetjeve të reja të gjeneruara nga aktivitetet private. Forcimi i mëtejshëm i bashkëpunimit midis institucioneve dhe ministrive të linjës për marrjen dhe shpërndarje e informacioneve për mbetjet. Mungesa e një zyre për marrjen e informacionit dhe regjistrimin e vazhdushëm të mbetjeve që gjenerohen. Mungesa e organizimit, eksperiencës, teknologjisë dhe metodave për grumbullimin, riciklimin, ripërdorimin ose incenerimin e mbetjeve industriale dhe veçanërisht ato të rrezikëshme në vëndet e përcaktuara. Mungesa e landfillit për vendosjen dhe depozitimin e sigurtë dhe të veçantë të atyre mbetjeve të cilat nuk mund të riciklohen apo rigjenerohen. Mungesa e veprimeve praktike për rehabilitimin e zonave të ndotura për të cilat janë kryer studimet dhe janë dhënë rekomandimet e duhura për to. Mungesa e bashkëpunimit midis institucioneve dhe ministrive të linjës për shkëmbimin e informacioneve të tyre për mbetjet urbane Mungesa e akteve nënligjore që plotësojnë kornizën ligjore në fushën e administrimit të mbetjeve. Mungesa e një Plani Kombëtar për Administrimin e Mbetjeve të Ngurta. Mungesa e metodologjive të trajtimit të mbetjeve (në trajtën e rregulloreve përkatëse) Mungesa e landfilleve apo e ndonjë metodë tjetër të trajtimit të përshtatshëm të mbetjeve ( që përfshin edhe aktivitete riciklimi, kompostimi, iceneratore etj). Njihet tashmë gjëndja e rënduar e dampave të depozitimit të mbetjeve dhe problemet e tyre të shumta. Mungesa e një sistemi të përshtatshëm për grumbullimin e transportimin e mbetjeve. Vetëm disa qytete kanë privatizuar këtë shërbim, shpesh nuk kanë mjetet e nevojshme dhe nuk bëhet me cilesinë dhe frekuencën e duhur. Mungesa financiare në fushën e administrimit të mbetjeve. Tarifa shumë të ulëta për pastrimin që nuk mbulojnë aktualisht koston e trajtimit të tyre dhe krijojnë vështirësi në mundësinë e vazhdimësisë së çfarëdo projekti. Mungesa e instrumentave politike për të stimuluar ndarjen selektive, riciklimin etj Studime fizibiliteti të cilat mbeten në letër dhe nuk shoqërohen me investimet konkrete, për shkak të mungesës së fondeve. Nevoja e trajnimeve dhe specializimeve për ekspertet në fushën e mbetjeve . Ndërgjegjësim i ulët i publikut

Objektivat në fushën e administrimit të mbetjeve

Hartimi i Planit Kombëtar të Administrimit të Mbetjeve

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

150

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Hartimi i një strategjie për menaxhimin e qëndrueshëm të mbetjeve urbane ku përfshihet plotësimi i kuadrit ligjor dhe projekte në këtë fushë. Stabilizimi i administrimit urban, që do të përfshijë gjithashtu edhe menaxhimin e mbetjeve urbane. Privatizimi i shërbimit të grumbullimit dhe transportit të mbetjeve. Hartimi i një programi për mbylljen e sigurtë të venddepozitimeve ilegale ekzistuese që paraqesin rrezik për shendetin dhe mjedisin. Identifikimi i i tyre dhe paraqitja e tyre në formë hartë. Përgatitja nga bashkitë dhe komunat e Planeve përkatëse për Menaxhimin e Mbetjeve në territorin e tyre, në të cilat të jepet: Ndërgjëgjesimi i publikut lidhur me mirëmenaxhimin e mbetjeve urbane. Stimulimi i ndarjes selektive të mbeturinave që në burim, si dhe ripërdorimi dhe riciklimi i Aplikimi i metodave të përparuara për trajtimin e mbetjeve: kompostimi, riciklimi, iceneratore, etj Për mbetjet spitalore si hap i parë do të ishte përdorimi i kontenierëve speciale për mbetjet e rrezikshme dhe njëkohësisht të bëhet që në burim ndarja selektive e tyre. Monitorimi dhe mbajtja e rregjistrave për sasitë dhe llojet e mbetjeve që gjenerohen nga spitalet Rritja e kapaciteteve, rritja e numrit të specialisteve, trajnimi i tyre etj., në nivel qëndrore dhe lokal. Vazhdimi i projekteve në fushën e mbetjeve urbane si projekti për rehabilitimin e Sharrës, projekti i KfË në rajonin e Korçës, etj Vazhdimi i projektit të Sida-s, i cili do të sigurojë asistencë në Ministrinë e Mjedisit për plotësimin e kuadrit ligjor dhe rritjen e kapaciteteve, si edhe asistencë në nivel rajonal e vendor në bashkitë e qarkut të Korçës, për mirëmenaxhimin e mbetjeve urbane. Hartimi i një strategjie për menaxhimin e zonave industriale të braktisura ku të përfshihet edhe vlerësimi i rriskut në mjedis dhe në shendet, identifikimi i masave dhe prioriteteve për rehabilitimin e qëndrueshëm të tyre dhe hartimi i një plani për kontrollin, eleminimin dhe monitorimin e ndotjes në zonat e kontaminuara. Hartimi i një programi për mbylljen e sigurtë të dampave te industriase metalurgjike ekzistuese që paraqesin rrezik për shendetin dhe mjedisin. Vazhdimi dhe thellimi i mëtejshëm projekteve studimore për zonat industriale dhe veçanërisht për zonat e cilësuara si Hot-Spote të vëndit. Zbatimi i detyrave dhe rekomandimeve të projekteve studimore të kryera, për rehabilitimin e zonave të ndotura në zonat ku janë të lokalizuara objektet e industrisë metalurgjike të bakrit në Rubik dhe Laç. Vazhdimi i projektit për dizenjimin dhe ndërtimin e landfillit të mbetjeve të rrezikshme e cila do të zgjidhe asgjësimin e mbetjeve që do gjenerohen nga industria por edhe mbetjet historike (kimikatet e skadura të ruajtura në magazinat e Elbasanit, si edhe mbetjet e rrezikshme që do dalin nga pastrimi i hot spoteve) Industritë e reja përpara se të marrin lejen mjedisore duhet të paraqesin planin e menaxhimit të mbetjeve (grumbullimin, ruajtjen, ndarjet selektive, transportin, asgjësimin, apo riciklimin).

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

151

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Promovimi i prodhimeve të pastra, nëpërmjet mbështetjes së qëndrës së ngritur apo me projekte demonstrimi, kontakte me biznesin, etj.

Plotësimi i legjislacionit

Për plotësimin e kuadrit ligjor është e domosdoshme hartimi i ligjit dhe rregulloreve përkatës për administrimin e plotë të mbetjeve të gjeneruara dhe ato që regjenerohen si dhe në mënyre më konkrete është e nevojshme që në bashkëpunim me Ministritë përkatëse të plotësohen me rregullore të veçanta për trajtimin e mbetjeve si: o Mbetjet e industrisë kimike dhe të përpunimit; o Mbetje e industrisë nxjerrëse të mineraleve, o Mbetjet e industrisë metalurgjike; o Mbetjet medicinale nga aktiviteti i spitaleve; o Mbetjet e bujqësisë etj. Po përgatitet draft-VKM që do të përcaktojë listat e mbetjeve që do të jenë objekt i importimit, eksportimit dhe tranzitimit në territorin e RSH. Hartimi i strategjisë dhe ligjit "Për administrimin mjedisor të mbetjeve të rrezikshme", drafti i parë i të cilit tashmë është hartuar Vazhdimi i Projektit të Harmonizimit të Legjislacionit me BE-në, duke transpozuar direktivat përkatëse në fushën e mbetjeve sipas planit të hartuar. Ligji "Për administrimin mjedisor të mbetjeve të ngurta", është e nevojshme që të plotësohet me rregulloret përkatëse. Rregulloret dhe udhëzimet që duhet të hartohen janë: Rregullore për çdo metodë të trajtimit të mbetjeve o landfillin, o djegien, o kompostimin etj. Rregullore të veçanta për trajtimin e çdo tipi të mbetjeve, të cilat do të hartohen në bashkëpunim me ministritë përkatëse: o mbetje industriale, o të minierave, o të ndërtimit, o të spitaleve, o të bujqësisë etj. Konkluzione Nisur nga gjëndja ekzistuese si dhe duke analizuar pengesat që janë reflektuar gjatë kësaj periudhe për të patur një integrim modern në administrimin e mbetjeve të ngurta urbane duhet të merren masat si më poshtë vijon : 1. Përmirësimin e kuadrit ligjor aktual dhe veçanërisht atë të trajtimit të mbetjeve urbane ( me groposje të kontrolluar dhe djegje ). 2. Ndërgjegjësimin e nevojshëm të komunitetit nëpërmjet fushatave sensibilizuese nga pushteti lokal dhe OJF-të mjedisore, për marrjen e një kulture të përgjithshme mjedisore duke u përqëndruar në mos administrimin e mirë të mbetjeve urbane dhe në problemet e shkaktuara prej saj. 3. Ngritjen e tarifës së pastrimit dhe transportit të mbetjeve, të paguar nga popullata, është domosdoshmëri për përballimin e investimeve të nevojshme në këtë shërbim.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

152

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

4. Përgatitjen e Projekteve nga ana e Pushtetit Vendor për mundësinë e gjenerimit të fondeve nga donatorë të ndryshëm të huaj ose lokale për përmirësimin e shërbimit të menaxhimit të mbetjeve urbane. 5. Metoda e mbledhjes së mbetjeve urbane, duhet të bazohet në shpërblimin e shërbimit sipas cilësisë dhe sasisë së punës së kryer dhe jo sipas sipërfaqes së pastruar që aplikohet sot. 6. Përmirësimin e nivelit të kontrollit të bashkive, komunave për sipërmarrësit privatë apo shtetërorë që kryejnë këtë shërbim 7. Privatizimin e shërbimit të menaxhimit të mbetjeve urbane si një siprmarrje më e sukseshme. 8. Ngritjen sa më shpejtë të impianteve të trajtimit të mbetjeve urbane pranë bashkive nëpërmjet dhënies me konçension.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

153

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

KAPITULLI VI

6. UJËRAT

6.1 Substancat oksigjenkonsumuese në lumenj

Prania e substancave oksigjenkonsumuese në lumenj është vlerësuar nëpërmjet përmbajtjes së oksigjenit të tretur, amoniakut, Nevojës Biologjike për Oksigjen si dhe Nevojës Kimike për Oksigjen. Sasi të mëdha të lëndës organike (mikrobe dhe mbeturina organike që dekompozohen) mund të çojnë në uljen e cilësisë kimike dhe biologjike të ujërave të lumenjve, në dëmtim të biodiversitetit të komuniteteve ujore, dhe në ndotje mikrobiologjike që mund të ndikojnë në cilësinë e ujit të pijshme dhe ujërave të larjes. Burime te lendes organike jane shkarkimet e ujrave mbeturine, efluentet industriale dhe ujërat e drenazhimit të tokave bujqësore. Ndotja organike çon në rritje të proçeseve metabolike që kërkojnë oksigjen. Kjo mund të rezultojë në formimin e zonave ujore me mungesë oksigjeni (kushte anarobike). Transformimi i azotit në forma të reduktuara në kushte anaerobike nga ana tjetër çon në rritje të përqëndrimit të amoniumit, i cili është toksik për jetën ujore kur kalon disa kufij të caktuar, që varen nga temperatura, saliniteti dhe pH. Më poshtë po paraqesim rezultatet e analizave për vitin 2005 dhe 2006: Viti 2005: Oksigjeni i tretur Përsa i përket përmbajtjes së oksigjenit të tretur (fig.1) mund të themi së ujërat e lumenjve janë të një cilësie të mirë. Këtu bëjnë përjashtim ujerat e lumit të Ishmit dhe të Gjanicës të cilat mund të klasifikohen si ujëra me cilësi të keqe (përmbajtja e oksigjenit 2-4mg/l) Amoniaku Nivelet maksimale të përmbajtjes së amoniakut në ujërat natyrore arrijnë deri në 2 mg/l. Siç shihet nga grafiku (fig.4) përmbajtja e amoniakut në ujërat e stacioneve të lumit Ishëm luhatet nga 0.2 në 10.0 mg/l, pra në vlera shumë më të mëdha se 2 mg/l, gjë që tregon se ujërat e pellgut ujëmbledhës të Ishmit kanë ndotje shqetësuese, rrjedhojë e drejtpërdrejtë të shkarkimeve urbane të qytetit të Tiranës. Nevoja Biologjike për Oksigjen Lumenjtë e Shqipërisë në përgjithësi paraqiten në të njëjtin nivel të përmbajtjes së NBO5, gjë që tregon për një ndotje organike të përhershme, kjo si pasojë e derdhjes në mënyrë të vazhduar të shkarkimeve të lëngëta urbane në ujërat e tyre. Në grafik (fig.2) mund të shihet qartë niveli i lartë i Nevojës Biologjike për Oksigjen në pellgun ujëmbledhës të lumit Ishëm, e cila luhatet nga 0.78 në 46.5 mg/l. Nevoja Kimike për Oksigjen Grafiku (fig.3) jep ecurinë e Nevojës Kimike për Oksigjen në lumenjtë e vëndit gjatë vitit 2005. Duket qartë se pellgjet ujëmbledhëse të lumenjve Ishëm e Gjanicë kanë vlera të larta të Nevojës Kimike për Oksigjen.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

154

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Në përgjithësi mund të themi se ujërat e lumenjve janë të cilesisë shumë të mirë (< 2.5 mgO2/l) ndersa dy lumenjtë e përmëndur më lart janë të cilësisë: Ishmi shumë të keqe (> 15 mgO2/l) dhe Gjanica mesatare (3.5 ­ 6.5 mgO2/l).

Fig.1 Oksigjeni i tretur, vitit 2005 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

1 2 1 0 8 6 6 4 2 0 4 2 0 1 4 1 2 1 0 8

1

To po jan Sho shaj Ibe Turan M if o l

2

B ahcallek B rar Nd roq Lo zhan Çarshove

3

Ura B unes Rinas Sallmo ne ko zara U.Leklit

4

Nd erf an U. Gjo les Lab ino t U.vajg urore U.Drag ot it

5

B ukmire Ishem Pap er Fier M emaliaj

6

M ilo t Teknikum Rrog o zhin M b rost ar V o d ice

Fig.2 NBO5, viti 2005 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

60 50 40 30

1 3 5

20 10 0

Fig. 3 NKO, viti 2005 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

N O (m 2/L) B 5 gO

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

155

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

30 NKO (mgO/L) 2 25 20 15 10 5

1 3 5

0

Fig.4 Permbajtja e amoniakut , viti 2005 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

10 8 6 4

S5 S3 S1

2 0

Viti 2006 Gjatë këtij viti treguesit e ndotjes së ujërave sipërfaqësore janë analizuar sipas pellgjeve lumore duke i krahasuar me kriteret e lejuara të cilësisë mjedisore të përcaktuara nga Institutit për Studimet e Ujërave të Norvegjisë dhe Autoritetit të Kontrollit të Ndotjeve të Norvegjisë të vitit 1997 (Bratli, 2000). Lumi Drin dhe Bunë: Bëjnë pjesë në basenin e Lumit Drin që fillon nga Liqeni i Ohrit dhe përfundon në derdhjen e përbashkët të tyre (Drin + Bunë) në detin Adriatik.

Fig.5 Përmbajtja e oksigjenit të tretur (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

156

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

12.00 P rm jtja e D e ba O 10.00 (m 2 gO /l) 8.00 6.00 4.00 2.00 0.00 1 2 3 4 5 6 s e ria e m atje ve Topojan Bahcallek Ura Bunes

Në stacionet e lumit Bunë dhe Drin (Bahcallëk) kemi luhatje të vlerave të përmbajtjes së oksigjenit të tretur, pasi në këto pika kemi ndikimin e shkarkimeve urbane të qytetit si dhe të përzierjes së ujëravete dy lumenjve. Nga krahasimi i këtyre vlerave me vlerat limite sipas klasifikimit të cilësisë së ujrave (sipas NIVA) mund të themi se këto ujra janë të cilësisë së mirë me vlera brënda intervalit 6.4 ­ 9 mg/l O2. Në stacionin e Bunës përmbajtja e amonjakut luhatet në vlera nga 0.012 në 0.12 mg/l NNH4, si pasojë e ndikimit në të të shkarkimeve të ndryshme dhe pranisë së bimesisë së madhe ujore pranë këtij stacioni, e cila dekompozohet dhe çliron sasi të ndjeshme NH3, kurse në stacionin e Topojanit këto vlera luhaten nga 0.01 në 0.47 mg/l N-NH4 dhe në stacionin e Bahçallëkut luhaten nga 0.01 në 0.06 mg/l N-NH4. Nga këto vlera të përftuara mund të themi së këto ujëra kanë cilësi mesatare.

Fig.6 Përmbajtja amoniakut (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0,12 Permbajtja e NH4 0,10 (mg/l N) 0,08 0,06 0,04 0,02 0,00 1 2 3 4 5 6 s eria e m atje ve

Topojan Ura Bunes Bahcallek

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

157

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Ujërat e lumenjve Drin dhe Bunë paraqiten në të njëjtin nivel të përmbajtjes së NBO5, gjë që tregon për një ndotje organike të përhershme. Kjo vjen si pasojë e derdhjes në mënyrë të vazhduar të shkarkimeve të lëngëta urbane në ujërat e tyre, dhe klasifikohen në ujëra me cilesisë mesatare.

Fig.7 Përmbajtja e NBO5 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

2.5 Permbajtja e NBO5 (mgO2/l) 2 1.5 1 0.5 0 1 2 3 4 5 6 s eria e m atjeve Topojan Bahcallek Ura Bunes

Lumi Mat Lumi Mat ka katër stacione në rrjetin e monitorimit të cilesisë së ujërave të tij dhe konkretisht Shoshaj, Milot, Bukmirë dhe Ndërfan, ku dy të parat i përkasin fillimit dhe fundit të lumit ndërsa dy të tjerët janë për degëzimet kryesore të tij, në mënyrë që të vleresohet më mirë impakti i ndotjes në këtë lumë.

Përmbajtja e oksigjenit të tretur në ujrat e lumit Mat është më e lartë në stacionin e Ndërfanit, pasi ndikimi i ndotësve në këtë pjesë të lumit është i vogël. Në stacionin e Shoshajt ndryshimet në përmbajtjen e oksigjenit të tretur nuk janë shumë të theksuara, ndryshe nga tre stacionet e tjera ku ndryshimi është më i madh si pasojë e ndikimit në to të shkarkimeve urbane. Nga krahasimi i vlerave mesatare të përmbajtjes së oksigjenit në ujrat e lumit Mat me vlerat limite sipas klasifikimit të cilësisë së ujërave (sipas NIVA) mund të themi se këto ujëra janë të cilësisë së mirë. Përmbajtja e NH4 ka ndryshime nga ekspedita në ekspeditë dhe nga stacioni në stacion mund të themi se vlerat e tij janë nën vlerat limite (< 0.04 mg/l NH4 për ujërat salmonide dhe < 0.2 mg/l NH4 për ujërat ciprinide) të lejuara nga direktiva e BE për rritjen e peshqeve. Përsa i përket përmbajtjes së NBO5 ujërat e lumit Mat kanë cilësi mesatare.

Fig.8 Përmbajtja e oksigjenit të tretur (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

158

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

14.00 permbajtja e DO (mg/l O2) 12.00 10.00 8.00 6.00 4.00 2.00 0.00 1 2 3 4 5 6 seria e m atjeve Nderfan Bukmire Milot Shoshaj

Fig.9 Përmbajtja e amoniakut (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

159

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

0.040 permbajtja e NH 4 (mg/l N) 0.035 0.030 0.025 0.020 0.015 0.010 0.005 0.000 1 Nderfan Bukmire Milot 2 Shoshaj 3 4 5 6 seria e m atjeve

Fig.10 Përmbajtja e NBO5 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

3.00 Permbajtja e NBO 5 (mg/l O2) 2.50 2.00 1.50 1.00

Milot Shoshaj

0.50 0.00 1 2 3 4 5 6 seria e m atjeve

Bukmire Nderf an

Lumi Erzen Lumi Erzen përfaqësohet nga tre stacione në rrjetin e monitorimit të cilësisë së ujërave sipërfaqësore.

Ujërat e lumit Erzen paraqiten me një nivel "ushqimi" me oksigjen pothuajse të njëjtë. Luhatjet e vlerave të këtij treguesi siç shihet edhe nga grafiku janë në interval të ngushtë që varet shumë nga temperatura e ujit në ekspedita të ndryshme. Duke u nisur nga vlerat e larta të këtij parametri në stacionin e Ibës, e kemi konsideruar këtë stacion si pikë referuese të rrjetit të monitorimit dhe ujërat në këtë pjesë të lumit janë të cilësisë shumë të mirë, ndërsa për stacionet e Ndroqit dhe të Sallmonës krahasuar me vlerat limite sipas klasifikimit të cilësisë së ujërave (sipas NIVA) mund të themi se këto ujëra janë të cilësisë së mirë, pra me vlera brenda intervalit 6.4 ­ 9 mg/l O2.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

160

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Përmbajtja e Nevojës Biologjike për Oksigjen është në nivele më të larta në Sallmone duke i klasifikuar ujërat e këtij stacioni në cilësinë më të keqe, ndërsa ujrat e stacioneve Ibë dhe Ndroq klasifikohen respektivisht të cilesisë së mirë dhe të cilësisë mesatare.

Fig.11 Përmbajtja e oksigjenit të tretur (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

10.00 9.00 8.00 7.00 6.00 5.00 4.00 3.00 2.00 1.00 0.00 1 Ibe Ndroq Sallmone 2 3

se r i a e m a t j e v e

Permbajtja e DO (mg/l O2)

4

5

6

Fig.12 Përmbajtja e NBO5 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

10.00 permbajtja e NBO 5 (mg/l O 2) 9.00 8.00 7.00 6.00 5.00 4.00 3.00 2.00 1.00 0.00 1 Ibe Ndroq Sallmone 2 3 4 5 6

seria e matjeve

Lumi Ishëm Në rrjetin monitorues lumi i Ishmit ka pesë stacione të vendosura në trungun kryesor dhe në degëzimet e tij. Stacionet e këtij lumi janë nën ndikimin e plotë të shkarkimeve urbane të zonës ku kalon ky lumë dhe me një presion mjaft të lartë në krahasim me stacionet e tjera të rrjetit të monitorimit të cilesisë së ujërave sipërfaqësore të vëndit.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

161

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Përsa i përket përmbajtjes së oksigjenit të tretur, ujërat në stacionin e Brarit janë të cilesisë shumë të mirë pra >9 mg/l O2, për stacionet e Rinasit dhe të Gjolës ujrat janë te cilesise mesatare, pra me vlera brenda intervalit 6.4 ­ 9 mg/l O2, ndersa për stacionet e Ishmit dhe të Lanës ujërat janë te cilësisë së keqe, ku vlerat mesatare të tyre janë brënda intervalit 2-4 mg/l O2.

Fig.13 Permbajtja e oksigjenit të tretur (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

14.00 12.00 10.00 8.00 6.00 4.00 2.00 0.00 1 Brar Rinas U. Gjoles Ishem 2 Teknikum 3 4 5 6 se r i a e m a t j e v e

Ecuria vjetore e përmbajtjes së amoniakut në pellgun e lumit Ishëm sikurse edhe për parametrat e tjerë ka vlera më të larta në stacionin e Lanës. Po kështu stacionet e Gjoles dhe te Ishmit kane vlera me te larta ne krahasim me ate te Brarit dhe Rinasit. Vlerat e këtij treguesi janë shumë herë më të larta se vlerat limite (<0.01 mg/l NH4 për ujërat salmonide dhe <0.03mg/l NH4 për ujërat ciprinide) të lejuara nga direktiva e BE, kështu që këto ujëra mund të klasifikohen si të cilësisë shumë të keqe me përjashtim të stacionit të Brarit.

Fig.14 Permbajtja e amoniakut (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjise)

18.0 16.0 14.0 12.0 10.0 8.0 6.0 4.0 2.0 0.0 1 2 3 4 5 6 se r i a e m a t j e v e Brar Rinas U. Gjoles Ishem Teknikum

Lumi Seman Për lumin Seman monitorimi kryhet në gjashtë stacione duke përfshirë lumin Osum dhe Devoll, si dhe degën e lumit Gjanicë me ndikim të lartë ndotje nga nafta dhe përbëresit e saj.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

162

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Nga krahasimi i rezultateve të analizave për përmbajtjen e oksigjenit me vlerat limite (sipas NIVA) ujërat e lumit të Gjanicës klasifikohen të cilësisë së keqe, ku vlerat mesatare të tyre luhaten në intervalin 2-4 mg/l O2, ndërsa për stacionet e tjere ujërat janë të cilësisë së mirë, në intervalin 6.4 ­ 9 mg/l O2.

Fig.15 Përmbajtja e oksigjenit të tretur (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

14.0 permbajtja e DO (mg/l O 2) 12.0 10.0 8.0 6.0 4.0 2.0 0.0 1 Turan Lozhan kozara 2 U.vajgurore 3 Fier Mbrostar 4 5 6

seria e m atjeve

Lumi Shkumbin Në lumin Shkumbin monitorimi realizohet në tre stacione: Rrogozhinë, Papër dhe Labinot. Ujërat e lumit Shkumbin janë të cilesisë shumë të mirë për përmbajtjen e oksigjenit të tretur, pasi vlerat mesatare janë > 9.0 mg/l O2.

Fig.16 Permbajtja e oksigjenit te tretur (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjise)

14.0 Permbajtja e DO (mg/l O 2) 12.0 10.0 8.0 6.0 4.0 2.0 0.0 1 Labinot Paper Rrogozhin 2 3 4 5 6

seria e m atjeve

Përmbajtja mesatare vjetore e amoniakut, si indikator i ndotjes nga shkarkimet urbane, në pellgun e lumit Shkumbin është në vlera të larta në stacionet e Rrogozhinës dhe të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

163

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Paperit në krahasim me stacionin e Labinotit. Për këtë tregues ujërat e Shkumbinit klasifikohen ëe cilesisë keqe.

Fig.17 Përmbajtja e amoniumit (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.40

permbajtja e amoniakut (mg/l N)

0.35 0.30 0.25 0.20 0.15 0.10 0.05 0.00

1 Labinot Paper 2 Rrogozhin 3 4 5 6 seria e m atjeve

Lumi Vjosë Stacionet e monitoruara janë nën ndikimin e një numëri faktorësh ndotës pasi ujërat e lumit Vjosë në këto stacione kalojnë në zona urbane dhe bujqësore. Kështu ndikimi në këto pjesë të lumit është i ndjeshëm për shkak të përdorimit të plehrave kimike si dhe të shkarkimeve urbane. Për përmbajtjen e oksigjenit të tretur ujërat e lumit Vjosë janë të cilësisë shumë të mirë, për përmbajtjen e nitrateve janë të cilësisë së keqe në stacionet Ura e Dragotit, Ura e Leklit dhe Mifolit, kurse në stacionet e tjerë cilësia e ujit është mesatare.

Fig.18 Përmbajtja e oksigjenit të tretur (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

14.00 P rm a e b jtja e D (m /l O ) O g 12.00 10.00 8.00 6.00 4.00 2.00 0.00 1 Mif ol Çarshove U.Leklit 2 U.Dragotit 3 Memaliaj 4 Vodice 5 6

2

seria e matjeve

Per permbajtjen e amonjakut ujerat e lumit Vjose klasifikohen te cilesise se keqe.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

164

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.19 Permbajtja e amoniakut (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjise)

0.060 0.050 0.040 0.030 0.020 0.010 0.000

p rm a eN (m /l N e b jtja H g )

4

1

Mif ol Çarshove U.Leklit

2

U.Dragotit

3

Memaliaj

4

Vodice

5

6

s e ria e m atje ve

Tendenca e disa prej parametrave të ndotjes së ujërave të lumenjve në vitet 2001 deri 2006. Një nga parametrat e vlerësimit të cilësisë së ujrave është Nevoja Kimike për Oksigjen. Shihet qartë se nga viti në vit ndryshimet në këtë parametër janë të vogla megjithëse janë në rënie. Kurse Nevoja Biologjike për Oksigjen, si një nga treguesit e matjes së ndotjes, është në vlera të mëdha dhe me tendencë në rritje në pellgun e lumit Ishëm, i cili është një nga lumenjtë e vëndit tonë ku impakti urban dhe industrial është më i madh. Cilësia e lumi Ishëm është nën normat e lejuara dhe me tendencë keqësimi të gjëndjes së tij ekologjike dhe kimike. Kurse ujërat e lumenjve Drin, Mat, Erzen, Seman dhe Vjosë janë të cilësisë mesatare me tendencë të qëndrueshme gjëndjeje.

Fig.20 Permbajtja e Nevojes Kimike per Oksigjen ne lumenj, 2001-2006 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjise)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

165

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

40.0 20.0 0.0

Drini Ishem Seman M ati Ishem Seman M ati Erzen Seman M ati Shkumbin Vjo sa Ishem Shkumbin Ishem Shkumbin Ishem Seman Ishem Seman

.

Fig.21 Përmbajtja e Nevojës Biologjike për Oksigjen në lumenj, 2001-2006 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

Permbajtja e BOD 5 (mg/l O 2)

80.00 70.00 60.00 50.00 40.00 30.00 20.00 10.00 0.00 2001 2002 2003

viti Drini Mati Ishmi Erzeni Shkumbini Semani Vjosa

2004

2005

NKO (mg/l)

2006

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

166

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 6.2 Lëndët ushqyese në lumenj Viti 2005 Nitritet Lumenjtë klasifikohen në përgjithësi të cilësisë mesatare për përmbajtjen e nitriteve. Në grafikun (fig.1) ku paraqitet përmbajtja e nitriteve vërehet se pellgu i lumit Ishëm dhe lumit Gjanicë kanë vlerat më të mëdha se pellgjet e tjerë lumore dhe konkretisht në vlerat 0.024 - 0.35 mg/l për Ishmin dhe 0.028 ­ 0.3 mg/l për Gjanicën. Pellgjet e tjerë lumore kanë vlera që luhaten nga 0.001 ­ 0.095 mg/l nitrite.

Fig. 1 Përmbajtja e nitriteve në lumenjtë e Shqipërisë, viti 2005 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

1

2

3

4

5

6

Vlerat e përmbajtjes së fosforit në ujerat e lumenjve të monitoruar të paraqitur në (fig.2) janë të cilësisë së mirë (11 ­ 20µgP/l) për Lumin Drin dhe Mat, kurse lumenjtë Bunë, Erzen, Shkumbin, Seman dhe Vjosë të cilësisë së keqe (20-50µgP/l). Lumi Ishëm është i cilësisë shumë të keqe (>50µgP/l).

Fig.2 Permbajtja e fosfateve, viti 2005 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjise)

5 perm bajtja e P O 4 3 2 1 0

4

(m /l) gP

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

167

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Viti 2006 Lumi Drin dhe Bunë Përmbajtja e nitrateve në stacionin e Bahçallëkut ka vlera më të larta dhe klasifikohen në ujëra me cilësi të keqe pasi ujërat e kësaj pjese të lumit Drin janë nën ndikimin e shkarkimeve urbane të qytetit, ndërsa për ujërat e stacionit në Topojan, mund të themi se janë të cilësisë mesatare. Përmbajtja e fosforit total në ujërat e lumenjve Drin dhe Bunë ka luhatje në rritje dhe ulje të vlerave të saj nga ekspedita në ekspeditë gjë që lidhet qartë me periudhën e matjeve. Nga krahasimi i vlerave të përftuara nga matjet në këto pellgje lumore mund të themi se këto ujëra mund të klasifikohen si ujëra të cilësisë mesatare që do të thotë se vlerat mesatare të tyre luhaten brënda intervalit 0.011 ­ 0.020 mg/l P.

Fig.3 Përmbajtja e nitrateve (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

1 Permbajtja e NO 3 (mg/l N) 0.8 0.6 0.4 0.2

Topojan Ura Bunes Bahcallek

0 1 2 3 4 5 6 seria e m atjeve

Fig.4 Përmbajtja e fosforit total (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

168

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

0.06 permbajtja e P total (mg/l P) 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0 1 2 3 4 5 6 seria e m atjeve

Topojan Ur a Bunes Bahcallek

Lumi Mat Për përmbajtjen e nitrateve shohim pothuajse të njëjtën dukuri si edhe për përmbajtjen e oksigjenit të tretur. Ndryshime të vlerave të sasisë së nitrateve kemi në stacionet e Bukmires dhe të Milotit, ku sasia e nitrateve ka rritje të madhe në krahasim me stacionet e Ndërfanit dhe të Shoshajt. Në bazë të vlerave mesatare vjetore mund të themi se ujërat e këtij lumi janë të cilësisë mesatare. Siç shihet edhe nga Fig.6, sasia e fosforit total në ujëra është më e lartë gjatë ekspeditës së dytë dhe më e ulët gjatë ekspeditës së parë. Nga krahasimi i vlerave të përftuara nga matjet në këto pellgje lumore mund të themi se këto ujëra mund të klasifikohen si ujra të cilësisë mesatare që do të thotë se vlerat mesatare të tyre luhaten brënda intervalit 0.011 ­ 0.020 mg/l P.

Fig.5 Përmbajtja e nitrateve (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.70 Permbajtja e NO 3 (mg/l N) 0.60 0.50 0.40 0.30 0.20 0.10 0.00 1 2 3 4 5 6 seria e m atjeve Nderfan Bukmire Milot Shoshaj

Fig.6 Përmbajtja e fosforit total (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

169

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

0.050 Permbajtja e P total (mg/l P) 0.045 0.040 0.035 0.030 0.025 0.020 0.015 0.010 0.005 0.000 1 Nderfan Bukmire Milot 2 Shoshaj 3

se r i a e m a t j e v e

4

5

6

Lumi Erzen Stacionet më të ndjeshëm ndaj përmbajtjes së nitriteve janë stacionet e Ndroqit dhe të Sallmones. Vlerat e këtij treguesi janë afër vlerave limite (<0.01 mg/l NH4 për ujërat salmonide dhe <0.03mg/l NH4 për ujërat ciprinide) të lejuara nga direktiva e BE. Përmbajtja e fosforit total paraqitet me luhatjet më të theksuara në stacionin e Sallmonës.

Fig.7 Përmbajtja e nitriteve (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.07

Ibe

Permbajtja e Nitriteve (mg/l N) 0.06 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 1 2 3 4 5

Ndroq

Sallmone

6

seria e m atjeve

Fig. 8 Përmbajtja e fosforit total (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

170

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Sallmone 6 5 seria e matjeve 4 3 2 1 0.000 0.050 0.100 0.150 0.200 0.250 0.300 Ndroq Ibe

Perm bajtja e P total (m g/l P)

Lumi Ishëm Ecuria vjetore e përmbajtjes së nitrateve në pellgun e lumit Ishëm sikurse edhe për parametrat e tjerë ka vlera më të larta në stacionin e Lanës. Po kështu stacionet e Gjolës dhe të Ishmit kanë vlera më të larta në krahasim me atë të Brarit dhe Rinasit. Nga krahasimi i vlerave të përmbajtjes së fosforit total me vlerat limite sipas klasifikimit NIVA rezulton se: ujërat në stacionin e Brarit janë të cilësisë mesatare, pasi vlerat mesatare të tyre luhaten brënda intervalit 0.011­0.020 mg/l P dhe të cilësisë së keqe për stacionet e Rinasit, Gjolës dhe Ishmit ku vlerat mesatare luhaten në intervalin 0.0200.050 mg/l P, ndërsa për stacionin e Lanës mund të themi se kanë cilësi shumë të keqe.

Fig.9 Përmbajtja e nitrateve (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

4.0 permbajtja e NO 3 (mg/l N) 3.5 3.0 2.5 2.0 1.5 1.0 0.5 0.0 1 Brar Rinas U. Gjoles 2 Ishem 3 Teknikum 4 5 6 seria e m atjeve

Fig.10 Përmbajtja e fosforit total (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

171

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

3.0 permbajtja e P total (mg/l P) 2.5 2.0 1.5 1.0 0.5 0.0 1 Brar Rinas U. Gjoles 2 Ishem Teknikum 3 4 5 6 seria e m atjeve

Lumi Seman Në përgjithësi në stacionet e këtij pellgu lumor përmbajtja e nitrateve ka vlera të larta gjë që tregon ndikimin e ndotësve me natyrë organike si dhe përdorimin e plehrave kimike si pasojë e mjedisit fushor dhe me bujqësi të zhvilluar të zonës ku kalon lumi. Ujërat e këtij pellgu kanë cilësi mesatare në të gjitha stacionet me përjashtim të stacionit të Gjanicës ku cilësia e ujërave është e keqe. Përmbajtja e fosforit total në ujërat e lumit Seman është në vlera më të larta në stacionin e Gjanicës duke i klasifikuar ujërat e tij në cilësinë më të keqe, kurse në stacionet e Lozhanit, Kozarës, Ura Vajgurore dhe Mbrostar, cilësia e ujërave është mesatare.

Fig.11 Përmbajtja e nitrateve (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

2.5 permbajtja e NO 3 (mg/l N)

2.50 2.060

2.0

1.5

1.0

0.850

0.88

0.77 0.60

0.5

0.0 1 Turan Lozhan kozara 2 U.vajgurore 3 Fier 4 Mbrostar 5 6 seria e m atjeve

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

172

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.12 Përmbajtja e fosforit total (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.5 permbajtja e Ptotal (mg/l P) 0.45 0.4 0.35 0.3 0.25 0.2 0.15 0.1 0.05 0 1 Turan Lozhan kozara 2 U.vajgurore 3 Fier 4 Mbrostar 5 6 seria e m atjeve

Lumi Shkumbin Në bazë të vlerave mesatare të përftuara nga monitorimi vjetor për përmbajtjen e nitrateve, mund të themi se ujërat e këtij lumi janë të cilësisë së keqe. Kjo mund të shpjegohet me shkarkimet urbane dhe përdorimin e plehrave kimike. vlerat mesatare vjetore të përmbajtjes së fosforit total i klasifikojnë ujërat e lumit Shkumbin të cilësisë së keqe ku vlerat mesatare luhaten në intervalin 0.020-0.050 mg/l P.

Fig.13 Përmbajtja e nitrateve (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

1.4 1.2 Permbajtja e NO 3 (mg/l N) 1.0 0.8 0.6 0.4 0.2 0.0 1 Labinot Paper Rrogozhin 2 3 4 5 6 seria e m atjeve

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

173

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.14 Përmbajtja e fosforit total (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.06 permbajtja e Ptotal (mg/l P) 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 1 Labinot Paper Rrogozhin 2 3 4 5 6 seria e m atjeve

Lumi Vjosë Stacionet e monitoruara janë nën ndikimin e një numëri faktorësh ndotës pasi ujërat e lumit Vjosë në këto stacione kalojnë në zona urbane dhe bujqësore. Kështu ndikimi në këto pjesë të lumit është i ndjeshëm për shkak të përdorimit të plehrave kimike si dhe të shkarkimeve urbane.

Fig.15 Përmbajtja e nitrateve (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

1.80 1.60 perm bajtja e NO3 (m N) g/l 1.40 1.20 1.00 0.80 0.60 0.40 0.20 0.00

1

Mif ol Çarshove U.Leklit

2

U.Dragotit

3

Memaliaj

4

Vodice

5

6

s e ria e m atje ve

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

174

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.16 Përmbajtja e fosforit total (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.09 0.08 P rm a e Pto l (m /l P e b jtja ta g ) 0.07 0.06 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0 1 Mif ol Çarshove U.Leklit 2 U.Dragotit 3 Memaliaj 4 Vodice 5 6 s e ria e m atje ve

Tendenca e lëndëve ushqyese së ujërave të lumenjve në vitet 2001 deri 2006.

Fig.17 Përmbajtja e nitrateve në lumenj 2001-2005 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

175

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

7.00 Perqendrimi I NO3 (mg/l N) 6.00 5.00 4.00 3.00 2.00 1.00 0.00 1994 1995 1996 1997 1998 2000 2001 2002 2003 2005 2006

viti

Drini Mati Ishmi Erzeni Shkumbini Semani Vjosa

Fig.18 Përmbajtja e fosforit total në lumenj 2001-2006 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

Perqendrimi I P total (mg/l P) 1.60 1.40 1.20 1.00 0.80 0.60 0.40 0.20 0.00 2001 2002 2003 2004 2005 2006

viti

Drini Mati Ishmi Erzeni Shkumbini Semani Vjosa

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

176

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 6.3 Cilësia e ujërave të larjes

Ndotja mikrobiologjike e ujrave bregdetare nga shkarkimet e ujrave urbane të patrajtuara, ose pjesërisht të trajtuara është një nga problemet kyçe për vëndin tonë. Deri tani në vëndin tonë ujërat urbane të qyteteve bregdetare shkarkohen në det direkt ose indirekt nëpërmjet lumenjve pa asnje lloj trajtimi. Ky është faktori kryesor i ndotjes së ujrave bregdetare të larjes dhe nje rrezik i madh shëndetësor për popullatën. Monitorimi i ujrave bregdetare të larjes në plazhet kryesore të vendit tonë, është kryer në plazhet kryesore bregdetarë të vëndit ( Shëngjin, Durrës, Vlorë, Sarandë, së fundi edhe në Velipojë, Dhërmi, Himarë dhe Borsh). Gjate viteve të fundit janë bërë përpjekje nga Qeveria për implementimin e impianteve të përpunimit të ujërave të përdorura në qytetet kryesore bregdetare Lezhë, Durrës, Kavajë, Vlorë dhe Sarandë me financim të Bankës Botërore. Deri tani është ndërtuar faza e parë e impiantit të trajtimit të ujërave urbane të përdorura në Kavajë. Numri i stacioneve të kampionimit në të gjithë linjën bregdetare të vëndit tonë në plazhet e sipër përmëndura është 69. Ky program monitorimi i realizuar nga Instituti i Shëndetit Publik është mbështetur dhe financuar nga Ministria e Mjedisit, dhe ka si qëllim të mbroje shëndetin publik, nëpërmjet përcaktimit të ngarkesën bakteriale, vlerësimit të rrezikut shëndetësor të pushuesëve dhe banorëve të zonave bregdetare dhe njëkohësisht të propozojë masat që duhen marrë për përmirësimin e situatës. Interpretimi i rezultateve nga të dhënat e grumbulluara gjatë monitorimit të kryer është bërë sipas normave të rekomanduara nga ËHO/UNEP,(Interim Criteria 1985), paraqitur në tabelën 1 . Kampionet e marra u ekzaminuan për praninë e dy mikroorganizmave indikatorë të ndotjes fekale: Faecal Coliform (FC) (ISO 9803) dhe Enterococcus Intestinalis (Streptococcus Faecalis FS) me metodën e membranës filtrante, në terrene specifike (ISO 7899-2 ). Rezultatet e marra prej percaktimit të mikroorganizmave indikatore të ndotjes fekale janë shprehur në dy vlera minimale FC - 50 dhe maksimale FC - 90 ku: FC - 50 = 100 Coliforme Fekale/100 ml ne 50% të mostrave të analizuara dhe, FC - 90 = 1000 Coliforme Fekale/100 ml në 90% të mostrave të analizuara. Vlerat e FC 50 dhe FC 90 janë përftuar nga analizat e kampioneve të marra gjatë një periudhe një-vjeçare, për secilin stacion kampionimi, nga numri më i vogël në numrin më të madh. (FC-50 = n x 50 = dhe FC-90 = n x 90 = ______ ). (n është numri minimal i mostrave të marra në çdo stacion, n - jo më pak se 10).

Tabela 1 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Parametri

Përqendrimi në 100 ml nuk duhet të kalojë 50% 90 % të mostrave

Minimumi numrit të mostrave të ekzaminuar

Metoda Analitike

Metoda Interpretimi

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

177

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Faecalis Coliforme (FC)

100 1000

10

10 100 Enterococcus Faecalis ­ 1000 (Streptokoku Fekal ­ FS)

ËHO/UNEP Ref.Method No.3 "Percaktimi i Coliformeve Fecale ne ujin e detit nepermjet metodes se filtrimit te kultures me membrane" ËHO/UNEP Ref.Methods.Part II "Percaktimi i Streptokokeve Fecale ne ujin e detit nepermjet metodes se filtrimit te kultures me membrane"

Pershtatja grafike ose analitike e shperndarjes se mundshme te Log. Normal

Në vijim paraqiten të shprehura në mënyrë grafike rezultatet mikrobiologjike të të gjithë stacioneve të monitoruara, për vitin 2005 dhe 2006, për treguesit Coliformet fekale dhe Streptokokun fekal të shprehura në dy vlera minimale FS-FC-50 dhe maksimale FS-FC90/100 ml Plazhi Durrësit Në programin e monitorimit për plazhin e Durrësit përfshihet plazhi i Currilave, Zhiron, Ura e Dajlanit e deri në Golem (Giardino). Në këtë plazh përfshihen 20 stacione kampionimi, si më poshtë: 1. Currila 1 2. Currila 2 (lokali kashtore) 3. Plazhi Zhiron (Tora) 4. Ura Dajlanit 5. Plazhi Teuta (Filadelfia) 6. Plazhi Teuta (Spiranca) 7. Plazhi Gostivari 8. Plazhi Apollonia (Grand Hotel) 9. Plazhi Hekurudha (Trieste) 10. Hotel Adriatik 1 11. Iliria (pista vjeter) 12. Iliria pranë bllokut 13. Ministria Rendit 14. Bar Rest Tirana 15. Shkembi Kavajes në mes 16. Shkëmbi kavajes (Hoti) 17. Benilva 18. Hotel Andi 19. Komleksi Xixa 20. Giardino

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

178

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Rezultatet e analizave mikrobiologjike janë paraqitur në grafiket e mëposhtëm :

Fig 1. Paraqitja grafike e FS 50-90, 2005 (Burimi: Instituti i Shendetit Publik)

Plazhi i Durresit 2005 Vlerat e FS-50 dhe FS-90 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18

Stacionet FS-50 FS-90

Fig2. Paraqitja grafike e FC 50- 90, 2005 (Burimi: Instituti i Shendetit Publik)

Plazhi i Durresit 2005 Vlerat e FC-50 dhe FC-90

Rezultatet

800 700 600 500 400 300 200 100 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18

S t a c i one t

Rezultatet

FC-50 FC-90

Fig3. Paraqitja grafike e FC-FS 50 dhe FC-FS 90, plazhi i Durresit 2006 (Burimi: Instituti i Shendetit Publik)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

179

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Vlerat e FC-FS-50 dhe FC-FS 90

1400 1200 1000 800 600 400 200 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Stacionet

F C - 50 F S- 50

FC-9 0 F S- 9 0

Cilesia mikrobiologjike e ujërave të larjes në plazhin e Durrësit në stacionet e kampionimit: Apollonia, Hekurudha, Ministria e Rendit, Benilva dhe Hotel Andi paraqitet brënda normave të rekomanduara për larje, sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe UNEP. Stacionet më të ndotura kanë rezultuar Zhiron, Plepat, Shkëmbi Kavajës, të konstatuara mbi normat e rekomanduara nga OBSH si për vlerat minimale ashtu dhe për ato maksimale të mikroorganizmave indikatore të ndotjes fekale. Sipas rekomandimeve të reja të ËHO/UNEP nëpërmjet 95% të Streptokokeve fekale FS, të gjitha stacionet e kampionimit rezultojnë në kategorinë C dhe D pra të ndotura dhe shumë të ndotura, ndërsa disa stacione kampionimi si plazhi Zhiron dhe Shkëmbi Kavajës, kategoria D, ku duhen marrë masa urgjente. Plazhi i Kavajës Plazhi i Kavajes monitorohet nga kufiri i ndarjes me plazhin e Durrësit (Giardino) deri në zonen e Malit të Robit. Plazhi i Kavajës monitorohet me 10 stacione kampionimi, si më poshtë: 1. Majami 2. R. Vjena 3. P. Golemit 4. Vapori mbytur 5. Piceri Argjendi 6. Piceri Jurgen 7. Para Mak Albania 8. Lokali Reshatit 9. Bunkeri Bardhe 10. Fusha e Sportit Rezultatet e analizave mikrobiologjike të përpunuara, për vitin 2005-2006, për Coliformet fekale dhe Streptokokun fekal shprehen në grafikët 4, 5 dhe 6:

Fig 4. Paraqitja grafike e FS 50- 90 për Plazhin e Kavajës 2005 (Burimi: Instituti i Shendetit Publik)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

180

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Plazhi i Kavajes 2005 Vlerat e FS-50 dhe FS-90 300 250 Rezultatet 200 150 100 50 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 FS-50 FS-90 Stacionet

Fig 5. Paraqitja grafike e FC 50- 90 për Plazhin e Kavajes 2005 (Burimi: Instituti i Shendetit Publik)

Plazhi i Kavajes 2005 Vlerat e FC-50 dhe FC-90 350 300 250 200 150 100 50 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

FC-50 FC-90 St aci o net

Fig 6. Paraqitja grafike e FC-FS 50 dhe FC-FS 90 per Plazhin e Kavajës 2006 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Vlerat e FC-FS 50 dhe FC-FS 90

1400 1200 1000 800 600 400 200 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 FC-50 FS-50 FC-90 FS-90 Stacione t

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

181

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Në bazë të rezultateve për plazhin e Kavajës mund të themi se: Majami, Piceri Argjendi, Mali i Robit paraqiten me cilësi mikrobiologjike brënda normave të rekomanduara, sipas OBSH. Lehtësisht të ndotura paraqiten : stacioni Piceri Jurgen, dhe shumë të ndotura me të gjitha vlerat e indikatoreve fekale mbi normat e rekomanduara nga OBSH, paraqitet Plazhi i Golemit, si rezultat i shkarkimeve urbane dhe dëmtimit të gropave septike dhe derdhjes së ujërave në këtë zonë.

Plazhi i Velipojës Plazhi i Velipojës është plazhi më i madh i zonës veriore të vëndit. Vitet e fundit edhe ky plazh është mbipopulluar dhe gjatë sezonit turistik numri i pushueseve ka qënë i lartë, gjë që mund të ndikojë negativisht në kontaminimin mikrobiologjik të ujërave. Për monitorimin e këtij plazhi janë marrë në konsideratë 6 stacione, të cilët janë pjesë e zonave më të populluara. Rezultatet e marra të analizave janë paraqitur në grafikët e mëposhtëm :

Fig 7. Paraqitja grafike e FS 50-90 për Plazhin e Velipojë 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi i Velipojes 2005. Vlerat e FS-50 dhe FS-90 100 80 60 Rezultatet 40 20 0 1 2 3 4 5 6 FS-50 FS-90 Stacionet

Fig 8. Paraqitja grafike e FC 50- 90 për Plazhin e Velipojës 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi i Velipojes 2005 Vlerat e FC-50 dhe FC-90 140 120 100 80 Rezultatet 60 40 20 0 1 2 3 4 5 6 FC-50 Stacionet FC-90

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

182

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig 9. Paraqitja grafike e FC-FS 50 dhe FC-FS 90 per Plazhin e Velipojës 2006 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi Velipoje 2006 - Vlerat FC-FS 50 dhe FC-FS 90

140 120 100 80 60 40 20 0 1 2 3 4 5 6 FC-50 FS-50 FC-90 FS-90 Stacionet

Të gjitha stacionet e monitoruara në plazhin e Velipojës paraqiten brënda vlerave të rekomanduara si për Streptokokun Fekal po ashtu edhe për Koliformet Fekale.

Plazhi i Shëngjinit Plazhi i Shengjinit, është plazhi i dytë më i madh për zonën veriore të Shqipërisë. Edhe në këtë plazh vitet e fundit është shtuar së tepërmi zona bregdetare e cila shfrytezohet për turizëm. Në Qytetin e Shëngjinit ka një rrjet kanalizimesh të ujërave urbane të cilat derdhen në Këneten e Knalles nëpërmjet një stacion pompimi. Si rezultat, kjo kënetë ka pësuar një ndotje shumë të madhe, dhe nga shkarkimi i mbeturinave të ngurta urbane në të gjithë zonën ndihet një erë shumë e rëndë, si prej shkarkimeve të ujrave të zeza dhe nga dekompozimi i mbeturinave. Kjo kënetë komunikon me detin dhe indirekt mund të kontaminojë edhe ujërat e larjes, por sidoqoftë ky ndikim është i ulët. Në qytetin e Shëngjinit ndodhet një fabrikë e përpunimit të peshkut dhe shkarkimet e ujërave industriale të kësaj fabrike derdhen direkt në det pa asnjë lloj përpunimi. Në plazhin e Shëngjinit për monitorim janë zgjedhur 5 stacione kampionimi si më poshtë:

1. Kabinat e vjetra 2. Hotel Dora 3. Hotel Kristian 4. B.R.Gjahtari 5. Kune Interpretimi i rezultateve të analizave mikrobiologjike, paraqitën në grafikët vijues:

Fig 10. Paraqitja grafike FC 50 -90 për Plazhin e Shëngjinit 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

183

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Plazhi i Shengjinit 2005 Vlerat e FC-50 dhe FC-90

200 Rezultatet 150 100 50 0 1 2 3 Stacionet 4 5 FC-50 FC-90

Fig 11. Paraqitja grafike FS 50 -90 për Plazhin e Shëngjinit 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi i Shengjinit 2005 Vlerat e FS-50 dhe FS-90

160 140 120 100 80 60 40 20 0 1 2 3 Stacionet 4 5 FS-50 FS-90

Fig 12. Paraqitja grafike e FC-FS 50 dhe FC-FS 90 per Plazhin e Shëngjinit 2006 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Rezultatet

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

184

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Plazhi She ngjin 2006 V le r at e FC-FS 50 dhe FC-FS 90

120 100 80 60 40 20 0 1 2 3 Stacione t 4 5 FC-50 FS-50 FC-90 FS-90

Paraqitja grafike tregon qartë se të gjitha stacionet e monitorimit rezultojnë me vlerat e indikatoreve mikrobiologjike brënda rekomandimeve të OBSH. Plazhi Vlorës Plazhi i Vlorës është një plazh që shtrihet pjesërisht në bregun e detit Adriatik (Plazhi i Vjetër, Plazhi i Ri deri tek tuneli) dhe pjesërisht në bregun e detit Jon. Nisur nga gjëndja e Plazhit të Vjeter dhe të Ri, që shtrihen përgjatë linjës bregdetare të ketij qyteti, vlerat e çmuara të këtyre dy plazheve po arrijnë një degradim të plotë, dhe kjo si rezultat i shkarkimeve të patrajtuara dhe pa kriter që derdhen direkt në ujërat bregdetare të Qytetit të Vlorës. Si rezultat monitorimi në këtë qytet realizohet me 12 stacione kampionimi, si me poshtë: 1. Plazhi Zvërnecit (1) (nuk jane marrë mostra ujrash) 2. Plazhi Zvërnecit (2) (nuk jane marre mostra ujrash) 3. Plazhi Vjeter (Kampi) 4. Plazhi Vjeter (Kabinat) 5. Shkolla e Marines 6. Plazhi Ri 7. Ish vilat bllok 8. Plazhi Jonufer 9. Radhime- Melisa 10. Radhime-hoteli 11. Boja 1 12. Boja 2 Rezultatet e analizave të kryera të përpunuara statistikisht për çdo stacion kampionimi të monitoruar shprehet përmes FC 50, FS 50 dhe FC 90, dhe FS 90 dhe paraqiten në mënyren grafike më poshtë:

Fig 13. Paraqitja grafike e FC 50- 90 për Plazhin e Vlorës 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

185

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

P la z h i i V lo r e s 2 0 0 5 V le r a t e FC - 5 0 d h e FC -9 0 800 700 600 500 400 300 200 100 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 FC-5 0 FC-9 0 S t a c io n e t

Fig 14. Paraqitja grafike e FS 50- 90 për Plazhin e Vlorës 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Rezultatet

Plazhi i Vlores 2005 Vlerat e FS-50 dhe FS-90 700 600 500

Rezultatet

400 300 200 100 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

FS-50 Stacionet FS-90

Fig 15. Paraqitja grafike e FC-FS 50 dhe FC-FS 90 për Plazhin e Vlorës 2006 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

186

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Plazhi Vlores 2006, vlerat e FC-FS 50 dhe FC-FS 90

1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 FC-50 FS-50

Stacionet

FC-90 FS-90

Zona, e cila paraqitet më e pastër në bregdetin e Vlorës, është ajo zonë që ndodhet pas tunelit (Onufer, Radhimë - Melisa, Radhimë - Hoteli Grand), ku sipas monitorimit është konkluduar se të katër indekset e ndotjes ndodhen brënda normave të rekomanduara nga OBSH. Stacioni i ndotur në bregdetin e Vlorës rezulton stacioni 3 (i cili ndodhet përballë shkollës së Marinës) ku indekset e ndotjes fekale dalin mbi normat e rekomandura dhe në bazë të këtij monitorimi kjo është një zonë që duhet të ndalohet rreptësisht për larje. Në Plazhin e Vjetër (Kabinat) është konstatuar ndotje shumë e lartë, madje mbi normat e rekomanduara (1-2 indekse), ku edhe gjëndja higjenike e plazhit paraqitet shumë e rëndë dhe është shumë e dukshme prania e mbeturinave urbane. Përbri portit ndodhet një stacion pompimi i ujrave të zeza i cili shpesh herë nuk funksionon dhe ujrat e zeza derdhen të lira në det duke shkaktuar një erë mjaft të rëndë. Në Plazhin e Ri, pavarësisht përmirësimeve të dukshme të infrastrukturës dhe zonës së plazhit që është sistemuar, ujrat e përdorura përsëri shkarkohen në det dhe përveç kësaj anekset higjeno-sanitare (banjat e ndërtuara) janë me gropa septike ku ujrat e zeza kanë dalë në sipërfaqe, e vënde vënde në formë rrëkesh, ujrat e zeza derdhen në det.

Plazhet e Dhërmiut, Himarës dhe Borshit Plazhet në Bregdetin Jon, ai i Dhërmiut, Himarës dhe Borshit të cilët janë plazhe të vegjël përgjatë gjithë kësaj vijë bregdetare, pothuajse të gjitha qëndrat e banimit ndodhen larg bregut të detit dhe në këto vitet e fundit numri i ndërtimeve është shtuar, por nuk ka shkarkime të ujërave urbane dhe kanalizime të ujrave të përdorura. Plazhet e Dhërmiut dhe Borshit kanë përkatësisht nga 3 stacione kampionimi. Plazhi i Himarës ka 4 stacione kampionimi.

Rezultatet mikrobiologjike të përpunuara paraqiten në grafikët e mëposhtëm: 187

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig 16. Paraqitja grafike e FS 50-90, 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi i Dherm iut 2005 Vlerat e FS-50 dhe FS-90

70 60 50 40 30 20 10 0 1 2

Stacionet

Rezultatet

3

FS-50 FS-90

Fig 17. Paraqitja grafike e FC 50- 90, 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi i Dhermiut 2005 Vlerat e FC-50 dhe FC-90 50 40

Rezultatet

30 20 10 0 1 2

Stacionet

3

FC-50 FC-90

Fig 18. Paraqitja grafike e FC 50- 90, 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi i Himares 2005 Vlerat e FC-50 dhe FC-90

60 50 40 30 20 10 0 1 2 Stacionet 3 4 FC-50 FC-90

Fig 19. Paraqitja grafike e FS 50- 90, 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik) Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

Rezultatet

188

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Plazhi i Him ares Vlerat e FS-50 dhe FS-90

100 Rezultatet 80 60 40 20 0 1 2 Stacionet 3 4 FS-50 FS-90

Fig. 20. Paraqitja grafike e FS 50- 90, 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi i Borshit 2005 Vlerat FS-5- dhe FS-90

60 Rezultatet 50 40 30 20 10 0 1 2

Stacionet

3

FS-50 FS-90

Grafiku 21. Paraqitja grafike e FC 50- 90, 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi i Borshit 2005 Vlerat e FC-50 dhe FC-90

40 Rezultatet 30 20 10 0 1 2 Stacionet 3 FC-50 FC-90

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

189

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Grafiku 22. Paraqitja grafike e FC-FS 50 dhe FC-FS 90, 2006 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi Dhermi 2006, vlerat e FC-FS 50 dhe FC-FS 90

30 25 20 15 10 5 0 1 2 Stacionet 3 FC-50 FS-50 FC-90 FS-90

Fig 23. Paraqitja grafike e FC-FS 50 dhe FC-FS 90, 2006 (Burimi: Instituti i Shendetit Publik)

Plazhi Him are 2006, vlerat e FC-FS 50 dhe FC-FS 90 100 80 60 40 20 0 1 2 Stacionet 3 4 FC-50 FS-50 FC-90 FS-90

Fig 24. Paraqitja grafike e FC-FS 50 dhe FC-FS 90, 2006 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi Borsh 2006, vlerat e FC-FS 50 dhe FC-FS 90

30 25 20 15 10 5 0 1 2 3

FC-50 FS-50

FC-90 FS-90

Stacionet

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

190

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Siç shihet nga grafikët për Plazhin e Dhërmiut, Himarës e Borshit, të 4 indekset e ndotjes fekale janë brënda normave të rekomanduara, madje në vlera mjaft të ulta. Të tre këto plazhe, deri tani, vlerësohen me cilesinë më të mirë të ujrave larës.

Plazhi i Sarandës Plazhi i Sarandës shtrihet në Bregdetin Jon dhe pikërisht në zonën e qytetit të Sarandës. Qyteti i Sarandës ashtu si të gjitha qytetet e tjera të bregdetit të vëndit tonë, nuk ka asnjë impiant të trajtimit të ujerave urbane. Stacionet e kampionimit në Plazhin e Sarandës për monitorimin e cilesisë mikrobiologjike janë: 1- Limion 2- Pllakat 3- Plazhi Ri 4- Plazhi femijëve 5- Hotel Grant 6- Kanali i Cukës Rezultatet e analizave paraqiten ne grafiket perkates:

Fig 25. Paraqitja grafike e FC 50- 90, 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi i Sarandes 2005 Vlerat e FC-50 dhe FC-90 400 350 300 250 200 150 100 50 0 1 2 3 4 5 6 FC-50 FC-90 Stacionet

Fig 26. Paraqitja grafike e FS 50- 90, 2005 (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Rezultatet

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

191

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Plazhi i Sarandes 2005 Vlerat e FS-50 dhe FS-90 500 400

Rezultatet

300 200 100 0 1 2 3 4 5 6

FS-50 FS-90 Stacionet

Fig 27. Paraqitja grafike e FC-FS 50 dhe FC-FS 90 për Plazhin e Sarandës (Burimi: Instituti i Shëndetit Publik)

Plazhi Sarandes 2006, vlerat e FC-FS 50 dhe FC-FS 90

700 600 500 400 300 200 100 0 1 2 3 Stacionet 4 5 6 FC-50 FS-50 FC-90 FS-90

Në monitorimin e Plazhit të Sarandës konstatuam se 4 indekset e ndotjes fekale janë brënda normave të rekomanduara. Mund të themi se Plazhi i Sarandës ka cilesi mikrobiologjike të ujrave të larjes të mirë me përjashtim të stacionit 3. Sidoqoftë mungesa e kanalizimeve në shumë zona të qytetit mund të bëhet shkak i ndotjes së ujrave bregdetare edhe në këtë qytet. Përfundime Nisur nga rezultatet e analizave mikrobiologjike të kryera për periudhën 2005 ­ 2006, mund të themi se plazhet me cilësinë më të mirë mikrobiologjike të ujrave të larjes janë Plazhet e Dhërmiut, Himarës, Borshit, Velipojës dhe Shëngjin. Edhe në plazhin e Vlorës zona e Jonufrit dhe e Radhimës po ashtu kanë cilësi të ujrave të larjes brënda normave të rekomanduara. Plazhi i Durrësit një pjesë të stacioneve të kampionimit tek Apollonia, Hekurudha, Ministria e Rendit, Benilva dhe H. Andi paraqiten me cilësi mirkobiologjike të ujrave të larjes brenda normave të rekomanduara për larje, po ashtu edhe Plazhi i Kavajës në stacionet Majami dhe Piceri Argjendi, Mali i

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

192

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Robit, brënda normave të rekomanduara nga Organizata Boterore e Shëndetësisë dhe UNEP-it. Plazhi i Velipojës dhe Plazhi i Shëngjinit kanë një rritje të indekseve minimale të ndotjes fekale, por përsëri mund të konsiderohen nga plazhet me cilësi të mirë të ujrave të larjes. Stacionet e kampionimit në Plazhin e Durrësit, Hotel Adriatik 1 dhe Iliria ku vlerat e mikroorganizmave të ndotjes fekale janë në kufijtë e lejuara të rekomandimeve. Plazhi i Kavajës me ndotje të moderuar Vjena, Mak Albania, L.Reshatit e Bunkeri bardhë. Stacionet e kampionimit B. R. Tirana, Shkëmbi Kavajës dhe Vjena kanë indeksin maksimal të rekomanduar të FC mbi normat e rekomanduara kështu që ndotja është e konsiderueshme. Zonat më të ndotura në Plazhin e Durrësit janë Currilat, Plazhi Zhiron, Pallatet e Reja, Filadelfia. Ndotja e ujrave të plazheve vjen si rezultat i shkarkimit të ujrave urbane direkt ose indirekt në det, pa asnjë lloj trajtimi. Si rezultat i kushteve shumë të ulta higjino-sanitare të plazheve Rritjes së numrit të pushuesve gjatë sezonit të plazhit dhe shfrytëzimit pa kriter të tyre. Përsa i përket vlerësimit të pH, mund të themi se ujërat e zonave bregdetare të vëndit tonë kanë një mjedis lehtësisht alkalin, pH arrin në vlerat 7.5 - 8.3, brënda normave të rekomanduara në vlerat 6 - 9. Temperaturat e matura gjatë periudhës së dimrit variojnë nga 10.5 ­ 14.5 dhe gjatë periudhës së verës variojnë nga 24 ­ 28.5 Ujërat e larjes së zonave bregdetare nuk përmbajnë vajra minerale në sipërfaqen e tyre. Nuk përmbajnë aroma specifike Nuk kanë lëndë të huaja në fluotim Nuk ka patur raste të zhvillimit të algave (red - tide) Rekomandime Kufizimi i zonave të ndaluara për larje, në zonat me ndotje të lartë mbi normat e rekomanduara nga Ministria e Shëndetësisë dhe Organizata Botërore e Shëndetit për mbrojtjen e shëndetit publik, nëpërmjet vendosjes së tabelave sqaruese ose gardheve, si dhe njoftimi i publikut nëpërmjet mediave. Trajtimi i ujërave urbane përpara shkarkimit në ujërat pritëse sipërfaqësore e veçanërisht në det, është prioriteti kryesor që do të ndikojë në ruajtjen e pastërtisë së ujrave të larjes. Ngritja e një rrjeti monitorimi të rregullt konform standarteve e rekomandimeve ndërkombëtare në të gjithë zonën e bregdetit, duke shtuar numrin e stacioneve të kampionimit dhe numrin e plazheve për monitorim. Kryerja e monitorimit edhe për disa indekse kimike sidomos nutrienteve të paktën për 4 herë në vit në çdo stinë. Forcimin e programit të monitorimit nëpërmjet paisjes së të paktën 4 laboratoreve të zonave bregdetare me aparaturat e domosdoshme për kryerjen e monitorimit

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

193

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

sipas rekomadimit dhe metodikave të ËHO, drejtuar dhe menaxhuar nga Instituti i Shëndetit Publik. Vendosja e normave tona kombëtare për ujërat e larjes në përputhje dhe sipas rekomandimeve të OBSH. Hartimi i profilit të çdo plazhi në vëndin tonë me të gjitha të dhënat gjeografike, hidrogjeologjike dhe veçanërisht sipas shkallës së pastërtisë së ujërave të larjes për mbrojtjen e Shëndetit Publik duke futur në shkallë të gjerë informimin e publikut. Kryerja e studimeve epidemiologjike me qëllim identifikimin e ndikimit të ndotjes fekale të plazheve në shëndetin publik. Shtimin e buxhetit për monitorimin mikrobiologjik të ujrave bregdetare të larjes në të gjitha zonat e përdorëshme për larje si dhe shtimin e numrit të stacioneve të monitormit në plazhet egzistuese duke marrë në konsideratë numrin e konsiderueshëm të pushuesve gjatë sezonit të larjes.

6.4 Cilësia e ujërave të liqeneve

Vlerësimi i cilësisë së ujërave të liqeneve bëhet nëpërmjet parametrave: temperaturë, trasparencë, pH, alkalinitet, përcjellshmëri elektrike, Oksigjen i tretur, NKO, NBO5, nitrite, nitrate, amoniak, Ptotal. Monitorimi për vitet 2005-2006 është kryer nga Instituti i Hidrometeorologjisë.

Liqeni i Prëspës Në diagramën (fig.1) jepet ecuria e trasparencës. Siç shihet edhe nga grafikët tejdukshmëria është në vlera të ulëta, gjë që tregon se ujrat e këtij liqeni janë në nivel mezotrofik. Ato na japin një pamje të qartë të gjëndjes së këtyre ujërave, ku ka zhvillim intensiv të bimësisë ujore. Në diagramën (fig.2) jepet shpërndarja e oksigjenit të tretur në ujërat e liqenit të Prespës e cila reflekton produktivitetin e lartë dhe praninë e lëndëve organike në liqen. Gjatë periudhës së stratifikimit (stina e verës) përqëndrimi i oksigjenit të tretur zvogëlohet në mënyrë të theksuar. Transporti i oksigjenit në drejtim vertikal varet nga temperatura e ujit. Këtë dukuri e vërejmë edhe tek grafiku ku në periudhën e ngrohtë vlerat e oksigjenit të tretur janë të vogla, kurse në periudhat e tjera vlerat janë të përafërta me njëra ­ tjetrën.

Fig. 1. Paraqitja e transparencës ne liqenin e Prespës (Burimi: IHM)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

194

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

0,0 T h e lle s ia ( m ) -1,0 -2,0 -3,0

0m

0 -1

-2

-3

-4

-5 -6

-4,0

e pare Ekspedita e dyte Ekspedita e trete Ekspedita e katert Ekspedita

1

2

3

4

Pr espa

s e r i a e ma t j e v e

Viti 2005

Viti 2006

Fig. 2 Përmbajtja e O2 të tretur në ujrat e liqenit te Prespës (Burimi: IHM)

12.0

10.0

14,00

p e r m b a jt ja e o k s ig je n it t e t r e t u r ( m g /l)

8.0

12,00 10,00

6.0

4.0

8,00 6,00 4,00 2,00 S1 0,00 0m 10m 15m S2 S3

S4

2.0

0.0

1

2

3

4

s e r i a e ma t j e v e

0m

10m

15m

Viti 2005

Viti 2006

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

195

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig. 3. Përmbajtja e fosforit total në ujërat e liqenit të Prespës (Burimi: IHM)

0.16

0.14

0.12

0,2 p e rm b a jt ja e f o s f o rit t o t a l ( m g /l)

0.1

0.08

0,15

0.06

0,1 S3 0,05 S1 0 0m 10m 15m S2

S4

0.04

0.02

0

1

0m 10m 15m

2

3

4

s e r i a e ma t j e v e

Viti 2005

Viti 2006

Përmbajtjen e fosforit total e paraqesin grafikët në fig.3. Shihet qartë se gjatë periudhës së përzierjes së ujërave, dhe sipas stinëve kur janë bërë ekspeditat, kemi vlera të ndryshme në kohë dhe të përafërta në thellësi nga 0.02 ne 0.024 mg/l, kurse në periudhën e shtresëzimit të ujrave kemi vlera pothuaj të përafërta si në kohë edhe në hapësirë nga 0.012 ne 0.025 mg/l.

Fig. 4 Përmbajtja e NH4 në ujrat e liqenit të Prespës (Burimi: IHM)

0.1 0.1 0.1 0.1

0,060 ( m g /l) 0,050 0,040 0,030 0,020 0,010 S1 0,000 0m 10m 15m

0m

0.1 0.1 0.0

p e r m b a j t ja e N H

4

S4 S3 S2

0.0 0.0 0.0 0.0

1

10m 15m

2

3

4

s e r i a e ma t j e v e

Viti 2005

Viti 2006

Edhe prania e amoniakut në vlera mbi ato limite është një tregues i rëndësishëm për pranine e mikroorganizmave që po "sulmojnë" këtë trupë ujore duke e kthyer në një vënd

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

196

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

me bimësi të madhe e mbi të gjitha në një vënd me përmbajtje të lartë të elementëve eutrofikues. Nga grafiku i fig.5 duket qartë se në periudhën e shtresëzimit të ujërave vlerat e përmbajtjes së nitriteve rriten kur kalojmë në thellësi te liqenit, kurse në periudhën e përzierjes së ujërave kemi vlera pothuajse uniformë në të gjitha thellësitë.

Fig.5 Përmbajtja e nitriteve në ujrat e liqenit të Prespës (Burimi: IHM)

0.14

0,045 0,040 p e rm b a jt ja e N O 2 ( m g /l) 0,035 0,030 0,025 0,020 0,015 0,010 0,005

0.12

0.10

0.08

0.06

0.04

0.02

0,000

0m

10m

Series1 Series2 Series3 Series4

15m

0m

0.00 1

10m 15m

2

3

4

s e r i a e ma t j e v e

Viti 2005

Viti 2006

Nga e gjithë kjo analizë e parametrave të matur në ujrat e liqenit të Prespës mund ëe theksojmë se ujerat e tij janë drejt procesit të eutrofikimit. Liqeni Shkodrës Thellësia më e madhe e këtij liqeni është rreth 10m. Për shkak të përzierjes së vazhdueshme dhe të zhvillimit të fitoplanktonit, transparenca e tij është mjaft e vogël. Transparenca e ujërave të liqenit të Shkodrës varion nga 1.8 ne 6.0 m dhe është më e vogël në periudhën e ngrohtë ku mikroorganizmat ujore janë të përfshirë në proceset e rritjes së tyre dhe të ndryshimit të bimësisë në fundin e liqenit.

Fig.6 Ecuria e transparencës në ujrat e liqenit të Shkodrës (Burimi: IHM)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

197

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

0.0

0 -0,5

t h e l le s i a ( m ) -1.0 -2.0 -3.0 -4.0 -5.0 -6.0 1 2 3 4 seria e matjeve Shiroke(0m) Bajze(0m) Zogaj(0m) Zogaj(0m) Bajze(0m) Shiroke(0m)

-1 t h e lle s ia ( m ) -1,5 -2 -2,5 -3 -3,5 -4

Shiroke(0m) Shkoder Bajze(0m) Shkoder Zogaj(0m) Shkoder ekspedita e katert ekspedita e trete ekspedita e dyte eksedita e pare

Viti 2005

Viti 2006

Në përgjithësi ujërat e këtij liqeni nuk janë të ngopura me oksigjen. Ndryshimet në kohë dhe hapësirë të vlerave të oksigjenit të tretur janë paraqitur në fig.7 ku duket qartë zvogëlimi i vlerave të këtij parametri në periudhën e ngrohtë ku kemi rritje të bimësisë në ujërat e fundit të liqenit. Për shkak të përzierjes së ujërave të këtij liqeni shohim se kemi një shpërndarje të njejtë në të tre pikat e monitorimit. Në bazë të vlerave të përftuara ujërat e këtij liqeni klasifikohen si ujëra të cilësisë së mirë (6.4-9mg/l oksigjen të tretur).

Fig.7 Përmbajtja e oksigjenit të tretur në ujrat e liqenit të Shkodrës (Burimi: IHM)

12. 00

10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 S h ir o k e ( 0 m ) S h ir o k e ( 5 m ) B a jz e ( 0 m ) B a jz e ( 5 m ) Z o g a j( 0 m ) Z o g a j( 5 m )

10. 00

p e rm b a jt ja e o k s ig je n it t e t re t u r( m g /l)

8. 00

6. 00

4. 00

S3 S1

2. 00

0. 00

ek spedi t a I

ek spedi t a I I

s e r i a e ma t j e v e ek spedi t a I I I eks pedi t a I V

Viti 2005

Viti 2006

Fig.8 Përmbajtja e amoniakut në ujrat e liqenit të Shkodrës (Burimi: IHM)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

198

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Zogaj(5m) Zogaj(0m)

0.140

0.120

0.100

Bajze(5m)

0.080

Bajze(0m) Shiroke(5m) Shiroke(0m) 0,000 0,005 0,010 0,015 0,020 0,025 0,030 0,035 0,040

0.060

0.040

0.020

0.000 Shi r oke(0m) Shi r oke(5m) Baj ze(0m) Baj ze(5m) Zogaj (0m) Zogaj (5m)

permbajtja e amoniakut (mg/l)

matj a e I matj a e II matja e III matj a e IV

Viti 2005

Viti 2006

Amoniaku (fig 8) si gaz alkalin që gjëndet në ujërat natyrore ka vlera të ulëta në ujërat e liqenit të Shkodrës që variojne nga 0.010 ne 0.085 mg/l (nën vlerën limite prej 0.2 mg/l për ujrat e ëmbëla që lejojnë rritjen e peshqve). Megjithatë nuk duhet neglizhuar si element ndotës pasi prania e tij në përqëndrime të larta (oksidohet shumë lehtë në nitrate dhe njëkohësisht ka veprim toksik tek peshqit) është shenjë e ndotjeve mikrobiale në ujëra.

Fig.9 Permbajtja e nitriteve dhe nitrateve ne ujrat e liqenit te Shkodres (Burimi: IHM)

0.30

0,0030

p e r m b a j t j a e n i tr i t e v e ( m g / l )

0.25

0,0025 0,0020

0.20

0.15

0,0015 0,0010 0,0005 0,0000 S h ir o k e ( 0 m ) S h ir o k e ( 5 m ) B a jz e ( 0 m ) B a jz e ( 5 m ) Z o g a j( 0 m ) Z o g a j( 5 m ) S1

0.00 Shi r oke(0m) Shi r oke(5m) Baj ze(0m) Baj ze(5m) Zogaj (0m) Zogaj (5m) 0.10

S3

0.05

matj a e I

matj a e II

matj a e III

matj a e IV

Nitrite, Viti 2005

Nitrate, Viti 2006

Edhe format e tjera të azotit, nitritet dhe nitratet (fig 9) kanë vlera të ndryshme si në hapesire ashtu edhe në kohë, që lidhen shumë me shkarkimet e ujërave që derdhen në këtë liqen si dhe me ndryshimet e temperaturave dhe pH të tyre. Ujërat e liqenit të Shkodrës mund të themi se janë në kufijtë e rekomanduar për ujëra ciprinide (të ëmbla

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

199

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

për rritjen e krapit) (përmbajtja e rekomanduar është 0.03mg/l NO2). Ujrat e liqenit ëe Shkodrës mund të themi se janë të cilësisë mesatare

Fig.10 Përmbajtja e PO4 dhe P total në ujërat e Liqenit të Shkodrës (Burimi: IHM)

0,016 0,014 p e rm b a jt ja e P t o t a l ( m g /l) 0,012

Zogaj (0m) Zogaj (5m)

mat ja e I

mat ja e II

mat ja e III

mat ja e IV

0,010 0,008 0,006 0,004

Shi r oke(5m) B aj ze(5m)

B aj ze(0m)

0,002 0,000 S h ir o k e ( 0 m ) S h ir o k e ( 5 m ) B a jz e ( 0 m ) B a jz e ( 5 m ) Z o g a j( 0 m ) Z o g a j( 5 m )

Shi r oke(0m)

0. 000

0. 005

0. 010

0. 015

0. 020

0. 025

0. 030

0. 035

p e r mb a j t j a e P t o t a l ( mg / l P )

PO4, Viti 2005

Ptotal, Viti 2006

Nga dy grafikët e paraqitur më lart (fig 10) shihet se vlerat e përmbajtjes së PO4 dhe Ptotal luhaten nga 0.007 në 0.009mg/l për PO4 dhe nga 0.008 në 0.03mg/l për Ptotal, pra janë të ulëta. Duke u nisur nga vlerat e transparencës, të përmbajtjes së fosforit dhe të oksigjenit të tretur në ujërat e liqenit të Shkodrës mund të themi se ato janë në mezotrofi.

Liqeni i Butrintit Ujërat e liqenit të Butrintit janë ujëra me transparencë të ulët dhe kjo duket edhe në grafikun e paraqtur në fig. 11, ku vlerat e transparencës variojnë nga 2.0 në 3.5m. Transparenca e ujit është e lartë në periudhën kur vegjetacioni biologjik në ujë është i ulët, pra në muajt Qershor (3.0m) dhe Gusht (3.5m). Në periudhën e uljes së temperaturave në Dhjetor transparenca është 2.0m.

Fig. 11 Transparenca , Liqeni i Butrintit ­ 2005 Fig.12Oksigjeni i tretur në liqenin e Butrintit ­ 2005 (Burimi: IHM)

0m 0,0 -0,5 th ellesia (m )

p erm b ajtja e O 2 te tretu r (m g /l)

-1,0 -1,5 -2,0 -2,5 -3,0

e pare Ekspedita e dyte Ekspedita e trete Ekspedita

10.00 8.00 6.00 4.00 2.00 0.00 S1 S2 S3 0m 5m 10m 14m

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

200

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Në fig.12 paraqitet përmbajtja e oksigjenit të tretur. Në muajin Qershor vlerat e këtij parametri janë pothuajse të njëjta në të gjithë vertikalen e thellësisë së liqenit pasi në këtë periudhë temperatura e ujit është konstante në të gjithë vertikalen dhe vegjetacioni nuk është aktiv. Në muajt e tjerë vlerat e përmbajtjes së oksigjenit të tretur kanë luhatje në varësi të ndryshimit të temperaturës. Kështu vihet re që gjatë muajit Gusht dhe Dhjetor kemi një rritje të vlerave në shtresat e sipërme (6.23-8.21mg/l) dhe vlera pothuajse konstante në shtresat e poshtme të ujit. Siç mund ta shikojmë nga figura 13, vlerat e fosforit total luhaten nga 0.016 në 0.036 mg/l. Këto vlera kanë një shpërndarje të ndryshme nga sipërfaqja në thellësi të ujërave të liqenit. Vemë re se këto vlera rriten nga sipërfaqja në thellësi në muajin Qershor ndërsa zvogëlohen në muajt Gusht dhe Dhjetor.

Fig.13Ecuria e P total,liqeni i Butrintit, viti 2005 Fig.14Përmbajtja e nitriteve, liqeni i Butrintit 2005 (Burimi: IHM)

0.04 p erm b ajtja e P to tal (m g /l)

0.0040 p erm b ajtja e N O 2 (m g /l) 0.0035 0.0030 0.0025 0.0020 0.0015 0.0010 0.0005 0.0000 0m 5m 10m 14m

0.035 0.03 0.025 0.02 0.015 0.01 0.005 0 0m 5m 10m 14m

1

2

3

1

2

3

Siç e shikojmë edhe nga grafiku (fig.14) përmbajtja e nitriteve është afërsisht e njëjtë gjatë muajve Qershor dhe Gusht. Gjatë ekspeditës së Dhjetorit vlerat e përmbajtjes së tij variojnë nga 0.0035 në 0.0012mg/l nga sipërfaqja në thellësinë 14m. Duke gjykuar nga vlerat e përftuara mund të themi se ujerat e liqenit të Butrintit mund të klasifikohen si ujëra me cilësi mesatare (11-20µg/l).

Liqeni i Ohrit Ujrat e ketij liqeni janë ujëra me transparencë të lartë dhe kjo duket edhe në grafikun e paraqitur në fig. 15, ku vlerat e transparencës variojnë nga 7 në 10m. Transparenca e ujit vjen duke u zvogëluar nga Shkurti në Maj që është periudha e vegjetacionit biologjik në ujë dhe e rritjes së temperaturës së tij.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

201

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.15Transparenca e liqenit te Ohrit-2006 Fig.16 Permbajtja e O2 te tretur, liqeni Ohrit- 2006 (Burimi: IHM)

125m 100m 75m th e lle s ia (m )

Ohr i -7. 5 -8. 0 -8. 5 -9. 0 -9. 5 -10. 0 -10. 5

50m 40m 30m 20m 10m

1

2

3

4

s e r i a e ma t j e v e

Siperfaqe 0.00 2.00 4.00 6.00 8.00 10.00 12.00

matja I matja II matja III matja IV

Permbajtja e DO (mg/l O2)

Siç shihet dhe nga fig 16, vlerat e përmbajtjes së oksigjenit të tretur kanë luhatje në varësi të ndryshimit të temperaturës dhe aktivitetit biologjik në të. Kështu vihet re që gjatë muajit Mars kemi një rritje të vlerave në shtresat e sipërme (10.45 -11.5mg/l) dhe vlera pothuajse konstante në shtresat e poshtme të ujit (9.8 ­ 8.5 mg/l). Siç mund ta shikojmë nga figura 17, vlerat e fosforit total luhaten rreth vlerës limite 10 µg/l. Gjatë ekspeditës së muajit Mars vlera e përmbajtjes së fosforit është mbi 10 µg/l. Vlerat e këtij parametri variojnë nga 0.011 në 0.013 mg/l nga siperfaqja në thellësinë 150m. Variacioni i përmbajtjes së fosforit në vlerat nga 0.006 ne 0.01mg/l tregon gjëndjen oligotrofike të ujërave të këtij liqeni. Siç e shikojmë edhe nga grafiku (fig.18) përmbajtja e nitriteve është afërsisht e njëjtë gjatë ekspeditës së parë dhe të tretë. Vlerat luhaten rreth 0.0011mg/l. Vemë re gjithashtu se me kalimin në thellësi vlerat e këtij parametri rriten. Ndërsa gjatë ekspeditave të tjera vlerat janë më të vogla, por kanë të njëjtën ecuri në thellësi, d.m.th. vijnë duke u rritur me kalimin nga sipërfaqja në thellësi.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

202

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.17 P- total, liqeni i Ohrit, vitit 2005

Fig.18 Nitratet, liqeni i Ohrit ­ 2006 (Burimi: IHM)

0.12

0.016 0.014 0.012 0.01 0.008 0.006 0.004 0.002 0

ekspe ekspe ekspe ekspe dita II dita I dita III dita IV

0.10 p e r m b a j t j a e P t o t a l ( m g /l P ) p e r m b a jt ja e N O 3 ( m g /l N ) 0.08 0.06 0.04 0.02 0.00

Siperfaqe 10m 20m 30m 40m 50m 75m 100m 125m

ekspedita I ekspedita II ekspedita III ekspedita IV

thellesia (m)

Konkluzione Liqeni i Prespës, sipas përmbajtjes së oksigjenit dhe të fosforit ndodhet në nivelin e mezotrofisë drejt eutrofisë, gjëndje e qëndrueshme e këtij liqeni për një periudhë të gjatë kohe të monitorimit. Analiza e plotë e presioneve në këtë zonë do të jepte një pamje me të plotë të gjëndjes ekologjike të këtij liqeni.

Për Liqenin e Shkodrës mund të veçojmë këto karakteristika: ujërat e tij janë realtivisht të ngopura me oksigjen; vlerat e përmbajtjes së fosforit rezultojnë në nivele të ulëta por me një rritje në fund të liqenit; përcjellshmëria elektrike e ujërave ka tendencë rritjeje si pasojë e shkarkimeve të ndryshme në liqen.

6.5. Vlerësimi i gjëndjes trofike të lagunave në bregdetin Adriatik

Lagunat Vain, Patok dhe Karavasta Nga vlerësimi i karakteristikave fizike të ujrave del se vlerat minimale janë brenda intervalit optimal, kurse temperaturat maksimale janë shumë më të larta se 22°c, veçanërisht në lagunën e Vainit. Duke krahasuar zonat e ndryshme brënda çdo muaji mund të vërejmë që laguna e Vainit ka një status më të lartë trofik se sa laguna e Patokut dhe e Karavastasë. Ky tipar i fundit mund të shkaktojë ndryshim të ekuilibrit në elementët përbërës të lagunës. Dinamika e përmbajtjes së klorofilës a në secilën lagunë gjatë periudhës prill-tetor karakterizon gjëndjen e zhvillimit të fitoplanktonit si dhe nivelin e trofisë në to gjatë kësaj periudhe. Kjo lidhet kryesisht me: · Mosqarkullimin e mirë të ujrave det-lagunë. Në lagunën e Vainit, që është më e cekët në krahasim me atë te Patokut, në muajt e nxehtë të verës, për shkak të avullimi të lartë rritet kripshmëria e ujit. Kanali i komunikimit det-lagunë në Vain është më i

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

203

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

·

cekët se në Patok pra qarkullimi i ujrave det-lagunë përkeqësohet sidomos në muajt e verës. Gjate verës porta e komunikimit me lumin Drin është e mbyllur, gjë që ndikon sërisht në rritjen e kripshmërisë së ujit. Ndikimin e një faktori të jashtëm ndotës që rrit sasinë e fitoplanktonit në masë të lartë ose lidhet me një mosqarkullim të mirë të ujrave det-lagunë.

20

12

Fitoplankton:Klorofila a

10

Fitoplankton:Klorofila a Permbajtja [mg m ]

16

-3

Permbajtja [mg m ]

8 6 4 2 0

Prill

-3

Mezotrof PATOK 1 PATOK 2 PATOK 3 PATOK 4 Oligotrof Ultraoligotrof

Permbajtja [mg m ]

VAIN 1 VAIN 2 VAIN 3 VAIN 4

10

Fitoplankton:Klorofila a

8

Mezotrof KARAVASTA 1 KARAVASTA 2 KARAVASTA 3 KARAVASTA 4

-3

12

Mezotrof

6

8

4

Oligotrof

4

Oligotrof Ultraoligotrof

2

Ultraoligotrof

0

Maj Qershor Korrik Gusht Shtator Tetor

Prill Maj Qershor Korrik Gusht Shtator Tetor

0

Prill Maj Qershor Korrik Gusht Shtator Tetor

Vlerësimi i gjëndjes trofike në bazë të përmbajtjes së fosforit Përmbajtja e fosforit paraqitet në të njëjtin nivel në muajin prill në të tre lagunat. Ajo paraqitet më e lartë në muajin maj në të tre lagunat, me vlera më të larta në lagunën e Vainit dhe të Patokut. Më tej përmbajtja e fosforit vazhdon të rritet duke paraqitur vlerat më të larta të të gjithë periudhës së monitorimit në muajin qershor në të tre lagunat. Në lagunat e Patokut dhe Karavastasë përmbajtja e fosfori ulet deri në muajin tetor, ndërsa laguna e Vainit paraqet një varësi të ndryshme nga dy laguna e sipër përmendura, pasi ulet në muajin korrik rritet përsëri në muajin gusht dhe më tej zvogëlohet deri në muajin tetor. Në të gjithë stacionet e të tre lagunave vlerat e përmbajtjes së fosforit i përkasin nivelit oligotrofik

Fig. 1.Përmbajtja e fosforit në lagunën e Vainit, Patok dhe Karavasta (Burimi: Instituti i Kerkimeve Biologjike)

Permbajtja e fosfateve [mg/l]

7 6 5 4 3 2 1 0 Prill Maj Qershor Korrik Gusht Shtator Tetor PATOK 1 PATOK 3 PATOK 2 PATOK 4

Permbajtja e fosfateve [mg/l]

8 7 6 5 4 3 2 1 0 Prill Maj Qershor Korrik Gusht Shtator Tetor VAIN 1 VAIN 3 VAIN 2 VAIN 4

Permbajtja e fosfateve [mg/l]

8

8 7 6 5 4 3 2 1 0 Prill Maj Qershor Korrik KARAVASTA KARAVASTA KARAVASTA KARAVASTA Gusht Shtator 1 2 3 4 Tetor

Vlerësimi i qartësisë së ujrave të lagunave të monitoruara Vlerat e mesatareve gjatë periudhës së monitorimit paraqesin ndryshime ndërmjet stacioneve në secilën lagunë. Në bazë të tyre dhe vecanërisht në bazë të mesatareve vjetore për secilën lagunë, ato diferencohen sipas vlerave të turbullsisë se ujrave. Ujra më të qarta ka laguna e Karavastasë dhe më të turbullta laguna e Vainit. Pra mund të shihet se aty ku niveli i trofisë sipas klorofilës është më i ulët, aty ujrat paraqesin turbullire të vogël ose qartësi më të madhe. Ndryshimet ndërmjet lagunave mund të dallohen më qartë në qoftë se merren në konsideratë të gjitha vlerat e parametrave të klorofilës dhe të turbullsisë në të tre lagunat.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

204

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Në këtë rast vlera e koeficientit të korelacionit është (0.60; 0.63 dhe 0.43 përkatësisht për lagunat e Patokut, Vainit dhe Karavastasë).

Fig.2. Vlerësimi i qartësisë së ujrave të lagunave (Burimi: Instituti i Kerkimeve Biologjike)

35 30

Turbullsia [%]

20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 0 1 2 3 Chl a [mg m ]

-3

35

y = 1.6928Ln(x) + 8.8826 R2 = 0.11

30

Turbullsia [%]

Turbullsia [%]

25 20 15 10 5 0 0 2 4 6 8

-3

25

y = 7.4161Ln(x) + 8.1882

y = 7.0441Ln(x) + 13.345 R2 = 0.462

20 15 10 5

R2 = 0.5363

Patok 1 Patok 2 Patok 3 Patok 4 S i 5

Karavasta 1 Karavasta 2 Karavasta 3 Karavasta 4

10

12

4

5

6

0 0 10 20

Vain 1 Vain 2 Vain 3 Vain 4 S i 5

30

-3

40

Chl a [mg m ]

Chl a [mg m ]

35 30

Turbullsia [%]

25 20 15 10 5 0 0 10 20

Patok Vain Karavasta S i 5

y = 5.7471Ln(x) + 11.365 R2 = 0.5558

30

-3

40

Chl a [mg m ]

Rreziqet që i kërcënohen lagunave: · Eutrofikimi si rezultat i reduktimit të burimeve të ujrave të ëmbla, derdhjes së ujrave të zeza të pasura me substanca ushqyese, plehrat kimike etj. · Shkëmbim i kufizuar uji midis detit dhe lagunës · Reduktim dhe ndryshim i regjimit të ujit të lagunave si rezultat i ndërtimit të pritave mbrojtëse përgjatë grykderdhjes së lumenjve dhe reduktimit të burimeve të ujrave të ëmbla, bonifikimeve të kryera kohë më parë · Rritja e shkallës së kripshmërisë · Erozioni Masa që propozohen · Shtimi i investimeve në drejtim të mbajtjes hapur të kanaleve që lidhin lagunën me detin · Rritja e furnizimit me ujra të ëmbla nëpërmjet kanaleve që lidhin lumenjtë me lagunën · Shtimi i sasisë së ujrave të ëmbël nëpërmjet shpimit të puseve të rinj në ligatinat përreth lagunave

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

205

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

·

Reduktimi i derdhjes së ujrave të zeza të pasura me substanca ushqyese dhe kufizimi i përdorimit të plehrave organike apo kimike në zonat në afërsi të lagunave

Vlerësimet e përmbajtjes së oksigjenit të tretur (DO) dhe (NBO) në ujëra në tre laguna të bregdetit Adriatik Duket se për të tre lagunat e monitoruara, nivelet e DO janë të larta, gjë që siguron dhe jetë normale të ekosistemit. Shumë më mirë paraqitet gjendja e Lagunës së Vainit me vlera brenda intervalit optimal. Duhet theksuar se në rastet e vecanta të sasisë së ulët të oksigjenit të tretur në ujë, mund të ketë sinjale të ndotjes, që mund të vijnë nga kanalet e zeza, mbetjet urbane dhe të bujqësisë. Këto burime stimulojnë rritjen e algave dhe bimët e tjera ujore, të cilat gjatë dekompozimit të tyre nën veprimin e bakterieve aerobike shpenzojnë sasi të konsiderueshme oksigjeni të tretur. Nga gjëndja e vëzhguar në lagunën e Patokut vërehen ndryshime si për shkak të shtimit të ndërtimeve të bëra dhe të infrastrukturës. Kjo ka influencuar në ndotjen e ambjenteve të lagunës si dhe në mos kujdesin për të, duke shtuar materiale inerte të ndryshme. Pavarësisht nga ndryshimet e lehta që vihen re midis dy viteve të monitoruara, gjëndja mund të thuhet se është stacionare e qëndrueshme dhe optimale për zhvillimin e ekosistemeve ujore në lagunën e Patokut Përgjithësisht vlerat e nevojës për oksigjen NBO zvogëlohen lehtësisht krahasuar me vlerat e DO dhe vlerat më të ulta janë në stacionet 1 e 3 në muajt korrik dhe gusht. Kjo tregon për një egzistencë të mikroorganizmave të pranishme në mjedisin ujor. Ndryshimi në vlera të treguesit të nevojës për oksigjen nga njëri stacion në tjetrin shpreh një nivel më të lartë ndotje.

Fig.3. Përmbajtja e oksigjenit të tretur (DO) dhe (NBO) (Burimi: Instituti i Kerkimeve Biologjike)

Perqendrim i i Oksigjenit te tretur ne uje DO, ne kater zona te lagunes se Vain ne m uajt prill-tetor 2006 18.00 16.00 14.00 12.00 10.00 8.00 6.00 4.00 2.00 0.00 prill maj qershor korrik gusht shtator tetor

14.00

Perqendrimi i Oksigjenit te tretur ne uje DO, ne kater zona te lagunes se Patokut ne muajt prill-tetor 2006

Perqendrimi i Oksigjenit te tretur ne uje DO, ne kater zona te lagunes se Karavastase ne muajt prill-tetor 2006

10.000 9.000 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0.000 prill maj qershor korrik gusht shtator tetor

DO. Sasia e O2 m g/l

Stac1 Stac2 Stac3 Stac4

10.00 8.00 6.00 4.00 2.00 0.00 prill maj qershor korrik gusht shtator tetor

DO. Sasia e O2 m g/l

12.00 DO. Sasia e O2 mg Stac1 Stac2 Stac3 Stac4

Stac1 Stac2 Stac3 Stac4

Në Karavasta nuk ka një rregullsi të ecjes në varësi të periudhave të marrjes së kampionëve. Të çuditshme në këtë lagunë kanë qënë dhe fenomenet e uljes së nivelit të ujrave dhe daljes së ishujve të shumtë në hapsirat e lagunës. Pavarësisht nga distancat gjeografike të marrjes së kampioneve të ujit nga njëra ­ tjetra, nuk vihen re ndryshime të mëdha. Për një rritje biologjike më optimale të botës së gjallë ujore, vlerat e oksigjenit të tretur në ujë, duhen të jenë më të larta. Vlerat e nevojës për oksigjen NBO janë në nivelet normalë të konsumimit të tij dhe deri diku me një rregullsi në shtrirje kohore. Kjo tregon se në të nuk kemi një ngarkesë dekompozimesh organike të ndjeshme, që të tregojë prani të lartë mikrobike.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

206

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Vlerësimet e përmbajtjes së pigmenteve fotosintetike Chla, Chlb, E të sistemit të karotenoideve në bimët në tre laguna të bregdetit Adriatik Në lagunën e Vainit bimët Zostera kanë një rritje maksimale në muajin gusht në stacionin 3 dhe në muajt prill, maj, korrik në stacionin 1, ndërsa në muajin shtator dhe tetor, me uljen e temperaturave si dhe nga vlerat e ulura të oksigjenit të ujit, bimët kanë zvogëluar shumë popullimin e tyre, pra nuk ishte e mundur të grumbulloheshin bimë për vlerësim pigmentesh.

Fig 4. Përmbajtja e pigmenteve fotosintetike (Burimi: Instituti i Kerkimeve Biologjike

Gjatesi e bimeve Zostera Noltii te matura ne tre stacione ne lagunen Vain 2006

25

Gjatesi e bimeve Zostera Noltii te matura ne tre stacione ne lagunen Karavasta 2006

Gjatesia ne cm

20 15 10 5 0

ma j pr ill ko rri k qe rs ho r gu sh t te to r sh ta to r

Gjatesia ne cm

25 st1 st2 st3

20 15 st1 10 5 0

ill aj r t r ik ho sh ta to pr m rr gu rs te to r

st2 st4

ko

G ja t e s i e b im e v e Z o s t e r a No ltii t e m a t u r a n e t r e s t a c io n e n e lag u n e n P at o k 2 00 6 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0

Gjatesia ne cm

qe

s t1 s t2 s t4

r

ik

m aj

r

t

ill

ho

sh

to

pr

rr

ta

rs

ko

gu

Vlerat e devijimeve të bimevë të matura janë të tilla që tregojnë për material homogjen të rritjes. Në lagunën e Patokut zhvillimi vegjetativ i bimëve arin vlerat më të larta në muajin shtator Bimët në këtë lagunë janë më të zhvilluara se në dy lagunat e tjera të marra në studim ( këto vihen re qartë nga vlerat në paraqitjet e tyre grafike ). Në lagunën e Karavastasë vlerat maksimale të rritjes së bimëve janë në muajin korrik dhe ka vlera përgjithësisht uniforme në shtrirje kohore për të gjithë periudhën e monitoruar.

qe

sh

te

to

r

sh

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

207

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

208

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

6.6 Cilësia e ujërave nëntokësorë Monitorimi i ndotjes së Ujërave Nëntokësorë është kryer në akuiferet më të rëndësishme të ujrave nëntokësore si për nga rezervat ujëmbajtëse që ata disponojnë ashtu dhe nga rëndësia praktike që kanë për furnizimin me ujë të pijshëm e teknologjik. Monitorimi është realizuar në basenet kryesorë ujë-mbajtëse dhe vetëm për akuiferet e zhavorreve kuaternare: Shkodër, Lezhë - F.Kuqe, Tiranë - F.Krujë, Elbasan - Lushnjë dhe Korçë. Ky monitorim është kryer nga Shërbimi Gjeologjik Shqiptar (SH.GJ.SH)dhe ka për qëllim ruajtjen e rezervave të shfrytëzimit, mbrojtjen e vendburimeve egzistuese të ujit, si dhe për të vlerësuar shkaqet e ndotjes së ujrave nëntokësorë. Gjatë vitit 2005-2006 monitorimi i ujrave nëntokësore u krye sipas një rrjeti, i cili ka synuar të përfshijë kryesisht zonat e shfrytëzimit me intensive dhe shpërndarjen në akuifer.Monitorimi u krye me ananliza të plota kimike në të 32 shpimet monitoruese dhe matje me sondën kuanta të disa treguesve si pH, përmbajta e oksigjenit etj. Rrjeti i monitorimit për çdo Basen :

Baseni Drinit Baseni Matit Baseni Ishem-Erzenit Baseni Shkumbinit Baseni Semanit

4 shpime - në Shkodër 9 shpime - në Lezhë e Fushë-Kuqe 9 shpime - në Fushë-Krujë e Tiranë 6 shpime - në Elbasan e Lushnje 4 shpime - në Korçë

Rezultatet e monitorimit Baseni i Drinit / Akuiferi ujëmbajtës zhavorror i Shkodrës

Vlerat e mineralizimit luhaten 0.17 - 0.5 g/l (ujëra të ëmbla të klasifikuara sipas mineralizimit), por janë vënë re edhe devijime të pranueshme të vlerave minimale të mineralizimit të përgjithshëm 0.17-0.2 g/l (shpimet në shtratin e vjetër të lumit Kir). Kjo gjë ndodh për vetë praninë e aktivitetit të rrymave ujore nëntokësore të fuqishme të lumit (Rrjolli, Vraka). Ujërat e pellgut të Shkodrës janë ujëra karbonate. Fortësia e përgjithshme varion nga 8.26 ­15.26 gradë gjermane. Uji është brënda normës ( norma shqiptare 10-20 gradë gjermane, përmbajtja maksimale e lejuar 25 gradë gjermane). Janë ujëra nëntokësorë me fortesi mesatare. Mineralizimi i përgjithshëm është në kufijtë 281.61-447.13mg/l dhe brënda normës së standartit Shqipëtar (deri 1 gr/l). Nuk takohet përmbajtje e NH4 (norma STASH nuk lejohet, përmbajtja maksimale e lejuar 0.05mg/l, norma BE, përmbajtja maksimale e lejuar 0.1mg/l). Përmbajtja e Nitrateve NO3, është brënda normës së lejuar (norma STASH 25-50 mg/l, BE 25-50mg/l).

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

· ·

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

209

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

·

pH i ujërave varion në vlerat 6.53-8.39 dhe brënda normës ( 6.5-8.5, maksimale e lejuar 5 dhe 9.5, BE 6.5-8.5). Ujërat nëntokësorë jane alkaline të dobët.

Fig 1. Paraqitja grafikë e Kompleksit kuaternar Shkodër për 2005 (Burimi: SH.GJ.SH)

Kompleksi kuaternar Shkoder

450 400 350 300 250 200 150 100 50 0

O 3 SO 4 Ca 3 g 3 p NO Na e Fe 2, F HC M Fg j M Cl K

Series1 Series2 Series3 Series4

Fig 2. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Shkodër për 2006 (Burimi: SH.GJ.SH)

Ph Na+,K Ca Mg Fe2+3 NH4 HCO3 CO3 Cl SO4 NO3 NO2 Min.pergj F° gj

Kimizmi i kompleksit kuaternar te Shkodres 2006

600 500 400 300 200 100 0

ne mg/l

Qershor Tetor Qershor Tetor Stadiumi H6 Kisha e madhe 3/90.

Qershor Tetor Fab. Lekure H/2

qershor Tetor Dobrac 1

Shpimet e monitoruara

Përfundime Ujërat nëntokësorë kanë veti të mira fiziko-kimike Janë me mineralizim të ulët ­ të ëmbla Janë neutrale, plotësojnë normën e lejuar për ujë të pijshëm. Ndotja e shfaqur është rastësore, lokale dhe lidhet me moszbatimin e rrezeve të rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare si dhe mbulesën e vogël të shtresës subargjilore Rekomandime

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

210

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Të vazhdojë monitorimi i regjimit hidro-kimik duke i dhënë prioritet zonës së shfrytëzimit më intensiv të ujërave nëntokësorë (Dobracit) dhe të plotësohet me analizat kimike të metaleve të rënda dhe analizat mikrobiologjike. Të monitorohen akuiferet e tjerë të basenit Drin. Të zbatohen zonat e mbrojtjes sanitare të shpimeve.

Baseni i Matit / Akuiferi ujëmbajtës zhavor i Lezhës

Baseni i Matit monitorohet me 4 shpime në Barbullonjë, Ishull ­ Lezhë, Hoteli i gjuetisë dhe Rrile. Rezultatet e analizave për vitin 2005 dhe 2006 jepen në menyre grafike në grafikët 3 dhe 4.

Fig3. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Lezhë 2005 (Burimi: SH.GJ.SH)

Kimizmi kuaternar Lezhe, 2005 2500 2000 1500 1000 500 0 1 2

Stacionet

Na,K Ca Mg Fe HCO 3 Cl

3

4

SO4 Mp

Fig 4. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Lezhë 2006 (Burimi: SH.GJ.SH)

Kimizmi i Akuiferit Kuaternare Lezhe

2500 2000 1500 ne mg/l 1000 500 0 qershor Tetor qershor Tetor qershor Tetor qershor Tetor Ishull Lezhe H.gjue- tise H.p Barbull Rrilë Lezhe Ph Na+,K Ca Mg Fe2+3 NH4 HCO3

Shpimet

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

211

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Në bazë të raportit në % ekuivalent të anioneve të forta (d) me kationet e forta (a) dhe të dobëta (b) për vlerësimin e alkalinitetit, uji i këtij pellgu është i klasës së I, pra janë ujëra alkaline, mbizotëron joni hidrokarbonat dhe vetëm në Rrile uji është neutral. Përmbajtja e Na+ K ne Rrile arrin 680.34 ­ 698.97mg/l nga 668,15mg/l që ishte në vitin 2004, pra nuk vërehet ndonjë rritje e ndjeshme. Përmbajtje të lartë ka dhe në Ishull-Lezhë. (norma sipas STASH është : Na 20 ­ 100 mg/l dhe K 10- 12 mg/l gr/l). · Përmbajtja e Cl është e rritur 1043.7 - 1061.45 mg/l nga 985-1009,97mg/l vitin 2004 në Rrile dhe 444.52 mg/l në Ishull-Lezhë. (Norma sipas STASH është Cl 25 ­ 200 mg/l). · Nuk takohet përmbajtje e nitrateve dhe amoniakut. Përfundime Ujërat nëntokësore të pellgut Lezhë, në sektorin Barbullonjë, kanë veti fizikokimike të mira. Intesifikimi i madh i shfrytëzimit mund të nxisë depërtimin e ujërave me mineralizim të lartë nga krahu verior e perëndimor i pellgut ujëmbajtës. Rritja e mineralizimit të përgjithshëm dhe përqëndrimi Na - Cl është graduale nga 2004, 2005, 2006. pH i ujërave nëntokësore në këtë pellg është 6.52 - 8,86. Nuk kanë përmbajtje të nitrateve dhe amoniakut. Rekomandime Të vazhdojë monitorimi i ujërave nëntokësore të pellgut ujëmbajtës në tërësi në sektorët me ujëra të freskëta dhe në ato me mineralizim të lartë në mënyrë, që të jepen rekomandime të drejta për shfrytëzimin e ujerave nentokesore, pra të mund të shmanget mundësia e aktivizimit të rrymës së ujerave të mineralizuara drejt ujërave të freskëta. Të monitorohen akuiferet e tjerë ujëmbajtës të basenit. Për mbrojtjen e ujërave nëntokësorë nga ndotjet sipërfaqësore rekomandojme të zbatohen dy zonat e mbrojtjes sanitare. Baseni i Laçit / Akuiferi ujëmbajtës zhavoror i Fushë-Kuqes N këtë basen me 5 shpime përfshihet monitorimi i të gjithë pellgut : Milot, Gurrëz, Fushë-Kuqe, Patok, Laç. Monitorimi është kryer në Qershor e Tetor. Baseni i Laçit është pellgu ujëmbajtës me shfrytëzim më intensiv në Shqipëri. Burim ndotjeje sipërfaqësore mbeten shkarkimet e uzinës së plehrave kimike në Laç. Risku më i madh për shkak të shfrytëzimit intensiv mbetet ai i rritjes së mineralizimit të përgjithshëm (kryesisht për rritje të Na e Cl) që vjen nga zhvillimi i hinkës së depresionit në drejtimin Jug Perëndimor ku predominon tipi i ujit me mineralizim të lartë. ·

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

212

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig 5. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Laç 2005 (Burimi: SH.GJ.SH)

Kompleksi Kuaternar i Lacit 1200 1000 800 600 400 200 0

+K Ca

Patok Fushe Kuqe Lac Milot Gurrez

Percaktimet

Mg 3 Fe 3 CO Cl 4 SO 3 NO Mi

Fig 6. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Laç 2006 (Burimi: SH.GJ.SH)

Kimizmi i akuiferit kuaternare te Fushe-Kuqes

1200 1000 800 600

Ph Na+,K Ca Mg Fe2+3 NH4

ne mg/l

400 200 0

qershor tetor qershor tetor qershor tetor qershor tetor qershor tetor Patok F.Kuqe Lac Milot Gurrez

HCO3 CO3

Shpimet e monitoruara

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

213

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

· · · ·

Në bazë të raportit në % ekuivalent të anioneve të forta (d) me kationet e forta (a) dhe të dobëta (b) për vlerësimin e alkalinitetit, uji i këtij pellgu është i klasës së II, pra janë ujëra neutrale, në ujë mbizotëron joni hidrokarbonat. Mineralizimi i përgjithshëm luhatet në 262.2 ­993.99 mg/l. Janë ujëra të ëmbla. Vetëm në Patok mineralizimi është afërsisht 1gr/l. (norma e STASH Mp deri 1 gr/l). Sipas përmbajtjes së klorit ujërat janë pak të kripura në Patok. Vlerat e Cl janë 337.25 ­ 415.35 mg/l (Norma sipas STASH është Cl 25 ­ 200 mg/l). Nitratet kanë përmbajtje të vogël. Nuk zbatohen rrezet e zonave sanitare. Gjithashtu mundësia e ndotjes mund të vijë si rezultat i zhvillimit të hinkës së depresionit nga jug-perëndimi i ujrave të mineralizuara nga shfrytëzimi intensiv.

Përfundime Monitorimi i cilësisë së ujerave nentokesore është kryer me frekuence 2 here ne vit me analiza kimike. Ujerat nentokesore të këtij pellgu janë dy tipe : a. Ujera nentokesore të freskëta me tregues shumë të mirë fiziko-kimikë b. Ujera nentokesore me mineralizim pak te larte e te kripura (ne zona jugperëndimore). Zgjerimi i hinkes se depresionit te ujerave me tregues te rritur ka levizje te vogel ne drejtim te ujrave te fresketa. Rekomandime Të vazhdojë monitorimi i ndotjes në pellgun Fushë-Kuqe në shpimet monitoruese për vetë faktin se është pellgu me rezervat më të mëdha ujërash nëntokësore dhe me shkallë shfrytëzimi intensive. Të monitorohen dhe akuiferet e tjerë të Basenit. Të zbatohen zonat e mbrojtjes sanitare të shpimeve. Baseni i Erzen-Ishmit / Akuiferi ujëmbajtës i zhavorreve të Tiranës Monitorimi gjatë viteve 2005 dhe 2006 është realizuar me 5 shpime në qytetin e Tiranës: Selitë, Kombinat, Rruga e Kavajës, Laknas dhe Bërxull. Monitorimi është kryer në shpime që shfrytëzohen për furnizimin me ujë të pijshëm të qytetit, fshatrave dhe ujë teknologjik.

Grafiku 7. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Tiranë 2005 (Burimi: SH.GJ.SH)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

214

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Kompleksi Kuaternar Tirane

900 800 700 600 500 400 300 200 100 0

Selite Kombinat Rr. Kavajes Laknas Berxull

+K Na

Mg

O3 HC

4 SO

Mi

n

Percaktimet

Fig 8. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Tiranë 2006 (Burimi: SH.GJ.SH)

Kimizmi i akuiferit kuaternare te Tiranes

900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 Maj Tetor Maj Tetor Maj Tetor Maj Tetor Maj Tetor

Ph Na+,K Ca Mg Fe2+3 NH4 HCO3 CO3 Cl SO4

ne mg/l

Tirane Selite sh.1P

Kombinat 24(5)

Rr.Kavajes 16/97

Laknas 6

Berxull 47

Për vlerësimin dhe monitorimin e përbërjes kimike të ujrave nëntokësore të akuiferit ujëmbajtës të zhavorreve të kuaternarit në Tiranë janë kryer 10 analiza kimike, ku në përgjithësi ujërat e këtij akuiferi kanë veti kimike të mira; ato janë pa erë, pa ngjyrë, pa shije, transparente. Duke analizuar e krahasuar të gjithë treguesit kimikë vëmë re se :

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

215

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

· Meqënëse ujërat nëntokësorë të kuaternarit në Tiranë kanë veti fiziko-kimike të mira, janë përdorur e vazhdojnë të përdoren për furnizimin me ujë të pijshëm të qytetit të Tiranës e fshatrave për rreth, ku në sektorë të veçantë janë jo të pijshëm. · pH i ujërave nëntokësorë varion në vlerat nga 6,76 - 7,86 të cilat plotësojnë vlerat e normës së lejuar për ujë të pijshëm. Bazuar në këtë tregues ujërat e akuiferit të kuaternarit të Tiranës mund të ndahen në ujëra neutrale Ph = 7 deri alkalin të dobët me Ph = 7-9. Bazuar në rezultatet e analizave të kryera për fortësinë, uji i akuiferit Tiranë është ujë i fortë (18-30 gradë gjermane). Norma e ujit të pijshëm është 10-20 gradë gjermane dhe maksimale e lejuar 25 gradë gjermane. Në Laknas mineralizimi i përgjithshëm varion 566.86 - 624.26 mg/l, dhe në akuiferin e Kamëzës varion 711.24 - 742.94 mg/l. Ujërat nëntokësorë të pellgut Tiranë janë me mineralizim të përgjithshëm nën 1 gr/l, pra janë ujëra të ëmbla (norma deri 1gr/l). Uji është i tipit hidrokarbonat-kalcium-magnezi. · Në analizat e kryera vihet re prezenca e joneve NO2, nga gjurmë deri 0.15 mg/l pothuajse në gjitha shpimet. · Nuk takohet përmbajtje e NH4 · Nitratet në formë NO3 takohen në gjithë shpimet me përmbajtje të vogël 0.824mg/l, përmbajtje nën normën maksimale të lejuar( 25-50mg/l) por që tregon për burim ndotje të largët (në Laknas, Bërxull, Tiranë etj), sasi kjo nën përqëndrimin maksimal të lejuar por që duhet monitoruar në vazhdimësi edhe në shpime të tjera . Shfaqja e ndotjeve në këto shpime lidhet :

Mbulesa argjilore e shtresës ujëmbajtëse është e vogël rreth 2 m (Kamza). Shfrytëzimi e përpunimi i tokave me plehërime të ndryshme. Zona e rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare pothuajse nuk zbatohet fare si për shpimet e ujësjellësve kryesore dhe të shpimeve të veçanta. Përfundime Ujërat nëntokësore të pellgut ujëmbajtës Tiranë janë ujera me veti kimiko-fizike të mira, janë përdorur e vazhdojnë të përdoren për furnizimin me ujë të pijshëm të qytetit dhe të fshatrave Në shpime të veçantë shenjat e ndotjes janë lokale që herë shfaqen e herë jo dhe lidhen me moszbatimin e zonave të rreptësisë e mbrojtjes sanitare të shpimeve, zona të cilat janë populluar. Sipas vlerës së pH 6.96 - 7.59, ujërat janë neutrale deri alkalin të dobët. Ujërat nëntokësore janë të fortë, të ëmbël, neutrale, ku në ujë mbizotëron joni hidrokarbonat. Në zonën e Kamzës ujërat nëntokësore nuk plotësojnë normën e lejuar për ujë të pijshëm dhe nuk duhet të përdoren për këtë qëllim veçanërisht shpimet familjare që nuk bëhet klorinimi i tyre. Rekomandime Në pellgun ujëmbajtës Tiranë të vazhdojë monitorimi i ujërave nëntokësore në gjithë akuiferet ujëmbajtes zhavorre, ranore, karbonate e konglomeratike me frekuencë 4 dhe 2 herë në vit. Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

216

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Monitorimi të kryhet me analiza kimike, mikroelemente etj. Të zbatohen zonat e rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare të shpimeve të shfrytëzimit për ujë të pijshëm. Të ndalohet shfrytëzimi i shtresave zhavorrore të tarracave lumore të Erzenit, Tiranës e Tërkuzës. Akuiferi ujëmbajtës i zhavorëve të Fushë- Krujës Monitorimi i akuiferës së Fushë ­ Krujës është realizuar me 4 shpime, përkatësisht Rinas, Fushë - Krujë, Gramëz, Thumanë. Monitorimi u krye me frekuencë 2 në vit, në muajin Maj dhe Tetor dhe me 8 përcaktime kimike . Rezultatet e analizave të vitit 2005 dhe 2006 paraqitën në grafiket e mëposhtëm :

Fig 9. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Fushë Krujë 2005 (Burimi: SH.GJ.SH)

Komple ksi kuate rnar Fushe Kruje

700 600 500 400 300 200 100 0 Na, Ca Mg Fe HCO3 NO2 Cl SO4 NO3 Mp 0gj

Ri nas Fushe K r uj e Gr amez T humane

Per cakti met

Fig 10. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Fushë Krujë2006 (Burimi: SH.GJ.SH)

Kimizmi i kompleksit kuaternare te Fushe-Krujes

800 700 600 500 400 300 200 1 00 0 M aj Rinas Feb-97 teto r M aj teto r F.Kruje 327 M aj teto r M aj teto r Ph Na+,K Ca Mg Fe2+3 NH4 HCO3 CO3 Cl SO4 Gramez 1 N Thumane 333 NO3 NO2 M in.pergj F° gj

Shpimet e monitoruara

Fortësia e përgjithshme. Në Thumanë ujërat nëntokësorë janë me fortësi mesatare dhe të fortë, në Rinas prej Urës së Gjolës deri Gramëz janë brenda normës maksimale të lejuar për ujë të pijshëm. Fortësia e përgjithshme nga faza e parë në të dytën ka një ndryshim prej 0.4-2 0gj. Uji është i tipit hidrokarbonat-kalcium-magnezi.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

217

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Duke parë rezultatet e analizave vërehet se, shënja ndotjeje me NO2 janë shfaqur në Rinas, Ura Gjolës, Gramëz e Thumanë në sasinë nga gjurmë deri në kufijt 0.01-0.7 mg/l (Norma sipas STASH është NO2 0-0.05 mg/l dhe sipas B.E është 0 ­ 0.1 mg/l). Nitratet rezultojnë në sasi të vogël në të gjitha shpimet nga 1.2 mg/l deri 12.8 mg/l. Duke krahasuar kushtet hidrogjeologjike të shpimeve të monitorura arrijmë në përfundimin se shfaqja e shënjave të ndotjes me NO2, është rezultat i mosrespektimit të zonave të rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare rreth shpimeve në fjalë. Nuk ka përmbajtje të NH4. Përfundime Ujërat nëntokësorë të pellgut kanë veti fiziko - kimike të mira. Prezenca e joneve NO2, tregon qartë për ndotje lokale, që lidhen pikerisht me mosrespektimin e zonave të rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare. pH i ujit luhatet në vlerat 6.93 - 7.78 (brënda normës), dhe janë alkalinë të dobët. Fortësia e përgjithshme është 14,84 gradë gjermane në Thumanë, pra janë ujëra me fortësi mesatare, në Rinas, Fortësia e përgjithshme varion në vlerat nga 21.7 25.2 gradë gjermane dhe klasifikohen në ujëra të fortë. Mineralizimi i përgjithshëm luhatet nga 504.4 - 693.07 mg/l , pra janë ujëra të ëmbla. Rekomandime Të vazhdojë monitorimi i ndotjes së ujerave nëntokësore në shpimet ekzistuese me frekuencë 2 - 4 herë/vit. Të rritet numri i shpimeve monitoruese me shpime të tjera të ujësjellësave kryesorë të fshatrave Të monitorohen dhe akuiferet e tjerë të ujërave nëntokësorë të Basenit. Të zbatohen zonat e rreptësisë dhe të mbrojtjes sanitare të shpimeve.

Baseni i Shkumbinit / Pellgu ujëmbajtës i Elbasanit Ky monitorim është realizuar në Krastën e Madhe, Krastën e Vogël dhe Vidhas. Monitorimi i cilësisë së ujerave nëntokësorë është kryer në zonat më të rëndësishme të shfrytëzimit intensiv të këtyre ujërave për qëllime furnizimi me ujë të pijshëm dhe industrial. Monitorimi është kryer në 3 shpime në muajin Qershor dhe Tetor. Monitorimi i cilësisë së ujerave në këto zona bëhet edhe për vetë kushtet specifike që ato kanë : · Në zonën, Krastë e Madhe dhe Krastë e Vogël, trashësia e mbulesës së papërshkueshme (mbrojtëse) të shtresës ujëmbajtëse është e vogël ose mungon fare. · Gjithë zona është e populluar, pa përfillur e pa respektuar zonat e mbrojtjes sanitare. · Në zonën Vidhas, me rifillimin e punës në industrinë metalurgjike rrezikohet prishja e cilësisë së ujërave nëntokësorë nga shkarkimet industriale. · Mundësi ndotjeje paraqet dhe plehërimi intensiv i tokave bujqësore. Rezultatet e monitorimit gjatë viteve 2005 dhe 2006 paraqiten në grafikët e mëposhtme:

Fig 11. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Elbasan 2005 (Burimi: SH.GJ.SH)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

218

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Kompleksi Kuaternar Elbasan

700 600 500 400 300 200 100 0 Na+K Mg HCO3 SO4 Mp Kraste e vogel Vidhas Kraste e madhe

Percaktimet

Fig 12. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Elbasan 2006 (Burimi: SH.GJ.SH)

Ph Na+,K Ca Mg

Kimizmi i kompleksit kuaternare te Elbasanit

700 600 500 400 300 200 100 0 qershor tetor qershor Vidhas tetor qershor tetor

ne mg/l

Fe2+3 NH4 HCO3

Mengel. Krastë e 20 (5)

K.Vogël Keson

Shpimet e monitoruara

17

CO3

Mineralizimi i përgjithshëm është 304.8 ­ 383.2 mg/l në Krastë dhe 606.65 ­ 632.97 mg/l në Vidhas. Ne te 3 shpimet e monitoruara ujërat janë të ëmbla (nën 1 gr/l). · pH varion në vlerat 6.9 - 7.84, është alkalin i dobët. · Për vlerësimin e alkalinitetit, uji i këtij pellgu është i klasës së II, neutral, ku mbizotëron joni hidrokarbonat. · Përmbajtja e nitriteve është gjurmë, 0.01- 0.05 mg/l, sasi kjo mbi normën. (norma 0-0.05 mg/l dhe sipas B.E është 0 ­ 0.1 mg/l). · Përmbajtja e nitrateve është 1.2 ­ 2.8 mg/l, sasi kjo brënda normës. · Nuk është vërejtur përmbajtje e amoniakut. Përfundime Ujërat nëntokësorë kanë veti fiziko-kimike të mira, por rrezikohet të ndoten nga moszbatimi i zonave të mbrojtjes sanitare. Për zonën Vidhas, rrezik i ndotjes mbeten shkarkimet industriale nga aktivizimi i ish- industrise metalurgjike, Ferrokrom, Uzina e Çelikut (Kurum) në të cilën takohen përmbajtje të mikroelementëve. Fortësia e përgjithshme varion nga 10.78 ­ 21.28 0gj . pH varion në vlerat 6.9 - 7.84, është alkalin i dobët. Nuk ka permbajtje të amoniakut.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

·

219

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Përmbajtja e nitriteve dhe nitrateve të shfaqura lidhen me mos zbatimin e rrezeve të rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare rreth shpimeve. Rekomandime Të vazhdojë monitorimi i ujërave nëntokësore në pellgun Elbasan, Krastë e Vidhas. Të zgjerohet rrjeti i monitorimit dhe në sektorë të tjerë si Bujqëz sidomos monitorimi i cilësisë së këtyre ujërave. Të zbatohen zonat e rreptësisë sanitare për gjithë shpimet e shfrytëzimit. Të zbatohet zona e mbrojtjes sanitare për zonat Krastë e Vogël, Krastë e Madhe për të garantuar parametrat kimike e mikrobilogjike të ujit të pijshëm. Akuiferi ujëmbajtes zhavoror i Lushnjes Nga lumi Shkumbin deri në afërsi të Tërbufit vetitë fiziko-kimike të ujerave nentokesore të shtresës me presion janë të mira. Sipas shkallës së mineralizimit ato ndahen në : · Ujëra të freskëta me mineralizim deri 0.5 g/l · Ujëra me mineralizim 0.5-1 g/l · Ujëra pak të kripura me mineralizim 1-2 g/l · Ujëra të kripura me mineralizim 2-3 g/ Kampionet u morën në Konjat, Çermë dhe stacionin e Divjakës. Frekuenca përgjatë viteve 2005 dhe 2006 u realizua dy herë dhe përcaktimet e bëra janë renditur në grafikët e mëposhtëm :

Fig 13. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Lushnjë 2005 (Burimi: SH.GJ.SH)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

220

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Kompleksi Kuaternar Lushnje

900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 Na,K Ca Mg Fe HCO3 NO2 Cl SO4 Mp 0gj Percaktimet Divjake Konjat Cerme

Fig 14. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Lushnjë 2006 (Burimi: SH.GJ.SH)

Ph Na+,K 1000 ne mg/l 800 600 400 200 0 qershor Divjake tetor qershor Konjat Shpimet e minitoruara tetor qershor Cerme tetor Ca Mg Fe2+3 NH4 HCO3 CO3 Cl SO4 NO3 NO2

Kimizmi i kompleksit kuaternare te Lushnjes

· · · · · · ·

Fortësia përgjithshme e ujërave nëntokësorë të monitoruar janë brënda normës së lejuar. Sipas klasifikimit të fortësisë në shpimin e Divjakës, ato klasifikohen në ujëra me fortësi mesatare kurse në Çermë e Konjat klasifikohen të fortë. Mineralizimi i përgjithshëm varion : Mp = 406.9 ­ 454.06 mg/l në Divjakë, Mp = 804.55 ­ 873.9 mg/l në Konjat dhe ne Çermë 606.58 ­ 685.38 mg/l. Janë ujëra të ëmbla me Mp < 1 g/l. Në Konjat vërehet rritje e përmbajtjes së klorureve. Përmbajtja e Mg është relativisht e lartë në Konjat dhe në Çermë. Uji është i tipit hidrokarbonat-magneziumi. Takohet përmbajtje e NO2. Permbajtje nitratesh nuk takohet në asnjë mostër të analizuar. pH varion në vlerat 7.34 - 7.95, të cilat janë brënda normës dhe klasifikohen në alkalin të dobët.

Përfundime

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

221

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Ujërat nëntokësorë në sektorët e monitoruar kanë veti fiziko-kimike të mira. Ujërat nëntokësorë janë të tipit hidrokarbonat-magneziumi, alkaline, me fortësi mesatare deri të forta, me Mp <1g/l, dhe cilësohen në ujëra të ëmbël. Takohet përmbajtje e NO2 mbi normë, si rezultat i moszbatimit të zonave sanitare. Rekomandime Të vazhdojë monitorimi i ndotjes së ujërave nëntokësore në gjithë akuiferet e basenit. Të zbatohen zonat e rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare rreth shpimeve të shfrytëzimit. Rritja e rezervave të shfrytëzimit rekomandohet të bëhet nga profili i Çermës si për rezervat e sigurta (infiltrimi i nxitur nga lumi Shkumbin) dhe për vetitë fizikokimike më të mira të ujit. Pellgu ujëmbajtës i Korçës Monitorimi i pellgut ujëmbajtës të Korçë është realizuar me 4 shpime: Turan, Irakli Terova, Bulgarec, Sheqeras.Gjatë viteve 2005 dhe 2006 janë marrë dy herë kampionatura pikërisht në Qershor dhe Tetor.Rezultatet e marra gjatë monitorimit janë pasqyruar në grafikët e mëposhtëm :

Fig 15. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Korçë 2005 (Burimi: SH.GJ.SH)

Kompleksi Kuaternar Korçe

600 500 400 300 200 100 0 NO3 Cl SO4 Mp 0gj

T uran Bulgarec Sheqeras Irakli T erova

Percaktimet

Fig 16. Paraqitja grafike e Kompleksit kuaternar Korçë 2006 (Burimi: SH.GJ.SH)

Kimizmi i kompleksit kuaternar te Korçes

600 500 400 300 200 100 0 qershor tetor qershor tetor qershor tetor qershor tetor ne mg/l ph Na+,K Ca Mg Fe2+3 NH4 NH4 HCO3 CO3 Cl

Turan 3a

Bulgarec 108

Sheqeras 173/2

Irakli Terova 1

Shpime e minitorimit

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

222

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Përmbajtja e nitriteve është mbi normë (Norma sipas STASH është NO2 0-0.05 mg/l dhe sipas BE është 0 ­ 0.1 mg/l). · Përmbajtja e nitrateve është e vogël, brënda normës. Gjithë treguesit e përbërjes kimike janë brenda normave të lejuara për ujë të pijshëm. · Fortësia e përgjithshme është :12.6 - 12.88 gradë gjermane në Bulgarec, 14.17 14.28 gradë gjermane në Turan, 14.22 - 17.08 gradë gjermane në Sheqeras dhe 20.3-21.0 gradë gjermane në irakli Terova. Ujërat nëntokësorë të këtij akuiferi janë ujëra me fortësi mesatare. · Mineralizimi i përgjithshëm luhatet në kufijtë : 381.93 - 391.92 mg/l në Bulgarec, 530.94 - 539.23 në Sheqeras, 443.22 - 447.2mg/l. në Turan, pra janë ujëra të ëmbla me Mp nën 1g/l. · pH i ujit varion në vlerat 6.9 - 7.76, uji është brënda normës, është i tipit neutral deri alkalin i dobët. Përfundime Ujërat nëntokësorë kanë veti fiziko - kimike të mira, janë ujëra të ëmbla. Shfaqja e ndotjeve të NO2 lidhet me mosrespektimin e zonave sanitare. Bazuar në fortësinë e përgjithshme rezulton që kemi të bëjmë me ujëra nëntokësorë të fortësisë mesatare. Rekomandime Të vazhdojë monitorimi i ujërave nëntokësorë në gjithë akuiferet e basenit me analiza kimike dhe analiza të tjera. Të zbatohen me rreptësi zonat sanitare rreth shpimeve . Konluzione 1. Në akuiferet kuaternare të monitoruara, shfrytëzohen rezerva të konsiderueshme të ujërave nëntokësorë për furnizimin me ujë të pijshëm të qyteteve dhe zonave të banuara. Rezervat që shfrytëzohen për çdo basen janë më të vogla se rezervat e rekomanduara për shfrytëzim në raportet hidrogjeologjike. 2. Ujërat, në përgjithësi, kanë veti fiziko-kimike të mira, takohen ndotje lokale, ndërsa ndotje masive pellgjesh nuk ka. Në disa shpime të veçanta prezenca e NO2, NH4, janë raste të izoluara, të shfaqura kryesisht nga mos zbatimi i zonave të rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare rreth shpimeve. 3. Ujërat nëntokësorë të pellgjeve janë me fortësi mesatare deri të fortë, në Lezhë janë dhe shumë të butë e të butë. Në sektorë e shpime të veçantë janë shumë të fortë. Mineralizimi i përgjithshëm është nën 1 gr/l 4. Ujërat nëntokësore në gjithë pellgjet e monitoruar kanë pH brënda normës 6,5-8,5, janë alkaline të dobët. Në përgjithësi ujërat nëntokësorë janë neutralë dhe alkaline. Nuk takohen ujëra acide në pellgjet dhe shpimet e monitoruara. Rekomandime 1. Të vazhdojë monitorimi i ujërave nëntokësorë në basenet e akuiferet e monitoruara. 2. Monitorimi i cilësisë së ujërave nëntokësore rekomandohet të kryhet minimalisht për dy periudha kohore: ujëshumë dhe ujëpak.Për akuifere problematike rekomandohet të monitorohet me frekuencë 4 herë, pra çdo stinë (sipas mundësive financiare).

·

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

223

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 3. Të dendesohet e të plotësohet rrjeti i monitorimit me shpime e burime si dhe me kryerjen e shpimeve të reja në gjithë basenet. Numri minimal rekomandohet 3 - 4 shpime për çdo akuifer të basenit. 4. Rekomandojmë zbatimin e zonave të rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare rreth shpimeve të shfrytëzimit për mbrojtjen e ujërave nëntokësore nga ndotjet sipërfaqësore. Në numrin më të madh të stacioneve të pompimit, të cilët përdoren për furnizimin me ujë të pijshëm të qyteteve e fshatrave, në pellgjet e monitoruara, nuk zbatohen zonat e rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare. Rekomandojmë që organet kopetente të ushtrojnë autoritetin e tyre për mbrojtjen e ujrave nëntokësore nga ndotjet masive të mundëshme nga ato lokale që janë takuar gjatë monitorimit. 5. Rekomandojmë ndalimin e shfrytëzimit të zhavorreve në shtretërit e lumejve për mbrojtjen e shpimeve të shfrytëzimit në tarracat lumore dhe ruajtjen e ekuilibrave hidrodinamike e hidrokimike të ushqimit të akuifereve ujëmbajtëse. 6. Monitorimi i ujërave nëntokësorë duhet të kryhet dhe në përputhje me kërkesat e Agjensisë Europiane të Mjedisit për NH4, NO2, NO3, dhe përmbajtja e oksigjenit në ujë.

6.7 Ndotja e ujërave e sipërfaqësorë nga shkarkimet urbane Aktiviteti njerëzor dhe ndërhyrjet e tij në mjedis janë me efekte të ndjeshme në cilësinë e ujrave.Të një rëndësie të veçantë janë aktivitetet ndotëse, si shkarkimet urbane, industriale, bujqësore, fermat blegtorale, përdorimi i pesticideve dhe kimikateve të tjera në tokat bujqësore shkarkimet ujore te të cilave të papërpunuara ndotin mjedisin ujor pritës. Ndotje të ujrave natyrore shkaktojnë dhe lëndët larëse sintetike, detergentet, hidrokarburet aromatik policiklik etj.Të gjitha paraqesin rrezik për ekosistemet ujore dhe për vetë njeriun. Burimi kryesor i ndotjes së ujërave sipërfaqësor në vendin tonë në dhjetëvjeçarin e fundit janë shkarkimet urbane. Në mjaft qëndra urbane sistemi i kanalizimeve të ujrave të zeza është një sistem i kombinuar, që përfshin ujrat e ndotura urbane, të industrisë që lidhet me rrjetin e kanalizimeve si dhe ujrat e shirave që shkarkojnë nga sipërfaqet e rrugëve. Të bashkuara ato derdhen në lumenj e më pas në det, ose direkt në det nëpërmjet kanaleve të hapura ose hidrovoreve, duke u bërë kështu një burim i rëndësishëm i ndotjes Ujrat e ndotura urbane përmbajnë një sasi të madhe matrialesh fekale ku ndodhen një numur i madhe mikroorganizma patogjene. Sëmundjet nga këto mikroorganizma patogjene mund të lidhen me larjen në ujrat e kontaminuara nga shkarkimet urbane ose nga konsumi i ushqimit detar të rritur ose të mbledhur në ujëra të ndotur. Këto sëmundje mund të jenë me origjinë bakteriale, virale ose parazitare. Si rjedhojë të gjitha mjediset ujore janë pak ose shumë të kërcënuara. Levizja e lirë dhe e pakontrolluar e popullsisë ka sjellë rritjen e urbanizimit dhe të aktivitetit industrial, si pasojë dhe rritjen e shkarkimeve të ujërave urbane e industriale.Në zonat urbane me dëndësi të lartë të popullsisë, kryesisht në qytetet e mëdha dhe në zonat bregdetare, ku aktivitetet social-ekonomike janë me intensive në krahasim me pjesën tjetër të vëndit, problemi i ndotjes së ujrave sipërfaqësore është më i mprehtë dhe monitorimi i vazhdueshëm i shkarkimeve të lëngëta urbane merr një rëndësi të veçantë. Monitorimi i shkarkimeve të lëngëta urbane për vitet 2005-2006 është realizuar nga Instituti i Mjedisit (IM) dhe nga Agjensia e Mjedisit dhe Pyjeve (AMP), për 35 stacione

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

224

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 monitorimi në tetë qytete kryesore të vëndit si dhe rrjedhen e poshtme të lumit Ishëm, të paraqitura në Tabelën Nr. 1. Monitorimi dhe përzgjedhja e stacioneve është bazuar në skemën monitoruese të shkarkimeve të lëngëta, që synon të vlerësojë cilësinë e ujrave të shkarkimeve në pikën e shkarkimit (kolekore ose stacione pompimi) nga njëra ana si dhe cilësinë e ujërave të mjedisit pritës nga ana tjetër. Për të parë ndikimin e shkarkimeve urbane në mjedisin pritës kampionimi është realizuar: Në zonat ujore të pandotura nga aktiviteti njerëzor, që korespondon me rrjedhën e sipërme të lumenjve, para se të futen në zonat urbane (stacione referencë ) · Në zonat ujore të prekura nga shkarkimet e ujërave urbane dhe industriale të qyteteve që korespondon me zonën pasi lumenjtë kanë përshkuar qëndrat urbane. Këto stacione ndodhen kryesisht në rrjedhjen e poshtme të lumenjve. Stacionet e monitorimit Tabela 1.

Qyteti Pellgu hidrografi Lumi Tiranes Lumi Lanës Tirane Lumi Erzenit Lumi Ishëm Kodi T1 T2 T3 L1 L2 L3 E1 E2 Ish1 Ish2 Ish3 Stacionet e monitorimit Ura e Brarit 500-m larg kolektorit "Siri Kodra" Ura të kthesa Kamëz Lanabregasi 500-m pas kolektorit Komb.Tekstil Kthesa Yrshek Zona ujore Mullet Zona Ura Beshirit Ura e Rinasit Ura e Gjolës Lumi Ishëm para derdhjes Raporti lidhur me ndotjen Para ndotjes Pas ndotjes Pas ndotjes Para ndotjes Pas ndotjes Pas ndotjes Para ndotjes Pas ndotjes Pas ndotjes Pas ndotjes Pas ndotjes Frekuenca 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4

D1 D2 D3 D4 Lumi E1 Elbasan Shkumbin E2 E3 Lumi Kir K1 Shkodër K2 Lumi Drin D1 D2 Le1 Lezhë Lumi Drin Le2 Le3 Shëngjin Le4 L.Gjanicë F1 Fier F2 L Seman F3 V1 Vlorë V2 V3 V4 Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Durres 371237

Porto Romano pas hidrovorit Pas ndotjes 10m në det pas shkarkimit të hidrov. Reduk.ndotje Curilat në det Pas ndotjes Kanali i ujrave rurale (Plepa) Pas ndotjes Në hyrje të qytetit (zona Krastes ) Para ndotjes Toplias Pas ndotjes Papër ( ura e Paprit ) Reduk.ndotje Para hyrjes në qytet Para ndotjes Në dalje të qytetit Pas ndotjes Para shkarkimit të klektorëve Para ndotjes Pas shkarkimit të klektorëve Pas ndotjes Kanali i ujrave urbane(Ura Cenit) Pas ndotjes Pas stacionit të pompimit Pas ndotjes Ne det 10-m pas shkarkimit te Drinit Reduk.ndotje Këneta e Knallës Pas ndotjes Ura e qytetit Pas ndotjes Zona Mbrostar Pas ndotjes Mujalli,bashkim Gjanicë me Seman Reduk.ndotje Pas hidrovorit Pas ndotjes Në det 20m-pas shkarkim.hidrovorit Reduk.ndotje Plazhi i vjetër ( Skela) Reduk.ndotje Plazhi i Ri (Kabinat ) Reduk.ndotje Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

225

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Sarandë S1 S2 Në det ku shkark.kolek(bar Riviera) Në det ku shkarkohen ujrat urbane të lagjes Kodër Reduk.ndotje Reduk.ndotje 4 4

Në secilën nga vendmatjet janë marre mostra me frekuencë 4 herë në vit, të shpërndara në mënyre sezonale, ku janë analizuar : Treguesit e ndotjes kimike Nevoja Kimike për Oksigjen (NKO) Nevoja Biologjike për Oksigjen (NBO5) Nutrientet ­ format e azotit NH4, NO2 dhe NO3 Format e fosforit - PO4, P-total Temperatura, pH, saliniteti, oksigjeni i tretur, lëndet në pezulli Treguesit e ndotjes mikrobiale Koliformë fekale (E.Coli) Streptokoke fekale (St.Fekal)

Viti 2005 Indikatorët kimik më të rëndësishëm për vlerësimin e cilesisë së ujërave të lumenjve janë përmbajtja e ngarkesës organike, e shprehur zakonisht me Nevojën Kimike për Oksigjen (NKO) dhe Nevojën Biokimike për Oksigjen (NBO) oksigjeni i tretur, si dhe permbajtja e lëndëve ushqyese, e shprehur nëpërmjet formave të ndryshme të fosforit dhe të azotit Përmbajtjet e NKO dhe NBO janë tregues mjaft domethënës të cilësisë së ujërave, pasi shprehin ndryshimet që çfaqen në këtë mjedis si rezultat i proçeseve të ndryshme fizike, kimike dhe biologjike.

Fig.1 NKO sipas stacioneve, viti 2005 (Burimi: IM)

NKO sipas stacioneve

120.00 100.00 NKO (mg/l) 80.00 60.00

43 .64 34 .89 42 .25 31 .20 25 .51 21 .12 30 .61 57 .75 82 .50 10 2.3 10 0 2.6 5

Mesatarja

40.00 20.00 0.00

2.2 9

29 .95 21 .47 32 .75

9.6 3 15 .88

15 .15

10 .67 6.0 0

8.1 3 11 .01 9.1 3 12 .91 8.1 9

3.6 0 3.9 5 5.6 1

5.3 4

E IS 2 H IS 1 H IS 2 H 3 K 1 K 2 D 1 D 2 F1

Stacionet

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

F2 F3 EL 1 EL 2 EL 3 D 1 D 2 D 3 D 4 Le 1 Le 2 Le 3 Le 4 V 1 V 2 V 3 V 4 S1 S2

T1 T2 T3

L1 L2 L3 E1

9.0 0

13 .2 11 5 .93 12 .2 13 .7

33 .50

226

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.2 NBO5 sipas stacioneve, viti 2005 (Burimi: IM)

NBO5 sipas stacioneve

70.00

60 .75 59 .25

60.00

50.00 N O (m /l) B 5 g

40.00

31 .63 29 .25

Mesatarja

24 .58

18 .50

19 .75

20 .75

24 .00

30.00

15 .00

9.5 0

5.0 0

5.6 1

3.9 0 4.6 3

3.6 0 3.9 5

4.0 5

4.2 5

2.0 0

3.7 3 3.4 2 2.3 0

10.00

3.4 0 1.1 3

4.3 0 6.1 0

9.7 5

14 .00

20.00

15 .15

2.5 0 3.5 0

17 .10

0.00

L 1 L 2 L 3 E 1 E IS 2 H 1 IS H 2 IS H 3 K 1 K 2 D 1 D 2 F3 E L 1 E L 2 E L 3 D 1 D 2 D 3 D 4 L e1 L e2 L e3 L e4 V 1 V 2 V 3 V 4 T 1 T 2 T 3 F1 F2 S1 S2

Stacionet

Në një gjëndje kritike paraqitet prania e lëndëve organike në ujërat e lumit të Lanës dhe Tiranës pas shkarkimit të kolektorëve dhe më pas në lumin e Ishmit dhe të Gjanicës. Një prani e lartë e lëndeës organike, do të thotë varfërim i ujrave me oksigjen dhe për rrjedhojë një vështërsim të madh të jetës së peshqve në këto ujëra.

Fig.3 Oksigjeni i tretur sipas stacioneve, viti 2005 (Burimi: IM)

1.5 0

1.8 5

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

227

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

O 2 tretur sipas stacioneve

9.0 5

10.00

8.7 1 8.3 7 8.2 1

mesatarja

8.7 0 8.7 0 8.9 0 7.6 2 7.8 9 8.5 2 8.3 3 8.4 7

9.00 8.00 7.00

7.3 4

7.5 8 6.7 1 6.8 4

O (m /l) g 2

5.1 2

5.1 5

6.00 5.00 4.00 3.00 2.00 1.00 0.00

5.9 2

3.4 6

2.6 4

4.2 8 4.2 1 4.6 0

4.8 1

2.5 0

2.6 4

L 1 L 2 L 3 E 1 E IS 2 H IS 1 H 2 IS H 3 K 1 K 2 D 1 D 2

1.3 1

1.9 4 1.8 9

Stacionet

Nga grafiku vihet re tendenca në ulje e vlerave të oksigjenit të tretur në stacionet pas shkarkimit të kolektorëve. Në rrjedhën e sipërme ujërat e lumenjve janë të pastërt dhe të pasura me oksigjen.Varfërimi i oksigjenit është pasojë e konsumit të tij për shkatërimin e lëndës organike, burimi kryesor i të cilave janë shkarkimet urbane. Përsa i përket lëndëve ushqyese, fosforit dhe azotit, situata paraqitet problematike në lidhje me fosforin. Përmbajtja natyrore e fosforit në lumenjtë e pastërt luhatet zakonisht në vlera më të vogla se 0.025 mg/l. Kur përqëndrimet janë më të mëdha se 0.05 mg/l kjo i detyrohet aktivitetit njerëzor. Vlera të larta të përmbajtjes së fosforit janë të pranishme në stacionet që i përkasin kolektorëve të shkarkimit të ujërave urbane ( D1,V1,Le2) burim kryesor i të cilit është përdorimi i detergentëve me përmbajtje fosfori. Shkarkimi i tyre ndikon ndjeshëm në ndotjen e ujërave pritës, të lumenjve dhe të ujërave të zonës bregdetare, mbi vlerat e cilësisë së kënaqeshme të ujërave sipërfaqësore, në stacionet e lumit të Tiranës, Lanës pas shkarkimit të kolektorëve, në të tre stacionet e lumit Ishëm, në lumin Gjanicë, në stacionet D4, Le1,Le3 dhe në ujërat e zonës bregdetare në stacionet D2, V2.

Fig.4 Fosfori total sipas stacioneve, viti 2005 (Burimi: IM)

F3 E L 1 E L 2 E L 3 D 1 D 2 D 3 D 4 L e1 L e2 L e3 L e4

T 1 T 2 T 3

V 1 V 2 V 3 V 4 S1

F1 F2

S2

6.2 3 6.5 4 6.2 0 6.3 4

6.2 8

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

228

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Ptotal-PO4 sipas stacioneve

8.00 7.00 6.00 P tal (m /l) g to 5.00

3.8 6 3.8 3 7.0 8

4.00 3.00

1.0 1 1.3 7

Mesatarja

2.8 9 2.2 2 2.0 2 1.8 2 2.1 7 2.3 1 1.6 6 0.4 8 0.0 7 0.0 2 0.0 2 0.0 3 0.0 15 0.0 15

8.7 5

2.00 1.00 0.00

0.0 3

0.0 2 0.0 2 0.0 2 0.3 7 0.3 0 0.0 2 0.0 2 0.0 2 0.0 2 0.0 2

1.7 0 0.1 5

0.1 0 0.0 5

0.0 8

E IS 2 H IS 1 H IS 2 H 3 K 1 K 2 D 1 D 2 F1

F2 F3 EL 1 EL 2 E L3 D 1 D 2 D 3 D 4 L e1 Le 2 Le 3 Le 4 V 1 V 2 V 3 V 4 S1

13 .20

T1 T2 T 3 L 1 L2

L3 E1

Stacionet

Komponimet e azotit mund të kenë veprim të drejtpërdrejt toksik, siç është amonjaku për peshqit. Përmbajtja e NH4 është mbi vlerën e cilësisë së kënaqshme të ujërave sipërfaqësore në stacionet e lumit të Tiranës, Lanës, Ishmit, në tre stacionet e qytetit të Durrësit D1,D2,D4 dhe në stacionet Le2,V1,V2.

Fig.5 NH4 sipas stacioneve, viti 2005 (Burimi: IM)

+

NH4 sipas stacioneve

15 .55 16 .55

18.00 16.00 14.00 N 4 (m /l) H+ g 12.00 10.00

S2

6.4 0

6.6 8

8.00

3.9 0 4.9 0

7.0 8 7.5 3

Mesatarja

5.7 0

6.00 4.00

0.0 5

0.8 5

0.2 1 0.1 9

0.0 9 0.0 9 0.0 6 0.0 6

0.2 4 0.0 6

0.0 8

0.2 7 0.3 0

0.2 6

0.2 8

0.00

E IS 2 H 1 IS H 2 IS H 3 K 1 K 2 D 1 D 2 F1

0.0 2 0.0 2

0.0 2

F2 F3 EL 1 EL 2 EL 3 D 1 D 2 D 3 D 4 Le 1 Le 2 Le 3 Le 4

L1 L2

L3 E1

V 1 V 2 V 3 V 4 S1

T1 T2 T3

Stacionet

S2

0.0 4 0.0 4

2.00

1.6 4 1.1 9

2.4 6

3.0 3

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

229

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Rezultatet e analizave të nitrateve paraqesin vlera të ulëta përgjatë gjithë segmenteve lumore të marrë në shqyrtim dhe nuk tejkalon në asnjë rast vlerën e cilësisë së ujërave natyrorë.

Fig.6 NO3 sipas stacioneve, viti 2005 (Burimi: IM)

NO3 sipas stacioneve

46 . 8 3.5 5 30 . 7 2.8 0 29 . 6 30 . 3 33 . 8

5.00 4.50 4.00 3.50 N 3 (m /l) O g 3.00

20 . 5 21 . 0

26 . 5

2.50

14 . 9

23 . 3

Mesatarja

11 . 8

04 . 3 06 . 5

1.00 0.50 0.00

08 . 3 08 . 2

11 . 9

1.50

13 . 1

14 . 0 16 . 8

15 . 2

16 . 6

15 . 1

2.00

17 . 5

0.0 4 00 . 0 00 . 0

L1 L 2 L 3 E 1 E IS 2 H 1 IS H 2 IS H 3 K 1 K 2 D 1 D 2

F3 E L 1 E L 2 E L3 D 1 D 2 D 3 D 4 Le 1 L e2 L e3 L e4 V 1 V 2 V 3 V 4 S1

00 . 0 00 . 0

T 1 T 2 T 3

Stacionet

Përqëndrimet e larta të lëndëve ushqyese si dhe prania e lartë e lëndëve organike shprehin një gjëndje të rënduar të ujit si dhe bilanc të ulët të oksigjenit të tretur në ujërat sipërfaqësorë apo e thënë ndryshe e jetës së peshqve në këto ujëra. Lidhja e kësaj gjëndjeje me shkarkimet e lëngëta urbane të patrajtuara është e drejtpërdrejtë. Masat për përmisimin e gjëndjes duhet të jenë të forta dhe në disa drejtime njëkohësisht. Përsa i përket përqëndrimit të joneve hidrogjen në ujërat e monitoruar nuk vërehen ndikime të dukshme. Paraqitja grafike e rezultateve të marra tregon se vlerat mesatare të pH në të gjithë stacionet e monitoruara variojnë në kufjtë nga 6.99-8.11 dhe janë brenda kufirit të mundshëm për jetën e peshqeve.( 6.5-8.5)

Fig.7 pH sipas stacioneve, viti 2005 (Burimi: IM)

F1 F2

S2

0.2 5 01 . 6

02 . 3 01 . 6

01 . 6

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

230

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

pH sipas stacioneve

8.0 3 8.0 8 7.9 2 7.9 8 8.0 6 7.9 2 7.9 5 8.0 8 7.8 1 7.3 8

8.20 8.00

7.6 3 7.5 8 7.8 9

8.1 1

7.9 2

7.8 8

7.8 7

7.6 4 7.7 5

7.7 0

7.6 2

7.80 V ra e p le t H 7.60 7.40 7.20 7.00 6.80 6.60 6.40

7.4 8

7.4 1

7.2 8

7.2 5 7.2 7

7.3 4

7.3 5

7.5 4

7.7 0 7.6 3

7.6 9

7.9 0

8.1 1

Mesatarja

6.9 9

L 3 E 1 E IS 2 H 1 IS H 2 IS H 3 K 1 K 2 D 1 D 2

F3 E L 1 E L 2 E L 3 D 1 D 2 D 3 D 4 L e1 Le 2 L e3 L e4

T1 T 2 T 3 L 1 L2

V 1 V 2 V 3 V 4 S1

Lënda pezull përfaqëson një gamë të madhe materialesh me dimensione të ndryshme të cilat notojnë në sipërfaqen e ujit, mund të ngelen pezull në masën ujore ose të sedimentojnë. Rritje të përmbajtjes së lëndës pezull në ujërat e lumenjve vërehet gjatë rënies së reshjeve, sidomos në stinën e vjeshtës dhë të dimrit. Dukshem bie në sy përmbajtja mesatare vjetore e lartë e këtij parametri në ujërat e lumit Seman, Gjanicë dhe Shkumbin, në stacionin D4 ­Ujërat rurale Plepa, si dhe në lumin Erzen. Në rritjen e përmbajtjes së lëndës pezull në ujërat e lumenjve ndikojnë edhe numri jo i vogël i impianteve të ngritura për shfrytëzimin e inerteve në shtreterit e lumenjve tanë.

Fig.8 Lënda pezull sipas stacioneve, viti 2005 (Burimi: IM)

F1 F2

Stacionet

S2

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

231

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Lenda pezull sipas stacioneve

2500 2000 L ezu (m /l) .p ll g 1500 1000 500

15 2 78 62 51 56 33 42 1 47 5 43 2 18 52 19 64 21 12

13 25

Mesatarja

80 9 26 9 36 2 16 5 64 8

92 13 8 73

87

29

59

90 12 2 11 7

95

15

15

17

0

T1 T 2 T 3 L1

L2 L 3 E 1 E IS 2 H 1 IS H IS 2 H 3 K 1 K 2 D 1 D 2 F1

5

6

F2 F3 E L 1 E L2 E L3 D 1 D 2 D 3 D 4 L e1 Le 2 L e3 L e4

V 1 V 2 V 3 V 4 S1

Stacionet

Kurse vlerat mesatare vjetore të temperaturës të ujërave sipërfaqësore të monitoruar kanë një shpërndarje stinore duke reflektuar në përgjithësi temperaturat e ajrit. Rrjedhat e poshtme të lumenjve janë rrjedha me të ngrohta në krahasim me rrjedhat malore ose ato pranverore. Shkarkimet e ujërave mbeturine nuk kanë ndikuar në ndryshimet e temperaturës së ujërave mbi ndryshimet sezonale natyrore.

Fig.9 Alkaliniteti sipas stacioneve, viti 2005 (Burimi: IM)

Alkaliniteti sipas stacioneve

7.5 0

8.00 7.00 A lkaliniteti (m ek/l) g 6.00

4.9 3 4.7 5 4.9 8 4.8 0 4.8 8 3.8 3 4.0 8 4.4 0

6.4 0

4.0 8

3.9 8

4.4 5

5.00 4.00

3.1 0

4.9 0

5.4 5

3.3 8 3.6 8

S2

6

16

3.5 0 3.3 5

3.4 0

2.8 8 2.7 0 3.1 5

2.9 8

3.3 8 3.0 8

Mesatarja

2.8 6 2.6 5

2.8 6

2.00 1.00 0.00

2.1 0 1.9 5 2.2 1

E1 E IS 2 H IS 1 H IS 2 H 3 K 1 K 2 D 1 D 2 F1

F2 F3 EL 1 EL 2 EL 3 D 1 D 2 D 3 D 4 Le 1 Le 2 Le 3 Le 4

T3 L1

L2 L3

V 1 V 2 V 3 V 4 S1

2.5 5

3.00

2.6 5

T1 T2

Stacionet

Ecuria e alkalinitetit të ujërave të monitoruar gjatë vitit 2005 tregon se përmbajtje të lartë të këtij parametri kanë stacionet e pellgut të lumit Ishëm, (lumi i Lanës dhe Tiranës pas shkarkimit të kolektorëve) lumi Gjanicë, në Durrës stacioni D4-Kanali i ujërave rurale në

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

S2

232

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Plepa. Vlera e këtij parametri varion shumë nga prurja dhe nga natyra e shkarkimeve të ujërave mbeturine. Në stacionet e tjerë ky parametër ka luhatje vjetore pothuajse të njëjtë. Për qëllimin e këtij monitorimi cilësia e ujrave sipërfaqësore vleresohet edhe nëpërmjet mikroorganizmat patogjene, kryesisht vlerësimi i ndotjes fekale duke përdorur mikroorganizmat indikatore Coliform Fekale dhe Streptokok Fekale. Direktiva 76/160/EEC e KE, për cilësinë e ujërave që përdoren për larje, rekomandon vlerat kufi të përmbajtjes së parametrave mikrobiologjik të paraqitura në tabelën 2 : Tabela 2 Nr 1 2 3 Parametrat mikrobiologjik Total koliform /100ml Fecal koliform /100ml Fecal streptokok /100ml G 500 100 100 I 10 000 2 000 -

Shënim : G ­ rekomandohet,

I ­ i detyrueshëm

Shkarkimi i ujërave urbane të patrajtuara në ujrat e lumenjve ka sjellë rritjen e nivelit të ndotjes mikrobiale. Coliformë fekale rezulton në vlerat nga 103-107 MPN /100ml dhe Streptokok fekale mbi 102 MPN/100ml, duke tejkaluar disa herë nivelin e lejuar të parametrave mikrobiologjik në ujrat që përdoren për larje. Në qytetet bregdetare, shkarkimi i mbetjeve urbane nëpërmjet hidrovoreve shkakton ndotjen e ujërave të zonës bregdetare, ku ato shkarkojnë. Shumë e rëndë paraqitet gjëndja sidomos në zonën e Porto Romanos dhe në zonën e shkarkimit të hidrovorit në qytetin e Vlorës ku kemi tregues të lartë të ndotjes. Ndotja e zonave bregdetare nga shkarkimi i ujrave urbane, përbën një rrezik potencial, pasi janë burim infeksioni, sidomos në stinen e verës, për njerëzit që mund të lahen në këto ujëra

Viti 2006 Për vitin 2006 programi i monitorimit të ujërave urbane u shtri në të njëjtat stacione të vitit 2005 duke analizuar edhe praninë e substancave të rrezikshme, Pb, Hg, Cd, Ni., në lumenjtë Seman, Gjanicë, Vjosë (Carshovë), Drini i Zi (Topojan). Këto analiza u kryhen me frekuencë një herë në vit. Gjatë këtij viti skema klasifikuese e cilësisë së ujërave të monitoruar është përzgjedhur në varësi të natyrës së ujrave të marrë në shqyrtim : uji lumi, uji deti apo kolektor shkarkues, si dhe sipas tregueseve të analizuar : fiziko-kimik apo bakteriologjik. Kur stacioni i monitorimit i përket një zone ujore të një lumi, vlerësimi i cilësisë së ujërave është mbeshtetur në skemën klasifikuese të UNECE-s (Komisionit Ekonomik të Kombeve të Bashkuara). Sipas kësaj skeme, cilësia e ujërave sipërfaqësore konsiderohet e kënaqëshme nga kategoria e parë deri në të tretën. Në tabelën 3 jepen klasat e cilësisë së ujërave të monitoruar:

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

233

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Tabela 3 (Burimi: AMP) Stacionet T1: Ura e Brarit T2:Pas.Kolek. "Siri Kodra" T3:Ura Kamzes L1: Lanabregas L2: Kombinati L3:KthesaYrshek E1:Zona Mullet E2:Ura Beshirit Ish1:Ura Rinasit Ish2: Ura e Gjolit Ish3: Ishmi D4-Kanali Plepa El1:Shkumbin, hyrje qytetit El2:Shkumbin, Toplias El3:Shkumbin, Paper F1: Gjanice, Ura e qytetit F2:Seman, Mbrostar F3: Zona Mujalli Le1-Ura Cenit Le3-Lumi Drin K1:Lumi Kir (para ndotjes) K2: Lumi Kir (pas ndotjes) Dr1: Lumi Drin (para ndotjes) Dr2: Lumi Drin (pas ndotjes) Klasa,Ptotal I V V IV V V IV IV V V V V II II II V III III V V II II Klasa,NO3 I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I Klasa,NBO5 I V V II V V I II IV III III V I I I IV II III III I I I Klasa,NKO II V V IV V V II V V IV IV V II II II V II III II III I II Klasa,NH4 I IV V II V V II II V V IV IV I I I II I III II II I I

III III

I I

I I

II II

I I

Nga tabela klasifikuese vërehet se ndikimi i shkarkimeve të lëngëta urbane në ujërat sipërfaqësore në qytetet e monitoruar është i ndjeshëm. Zonat ujore, që korespondojnë me pjesën e lumenjve para se të futen në zonat e banuara, plotesojnë karakteristikat e ujrave me cilësi të kënaqëshme, nga klasa e I ­ III. Qyetet me një gjëndje të kënaqëshme të cilësisë së ujërave të monitoruar shfaqen Shkodra (lumi i Kirit dhe Drini), Elbasani (lumi Shkumbin), lumi Erzen në Tiranë, në Fier lumi Seman dhe zona e Mujallisë ( pas bashkimit të Semanit me Gjanicën ), në Lezhë lumi Drin para derdhjes në det dhe Saranda (zona bregdetare). Shkarkimi i mbetjeve të lëngëta urbane, pa asnjë lloj trajtimi paraprak ka sjellë rritjen e niveli të ndotjes në ujërat sipërfaqësore. Problematikë janë zonat ujore të lumenjve që kalojnë afër zonave shumë të populluara.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

234

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Gjëndja paraqitet më shqetësuese në qytetet më të populluara dhe industrializuara të vendit ku dallohet dukshëm Tirana. Ujërat sipërfaqësore në qytetin e Tiranës dhe veçanërisht lumejtë e Tiranës dhe Lanës të bashkuar më pas per tu bere pjese e lumit Ishem, paraqiten ne nje gjendje vertet te renduar si persa i perket perqendrimit te lendeve ushqyese (fosfori) ashtu edhe ngarkeses së lëndës organike shprehur nëpërmjet vlerave të larta të NBO-së, NKO-se apo vlerave të ulëta të oksigjenit të tretur, klasa IV-V. Gjëndja paraqitet shumë e rënduar edhe në aspektin estetik : mbeturina të ngurta dhe plehëra shtëpiake të shoqëruar me një erë të keqe gjënden kudo nëpër brigjet e lumit të Tiranës dhe Lanës, të cilat transportohen nga ujërat e tyre në lumin e Ishmit e deri në grykëderdhjen e tij, në kepin e Rodonit. Në rastet kur stacioni i monitorimit i përket shkarkimeve të ujërave urbane, për vlerësimin e gjëndjes së tyre janë përdorur normat e shkarkimeve të ujrave mbeturinë të përcaktuara në legjislacionin shqiptar, që janë të njëjta me ato të Direktivës së Komunitetit Evropian. Në tabelën 4 vlerësohet se përveç përmbajtjes së NKO treguesit e tjerë janë jashtë normë.Kjo gjëndje është e qartë pasi ujërat urbane shkarkohen të patrajtuara për mungesë të impianteve të pastrimit.

Tabela 4 (Burimi: AMP) D1- Stacioni i pompimit (Hidrovori) në Porto-Romono (Spitallë), Durrës Treguesit Norma Mes_06 NBO5 25 mg/l 44.75 mg/l NKO 125 mg/l 93.25 mg/l Lenda në pezulli 35 mg/l 51 mg/l Fosfori total 1 mg/l 3.54 mg/l Le2-Stacioni i pompimit të ujrave urbane të qytetit Lezhë NBO5 25 mg/l NKO 125 mg/l Lenda ne pezulli 35 mg/l Fosfori total 1 mg/l V 1-Pas stacionit të pompimit të qytetit Vlorë NBO5 NKO Lenda në pezulli Fosori total 25 mg/l 125 mg/l 35 mg/l 1 mg/l 32.1 mg/l 49.3 mg/l 59.3 mg/l 1.07 mg/l Gjendja Jashtë norme Brenda norme Jashtë norme Jashtë norme

Jashte norme Brenda norme Jashte norme Jashte norme

43.5 mg/l 96 mg/l 57 mg/l 1.61 mg/l

Jashte norme Brenda norme Jashte norme Jashte norme

Ndikimi i drejtpërdrejtë i shkarkimeve të lëngëta urbane të hidrovorëve në zonën bregdetare është veçanërisht i dukshëm në qytetin e Durrësit dhe atë të Vlorës. Për të vlerësuar rezultatet e analizave bakteriologjike, ashtu si gjatë monitorimit të 2005 i jemi referuar Direktivës së Komunitetit Evropian për ujërat e larjes (Direktiva 76/160/EEC), të paraqitur më lart. Ndotja bakteriologjike në pothuajse të gjithë stacionet e monitorimit është vërtet shqetësuese. Analizat tregojnë se nivelet e detyrueshme nga Direktiva e Bashkimit

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

235

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Evropian tejkalohen disa herë në këto stacione. Përjashtim bëjnë vetëm ujërat bregdetare të Sarandës si dhe lumenjtë Drin dhe Kir në Shkodër. Ndotja me substanca të rrezikshme si pjesë e këtij programi monitorimi u realizua në katër lumenj të vëndit : Gjanicë, Seman, Vjosë dhe Drin. Për të vlersuar rezultatet e analizave të substancave të rrezikshme/metaleve të rënda në lumenjtë e marrë në shqyrtim i jemi referuar skemës Klasifikuese të Institutit Norvegjez për Kërkime Ujore ­ Niva, të paraqitur në tabelën 5 :

Tabela 5 (Burimi: IHM) Klasa e cilësise mjedisore I II Lehtësisht i Mesatarisht i ndotur ndotur <0.04 0.04-0.1 <0.5 0.5-1.2 <0.5 0.5-2.5 <0.002 0.002-0.005

Metali (µg/l ) Kadmium Plumb Nikel Mërkur

III Ndotje theksuar 0.1-0.2 1.2-2.5 2.5-5 0.005-0.01

e

IV Ndotje e rendë 0.2-0.4 2.5-5 5-10 0.01-0.02

V Ndotje tepër e rendë >0.4 >5 >10 >0.02

Ndikimi i shkarkimeve të ujrave mbeturine në ujërat e lumenjve është i qartë. Nga tabela 6 vihet re se rezultatet e analizave tregojnë për një ndotje të theksuar në lumenjtë Gjanicë dhe Seman. Ndërkaq për lumenjtë Drin dhe Vjosë analizat tregojnë për nivele të pranueshme të pranisë së metaleve të rënda në këto ujëra, (klasa e parë dhe e dytë e cilesisë).

Tabela 6 (Burimi: IHM) Stacionet Gjanicë: Ura qytetit Seman: Ura Mbrostarit Vjosë: Çarshovë Drin: Topojan Cd (µg/l) 0.17 0.28 0.028 < 0.02 Pb (µg/l) 2.6 2.9 0.8 0.2 Ni (µg/l) 16.6 16.1 2.15 0.13 Hg (µg/l) < 0.1 < 0.1 < 0.1 < 0.1

Më poshtë, në menyrë grafike, jepet tendenca e disa prej parametrave të ndotjes së ujrave të lumenjve në vitet 2004 deri 2006. Rezultatet e monitorimit në tre vitet e fundit flasin për një gjëndje të qëndrueshme të cilësisë së ujërave sipërfaqësore.

Fig.10 NKO sipas stacioneve, krahasimi në vite (Burimi: AMP)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

236

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

NKO sipas stacioneve

140.0 120.0 100.0 N O(m /l) K g 80.0 60.0 40.0 20.0 0.0

IS H 2 IS H 3 IS H 1 E L 1 E L 3 E L2 L e1 D r1 D r2 Le 3

2004 2005 2006

L 1

L 2

E 1

L3

E 2

F1

F2

T 1

T 2

T 3

K 1

K 2

F3

Stacionet

Fig.11 NBO5 sipas stacioneve, krahasimi në vite (Burimi: AMP)

NBO5 sipas stacioneve

90.00 80.00 70.00 N O (m /l) B 5 g 60.00 50.00 40.00 30.00 20.00 10.00 0.00

E 2 IS H 1 IS H 2 IS H 3 EL 1 EL 2 EL 3 D r1 D r2 Le 1 Le 3 L1 L2 L 3 E 1 F1 F2 T1 T2 T3 K 1 K 2 F3 D 4

D 4

2004 2005 2006

Stacionet

Fig.12 Fosfori total sipas stacioneve, krahasimi në vite (Burimi: AMP)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

237

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Ptotal sipas stacioneve

4.50 4.00 3.50 Ptotal (mg/l) 3.00 2.50 2.00 1.50 1.00 0.50 0.00

IS H 1 IS H 2 IS H 3 F3 EL 1 EL 2 EL 3 D r1 D r2 Le 1 Le 3 L1 L2 L3 E1 E2 F1 T1 T2 T3 K 1 K 2 F2 D 4

2004 2005 2006

Stacionet

Fig.13 NH4 sipas stacioneve, krahasimi në vite (Burimi: AMP)

+

NH4 sipas stacioneve

18.00 16.00 14.00 12.00 10.00 8.00 6.00 4.00 2.00 0.00

EL 1 EL 2 E2 IS H 1 IS H 2 IS H 3 EL 3 D r1 D r2 Le 1

N 4+ (m H g/l)

2004 2005 2006

Stacionet

Ujrat e lumit të Lanës dhe lumit të Tiranës pas shkarkimit të kolektorëve, si dhe ujrat e

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

Le 3

L1

L2

L3

E1

F1

F2

T1

T2

T3

K 1

K 2

F3

D 4

238

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 lumit të Gjanicës dhe të lumit Ishëm janë zonat ujore më të ndotura, me përmbajtje të lartë të ndotjes organike dhe baktereologjike. Masa parandaluese dhe ndërhyrëse janë të nevojshme për përmisimin e gjëndjes. Këto masa duhet të fillojnë me ato që janë më pak të kushtueshme siç janë programet e edukimit dhe ndërgjegjësimit të publikut për rëndësinë mjedisore dhe shëndetësore të ujërave sipërfaqësore për të vazhduar me ngritjen e impjanteve të trajtimit të ujërave mbeturinë para se këto të shkarkoheshin në lumenj apo dete.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

239

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

ANEKS I

LEJET MJEDISORE 2005 2006 Të dhëna mbi Autorizimet Mjedisore 2005 2006

Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ARM Tiranë Shkodër Lezhë Elbasan Durrës Dibër Kukës Gjirokastër Berat Korçë Vlorë Fier TOTALI Autoriz.Mjedisore 2005 2006 30 16 16 17 6 4 24 23 8 3 19 166 107 58 28 63 29 13 13 71 47 15 34 58 533

Lejet mjedisore sipas viteve 2005-2006

Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

ARM Tiranë Elbasan Fier Gjirokastër Shkodër Lezhë Korçë Vlorë Dibër Durrës Berat Kukës TOTALI

2005 61 48 7 21 16 12 32 50 19 42 22 3 333

2006 51 43 17 16 32 33 35 48 10 55 21 8 369

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

240

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

ANEKS II

LISTA E KONVENTAVE DHE PROTOKOLLEVE TË RATIFIKUARA

2005 - 2006

PROTOKOLLI I KIEVIT Për vlerësimin strategjik mjedisor. Ratifikuar nw vitin 2005 PROTOKOLLI I KARTAGJENES Për biosigurinë . Bërë palë në vitin 2005

KONVENTA E STOCKHOLMIT Mbi ndotësit organikë të qëndrueshëm. Ligji nr. 9263, datë 29.07.2004 PROTOKOLLI I KARTAGJENES Për sigurinë biologjike .Ratifikuar në vitin 2004. Ligji nr. 9279, datë 23.09.2004

KONVENTA E WASHINGTONIT Pwr tregëtinë ndërkombëtare të llojeve të rrezikuara të florës dhe faunës së egër. Ligji nr. 9021, datë 06.03.2003

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

241

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

KAPITULLI IV

4. MBETJET

4.1 Gjenerimi i mbetjeve urbane Ritmet e larta t rritjes s popullsis n vendin ton si dhe migrimet e shumta t saj pr n qytetet m t zhvilluara kan ndikuar n rritjen e volumit t mbetjeve inerte pr shkak t ndrtimeve t shumta dhe prishjet e mjaft t tjerave. Gjithashtu transformimet e mdha n ekonomin e vendit jan shoqruar me ndryshime dhe rritje t konsumit t t mirave materiale prej popullsis, t cilat kan ndikuar dukshm n rritjen e sasive t mbetjeve prej ambalazheve t produkteve t ndryshme. Parandalimi ose reduktimi i mbetjeve aktualisht t gjeneruara, nprmjet riciklimit dhe incenerimit, sht nj nga shtyllat kryesore t politiks t menaxhimit t mbetjeve.Sasia e mbetjeve q duhet t shkojn n landfill duhet t jet minimale pr shkak t prfshirjes s hapsirave të kërkuara. Për riciklimin e materialeve, kusht i domosdoshëm, është ndarja e mbetjeve (veçimi), që nga burimi i derdhjes së tyre. Kjo kërkon nga autoritetet lokale (Bashkive), që të organizojnë apo ngrejnë sistemin e grumbullimit të veçuar ose të ndarë të mbetjeve, që rezultojnë nga aktiviteti i ekonomisë shtëpiake. Ky sistem do të ndihmonte në veçimin e tyre nga amballazhet plastike, qelqit, amballazheve metalike, letrës së kartonit, aluminateve të parafinuar etj. Gjithashtu prodhuesi është plotësisht përgjegjës për menaxhimin e produkteve të tij, të mbetjeve të cilat ai gjeneron gjatë aktivitetit të prodhimeve të ketyre produkteve si dhe për të gjitha shpenzimet për menaxhimin e mbetjes.Kjo kosto natyrisht përfshihet në çmimin e produktit sipas principit " ndotësi paguan". Duhet theksuar se përgjegjësia e prodhuesit mbetet e kufizuar dhe plotësimi i detyrimeve të tij ka qenë e kufizuar dhe mbi baza vullnetare për aktivitete të tilla si grumbullimit dhe riciklimin e materialeve Ministritë përkatëse, organet e pushtetit vendor, kanë për detyrë që të ndërhyjnë dhe të hartojnë marrëveshje të veçanta me prodhuesit dhe importuesit.

Në zbatim të VKM Nr.103, datë 31.03.2002 "Për Monitorimin në Republikën e Shqipërisë", Ministria e Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit ka hartuar "Regjistrin vjetor të prodhimit të mbetjeve urbane dhe inerte sipas Bashkive dhe Qarqeve". Në hartimin e këtij regjistri të dhënat e marra shpesh jane kontradiktore dhe të pasakta. Kjo vjen si rezultat i mungesës së peshoreve për matjen e sasisë ditore të prodhimit të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

242

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 mbetjeve, regjistrimit të tyre, si dhe mos përputhjes së numrit të banorëve të regjistruar nga INSTAT-i dhe atij që pretendon Bashkia. Për të qenë sa më afër realitetit jane bërë vëzhgime në drejtim të llogaritjes së sasisë ditore të mbetjeve urbane që prodhon një banor gjatë një viti, mbështetur në kushtet konkrete të çdo bashkie si dhe standartit të komunitetit (nivelit ekonomik) si dhe studimeve të bëra nga konsulentet e huaj në bashkëpunim me pushtetin vendor.

Gjenerimi i mbetjeve urbane dhe inerte për vitin 2007 për secilin qark paraqiten në tabelën e mëposhtme:

Tabela 1. Gjenerimi i mbetjeve urbane dhe inerte për vitin 2007

Nr. 1

QARKU 2

Popullsia 3 170,650 144,500 302,500 340,560 372,550 103,600 256,275 79,700 157,320 246,150 775,750 207,600 3.149.705

Sasia vjetore Sasia vjetore Sasia vjetore Ton/ banore Mb.urbane/ton Mb.inerte/ton 4 5 6 0.185 0.155 0.263 0.194 0.197 0.197 0.209 0.310 0.194 0.197 0.294 0.289 2.2946 31.570 22.397 79.557 66.068 73.392 20.409 53.561 24.707 30.520 48.491 228.070 59.996 722.731 32.400 7.500 24.700 29.800 34.100 17.300 32.900 7.300 8.200 18.800 230.500 63.040 506.540

1 QARKU BERAT 2 QARKU DIBËR 3 QARKU DURRËS 4 QARKU ELBASAN 5 QARKU FIER 6 QARKU GJIROKASTËR 7 QARKU KORÇË 8 QARKU KUKËS 9 QARKU LEZHË 10 QARKU SHKODËR 11 QARKU TIRANË 12 QARKU VLORË 13 GJITHËSEJ

Në fig.1 dhe fig.2 paraqitet në mënyrë grafike gjenerimi i mbetjeve vjetore për banorë dhe gjenerimi i mbetjeve urbane për secilin qark.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Gjenerimi i mbetjeve per banore sipas qarqeve Viti 2007 0.3 Sasia vjetore ton per ba 0.25 0.2 0.15 0.1 0.05 0

QARKU BERAT QARKU DIBER QARKU DURRES QARKU ELBASAN QARKU FIER QARKU GJIROKAST ER QARKU KORÇE QARKU KUKES QARKU LEZHE QARKU SHKODER QARKU T IRANE QARKU VLORE

Fig 1. Gjenerimi i mbetjeve sipas qarqeve për vitin 2007

Siç vërehet nga paraqitja grafike sasia më e madhe e mbetjeve të gjeneruara për banorë është më e madhe për qarkun e Tiranës dhe Vlorës e ndjekur nga qarku i Durrësit.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

244

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Gjenerimi i mbetjeve urbane sipas qarqeve Viti 2007

QARKU BERAT

250000

QARKU DIBER QARKU DURRES QARKU ELBASAN QARKU FIER QARKU GJIROKAST ER

Sasia ton per banore

200000 150000 100000 50000 0

QARKU KORÇE QARKU KUKES QARKU LEZHE QARKU SHKODER QARKU T IRANE QARKU VLORE

Fig 2. Gjenerimi i mbetjeve urbane sipas qarqeve për vitin 2007

Shihet që Qarku i Tiranës krahasuar me qarqet e tjera gjeneron sasinë më të madhe të mbetjeve urbane me një sasi prej 228.070 ton mbetje gjatë vitit 2007. Krahasimi i gjenerimit të mbetjeve urbane dhe inerte për të gjitha qarqet gjatë vitit 2007 paraqitet ne figurën e mëposhtme.

Krahasimi i gjenerimit te mbetjeve urbane dhe inerte Viti 2007

250000 200000 150000 100000 50000 0 Mb. Urbane/ ton Mb.inerte/ton

QARKU BERAT QARKU DIBER

Sasia vjetore ne ton

QARKU DURRES QARKU ELBASAN QARKU FIER QARKU GJIROKAST ER QARKU KORÇE QARKU KUKES QARKU LEZHE QARKU SHKODER QARKU T IRANE QARKU VLORE

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

245

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig 3.Sasia e mbetjeve urbane dhe inerte të gjeneruara gjatë vitit 2007

Vihet re, se gjatë vitit 2007 për Qarkun e Tiranës sasitë e mbetjeve urbane dhe inerte të gjeneruara qëndrojnë pothuajse në të njejtin nivel. Gjithashtu pothuajse të njëjtin nivel të këtyre sasive e ruan dhe Qarku i Vlorës. Ndërsa për qarqet e Durrësit, Elbasanit, Fierit Korçës si dhe të Shkodrës shihet se sasia e mbetjeve inerte që gjenerohet është shumë e ulët se sasia e mbetjeve urbane që gjenerohet gjatë këtij viti. Projekte ne fushën e administrimit të mbetjeve urbane Qarku Shkodër / landfilli / Përfshin qytetet : Shkodër, Koplik, Pukë, Vau Dejës, Fushe Arrëz Aktualisht në qytetet e Shkodrës dhe Lezhës operojnë dy kompani private për pastrimin e rrugëve, grumbullimin dhe transportimin e mbetjeve të ngurta urbane. Janë futur kontenierë 1.1m3 dhe makina teknologjike për shkarkimin e tyre dhe transportimin e mbetjeve për në venddepozitim. Mbetjeve nuk ju bëhet asnjë lloj trajtimi, por vetëm hidhen pa asnjë lloj kriteri, duke bërë të mundur ndotjen e ujërave siperfaqësore , nëntokësore, tokës dhe ajrit (nga djegia e pakontrolluar) Qarku i Vlorës Përfshin bashkitë e Vlorës, Sarandës, Himarës, Selenicës, Delvinës dhe Orikumit. Si në të gjithë vendin edhe në bashkitë e mësipërme në pastrimin e qytetit, grumbullimin, transportimin e mbetjeve deri tek venddepozitimi I tyre operojnë firma private, me financim të bashkisë. Në qarkun e Vlorës kanë përfunduar projektet si më poshtë : 1. Hartimi i studimit të fizibilitetit për përcaktimin e venddepozitimit për përpunimin e mbetjeve të ngurta urbane ( landfill ). Projekti përfundoi në Qershor të vitit 2006 2. Gjithashtu në Rajonin e Vlorës ka përfunduar projekti « Për administrimin e mbetjeve urbane », në kuadrin e programit « LIFE », financuar nga Komuniteti Europian, UNOPS, Rajoni Marce dhe një pjesë nga pushteti vendor. Finalizimi i këtij projekti është përcaktimi i një venddepozitimi të kontrolluar sanitar, krijimi i ndë rmarrjeve të vogla për riciklimin e mbetjeve, ngritjen e një sistemi monitorimi për prodhimin e mbetjeve, ngritjen e kapaciteteve menaxhuese. Afati kohor është Janar 2004 ­ Janar 2006. 3. Me Bankën Botërore po punohet për të filluar studimin e fizibilitetit për « Administrimin e mbetjeve të ngurta urbane në Shqipërinë e Jugut me objektiv final : ndërtimin e një landfilli rajonal për përpunimin e këtyre mbetjeve. Administrimi i integruar i zonës bregdetare është çelësi për një zhvillimin të qëndrueshëm të turizmit. Qarku i Korçës

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

246

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Përfshin bashkitë e : Korçës, Pogradecit, Maliqit, Bilishtit, Ersekës dhe Leskovikut. Në drejtim të pastrimit të rrugëve, grumbullimit dhe transportimit të mbetjeve të ngurta urbane në qytetet e mësipërme operojnë firma private.Mbetjet hidhen ne vendin qe ka përcaktuar bashkia por pa asnjë lloj kriteri, në kundërshtim me direktivën e K.E. 1. Në qarkun e Korçës ka përfunduar : Projekti " Menaxhimi i Mbeturinave të Ngurta në Shqipërinë Juglindore", i financuar nga Banka Gjermane për Rindërtim dhe Zhvillim ( kfË ), me fondet e Qeverisë Federale Gjermane në kuadrin e bashkëpunimit financiar Gjermano -Shqipëtar. Studimi i Fizibilitetit ka filluar në Prill të vitit 2003 dhe ka mbaruar në tremujorin e tretë të vitit 2005. Qëllimi i Projektit është që të ngrejë një sistem modern, mjedisor dhe të qëndrueshëm të menaxhimit të mbeturinave në rajonin e Korçës. 2. Projekti « Menaxhimi i mbetjeve të ngurta në qarkun e Korçës « Objektivi I projektit është të mbeshtese zhvillimin kombetar-rajonal brenda fushes se mbetjeve dhe riciklimit, dhe të hedhë themelet për një shoqëri të qëndrueshme duke siguruar mbështetje/asistencë në fushën ligjore të çështjeve të organizimit dhe administrimit, programe për ndërgjegjësimin publik dhe zgjidhje teknike Qarku i Dibrës Bashkia e Peshkopisë në bashkëpunim me SNV Hollandeze ka përfunduar projektin " Ndërtim dhe Përdorim i Qëndrueshëm i Fushës së Mbetjeve Urbane « . Ky objekt është miratuar edhe në KRRTRSH, me vendimin nr.1, date 21.05.2001 për siperfaqen 8.000 m2. Për ta vene ne shfrytezim fushen e ndertuar( landfillin ) duhet bërë shpronësimi i truallit dhe sigurimi i mjeteve të nevojshme, të cilat për arsye financiare kanë ngelur pa u zgjidhur. MPPTT ka filluar proçedurën për shpronësimin e tokës me fondet e saj. Qarku i Tiranës Më datë 16.03.2004 u nënshkrua Marrëveshja ndërmjet Këshillit të Ministrave të Republikës së Shqipërisë dhe Qeverisë së Republikës së Italisë për realizimin e " PROGRAMIT " " Menaxhimi i mbetjeve urbane të Tiranës ". Objektivi i përgjithshëm i projektit është reduktimi i rrezikut mjedisor dhe atij shëndetësor që vjen si rezultat i administrimit të papërshtatshëm të sistemit të mbledhjes dhe asgjesimit të mbetjeve të ngurta të rajonit të Tiranës, duke kontribuar në një përmirësim të cilësisë së jetës të popullatës

4.2 Gjenerimi i mbetjeve ne vendepozitimin e Sharrës Qyteti i Tiranës duke qenë dhe kryeqyteti i Shqipërisë karakterizohet për numrin më të madh të banorëve si dhe zhvillimin e ndërtimeve të ndryshme. Administrimi i mirë i

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

247

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 mbetjeve urbane nga Bashkia e Tiranës ndikon drejtpërdrejtë në cilësinë e mjedisit dhe të jetës së banorëve të saj. Mbetjet urbane që gjenerohen nga aktivitetet e ndryshme depozitohen në fushën e Sharrës. Në tabelën e mëposhtme jepet sasia e mbetjeve inerte (dhera nga sektori i ndërtimit) dhe mbetjeve ne total te transportuara ne fushën e Sharrës gjatë vitit 2007.

Tabela 2 . Gjenerimi i mbetjeve sipas muajve gjatë vitit 2007, qyteti Tiranë

Muaji Janar Shkurt Mars Prill Maj Qershor Korrik Gusht Shtator Tetor Nëntor Dhjetor Gjithsej

Mbetje Urbane

(ton)

Dhera

(ton)

Mbetje total

(ton)

30551 28533 31386 30989 31890 32149 32380 32029 31892 31750 31211 29225 373985

20,000 15,000 17,000 20,000 40,000 25,000 20,000 15,000 15,000 17,000 20,000 20,000 244,000

50,551 43,533 48,386 50,989 71,890 57,149 52,380 47,029 46,892 48,750 51,211 49,225 617,985

Paraqitjet grafike të sasive të gjeneruara të dherave dhe mbetjeve të total që janë depozituar në vendepozitimin e Sharrës jepen në figurat e mëposhtme.

Sasia e dherave te transportuara ne fushen e Sharres Viti 2007 40,000 35,000 30,000 Sasia ne ton 25,000 20,000 15,000 10,000 5,000 0

Pri ll Ma j Qe rsh or Ko rrik Gu sht Sh tato r Te tor Jan ar Sh kur t Ma rs Dh jeto r

Dhera

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

248

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig. 4 Gjenerimi i dherave në vendepozitimin e Sharres, qyteti Tiranë

Vihet re që sasia më madhe e dherave që janë depozituar në fushën e Sharrës është gjatë muajit Maj me 40,000 ton duke u ndjekur nga muaji Qershor me 25,000 ton . Sasitë më të vogla të depozituar shihet se janë gjatë muajve Shkurt, Gusht dhe Shtator.

Sasia e mbetjeve ne total te transportuara ne fushen e Sharres Viti 2007

80,000 70,000 60,000 Sasia ne ton 50,000 40,000 30,000 20,000 10,000 0

Pri ll Ma j Qe rs h or Ko rrik Gu sht Sh tato r Te tor Dh jeto r Jan ar Sh kur t Ma rs

Mbetje total

Fig. 5 Gjenerimi i mbetjeve në total ne vendepozitimin e Sharres, qyteti Tiranë

Gjithashtu gjatë muajit Maj është depozituar në fushen e Sharrës sasia më e madhe e mbetjeve dhe gjatë muajit Qershor dhe Korrik janë transportuar sasi të konsiderueshme të mbetjeve të gjeneruara.

4.3 Mbetjet e ngurta industriale

Mbas viteve 90, si rezultat i ndërprerjes së aktiviteteve të prodhimit, në degët e ndryshme të industrisë së vendit u gjeneruan një sasi e madhe e mbetjeve të ngurta industriale. Midis tyre një sasi të konsiderushme zënë dhe mbetjet e rrezikëshme. Kryesisht, siç është përmendur dhe në rastet e tjera, gjeneruesit kryesorë të këtyre mbetjeve kane qenë industria kimike, metalurgjike, minerare, e naftës, industria e lehtë, ushqimore, kimikatet e përdorura për plehrime etj. Nga pikëpamja e vetive fiziko kimike, toksikologjike dhe ekotoksikologjike, një pjesë e tyre janë evidentuar dhe klasifikuar si mbetje shumë toksike, korrozive, irrituese, kancerogjene etj. Nga këto mund të veçojme mbetjet e cianureve, të arsenikut, zhivës, oksidit te vanadit, të disa lëndëve organike etj. Industria metalurgjike dhe minerare, gjatë aktivitetit të tyre, kryesisht ka gjeneruar mbetje të ngurta solide si skorje të furrave të shkrirjes së mineraleve të prodhimit të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

249

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

bakrit, çelikut etj, pluhura të furrave të shkrirjes, mbetje sterile nga fabrikat e pasurimit të bakrit, kromit, nikelit etj, mbetje sterile të minierave të nxjerrjes së bakrit, kromit etj. Në sajë të administrimit jo të mirë të tyre gjatë aktivitetit industrial të prodhimit, akoma edhe sot vazhdojmë të kemi një situatë mjaft shqetësuese. Me gjithë punën e deritanishme për përmirësimin e situatës mjedisore, në mënyrë të veçantë në ato zona ku mbetjet industriale janë prezente, përsëri vëmë re, se situata mjedisore në keto zona është e rënduar. Nga organizmat ndërkombetare, si UNEP-i, UNDP, etj, është bërë një rivlerësim i gjendjes mjedisore dhe është shtuar numri i zonave të cilësuara si Hot ­ Spote mjedisore. Këtu mund të përmendim ish P.V.C. në Vlorë, Rafinerinë e Naftës nëBallsh, industrinë e nxjerrjes së naftës në Patos ­ Marinzë, ish uzinën metalurgjike në Rubik dhe Laç, metalurgjinë në Elbasan, etj. Në këto zona, në mënyrë të veçantë, rrisku për shendetin e njerëzve dhe mjedisin është mjaft i lartë dhe kërkohet një ndërhyrje emergjente për rehabilitimin e plotë të tyre. Gjendja e mbetjeve industriale, duke përfshirë dhe ato kimikate të importuara apo prodhuara si lëndë e parë, ndihmëse etj dhe që mendohet se janë të vjeteruara dhe të pa përdorshme, ndahet në këto grupime kryesore: mbetje, të cilat janë rifuxho dhe të shpërndara në territoret e ish uzinave industriale; mbetje, të cilat janë të depozituara në depo të ndryshme të vendit, të pa sistemuara, me amballazhe të grisura ose fuçi hekuri të ndryshkura, pa etiketa ose me etiketa të grisura, ku është e pa mundur identifikimi i mbetjes; mbetje, të cilat janë të depozituara në mënyrë më të organizuar, të grumbulluara, të transportuara dhe depozituar të mënyrë të përqëndruar, në vende të veçanta me qëllim shmangien apo minimizimin e rrezikut të tyre. Kështu mund të përmendim grumbullimin, transportin dhe depozitimin e cianureve në ambientet e magazinave të qytetit të Elbasanit. Kjo zgjidhje mbetet gjithnjë e përkohëshme deri sa të gjëndet zgjidhja finale për riciklimin ose asgjësimin e tyre nëpërmjet teknologjive dhe eksperiences që kanë vendet e zhvilluara. Skorjet e industrise së shkrirjes së bakrit, të prodhimit të çelikut, sterilet nga fabrikat e pasurimit etj, mbeten të depozituara si më përpara, nëdampat përkatëse të tyre të pa mbrojtura dhe me të njëjtat kushte teknike, duke pozuar të njëjtat rreziqe dhe probleme shqetësuese për shëndetin e njerëzve dhe mjedisin ku ato ndodhen. Në kuadër të projektit "Studimi i fizibilitetit dhe dizenjimi i landfillit të mbetjeve të rrezikshme në Shqipëri" Ministria e Industrisë dhe Energjitikës, gjatë periudhës Tetor 2004 ­ Janar 2005, ka realizuar një projekt me synim inventarizimin e mbetjeve industriale duke përfshirë dhe mbetjet e rrezikshme, të cilat të mënyrë të përmbledhur paraqiten në tabelat e mëposhtme.

Tabela. 3. Të dhënat në mënyrë të përmbledhur mbi gjendjen e mbetjeve sipas degëve të industrisë deri në janar të vitit 2005 nëton

Nr

371237 Fax:+355 4 371243

Deget e industrise

Gjendje

Gjenerimi

Parashikimi i gjenerimit per 15

250

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 vjetor (ton)

Industria minerare Të rrezikshme Jo të rrezikshme II Industria metalurgjike Të ngurta Të lengeta II Industria mekanike IV Industria e hidrokarbureve Të ngurta Të lengeta Industria e drurit V Industria tekstile VI Të rrezikshme Jo të rrezikshme VII Industria e gome-plastike Të rrezikshme Jo tërrezikshme Industria lekure-kepuca VIII Industria energjitike Industria kimike IX I 63 406 484 12 001 461 51 405 023 10 007 9 732 275 10 6 200 2 385 3 815 225.5 184.8 40.7 40 14.9 25.1 184.4 43.8 kimikate 63 423 195 63 419 380 3 815 120 000 120 000 4 044 4 044 25 681 396 498 680 898 2 586 1 0.7 0.3 88

vitet e ardhshme (ton) 1 800 000 1 800 000 164 058 164 058 375 10 353 444 7 370 10 346 074 36 529 15 10.5 4.5 1 320

Totali 808 141 12 355 741 Të ngurta 127 243 2 009 667 Të lëngeta 680 898 10 346 074 Burimi: Ministria e Industrise dhe Energjitikes * Shenim: Në këtë tabelë përfshihen kryesisht mbetjet e industrisë, të gjeneruara kryesisht nga përdorimi i kimikateve si lëndë e parë, lëndë ndihmëse etj, në proceset e përpunimit dhe të prodhimit. Në tabelë janë pasqyruar mbetjet e ngurta të industrisë minerare, për të cilat bëhet një sqarim më poshtë.

Tabela. 4. Sasia e mbetjeve në zonat Durrës,Fier, Vlorë, Berat dhe Kuçovë.

Burimi i MRr

Propabiliteti për të patur Komente , vlerësime këtë sasi mbetjesh i larte i ulet t/vit t/vit

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

251

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Durres/Porto Romano tokë e kontaminuar vetëm me Cr mbetje squfuri Uzina e Azotikut Fier llum pas precipitimit

baltra të tjera unazat rashinuese, kontaminuara mbetje asbesti dhera të kontaminuara

10000 1600 160 3271 të 1949 280 1000 5000 jo te percaktuara me saktesi të madhe me propabel inkapsulimi në vënd sasitë janë të panjohura sasitë janë të panjohura është nëse nuk transportohen në Itali ndoshta mund të përqëndrohet më tej

Uzina e PVC ne Vlorë dhera të kontaminuara me zhive 0 (Hg) Uzina e Baterive, Berat Llum nga shkrirja e plumbit (Pb) 100 dhera të kontaminuara me plumb 1000 (Pb) Rafineria e Naftes, Kucove Llumra acide, me përmbajtje të lartë squfuri TOTALI 9360

0

2000 5000

10000

Rreziku i shkarkimeve të naftës

32000

Për të eliminuar rrezikun është e rëndësishme të shmanget afërsia e banorëve dhe e kafshëve nga këto zona industriale të braktisura, të sigurohet mbrojtja e tyre dhe ndërkohë duhet të gjënden zgjidhje për asgjësimin e tyre në mënyrë të sigurtë. Gjithashtu gjatë këtyre viteve janë ngritur dhe funksionojnë shumë ndërmarrje të mesme private si edhe iniciativa të tjera private. Këto aktivitete janë një burim i rëndësishëm nga pikëpamja e sasive të konsiderueshme të mbetjeve industriale dhe të rrezikshme që ato gjenerojnë, për të cilat duhet të evidentohen, inventarizohen, klasifikohen, regjistrohen dhe të jepen informacione të rregullta në mënyrë të vazhdueshme.

Disa nga këto aktivitete të evidentuara janë: industria e metalurgjisë të hekurit dhe ferrokromit në të cilën operojnë kompanitë Kurum dhe Darfo në ish uzuinat e kombinatit metalurgjik në Elbasan; industria ushqimore e perpunimit të produkteve të qumeshtit, mishit, pijeve alkolike dhe jo-alkolike; industria tekstile kryesisht në prodhimin e konfeksioneve;

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

252

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

industria e përpunimit të lëkurës dhe prodhimit të konfeksioneve të lëkurës industria e gomës (kryesisht në riveshjen e gomave të përdorura); industria e plastikës dhe kryesisht në prodhimin e artikujve të ndryshëm nëpërmjet riciklimit të mbetjeve plastike; industria e prodhimit të detergjentëve. Për sa i përket këtyre aktiviteteve, fatkeqësisht nuk ka të dhëna për sasitë e mbetjeve të ngurta që ato gjenerojnë. Por është e sigurt që shumica e tyre përfundojnë në venddepozitimet së bashku me mbetjet e tjera urbane, pa ndonjë ndarje apo trajtim paraprak. Këtë problem e vështirëson edhe mungesa e landfilleve për mbetjet e rrezikshme. Një tregues pozitiv është ngritja e disa ndërmarrjeve për riciklimin e plastikës, por ato punojnë kryesisht me lëndë të importuar, për shkak të pamundësisë së sigurimit të plastikës mbetje në tregun vendas gjë, që kërkon një ndarje të këtij fraksioni të mbetjeve që në burimet e gjenerimit. Po kështu disa aktivitete, që kryejnë riveshjen e gomave të përdorura, i sigurojnë ato nga importi, për shkak të cilësisë më të mirë të gomave të tyre. Ndërkohë gomat e dala jashtë përdorimit në vend shkojnë në venddepozitimet e mbetjeve urbane ose për djegje në kaldajat e fabrikave të çimentos. Mbetjet e ngurta në industrinë minerare

3. Mbetje të pa rrezikshme 4. Mbetje të rrezikshme

51 405 023 ton; 12 001 461 ton;

Shuma --------------------------- 63 406 484 ton*

· Shënim: Në sasinë e mbetjeve të rrezikshme janë përfshirë dhe mbetjet e kimikateve të pa përdorura nga kjo industri. Në sasine e mbetjeve të pa rrezikshme, pjesën më të madhe e zënë mineralet e pa shfrytëzuara të nxjerra nga minierat. Mbetjet e ngurta në industrinë metalurgjike

Mbetjet e ngurta nga Uzinat e Shkrirjes:

5. Elbasan 6. Rubik -------3 500 000 ton (+ 176 000 ton mb. te FeCr ) 32 000 ton;

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

253

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

7. Laç 385 000 ton ( këtu përfshihen dhe 300 000 ton pluhur te Fe3O4)

8. Burrel (Fe-Cr) 550 000 ton.

Shuma ----------

~ 4 467 000 ton.

Tabela . 5 Sasia e mbetjeve të ngurta të depozituara në landfillin pranë Lumit Shkumbin

Lloji i mbetjes së ngurtë Dhera, etj Mbetje nga prodhimi i acitilenit Skorje konvertitori (LD) Skorje kove lëkundëse (KL) Skorje e kovës 25 ton, konvert Skorje e zezë e FEH Skorje e bardhë e FEH Mbeturina tullash dolomite Mbeturina tullash të ndryshme Shllam KL dhe LD Mbetje dolomit i pa pjekur Mbetje gur gëlqeror Mbetje kapakësh termoizolues Okaline Gjithësej Uzina e Çelikut Skorje furrnalte Kupola gizë, etj Mbeturina të ndryshme nga uzina të tjera Totali në Landfill

Sasia në ton 2500 2112 388628 294741 19660 112771 26313 19066 49684 0 40800 53440 12000 0 1 021 718 64630 30000 33652 1 150 000

Pjesa më e madhe e mbetjeve, rreth 2 500 000 ton ndodhen të depozituara në vend depozitime të tjera në zonën e Elbasanit.

Gjendja e mbetjeve të ngurta sipas llojeve në Metalurgjinë e Rubikut

Nga verifikimi në vend dhe përllogaritjet e bëra rezulton se sasia aktuale e mbetjeve të ngurta në sheshin e depozitimit në uzinën metalurgjike Rubik është si më poshtë: · Skorje të furrës -------------------------------------------------------------20 000 ton; · Pluhur furre të nxjerra nga remontet--------------------------------------4 000 ton;

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

254

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

· Grumbull mbetjesh të ngurta tip magnetite nga rem. i furres Ë-J--- 200 ton; · Mbetje sterile të minierës -------------------------------------------------10 000 ton

Llojet dhe sasitë e mbetjeve të ngurta në vendstokim janë paraqitur grafikisht në formën e mëposhtme:

Sasia e mbetjeve në ton

0% 29%

Skorje te furres

Pluhur furre te nxjerra nga remontet Grumbull mbetjesh te ngurta tip magnjetite nga rem. i furres Mbetje sterile te minjeres

1% 12%

58%

Fig. 6. Sasia e mbetjeve të ngurta në vendepozitimin e Uzinës Metalurgjike Rubik

Gjendje e mbetjeve të ngurta sipas llojeve në Metalurgjinë e Laçit

Konkretisht llojet dhe sasitë e mbetjeve të ngurta të depozituara në sheshin e vendstokimit në metalurgjine e Laçit janë si më poshtë: · Skorje të furrës rreth ------------------------------------------------------60 000 ton; · Pluhur furre të nxjerra nga remontet rreth-----------------------------10 000 ton; · Grumbull mbetjesh të ngurta tip magnetike nga rem. i furrës Ë-J- 1000 ton; · Koncentrat dhe lëndë e parë -----------------------------------------200 ton;

· Mbetje e ngurtë, në formë pluhuri ose hiri i piritit, i dalë nga reparti i prodhimit të acidit sulfurik, (i depozituar në jug të fabrikës të superfosfatit)------- 300 000 ton. Këto të dhëna paraqiten grafikisht në figurën e mëposhtme.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

255

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Sasia e mbetjeve ne ton Skorje te furres

Pluhur furre te nxjerra nga remontet

30%

Grumbull mbetjesh te ngurta tip magnetike nga rem. i furres Koncentrat dhe lende e pare

0% 1% 10%

59%

Mbetje e ngurte, ne forme pluhuri, ose pluhur hematit ose hiri i piritit, i dale nga rep. prodh te acidit sulfurik

Fig. 7 Sasia e mbetjeve të ngurta nëvendepozitimin e Uzinës Metalurgjike të Laçit

Shënim :Llogaritjet e sasive të gjendjes së mbetjeve të ngurta të depozituara në dampë është bërë mbi bazën e të dhënave të volumit që ato zënë dhe të peshës specifike të tyre.

Mbetjet e ngurta në territorin e Uzinave të Shkrirjes të Rubikut dhe Laçit

Sasia e skorjeve të furrës rezulton rreth

84 000 ton;

Sasia pluhurit të furrave nga remontet rezulton rreth 14 000 ton; Grumbull mbetjesh të ngurta rezulton Koncentrat dhe lëndë e parë rreth

1200 ton; 400 ton.

Mbetjet e ngurta të rezultuara nga metalurgjia e shkrirjes së bakrit janë depozituar në sheshet e depozitimit në territorin e uzinës metalurgjike Rubik dhe Laç. Mbetjet e ngurta të Uzinës 12 në Elbasan, janë depozituar në dampën e Uzinës 12 (Papër) dhe pranë landfillit të Uzinës së Çelikut. Mbetjet e tjera të Uzines 12, si mineral Fe-Ni i pa reduktuar dhe koncentrat hekuri, janë depozituar pranë landfillit të mbetjeve të ngurta të Uzines së Çelikut, në jug të Uzines së Koksit. Mbetjet e ngurta të TEC-it jane depozituar ne dampen e TEC-it, prane lumit Shkumbin. Mbetjet e ngurta të Uzinës së Gizës (skorjet e granuluara të gizës) janë depozituar në vaskat e skorjes, me mundësi përpunimi e transporti, për tu përdorur në destinacion tjetër.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

256

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Industria e ferrokromit përfshin dy uzina të shkrirjes së ferrokromit në Burrel dhe në Elbasan, të cilat kanë si produkt final ferrokromin karbonik. Mbetjet e ngurta që dalin gjatë shkrirjes janë skorje, në formën e copave me përmasa të ndryshme deri në blloqe masive, të cilat janë depozituar në dy landfille të posaçme në afërsi të territorit të uzinës së Burrelit dhe të uzinës së Elbasanit. Në mënyrë të përmbledhur sasia e mbetjeve të ngurta për të dy uzinat e shkrirjes së bakrit jepet si më poshtë:

Mbetjet e ngurta nga fabrikat e pasurimit:

a. Të bakrit:

5. Reps ----------------------------------- 3 700 000 ton;

6. Kurbnesh ----------------------------------- 3 500 000 ton; 7. Fushë ­ Arrëz ----------------------------- 3 200 000 ton; 8. Rrëshen, Rehovë, Golaj, Mjedë -------- 1 400 000 ton.

Shuma --------------------------------------

12 000 000 ton.

Mbetjet e ngurta të dala nga fabrikat e pasurimit janë depozituar nëdampat në afërsi të këtyre fabrikave.

b. Të kromit (Bulqize etj): ------------------------------------- ~ 10 000 000 ton c. Të hekur ­ nikelit (Guri i Kuq Pogradec):

3. Në dampën Memelisht ------------------------- 66 000 ton; 4. Në dampën Udenisht ------------------------- 480 000 ton;

Shuma ---------------------------------------------- 546 000 ton.

Totali i pergjithshëm ---------------------------- 26 546 000 ton 4.4 Mbetjet nga automjetet jashtë përdorimit

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

257

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Siç dihet reformat ekonomike në vendin tonë u shoqëruan krahas të tjerave dhe me një rritje të lëvizjes së mallrave dhe të njerëzeve nëpërmjet të gjitha llojeve të transportit, rrugor, hekurudhor, detar dhe ajror. Në këtë aspekt do të veçojme rritjen e transportit rrugor i cili u shoqërua me rritjen e konsiderushme të numrit të automjeteve lëvizëse mbas viteve 90. Për arsye të kushteve dhe mundësive të kufizuara ekonomike, shumica e automjeteve që janë në qarkullim në Shqipëri, janë të prodhuara para viteve 90, të cilat kanë qenë të përdorura dhe të shfrytëzuara kryesisht nga vendet e zhvilluara të Europës Perëndimore. Për pasojë një numër i konsiderushëm i këtyre automjeteve janë konsumuar dhe janë vlerësuar si mjete jashtë përdorimit duke i depozituar në mjaft raste në sheshe të pa përshtatëshme dhe të pa kontrolluara. Në këto kushte u krijuan sheshet e depozitimit të automjeteve jashtë përdorimit ku një pjesë e tyre janë të pa organizuara dhe të pa administruara siç duhet. Në disa sheshe grumbullimi, menaxhimi i mjeteve të papërdorura është i kontrolluar dhe i organizuar në drejtim të çmontimit dhe shitjes së pjesëve të tyre. Pjesët e pa përdorshme apo të pa shfrytezuara dhe lëngjet e ndryshme që shoqërojne makinat jashtë përdorimit përgjithësisht kontrollohen, grumbullohen, transportohen dhe përdoren për qëllime të ndryshme. Por në mjaft raste këto nuk kontrollohen si duhet, nuk grumbullohen por derdhen në vende të ndryshme dhe në anë të rrugëve nacionale, duke sjell shqetësim për mjedisin prreth. Sot vihet re që janë krijuar kudo vend depozitime të automjeteve të dala jashtë përdorimit, të cilësuara qendra të grumbullimit, të cilat në përgjithësi administrohen nga persona fizik ose juridik. Megjithatë mbetet shumë për të bërë në administrimin e tyre mbi bazën e rregullave dhe procedurave teknike. Për t'u përmendur është fakti, se peshën më të madhe të materialeve të makinave e zënë çeliku dhe alumini, të cilët janë materiale të riciklueshme. Si rrjedhim miradministrimi dhe trajtimi i këtyre mbetjeve të automjeteve të dala jashtë përdorimit ka efekt pozitiv për ruajtjen e mjedisit dhe shëndetit të njerëzve dhe shfrytëzimi i tyre ka efekte pozitive ekonomike. Në këtë drejtim e rëndësishme është dhe ballafaqimi i legjislacionit tonë ekzistues me legjislacionin e vendeve të zhvilluara të Europës me synim plotësimin sa te jetë e mundur i boshllëqeve të kuadrit tonë ligjor për ciklin e grumbullimit dhe administrimit të automjeteve të dala jashtë përdorimit. Bazë për përmirësimin e kuadrit tonë ligjor ka qenë Direktiva 2000/53/CE dhe legjislacioni i vendeve të Europes Perëndimore.

Numri i automjeteve qarkulluese në Shqipëri për vitet 2001 ­ 2005

Mjetet rrugore që qarkullojnë në Shqipëri përbëhen kryesisht nga makina të importuara gjatë 15 viteve të fundit. Numri i mjeteve të transportit në vendin tone para viteve `90 ka qenë i kufizuar.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

258

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Pjesën më të madhe të mjeteve, të importuara nga vendet e tjera, e përbënin ato të tonazheve të rënda dhe të mesme të cilat janë përdorur për transportin e mallrave, ndërsa qarkullimi i autoveturave ka qenë mjaft i kufizuar. Gjatë këtyre viteve numri i mjeteve që qarkullojnë në vendin tonë është rritur në mënyrë të ndjeshme.Po ti referohemi të dhënave nga viti 2001 ­ 2005 vëmë re se ato kanë pësuar rritje nga viti në vit. Në tabelën e mëposhtme pasqyrohen të dhënat e automjeteve të transportit rrugor sipas tipeve të tyre të regjistruara nga viti 2001 ­ 2005.

Tabela 6. Automjete të transportit rrugor të regjistruara sipas viteve

Emertimi Mjete transporti rrugor total Nga të cilat: - Vetura pasagjerësh - Autobuze e mikrobuzë - Kamiona e kamionçina - Traktorë rrugore - Motorçikleta e triçikla - Rimorkio

2001 216 550

133 553 20 813 49 600 2 721 3 447 6 436

2002 233 954

148 531 21 026 51 960 2 670 3 400 6 367

2003 263 901

174 782 21 693 53 900 2 957 3 896 6 673

2004 274 652

190 004 25 066 46 809 1 966 4 877 5 930

2005 284 655

195 125 29 453 45 437 1 896 7 170 5 574

Duke j`u referuar tabelës së mësipërme rritja në total e automjeteve në vitin 2005 krahasuar me vitin 2001, e shprehur në % rezulton të jetë ­ 13.1 %.

Shtimi vjetor i shprehur në % i automjeteve rrugore nga viti në vit për periudhën 2001 ­ 2005 varion nga 10.3 ­ 11.2 %. Rritja mesatare vjetore rezulton rreth 10.5%. Ndërsa, rritja ne % e disa tipeve të automjeteve te transportit rrugor në vitin 2005, krahasuar me vitin 2001 paraqitet: Vetura pasagjerësh 14.6%

Autobuzë e mikrobuzë 14.1% Motorçikleta e triçikla 20.8%

Kamionet dhe kamionçinat, traktorët rrugorë dhe rimorkiot, kanë një rritje te vogel të numrit të tyre nga viti 2001 deri në vitin 2003, ndërsa ne vitin 2005, numri i tyre në qarkullim, rezulton më i vogël se në vitin 2001.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

259

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Automjetet e rregjistruara vitet 2001 - 2005

300000 250000

Sasia ne cope

200000 150000 100000 50000 0

2001

2002

2003

2004

2005

Vitet

Fig.8 Automjete rrugore të regjistruara sipas viteve 2001 ­ 2005.

Numri i automjeteve të zhdoganuara ( importuara ) për periudhën 2001 ­ 2005 dhe ne 5mujorin e vitit 2006, paraqitet në tabelën nr. 7.

Tabela 7 . Numri i automjeteve të zhdoganuara

Viti

Vitet 2001

Viti 2002

Viti 2003

Viti 2004

Viti 2005

5/M. V. 2006

Automjetet - të përdorura - të reja - total - të përdorura - të reja - total - të përdorura - të reja - total - të përdorura - të reja - total - të përdorura - të reja - total - të përdorura - të reja

Njësia Cope --//---//-Cope --//---//-Cope --//---//-Cope --//---//-Cope --//---//-Cope --//--

Sasia 23 921 375 24 296 20 455 464 20 919 25 117 959 26 076 23 161 3 523 26 684 15 545 2 145 17 690 16 322 824

% 98.5 1.5 100.0 97.8 1.5 100.0 96.3 1.5 100.0 86.8 1.5 100.0 87.9 1.5 100.0 95.2 1.5

260

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

- total --//-17 146 100.0

Sasia e automjeteve të zhdoganuara 30000 25000 sasia e automjeteve 20000 15000 10000 5000 0

2001 2002 2003 2004 2005

24296 20919

26076

26684

17690

Vitet

Fig 9. Automjetet rrugore të zhdoganuara ( importuara ) për periudhën 2001 ­ 2005.

Sipas të dhënave të tabelës Nr 7. rezulton, se perqindjen më të lartë te automjeteve të zhdoganuara e zënë automjetet e përdorura, të cilat varijojnë nga 86.8 % deri ne 98.5 % te sasisë totale. Niveli i automjeteve të reja rezulton të jetë shumë i ulët, deri në masën 1.5 % të sasisë totale të importuar. Po kështu vihet re se numri i automjeteve të perdorura dhe te zhdoganuara, ka pësuar një ulje nga viti në vit, me përjashtim të vitit 2003. Numri i automjeteve të reja ka ardhur duke u rritur. Një rritje e ndjeshme rezulton në vitin 2004 dhe vitin 2005, në të cilët numri i tyre respektivisht është 3523 dhe 2145 copë automjete. Krahasuar me numrin e automjeteve të zhdoganuara në vitin 2001, që është vetëm 375 copë automjete, rezulton se në këto vite numri i tyre të jetë 5.7 deri në 9.4 here më i lartë. Megjithatë nga viti 2001 deri në vitin 2004 vihet re se në total, numri i automjeteve zhdoganuara ka qenë më i qëndrueshëm. Në vitin 2005 vihet re një ulje e ndjeshme e numrit të tyre, ndërsa ne vitin 2006, duke i`u referuar të dhënave të 5 mujorit, vihet re një tendencë rritje.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

261

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Materialet e automjeteve që dalin gjatë çmontimit dhe grupimi i tyre.

Gjatë procesit të autodemolimit dalin shumë materiale të cilat nuk ripërdoren ose nuk mund të riciklohen.

Në tabelen Nr. 8. pasqyrohet lista e mbetjeve të dala gjatë autodemolimit dhe kodet përkatëse sipas katalogut Europian të mbetjeve nr. 94/3/CE, vendimit te Këshillit Europian 2000/553/CE, vendimit 2001/118 dhe 2001/119 si dhe Katalogut Shqiptar

Tabela 8. Lista e mbetjeve që dalin gjatë autodemolimit të mjeteve jashtë përdorimit

a. Kat.Europian i Mbet. Vendimi 94/3/CE

b. Vendimet 2000/553/CE 2001/118, 2001/1

c. Katalogu Shqiptar i Mbetjeve

Emërtimi Vajra për qarqe hidraulik Vajra për frena Vajra të tjëra motori, transmensio ni, ingranazhi Emulsione të tjera vajore Mbetje të tjera vajore (filtra të lagur me vaj) Tretës të tjerë ose përzierje tretësash (lëngje ftohes)

Kodi 13.01.0 7 13.01.0 8 13.02.0 3

Emërtimi Vajra për qarqe hidraulik Lëngje për frena Vajra të tjera motori, ingranazhi dhe lubrifikime

Kodi 13.01.1 3 16.01.1 3 13.02.0 8

Emërtimi Vajra të tjerë hidraulik Lëngje frenash Vajra të tjera motori,ingranazh i dhe lubrifikante

Kodi 13.01.1 3 16.01.1 3 13.02.0 8

13.05.0 5 13.06.0 1

Ujra vajore të prodhuara 13.05.0 7 nga ndarja vaji/uji, emulsione të tjera Filtra vaji 16.01.0 7

Uji me naftë nga seperatorë uji/nafte Filtra vaji,nafte

13.05.0 7 16.01.0 7

14.04.0 3

Lëngje antifrize që përmbajnë substanca të rrezikshme

16.01.1 4

Lëngje antifrize që përmbajnë substanca të rrezikshme

16.01.1 4

Lëngje antifrize të ndryshme nga ato të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

16.01.1 5

Lëngje antingrirës të

16.01.1 5 262

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 kodit 16.01.14 Katalizatorë që përmbajnë metale me vlerë Goma makinash të përdorura Auto. papërdorshm e Mbetje të demolimit të automjetit 16.01.0 1 Katalizatorë të konsumuar që përmbajnë Au,Ag,Pd,Re,Ir,Pt. Goma makinash jashtë përdorimit Auto. jashtë perdororimit Automjete jashtë përdorimit që nuk përmban lëngje e komponentë të tjerë të rrezikshme 16.08.0 1 tjera nga ato në 16.01.14 Katalizatorë të harxhuar që kanë Au,Ag,Pd,Re,Ir,o se Pt, përveç 16.08.07 Goma jashtë përdorimit Mjete jashtë përdorimit Mjete jashtë përdorimit që nuk përmbajnë lëngje apo komponentë të tjerë te rrezikshëm Komponentë që permbajnë mërkur Komponentë që përmbajnë PCB Komponentë shpërthyes ( jastëk ajri) Tampon frenash që përmbajnë azbest Tampon frenash të tjera nga ato të përmendura në 16.01.11 Tankera për gaze të lëngshëm Metale ferrore Metale jo-ferror Plastika

16.08.0 1

16.01.0 3 16.01.0 4 16.02.0 8

16.01.0 3 16.01.0 4 16.01.0 6

16.01.0 3 16.01.0 4 16.01.0 6

Komponentë që permbajnë mërkur Komponentë që përmbajnë PCB Komponentë shpërthyes ("airbag") Pllaka për frena që përmbajnë amiant Pllaka frenash të ndryshme nga ato të kodit 16.01.11 Serbatorë për gaz të lëngët Metale hekurore Metale jo hekurore Pjesë të lehta të dala nga demolimi I 16.01.0 5 Plastika

16.01.0 8 16.01.0 9 16.01.1 0 16.01.1 1 16.01.1 2

16.010 8 16.01.9 16.01.1 0 16.01.1 1 16.01.1 2

16.01.1 6 16.01.1 7 16.01.1 8 16.01.1 9

16.01.1 6 16.01.1 7 16.01.1 8 16.01.1 9

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

263

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 automjeteve Xham Komponentë të rrezikshëm të ndryshëm nga ato të kodeve: 16.01.17, 16.01.11,16.01.13,16.01 .14 16.01.2 0 16.01.2 1 Qelqe Përbërës të rrezikshëm të tjera nga ato të përmendura në 16.01.0716.01.11, 16.01.13,16.01.1 4 Bateri plumbi 16.01.2 0 16.01.2 1

Bateri me plumb

16.06.0 1

Bateri me plumb

16.06.0 1

16.06.0 1

Lokalizimi i qendrave të grumbullimit Vend depozitimet e automjeteve të dala jashtë përdorimit janë ngritur në mënyrë të rastësishme dhe pa kontroll nga individë të ndryshëm. Ato janë depozituar kryesisht në ambiente të hapura, në pjesët anësore të akseve të rrugeve nacionale, në afërsi të hyrjeve dhe daljeve të qyteteve. Në tabelën e mëposhtme pasqyrohet numri i qendrave të grumbullimit, numri i automjeteve dhe sipërfaqet e qëndrave të grumbullimit për disa rrethe.

Tabela 9. Vendet e grumbullimit të mjeteve jashtë përdorimit

Rrethet Tiranë Durrës Lushnjë Fier Kavajë Vlorë Elbasan Pogradec Korçë F-Krujë-Laç-Milot Lezhë-RubikRrëshen Shkodër

Numri i qëndrave të grumbullimit 110 66 22 26 30 11 28 5 19 48 22 21

Siperfaqe e truallit Numri i automjeteve të zënë në m2 në këto qëndra 44950 1164 27350 1253 11100 284 13650 211 10250 388 5200 43 13400 326 1800 71 7900 222 19500 734 7100 299 11600 285 264

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Berat Tepelenë Gjirokastër Sarandë TOTAL 23 9 10 6 456 7550 3000 4550 1200 187100 162 63 149 32 5686

Problemet kryesore në menaxhimin e mbetjeve Duke patur parasysh situatën e menaxhimit të mbetjeve urbane në mënyrë të përmbledhur do të klasifikonim si probleme kryesore:

Plotësimi i kuadrit ligjor për menaxhimin e mbetjeve industriale të cilat janë gjendje të depozituara në depo të ndryshme të vendit si dhe i mbetjeve të reja të gjeneruara nga aktivitetet private. Forcimi i mëtejshëm i bashkëpunimit midis institucioneve dhe ministrive të linjës për marrjen dhe shpërndarjen e informacioneve për mbetjet. Mungesa e një zyre për marrjen e informacionit dhe regjistrimin e vazhdushëm të mbetjeve që gjenerohen. Mungesa e organizimit, eksperiencës, teknologjisë dhe metodave për grumbullimin, riciklimin, ripërdorimin ose incenerimin e mbetjeve industriale dhe veçanërisht ato te rrezikshme në vendet e përcaktuara. Mungesa e landfillit për vendosjen dhe depozitimin e sigurtë dhe veçantë të atyre mbetjeve të cilat nuk mund të riciklohen apo rigjenerohen. Mungesa e veprimeve praktike për rehabilitimin e zonave të ndotura për të cilat janë kryer studimet dhe janë dhënë rekomandimet e duhura për to. Mungesa e bashkëpunimit midis institucioneve dhe ministrive të linjës për shkëmbimin e informacioneve të tyre për mbetjet urbane Mungesa e akteve nënligjore që plotësojnë kornizën ligjore në fushën e administrimit të mbetjeve. Mungesa e një Plani Kombëtar për Administrimin e Mbetjeve të Ngurta. Mungesa e metodologjive të trajtimit të mbetjeve (në trajtën e rregulloreve përkatëse) Mungesa e landfilleve apo e ndonjë metode tjetër të trajtimit të përshtatshëm të mbetjeve (përfshin edhe aktivitete riciklimi, kompostimi, iceneratore etj). Njihet tashmë gjendja e rënduar e dampave të depozitimit të mbetjeve dhe problemet e tyre të shumta. Mungesa e një sistemi të përshtatshëm për grumbullimin e transportimin e mbetjeve. Vetëm disa qytete kanë privatizuar këtë shërbim, shpesh nuk kanë mjetet e nevojshme dhe nuk bëhet me cilësinë dhe frekuencën e duhur. Mungesa financiare në fushën e administrimit të mbetjeve. Tarifa shumë te ulëta për pastrimin që nuk mbulojnë aktualisht koston e trajtimit të tyre dhe krijojnë vështirësi në mundësinë e vazhdimësisë së çfarëdo projekti.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

265

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Mungesa e instrumentave politike për të stimuluar ndarjen selektive, riciklimin etj Studime fizibiliteti të cilat mbeten në letër dhe nuk shoqërohen me investimet konkrete, për shkak të mungesës së fondeve. Nevoja e trajnimeve dhe specializimeve për ekspertët në fushën e mbetjeve . Ndërgjegjësim i ulët i publikut

Objektivat në fushën e administrimit të mbetjeve

Hartimi i Planit Kombëtar të Administrimit të Mbetjeve Hartimi i një strategjie për menaxhimin e qëndrueshëm të mbetjeve urbane ku përfshihet plotësimi i kuadrit ligjor dhe projekte në këtë fushë. Stabilizimi i administrimit urban, që do të përfshijë gjithashtu edhe menaxhimin e mbetjeve urbane. Privatizimi i shërbimit të grumbullimit dhe transportit të mbetjeve. Hartimi i një programi për mbylljen e sigurtë të venddepozitimeve ilegale ekzistuese që paraqesin rrezik për shendetin dhe mjedisin. Identifikimi i i tyre dhe paraqitja e tyre në formë harte. Përgatitja nga bashkitë dhe komunat e Planeve përkatëse për Menaxhimin e Mbetjeve në territorin e tyre, në të cilat të jepet: Ndërgjëgjesimi i publikut lidhur me mirëmenaxhimin e mbetjeve urbane. Stimulimi i ndarjes selektive të mbeturinave që në burim, si dhe ripërdorimi dhe riciklimi i tyre. Aplikimi i metodave të përparuara për trajtimin e mbetjeve: kompostimi, riciklimi, inceneratorë, etj Për mbetjet spitalore si hap i parë do të ishte përdorimi i kontenierëve speciale për mbetjet e rrezikshme dhe njëkohësisht të bëhet që në burim ndarja selektive e tyre. Monitorimi dhe mbajtja e rregjistrave për sasitë dhe llojet e mbetjeve që gjenerohen nga spitalet Rritja e kapaciteteve, rritja e numrit të specialisteve, trajnimi i tyre etj., në nivel qendror dhe lokal. Vazhdimi i projekteve në fushën e mbetjeve urbane si projekti për rehabilitimin e Sharrës, projekti i KfË në rajonin e Korçës, etj Vazhdimi i projektit të Sida-s, i cili do të siguroje asistencë në Ministrinë e Mjedisit për plotësimin e kuadrit ligjor dhe rritjen e kapaciteteve, si edhe asistencë në nivel rajonal e vendor në bashkitë e qarkut të Korçës, për mirëmenaxhimin e mbetjeve urbane. Hartimi i një strategjie për menaxhimin e zonave industriale të braktisura ku të përfshihet edhe vlerësimi i rriskut në mjedis dhe në shendet, identifikimi i masave dhe prioriteteve për rehabilitimin e qëndrueshëm te tyre dhe hartimi i një plani për kontrollin, eleminimin dhe monitorimin e ndotjes në zonat e kontaminuara.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

266

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Hartimi i një programi për mbylljen e sigurtë të dampave të industrisë metalurgjike ekzistuese që paraqesin rrezik për shendetin dhe mjedisin. Vazhdimi dhe thellimi i mëtejshem projekteve studimore për zonat industriale dhe veçanërisht për zonat e cilësuara si Hot-Spote të vendit. Zbatimi i detyrave dhe rekomandimeve të projekteve studimore të kryera, për rehabilitimin e zonave të ndotura në zonat ku janë të lokalizuara objektet e industrisë metalurgjike të bakrit në Rubik dhe Laç. Vazhdimi i projektit për dizenjimin dhe ndërtimin e landfillit të mbetjeve të rrezikshme e cila do të zgjidhe asgjësimin e mbetjeve që do gjenerohen nga industria por edhe mbetjet historike (kimikatet e skadura të ruajtura në magazinat e Elbasanit, si edhe mbetjet e rrezikshme që do dalin nga pastrimi i hot spoteve) Industritë e reja përpara se të marrin lejen mjedisore duhet të paraqesin planin e menaxhimit të mbetjeve (grumbullimin, ruajtjen, ndarjet selektive, transportin, asgjësimin, apo riciklimin). Promovimi i prodhimeve të pastra, nëpërmjet mbështetjes së qendrës së ngritur apo me projekte demonstrimi, kontakte me biznesin, etj.

Plotësimi i legjislacionit Për plotësimin e kuadrit ligjor është e domosdoshme hartimi i ligjit dhe rregulloreve përkatëse për administrimin e plotë të mbetjeve të gjeneruara dhe ato që regjenerohen si dhe në mënyrë me konkrete është e nevojshme që në bashkëpunim me Ministritë përkatëse të plotësohen me rregullore të veçanta për trajtimin e mbetjeve si:

o o o o o

.

Mbetjet e industrisë kimike dhe të përpunimit; Mbetje e industrisë nxjerrëse të mineraleve, Mbetjet e industrisë metalurgjike; Mbetjet medicinale nga aktiviteti i spitaleve; Mbetjet e bujqësisë etj.

Po përgatitet draft-VKM që do të përcaktoje listat e mbetjeve që do të jenë objekt i importimit, eksportimit dhe tranzitimit në territorin e RSH. Hartimi i strategjisë dhe ligjit "Për administrimin mjedisor të mbetjeve të rrezikshme", drafti i parë i të cilit tashmë është hartuar Vazhdimi i Projektit të Harmonizimit të Legjislacionit me BE-ne, duke transpozuar direktivat përkatëse në fushën e mbetjeve sipas planit të hartuar. Ligji "Për administrimin mjedisor të mbetjeve të ngurta", është e nevojshme që të plotësohet me rregulloret përkatëse. Rregulloret dhe udhëzimet që duhet të hartohen janë: Rregullore për çdo metodë të trajtimit të mbetjeve o landfillin, o djegien,

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

267

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

o kompostimin etj.

Rregullore të veçanta për trajtimin e çdo tipi të mbetjeve, të cilat do të hartohen në bashkëpunim me ministritë përkatëse: o mbetje industriale, o të minierave, o të ndërtimit, o të spitaleve, o të bujqësisë etj.

Konkluzione

Nisur nga gjëndja ekzistuese si dhe duke analizuar pengesat që janë reflektuar gjatë kësaj periudhe për të patur një integrim modern në administrimin e mbetjeve të ngurta urbane duhet të merren masat si më poshtë vijon : 9. Përmirësimin e kuadrit ligjor aktual dhe veçanërisht atë të trajtimit të mbetjeve urbane ( me groposje të kontrolluar dhe djegje ). 10. Ndërgjegjësimin e nevojshëm të komunitetit nëpërmjet fushatave sensibilizuese nga pushteti lokal dhe OJF-te mjedisore, për marrjen e një kulture të përgjithshme mjedisore duke u përqendruar në mos administrimin e mirë të mbetjeve urbane dhe në problemet e shkaktuara prej saj.

11. Ngritjen e tarifës së pastrimit dhe transportit të mbetjeve, të paguar nga popullata, është domosdoshmëri për përballimin e investimeve të nevojshme në këtë shërbim. 12. Përgatitjen e Projekteve nga ana e Pushtetit Vendor për mundësinë e gjenerimit të fondeve nga donatorë të ndryshëm të huaj ose lokalë për përmirësimin e shërbimit të menaxhimit të mbetjeve urbane. 13. Metoda e mbledhjes së mbetjeve urbane, duhet të bazohet në shpërblimin e shërbimit sipas cilësisë dhe sasisë së punës së kryer dhe jo sipas sipërfaqes së pastruar që aplikohet sot.

14. Përmirësimin e nivelit të kontrollit të bashkive, komunave për sipërmarrësit private apo shtetërore që kryejnë këtë shërbim 15. Privatizimin e shërbimit të menaxhimit të mbetjeve urbane si një sipermarrje më e sukseshme. 16. Ngritjen sa më shpejt të impianteve të trajtimit të mbetjeve urbane pranë bashkive nëpërmjet dhënies me konçension.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

268

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

KAPITULLI V

5. UJËRAT

5.1 Substancat oksigjenkonsumuese në lumenj Lumi Drin dhe Bune Lumi Drin ka stacionin e Bahçallëkut dhe atë të Topojanit që përfaqësojnë hyrjen dhe daljen e këtij pellgu lumor. Ndërsa për lumin e Bunës kemi stacionin në urën e Bunës ku kemi lidhjen e këtij lumi me burimin e tij Liqenin e Shkodrës. Duke vlerësuar vlerat e treguesve në tabelat e rezultateve do të paraqesim ecurinë e tyre në pellgun e lumit Drin dhe Bunë si dy lumenj te cilët bëjnë pjesë në basenin e Lumit Drin që fillon nga Liqeni i Ohrit dhe përfundon në derdhjen e përbashkët të tyre (Drin + Bunë) në detin Adriatik. Në figurën 1 është paraqitur ecuria e përmbajtjes së NBO5 në ujërat e lumenjve Drin dhe Bunë gjatë vitit 2007. Duke ditur se NBO nuk është ndotës në vetvete, por është një matës i ndotjes organike si dhe NBO zakonisht raportohet si sasi oksigjeni e konsumuar gjatë një periudhe kohe specifike në nje temperaturë inkubimi specifik vihet re se vlerat e këtij parametri kanë të njëjten luhatje nga stacioni në stacion dhe nga ekspedita në ekspeditë. Kështu për stacionin e Topojanit vlerat e këtij parametri kanë luhatje nga 0.8 në 1.52 mg/l O2, ndërsa në stacionin e Bahçallekut kemi luhatje nga 0.68 ne 1.84 dhe për stacionin e Bunës 0.8 ne 2.7 mg/l O2.

Fig.1. Përmbajtja e nevojës biologjike për oksigjen në pellgun e lumenjve Drin dhe Bunë (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjise)

3 P rm a eN O (m O /l) e b jtja B g

2

2.5 2 1.5 1 0.5 0 1 2 3 4 5 6 s e ria e m atje ve

Topojan

5

Bahcallek

Ura Bunes

Nga kjo pamje grafike ata paraqiten në të njëjtin nivel të përmbajtjes së NBO5, gjë që tregon për një ndotje organike të përhershme. Kjo vjen si pasojë e derdhjes në mënyrë të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

269

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 vazhduar të shkarkimeve të lëngëta urbane në ujërat e tyre. Kështu mund të themi se kanë të njëjtën cilësi të ujërave të tyre me atë të cilësisë mesatare. Siç shihet nga Figura 2 përmbajtja e oksigjenit të tretur ka vlera me luhatje jo shumë të ndjeshme (8.4 ne 9.95 mg/l O2 për stacionin e Topojanit dhe 8.32 ne 10.4 mg/l O2) në ujërat e lumit Drin gjë që mund të shpjegohet me ndryshimin e sasisë së ujit për shkak te rreshjeve te mëdha gjatë periudhës së parë të vitit si dhe për shkak te shtimit të elementeve që konsumojnë oksigjenin në zonën ku ai rrjedh. E njëjta situatë është edhe për lumin e Bunës ku kemi luhatje të vlerave të përmbajtjes se oksigjenit (7.72 në 11.3 mg/l O2) në ujërat e tij pasi kemi ndikimin e shkarkimeve të qytetit si dhe të përzierjes së lumit Drin me Bunë.

Fig.2. Përmbajtja e oksigjenit të tretur në pellgun e lumenjve Drin dhe Bunë (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

12 10 P erm bajtja e DO (m gO2/l) 8 6 4 2 0 1 Topojan Bahcallek 2 Ura Bunes 3 4 5 6 se ria e m atjeve

Nga krahasimi i këtyre vlerave me vlerat limite të relatuara në tabelën e klasifikimit të cilësisë së ujërave (sipas NIVA) mund të themi se këto ujëra janë të cilësisë së mirë, pra me vlera brenda intervalit 6.4 ­ 9 mg/l O2.

Dihet që amoniaku është i vetmi gaz alkalin i zakonshëm që gjëndet në ujërat natyrore. Ky është një tregues i ndotjes mikrobiale të ujërave (nga shkarkimet urbane). Në Figurën 3 kemi paraqitur ecurinë vjetore të përmbajtjes se amoniumit në ujërat e lumit Drin dhe Bunë. Nga ky grafik shihet se vlerat e këtij parametri luhaten në varësi të kohës së kampionimit si dhe nga stacioni në stacion. Kështu stacioni i Bunës ka përmbajtje të këtij treguesi të ndotjes që luhatet nga 0.010 në 0.021 mg/l N-NH4 si pasojë e ndikimit në të shkarkimeve të ndryshme dhe pranisë së bimësisë së madhe ujore pranë këtij stacioni e cila dekompozohet dhe çliron sasi të ndjeshme NH3.Për stacionin e Topojanit vlera e përmbajtjes së amoniakut luhaten nga 0.014 në 0.020 mg/l N-NH4 dhe nga grafiku shihet një tendencë e lehtë rritjeje për periudhën e monitoruar. Por mund të themi se në krahasim me vitin e kaluar ky tregues është në nivele më të ulëta. Edhe në stacionin e

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

270

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Bahçallëkut vlerat e këtij treguesi luhaten nga 0.01 në 0.016 mg/l N-NH4. Pra mund të themi se të tre stacionet e marra në analizë paraqesin të njëjtën ecuri vjetore të përmbajtjes së amoniakut në ujërat e tyre.

Fig.3. Përmbajtja amoniakut në pellgun e lumenjve Drin dhe Bunë gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.03 P rm a eN (m /l N e b jtja H g )

0.02

0.02

4

0.01

0.01

0.00 1 Topojan Bahcallek 2 Ura Bunes 3 4 5 6

s e ria e m atje ve

Nga këto vlera të përftuara mund të themi se këto ujëra kanë cilësi mesatare.

Lumi Mat Lumi Mat ka katër stacione në rrjetin e monitorimit të cilësisë së ujërave të tij dhe konkretisht Shoshaj, Milot, Bukmirë dhe Ndërfan, ku dy të parat i përkasin fillimit dhe fundit të lumit ndërsa dy të tjerët janë për degëzimet kryesore të tij, në mënyrë që të vlerësohet më mirë impakti i ndotjes në këtë lumë. Në Figurën 4 paraqitet ecuria e përmbajtjes së Nevojës Biologjike për Oksigjen në ujrëat e lumit Mat gjatë vitit 2007. Sikurse shihet vlerat e këtij treguesi janë të ulëta për stacionin e Bukmirës ku ndikimi i ndotjes është më i vogel. Këtu vlerat luhaten nga 0.33 në 0.95 mg/l O2 ndërsa në stacionet e tjera në periudhen e zhvillimit të jetës së gjallë vëmë re përmbajtje më të lartë të këtij treguesi. Këto vlera luhaten edhe si pasojë e kohës së matjes.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

271

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.4 Përmbajtja e nevojës biologjike për oksigjen në pellgun e lumit Mat gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

3 P erm ajtja e N O (m /l O) b B5 g 2 2.5 2 1.5 1 0.5 0 1

Nderf an Bukmire Milot

2

Shoshaj

3

4

5

6

s e ria e m atje ve

Në këto stacione vlerat luhaten nga 0.45 në 1.6 mg/l O2 për stacionin e Ndërfanit, nga 0.45 ne 1.6 mg/l O2 për Milotin dhe nga 0.39 në 2.55 mg/l O2 për stacionin e Shoshajt. Kështu mund të themi se kanë të njëjtën cilësi të ujërave të tyre me atë të cilësisë mesatare. Në Figurën 5 është paraqitur përmbajtja e oksigjenit të tretur në ujërat e lumit Mat dhe siç shihet në të, kjo përmbajtje është e lartë në stacionin e Ndërfanit, ku ndikimi i ndotësve në këtë pjesë të lumit është e vogël.

Fig.5 Përmbajtja e oksigjenit të tretur në pellgun e lumit Mat gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

272

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

12 10 8 6 4 2 0 1 Nderfan Bukmire Milot 2 Shoshaj 3 4 5 6 seria e m atjeve

Ky tregues ka lidhje me temperaturën e ujit dhe vihet re se me rritjen e temperaturës ky tregues ndryshon duke u zvogëluar dhe mund të themi se në stacionet e këtij pellgu nuk kemi ndonjë ulje shumë të theksuar, por me një korelim të mirë me temperaturën e ujit. Sikurse vihet re në stacionin e Shoshajt ndryshimet në përmbajtjen e oksigjenit të tretur nuk janë shumë të theksuara, ndryshe nga tre stacionet e tjera ku ndryshimi është më i madh si pasojë e ndikimit në to të shkarkimeve urbane apo ndikimit të ndotjes në të dhe sikurse shihet vlerat janë nën atë limite të normës për përmbajtjen e oksigjenit në ujërat natyrore (0.009 mg/l O2). Uljen më të madhe në sasinë e oksigjenit e shohim në stacionin e Shoshaj (9.4 mg/l në 6.2 mg/l), të Bukmirës (nga 9.1 mg/l ne 6.93 mg/l) dhe të Milotit (9.5mg/l në 7.84 mg/l).

Nga krahasimi i vlerave mesatare të përmbajtjes se oksigjenit në ujërat e lumit Mat me vlerat limite të relatuara në tabelën e klasifikimit të cilësisë së ujërave (sipas NIVA) mund të themi se këto ujëra janë të cilësisë së mirë, pra me vlera brenda intervalit 6.4 ­ 9 mg/l O2.

Përmbajtja e amoniakut në ujërat e pellgut të lumit Mat është paraqitur në grafikun e figurës 6. Në të është paraqitur ecuria vjetore e këtij parametri në të katër stacionet e rrjetit të monitorimit në këtë lumë. Ky tregues ka vlera më të larta në stacionin e degës së këtij lumi, atë të Shoshajt, ku kemi luhatje nga 0.015 ne 0.025 mg/l N-NH4 dhe në stacionin e Milotit ky parametër është në nivele të përafërta, ku vlerat luhaten nga 0.012 në 0.20 mg/l N-NH4. Megjithëse ky parametër ka variacion nga ekspedita në ekspeditë dhe nga stacioni në stacion mund të themi se vlerat e tij janë nën vlerat limite (< 0.04 mg/l NH4 për ujërat salmonide dhe < 0.2 mg/l NH4 për ujërat ciprinide) të lejuara nga direktiva e BE

permbajtja e DO (mg/l O2)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

273

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.6 Përmbajtja e amoniakut në pellgun e lumit Mat gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.03 0.025 0.02 0.015 0.01 0.005 0 1 Nderf an Bukmire Milot 2 Shoshaj 3 4 5 6 s e ria e m atje ve

Lumi Erzen Lumi Erzen përfaqësohet nga tre stacione në rrjetin e monitorimit të cilësisë së ujërave sipërfaqësore. Këto stacione janë: Ibë (stacion në rrjedhen e sipërme të lumit), Ndroq (stacion në rrjedhën e mesme të lumit) dhe Sallmone (stacion në rrjedhën e poshtme të tij). Me këto tre stacione ne mund të gjykojmë mbi gjendjen e cilësisë së ujërave të këtij lumi. Përmbajtja e Nevojës Biologjike për Oksigjen është paraqitur në figurën 7. Sikurse shihet ky tregues ka luhatje nga ekspedita në ekspeditë dhe nga stacioni në stacion. Luhatja e tij është më e madhe gjatë periudhës së ngrohtë të vitit ku ndikimi i shkarkimeve urbane në ujërat e këtij lumi është mjaft më i ndjeshëm dhe ka rritje të vlerave të këtij parametri. Gjithashtu kemi rritje të vlerave gjatë periudhës me pak rreshje të vitit, gjë që sjell ndikim më të madh të ujërave të shkarkimeve urbane sesa të ujërave të vetë lumit. Stacioni ku ndihet më shumë kjo rritje është ai i Sallmonës ku vlerat luhaten nga 2.20 në 4.85 mg/l O2. Kështu mund të themi se kanë të njëjtën cilësi të ujërave të tyre me atë të cilësisë së keqe. Ndërsa për ujërat e stacioneve Ibë (ku luhaten nga 0.90 ne 4.4 mg/l O2) mund të themi se kemi ujëra të cilësisë mesatare dhe Ndroq (ku luhaten nga 1.05 ne 3.2 mg/l O2) mund të themi se kemi ujëra të cilësisë mesatare. Ndryshimi në stacionin e Ibës në përmbajtje të NBO tregon se edhe këtu ka ndikim përdorimi i shtratit të lumit për rërë.

perm bajtja e N (m N H g/l )

4

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

274

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.7 Përmbajtja a nevojes biologjike për oksigjen në ujërat e lumit Erzen gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

5 4.5 p rm a eN O(m /l O) e b jtja B5 g 2 4 3.5 3 2.5 2 1.5 1 0.5 0 1

Ibe Ndroq Sallmone

2

3

4

5

6

s e ria e m atje ve

Përmbajtja e oksigjenit të tretur në ujërat e lumit Erzen është një tregues që tregon një gjendje të njëjtë e të vazhdueshme të tyre, pra një një nivel "ushqimi" me oksigjen pothuajse të njëjtë. Luhatjet e vlerave të këtij treguesi siç shihet edhe nga figura 8 janë në interval të ngushtë që varet shumë nga temperatura e ujit në ekspedita të ndryshme. Kështu këto vlera luhaten nga 8.05 në 10.5 mg/l O2 për stacionet e Ibës dhe nga 7.32 ne 9.5 mg/l O2 për atë të Ndroqit. Vlera e këtij treguesi në stacionin e Sallmonës është ne nivelin e 5.43 mg/l O2 dhe 7.43 mg/l O2, kjo tregon një ndikim më të madh të ndotjes nga shkarkimet urbane në këtë stacion. Kjo vlerë tregon shtimin në ujë të kompozimeve ndotëse që kërkojnë sasi më të madhe oksigjeni. Duke u nisur nga vlerat e larta të këtij parametri në stacionin e Ibës, e kemi konsideruar këtë stacion si pikë referuese të rrjetit të monitorimit dhe ujërat në këtë pjesë të lumit janë të cilësisë shumë të mirë, ndërsa për stacionet e Ndroqit dhe të Sallmonës krahasuar me vlerat limite të relatuara në tabelën e klasifikimit të cilësisë së ujërave (sipas NIVA) mund të themi se këto ujëra janë të cilësisë së mirë, pra me vlera brenda intervalit 6.4 ­ 9 mg/l O2.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

275

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.8 Përmbajtja e oksigjenit të tretur në ujërat e lumit Erzen gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

12 10 P r b jtjaeD (m /l O ) em a O g 2 8 6 4 2 0 1 Ibe Ndroq Sallmone 2 3 4 5 6 s e ria e m atje ve

Lumi Ishëm Në rrjetin monitorues lumi i Ishmit ka pesë stacione të vendosura në trungun kryesor të tij dhe në degëzimet kryesore të tij për të realizuar një monitorim të plotë dhe vlerësim të gjëndjes së cilësisë së ujrave të tij sa më real. Stacionet e këtij lumi janë : Brari, Rinasi, Gjola, Ishmi dhe Lana. Këto stacione janë nën ndikim të plotë të shkarkimeve urbane të zonës ku kalon ky lum dhe që ka një presion mjaft të lartë në krahasim me stacionet e tjera të rrjetit të monitorimit të cilësisë së ujërave sipërfaqësore të vendit. Ujërat e këtij lumi janë nën një presion urban mjaft të lartë dhe kjo duket qartë në grafikun e përmbajtjes së oksigjenit të tretur ku vlerat e këtij treguesi kanë luhatje të mëdha nga ekspedita në ekspeditë. Kjo luhatje lidhet me shkarkimet e drejtpërdrejta urbane në këto ujëra dhe bëjnë që vlerat e këtij parametri të kenë luhatje të ndjeshme nga ekspedita në ekspeditë dhe nga stacioni në stacion. Siç vihet re në figurën 9 vlerat e përmbajtjes së oksigjenit të tretur të përftuara gjatë matjeve të këtij treguesi në këtë pellg janë të larta vetëm për stacionin e Brarit dhe luhaten nga 7.1 në 9.6 mg/l O2. Për stacionet e tjera mund të themi se ka vlera mjaft të ulëta të përmbajtjes se këtij treguesi pasi në to duket se shkarkimet urbane janë më të mëdha. Gjatë ekspeditave luhatjet janë të theksuara nga stacioni në stacion gjë që lidhet me sasinë e ndryshme të shkarkimeve dhe më temperaturat përkatëse të ujit në këto stacione. Kështu mund të theksojmë për stacionin e Ishmit vlerat variojnë nga 1.6 në 3.13 mg/l O2 apo në stacionin e Lanës ku variojnë nga 0.8 në 2.3 mg/l O2

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

276

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.9 Përmbajtja e oksigjenit të tretur në lumin Ishëm gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

10 9 P r b jtjaeD (m /l O ) em a O g

2

8 7 6 5 4 3 2 1 0 1 2 Ishem 3 Teknikum 4 5 6 s e r ia e m atje ve

Brar

Rinas

U. Gjoles

Krahasuar me vlerat limite të relatuara në tabelën e klasifikimit të cilësisë së ujërave (sipas NIVA) mund të themi se për stacionin e Brarit (që është përcaktuar si stacion reference) ujërat në këtë pjesë të lumit janë të cilësisë së mirë pra 7-9 mg/l O2, për stacionet e tjerë (të Rinasit, të Gjolës, të Ishmit dhe të Lanës ujërat janë të cilesisë së keqe, ku vlerat mesatare të tyre janë brenda intervalit 2-4 mg/l O2.

Në figurën 10 është paraqitur ecuria vjetore e përmbajtjes së amoniakut në pellgun e lumit Ishëm gjatë vitit 2007. Sikurse edhe parametrat e tjerë vihen re dukshëm vlerat më të larta të këtij parametri në stacionin e Lanës. Këto vlera luhaten nga 3.9 në 9.4 mg/l N-NO3. Vihet re gjithashtu se edhe stacionet e Rinasit (0.85 ne 8.9 mg/l N-NH4), Gjolës (1.2 ne 9.2 mg/l N-NH4) dhe të Ishmit (2.86 ne 10.0 mg/l N-NH4) kanë vlera të larta në krahasim me atë të Brarit (0.01 në 0.02 mg/l N-NH4).

Fig.10 Përmbajtja e amoniakut në ujërat e lumit Ishëm gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

10.0 9.0 P rm a e N 4 (m /l N e b jtja H g ) 8.0 7.0 6.0 5.0 4.0 3.0 2.0 1.0 0.0 1

Brar Rinas U. Gjoles

2

Ishem

3

Teknikum

4

5

6 seria e matjeve

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

277

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Vlerat e këtij treguesi janë shumë herë më të larta se vlerat limite (<0.01 mg/l NH4 për ujërat salmonide dhe <0.03mg/l NH4 për ujërat ciprinide) të lejuara nga direktiva e BE, kështu që këto ujëra mund të klasifikohen si të cilësisë shumë të keqe.

Lumi Seman Për lumin Seman rrjeti i monitorimit është i përberë nga gjashtë stacione monitorimi duke përfshirë dy degët e tij: Lumin Osum dhe lumin Devoll, si dhe duke parë ndikimin e ndotjes në pjesën fundore të tij pas bashkimit të këtyre degëve. Në këtë rrjet monitorimi është përfshirë edhe stacioni i degës Gjanicë, që paraqet gjendjen e ujërave në zonën e nxjerrjes dhe të përpunimit të naftës. Sikurse shihet nga figura 11 kemi një variacion të përmbajtjes së oksigjenit të tretur në ujërat e Lumit Seman nga njëri stacion në tjetrin dhe nga njëra seri e matjes në tjetrën. Në përgjithësi të gjithë stacionet paraqiten me vlera të larta të këtij treguesi. Por ato janë nën vlerën 4.68 mg/l për stacionin e Gjanicës që është një degë e lumit Seman e qe ka ndikim mjaft të madh në cilësinë e ujërave të këtij lumi. Në këtë stacion ndotja nga nafta dhe përbërësit e saj ndikon mjaft në cilësinë e ujërave të tij. Këtu vlerat e këtij treguesi zbresin nga 4.68 në 1.60 mg/l O2, ndërsa për stacionet e tjera të këtij pellgu vlerat e këtij treguesi luhaten në intervalin 7 ­ 9 mg/l O2.

Fig.11 Përmbajtja e oksigjenit të tretur në ujërat e lumit Seman (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

12.0

10.0 p r b jtjaeD (m /l O ) em a O g

2

8.0

6.0 4.0

2.0 0.0 1 Turan Lozhan kozara 2 U.vajgurore 3 Fier 4 Mbrostar 5 6 s e r ia e m atje ve

Nga krahasimi me vlerat limite të relatuara në tabelën e klasifikimit të cilësisë së ujërave (sipas NIVA) mund të themi se për stacionin e Gjanicës ujërat në këtë pjesë të lumit janë të cilësisë së keqe, ku vlerat mesatare të tyre janë brenda intervalit 2-4 mg/l O2, ndërsa për stacionet ujërat janë të cilësisë së mirë, pra me vlera brenda intervalit 6.4 ­ 9 mg/l O2. Lumi Shkumbin Rrjeti i monitorimit në lumin Shkumbin përbëhet nga tre stacione dhe konkretisht: Rrogozhinë, Papër dhe Labinot. Me anë të këtyre stacioneve ne mund të monitorojmë

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

278

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 gjendjen e ujërave të këtij lumi duke u nisur nga rrjedha e sipërme e tij, në rrjedhën e mesme e më pas në rrjedhën e poshtme të tij që është para se lumi të derdhet në det. Në grafikun e figurës 12 është paraqitur përmbajtja e oksigjenit të tretur në stacionet e lumit Shkumbin gjatë vitit 2007. Siç shihet edhe nga grafiku ky parametër nuk ka luhatje të mëdha të tij si nga stacioni në stacion ashtu edhe nga ekspedita në ekspeditë. Vlerat mesatare të këtij parametri luhaten nga 8.61 ne 9.4531 mg/l O2 në të gjitha stacionet e pellgut lumor.

Fig.12 Përmbajtja e oksigjenit të tretur në ujërat e lumit Shkumbin gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

14.0 12.0 Permbajtja e DO (mg/l O 2) 10.0 8.0 6.0 4.0 2.0 0.0

1

Labinot Paper Rrogozhin

2

3

4

5

6

seria e m atjeve

Nga krahasimi me vlerat limite të relatuara në tabelën e klasifikimit të cilësisë së ujërave (sipas NIVA) mund të themi se për stacionet e lumit Shkumbin ujërat janë të cilësisë shumë të mirë, pra me vlera brënda intervalit > 9.0 mg/l O2. Në grafikun e figurës 32 është paraqitur ecuria vjetore e përmbajtjes së amoniakut në pellgun e lumit Shkumbin. Sikurse shihet në grafik ky parameter ka luhatje nga stacioni në stacion si dhe nga ekspedita në ekspeditë. Vlerat më larta të këtij treguesi të ndotjes organike i gjejmë në stacionin Rrogozhinë (nga 0.033 ne 0.38 mg/l N-NH4) dhe Papër (nga 0.08 ne 0.22 mg/l N-NH4), e veçanërisht gjatë periudhës së jetës biologjike. Megjithatë ky tregues është një indikator i ndotjes nga shkarkimet urbane. Për stacionin e Labinotit mund të themi se ai ka vlera shumë më të ulëta se dy stacionet e tjerë (nga 0.012 ne 0.16 mg/l N-NH4).

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

279

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.13 Përmbajtja e amoniumit në ujërat e lumit Shkumbin gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.40

perm bajtja e am n o iakut (m /l N) g

0.35 0.30 0.25 0.20 0.15 0.10 0.05 0.00

1

Labinot Paper Rrogozhin

2

3

4

5

6

seria e matjeve

Vlerat e këtij treguesi janë shumë më të larta se vlerat limite (<0.01 mg/l NH4 për ujërat salmonide dhe <0.03mg/l NH4 për ujërat ciprinide) të lejuara nga direktiva e BE, kështu që këto ujëra mund të klasifikohen si të cilësisë së keqe.

Lumi Vjosë Rrjeti i monitorimit në lumin Vjosë përbëhet nga gjashtë stacione dhe konkretisht: Çarshovë, Ura e Leklit, Ura e Dragotit, Memaliaj, Vodicë dhe Mifol. Me anë të këtyre stacione ne mund të monitorojmë gjendjen e ujërave të këtij lumi duke u nisur nga rrjedha e sipërme e tij, në rrjedhën e mesme e më pas në rrjedhën e poshtme të tij që është para se lumi të derdhet në det si dhe në degët kryesore të tij Drino e Shushicë. Në grafikun e figurës 14 është paraqitur përmbajtja e oksigjenit të tretur në stacionet e lumit Vjosë gjatë vitit 2007. Siç shihet edhe nga grafiku ky parametër nuk ka luhatje të mëdha të tij si nga stacioni në stacion ashtu edhe nga ekspedita në ekspeditë. Vlerat mesatare të ketij parametri luhaten nga 9.01 në 9.94 mg/l O2 në të gjitha stacionet e pellgut. Të gjithë stacionet e ketij pellgu kanë përmbjatje pothuajse të njëjtë të këtij treguesi dhe nje ecuri vjetore pothajse të njëjtë.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

280

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.14 Përmbajtja e oksigjenit të tretur në ujërat e lumit Vjosë gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

14 12 P erm bajtja e DO (m O2) g/l 10 8 6 4 2 0 1 Mif ol Çarshove 2 U.Leklit U.Dragotit 3 Memaliaj 4 Vodice 5 6

seria e matjeve

Nga krahasimi me vlerat limite të relatuara në tabelën e klasifikimit të cilësisë së ujërave (sipas NIVA) mund të themi se për stacionet e lumit Vjosë ujërat janë të cilësisë shumë të mirë, pra me vlera brenda intervalit > 9.0 mg/l O2. Në grafikun e figurës 15 është paraqitur ecuria vjetore e përmbajtjes së amoniakut në pellgun e lumit Vjosë. Vlerat më larta të këtij treguesi të ndotjes organike i gjejmë në stacionin Ura e Dragotit (nga 0.018 në 0.026 mg/l N-NH4) dhe Ura e Leklit (nga 0.012 në 0.022 mg/l N-NH4), e veçanërisht gjatë periudhës së jetës biologjike. Megjithatë ky tregues është një indikator i ndotjes bujqësore. Për stacionin e Vodicës mund të themi se ai ka vlera shumë më të ulëta se stacionet e tjerë (nga 0.010 ne 0.012 mg/l N-NH4).

Vlerat e ketij treguesi janë shumë më të larta se vlerat limite (<0.01 mg/l NH4 për ujërat salmonide dhe <0.03mg/l NH4 për ujërat ciprinide) të lejuara nga direktiva e BE, kështu që këto ujëra mund të klasifikohen si të cilësisë së keqe.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

281

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.15 Përmbajtja e amoniakut në ujërat e lumit Vjosë (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.03 0.025 0.02 0.015 0.01 0.005 0

perm bajtja e N (m N H g/l )

4

1

Mif ol Çarshove U.Leklit

2

U.Dragotit

3

Memaliaj

4

Vodice

5

6

s e ria e m atje ve

5.2 Lëndët ushqyese në lumenj Lumi Drin dhe Bunë Përmbajtja e fosforit total në ujërat e lumenjve Drin dhe Bunë ka luhatje të ndryshme nga ekspedita në ekspeditë. Për stacionin e Topojanit mund te vihet re një tëndencë rritjeje të vlerave të këtij treguesi gjatë vitit duke arritur vlerën maksimale në muajin Dhjetor (0.011 ne 0.041 mg/l P). Megjithëse matjet kanë filluar në një periudhe ku ndikimi i jetës biologjike në ujë është i ndjeshëm vihet re se ky ndikim rritet edhe në periudhat e tjera të vitit gjë që mund të lidhet me një shkarkim të vazhdueshëm të lëndëve vepruese që ndikojnë në rritjen e përmbajtjes së këtij treguesi në ujë. Për stacionin e Bahçallëkut vihen re luhatje të vogla të përmbajtjes se këtij treguesi gjë që mund te lidhet me një vetëpastrim të ujërave të lumit Drin gjatë gjithë periudhës së monitorimit. Këto vlera kanë tendencë të qëndrueshme nga 0.009 në 0.012 mg/l P. Për stacionin e Bunës kemi pothuajse të njëjtën pamje si në stacionin e Bahçallëkut me një tendencë të qëndrueshme të ecurisë brendavjetore. Këtu kemi variacion të vlerave nga 0.008 në 0.013 mg/l P. Më pas vlera e përmbajtjes së P total në ujëra merr vlera të krahasueshme edhe me ato të njëjtës periudhë të 2005 e 2006. Vlerat e këtij treguesi për lumin e Bunës tregojnë se përzierja e ujërave me Liqenin e Shkodrës ka qenë e vazhdueshme e si pasojë ka sjellë një mundësi vetëpastrimi të ujërave të lumit Bunë.

Nga krahasimi i vlerave të përftuara nga matjet në keto pellgje lumore mund të themi se këto ujëra mund të klasifikohen si ujëra të cilësisë së mirë që do të thotë se vlerat mesatare të tyre luhaten brenda intervalit 0.007 ­ 0.011 mg/l P.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

282

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.16 Përmbajtja e fosfateve te tretur ne pellgun e lumenjve Drin dhe Bune (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjise)

0.045 0.04 perm bajtja e P total (m P g/l ) 0.035 0.03 0.025 0.02 0.015 0.01 0.005 0 1 2 3 4 5 6 seria e m atje ve

Topojan

Bahcallek

Ura Bunes

Në figurën 17 është paraqitur ecuria e përmbajtjes së nitrateve në ujërat e lumenjve Drin dhe Bunë. Kjo përmbajtje luhatet nga stacioni në stacion dhe nga ekspedita në ekspeditë. Kështu vihet re se në stacionin e Bahçallëkut ky tregues ka vlerat më të larta pasi ujërat e kësaj pjese të lumit Drin janë nën ndikimin e shkarkimeve urbane të qytetit. Këtu vlerat luhaten nga 0.3 në 0.26 mg/l N-NO3. Në stacionin e Bunës vlerat luhaten në intervalin 0.05 në 0.19 mg/l N-NO3. Këto vlera bëjnë që ne t'i klasifikojmë si ujëra me cilësi të keqe. Ndërsa për stacionin e Drinit në Topojan, ku vlerat e këtij treguesi luhaten nga 0.14 ne 0.17 mg/l N-NO3, mund të themi se janë të cilësisë mesatare.

Fig.17 Përmbajtja e nitrateve në pellgun e lumenjve Drin dhe Bunë gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjise)

0.3

Perm bajtja e N itrateve (m g/l)

0.25 0.2 0.15 0.1 0.05 0 1 2 3 4 5 6

Topojan

Bahcallek

Ura Bunes

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

283

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Lumi Mat Ashtu sikurse treguesit e tjerë të analizuar më parë edhe përmbajtja e fosforit total në ujërat e lumit Mat ka vlera të ndryshme të saj nga ekspedita në ekspeditë. Siç shihet edhe nga grafiku, në figurën 18, sasia e fosforit total në ujëra është më e lartë për stacionin e Shoshajt (0.016 në 0.036 mg/l P) dhe më e ulët për stacionin e Bukmirës (0.010 në 0.022 mg/l P). Duke pare ecurinë e parametrave të permendur më lart vëmë re të njëjtën ecuri edhe për këtë parameter. Tendenca e këtij treguesi paraqitet në rritje për stacionin e Shoshajt, ndërsa për stacionet e tjera mund të themi sa ka luhatje drejt një tendence të qëndrueshme për të gjithë periudhën e monitoruar, gjë që lidhet me sasinë e prurjeve të lumit si dhe me ndikimin e shkarkimeve në të.

Nga krahasimi i vlerave të përftuara nga matjet në këto pellgje lumore mund të themi se këto ujëra mund të klasifikohen si ujëra të cilësisë mesatare që do të thotë se vlerat mesatare të tyre luhaten brënda intervalit 0.011 ­ 0.020 mg/l P.

Fig.18 Përmbajtja e fosforit total në pellgun e lumit Mat gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

.

0.04 0.035 P rm a e Pto l (m /l P e b jtja ta g ) 0.03 0.025 0.02 0.015 0.01 0.005 0 1 Nderf an Bukmire Milot 2 Shoshaj 3 4 5 6 s e ria e m atje ve

Në grafikun e figurës 19 mund të shohim pothuajse të njetën dukuri si edhe në përmbajtjen e oksigjenit të tretur. Kemi ndryshime të vlerave të sasisë së nitrateve në ujë nga ekspedita në ekspeditë dhe me të theksuara këto në stacionet e Ndërfanit dhe të Milotit, ku sasia e nitrateve ka rritje të madhe (0.16 ­ 0.35 mg/l për Ndërfanin dhe 0.10 në 0.15 mg/l për Milotin). Kjo dukuri lidhet me kushtet e kampionimit ku kemi patur rreshje të bollshme gjatë kryerjes së ekspeditës si dhe uji ka patur turbullire të theksuar. Në stacionet e Bukmirës dhe të Shoshaj sasia e nitrateve është më e vogël se në dy stacionet e tjera dhe vlerat luhaten në intervale të vogla nga 0.10 në 0.22 mg/l N-NO3. Në baze të vlerave mesatare të përftuara nga monitorimi vjetor mund të themi se ujërat e këtij lumi janë të cilësisë mesatare.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

284

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.19 Përmbajtja e nitrateve në pellgun e lumit Mat gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.4 P erm ajtja e NO (m /l N b g ) 3 0.35 0.3 0.25 0.2 0.15 0.1 0.05 0 1

Nderf an Bukmire Milot

2

Shoshaj

3

4

5

6 seria e matjeve

Lumi Erzen Parametri i përmbajtjes se fosforit total në ujërat e lumit Erzen është paraqitur në grafikun e fig.20. Edhe ky tregues si dhe treguesit e tjerë ka luhatjet e tij nga ekspedita në ekspeditë. Kjo është e lidhur me temperaturën e ujit si dhe me kushtet e prurjes së ujit në secilin stacion të këtij pellgu. Kështu për stacionet e Ibës dhe të Ndroqit këto luhatje janë më të rregullta me ulje të vlerave të tij që tregon një rritje të aktivitetit biologjik në ujëra. Ndryshe nga këto dy stacione, në stacionin e Sallmonës luhatjet e këtij treguesi janë më të theksuara dhe lidhen me ndikimin e rritjes së elementeve që kërkojnë fosforin si "ushqim", që nuk janë gjë tjetër veçse rritja e numrit të mikroorganizmave ndotës.

Nga krahasimi i vlerave të përftuara nga matjet në këto stacione lumore mund të themi se këto ujëra mund të klasifikohen si ujëra të cilësisë mesatare për stacionin e Ibës, që do të thotë se vlerat mesatare të tyre luhaten brenda intervalit 0.011­0.020 mg/l P dhe të cilësisë së keqe për stacionet e Ndroqit e të Sallmonës ku vlerat mesatare luhaten në intervalin 0.020-0.050 mg/l P.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

285

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.20 Përmbajtja e fosforit total në ujërat e lumit Erzen gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.12 0.1 0.08 0.06 0.04 0.02 0 1 2 3 4 5 6 s e ria e m atje ve Ibe Ndroq P erm bajtja e Ptotal (m P g/l ) Sallmone

Ecuria e treguesit të ndotjes, nitrateve, në ujërat e lumit Erzen tregohet në grafikun e fig. 21. Sikurse shihet edhe nga grafiku vlerat e tij kanë luhatje nga ekspedita në ekspeditë gjë që lidhet me shtimin në të të ndotësve nga shkarkimet urbane në sasi të ndryshme dhe në periudha të ndryshme. Eshtë e kuptueshme që nivelet më të larta të këtij treguesi do t'i gjejmë në stacionin e Sallmonës që është stacioni i fundit monitorues i këtij lumi dhe në të grumbullohet e gjithë sasia e shkarkuar gjatë rrjedhjes së tij. Luhatjet e vlerave nga 0.19 në 0.84 mg/l N-NO3 janë të lidhura me temperaturën e ujit dhe me turbullsinë e tij, pra me praninë në të të substancave që e përmbajnë azotin në forma lehtësisht të kthyeshme në nitrate në kushtet reale të tij. Shihet që pika me e ndjeshme ndaj këtij parametri është stacioni i Sallmonës.

Vlerat e këtij treguesi janë afër vlerave limite (<0.01 mg/l NH4 për ujërat salmonide dhe <0.03mg/l NH4 për ujërat ciprinide) të lejuara nga direktiva e BE.

Fig.21 Përmbajtja e nitrateve në ujërat e lumit Erzen gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

286

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

0.9 0.8 P rm a en a v (m /l) e b jtja itr te e g 0.7 0.6 0.5 0.4 0.3 0.2 0.1 0 1 2 3 4 5 6 s e r ia e m atje ve

Ibe

Ndroq

Sallmone

Lumi Ishëm Në grafikun e fig.22 është paraqitur ecuria e përmbajtjes së fosforit total në ujërat e lumit Ishëm. Në këtë grafik vihet re një luhatje e vlerave të këtij treguesi nga ekspedita në ekspeditë si dhe nga stacioni në stacion. Ndryshimet e vërejtura në vlera janë të lidhura ngushtë me sasinë e shkarkimeve urbane në këtë lumë si dhe me temperaturat e ujit. Këto kushte favorizojnë mjaft mirë shtimin e organizmave në ujëra që çojnë në rritjen e niveleve të përmbajtjes së këtij treguesi. Shumë qartë duket ndikimi i ndotjes në stacionin e Lanës ku ky tregues ka vlerat më të larta të tij dhe ndryshimet nga ekspedita në ekspeditë janë më të ndjeshme. Nga krahasimi i vlerave të përftuara nga matjet në këto stacione lumore mund te themi se keto ujra mund të klasifikohen si ujëra të cilësisë mesatare për stacionin e Brarit, që do të thotë se vlerat mesatare të tyre luhaten brenda intervalit 0.011­0.020 mg/l P dhe të cilësisë së keqe për stacionet e Rinasit, Gjolës, Ishmit dhe Lanës mund të themi se kanë cilësi shumë të keqe.

Fig.22 Përmbajtja e fosforit total në ujërat e lumit Ishëm gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

2 1.8 p rm a e Pto l (m /l P e b jtja ta g ) 1.6 1.4 1.2 1 0.8 0.6 0.4 0.2 0 1 Brar Rinas U. Gjoles 2 Ishem 3 Teknikum 4 5 6 s e ria e m atje ve

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

287

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Treguesi i përmbajtjes së nitrateve në ujërat e pellgut lumor të Ishmit është paraqitur në figurën 23 si ecuri vjetore gjatë vitit 2007 dhe për cdo stacion të rrjetit të monitorimit të këtij pellgu. Ky tregues ka luhatje të mëdha në vlera gjatë ekspeditave sikurse shihet dhe nga grafiku. Luhatjet e vlerave në çdo stacion tregojnë për një pamundësi vlerësimi te tendencës së këtij treguesi brenda periudhës së matur (njëvjeçare). Edhe stacioni i Brarit që në vitet e mëparshme është vlerësuar për një përmbajtje te ulët të këtij parametri, ka nje variacion mjaft të madh të përmabjtjes nga njëra periudhe e kampionimit në tjetrën. Kjo i përgjigjet prurjeve më të mëdha të këtij lumi si nga reshjet ashtu edhe nga shkarkimet urbane në të. Këtu kemi vetëm shkarkime urbane me mjedis të përshtatshëm për të kthyer këto përbërje në nitrite ose amoniak, që janë pjesë e zinxhirit të azotit në format ndotëse të ujërave.

Fig.23 Përmbajtja e nitrateve në ujrat e lumit Ishëm gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.8 0.7 p r b jtjaeN (m /l N em a O g ) 0.6 0.5 0.4 0.3 0.2 0.1 0.0 1 Brar Rinas U. Gjoles 2 Ishem 3 Teknikum 4 5 6 s e ria e m atje ve

Në bazë të vlerave mesatare të përftuara nga monitorimi vjetor mund të themi se ujërat e këtij lumi janë të cilësisë së keqe, pasi ato janë shumë të larta për stacionet këtij pellgu lumor (përveç stacionit të Brarit) .

Lumi Seman Përmbajtja e fosforit total në ujërat e lumit Seman është e paraqitur në grafikun e fig.24. Vlerat më të mëdha të këtij treguesi i ka stacioni i Gjanicës ku rritja është nga seria në seri. Ato variojnë nga 0.15 në 0.48 mg/l N-NO3. Stacionet e tjera kanë një tendencë të lehtë rritjeje por jo shumë të theksuar pasi zona ku kalon lumi është kryesisht nën ndikimin e shkarkimeve urbane dhe bujqësore.

Nga krahasimi i vlerave të përftuara nga matjet në keto stacione lumore mund të themi se këto ujëra mund të klasifikohen si ujëra të cilësisë mesatare për stacionin e Lozhanit, Kozarës, Ura Vajgurore dhe Mbrostar, që do të thotë se vlerat mesatare të tyre luhaten

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

3

288

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

brenda intervalit 0.011­0.020 mg/l P dhe të cilësisë së keqe për stacionin Gjanicës ku vlerat mesatare luhaten në intervalin 0.020-0.050 mg/l P.

Fig.24 Përmbajtja e fosforit total në ujërat e lumit Seman gjate vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.5 0.45 p rm a e P ta (m /l P e b jtja to l g ) 0.4 0.35 0.3 0.25 0.2 0.15 0.1 0.05 0 1 Turan Lozhan kozara 2 U.vajgurore 3 Fier 4 Mbrostar 5 6

seria e matjeve

Sikurse shihet edhe nga grafiku (fig. 25) vlerat më të larta të këtij parametri janë në stacionin e Gjanicës ku luhatet nga 0.6 mg/l në 0.9 mg/l N-NO3 dhe në stacionet e tjera ky parameter ka luhatje në varësi të kohës së kampionimit si dhe të prurjeve të lumenjve. Në përgjithësi ky parametër, në stacionet e këtij pellgu lumor, ka vlera të larta gjë që tregon ndikimin e ndotësve me natyre organike (nga plehrat kimike ose prania e substancave që e kthejnë azotin e pranishëm në këtë komponim) që vijnë si pasojë e mjedisit fushor dhe me bujqësi të zhvilluar të këtij lumi.

Nga krahasimi i vlerave mesatare të këtij parametri mund të themi se këto ujëra kanë cilësi mesatare për të gjitha stacionet e këtij pellgu, me përjashtim të stacionit të Gjanicës ku cilësia e ujërave është e keqe.

Fig.25 Përmbajtja e nitrateve në ujërat e lumit Seman gjatë vitit 2007 Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

289

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

(Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.9 0.8 p r b jtjaeN (m /l N em a O g ) 0.7 0.6 0.5 0.4 0.3 0.2 0.1 0.0 1 Turan Lozhan kozara 2 U.vajgurore 3 Fier 4 Mbrostar 5 6 s e ria e m atje ve

Lumi Shkumbin Ecuria e përmbajtjes së fosforit total në ujërat e lumit Shkumbin është paraqitur në grafikun e figurës 31. Vlerat më të larta të këtij parametri i gjejmë tek stacioni Papër dhe Rrogozhinë. Shihet se ky tregues ka një tendencë te qëndrueshme për sa i përket ecurisë vjetore te tij në të gjithë stacionet e pellgut të lumit Shkumbin ku kryhet monitorimi. Vlerat e këtij treguesi luhaten nga 0.014 në 0.018 mg/l P për stacionin e Labinotit, nga 0.022 në 0.052mg/l P për stacionin Papër dhe nga 0.026 ne 0.045 mg/l P për stacionin e Rrogozhinës. Këto ujëra kanë ndikim nga zona industriale e qytetit si dhe nga shkarkimet urbane të tij.

Nga krahasimi i vlerave të përftuara nga matjet në këto stacione lumore mund të themi se këto ujëra mund të klasifikohen si ujëra të cilësisë së keqe ku vlerat mesatare luhaten në intervalin 0.020-0.050 mg/l P.

Fig.26 Përmbajtja e fosforit total në ujërat e lumit Shkumbin gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

3

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

290

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

0.06 0.05

perm bajtja e P total (m P g/l )

0.04 0.03

0.02 0.01

0.00 1 Labinot Paper Rrogozhin 2 3 4 5 6 s e ria e m atje ve

Edhe për përmbajtjen e nitrateve kemi një ecuri vjetore me luhatje nga stacioni në stacion dhe nga ekspedita në ekspeditë. Kjo ecuri është paraqitur në figuren 27. Duket qartë se vlerat më të larta të këtij treguesi janë në stacionin Paper (0.12 ­ 1.12mg/l N) dhe Rrogozhinë (0.2 ­ 1.56 mg/l N). Këto dy stacione janë nën ndikimin e këtij ndotësi pasi ujërat e lumit Shkumbin në keto dy stacione kalojnë në zona urbane dhe bujqësore. Kështu ndikimi në këto pjesë të lumit është i ndjeshëm për shkak të përdorimit të plehrave kimikë si dhe të shkarkimeve urbane. Në bazë të vlerave mesatare të përftuara nga monitorimi vjetor mund të themi se ujërat e këtij lumi janë të cilësisë së keqe, pasi ato janë shumë të larta për stacionet këtij pellgu lumor (përvec stacionit të Labinotit) .

Fig. 27 Përmbajtja e nitrateve në ujërat e lumit Shkumbin gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

1.6 1.4 P rm a eN (m /l N e b jtja O g ) 1.2 1.0 0.8 0.6 0.4 0.2 0.0 1 Labinot Paper Rrogozhin 2 3 4 5 6 s e ria e m atje ve

3

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

291

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Lumi Vjosë Ecuria e përmbajtjes së fosforit total në ujërat e lumit Vjosë janë paraqitur në grafikun e figurës 28. Vlerat më të larta të këtij parametri i gjejme tek stacioni Mifol dhe Ura e Dragotit. Gjithashtu këto vlera te larta i gjejmë gjatë serisë se pare, të tretë e të pestë per stacionin Mifol, ku kemi vlerën 0.025 mg/l P-PO4 dhe 0.022 mg/l P-PO4. Vihet re se tendenca e këtij treguesi është më e qëndrueshme për pjesen më të madhe të stacioneve te këtij lumi, ndërsa per stacionin e Vodicës është me drejtim zvogëlues.

Nga krahasimi i vlerave të përftuara nga matjet në këto stacione lumore mund të themi se këto ujra mund të klasifikohen si ujëra të cilësisë së keqe ku vlerat mesatare luhaten në intervalin 0.020-0.050 mg/l P.

Fig.28 Përmbajtja e fosforit total ne ujërat e lumit Vjosë gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.03 P rm a e b jtja e Pto l (m /l P ta g ) 0.025 0.02 0.015 0.01 0.005 0 1 Mif ol Çarshove U.Leklit 2 U.Dragotit 3 Memaliaj 4 Vodice 5 6 s e ria e m atje ve

Edhe për përmbajtjen e nitrateve kemi një ecuri vjetore me luhatje nga stacioni në stacion dhe nga ekspedita ne ekspedite. Kjo ecuri është paraqitur në figuren 29. Duket qarte se vlerat me te larta te ketij treguesi jane ne stacionin Ura e Dragotit (0.010 ­ 0.32 mg/l N), Ura e Leklit (0.010 ­ 0.26 mg/l N) dhe Mifol (0.01 ­ 0.20 mg/l N). Këto stacione janë nën ndikimin e këtij ndotësi pasi ujërat e lumit Vjosë në këto stacione kalojne në zona urbane dhe bujqësore. Kështu ndikimi në këto pjesë të lumit është i ndjeshëm për shkak të përdorimit të plehrave kimike si dhe të shkarkimeve urbane. Në pjesën tjetër të lumit shohim vlera më të ulëta të këtij parametri që tregon ndikimin më të vogël të treguesit në këto ujëra dhe nje cilesi me te mire te tyre.

Në bazë të vlerave mesatare të përftuara nga monitorimi vjetor mund të themi së ujërat e këtij lumi në stacionet janë të cilësise së keqe, ndërsa në stacionet e tjera cilësia e ujit është mesatare.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

292

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.29 Përmbajtja e nitrateve në ujërat e lumit Vjosë gjatë vitit 2007 (Burimi : Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.35 pe bajtja e N (m N rm O g/l ) 0.3 0.25 0.2 0.15 0.1 0.05 0 1 Mif ol Çarshove U.Leklit 2 U.Dragotit 3 Memaliaj 4 Vodice 5 6 s e ria e m atje ve

5.3 Cilësia e ujërave të larjes

Monitorimi mikrobiologjik i ujërave bregdetare të larjes është kryer sipas skemës së monitorimit mikrobiologjik minimal, duke analizuar një numër të konsiderueshëm kampionesh në stacionet fikse të kampionimit. Kampionet e marra u ekzaminuan për praninë e dy mikroorganizmave indikatore të ndotjes fekale: Faecal Coliform (FC) (ISO 9803) dhe Enterococcus Intestinalis (Streptococcus Faecalis FS) me metodën e membranës filtrante, në terrene specifike (ISO 7899-2 ).

3

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

293

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Çdo stacion kampionimi është përcaktuar duke marrë në konsideratë zonat më të shfrytëzuara dhe më të përdorëshme të plazheve. Faktori kryesor që ndikon në ndotjen mikrobiologjike të ujërave të larjes në plazhe janë pikërisht shkarkimet e lëngëta urbane të patrajtuara. Po ashtu një rëndësi të veçantë kanë edhe derdhjet e lumenjve, perrenjve apo kanalet e ndryshme të ujërave të larjes. Në këto kanale derdhen ujëra urbane të pakontrolluara sidomos nga ndërtimet e reja të viteve të fundit. Një pjesë e këtyre kanaleve janë të mbushura me mbeturina të ngurta dhe me mbeturina të shumta inertesh ndërtimi. Monitorimi i ujërave bregdetare të larjes në plazhet kryesore të vendit tonë, është kryer në plazhet kryesore bregdetare të vendit ( Shëngjin, Durrës, Vlorë, Sarandë, së fundi edhe në Velipojë, Dhërmi, Himarë dhe Borsh). Gjatë viteve të fundit janë bërë përpjekje nga Qeveria për implementimin e impianteve të përpunimit të ujërave të përdorura në qytetet kryesore bregdetare Lezhë, Durrës, Kavajë, Vlorë dhe Sarandë me financim të Bankës Botërore. Deri tani është ndërtuar faza e parë e impiantit të trajtimit të ujërave urbane të përdorura në Kavajë. Numri i stacioneve të kampionimit në të gjithë linjën bregdetare të vendit tonë në plazhet e sipër përmendura është 69. Ky program monitorimi i realizuar nga Instituti i Shëndetit Publik (ISHP) është mbështetur dhe financuar nga Ministria e Mjedisit, dhe ka si qëllim të mbrojë shëndetin publik, nëpërmjet përcaktimit të ngarkesës bakteriale, vlerësimit të rrezikut shëndetesor të pushuesëve dhe banorëve të zonave bregdetare dhe njëkohësisht të propozojë masat që duhen marrë për përmirësimin e situatës.

Rezultatet e marra prej përcaktimit të mikroorganizmave indikatorë të ndotjes fekale janë shprehur në dy vlera minimale FC - 50 dhe maksimale FC - 90 ku: FC - 50 = 100 Coliforme Fekale/100 ml në 50% të mostrave të analizuara dhe, FC - 90 = 1000 Coliforme Fekale/100 ml në 90% të mostrave të analizuara. Vlerat e FC 50 dhe FC 90 janë përftuar nga analizat e kampionëve të marra gjatë një periudhe një-vjeçare, për secilin stacion kampionimi, nga numri më i vogël në numrin më të madh. (FC-50 = n x 50 = dhe FC-90 = n x 90 = ______ ). (n është numri minimal i mostrave të marra në çdo stacion, n - jo më pak se 10).

Tabela 1

Parametrat

Përqëndrimi për 100 ml nuk duhet të kalojë 50% 90 %

Minimumi numrit të mostrave të ekzaminuara

Metoda Analitike

Metoda Interpretimit

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

294

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

të mostrave 101 Koliform Fekal (FC) 1000 10 ËHO/UNEP "Përcaktimi i Koliformeve Fekal në ujin e detit me metodën e Membranës Filtruese" ËHO/UNEP "Përcaktimi i Streptokokut Fekal në ujin e detit me metodën e Membranës Filtruese Përshtatja grafike ose analitike e shpërndarjes së mundshme të Log. Normal

100 Enterokoket Intestinale (Streptokoku Fekal ­ FS)

1000

10

Kriteri i përkohshëm i cilësisë për ujërat e larjes marrë nga Vendet e Mesdheut më 1985

Në vijim paraqiten të shprehura në mënyrë grafike rezultatet mikrobiologjike të të gjithë stacioneve të monitoruara, për vitin 2007, për treguesit Coliformet fekale dhe Streptokokun fekal të shprehura në dy vlera minimale FS-FC-50 dhe maksimale FS-FC90/100 ml.

Plazhi Durrësit

Në plazhin e Durrësit ndodhen 21 stacione kampionimi. Stacionet e kampionimit janë vendosur në zonat më të frekuentuara dhe më të populluara gjatë sezonit të plazhit. Stacionet e kampionimit janë larg shkarkimeve apo derdhjeve të ndryshme në një distancë të paktën 500 m. Stacionet e kampionimit të Plazhit të Durrësit në lidhje me objektet e ndryshme janë si vijon:

1. Currila 1 2. Currila 2 (lokali kashtorë) 3. Plazhi Zhiron (Tora) 4. Ura Dajlanit 5. Filadelfia 6. Plazhi Teuta 7. Plazhi lok. Gostivari 8. Plazhi Apollonia 9. Plazhi Hekurudha (Trieste) 10. Hotel Adriatik 1 11. Iliria (pista vjetër) 12. Iliria pranë bllokut 13. Ministria Rendit 14. Ish kampi pionierëve (Tropikal) 15. Bar Rest Tirana 16. Shkëmbi Kavajës (në mes)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

295

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 17. Hotel Hoti 18. Benilva 19. Hotel Andi 20. Kompleksi Xixa 21. Giardino

Rezultatet e analizave mikrobiologjike janë paraqitur në grafikët e mëposhtëm :

Fig 1. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Durrësit (Burimi: ISHP)

Plazhi i Durresit 2007 FC,FS-50 dhe FC,FS-90

3000 2500 2000 1500 1000 500 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Stacionet FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

296

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig2. Paraqitja grafike e FC, FS 50- 90 në Plazhin e Durrësit (Burimi: ISHP)

Plazhi i Durresit 2007, FC, FS-50 dhe FC,FS-90

3000 2500 2000 1500 1000 500 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Stacionet FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Plazhi i Durrësit në pjesën më të madhe të stacioneve të kampionimit dhe përkatësisht në këto stacione: Currila 1, Gostivari, Apollonia, Adriatiku, Iliria, Ish Blloku, dhe M. Rendit paraqiten me cilësi mikrobiologjike të ujërave të larjes brënda normave të rekomanduara për larje (ËHO/UNEP). Lehtësisht të ndotura janë stacionet e kampionimit: Currila 2, Filadelfia, Teuta-Spiranca, Hekurudha-Policia, Shkëmbi i Kavajës, H. Hoti, Benilva, H. Andi dhe Kompleksi Xixa Shumë të ndotura janë stacionet e monitoruar si: Plazhi Zhiron, Tropikali, Bar-Rest. Tirana, Xhardino.

Plazhi i Kavajës

Plazhi i Kavajës monitorohet nga kufiri i ndarjes me Plazhin e Durrësit (Giardino) deri në zonën e Malit të Robit. Në plazhin e Kavajës, ndodhen 10 stacione kampionimi nga 8 që kemi patur, në zonën me të shfrytëzuar të tij. Stacionet e kampionimit në Plazhin e Kavajës paraqiten si me poshtë: 11. Majami 12. R. Vjena 13. P. Golemit 14. Vapori mbytur 15. Piceri Argjendi 16. Piceri Jurgen 17. Para Mak Albania 18. Lok. Reshatit 19. Bunkeri Bardhe 20. Fusha e Sportit (Qerret)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

297

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Rezultatet e analizave mikrobiologjike të përpunuara, për vitin 2007, për Coliformet fekale dhe Streptokokun fekal shprehen në grafikët e mëposhtëm.

Fig 3. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 ne Plazhin e Kavajës (Burimi: ISHP)

Plazhi i Kavajes 2007, vlerat e FC-FS 50 dhe FC-FS 90

1400 1200 1000 800 600 400 200 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Stacionet

Fig 4. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 ne Plazhin e Kavajës (Burimi: ISHP)

Plazhi i Kavajes 2007,vlerat e FC-FS 50 dhe FC-FS 90

1400 1200 1000 800 600 400 200 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Stacionet

Nga rezultatet e analizave mikrobiologjike të ujërave të larjes të marra në Plazhin e Kavajës mund të themi se: Plazhi i Kavajës në pjesën më të madhe të stacioneve të monitorimit (stacionet 5-6-7-8-9-10) nga Piceri Jurgen, Mali i Robit e deri në Qerret ­ Fusha e sportit janë brënda normave të rekomanduara për larje (ËHO/UNEP). Mesatarisht të ndotura janë stacionet e kampionimit (3 - 4) Plazhi i Golemit

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

298

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Shumë të ndotura janë stacionet 1- Majami dhe 2- Vjena ku vlerat e mikroorganizmave të ndotjes fekale janë shumë të larta si rezultat i shkarkimeve urbane dhe dëmtimit të gropave septike në këtë zonë.

Plazhi i Velipojës

Në programin monitorues të Plazhit të Velipojës kemi patur 4 stacione por si rezultat i shtimit të zonës së shfrytëzueshme të tij dhe si rezultat i zgjerimit numri i stacioneve të monitorimit është rritur në 6. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Belavista Hotel Adriatiku (Velipojë) B.R. Fantazia Hyrja në plazh Pallatet e reja Lokali Dolçe Vita Para lagunës së Vilunit

Fig 5. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Velipojës (Burimi: ISHP)

Plazhi Velipoje 2007,vlerat e FC,FS 50 dhe FC,FS 90

600 500 400 300 200 100 0 1 2 3 4 Stacionet 5 6 7 FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

299

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig 6. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Velipojës (Burimi: ISHP)

Plazhi Velipoje 2007, vlerat e FC,FS 50 dhe FC,FS 90

600 500 400 300 200 100 0 1 2 3 4 Stacionet 5 6 7 FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Nga rezultatet e analizave mikrobiologjike të shprehur përmes grafikëve duket qartë se gjatë vitit 2007 në plazhin e Velipojës të gjitha stacionet e kampionimit paraqiten brënda vlerave të rekomanduara si për Streptokokun fekal po ashtu edhe për Koliformet Fekale. Në të gjitha stacionet e monitorimit rezultatet janë brënda normave të rekomanduara (ËHO/UNEP).

Plazhi i Shëngjinit

Plazhi i Shëngjinit, është plazhi i dytë më i madh për zonën veriore të Shqipërisë. Edhe në këtë plazh vitet e fundit është e shtuar së tepërmi zona bregdetare e cila shfrytëzohet për turizëm. Në Qytetin e Shëngjinit ka në rrjet kanalizimesh të ujërave urbane të cilat derdhen në Kënetën e Knallës nëpërmjet një stacion pompimi. Si rezultat, kjo kënetë ka pësuar një ndotje shumë të madhe, dhe nga shkarkimi i mbeturinave të ngurta urbane në të gjithe zonën ndihet një erë shumë e rëndë, si prej shkarkimeve të ujërave te zeza dhe nga dekompozimi i mbeturinave. Kjo kënetë komunikon me detin dhe indirekt mund të kontaminojë edhe ujërat e larjes, por sidoqoftë ky ndikim ështe i ulet. Në qytetin e Shëngjinit ndodhet një fabrikë e përpunimit të peshkut dhe shkarkimet e ujërave industriale të kësaj fabrike derdhen direkt në det pa asnjë lloj përpunimi. Në plazhin e Shëngjinit për monitorim janë zgjedhur 5 stacione kampionimi si më poshtë: 6. Kabinat e vjetra 7. Hotel Dora

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

300

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 8. Hotel Kristian 9. B.R.Gjahtari 10. Kune

Fig 7. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Shëngjinit (Burimi: ISHP)

Plazhi Shengjinit 2007, vlerat e FC,FS-50 dhe FC,FS-90

400 350 300 250 200 150 100 50 0 1 2 3 Stacionet 4 5

FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Fig 8. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Shëngjinit (Burimi: ISHP)

Plazhi Shengjinit 2007, vlerat e FC,FS-50 dhe FC,FS-90

400 350 300 250 200 150 100 50 0 1 2 3 Stacionet 4 5 FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

301

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Nga rezultatet e analizave mikrobiologjike të shprehura në grafikët 7 dhe 8, duket qartë se gjatë vitit 2007 të gjitha stacionet e monitorimit rezultojnë me vlerat e indikatorëve mikrobiologjikë brënda rekomandimeve të OBSH. Vlerat e Coliformeve Fekale dhe Streptokokeve Fekale si minimale dhe maksimale janë brënda kufijve të rekomanduar.

Në të gjitha stacionet e monitorimit rezultatet janë brënda normave të rekomanduara (ËHO/UNEP).

Plazhet e Vlorës

Plazhi i Vlorës është plazhi i dytë më i madh i vëndit tonë pas plazhit të Durrësit. Është një plazh që shtrihet pjesërisht në bregun e detit Adriatik (Plazhi i Vjetër, Plazhi i Ri deri tek tuneli) dhe pjesërisht në bregun e detit Jon. Si rezultat i shtimit të zonave në përdorim për qëllime ripërtëritëse edhe në Plazhin e Vlorës është rritur numri i stacioneve të kampionimit në Plazhin e Vlorës. Nga 6 stacione kampionimi egzistuese, numri i tyre është rritur në 12. Megjithëse gjatë vitit 2007 kemi marrë në studim edhe plazhin e mrekullueshëm të Zvernecit ku kemi 2 stacione kampionimi. Duke marrë në konsideratë linjën e gjatë bregdetare të Vlorës tashmë mund të themi Plazhet e Vlorës dhe jo Plazhi i Vlorës. Në këto plazhe ka 12 stacione monitorimi si më poshtë: 1. Plazhi Zvernecit (1) 2. Plazhi Zvernecit (2) 3. Plazhi Vjetër Kampi 4. Plazhi Vjetër Kabinat 5. Shkolla Marinës 6. Plazhi ri 7. Ish vilat e bllokut 8. Plazhi Jonufër 9. Radhimë- Melisa 10. Lokali Lame Borshi 11. Radhimë-hoteli Grand 12. Radhimë ­Lokali Boja1 13. Radhimë - Boja2

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

302

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig 9. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhet e Vlorës (Burimi: ISHP)

Plazhi Vlore 2007, vlerat e FC,FS-59 dhe FC,FS-90

1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 1 2 3 4 5 6 7 8 Stacionet 9 10 11 12 13 FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Fig 10. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhet e Vlorës (Burimi: ISHP)

Plazhi Vlore 2007,vlerat e FC,FS-50 dhe FC,FS-90

1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Stacionet

FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Në Plazhet e Vlorës stacionet 1, 2, 8, 9, 10, 11, 12 dhe 13 (Zvërnec, Jonufër, Radhimë), janë brënda normave të rekomanduara (ËHO/UNEP). Stacionet 6, 7 kanë dalë lehtësisht mbi normat e rekomanduara Stacionet e monitorimit më të ndotura në të gjitha seritë e kampionimeve janë stacioni 3, 4, 5 (Plazhi i Vjetër, Zona Skelë Plazhi Ri), Stacioni i kampionimit më i ndotur në bregdetin e Vlorës është stacioni 3 (përballë shkollës së Marinës) ku të 4 indekset e ndotjes fekale dalin mbi disa herë mbi normat e rekomandura. Për mendimin tonë është një zonë që duhet të ndalohet rreptësisht për larje.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

303

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Plazhet e Dhërmiut, Himarës dhe Borshit

Plazhet në Bregdetin Jon, ai i Dhërmiut, Himarës dhe Borshit te cilët janë plazhe të vegjël përgjatë gjithë kësaj vije bregdetare, pothuajse të gjitha qëndrat e banimit ndodhen larg bregut të detit dhe në këto vitet e fundit numri i ndërtimeve është shtuar, por nuk ka shkarkime të ujërave urbane dhe kanalizime të ujërave të përdorura. Plazhet e Dhërmiut dhe Borshit kanë përkatesisht nga 3 stacione kampionimi nga 2 që ka patur secili plazh. Plazhi i Himarës ka 4 stacione kampionimi nga 3 por mendojmë se numri i stacioneve të kampionimit duhet të shtohet pasi ka një numër të madh plazhesh të vogla që kohët e fundit po shfrytëzohen shumë sidomos për qëllime turistike. Mendojmë së edhe në këto plazhe numri i stacioneve të monitorimit duhet të shtohet. Rezultatet mikrobiologjike të përpunuara paraqiten në grafikët e mëposhtëm:

Fig 11. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Dhërmiut (Burimi: ISHP)

Plazhi Dhermi 2007, vlerat e FC,FS-50 dhe FC, FS-90

120 100 80 60 40 20 0 1 2 Stacionet 3 FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Fig 12. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Dhërmiut (Burimi: ISHP)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

304

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Plazhi Dhermi 2007, vlerat e FC, FS-50 dhe FC,FS-90

120 100 80 60 40 20 0 1 2 Stacionet 3 FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Fig 13. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Himarës (Burimi: ISHP)

Plazhi Himare 2007, vlerat e FC,FS-50 dhe FC,FS-90

200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 1 2 Stacionet 3 4

FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Fig 14. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Himarës (Burimi: ISHP)

Plazhi Him are 2007, vlerat e FC,FS-50 dhe FC,FS-90 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 1 2 Stacionet 3 4

FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

305

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig 15. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Borshit (Burimi: ISHP)

Plazhi Borsh, vlerat e FC,FS-50 dhe FC,FS-90

120 100 80 60 40 20 0 1 2 Stacionet 3 FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Fig 16. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Borshit (Burimi: ISHP)

Plazhi Borsh, vlerat e FC,FS-50 dhe FC,FS-90

100 80 60 40 20 0 1 2 Stacionet 3 FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Në të tre plazhet Dhërmi, Himarë e Borsh siç vihet re nga paraqitja grafike, gjatë vitit 2007, indekset e ndotjes fekale janë brënda normave të rekomanduara (ËHO/UNEP), madje në vlera mjaft të ulëta. Kështu mund të themi së të tre këto plazhe deri tani janë me cilësi më të mirë të ujërave të larjes. Sidoqoftë theksojmë faktin e shtimit të zonave të ndërtimeve të hoteleve të mëdha sidomos në zonën e Dhërmiut që duhet të shoqërohet me ndërtimin e impianteve të trajtimit të ujërave të zeza dhe gjithashtu duhet të shoqërohet edhe me shtimin e stacioneve të monitorimit në këto plazhe. Megjithatë gjëndja e mjedisit le për të dëshiruar sepse në edhe në këto plazhe, mbeturinat e ngurta urbane janë te shpërndara kudo.

Plazhi i Sarandës

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

306

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Plazhi i Sarandës shtrihet në bregdetin e detit Jon pikërisht në zonën e qytetit të Sarandës. Edhe ky plazh kohët e fundit ka pësuar ndryshime të shumta, sidomos lidhur me ndërtimet e shumta e pa kriter. Si rezultat i shtimit të zonave të shfrytëzueshme për qëllime ripërtëritëse edhe në plazhin e Sarandës janë shtuar stacionet e kampionimit për monitorimin e ujërave të larjes. Stacionet e kampionimit në Plazhin e Sarandës janë si më poshtë: 7- Limion 8- Plazhi - Pllakat 9- Plazhi Ri 10- Plazhi fëmijëve 11- Hotel Grant 12- Kanali i Cukës

Fig 17. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Sarandës (Burimi: ISHP)

Plazhi i Sarandes 2007, vlerat e FC-FS 50 dhe FC-FS 90

1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 1 2 3 4 5 6 FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Stacionet

Fig 18. Paraqitja grafike e FC, FS 50-90 në Plazhin e Sarandës (Burimi: ISHP)

Plazhi i Sarandes 2007, vlerat e FC-FS 50 dhe FC-FS 90

1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 1 2 3 4 5 6 FC-50 FC-90 FS-50 FS-90

Stacionet

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

307

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Në Plazhin e Sarandës stacioni 1 dhe 2 (Limion, Pllakat) janë brënda normave të rekomanduara (ËHO/UNEP). Stacioni 5 (Hotel Grand) mestarisht i ndotur. Shumë të ndotura stacionet e monitorimit 6 ­ 3 ­ 4 (Kanali i Çukës, Plazhi i Ri dhe Plazhi i Fëmijëve). Shumë më i ndotur nga të gjitha stacionet është stacioni 6 (kanali i Çukës) ku ka filluar të ndihet shumë ndikimi i shkarkimit të ujërave të zeza të qytetit të Sarandës ku është grykëderdhja e tyre, në afërsi të plazhit të kësaj zone. Kohët e fundit zonat e larjës në bregdetin e Sarandës janë shtuar së tepërmi (Ksamil, Lukove, plazhi Bunec, Kakome, etj) që kërkon futjen e tyre në programin e monitorimit dhe shtimin e stacioneve të monitorimit.

Përfundime

Nisur nga rezultatet e analizave mikrobiologjike të kryera për një periudhë kohore 1 vjeçare janar-dhjetor 2007, nga monitorimi i ujërave bregdetare të larjes si dhe nga rezultat e inspektimeve të këtyre plazheve, mund të themi se:

·

Plazhet me cilësine më të lartë të ujërave të larjes janë plazhet e Velipojës Shëngjinit, Dhërmiut, Himarës dhe Borshit. Edhe në bregdetin e Vlorës zona e Zvërnecit, Jonufrit dhe e Radhimës kanë cilësi shumë të mirë të ujërave të larjes, konform normave të rekomanduara. Plazhi i Durrësit në pjesën më të madhe te stacionet e kampionimit: Currila 1, Gostivari, Apollonia, Adriatiku, Iliria, Ish Blloku, dhe Ministria e Rendit paraqiten me cilësi mirkobiologjike të ujërave të larjes brënda normave të rekomanduara për larje. Lehtësisht të ndotura janë stacionet e kampionimit: Currila 2, Filadelfia, TeutaSpiranca, Hekurudha-Policia, Shkëmbi i Kavajës, H. Hoti, Benilva, H. Andi dhe Kompleksi Xixa Shumë të ndotura janë stacionet: Plazhi Zhiron, Tropikali, Bar-Rest. Tirana, Xhardino. Plazhi i Kavajës në pjesën më të madhe të stacioneve të monitorimit: nga Piceri Jurgen, Mali i Robit e deri në Qerret ­ Fusha e sportit janë brënda normave të rekomanduara për larje. Mesatarisht të ndotura janë stacionet e kampionimit: Plazhi i Golemit dhe më të ndotura janë stacionet 1- Majami dhe 2- Vjena

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

·

·

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

308

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

· ·

Plazhi i Vlorës është shumë i ndotur në stacionet e kampionimit: Plazhi i Vjeter, Shkolla Marinës (ku duhet të ndalohet larja) dhe ndotje të moderuar Plazhi i Ri. Në Plazhin e Sarandës stacioni 1 dhe 2 (Limion, Pllakat) janë brënda normave të rekomanduara për ujërat e larjes. Stacioni 5 (Hotel Grand) mestarisht i ndotur dhe shumë të ndotura stacionet e monitorimit: Kanali i Çukës, Plazhi i Ri dhe Plazhi i Fëmijëve. Shumë i ndotur është stacioni 6 (kanali i Çukës) ku ka filluar të ndihet shumë ndikimi i shkarkimit të ujërave të zeza të qytetit të Sarandës, gjithashtu edhe midis stacionit 3-4 ndodhet një kapërderdhes i ujërave të zeza. Ndotja e ujërave të plazheve vjen si rezultat i shkarkimit të ujërave urbane direkt (grykëderdhjet e ujërave të zeza) ose indirekt (lumenjve, përrenjve, kanaleve) në det pa asnjë lloj trajtimi. Si rezultat i kushteve shumë të ulëta higjeno-sanitare të plazheve, mungesës së anekseve higjieno-sanitare (dushe, banja publike, etj) dhe largimit të mbeturinave të ngurta. Rritjes së numrit të pushuesve gjatë sezonit të plazhit dhe shfrytëzimit pa kriter të tyre. Përsa i përket vlerësimit të pH, mund të themi se ujërat e zonave bregdetare të vëndit tonë kanë një mjedis lehtësisht alkalin, pH arrin në vlerat 7.5 - 8.3, brënda normave të rekomanduara 6 - 9. Temperaturat e matura gjatë periudhës së dimrit variojnë nga 10.50C ­ 14.50C dhe gjatë periudhës së verës variojnë nga 240C ­ 260C. Ujërat e larjes së zonave bregdetare nuk përmbajnë vajra minerale në sipërfaqen e tyre. Nuk përmbajnë erëra specifike me përjashtim të disa zonave ku ka shkarkime ujërash urbane ku era është e rënde. Nuk kanë lëndë të huaja në fluotim me përjashtim të zonave ku ka grykëderdhje dhe kanale ku shihen shishe plastike, qese dhe mbeturina të ngurta. Nuk kemi konstatuar raste të zhvillimit të algeve (red - tide)

·

·

· ·

· · · · ·

Rekomandime

309

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

·

Vendosja e zonave të ndaluara për larje në ato raste ku kontaminimi mikrobiologjik i ujërave të larjes është i lartë, mbi normat e rekomanduara nga Ministria e Shëndetësisë, Organizata Botërore e Shëndetit dhe UNEP për mbrojtjen e shëndetit publik, nëpërmjet vendosjes së tabelave sqaruese ose gardheve, si dhe njoftimi i publikut me anë të mjeteve të ndryshme (media, radio, internet, etj). Trajtimi i ujërave urbane dhe jetësore përpara shkarkimit në ujerat pritëse siperfaqësore e veçanërisht në det, është prioriteti kryesor që do të ndikojë në ruajtjen e pastertisë së ujërave të larjes. Forcimi i kuadrit ligjor për ruajtjen e ujërave sipërfaqësore (lumenj, liqenj, detra). Forcimi i kuadrit ligjor dhe institucional për menaxhimin e planifikuar të zonave bregdetare mbështetur në një plan kombëtar të zhvillimit të bregdetit si një nga faktorët kryesorë të zhvillimit të qëndrueshëm të vëndit tonë. Ngritja e një rrjeti monitorimi të rregullt konform standarteve e rekomandimeve ndërkombëtare në të gjithë zonën e bregdetit, duke shtuar në programin e monitorimit të gjitha plazhet e shfrytëzueshme të bregdetit të detit Adriatik dhe Jon (Patok, Spille, Hamallaj, Gjiri i Lalzit, Shënavlash, Karpen, Divjakë, Seman, Narta, Orikum, Palasë, Piqeras, Qeparo, Jal, Kakome, Bunec, Lukovë, Livadhet, Ksamil, Butrint, etj.). Shtimin e numrit te stacioneve të monitorimit, si dhe shtimin e plazheve për monitorim në të gjithë bregdetin e vëndit tonë, njëkohësisht edhe në zonat e larjes së liqeneve,etj. Kryerja e monitorimit edhe për disa indekse kimike sidomos nutrienteve të paktën për 4 herë në vit, në të gjitha plazhet në çdo stine. Forcimin e programit të monitorimit nëpërmjet paisjes së të paktën 4 laboratorëve të zonave bregdetare me aparaturat e domosdoshme për kryerjen e monitorimit sipas rekomadimit dhe metodikave të ËHO/UNEP, drejtuar dhe menaxhuar nga Instituti i Shendetit Publik. Vendosja e normave tona kombëtare për ujërat e larjes në përputhje dhe sipas rekomandimeve të OBSH/UNEP. Hartimi i profilit të çdo plazhi në vëndin tonë me të gjitha të dhënat e rekomanduara nga ËHO/UNEP si të dhëna gjeografike, hidrogjeologjike, klimatike, etj dhe veçanërisht sipas shkallës së pastërtisë së ujërave të larjes gjë e cila do të shërbejë për mbrojtjen e shëndetit publik. Informimi në shkallë të gjëre i publikut, me të gjitha mjetet e mundëshme.

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

·

· ·

·

·

· ·

· ·

·

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

310

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

· ·

Kryerja e studimeve epidemiologjike me qëllim identifikimin e ndikimit të ndotjes së ujërave bregdetare të plazheve në shëndetin publik. Shtimin e buxhetit për monitorimin mikrobiologjik të ujërave bregdetare të larjes në të gjitha zonat e përdorueshme për larje, si dhe shtimin e numrit të stacioneve të monitorimit në plazhet egzistuese duke marrë në konsideratë numrin e konsiderueshëm të pushuesve gjatë sezonit të larjes.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

311

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

5.4 Cilësia e ujërave të liqeneve Liqeni i Prespës Gjatë vitit 2007 janë kryer 4 veprimtari në terren për marrjen e mostrave dhe konkretisht:

ekspedita e parë ekspedita e dytë ekspedita e tretë ekspedita e katërt

muaji maj muaji qershor muaji shtator muaji dhjetor

Në mostrat e marra është kryer përcaktimi i parametrave të parashikuar si më poshtë: temperatura, transparenca, pH, alkalinitet, përcjellshmëria elektrike, Oksigjeni i tretur, NKO, NBO5, nitritet, nitratet, amoniaku, Ptotal. Liqeni i Prespës, për shkak të thellësisë më të vogël se ai i Ohrit, nuk pëson një shtresëzim të fortë gjatë muajve të ndryshëm të vitit. Thellësia e tij e vogël lejon që era të përziejë plotësisht ujërat.

Fig. 1 Paraqitja e transparences në liqenin e Prespës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.0 -1.0 the s (m lle ia ) -2.0 -3.0 -4.0 -5.0 -6.0

1

2

s e ria e m atje ve

3

4

Prespa

Në diagramën (fig.1) jepet ecuria e transparencës. Siç shihet edhe nga grafiku tejdukshmeria është në vlera të ulëta 2.5 ­ 5.3 m, gjë që tregon se ujërat e këtij liqeni janë në nivel mesotrofik dhe na japin një pamje të qartë të gjendjes së këtyre ujërave, në të cilat ka zhvillim intensiv të bimësisë ujore. Ky tregues së bashku me përmbajtjen e fosforit dhe të oksigjenit të tretur tregojnë gjendjen e nje sistemi ujorë si liqeni. Në figurën 2 është paraqitur ecuria e temperaturës së ujërave të liqenit të Prespës dhe siç shihet Dhjetori është muaji me temperaturën më të ulët në liqenin e Prespës, ndërsa

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

312

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Korriku është muaji me temperaturë më të lartë. Siç shihet nga figura kemi një diferencë të dukshme në temperaturën e ujit nga stina në stinë, por kjo frekuencë matjeje nuk na jep një pamje të qartë të ndryshimeve në liqenin e Prespës.

Fig. 2 Ecuria e temperatures në ujrat e liqenit të Prespës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

30.0

25.0

t m e au a( ) e p r t r ºC

20.0

15.0

10.0

5.0

0.0 1 2 3

siperfaqe

10 m

15 m

Në verë permbajtja e oksigjenit mund të marrë vlera nën nivelin e nevojshem për jetën e gjallë.Këto vlera të përqendrimit të oksigjenit të tretur reflektojnë produktivitetin e lartë dhe praninë e lëndëve organike në liqen. Në diagramën (fig.3) jepet shpërndarja e oksigjenit të tretur në ujërat e liqenit të Prespës. Në liqenin e Prespës gjatë periudhës së stratifikimit (stina e verës) përqëndrimi i oksigjenit të tretur zvogëlohet në mënyrë të theksuar.

Fig. 3 Përmbajtja e O2 të tretur në ujërat e liqenit të Prespës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjise)

12.00

10.00

p r b jtjaeD (m /lO ) em a O g 2

8.00

6.00

4.00

2.00

0.00 seria I seria II siperf aqe 10 m seria III 15 m seria IV

Transporti i oksigjenit në drejtim vertikal do të varet nga temperarura e ujit. Këtë dukuri e verejmë edhe tek grafiku ku në periudhën e ngrohtë vlerat e oksigjenit të tretur janë të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

313

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 vogla 3.05 ­ 8.71 mg/l, kurse në periudhat e tjera vlerat janë të përafërta me njëra ­ tjetrën 9.36 ­ 11.09 mg/l O2.

Fig.4 Përmbajtja e P total në ujërat e liqenit të Prespës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjise)

0.07

0.06

p r b jtjaePto l (m /l P em a ta g )

0.05

0.04

0.03

0.02

0.01

0 seria I seria II siperf aqe 10 m seria III 15 m seria IV

Përmbajtja e fosforit është një tregues me rëndësi i proçesit të eutrofikimit të ujërave. Qarkullimi i ujërave dhe bashkë me të edhe përmbajtja e fosforit nga uji në sedimente dhe anasjelltas bën që të mos kemi grumbullim të madh të sasive të fosforit në këto ujëra. Përmbajtjen e fosforit total e paraqet grafiku ne fig.4. Shihet qartë se gjatë periudhës së përzierjes së ujërave, midis stinëve kur janë bërë ekspeditat, kemi vlera të ndryshme në kohë dhe të përaferta në thellësi nga 0.02 në 0.024mg/l, kurse në periudhën e shtresëzimit të ujërave kemi vlera nga 0.012 ne 0.062 mg/l.

Fig. 5. Përmbajtja e NH4 në ujërat e liqenit te Prespës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.030

0.025 p r b jtjaea o ia u (m /l N em a mn k t g )

0.020

0.015

0.010

0.005

0.000 seria I seria II siperf aqe 10 15 seria III seria IV

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

314

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Format e azotit në ujëra kanë nje rëndësi të vecantë. Por jo vetem permbajtja e nitrateve tregon për një rritje të elementeve ndotës në këto ujëra. Edhe prania e amoniakut në vlera mbi ato limite është një tregues i rëndësishëm për praninë e mikroorganizmave që po "sulmojne" këtë trupë ujore për ta kthyer në një vend me bimësi të madhe e mbi të gjitha në një vend me permbajtje të lartë të elementeve eutrofikues. Vlerat e amoniakut luhaten në nivele nga 0.012 në 0.028 mg/l kur vlera limite e këtij parametri për ujërat e ëmbla varion nga 0.04 ne 0.2 mg/l.Pra mund të themi se bimët nuk kane dekompozim në fundin e liqenit që të sjellin ndryshime të mëdha në vlerat e këtij treguesi. Në stinën e pranverës këto vlera janë të larta gjë që vjen si pasojë e zhvillimit të jetës së gjallë. Nuk duhen neglizhuar edhe nitratet të cilat si forma te ndërmjetme të oksidimit të azotit mund të rritin përmbajtjen e elementeve ndotës në ujërat e liqenit. Dhe nga grafiku i fig.6 duket qartë se si në periudhën e shtresëzimit të ujërave ashtu dhe në periudhën e përzierjes së ujërave kemi pothuajse vlera uniforme në të gjitha thellësitë.

Fig.6 Përmbajtja e nitrateve në ujërat e liqenit të Prespës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.050 0.045 0.040 p r b jtjaen a v (m /l N em a itr te e g ) 0.035 0.030 0.025 0.020 0.015 0.010 0.005 0.000 seria I seria II siperf aqe 10 m seria III 15 m seria IV

Tendenca e këtij treguesi nuk ka rritje, por ulje gjatë periudhes së monitoruar. Kjo tendencë është e njëjtë për shtresa të ndryshme të liqenit pavarësisht nga koha e kampionimit.

Nga e gjithë kjo analizë e parametrave të matur në ujërat e liqenit te Prespës mund të theksojmë se ujërat e tij janë drejt proçesit të eutrofikimit.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

315

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Liqeni i Shkodrës Gjatë vitit 2007 janë kryer 4 veprimtari në terren per marrjen e mostrave dhe konkretisht:

ekspedita e parë ekspedita e dytë ekspedita e tretë ekspedita e katërt

muaji maj muaji qershor muaji nëntor muaji dhjetor

Në mostrat e marra është kryer përcaktimi i parametrave të parashikuar si më poshtë: temperatura, transparenca, pH, alkaliniteti i përgjithshëm, përcjellshmëria elektrike, Oksigjeni i tretur, NKO, NBO5, nitritet, nitratet, amoniaku, Ptotal. Thellësia më e madhe e këtij liqeni është rreth 7 m. Për shkak të përzierjes së vazhduar dhe të zhvillimit të fitoplanktonit, transparenca e tij është mjaft e ulët.

Fig.7 Ecuria e transparencës në ujërat e liqenit të Shkodrës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0 -1 thellesia (m ) -2 -3 -4 -5 -6 -7 1 2 3 4 s e ria e m atje ve Shiroke(0m) Bajze(0m) Zogaj(0m) Zogaj(0m) Bajze(0m) Shiroke(0m)

Transparenca e ujërave të liqenit të Shkodrës varion nga 2.9 ne 7.0 m dhe është më e vogël në periudhën e ngrohtë ku mikroorganizmat ujore janë të përfshirë në proçeset e rritjes së tyre dhe të ndryshimit të bimësisë në fundin e tij. Fakti që liqeni i Shkodrës ka një thellësi relativisht te vogel bën që ujërat e tij të përzihen vazhdimisht. Kjo vërtetohet edhe nga karakteristikat e njëjta fiziko-kimike gjatë gjithë kolonës së ujit.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

316

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.8 Përmbajtja e oksigjenit të tretur në ujërat e liqenit të Shkodrës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

12.00

10.00

p r b jtjaeD (m /l O ) em a O g

2

8.00

6.00

4.00

2.00

0.00 1 Shiroke(0m) Shiroke(5m) Bajze(0m) 2 Bajze(5m) Zogaj(0m) Zogaj(5m) 3 4

Në përgjithësi ujërat e këtij liqeni janë të ngopura me oksigjen. Ndryshimet në kohë dhe hapësirë të vlerave të oksigjenit të tretur janë paraqitur në grafikun e fig.8 ku duket qartë zvogëlimi i vlerave të këtij parametri në periudhën e ngrohtë ku kemi rritje të bimësisë në ujërat e fundit të liqenit. Vihet re se tendenca e këtij parametri nga stacioni në stacion është e qëndrueshme dhe nuk ka as rritje e as ulje të përmbajtjes së tij. Për shkak të përzierjes së ujërave të këtij liqeni shohim se kemi një shpërndarje të njëjtë në të tre pikat e monitorimit. Në bazë të vlerave të përftuara ujërat e këtij liqeni klasifikohen si ujëra të cilësise së mirë (6.4-9mg/l oksigjen të tretur).

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

317

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.8 Ecuria e temperatures në ujërat e liqenit të Shkodrës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

35.0

30.0

25.0

t m e au a( ) e p r t r ºC

20.0

15.0

10.0

5.0

0.0 1 Shiroke siperf Shiroke 5m Bajza siperf 2 Bajza 5m Zogaj siperf 3 Zogaj 4m 4 s e ria e m atje ve

Por sasia e oksigjenit të tretur dhe e parametrave të tjerë të cilësisë së ujërave janë të lidhur me temperaturën e ujit gjë që është paraqitur me anë të figurës 46. Në këtë figurë duket qartë se temperaturat më të larta janë në Qershor dhe ato më të ulëta në Nëntor e Dhjetor.

Fig. 9 Ecuria e nevojës biologjike për oksigjen në ujrat e liqenit të Shkodrës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

1.40 1.20 1.00 0.80 0.60 0.40 0.20 0.00 1 Shiroke(0m) Shiroke(5m) Bajze(0m) 2 Bajze(5m) 3 Zogaj(0m) Zogaj(5m) 4

Përmbajtja e nevojes biologjike për oksigjen është paraqitur në figurën 9. Sikurse shihet ky tregues ka luhatje të njëjta nga ekspedita në ekspeditë dhe nga stacioni në stacion. Luhatja e tij është me e madhe gjatë periudhës së ngrohtë të vitit ku ndikimi i proçesit të fotosintezës është i pranishëm dhe për pasojë kemi kërkesë me të madhe për oksigjen.

P erm bajtja e N O (m O ) B g/l

5

2

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

318

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Ky parameter luhatet nga 0.9 në 1.2 mg/l O2 në stacionin e Shirokës, nga 0.9 në 1.05 mg/l O2 për stacionin e Zogajt dhe nga 0.9 në 1.1 mg/l O2 për stacionin e Bajzës. Kështu mund të themi se kanë të njëjtën cilësi të ujërave të tyre me atë të cilësisë mesatare. "Ushqyesit" e ujit dihet tashmë që janë fosfori dhe azoti të cilët janë të pranishëm në proçesin e fotosintezës si në bimët e tokës ashtu edhe të ujit. Në grafikët e mëposhtëm (fig.10, 11,12) janë paraqitur përmbajtjet e formave të azotit (NO3, NH4) dhe të fosforit (P total). Sasia e ndryshme e lëndëve ushqyese në ujërat e këtij liqeni në periudhën e pranverës dhe të verës shpjegohen me faktin se në këto periudha lëndët ushqyese mobilizohen në proçesin e fotosintezës si dhe për shkak të shtresëzimit që pësojnë këto ujëra.

Fig.10 Përmbajtja e amoniakut në ujërat e liqenit të Shkodrës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.013 P erm bajtja e NH4 (m N) g/l 0.012 0.012 0.011 0.011 0.010 0.010 0.009 1 Shiroke(0m) Shiroke(5m) 2 Bajze(0m) Bajze(5m) 3 Zogaj(0m) 4 Zogaj(5m)

Amoniaku si gazi alkalin që gjendet në ujërat natyrorë ka vlera të ulëta në ujërat e liqenit të Shkodrës që variojnë nga 0.010 në 0.012 mg/l (nën vlerën limite prej 0.2 mg/l për ujërat e ëmbla që lejojnë rritjen e peshqve). Megjithatë nuk duhet neglizhuar si element ndotës pasi prania e tij në përqëndrime të larta (oksidohet shumë lehtë në nitrate dhe njëkohësisht ka veprim toksik tek peshqit) është shenjë e ndotjeve mikrobiale në ujëra.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

319

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig.11 Përmbajtja e nitrateve në ujërat e liqenit të Shkodrës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.06 perm bajtja e nitrateve (m N g/l ) 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0.00 1 Shiroke(5m) 2 Bajze(0m) Bajze(5m) 3 Zogaj(0m) 4 Zogaj(5m)

Edhe format e tjera te azotit, nitratet kanë vlera të ndryshme si në hapesirë ashtu edhe në kohë, që lidhen shumë me shkarkimet e ujërave që derdhen në këtë liqen si dhe me ndryshimet e temperaturave dhe pH të tyre. Kështu mund të theksojme vlerat e larta të nitrateve që variojnë nga 0.01 ne 0.05 mg/l. Ujërat e liqenit të Shkodrës mund të themi se janë të cilësisë mesatare.

Fig.12 Përmbajtja e P total në ujrat e Liqenit të Shkodrës gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.012 0.010 0.008 0.006 0.004 0.002 0.000 1 Shiroke(0m) Shiroke(5m) Bajze(0m) 2 Bajze(5m) 3 Zogaj(0m) Zogaj(5m) 4

Ushqyesi i cili është në qëndër të vëmëndjes për cilësinë e ujërave të ëmbla dhe të kripura është fosfori i cili shfaqet tek to në forma të ndryshme të komponimeve të tij të tretshme apo të pa tretshme. Nga grafiku i paraqitur me lart (fig.12) shihet se vlerat e përmbajtjes se Ptotal luhaten nga 0.007 ne 0.011mg/l për Ptotal. Vlerat më të larta janë gjatë periudhës

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

perm bajtja e P total (m P g/l )

320

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 së aktivizimit të jetës biologjike në ujë duke arritur 0.011mg/l për Ptotal. Ndërsa gjatë ekspeditave të tjera vlerat e këtij treguesi janë në nivele të njëjta për të gjitha stacionet e mostrimit. Këto janë vlera më të larta se në vitin e kaluar të cilat varionin nga 0.007 në 0.008mg/l.

Duke u nisur nga vlerat e transparencës, të përmbajtjes së fosforit dhe të oksigjenit të tretur në ujërat e liqenit të Shkodrës mund të themi se ato janë në mezotrofi.

Liqeni i Ohrit Në Liqenin e Ohrit, për shkak të thellësisë së tij të madhe, vihet re fenomeni i shtrese ëzimit. Kjo gjë duket qartë nga ndryshimet e temperaturës nga shtresa në shtresë, ku në sipërfaqe kemi ndryshim të vlerave të saj në lidhje me temperaturën e ajrit. Ky ndryshim është i shoqëruar edhe me ndryshimet e saj në shtresat e mëposhtme deri në thellësinë 60m. Me pas ajo mbetet e pandryshuar pavaresisht nga koha kur është kryer matja e temperaturës së ujit.

Fig.13 Ecuria e temperaturës në ujrat e liqenit të Ohrit ­ 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

30.0

25.0

te p r tua(º ) m ea r C

20.0

15.0

10.0

5.0

0.0 siperf aqe -10 -20 -30 -40 -50 -75 -100 -150

the lle s ia (m ) seria I seria III seria IV

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

321

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Ujerat e liqenit të Ohrit janë ujra me transparencë të lartë dhe kjo duket edhe në grafikun e paraqtur në fig. 13, ku vlerat e transparencës variojnë nga 9.5 ne 12.5 m. Në varësi të periudhës dhe të kushteve klimatike kur janë kryer matjet këmi edhe ndryshimet në vlera të transparencës. Transparenca e ujit vjen duke u zvogëlua në Maj që është periudha e vegjetacionit biologjik në ujë dhe e rritjes së temperaturës të ujit. Më pas ky parametër ndryshon në vlera rritëse që i përkojnë muajve me vegjetacion të ulët.

Fig. 14 Transparenca e ujërave të Liqenit të Ohrit ­ 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0 th lle ia(m e s ) -5 -10 -15

Ohri

1

2

3

s e ria e m atje ve

4

Fig.15 Ecuria vjetore e përmbajtjes së oksigjenit të tretur në liqenin e Ohrit ­ 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

12.00

10.00

p r b jtjaeD (m /l O ) em a O g 2

8.00

6.00

4.00

2.00

0.00 siperf aqe -10 -20 -30 seria I -40 seria II seria III -50 seria IV -75 -100 -150

Përmbajtja e oksigjenit të tretur është e lidhur ngushtë me temperaturën e ujit. Kështu siç vihet re edhe në figurën 15 në ekspeditën e parë vlerat e këtij parametri nuk janë pothuajse të njejta në të gjithë vertikalen e thellësisë së liqenit pasi në këtë periudhë temperatura e ujit nuk është konstane në të gjithë vertikalen dhe vegjetacioni është aktiv. Në muajt e tjerë vlerat e përmbajtjes së oksigjenit të tretur kanë luhatje në varësi të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

322

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 ndryshimit të temperaturës dhe aktivitetit biologjik në të. Kështu vihet që gjatë muajit maj kemi një luhatje të vlerave në rritje në shtresat e sipërme (8.8 -11.29mg/l) dhe vlera pothuajse konstante në shtresat e poshtme të ujit (9.11 ­ 8.12 mg/l).

Fig. 16 Ecuria e fosforit total në ujin e liqenit të Ohrit gjatë vitit 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.01 0.009 0.008 p r b jtjaePto l (m /l P em a ta g ) 0.007 0.006 0.005 0.004 0.003 0.002 0.001 0 siperf aqe -10 -20 seria I -30 seria II -40 seria III -50 seria IV -75 -100 -150

Siç mund ta shikojmë nga figura 16 vlerat e fosforit total luhaten rreth vlerës limite 10µg/l. Gjatë ekspeditës së muajit maj vlera e përmbajtjes së fosforit është mbi 10µg/l. Vlerat e këtij parametri variojnë nga 0.007 në 0.009 mg/l nga sipërfaqja në thellësinë 150m.

Variacioni i përmbajtjes së fosforit në vlerat nga 0.006 në 0.01mg/l tregon gjëndjen oligotrofike të ujërave të këtij liqeni.

Fig.17 Ecuria e përmbajtjes së nitrateve në ujërat e liqenit të Ohrit ­ 2007 (Burimi: Instituti i Hidrometeorologjisë)

0.140

0.120

p r b jtjaen a v (m /l N em a itr te e g )

0.100

0.080

0.060

0.040

0.020

0.000 siperf aqe -10 -20 seria I -30 seria II -40 seria III -50 seria IV -75 -100 -150

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

323

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Nitratet janë një komponim i paqëndrueshëm në ciklin e azotit. Ato mund të formohen nga oksidimi i nitriteve. Kjo formë e azotit favorizon përmbajtjen e amoniakut ose të nitriteve në ujë, që janë të dyja forma të ndotjes së ujit. Siç e shikojmë edhe nga grafiku (fig.17) përmbajtja e nitriteve është afërsisht e njëjtë gjatë ekspeditave. Vlerat luhaten rreth 0.04mg/l. Vemë re gjithashtu se me kalimin në thellësi ky parameter rritet deri në 0.12 mg/l N-NO3. Ndërsa gjatë ekspeditave të shtrira në kohë mund të themi se vlerat janë më të vogla, por kanë të njëjtën ecuri, d.m.th. kanë përmbajtje pothuajse të njëjtë nga ekspedita në ekspeditë.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

324

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 5.5. Vlerësimi i gjëndjes trofike të lagunave në bregdetin Adriatik

· Lagunat e Nartës, Vilunit dhe Knallë-Merxhanit

Gjatë periudhës prill - tetor 2007 janë realizuar 21 ekspedita (3 çdo muaj) për vlerësimin e gjendjes trofike në ujërat e tre lagunave (Vilun, Knalle dhe Narte) nëpërmjet përcaktimit të sasisë së klorofilës a dhe pigmenteve të tjerë fotosintetikë të fitoplanktonit; përmbajtjes së fosforit dhe qartësisë së ujërave. Gjithashtu janë matur karakteristikat fizike të ujërave si temperatura dhe pH. Përzgjedhja e pikave të marrjes së kampioneve është e tillë që ato të përfaqësojnë ekstremet e zhvillimit në të tri lagunat dhe të mbulojnë pothuajse tërësisht kondicionin ekologjik të ujërave të këtyre lagunave. Vlerësimi i nivelit të trofisë së ujërave është bazuar në klasifikimin e propozuar nga Hkannson (1994) dhe Karlson (1977).Tabela 1. Temperaturat e matura në të tri lagunat kanë vlera minimale brenda intervalit optimal, kurse temperaturat maksimale janë shumë më të larta se 22° C, veçanërisht në Lagunën e Vilunit dhe te Treguesi trofik: Treguesi trofik: Kanllës (33°C). Gjëndja trofike përmbajtja e Klorofilës përmbajtja e fosforit Vlerat e pH të (mg/m3) (mg/m3). ujërave në stacionet Ultraoligotrofia <1 e përzgjedhura Oligotrofia < 2,5 <10 Mezotrofia 2,5 ­ 8 10-30 ndryshojnë pak Eutrofia 8 ­ 25 30-100 gjatë muajve sipas Hipertrofia > 25 >100 stacioneve dhe luhaten në intervalin 6.5-9.5, optimale për zhvillimin e ekosistemit ujor. Nga rezultatet e marra gjate monitorimit verehet se Laguna e Vilunit karakterizohet nga gjendje mezotrofike në të katër stacionet e monitoruar. Nga krahasimi me të dhënat e monitorimit të kryer gjatë viteve 2004 e 2005, rezulton se niveli i trofisë së lagunës është rritur. Gjëndja trofike në lagunën e Nartës paraqitet mezotrofike si mesatare vjetore, duke u karakterizuar me një nivel oligotrofik në stacionin 3, stacion ku realizohet një qarkullim më i mirë i ujërave për shkak të afërsisë dhe komunikimin me detin si dhe për shkak të mungesës së ndotjeve urbane. Stacionet me nivel trofie më të lartë janë ata që ndodhen pranë kripores ku dhe aktiviteti urban është më i lartë dhe qarkullimi i ujërave jo i mirë. Krahasimi me të dhënat e monitorimit në vitin 2003, tregon që niveli i trofisë është rritur. Përkeqësimi i gjëndjes në këtë lagunë drejtim të eutrofikimit kërkon që tëmerren masa sidomos në lidhje me kanalin e komunikimit me detin dhe përmiresimin e qarkullimit të ujërave det-lagunë.

Viti 2007 L a g u n a

Treguesi i trofisë: Klorofila a Vilun

Mesatare vjetore TSIC Kla 4.3 43.94

Gjendja trofikë Mezotrofike

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

325

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

50.57 Eutrofike(61.47 dhe 39.68) hipereutrofike 39.85 Mezotrofike

Knallë Narte

31.9 4.31

Gjëdje kritike vërehet në Lagunë e Knallë, sidomos në stacionin1, në zonën ekanalit të komunikimit të ujërave të Kenetës së Knallës dhe Lagunës së Vijë Kularit, ku niveli i trofisë tregon një shkallë eutrofikimi mjaft të lartë. Kjo gjëndje kërkon qe te merren masa për përmiresimin e qarkullimit të ujravë, komunikimit me detin si dhe për reduktimin e ndotjeve urbane. Në liqenin e Knallës gjëndja karakterizohet eutrofike, si shkak i ndotjeve urbane. Në stacionet e tjere, 2 dhe 3 , trofia karakterizohet me një nivel me të ulët, sidomos në stacionin 2 që komunikon me ujërat e Lagunës së Merxhanit.

Fig. 1.Përmbajtja e klorofilës a në lagunen e Nartës, Vilunit dhe Knallë-Merxhanit (Burimi: Instituti i Kërkimeve Biologjike)

12

350

16

Fitoplankton:Klorofila a

10

VILUN 1 VILUN 2 VILUN 3 VILUN 4

300

Fitoplankton:Klorofila a

P e r m b a jt ja [ m g m

8 6 4

200 150 100 50

Mezotrof

P e r m b a jt ja [m g m

Mezotrof

P e r m b a jt j a [ m g m

250

KNALLE 1 KNALLE 2 KNALLE 3 KNALLE 4

14

-3

Fitoplankton:Klorofila a

12 10 8 6 4 2 0

Oligotrof Mezotrof

NARTA 1 NARTA 2 NARTA 3 NARTA 4

]

]

-3

Oligotrof Ultraoligotrof

2 0

Prill Maj Qershor Korrik Gusht Shtator Tetor

-3

]

0

Prill Maj Qershor Korrik Gusht Shtator Tetor

Ultraoligotrof Prill Maj Qershor Korrik Gusht Shtator Tetor

Vlerat e raportit të klorofilës a me feofitinat, që përbën pjesën jo aktivë të tyre në lidhje me funksionin fotosintetik, si dhe raporti i tyre me karotenoidët tregojnë për një gjëndje aktive të fitoplanktonit në të tre ekosistemet ujore të monitoruar. Përbërja e pigmenteve fotosintetike, Kl a, Kl b dhe Kl c, që lejon të vlerësohet shpërndarja relative e klorofilave dhe mund të shërbejë si një biomarker i mundshëm taksonomik i fitoplanktoneve, tregon se përmbajtja e pigmenteve të algave ndjek pak a shumë të njëjtën dinamikë zhvillimi. Vlerat më të larta të përmbajtjes së klorofilës a dhe të raporteve Kla/Klb në Lagunën e Knallës mund të karakterizojnë një përmbajtje më të lartë të algave cianofite (përmbajnë vetëm kla) në ujërat e saj në krahasim me dy lagunat e tjera. Kjo tregon gjithashtu për një rritje të shkallës së trofisë, praktikisht laguna paraqet nivel eutrofik te larte.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

326

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Vlerësimi i trofisë së ujërave në ekosistemet e monitoruara me anë të përmbajtjes së fosforit tregon që ato karakterizohen nga një nivel oligotrofik duke paraqitur vlera më të larta në Lagunën e Knalles, stacioni 1 dhe 4 që karakterizohen me nivel eutrofik, dhe më të ulta në atë të Nartes. Vlerësimi i qartësisë së ujërave të lagunave të monitoruara tregon se ujëra më të qarta ka Laguna e Nartës dhe më të turbullta ajo e Knallës. Vërehet se aty ku niveli i trofisë sipas klorofilës është më i ulët, ujërat paraqesin turbullsi më të vogël ose qartësi më të madhe; mund të vërehet tendence për lidhje korelative ndërmjet dy treguesve. Pëmbajtja e oksigjenit tëtretur dhe nevoja biologjike për oksigjen në ujërat e tre lagunave gjatë periudhës Prill - Tetor 2007 Gjatë periudhës 7 mujore (prill-tetor) 2007 janë realizuar shtatë ekspedita për vlerësimin e oksigjenit të tretur në ujërat e tre lagunave, të Vilunit në Velipojë, të Knallës në Shëngjin dhe të Nartës në Vlorë dhe është realizuar marrja e materialeve të bimeve të Zoostera Nolti. Në secilën lagunë janë përzgjedhur 4 stacione për marrjen e kampioneve të ujërave dhe përcaktohet përmbajtja e oksigjenit të tretur sipas metodës Ëinkler. Në të gjithë kampionet e mara në pikat e përzgjedhura, Lagunat e Vilunit dhe të Knallës janë më të thella në krahasim me lagunën e Nartës, kanali i komunikimit det-lagunë në Vilun dhe në Knallë kanë gati të njëjtën thellësi, por këto laguna janë të mbrojtura nga erërat për shkak të vargmaleve që ndodhen në anën veri- lindore dhe të pyllit me pishë që ndodhet në pjesën veriore dhe perëndimore. Në Lagunën e Vilunit vlerat e përqëndrimit të oksigjenit të tretur DO në ujë në katër stacionet e lagunës janë më të larta në stacionet 1, 2 dhe në stacionin 4, kurse vlera me e uleë është shfaqur në stacionin 3. Stacioni 1 përgjithësisht gjatë tërë periudhës së monitoruar vlerat e përqëndrimit të oksigjenit të tretur kanë qënë mjaft të larta dhe luhaten nga 10.44 mg/l deri në 16.79 mg/l dhe këto vlera ruhen për 6 muaj të monitoruar, që tregon për nivel të lartë të pastërtisë së ujit dhe zhvillim të mirë të mjedisit biologjik. Kjo zonë është ekologjikisht e pa dëmtuar, nuk ka pranë ndërtime urbane dhe për rrjedhojë dhe ndotje prej tyre. Duke patur parasysh se, tretshmëria e oksigjenit në ujë është zakonisht në rendin nga 6 deri 14 mg/l, vlerat mbi këto tregojnë për një sasi oksigjeni të çliruar nga popullimet e mbi shtuara të tipeve të ndryshme të algave si dhe nga dekompozimet organike. Stacioni 2 ruan një gjëndje deri diku të qëndrueshme të pastërtisë së ujërave, e shprehur dukshëm edhe në vlerat e NBO e cila duke u krahasuar me stacionet e tjera ka një rregullsi të vlerave. (shiko paraqitjen grafike). Stacioni 3 gjatë gjithë periudhës së monitorimit, me përjashtim të shtatorit, ka vlera më të ulta të DO dhe kjo në katër muajt e parë është shumë e dukshme. Në lagunën e Vilunit përmbajtjet e oksigjenit të tretur si dhe vlerat e nevojës biologjike për oksigjen janë në kufijte optimal të pastërtisë së ujërave. Kjo tregon për kushte të mira të rritjes së bimësisë dhe të faunës lagunore detare. Këto vlera janë të larta dhe tregon për ujëra të pastrta.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

327

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Vlerat më të ulura të NBO të krahasuar me DO duken qartë në të gjithë stacionet dhe sasia e oksigjenit të shpenzuar në muajin prill varion nga 0.5-0.7 mg/l duke filluar nga stacioni 1 deri në stacionin 4 dhe në muajin maj zvogëlohet me 1.2-1.5 mg/l më e lartë në stacionin 3 dhe 1. Diferenca më e madhe midis vlerave të DO dhe NBO vihet re në muajin gusht dhe këto luhaten nga 3-4 mg/l dhe në muajin korrik në stacionin 1 që kanë si shkak shpenzimin e oksigjenit nga mikroorganizmat që gjënden në ujëra pas 5 ditëve.

Fig 1. Përqendrimi i DO dhe NBO në katër stacionet e lagunës sëVilunit në muajt prill-tetor 2007 (Burimi: Instituti i Kërkimeve Biologjike)

Pe rqe ndrimi i Oksigjenit te tre tur DO ne uje ne kater stacione te la gunes Vilun ne mua jt prill-tetor 2007 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 prill maj qershor korrik gusht shtator tetor

S s eO m/l a ia 2 g

Stac1 Stac2 Stac3 Stac4

Pe rqe ndrimi Ne voja Biologjike pe r Oksigje n te tretur ne uje NBO ne kate r stacione te la gune s Vilun ne mua jt prill-te tor 2007 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 prill maj qershor korrik gusht shtator tetor

S s eO m /l a ia 2 g

Stac1 Stac2 Stac3 Stac4

Në Lagunën e Knallës nga të dhënat e marra gjatë monitorimit vlerat e përqëndrimit të oksigjenit të tretur në katër stacionet variojnë mjaft, nga 3.85 mg/l deri 23.04 mg/l. Vlerën më të lartë të oksigjenit të tretur në ujë do e vëmë re në stacionin 1 në muajin korrik ku dhe temperaturat kanë shumë luhatje gjatë periudhës të monitoruar. Niveli i do është i përshtatshëm për jetën e ekosistemit ujor në vlerat mbi 7 mg/l. Në muajin maj dhe në prill në stacionin 3 vlera e përqëndrimit të oksigjenit të tretur është më e ulët se në tre të tjerët, gjë që tregon për sasi të lartë të lëndëve ushqyese dhe rrit rrezikun e defiçitit të oksigjenit. Në stacionet 2, 3 dhe 4 ka një ndryshimin të vlerave të periudhës së monitoruar, por shpesh luhaten nën vlerën e përmbajtjes normale të oksigjenit për jetën e qënieve të gjalla (nën 7 mg/l). Kjo është më e dukshme në paraqitjen e tyre grafike në fig.2. Vlerat në muajin tetor në të gjitha stacionet paraqiten të pa favorshme për jetën e lagunës, ndërsa në stacionin 1 vërehen vlera ekstreme nga 23.04

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

328

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 mg/l ne 4.78 mg/l ç'ka vjen si rezultat se ky është një kanal që mbledh të tërë ujërat e zonës kënetore.

Fig 2. Përqëndrimi i DO dhe NBO në katër stacione të lagunës së Knallës në muajt prill-tetor 2007. (Burimi: Instituti i Kërkimeve Biologjike)

Perqendrimi i Oksigjenit te tretur DO ne uje ne kater stacione te lagunes Knalle ne muajt prill-tetor 2007 24 22 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 prill maj qershor korrik gusht shtator tetor

S s eO m /l a ia 2 g

Stac1 Stac2 Stac3 Stac4

Perqendrimi Nevoja Biologjike per Oksigjen te tretur ne uje NBO ne kater stacione te lagunes Knalle ne muajt prilltetor 2007 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 prill maj qershor korrik gusht shtator tetor

S s eO m /l a ia 2 g

Stac1 Stac2 Stac3 Stac4

Vlerat e NBO të krahasuara me DO duken qartë se janë më të ulta në të gjitha stacionet dhe sasia e oksigjenit të shpenzuar në muajin prill varjon nga 0.65-0.85mg/l duke filluar nga stacioni 2 dhe stacioni 3 deri në stacioni 4, kurse në muajin maj zvogëlohet me 1 -1.1 mg/l në të gjithë stacionet. Këto për shkaqe të proçeseve që shpenzojnë O2 (p.sh. frymëmarrja aerobike, nitrifikimi, oksidimi kimik e dekompozimi), dhe ritmet me të cilat DO i shtohet ose çlirohet nga sistemi me anë të shkëmbimit atmosferik (ajrimi dhe degazimi) dhe proceset hidromekanike. Në të gjitha stacionet e kësaj lagune, në veçanti në stacionet 1 dhe 2 pastërtia e ujërave është problematike për mbijetesën e organizmave të gjalla. Në lagunën e Nartës vlerat e përqëndrimit të oksigjenit të tretur në ujë në katër stacionet e lagunës së Nartës në muajin prill luhaten nga 5.04 mg/l deri 12.12 mg/l. Vlera më e ulët është shfaqur në stacionin 2 dhe më të lartat në stacionin 4 dhe 3. Në muajin maj nuk ruhet po ajo vijushmëri vlerash. Stacionet me vlerat më të larta të O2 të tretur janë stacioni 3 dhe më pas stacioni 2, dhe duket tendenca e rritjes se vlerave duke i

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

329

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 krahasuar këto me muajin prill dhe me uljen e temperaturave. Në muajin maj vlerat me të ulta janë përcaktuar në stacionin 1 dhe me të lartat si në prill në stacionet 3 dhe 4. Në stacionin 1 i cili gjëndet me larg zonave të banuara vlerat e osigjenit janë të ulta dhe luhaten nga 4.06 mg/l ne 5.51 mg/l në tre muaj, ndërsa në muajt e tjere kanë vlerat normale të përmbajtjes së oksigjenit të tretur 6.91 ­ 8.34mg/l. Pra stacioni 1 ka pastërti të ujit më të mirë se stacioni 2. Në stacionin 2 vlerat e përqëndrimit të oksigjenit në 5 muaj luhaten nga 3.77mg/l në 5.78 mg/l që do të tregon se këto ujëra janë pak të përshtatshme për zhvillimin normal të organizmave të gjalla.

Fig. 3. Përqëndrimi i DO dhe NBO në katër stacione të Lagunës së Nartës në muajt prill-tetor 2007 (Burimi: Instituti i Kërkimeve Biologjike)

Perqendrimi i Oksigjenit te tretur DO ne uje ne kater stacione te lagunes Narte ne muajt prill-tetor 2007 14 S s e O m /l a ia 2 g 12 10 8 6 4 2 0 prill maj qershor korrik gusht shtator tetor Stac1 Stac2 Stac3 Stac4

Perqendrimi Nevoja Biologjike per Oksigjen te tretur ne uje NBO ne kater stacione te lagunes Narte ne muajt prill-tetor 2007 12 S s e O m /l a ia 2 g 10 8 6 4 2 0 prill maj qershor korrik gusht shtator tetor Stac1 Stac2 Stac3 Stac4

Në stacionet 3 dhe 4 përmbajtja e oksigjenit të tretur është në vlerat mesatare rreth 9.5 mg/l dhe luhaten nga 7.15 ne 10.93 mg/l në stacionin 3. Kështu paraqitet gjëndja edhe në stacionin 4, por ajo që konstatohet edhe vizualisht dhe përshkruar me lart, është se stacioni 4 ka ujëra me të ndotura se stacioni tre shfaqet me vleren e O2 5.41 mg/l në muajin tetor dhe me zogëlimin e vlerës së NBO deri në 3.6 mg/l, gjë që nuk duket të ndodhë në ujin e stacionit 3. Vlerat e nevojës biologjike për oksigjen në muajin prill janë zvogëluar qartë krahasuar me përqëndrimet e O2 të tretur duke variuar nga 0.9-1.4mg/l me e lartë kjo në stacionin 3 dhe në maj NBO zvogëlohet nga 1-2.4 mg/l . Në periudhën e maj - shtator vlerat e NBO zvogëlohen me ndjeshëm krahasuar me vlerat përkatëse të

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

330

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 DO, që tregon për një permbajtje më të lartë të mikroorganizmave të cilat e konsumojnë oksigjenin e gjendur në ujë.

5.6 Ndotja e ujërave e sipërfaqësore nga shkarkimet urbane Një nga burimet kryesore të ndotjes së ujërave natyrore janë shkarkimet e ujërave urbane, të cilat përmbajne, komponime të tretshme të fosforit dhe azotit, që favorizojnë proçesin e eutrofikimit, lëndë që ulin përmbajtjen e oksigjenit në ujëra, bakterie dhe viruse patogjene, metale të rënda si dhe lëndë që prishin pamjen e ujërave dhe u japin atyre erë të keqe. Shkarkimi i ujërave urbane të patrajtuara në ujërat sipërfaqësor (lumenj, liqene apo dete) përbën një nga problemet me serioze të ndotjes së mjedisit ujor natyror. Lumenjtë janë bërë sot kolektorë të të gjitha shkarkimeve urbane e industriale.Në rajonet me dëndësi të ulët të popullsisë problemet e ndotjes së ujërave sipërfaqësorë nuk vërehen për shkak të aftësisë vetepastruese të ujërave. Por me rritjen e urbanizimit aftësia vetëpastruese e ujërave nuk arrin të përballojë shkarkimet e ujërave urbane drejtpërdrejtë të patrajtuara dhe si pasojë vërehen ndikime të dëmshme në botën ujore, rreziku i infenksioneve etj. Në zonat urbane me dëndësi të lartë të popullsisë, kryesisht në qytetet e mëdha dhe në zonat bregdetare, ku aktivitetet social-ekonomike janë më intensive në krahasim me pjesën tjetër të vëndit, problemi i ndotjes së ujërave sipërfaqesore është me i mprehtë dhe monitorimi i vazhdueshëm i shkarkimeve të lëngëta urbane merr një rëndësi të veçantë. Gjatë këtij programi monitorimi, i realizuar nga Agjensia e Mjedisit dhe Pyjeve (AMP), u monitorua cilësia e ujërave sipërfaqësore në 35 vendmatje të shpërndara në 8 qytetet si dhe rrjedhën e poshtme të lumit Ishëm, të paraqitura në Tabelën Nr.1, me qëllim vlerësimin cilësor të ujërave sipërfaqësor, përcaktimin e ndotësave kryesorë dhe sigurimin e të dhënave për të krijuar një data basë për këto shkarkime. Në secilën nga vendmatjet u morën nga 4 mostra uji të shpërndara në mënyrë sezonale dhe u analizuan për: a. Treguesit e ndotjes kimike : Nevoja Kimike për Oksigjen (NKO) Nevoja Biologjike për Oksigjen (NBO5) Nutrientet ­ format e azotit NH4, NO2 dhe NO3 Format e fosforit P- PO4 dhe P-total Temperatura, pH, saliniteti, oksigjeni i tretur, lëndët në pezulli b. Treguesit e ndotjes mikrobiale

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

331

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Koliform fekale -E. Col Streptokok fekal ­St. Fekal c. Treguesit e substancave të rrezikshme Pb, Hg, Cd, Ni Në lumenjtë Seman, Gjanicë, Vjose (Çarshove), Drini i Zi (Topojan) u analizua prania e substancave të rrezikshme dhe pikerisht përqëndrimet e Pb, Hg, Cd, Ni me frekuencë 1 herë në vit. STACIONET E MONITORIMIT

Tabela 1. (Burimi: AMP)

Qyteti

Pellgu hidrografi Lumi Tiranës Lumi Lanës Lumi Erzenit Lumi Ishëm

Kodi T1 T2 T3 L1 L2 L3 E1 E2 Ish1 Ish2 Ish3 D1 D2 D3 D4 E1 E2 E3 K1 K2 D1 D2 Le1 Le2 Le3 Le4 F1 F2

Stacionet e monitorimit Ura e Brarit 500-m larg kolektorit "Siri Kodra" Ura te kthesa Kamez Lanabregasi 500-m pas kolektorit Komb.Tekstil Kthesa Yrshek Zona ujore Mullet Zona Ura Beshirit Ura e Rinasit Ura e Gjoles Lumi Ishëm para derdhjes Porto Romano pas hidrovorit 10m ne det pas shkarkimit të hidrov. Curilat në det Kanali i ujërave rurale (Plepa) Në hyrje të qytetit (zona Krastës ) Toplias Paper ( ura e Paprit ) Para hyrjes në qytet Në dalje të qytetit Para shkarkimit të klektoreve Pas shkarkimit të klektoreve Kanali i ujrave urbane(Ura Cenit) Pas stacionit të pompimit Në det 10-m pas shkarkimit të Drinit Këneta e Knallës Ura e qytetit Zona Mbrostar

Tiranë

Raporti lidhur me ndotjen Frekuenca Para ndotjes 4 Pas ndotjes 4 Pas ndotjes 4 Para ndotjes 4 Pas ndotjes 4 Pas ndotjes 4 Para ndotjes 4 Pas ndotjes 4 Pas ndotjes 4 Pas ndotjes 4 Pas ndotjes 4 Pas ndotjes Reduk.ndotje Pas ndotjes Pas ndotjes Para ndotjes Pas ndotjes Reduk.ndotje Para ndotjes Pas ndotjes Para ndotjes Pas ndotjes Pas ndotjes Pas ndotjes Reduk.ndotje Pas ndotjes Pas ndotjes Pas ndotjes 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 332

Durrës

Elbasan

Lumi Shkumbin Lumi Kir

Shkodër Lumi Drin

Lezhë Shëngjin

Lumi Drin

L.Gjanicë Fier

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 L Seman Vlorë F3 V1 V2 V3 V4 S1 S2 Mujalli,bashkim Gjanicë me Seman Pas hidrovorit Në det 20m-pas shkarkim.hidrovorit Plazhi i vjetër ( Skela) Plazhi i Ri (Kabinat ) Në det ku shkark.kolek(bar Riviera) Në det ku shkarkohen ujrat urbane të lagjes Kodër Reduk.ndotje Pas ndotjes Reduk.ndotje Reduk.ndotje Reduk.ndotje Reduk.ndotje Reduk.ndotje 4 4 4 4 4 4 4

Sarandë

Rrjeti i stacioneve të monitorimit (vendmatjeve) është i njëjti me atë të viteve të shkuara, përzgjedhja e të cilave është bazuar në skemën monitoruese të shkarkimeve të lëngëta urbane sipas së cilës, kolektori shkarkues përfaqëson burimin ndotës dhe pasi është shkarkuar në mjedisin pritës, në distancën 500-1000 m, pas përzierjes dhe hollimit. Për të parë ndikimin e shkarkimeve urbane në mjedisin pritës kampionimi është realizuar dhe në zonat ujore të pandotura nga aktiviteti njerëzor, (stacione reference), që korespondon me rrjedhen e siperme te lumenjve, para se të futen në zonat urbane. Analiza e stacioneve të monitorimit dhe rezultateve të analizave është mbështetur në varësi të natyrës së ujërave të marrë në shqyrtim : uji lumi, uji deti dhe kolektor shkarkues, si dhe në parametrat e analizuar : fiziko-kimik e bakteriologjik. Ujë lumi Kur stacioni i monitorimit i përket një zonë ujore të një lumi, ateherë vlerësimi i cilësisë së ujërave është mbështetur në skemën klasifikuese të UNECE-s (Komisionit Ekonomik të Kombeve të Bashkuara). Sipas kësaj skeme, vlerësimi i cilësisë së ujërave të lumenjve bazohet në pesë parametrat me kryesorë të ndotjes kimike dhe në bazë të një sistemi klasifikimi sipas të cilit, cilësia e ujërave konsiderohet e kënaqëshme nga kategoria e parë deri në të tretën, të paraqitur në vijim:

Tabela 2.

Klasa Klasa Klasa Klasa Klasa

I II III IV V

Ptotal mg/l <0,01 0,01-0,025 0,025-0,05 0,05-0,125 > 0,125

NO3 mg/l <5 5-25 25-50 50-80 >80

NBO5 mg/l <3 3-5 5-9 9-15 > 15

NKO mg/l <3 3-10 10-20 20-30 >30

NH4 mg/l <0.1 0,1-0,5 0,5-2 2-8 >8

Ujëra të kolektore shkarkues Kur stacioni i monitorimit gjëndej ne stacione pompimi ujërash urbane mbeturine, (kolektore të ujërave urbane) për vlerësimin e cilësisë së tyre përdoren normat e

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

333

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 shkarkimeve të përcaktuara në Legjislacionin Shqiptar, ose të Direktivës së Komunitetit Evropian për shkarkimet e ujrave mbeturinë, të paraqitura në tabelën në vijim:

Tabela 3.

Nr 1 2 3 4

Parametrat Nevoja biokimike për oksigjen (NBO5) Nevoja kimike për oksigjen (NKO) Lënda totale në suspension Fosfori total

Përqëndrimi 25 mg/l O2 125 mg/l O2 35 mg/l 1 mg/l

Vlerësimi i ndotjes mikrobiale Për të vlerësuar cilësinë e ujërave sipërfaqësore përsa i përket ndotjes mikrobiale, mbështetur në rezultatet e analizave bakteriologjike, i referohemi Direktivës së Komunitetit Evropian për ujrat e larjes (Directive 76/160/EEC).Nëpërmjet normave që ajo vendos, të paraqitura më poshtë, është vlerësuar nëse ujrat e marra në shqyrtim mund ose jo të përdoren për larje dhe përgjithësisht për aktivitete zbavitëse.

Tabela 4.

Nr 1 2 3

Parametrat mikrobiologjik Total koliform /100ml Fecal koliform /100ml Fecal streptokok /100ml G 500 100 100 I 10 000 2 000 -

G - guidë (që synohet të arrihet) I - mandatory (e detyrueshme) Shënim: Kjo direktivë është rinovuar 15.06.2005 dhe është ende në fuqi

Vlerësimi i ndotjes nga substancat e rrezikshme Për të vlersuar cilësinë e ujërave të katër lumenjve të vendit Gjanice, Seman, Vjosë dhe Drin, përsa i përket ndotjes nga substancat e rrezikshme, kryesisht metaleve të rënda, i referohemi Skëmes Klasifikuese të Institutit Norvegjez për Kërkime Ujore ­ Niva , të paraqitur në tabelën e mëposhtme :

Tabela 5.

Metali (µg/l ) Kadmium

Klasa e cilesise mjedisore I II Lehtesisht i Mesatarisht ndotur i ndotur <0.04 0.04-0.1

III Ndotje theksuar 0.1-0.2

IV e Ndotje rende 0.2-0.4

V e Ndotje teper e rende >0.4 334

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Plumb Nikel Merkur <0.5 <0.5 <0.002 0.5-1.2 0.5-2.5 0.002-0.005 1.2-2.5 2.5-5 0.005-0.01 2.5-5 5-10 0.01-0.02 >5 >10 >0.02

5.6.1.Vlerësimi i cilësisë së ujërave të lumenjve. Mbeshteur në rezultatet mesatare të analizave dhe në klasifikimin e UNECE-s, në tabelën e mëposhtme jepen klasat e cilësisë së ujërave të monitoruar në stacionet që i përkasin lumenjve:

Tabela 6. (Burimi: AMP) Stacionet Klasa,Ptotal T1: Ura Brarit T2: Pas Kolek. "Siri Kodra" T3: Ura Kamzës L1: Lanabregas L2: Kombinati L3:Kthesa Yrshek E1:Zona Mullet E2:Ura Beshirit Ish1:Ura e Rinasit Ish2: Ura e Gjolit Ish3: Ishmi D4:Kanali Plepa El 1: Shkumbin, hyrje qytetit El 2: Shkumbin, Toplias El 3: Shkumbin, Paper F1: Gjanice, Ura e qytetit F2:Seman, Mbrostar F3: Zona Mujalli Le1: Ura Cenit Le3: Lumi Drin K1:Lumi Kir (parandotjes) K2 :Lumi Kir (pas ndotjes) II V(tejkalon) V(tejkalon) IV V(tejkalon) V(tejkalon) IV IV V V V V II II II V III III V IV II II Klasa,NO3 I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I Klasa,NBO5 IV V(tejkalon) V(tejkalon II V(tejkalon) V(tejkalon) III III V V V V I II II V III II V II I I I Klasa,NKO IV V V(tejkalon) IV V(tejkalon) V(tejkalon) III IV V V V V II II II V III II V III I II II Klasa,NH4 I IV IV II V(tejkalon) V(tejkalon) III II V IV IV V II II II IV II II IV II I I I Klasa O2 I II III I V V I I V IV IV IV I I I III I I II III I I I

D1:Lumi Drin II (para ndotjes) Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

335

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

D2:Lumi Drin (pas ndotjes) III I I II I I

Duke vlerësuar rezultatet e analizave në mënyrë të përmbledhur mund të vëmë në dukje se : Ndikimi i shkarkimeve të lëngëta urbane në ujërat sipërfaqësor në qytetet e monitoruar është i ndjeshëm. Vihet re se zonat ujore, që korespondojnë me pjesën e lumenjve para se të futen në zonat e banuara, plotësojnë karakteristikat e ujrave me cilësi të kënaqeshme. Megjithëse duhet shënuar se disa vendmatje, siç është rasti i Lanabregasit, tregon se ndikimi i aktivitetit njerëzor nga popullimi i zonës, ka ndikuar në uljen e cilësisë së ujërave të këtij segmenti lumor të përzgjedhur si vendmatje reference. Shkarkimi i mbetjeve të lëngeta urbane, pa asnjë lloj trajtimi paraprak ka sjellë rritjen e niveli të ndotjes në ujërat sipërfaqësore. Problematike janë zonat ujore të lumenjve që kalojnë afër zonave shumë të populluara. Lumenjtë me një gjëndje të kënaqshme të cilësisë së ujërave rezultojne Lumi i Kirit dhe i Drinit në Shkodër, Lumi Shkumbin në Elbasan, Lumi Erzen në Tiranë, Lumi Seman dhe zona e Mujallisë ( pas bashkimit të Semanit me Gjanicën ) në Fier, Lumi Drin në Lezhe para derdhjes në det. Gjëndja paraqitet me shqetesuese në segmentet lumore që kalojnë në qytetet me të populluara dhe industrializuara të vëndit, ku dallohet dukshëm Tirana. Tirana është një nga qytetet me prurjet më të mëdha demografike, e cila ka sjellë mbipopullimin e qytetit dhe të zonave periferike dhe bashkë më të, rritjen e nivelit të ndotjes në ujrat sipërfaqësore si pasojë e rritjes se shkarkimeve të ujrave urbane e industriale të patrajtuara. Ujërat sipërfaqësore në qytetin e Tiranës dhe veçanërisht Lumi i Tiranës dhe Lanës të bashkuar me pas për tu bërë pjesë e Lumit Ishëm, paraqiten në një gjëndje vërtet të rënduar si përsa i përket përqëndrimit të lëndëve ushqyese (fosfori) ashtu edhe ngarkesës së lëndës organike shprehur nëpërmjet vlerave të larta të NBO-së, NKO-së apo vlerave të ulëta të oksigjenit të tretur, klasa e IV-V. Në cilësinë më të ulët rezultojnë dhe ujërat e Lumit Gjanicë, stacioni D4-Kanali i ujërave rurale Plepa, në Durrës, stacioni Le1-Ura e Cenit në Lezhë. Gjithashtu vihet re tendenca në ulje e vlerave të oksigjenit të tretur në stacionet pas shkarkimit të kolektoreve. Në rrjedhen e sipërme ujërat e lumenjve janë të pastërt dhe të pasura me oksigjen.Varfërimi i oksigjenit është pasojë e konsumit të tij për shkatërimin e lëndës organike, burimi kryesor i të cilave janë shkarkimet urbane. Përsa i përket lëndëve ushqyese, fosforit dhe azotit, situata paraqitet problematike në lidhje me fosforin. Përmbajtja natyrore e fosforit në lumenjtë e pastërt luhatet zakonisht

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

336

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 në vlera më të vogla se 0.025 mg/l. Kur përqëndrimet janë më të mëdha se 0.05 mg/l kjo i detyrohet aktivitetit njerëzor. Vlera të larta të përmbajtjes së fosforit janë të pranishme në stacionet e lumenjve pas shkarkimit të kolektorëve me vlera mbi normat e cilësisë së kënaqëshme të ujërave sipërfaqësore, në stacionet e Lumit të Tiranës, Lanës, në të tre stacionet e Lumit Ishëm, në Lumin Gjanicë, në stacionet D4-Kanali i ujërave rurale Plepa, në Durrës, në stacionet Le1-Ura e Cenit, Le3-Lumi Drin para derdhjes në det, në Lezhë. Gjëndja paraqitet shumë e rënduar edhe në aspektin estetik : mbeturina të ngurta dhe plehera shtëpiake të shoqëruar me një erë të keqe gjënden kudo nëpër brigjet e Lumit të Tiranës dhe Lanës, të cilat transportohen nga ujërat e tyre në Lumin e Ishmit e deri në grykëderdhjen e tij, në kepin e Rodonit. 5.6.2.Vlerësimi i cilësisë së ujëra të kolektore shkarkues Nga krahasimi i rezultateve mesatare të analizave me normat e shkarkimeve të ujërave urbane, të përcaktuara në Legjislacionin Shqiptar, (ose të Direktivës së Komunitetit Evropian), në tabelën e mëposhtme jepet gjëndja e cilësisë së ujërave të monitoruar në stacionet që i përkasin kolektorëve shkarkues :

Tabela 7. (Burimi: AMP)

D1- Stacioni i pompimit (Hidrovori) në Porto-Romano (Spitalle), Durres Treguesit Norma Mes_07 NBO5 25 mg/l 47 mg/l NKO 125 mg/l 102 mg/l Lënda në pezulli 35 mg/l 574 mg/l Fosfori total 1 mg/l 2.62 mg/l Le2-Stacioni i pompimit të ujrave urbane të qytetit Lezhë NBO5 25 mg/l 42 mg/l NKO 125 mg/l 80.3 mg/l Lënda në pezulli 35 mg/l 42 mg/l Fosfori total 1 mg/l 2.15 mg/l V 1-Pas stacionit të pompimit të qytetit Vlorë NBO5 NKO Lënda në pezulli Fosori total 25 mg/l 125 mg/l 35 mg/l 1 mg/l 30 mg/l 75 mg/l 78.9 mg/l 1.183 mg/l Gjëndja Jashtë norme Brënda norme Jashtë norme Jashtë norme

Jashtë norme Brënda norme Jashtë norme Jashtë norme

Jashtë norme Brënda norme Jashtë norme Jashtë norme

Siç shikohet nga tabela e mësipërme, cilësia e ujrave që shkarkohen në det ose në lumë nëpërmjet stacioneve të pompimit, është jashtë norme për shumicën e indikatoreve. Rezultatet mesatare të analizave flasin për një përqëndrim të lëndës organike të biodegradueshme si dhe lëndës në pezulli dhe fosfor total që kalon vlerat kufi. Ndikimi i drejtperdrejte i shkarkimeve të lëngëta urbane të hidrovoreve në zonën bregdetare është veçanërisht i dukshëm në qytetin e Durrësit dhe atë të Vlorës.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

337

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Është e domosdoshme trajtimi paraprak i tyre para se të shkarkohen në det ose në lumë për të zvogëluar në minimum ndikimin ndotës mbi ujërat ku ato derdhen. Për të vlerësuar rezultatet e analizave bakteriologjike, i jemi referuar Direktives së Komunitetit Evropian për ujërat e larjes (Direktiva 76/160/EEC), të paraqitur me lart.

Treguesit bakteriologjik

Tabela 8. (Burimi: AMP)

Stacionet

Koliform Fekale (Mes) 1.2 x 105 2 x106 4.6x 106 2.6x106 5.6 x 106 3x107 7.8x104 9x104 2 x 107 1.9 x 107 5.3x105 2 x 107 2.7 x106 2575 2.8x105 1.9x103 1x104 2.2x105 1.8x106 1.2x105 7.4x104 2.9x105 5.5x106 7.5x104 564 2.4x106 1.9x106

T1: Ura e Brarit T2: Pas Kolektorit "Siri Kodra" T3: Ura e Kamzës L1: Lanabregas L2: Kombinat L3: Kthesa Yrshek E1: Zona Mullet E2: Ura Beshirit Ish1:Ura e Rinasit Ish2: Ura e Gjolit Ish3: Ishmi D1: Hidrovori, Porto Romano D2: 10 m në det D3: Curilat D4: Kanali i ujërave rurale, Plepa El 1: Shkumbin, hyrje qytetit El 2: Shkumbin, Toplias El 3: Shkumbin, Paper F1: Gjanice, Ura e qytetit F2:Seman, Mbrostar F3: Zona Mujalli Le1: Ura Cenit Le2: Hidrovori i qytetit Le3: Lumi Drin Le4: Këneta Knallës V1 :Pas stacionit të pompimit V2: Në det 10m pas stac. pompimit

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Norma e detyrueshme (BE) 2000

Klasifikimi Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Lehtësisht Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme Brënda normës Jashtë norme Jashtë norme 338

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 V3 :Plazhi i vjetër. V4 :Plazhi i Ri( Skelë ) S1:Në det, Bar Riviera S2:Në det, Lagja Kodër. K1: Lumi Kir para ndotjes K2: Lumi Kir pas ndotjes D1 : Lumi Drin para ndotjes D2 : Lumi Drin pas ndotjes 1.3x104 2.9 x105 1773 32 1210 1.3x104 3.2x103 9.4x103 Jashtë norme Jashtë norme Brënda normës Brënda normës Brënda normës Jashtë norme Jashtë norme Jashtë norme

Ndotja bakteriologjike në pothuajse të gjithë stacionet e monitorimit është vërtet shqetësuese. Analizat tregojnë se nivelet e detyrueshme nga Direktiva e Bashkimit Evropian për ujërat e larjes tejkalohen disa herë në këto stacione duke u bërë e qartë se këto ujra nuk mund të përdoren për larje apo aktivitete të tjera zbavitëse. Kjo ngarkesë mikrobiale bëhet shqetësuese edhe për ujërar bregdetare të Adriatikut. Përjashtim bëjnë vetëm ujërat bregdetare në stacionet e Sarandës, Lumi Kir para ndotjes, në stacionin reference në Shkodër, këneta e Knallës, dhe lehtësisht i ndotur stacioni i Curilave në Durrës. Ndotja me substanca të rrezikshme si pjesë e këtij programi monitorimi u realizua në katër lumenj të vendit : Gjanicë, Seman, Vjosë dhe Drin. Për të vlersuar rezultatet e analizave të substancave të rrezikshme/metaleve të rënda në lumenjtë e marrë në shqyrtim i jemi referuar skemës Klasifikuese të Institutit Norvegjez për Kërkime Ujore ­ Niva, të paraqitur në tabelën 5. Rezultatet e analizave të metaleve të rëndë dhe klasifikimi për sejcilin lumë të analizuar,paraqiten në tabelën e mëposhtme :

Tabela 9. (Burimi: AMP)

Stacionet Gjanice: Ura qytetit Seman: Ura Mbrostarit Vjosë: Carshove Drin: Topojan

Cd (µg/l) 0.2 (klasa III) 0.2 (klasa III) 0.03 (klasa I) < 0.02(klasa I)

Pb (µg/l) 2.6 (klasa IV) 2.9 (klasa IV) 0.8 (klasa II) 0.2 (klasa I)

Ni (µg/l) 7.4 (klasa IV) 6.1 (klasa IV) 1.2 (klasa II) 0.2 (klasa I)

Hg (µg/l)

< 0.1 < 0.1 < 0.1 < 0.1

Nga tabela vihet re se rezultatet e analizave për Lumin e Gjanicës dhe Semanit tregojnë për nivele të larta të përqëndrimit të metaleve të rënda. Klasat e tretë e lartë tregojnë për një ndotje të theksuar sipas skemës së Institutit Norvegjez. Ndikimi i shkarkimeve të ujrave mbeturinë në ujërat e lumenjve është i qartë. Ndërkaqë ndryshimi vihet re menjëherë përsa i përket lumenjve Vjosë dhe Drin. Klasa e parë dhe e dytë e cilësisë tregon për një gjëndje të pranueshme.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

339

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Duhet thënë se është i rëndësishëm që monitorimi i cilësisë së ujërave për metalet e rënda të vazhdojë, duke patur parasysh rëndësinë që paraqet prania e tyre për jetën ujore sidomos atë të peshqëve. Rezultatet e monitorimit në tre vitet e fundit flasin për një gjëndje të qëndrueshme. Kjo do të thotë se gjatë këtyre viteve burimet e ndotjes së ujrave sipërfaqësore mbeten të njëjta ashtu siç mbeten edhe masat parandaluese apo përmisuese të gjëndjes

Në grafikët përmbledhës jepen rezultatet mesatare të monitorimit gjatë viteve 2004-2007 për treguesit me kryesor të cilësisë së ujërave të krahasuar me vlerat e normave të lejuara sipas Standarteve Shqiptare apo të BE Cilësia e ujërave në stacionet që i përkasin zonave ujore të krahasimi me normat e lejuara sipas klasifikimit të UNECE. lumenjve dhe

Permbajtja e NKO sipas viteve

180.00 160.00 140.00

NKO mg/l

120.00 100.00 80.00 60.00 40.00 20.00 0.00

E2 IS H 1 IS H 2 IS H 3 K1 D D

2004 2005 2006 2007 Norma

Stacionet

F3 EL 1 EL 2 EL 3 D 4 Le 1 Le 3

T1

T2

T3

L3 E1

L1 L2

K2

r2 F1 F2

r1

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

340

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Permbajtja e NBO5 sipas viteve

90.00 80.00 70.00 60.00 NBO mg/l 50.00 40.00 30.00 20.00 10.00 0.00

2004 2005 2006 2007 Norma

E1 E2 IS H 1 IS H 2 IS H 3 K1

Stacionet

Permbajtja e NH4 sipas viteve

18.00 16.00 14.00 12.00

2004 2005 2006 2007 Norma

NH4 m g/l

10.00 8.00 6.00 4.00 2.00 0.00

E 2 IS H 1 IS H 2 IS H 3

D r1 D r2

F3 E L1 E L2 E L3

T1

T2

T3

F1

K 1

E 1

K 2

F2

L1

L2

L3

Stacionet

D 4 Le 1

Le 3

F3 EL 1 EL 2 EL 3 D 4 Le 1 Le 3

T1 T2

T3

L1 L2

L3

K2

D

D

r2 F1 F2

r1

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

341

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Permbajtja e P total sipas viteve

4.500 4.000 3.500 P total mg/l 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 0.500 0.000

E1 E2 IS H 1 IS H 2 IS H 3 K1 K2 D r1 D r2 F1 F3 EL 1 EL 2 EL 3 D 4 Le 1 Le 3 T1 T2 T3 L1 L2 L3 F2

2004 2005 2006 2007 Norma

Stacionet

Permbajtja e P total sipas viteve

4.500 4.000 3.500

P total mg/l

3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 0.500 0.000

2004 2005 2006 2007 Norma

E2 IS H 1 IS H 2 IS H 3 K1

Stacionet

F2 F3 EL 1 EL 2 EL 3 D 4 Le 1 Le 3

T1

K2 D r1 D r2 F1

T2

T3

L3 E1

L1 L2

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

342

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

2005 2006 2007 Norma

Permbajtja e oksigjenit te tretur sipas viteve

12.000 10.000 8.000 O2 mg/l 6.000 4.000 2.000 0.000

E2 IS H 1 IS H 2 IS H 3 K1 K2 D r1 D r2 F1

Stacionet

Permbajtja e NO3 sipas viteve

30.00 25.00

NO3 mg/l

20.00 15.00 10.00 5.00 0.00

1

3

EL 3

EL 1

T1

T3

E1

F2

r2

IS H

IS H

Stacionet

Cilësia e ujërave në stacionet që i përkasin kolektorëve shkarkues (hidrovoret) dhe krahasimi me normat e përcaktuara në legjislacionin shqiptar, si dhe ato të BE, për shkarkimet e ujrave mbeturine.

Le 1

L2

K2

D

F3 EL 1 EL 2 EL 3 D 4 Le 1 Le 3

T1 T2

T3

L3 E1

F2

L1 L2

2004 2005 2006 2007 Norma

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

343

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Permbajtja e NKO sipas viteve

140.00 120.00 100.00

80.00 60.00 40.00 20.00 0.00

2004 2005 2006 2007

NKO mg/l

D1

Le2

V1

Norma

Stacionet

Permbajtja e NBO5 sipas viteve

50.00 40.00 30.00 20.00 10.00 0.00 D1 Le2 V1 Norma

2004 2005 2006 2007

NBO5 mg/l

Stacionet

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

344

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Permbajtja e P total sipas viteve

8.00 7.00 6.00 5.00 4.00 3.00 2.00 1.00 0.00 D1 Le2 V1 Norma

P total mg/l

2004 2005 2006 2007

Stacionet

Permbajtja e lendes pezull sipas viteve

650 600 550 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 D1 Le2 V1 Norma

Lenda pezull mg/l

2004 2005 2006 2007

Stacionet

Përfundime dhe rekomandime Duke vleresuar rezultatet e analizave në mënyre të përmbledhur mund të vëmë në dukje se :

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

345

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Ndikimi i shkarkimeve të lëngeta urbane në ujerat sipërfaqesor në qytetet e monitoruar është i ndjeshëm. 1. Zonat ujore që korespondojnë me pjesën e lumenjve para se të futen në zonat e banuara, plotësojnë karakteristikat e ujërave me cilësi të kënaqëshme. Megjithëse duhet shënuar se disa vendmatje, siç është rasti i Lanabregasit, tregojnë së ndikimi i aktivitetit njerëzor ka ndikuar në uljen e cilësiëe së ujërave edhe në këto stacione të përzgjedhura si vendmatje reference. Në këtë rast për të patur vendmatje reference duhet spostuar stacioni me lart drejt burimit. 2. Shkarkimi i mbetjeve të lëngëta urbane, pa asnje lloj trajtimi paraprak ka sjellë rritjen e niveli të ndotjes në ujrat sipërfaqësore. Problematike janë zonat ujore të lumenjve që kalojnë afër zonave shumë të populluara. Qyetet me një gjëndje të kënaqshme të cilësisë së ujërave të monitoruar shfaqen Shkodra (lumi i Kirit dhe Drini), Elbasani (lumi Shkumbin), lumi Erzen në Tiranë, në Fier lumi Seman dhe zona e Mujallisë ( pas bashkimit të Semanit me Gjanicen ), në Lezhë lumi Drin para derdhjes në det dhe Saranda (zona bregdetare). Gjendja paraqitet më shqetësuese në qytetet më të populluara dhe industrializuara të vendit ku dallohet dukshëm Tirana. Ujerat sipërfaqesore në qytetin e Tiranës dhe veçanerisht lumejtë e Tiranës dhe Lanës të bashkuar me pas për tu bërë pjesë e lumit Ishëm, paraqiten në një gjendje vërtet të renduar si përsa i përket përqëndrimit të lëndeve ushqyese (fosfori) ashtu edhe ngarkesës së lëndës organike shprehur nëpërmëjet vlerave të larta të NBO-se, NKO-se apo vlerave të uleta të oksigjenit të tretur. Ujrat e lumit të Lanës dhe lumit të Tiranës pas shkarkimit të kolektoreve, si dhe ujrat e lumit të Gjanicës dhe te lumit Ishëm janë zonat ujore më të ndotura, me përmbajtje të lartë të ndotjes organike dhe baktereologjike. Treguesit e ndotjes organike, e shprehur në Nevojën Kimike për Oksigjen dhe Nevojën Biologjike për Oksigjen, rezultojne në nivele të konsiderueshme. Rritja e përmbajtjes së tyre është rezultat i ndotjes organike të shkaktuar nga efluentet urbane. Ujërat e këtyre lumenjve janë të varfër me oksigjen si pasojë e konsumit të tij për shkatërimin e lëndës organike, burimi kryesor i të cilave janë shkarkimet urbane. Varfërimi i ujërave me oksigjen sjell nje dëmtim të rëndë të jetës ujore, duke përfshirë peshqit. Gjendja paraqitet shumë e rënduar edhe në aspektin estetik : mbeturina të ngurta dhe plehëra shtëpiake të shoqëruar me një erë të keqe gjënden kudo nëpër brigjet e lumit të Tiranës dhe Lanës. Problematike paraqitet cilësia e ujërave edhe në stacionin e katërt të qytetit të Durrësit, D-4 Kanali i ujërave rurale Plepa, ku vlerat e larta si për sa i përket lëndëve ushqyese ashtu edhe të ndotjes organike bëjnë që ky stacion monitorimi të klasifikohet në klasën më të ulët, në klasën e pestë. Po të kemi parasysh se stacioni i monitorimit për këtë kanal

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

346

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 gjëndet shumë afer bregut të detit, atëherë kuptojmë për efektet ndotëse të tij në ujërat bregdetare të zonës së plazhit dhe rezikun që paraqesin për pushuesit në stinën e verës. Këto përfundime përforcohen me tej edhe nga rezultatet e analizave bakteriologjike. Vlera mesatare të koliform fekaleve (2.8 x105) e tejkalon shumëfish normën e detyrueshme të Bashkimit Evropian duke u bërë e qartë se këto ujra jo vetëm që nuk mund të përdoren për larje por kanë një impakt negativ për ndotjen bakteriale të ujërave bregdetare të zonës së plazhit ku ato derdhen. 3. Ndikimi i drejtpërdrejtë i shkarkimeve të lëngëta urbane në zonën bregdetare është veçanerisht i dukshëm në qytetin e Durrësit dhe atë të Vlorës. Shkarkimi i mbetjeve urbane nëpërmjet hidrovoreve në qytetet bregdetare shkakton ndotjen e ujrave të detit në zonat ku ata shkarkojnë. Shumë e rëndë paraqitet gjëndja sidomos në zonën e Porto Romanos dhe në zonën e shkarkimit të hidrovorit në qytetin e Vlorës ku kemi tregues të lartë të ndotjes. 4. Ndotja bakteriologjike në pothuajse të gjithë stacionet e monitorimit është vërtet shqetësuese. Analizat tregojnë se nivelet e detyrueshme nga Direktiva e Bashkimit Evropian, për ujërat që përdoren për larje, tejkalohet disa herë në këto stacione. Përjashtim bëjnë vetëm ujërat bregdetare të Sarandës si dhe lumi Kir në stacionin e parë ( reference ). 5. Përsa i përket rezultateve të analizave të metaleve të rëndë në ujëra, duhet thënë se ato tregojnë për një ndotje të theksuar në lumenjtë Gjanicë dhe Seman. Ndërkaq për lumenjtë Drin dhe Vjosë analizat tregojnë për nivele të pranueshme të pranisë së metaleve të rënda në këto ujra. Duhet thënë se është i rëndësishëm që monitorimi i cilësisë së ujërave për metalet e rënda të vazhdojë, duke patur parasysh rëndësinë që paraqet prania e tyre për jetën ujore sidomos atë të peshqëve 6. Rezultatet e monitorimit në tre vitet e fundit flasin për një gjëndje të qëndrueshme. Kjo do të thotë se gjatë këtyre viteve burimet e ndotjes së ujrave sipërfaqësore mbeten të njëjta ashtu sic mbeten edhe masat parandaluese apo përmisuese të gjëndjes Masa parandaluesë dhe ndërhyrëse janë të nevojshme për përmisimin e gjëndjes. Këto masa duhet të fillojnë me ato që janë me pak të kushtueshme siç janë programet e edukimit dhe ndërgjegjësimit të publikut për rëndësinë mjedisore dhe shëndetësore të ujërave sipërfaqësore për të vazhduar me ngritjen e impjanteve të trajtimit të ujërave mbeturinë para se këto të shkarkoheshin në lumenj apo dete.

Rekomandime 1. Përmirësimi i situatës mjedisore të ujërave sipërfaqësore kërkon realizimin e investimeve në drejtim të përpunimit të shkarkimeve të lëngëta urbane, sidomos në Tiranë e në qytetet e mëdha të zonës bregdetare.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

347

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 2. Ka ardhur koha gjithashtu që industritë që shkarkojnë mbetjet e tyre të lëngëta në ujërat sipërfaqësore të vendit të respektojnë standartet e përcaktuara nga legjislacioni shqiptar. Nga ana tjetër kontrolli i vazhdushëm në zbatimin e ligjit do të luante një rol të rëndësishëm në këtë drejtim. 3. Kontrolli i vazhdueshëm i gjëndjes mjedisore të ujërave sipërfaqësore në përputhje me Programin Kombëtar të Monitorimit të Mjedisit.

5.7 Cilësia e ujërave nëntokësore Ujërat nëntokësore në gjithë botën janë minerali më jetik për popullatën, janë objekt shfrytëzimi i vazhdueshëm me intensitet të lartë rritje dhe rrisk të përhershëm ndotje nga veprimtaritë natyrore e humane (njerëzore). Regjimi i UN karakterizohet nga ndryshimi në kohë dhe hapësirë i sasisë dhe cilësisë së UN dhe shprehet nëpërmjet tërësisë së treguesve të ndryshimeve sasiore e cilësore siç janë: niveli, temperatura, prurjet, pjerrësia hidraulike (gradienti), shpejtësia e rrjedhës dhe përbërja kimike. Monitorimi i ndotjes së ujërave nëntokësore ka siguruar vijushmërinë nga viti 2000-2007 në akuiferet e depozitimeve zhavorore me kryesore të Kuaternarit në 5 basene ujëmbajtëse. Monitorimi i ndotjes së UN gjatë vitit 2007 është kryer në 5 basenet kryesore ujëmbajtëse dhe vetem për akuiferet e zhavoreve kuaternare: - Shkodër, Lezhë-F.Kuqe, Tiranë- F.Krujë, Elbasan-Lushnje dhe Korcë. Monitorimi i ujërave nëntokësore u krye në basenet e Drinit, Matit, Erzen-Ishmit, Shkumbinit, Semanit, vetëm në akuiferin e depozitimeve kuaternare të monitoruara që nga viti 2001 (Shkodër, Lezhë-F.Kuqe, Tiranë- F.Krujë, Elbasan, Lushnje dhe Korçë). Për monitorimin e kryer jepen rezultatet grafikisht për disa tregues më të rëndësishëm dhe rekomandimet në përputhje me VKM për: ­ pH ­ Fortësia ­ Alkaliniteti ­ Aciditeti ­ Përmbajtja e nitrateve ­ Shkalla e kripshmërisë ­ Përmbajtja e metaleve të rënda ­ Zonat me kripshmëri të lartë ­ Zonat e ndjeshme ndaj ndotjes në vëllim. ­ Shkalla e ekspozimit të popullsisë ndaj ujërave nëntokësore të ndotur. ­ Tejkalimet e normave të cilësisë se treguesve ­ Vëllimi vjetor i shfrytëzimit në përgjithësi dhe sipas baseneve. ­ Koefiçienti i shfrytëzimit në përgjithësi dhe sipas baseneve. Rrjeti shpimeve të monitorimit, dëndësia e provëmarrjes, llojet dhe numri i analizave paraqiten në tabelën e mëposhtme:

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

348

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Tabela e analizave të Baseneve ujëmbajtëse për vitin 2007

Nr. Emërtimi i Basenit Baseni i Drinit: -Akuiferi i Shkodrës Nr. i Frekue Lloji i provave të Sasia e nca marra provav shp. monit Kimike 8 Mikroelementë 2 4 2 Koha e marrjes provave qershor tetor

1

2

Baseni i Matit: -Akuiferi Lezhë -Akuiferi F.Kuqës BaseniErzen-Ishëm: - Akuiferi Tiranë -Akuifer F. Krujës

2 4 5 5 4 2 2 2

3

Kimike Mikroelementë Kimike Mikroelementë Kimike Mikroelementë Kimike Mikroelementë Kimike Mikroelementë kimike Mikroelementë Kimike Mikroelementë Kimike Mikroelementë

8 2 10 10 2 8

2

2

qershor tetor qershor tetor maj tetor maj tetor qershor tetor qershor tetor Qershor tetor

4

Baseni Shkumbin: -Akuiferi Elbasan -Akuiferi Lushnjës

3 3

2 2 2

6 2 6

2

5

Baseni i Semanit: -Akuiferi i Korcës Shuma

4

8 2 64 16

32

2

Rezultatet e monitorimit 1. Baseni i Drinit

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

349

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 1.1 Akuiferi ujëmbajtës zhavor i Shkodrës:

-Risku i ndotjes është i lartë : a)Për shkak të mbulesës së vogël mbrojtëse sidomos në vendburimin e Dobracit. b)Shfrytëzimi intensiv mund të çojë në përzierjen e ujërave të freskëta me ujërat me mineralizim të lartë.

Për treguesit NH4, NO2, dhe Mp janë ndërtuar grafikët për periudhën 2001-2007 (gr.1, 2 dhe3).

Fig 1. Përmbajtja e amoniakut Fig. 2. Përmbajtja e NO2 (Burimi: SH.GJ.SH)

B.Drinit Akuiferi Kuaternar I Shkodres NO2 mg/l Gr.2

2.5 2 1.5 1 0.5 0

20 0 20 1 02 20 0 20 2 0 20 3 0 20 3 0 20 4 0 20 4 0 20 5 0 20 5 06 20 0 20 6 0 20 7 07

Baseni i Drinit Akuiferi i Kuaternarit Shkodra NH4 mg/l Gr.1

0.15 0.1 0.05 0

Stand. H6 3 Kisha H/2 1Dobrac

H6 3 Kisha H2 1Dobrac

Takohet përmbajtje e NH4 në sasinë 0.1 mg/l (norma STASH nuk lejohet, përmbajtja maksimale e lejuar 0.05mg/l, norma BE, përmbajtja maksimale e lejuar 0.1mg/l). Në gr. 2 jepet përmbajtja e nitriteve, përmbajtja e tyre është rreth vlerave 0-0.05 mg/l e në raste sporadike dhe mbi normë.Përmbajtja e nitriteve në ujë të pishëm nuk lejohet ndërsa përmbajtja maksimale e lejuar është sipas standartit Shqipëtar 0.05 mg/l (Norma BE është 0.1 mg/l).

Fig.3 Rezultatet e monitorimit të Mp gjatë viteve 2001-2007 (Burimi: SH.GJ.SH)

20 01 20 02 20 02 20 03 20 03 20 04 20 04 20 05 20 05 20 06 20 06 20 07 20 07

1400 1200 1000 800 600 400 200 0

Base ni i Drinit Shkodra M p mg/l Gr.3

Stand. H6 3 Kisha H/2 1Dobrac

20 05 20 02 20 04 20 04 20 06 20 03 20 02 20 03 20 06 20 05 20 07 20 07

Ujerat e akuiferit të Shkodrës janë ujëra karbonate. Mineralizimi i përgjithshëm është në kufijtë 291.82-513.7 mg/l, jane brenda normes se Standardit Shqiptar (deri 1 gr/l). Janë ujëra të ëmbla me Mp<1 gr/l.

20 01

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

350

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Fortësia e përgjithshme ndryshon rreth 1- 3 gradë gjermane në shpime në dy fazat e monitorimit. Ajo varion nga 9.24­14.42 gradë gjermane. Uji është brenda normës së ujit të pijshëm (norma shqiptare 10-20 gradë gjermane, përmbajtja maksimale e lejuar 25 gradë gjermane). Janë UN me fortësi mesatare. - Përmbajtja e Nitrateve NO3, është 0.8-10.8 mg/l, sasi kjo brënda normës së lejuar (norma STASH 25-50 mg/l, BE 25-50mg/l). - Ph i ujrave varion në vlerat 7.52-9.24 janë brënda normës ( 6.5-8.5, maksimale e lejuar 5 dhe 9.5, BE 6.5-8.5). UN janë alkalinë të dobët. - Në bazë të raportit ne % ekuivalent të anioneve të forta (d) me kationet e forta (a) dhe të dobëta (b) për vlerësimin e alkalinitetit, uji i këtij pellgu është i klasës së II, ujra neutrale. Në shpimin nr.1 Dobrac ka përmbajtje të mikroelementeve Pb=0.01135-0.0133mg/l, Cu=0.0044765-0.0102 mg/l, Zn=0.02635-0.0232 mg/l, Mn=0.00061-<0.002mg/l, Ni=0.00061-0.0223 mg/j, sasi kjo brenda normës së lejuar. 2.Baseni i Matit 2. 1 Akuiferi ujembajtes zhavor i Lezhës: -Risku i ndotjes sipërfaqësore është i ulët falë mbulesës së trashë ekranizuese, largësisë së zonës së ushqimit dhe karakterit artezian të shtresave ujëmbajtëse. Vetëm intensifikimi i madh i shfrytëzimit mund të nxisë depërtimin e ujrave me mineralizim të lartë nga krahu verior e perëndimor i pellgut ujëmbajtës.

Fig.1 Rezultatet e monitorimit 2001-2007 të Mp (Burimi: SH.GJ.SH)

Baseni i Matit Ak.Lezhe Mp Grafiku 1

2500 2000 1500 1000 500 0

20 04 20 01 20 05 20 02 20 03 20 06 20 07

-

Stand. 29 46 50 6v

-Sipas mineralizimit të përgjithshem takohen ujra të ëmbla me Mp = 588.28-595.81 mg/l në Barbullonje, H.Gjuetise Mp= 614.41- 626.34 mg/l, janë me kripëzim të dobët me Mp = 2266.93-2451.1 mg/l në shpimin nr.6 Rrilë-Hidrovor ( norma e STASH deri 1 gr/l).Në grafikun Nr.1 jepen rezultatet e monitorimit 2001-2007 të Mp dhe vihen re ndryshimet në vite dhe vlerat mbi dhe afër normës.

Fig.2 Fortësia e përgjithshme e ujit gjatë viteve 2000-2007 (Burimi: SH.GJ.SH)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

351

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Akuiferi Lez he, Fp

Gr afik u 2

30 25 20 15 10 5 0

2 0 0 3 2 0 0 0 2 0 0 1 2 0 0 2 2 0 0 4 2 0 0 5 2 0 0 7 2 0 0 6

Stand. 29 46 50 6v

Duke parë rezultatet e analizave kimike në pellgun e Lezhës veçohen këto tipe ujërash : -Ujera me fortësi të vogël Fp = 2.66-3.780gj Hoteli Gjuetisë, uji shumë i butë, po keshtu dhe në Barbullonje Fp= 2.38-4.760gj. Ujra te bute ne Ishull-Lezhe Fp = 8.26-9.38 dhe uje i fortë ne Rrile Fp = 21.28 ­ 21.96 grade gjermane, gr. 2, (Norma STASH 10-200gj e PML 250gj). -Përqendrimi i Hidrogjenit, Ph varion nga 6.88-8.56, janë brënda normës (norma 6.48.5), uji është alkalin i dobët. -Në bazë të raportit në % ekuivalent të anioneve të forta (d) me kationet e forta (a) dhe të dobëta (b) për vlerësimin e alkalinitetit, uji i këtij pellgu është i klasës së I, pra janë ujra alkaline, vetëm në Rrile uji është neutral, në ujë mbizotëron joni hidrokarbonat.

Fig. 3 Përmbajtja e Na+K gjatë viteve 2000-2007 (Burimi: SH.GJ.SH)

Akuiferi Lezhe, Na

Gr afik u 3

900 800 700 600 500 400 300 200 100 0

20 00 20 01 20 02 20 04 20 05 20 06 20 07 20 03

Stand. 29 6v

-Permbajtja e Na+K ne Rrile arrin 677.81-750.49 mg/l ka nje rritje rreth 60 mg/l krahasuar me vitin 2006. Permbajtje të lartë natriumit ka dhe në Ishull-Lezhë, Barbullonjë Tab. Nr.2, gr.3 (norma sipas STASH është Na 20 ­ 100 mg/l dhe K 10- 12 mg/l ). Po kështu dhe përmbajtja e Cl (gr.4) ne Rrile është e rritur 1057.9 mg/l dhe 449.07 mg/l në Ishull-Lezhë, (Norma sipas STASH është Cl 25 ­ 200 mg/l).

Fig 4. Permbajtja e Cl Fig. 5. Permbajtja e NO2 (Burimi: SH.GJ.SH)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

352

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Akuiferi Lezhe, Cl

Grafiku 4

Baseni i Matit Ak.Lezhe NO2

Grafiku 5

1200 1000 800 600 400 200 0

Stand. 29 6v

10 8 6 4 2 0

Stand. 29 46 50 6v

20

20

20

-Shenja ndotjeje të UN takohen përseri por në vlera me të vogla. Këto takohen në shpimet Nr = 46, 6V e 50 ku NO2 ka përmbajtje nga gjurmë deri 0.8 ­ 1 mg/l , në vite ndotja me nitrite jepet në Gr.5. NO2 ne keto shpime ishte 1,5 deri 8.8 mg/l.në vitin 2005 (Norma sipas STASH është NO2 0-0.05 mg/l dhe sipas B.E është 0 ­ 0.1 mg/l).

Fig 6. Përmbajtja e amoniakut gjatë viteve 2001-2007 (Burimi: SH.GJ.SH)

Base ni i M atit Ak.Le zhe NH4

Grafiku 6 0.25 0.2 0.15 0.1 0.05 0

20 03 20 01 20 01 20 02 20 02 20 03 20 04 20 04 20 05 20 05 20 06 20 06 20 07 20 07

20

20

20

20

20

Përmbajtja e amoniakut ështe nga gjurme deri në vlerat 0.05-0.2 mg/l (gr.6). Ndotja është e perseritur por në vlera më të vogla dhe lidhet me moszbatimin e zonave të rreptësisë sanitare. Nuk takohet përmbajtje të nitrateve. -Në shpimin Nr = 50 janë kryer 2 analiza për mikroelementë të cilat rezultojnë me përbajtje : Pb=0.01185-0.0151mg/l, Zn=0.02518-0.0163mg/l, Cu=0.00342-0.0091mg/l, Ni=0.01637-0.0281mg/l, Mn= 0.003358-<0.002 mg/l, përmbajtja është nën sasinë maksimale të lejuar. 2.2 Akuiferi ujëmbajtës zhavoror i Fushë-Kuqes ( Laçit ) : -Risku i ndotjes: - Nga sipërfaqja është mesatar. -Ajo mund të vijë nga zona e ushqimit në veri të pellgut ujëmbajtës (shtrati i lumit Mat) i cili deri tani nuk është i ndotur, por që mund të priten depërtime të metaleve të rënda me prejardhje minerare. -Burim ndotjeje mbeten shkarkimet e uzinës së plehrave kimike Laç.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

20 01 20 01 20 02 20 02 20 03 20 03 20 04 20 04 20 05 20 05 20 06 20 06 20 07 20 07

Stand. 29 46 50 6v

00

01

02

03

04

05

06

07

353

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 -Risku më i madh për shkak të shfrytëzimit intensiv mbetet ai i rritjes së mineralizimit të përgjithshëm (kryesisht për rritje të Na e Cl) që vjen nga zhvillimi i hinkës së depresionit në drejtimin JugPerëndimor ku predominon tipi i ujit me mineralizim të lartë.

Fig.1 Rezultatet e monitorimit tëMp

Baseni Matit Ak.F.Kuqe Mp mg/l gr.1

1500 1000 500 0

20 0 20 1 01 20 0 20 2 0 20 2 03 20 0 20 3 04 20 0 20 4 0 20 5 05 20 0 20 6 06 20 07

30

Fig.2 Fortësia e përgjithshme e ujit (Burimi: SH.GJ.SH)

Akuiferi Fushe Kuqe, Fp

Grafiku 2

Stand. 177 26 509 176 197

25 20 15 10 5 0

20 02 20 06 20 03 20 07 20 04 20 00 20 01 20 05 20 07

Stand. 177 26 509 176 197

Mineralizimi i përgjithshëm luhatet në kufijtë Mp = 217.72 ­986.27 mg/l. Janë ujra të ëmbla. Vetëm në Patok mineralizimi është afërsisht 1gr/l (norma e STASH Mp deri 1.2 gr/l). Monitorimi i Mp për zonën Fushë-Kuqe-Lac në vitet 2001-2007 jep ndryshimet në vite dhe stinë të paraqitura në Gr.1. Mp në shpimin Nr.177 luhatet në vlerat 9001000mg/l. - Fortësia e përgjithshme varion nga Fp = 5.32­8.82 gradë gjermane në shpimin nr.177 (Patok), është ujë i butë. Ujë me fortësi mesatare në shpimet nr.26, 197, 176 me 8.12-11.76 gradë gjermane dhe ujë me fortësi mesatare- i fortë në shpimin nr.509 Lac, Fp=12.04-19.3 gradë gjermane (Norma STASH 10-200gj e PML 250gj). Ndryshimet e Fp në vite dhe stinë jepen në Fig.2.

Fig 3. Përmbajtja e Na+K

Shpimi 177, Fushe Kuqe Elementi Na gr.3

Fig 4. Përmbajtja e Cl (Burimi: SH.GJ.SH)

Shpimi 177, Fushe Kuqe Elementi Cl GR.4

800 600

Stand. 177

600 500 400 300 200 100 0

00 01 02 03 04 05 06 07 20 20 20 20 20 20 20 20 20 07

400 200 0

20 01 20 04 20 02 20 03 20 05 20 00 20 06 20 07 20 07

Stand . 177

-Përmbajtja e Na+K në Patok arrin 289.3-291.18 mg/l , ndërsa përmbajtja dhe ndryshimet në vite jepen në Fig.3 (norma sipas STASH është Na 20 ­ 100 mg/l dhe K 10- 12 mg/l ).

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

354

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 -Sipas përmbajtjes se klorit ujrat janë pak të kripura në Patok. Vlerat e Cl janë 351411.8 mg/l ndërsa në vite jepen në Fig.4 (Norma sipas STASH është Cl 25 ­ 200 mg/l).

Fig. 5. Përmbajtja e NO2

Baseni i Matit Ak.F.Kuqe NO2 mg/l gr.5

2 1.5 1 0.5 0 Stand. 177 26 509 176 197

0.06 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0 Stand. 177 26 509 176 197

Fig 6. Përmbajtja e amoniakut (Burimi: SH.GJ.SH)

Baseni i Matit Ak.F.Kuqe NH4 mg/l Gr.6

-Shenja ndotjeje të nitriteve, takohen në vlera më të vogla. Përmbajtja e NO2 për vitet 2001-2007 jepet në gr.5 (Norma sipas STASH është NO2 0-0.05 mg/l dhe sipas B.E është 0 ­ 0.1 mg/l). Takohet përmbajte NH4 në shpimin nr.177-0.3 mg/l, në shpimin nr.26-0.1 mg/l, ndërsa përmbajtja në vite jepet në gr.6, krahasuar me normën. - Ph i Un varion nga 7.8-8.3, janë alkalin të dobët ( me Ph 7-9), (norma sipas STASH është Ph 6.5 ­ 8.5 dhe P.M.L 5 e 9.5). -Në bazë të raportit në % ekuivalent të anioneve të forta (d) me kationet e forta (a) dhe të dobeta (b) për vlerësimin e alkalinitetit,uji i këtij pellgu është i klasës së II, pra janë ujëra neutrale, në ujë mbizotëron joni hidrokarbonat. Në shpimet nr.197,176, 26 e 509, dhe ujëra alkaline (të kripura) në shpimin nr.177. Nitratet kanë përmbajtje të vogël. Nuk zbatohen rrezet e zonave sanitare. - Në shpimin Nr = 26 janë kryer 2 analiza për mikroelemente të cilat rezultojnë me përbajtje: Pb=0.00895-0.009 mg/l, Zn=0.01236-0.0.0128 mg/l, Cu=0.002101-0.0118 mg/l, Ni=0.07101-0.0252 mg/l, Mn= 0.01325-0.0139 mg/l, përmbajtja është nën sasinë maksimalë të lejuar. 3. Baseni i Erzen-Ishmit 3.1 Akuiferi ujeëmbajtës i zhavoreve tëTiranës

-Risku i ndotjes :- është i lartë: - për shkak të mbulesës së vogël mbrojtëse të shtresës ujëmbajtëse në disa sektorë si Kamëz, Laknas etj. - infiltrimet e ujit të ndotur të Tiranës dhe Lanës në shtresat ujëmbajtëse. - shfrytëzimi e përpunimi i tokave bujqësore me plehërime të ndryshme. - shfrytëzimi i shtresave zhavorrore për materiale inerte në taracat lumore ku janë dhe vendburime uji për fshatra të ndryshme. - shfrytëzimi i shtresës mbrojtëse argjilore për prodhim tullash e tjergulla me siperfaqe të madhe si dhe ndërtimet me kate të nëndheshme.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

20 01 20 01 20 02 20 02 20 03 20 03 20 04 20 04 20 05 20 05 20 06 20 06 20 07

20 01 20 01 20 02 20 02 20 03 20 03 20 04 20 04 20 05 20 05 20 06 20 06 20 07

355

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Fig. 1 Përmbajtja e amoniakut

Baseni i Erzen-Ishmit Ak.Tirane NH4mg/l gr.1

0.06 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0

20 01 20 02 20 0 20 2 03 20 0 20 3 04 20 04 20 0 20 5 05 20 0 20 6 06 20 07 20 07

Fig. 2 Përmbajtja e NO2 (Burimi: SH.GJ.SH)

Baseni i Erzen-Ishmit Ak.Tirane NO2 mg/l gr.2

Stand. 1P 24(5) 16/97 6 47

0.8 0.6 0.4 0.2 0 Stand. 1P 24(5) 16/97 6 47

Nuk takohet përmbajtje e NH4. Në Gr.1jepet përmbajtja NH4 e në vitet2001-2007 (Norma - nuk lejohet, ndërsa përmbajtja maksimale e lejuar është 0.05 mg/l). Në analizat e kryera vihet re prezenca e joneve NO2, nga gjurmë deri 0.6 mg/l pothuajse në te gjitha shpimet, në Kombinat në një analizë është 0.6 mg/l, përmbajtje mbi normë gr.nr.2(Norma sipas STASH është NO2 0-0.05 mg/l dhe sipas B.E është 0 ­ 0.1 mg/l).

Fig.3 Rezultatet e monitorimit 2001-2007 të Mp (Burimi: SH.GJ.SH)

Baseni i Erzen-Ishmit Ak.Tirane Mp mg/l gr.3

1500 1000 500 0

20 03 20 02 20 03 20 04 20 04 20 05 20 01 20 02 20 05 20 06 20 06 20 07 20 07

20 01 20 02 20 02 20 03 20 03 20 04 20 04 20 05 20 05 20 06 20 06 20 07 20 07

Stand. 1P 24(5) 16/97 6 47

UN të akuiferit Tiranë janë me Mp nën 1 gr/l, pra janë ujra të ëmbla, Fig.3 ( Norma deri 1gr/l). Uji është i tipit hidrokarbonat-kalcium-magnezi. - Bazuar në rezultatet e analizave të kryera sipas fortësisë uji i akuiferit Tiranë është ujë i fortë (18-30 gradë gjermane). Norma e ujit të pijshëm është 10-20 gradë gjjermane dhe maksimale e lejuar 25 gradë gjermane. - Nitratet NO3 takohen në gjithë shpimet me përmbajtje të vogël 3.2-21.6 mg/l, përmbajtje nën normën maksimale të lejuar( 25-50mg/l) por që tregon për burim ndotje të largët (në Laknas, Berxull, Tiranë etj). - Analizat për mikroelementë janë kryer në shpimin nr.6 Laknas:

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

356

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Pb=0.01735-0.0134 mg/l, Zn=0.00744-0.0137 mg/l, Cu=0.002101-0.0094 mg/l, Ni=0.015495-0.0139 mg/l, Mn= 0.0040095-<0.002 mg/l, përmbajtja është nën sasinë maksimale të lejuar.

3.2 Akuiferi ujëmbajtës i zhavoreve të Fushë- Krujës

Fig 1. Përmbajtja e amoniakut Fig. 2. Përmbajtja e NO2 (Burimi: SH.GJ.SH)

Baseni i Erzen-Ishmit Ak. F.Kruje NO2 mg/l gr.2

Stand. 2/97 327 1N 333

Baseni i Erzen-Ishmit Ak.F.Kruje NH4 mg/l gr.1

0.5 0.4 0.3 0.2 0.1 0

1.5 1 0.5 0

02 02 03 03 04 04 05 05 06 06 07 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 07 01

Stand. 2/97 327 1N 333

Përmbajtje amonjaku takohet vetem në një analizë në Rinas, përmbajtja në vite jepet në Fig.1 Duke parë e analizuar rezultatet e analizave vëmë re se shenja ndotje janë shfaqur në disa tregues si NO2 ne F.Kruje, Gramez e Thumane në sasinë nga gjurmë në kufijt 0.1-0.5 mg/l (Norma sipas STASH është NO2 0-0.05 mg/l dhe sipas B.E është 0 ­ 0.1 mg/l). Ndotja lidhet me plehërimin e gjithë zonës rreth shpimeve. Përmbajtja e nitriteve NO2 paraqitet në Fig.2.

Fig.3 Rezultatet e monitorimit 2001-2007 të Mp (Burimi: SH.GJ.SH)

20 01 20 02 20 02 20 03 20 03 20 04 20 04 20 05 20 05 20 06 20 06 20 07 20 07

Baseni i Erzen-Ishmit Ak.F.Kruje Mp mg/l gr.3

1400 1200 1000 800 600 400 200 0 Stand. 2/97 327 1N 333

- Mineralizimi i përgjithshëm luhatet nga 554.69-587.65 mg/l në Thumanë, në 535.19568.83 mg/l F.Krujë dhe pak më i rritur është në Rinas, Mp=613.07-656.65mg/l, në Gramëz Mp = 725.4-725.64 mg/l. (norma e STASH Mp deri 1.2 gr/l).

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

20 01 20 02 20 02 20 03 20 03 20 04 20 04 20 05 20 05 20 06 20 06 20 07 20 07

357

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Ph i ujit luhatet në vlerat 7.2-7.9 janë brënda normës së ujit të pijshëm (norma sipas STASH është Ph 6.5 ­ 8.5 dhe P.M.L 5- 9.5). Në bazë të raportit në % ekuivalent të anioneve të forta (d) me kationet e forta (a) dhe të dobëta (b) për vlerësimin e alkalinitetit,uji i këtij pellgu është i klasës së II , pra janë ujëra neutrale. Fortësia e përgjithshme është 18.76-19.74 0gj në Thumanë, në Rinas 19.0421.14 0gj, në F.Krujë Fp=17.08-20.02 0gj, dhe në Gramëz 24.08-25.34 0gj. Fortësia e përgjithshme nga faza e parë në të dytën ka një ndryshim prej 1-3 0 g. Uji është i tipit hidrokarbonat-kalcium-magnezi. Nitrate ka në sasi të vogël në të gjitha shpimet nga 0.8 mg/l deri 10 mg/l. Ndryshimet e treguesve kryesorë të përbërjes kimike nga stina në stinë janë të vogla. - Analizat për mikroelementë janë kryer në shpimin nr.327 F.Kruje.Në këtë shpim takohet përmbajte e mikroelementëve : Pb=0.01675-0.0191mg/l, Zn=0.038455-0.0192mg/l, Cu=0.002953-0.0083 mg/l, Ni=0.009565-0.0421 mg/l, Mn= 0.00541-<0.002 mg/l, përmbajtja është nën sasine maksimale të lejuar. 4. Baseni i Shkumbinit :

-

-

-

-

4.1 Akuiferi ujëmbajtës i Elbasanit: - Risku i ndotjes është i lartë për shkak të mungesës pothuajse të plotë të mbulesës ekranizuese të shtresave ujëmbajtëse, sidomos në Krastën e Madhe dhe të Vogël, popullimit të zonës së mbrojtjes sanitare në të 2 Krastat dhe shkarkimeve indrustriale në zonën e Vidhasit.

Fig 1. Përmbajtja e amoniakut

Baseni i Shkumbinit Ak.Elbasanit NH4 mg/l gr.1

0.06 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0 2001 2002 2002 2003 2003 2004 2004 2005 2005 2006 2006 2007 2007

Fig 2. Përmbajtja e NO2 (Burimi: SH.GJ.SH)

Baseni i Shkumbinit Ak. Elbasanit NO2 mg/l gr.2

1.2 1 0.8 0.6 0.4 0.2 0 2001 2002 2002 2003 2003 2004 2004 2005 2005 2006 2006 2007 2007

Stand. 5K.Madhe 17 Vidhas 3 K.Vogel

Stand. 5K.Madhe 17 Vidhas 3 K.Vogel

Nuk takohet përmbajtje amonjaku, përmbajtja në vitet e monitorimit jepet në Fig1. Përmbajtja e nitriteve është e vogël, takohet në formë gjurmë në Krastë të Madhe. Përmbajtja e nitriteve për vitet 2001-2007 jepet në Fig 2. (Norma sipas STASH është NO2 0-0.05 mg/l dhe sipas B.E është 0 ­ 0.1 mg/l).

Fig.3 Rezultatet e monitorimit 2001-2007 të Mp (Burimi: SH.GJ.SH)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

358

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Baseni i Shkumbinit Ak. Elbasanit Mp mg/l gr.3

1500 Stand. 1000 500 0

20 01 20 02 20 02 20 03 20 03 20 04 20 04 20 05 20 05 20 06 20 06 20 07 20 07

5K.Madhe 17 Vidhas 3 K.Vogel

- Mineralizimi i përgjithshëm është Mp=330­391.08 mg/l në Krastë dhe Mp= 549.14-602.33 mg/l në Vidhas. Sipas rezultateve te Mp ne 3 shpimet ujrat janë të ëmbla nën 1 gr/l. - Fortësia e përgjithshme varion nga 10.5 ­ 20.16 0gj, plotësojnë normën e lejuar për ujë të pijshëm. Në Krastë të Madhe, Fp= 10.5 -12.88 gj), Krastë e Vogël, Fp=12.18 ­13.3 0gj uji është më fortësi mesatare ndërsa në Vidhas uji është i fortë, Fp=.19.46-20.16 0gj (Norma STASH 10-200gj e PML 250gj). - Ph i uji varion në vlerat 7.5- 7.78, është alkalin i dobët. (norma sipas STASH është Ph 6.5 ­ 8.5 dhe P.M.L 5-9.5 ). - Përmbajtja e nitrateve është 1.2 ­ 4 mg/l, sasi kjo brënda normës. Analiza për mikroelemente janë kryer në shpimin nr.17 Vidhas rezulton me përmbajtje: Pb=0.00088-0.0165 mg/l, Zn=0.0689-0.0214 mg/l, Cu=0.003473-0.011mg/l, Ni=0.01887-0.0212 mg/l, Mn= 0.00509-<0.002 mg/l, përmbajtja është nën sasinë maksimale të lejuar 4.2 Akuiferi ujëmbajtes zhavoror i Lushnjes : -Risku i ndotjes sipërfaqësore është i vogël, falë mbulesës së madhe argjilore.Vetëm intensifikimi i madh i shfrytëzimit mund të nxisë depertimin e ujërave me mineralizim të lartë të sektorit jugor të pellgut.

Fig.1 Përmbajtja e amoniakut

Baseni i Shkumbinit Ak. Lushnjes NH4 mg/l gr.1

1 0.8 0.6 0.4 0.2 0 2001 2002 2002 2003 2003 2004 2004 2005 2005 2006 2006 2007 2007 Stand. 1D 1 Konjat 586 Cerme

Fig.2 Përmbajtja e NO2 (Burimi: SH.GJ.SH)

Baseni i Shkumbinit Ak. Lushnjes NO2 mg/l gr.2

6 5 4 3 2 1 0 2001 2002 2002 2003 2003 2004 2004 2005 2005 2006 2006 2007 2007

Stand. 1D 1 Konjat 586 Cerme

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

359

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Përmbajtja e NH4, në shpimin nr. 1 Konjat 0.8 mg/l në një analizë, në Cermë në një analizë 0.1 mg/l, në shpimin e Divjakës është 0.1-0.3mg/l NH4.( gr.1 jepet përmbajtja në vite). Takohet përmbajtje e NO2, në shpimin nr.1D NO2 = 0.05 mg/l, Konjat gjurmë NO2 = 0.01 mg/l dhe në Cermë NO2 = 0.06 mg/l ( gr.2).

Fig.3 Rezultatet e monitorimit 2001-2007 të Mp (Burimi: SH.GJ.SH)

Baseni i Shkumbinit Ak. Lushnjes Mp mg/l gr.3

1500 1000 500 0

20 01 20 02 20 02 20 03 20 03 20 04 20 04 20 05 20 05 20 06 20 06 20 07 20 07

Stand. 1D 1 Konjat 586 Cerme

- Mineralizimi i përgjithshëm varion, Mp = 398.17-412.28 mg/l në Divjakë, Mp = 868.86 ­ 877.18 mg/l në Konjat, në Cermë 578.76­ 653.67 mg/l. Janë ujëra të ëmbla me Mp nën 1 gr/l ( gr.3). - Nga lumi Shkumbin deri në afërsi të Tërbufit vetitë fizike të UN të shtresës me presion janë të mira - Ph i uji varion në vlerat 8.01-8.37, është alkalin i dobët. (norma sipas STASH është Ph 6.5 ­ 8.5 dhe P.M.L 5-9.5 ). - Në bazë të raportit në % ekuivalent të anioneve të forta (d) me kationet e forta (a) dhe të dobëta (b) për vlerësimin e alkalinitetit,uji i këtij pellgu është i klasës së II, neutrale,në ujë mbizotëron joni hidrokarbonat. Fortësia përgjithshme varion në Fp = 12.74-14.06 grade gjermane në Divjakë, Fp=25.2-26.29 gradë gjermane në Konjat dhe Fp = 23.1­ 23.94 gradë gjermane në Cermë. (Norma STASH 10-200gj e PML 250gj). UN janë brënda normës së lejuar. Sipas klasifikimit të fortësisë në shpimin e Divjakës uji është me fortësi mesatare dhe në Cermë e Konjat ujëra të forta. Në Konjat vërehet rritje e përmbajtjes së Cl.= 319.5-321.27 mg/l. (Norma sipas STASH eshte Cl 25 ­ 200 mg/l). Përmbajtje e Mg është relativisht e lartë në Konjat Mg = 102.8-107 mg/l e në Cermë Mg = 97.89 mg/l. Uji është i tipit hidrokarbonat-magneziumi. Nitrate takohen ne permbajte 0.4 mg/l ne nje analize ne Cerme. (tab.nr.7). Shfaqja e ndotjeve kimike lidhet me zonat e rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare rreth shpimeve.

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

-

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

360

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Ka përmbajtje të mikroelementeve në provat e kryera në shp.Nr.1D divjake: Pb=0.0230.0112 mg/l, Zn=0.019275-0.0112 mg/l, Cu=0.0044765-0.0083 mg/l, Ni=0.05275-0.0171 mg/l, Mn= 0.000165-0.0034 mg/l, permbajtja eshte nen sasine maksimale te lejuar. -Në bazë të raportit në % ekuivalent të anioneve të forta (d) me kationet e forta (a) dhe të dobëta (b) për vlerësimin e alkalinitetit,uji i këtij pellgu është i klasës së I, alkaline. 5. Baseni i Semanit 5.1 Akuiferi kuaternar ujëmbajtës i Korçës : -Risku i ndotjes është mesatar, favorizuese janë kushtet natyrore të shtrirjes së disa horizonteve ujëmbajtëse në thellësi të ekranizuar ndërmjet tyre me shtresa argjilore.

Fig 1. Përmbajtja e amoniakut Fig. 2. Përmbajtja e NO2 (Burimi: SH.GJ.SH)

Baseni i Semanit Ak. Korces NO2 mg/l gr.2

4

Stand. 3 Turan 108 173/1 1v 2001 2002 2002 2003 2003 2004 2004 2005 2005 2006 2006 2007 2007

Baseni i Semanit Ak.Korces NH4 mg/l gr.1

0.06 0.05 0.04 0.03 0.02 0.01 0

3 2 1 0

20 0 20 1 0 20 2 0 20 2 03 20 0 20 3 04 20 04 20 0 20 5 0 20 5 0 20 6 0 20 6 0 20 7 07

Stand. 3 Turan 108 173/1 1v

Përmbajtja e amonjakut është gjurmë në tre analiza, përmbajtja në vitet e monitorimit jepet në Fig1. Takohet përmbajtje e nitriteve nga gjurmë deri në sasinë 0.05-0.15 mg/l në Turan, Bulgarec, përmbajtja në vite jepet në Fig2. Janë shfaqur shenja ndotjeje kimike si përmbajtje NO2 në Turan, Bulgarec, Sheqeras e I.Terova. Ndotja me NO2 është rastësi se nuk takohet në gjithe analizat e tjera përmbajte të ketij treguesi dhe lidhet me mos respektimin e zonës së rreptësisë sanitareFig.3 Rezultatet e monitorimit 2001-2007 të Mp (Burimi: SH.GJ.SH)

Baseni i Semanit Ak. Korces MP mg/l gr.3

1500 1000 500 0 2001 2002 2002 2003 2003 2004 2004 2005 2005 2006 2006 2007 2007 Stand. 3 Turan 108 173/1 1v

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

361

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Mineralizimi i përgjithshëm varion, Mp = 404.64-536.14 mg/l. Janë ujëra të ëmbla me Mp nën 1 gr/l ( gr.3). - Ph i uji varion në vlerat 7.38-7.77, është alkalin i dobët. (norma sipas STASH është Ph 6.5 ­ 8.5 dhe P.M.L 5-9.5 ). - Në bazë të raportit në % ekuivalent të anioneve të forta (d) me kationet e forta (a) dhe të dobëta (b) për vlerësimin e alkalinitetit,uji i këtij pellgu është i klasës së II, neutrale,në ujë mbizotëron joni hidrokarbonat. - Fortësia përgjithshme varion në Fp = 13.44-20.16 gradë gjermane, janë me fortësi mesatare në Turanë Bulgarec deri të fortë në I.Terovanë (Norma STASH 10-200gj e PML 250gj). - Përmbajtja e nitrateve është e vogël, ajo varion në vlerat 2-12 mg/l. Gjithë treguesit e përbërjes kimike janë brenda normave të lejuara për ujë të pijshëm. - Në shpimin nr.3 Turan u kryen dy analiza për mikroelementë: Pb=0.0098-0.0091 mg/l, Zn=0.058-0.0561mg/l, Cu=0.008-0.0091mg/l, Ni=0.032-0.0313 mg/l, Mn= 0.0008-<0.002 mg/l, përmbajtja është nën sasinë maksimale të lejuar - Përmbajtja e Nitrateve NO3 është e vogël dhe është brënda normës . Përfundime : 1- Monitorimi i UN u krye 5 basene ujembajtese në 8 akuifere zhavorore te kuaternarit: baseni i Drinit, i Matit, i Erzen-Ishmit, i Shkumbinit dhe Semanit. 2- Në basenet e monitoruara e konkretisht na akuiferet kuaternare që monitorohen, shfrytëzohen rezerva të konsiderueshme të UN për furnizimin me ujë të pijshëm të qyteteve dhe zonave të banuara. Rezervat që shfrytëzohen per cdo basen janë më të vogla se rezervat e rekomanduara për shfrytëzim në raportet hidrogjeologjike: - Baseni i Drinit : Akuiferi i Shkodrës Q=1200-1300 l/sek, Koeficenti i shfrytëzimit K = 0.33-0.5 - Baseni i Matit : Akuiferi Lezhe Q = 600-700 l/sek - Baseni i Erzen-Ishmit : Akuiferi iTiranës Akuiferi i F.Krujës -Baseni Shkumbinit: Akuiferi i Elbasanit Q= 1200-1250l/sek Koeficenti i shfrytëzimit K=0.25-0.3 Akuiferi i Lushnjes -Baseni i Semanit: Akuiferi i Korcës Q = 465 -500 l/sek Koeficenti i shfrytëzimit K = 0.3-0.5

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243 Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Koeficenti i shfrytëzimit K = 0.3-0.35

Akuiferi F.Kuqe Q = 1250-1300 l/sek Koeficenti i shfrytëzimit K = 0.35-0.5 Q=1300-1400 l/sek, Q=600-700 l/sek, Koeficenti i shfrytëzimit K=0.85-0.95 Koeficenti i shfrytëzimit K=0.85-0.95

Q=470-590 l/sek

Koeficenti i shfrytëzimit K=0.78-0.9

362

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 3 -Rritja e rezervave të shfrytezimit duhet të bëhet me projekte të llogaritjes së rezervave dhe llogaritjet e bashkëveprimit reciprok për shmangjen e pasojave negative në ruajtjen e ekuilibrove hidrodinamike e hidrokimike. 4- Montorimi i përbërjes kimike dhe higjenosanitare të UN të pellgjeve ujëmbajtëse është bërë me frekuencë 2 herë në vit. Ujrat, në përgjithësi, kanë veti fiziko-kimike të mira, ndotje lokale takohen, ndersa ndotje masive pellgjesh nuk ka. Në disa shpime të veçanta prezenca e NO2, NH4, janë raste të izoluara, të shfaqura kryesisht nga mos zbatimi i zonave të rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare rreth shpimeve. -UN të pellgjeve janë me fortësi mesatare deri të fortë, në Lezhë janë dhe shumë të butë. Në sektorë e shpime të veçantë janë shumë të fortë. - Mineralizimi i përgjithshëm e është nën 1 gr/l , janë ujra të ëmbla. - UN në gjithë pellgjet janë me Ph brënda normës 6,5-8,5, janë alkalinë të dobët. - UN janë neutrale dhe alkaline. Nuk takohen ujëra acide në pellgjet e shpimet e monitoruara. - Analizat e kryera për mikroelementë rezultojnë me përmbajtje të disa metaleve të rënda nën sasinë maksimale të lejuar por që i duhet kushtuar rëndësi në të ardhmen për dëndësimin e rrjetit dhe frekuencës së monitorimit në gjithë basenet e UN. Rekomandime: 1- Të vazhdojë monitorimi i UN në basenet e akuiferet e monitoruara gjatë vitit 2007. Te monitorohen dhe basenet e akuiferet e tjerë ujëmbajtës në të gjithë elementet e monitorimit në përputhje me ligjin nr 103 dhe rregulloren e monitorimit të UN. Monitorimi për vitin 2007 e në vazhdim rekomandohet të kryhet në 7 basene: - Baseni i Drinit - Baseni i Matit - Baseni Ishëm-Erzenit - Baseni i Shkumbinit - Baseni i Semanit - Baseni i Vjosës - Baseni Zonës Jonike 2- Monitorimi i cilësisë së UN rekomandohet të kryhet minimalisht për dy periudha kohore : ujëshumtë dhe ujëpaktë. Per akuifere problematike rekomandohet te monitorohet me frekuencë 4 here, pra cdo stine (sipas mundësive financiare). 3- Të dendesohet e të plotësohet rrjeti i monitorimit me shpime e burime si dhe me kryerjen e shpimeve të reja në gjithë basenet. Numuri minimal rekomandohet 3-4 shpime për çdo akuifer të basenit. 4- Rekomandohet të kryhen shpime për plotësimin dhe dëndësimin e rrjetit të monitorimit. Kryerja e shpimeve të reja të kryhet në prona të sigurta e pa probleme për

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

363

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 krijimin e mundësisë së përdorimit të aparateve monitoruese vetëregjistruese në të ardhmen, shumë parametrike hidrogjeologjike e hidrometeorologjike. 5- Rekomandojmë zbatimin e zonave të rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare rreth shpimeve të shfrytëzimit për mbrojtjen e UN nga ndotjet sipërfaqësore. Në numrin me të madh të stacioneve të pompimit të cilët përdoren për furnizimin me ujë të pijshëm të qyteteve e fshatrave në pellgjet e monitoruara nuk zbatohen zonat e rreptësisë dhe mbrojtjes sanitare. Rekomandojmë që organet kompetente të ushtrojnë autoritetin e tyre për mbrojtjen e ujrave nëntokësore nga ndotjet masive të mundëshme nga ato lokale që janë takuar gjatë monitorimit. 6- Rekomandojmë ndalimin e shfrytëzimit të zhavorreve në shtretërit e lumejve për mbrojtjen e shpimeve të shfrytëzimit në taracat lumore dhe ruajtjen e ekuilibreve hidrodinamike e hidrokimike të ushqimit të akuifereve ujëmbajtëse.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

364

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

ANEKS I

LEJET MJEDISORE 2007 Të dhëna mbi Lejet Mjedisore për vitin 2007

Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ARM Tiranë Kavajë Shkodër Lezhe Elbasan Durrës Krujë Dibër Kukës Gjirokastër Berat Korçë Vlorë Fier TOTALI Kom

Autoriz.Mjedisore 2007

135 16 30 30 42 21 27 16 12 37 26 34 45 53 514 Nuk Miratohet 1 Sub Total 54 16 51 1 33 52 57 21 28 26 2 60 2 34 24 461

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

Miratohet Shtyhet 48 10 37 1 20 47 44 18 27 19 2 56 2 32 16 379 5 6 14 10 5 11 3 6 3 2 6 71

3 2 1 1 1

2 11

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

365

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

ANEKS II

LISTA E KONVENTAVE DHE PROTOKOLLEVE TË RATIFIKUARA

PROTOKOLLI I KIEVIT Për vlerësimin strategjik mjedisor. Ratifikuar ne vitin 2005 PROTOKOLLI I KARTAGJENES Për biosigurinë . Bërë palë në vitin 2005

KONVENTA E STOCKHOLMIT Mbi ndotësit organikë të qëndrueshëm. Ligji nr. 9263, datë 29.07.2004 PROTOKOLLI I KARTAGJENES Për sigurinë biologjike .Ratifikuar në vitin 2004. Ligji nr. 9279, datë 23.09.2004

KONVENTA E ËASHINGTONIT Per tregëtinë ndërkombëtare të llojeve të rrezikuara të florës dhe faunës së egër. Ligji nr. 9021, datë 06.03.2003

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

366

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

ANEKS III

LIGJE ,VENDIME DHE UDHËZIME 2007

LIGJ Nr 9730,datë 10.5.2007 Për ratifikimin e "Marëveshjes së financimit ndërmjet Këshillit të Ministrave të Republikës së Shqipërisë dhe Shoqatës Ndërkombëtare për Zhvillim (IDA). Për projektin e administrimit dhe menaxhimit të Tokës"

·

· LIGJ Nr.9774,datë 12.7.2007 Për vlerësimin dhe Administrimin e Zhurmës në Mjedis · LIGJ Nr.9791,datë 23.7.2007 Për disa shtesa e ndryshime në ligj Nr.9385,datë 4.5.2005 ``Për Pyjet dhe shërbimin Pyjor'' Të ndryshuar · LIGJ Nr.9817, datë 22.10.2007 « Për bujqësinë dhe zhvillimin rural ». · VENDIM Nr.48 datë,31.1.2007 Për përcaktimin e rregullave për mbajtjen, përbërjen, afatet e përdorimit e të zëvëndësimit të uniformës dhe të pajisjeve e të mjeteve të tjera, në përdorim të punonjësve të shërbimit pyjor. · VENDIM Nr.49 datë,31.1.2007 Për shpalljen e ekosistemit natyror të malit me gropa Bizë-Martanesh "Peizazh I mbrojtur" · VENDIM Nr.147 datë,21.3.2007 Për cilësinë e lëndëve djegëse Benzinë dhe Diezel · VENDIM Nr 338,datë 6.6.2007 Për ndryshimin e përgjegjësisë së Administrimit të pasurive Toka Pyjore publike, ku janë ndërtuar stacione bazë të transmetimeve të sinjaleve (BTS),nga Ministria e Mjedisit Pyjeve dhe Administrimit të ujërave te Ministria e Brëndëshme ·

VENDIM Nr.560,datë 22.8.2007

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

367

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 Për bashkimin e disa Instituteve dhe njësive kërkimore, organizimin e tyre në Institutin e energjisë, Ujit dhe Mjedisit pranë universitetit Politeknik të Tiranës dhe funksionimin e Institutit në periudhën kalimtare

· VENDIM i K.M. Nr 774,datë 14.11.2007 « Për miratimin e strategjisë ndërsektorale Shqiptare të zhvillimit rural, 2007-2013. · VENDIM i K.M. Nr.847, datë 29.11.2007 « Për miratimin e strategjisë ndërsektoriale të Mjedisit ». · VENDIM Nr.19 , datë 19.12.2007 « Për miratimin e tarifave të përdorimit të kullotave dhe livadheve shtetërore për kullotje dhe krasitje » · VENDIM Nr .683,datë19.10.2007 Për propozimin e projekt ligjit « Për përcaktimin e rregullt të proçedurave për tregtimin ndërkombëtar të llojeve të rrezikuara të Florës dhe Faunës » · URDHER Nr.146 datë,8.5.2007 Për miratimin e listës së kuqe të Florës dhe Faunës · URDHER Nr155,datë 11.5.2007 Për miratimin e statutit të organizatës së menaxhimit të peshkimit (OMPNARTE) · UDHEZIM Nr.6, datë 27.11.2007 Për miratimin e rregullave, përmbajtjeve dhe afateve për përgatitjen e planeve të Administrimit të mbetjeve të ngurta. · UDHEZIM Nr.5,datë 28.12.2007 Për tarifat e shërdimit për lejet Mjedisore · UDHEZIM Nr.4,datë 23.8.2007 Për organizimin e ankandit të shitjes së lëndës drusore në Pyjet publike · UDHEZIM Nr.6 datë 9.10.2007 Për mbledhjen dhe ruajtjen e të dhënave për cilësinë e benzinës dhe diezelit. · UDHEZIM Nr.8, datë 27.11.2007 Për nivelet kufi të zhurmave në mjedise të caktuara. · RREGULLORE Nr.1, datë 30.3.2007 Për trajtimin e mbetjeve të ndërtimit nga krijimi, transportimi e deri tek asgjesimi i tyre. · RREGULLORE Nr.6, datë 30.11.2007 Për administrimin e mbetjeve spitalore.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237 Fax:+355 4 371243 Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4

368

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve 371237

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 Fax:+355 4 371243

369

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

ANEKS IV

PROJEKTE TE REALIZUARA ME FONDE TE MINISTRISE SE MJEDISIT, PYJEVE DHE ADMINISTRIMIT TE UJRAVE 1. Projekti i Ozonit UNEP UNIDO 2003 2010

Qellimi kryesor i projektit eshte forcimi i kornizes ligjore dhe institucionale per te realizuar me mbeshtetjen financiare te UNEP dhe UNIDO planin Kombetar "Phase Out" te substancave qe 672,125 demtojne shtresen e ozonit duke zbatuar nje system te sasive dhe USD 1,604,390 USD licencave. Dokumenti fillestar i projektit kishte mbeshtetjen financiare prej 44,267 USD. Gjate 2003 ne kornizen e ketij projekti jane aprovuar disa fonde te tjera per pese nenprojekte te tjere qe do te jene zbatuar nga Njesia e Zbatimit te Projektit te Ozonit. Nenprojekte: 1)Forcimi institucional; 2) Rikuperimi dhe riciklimi; 3)Monitorimi dhe kontrolli;4) Heqja nga perdorimi i LOH; 5) 1.200.500 USD Per te nxitur menaxhimin e integruar te ekosistemit te rajonit nderkufitar te Parkut Kombetar te Prespes permes pjesemarrjes te te gjitha paleve dhe permes rritjes se bashkepunimit ndermjet tre vendeve pjesemarrese ne kete projekt (Albania, FORYM, Greqi). Dokumenti i projektit eshte firmosur nga perfaqesuesit e zyrave te UNDP ne Tirane dhe Maqedoni dhe gjithashtu prej Ministrave te Mjedisit te Shqiperise dhe Maqedonise. Per te forcuar aftesite e Shqiperise per te plotesuar detyrimet e saj 378,400 USD nen Konventen e Stokholmit duke perfshire ketu pregatitjen e total 343,600 USD nga planit Kombetar te Zbatimit te POP-seve.Ky plan pershkruan se si Shqiperia do te percaktoje burimet e POP-seve dhe menxhoje GEF vendet e ndotura te POP-seve. Ky project do ti jape Shqiperise 34,800 USD mundesine per te ratifikuar Konventen e Stokholmit dhe per te (in-kind) qene pjese e saj. Ne janar 2004 dokumenti i projetktit eshte Qeveria firmosur nga UNDP dhe Ministria e Mjedisit. Shqiptare

2.

Menaxhimi i integruar i ekosistemeve te rajonit nderkufitar te liqenit te Prespes

Pregatitja e Planit te Zbatimit Kombetar te POPseve ( Ndotesit Organike te Qendrueshem) nen Konventen e

UNDP/GEF

2006 2010

3.

UNDP GEF

2005 2007

Stokholmit

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

370

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

4.

5.

Ndertimi i nje Impjanti te trajtimit te Ujerave te perdorura per Rafinerine e Naftes ne Ballsh. Projektimi i nje fushe plehrash per mbetjet e rrezikshme

CRADS 2002

2004 2007

900,000 Euro

Rehabilitimi i Rafinerise se naftes ne Ballsh per te bere ate te punoje me kapacitet te plote ne perputhje me standartet e Bashkimit Europian. Projekti eshte menaxhuar nga delegacioni i B.E ne Tirane.

EuropeAid CARDS 2002EU

2004 2007

600,000 Euro

Nje projektim i plote dhe te gjithe dokumentet perkatese per ndertimin e nje fushe plehrash te sigurte per mbetjet e rrezikshme. Projekti menaxhohet nga delegacioni i Bashkimit Europian ne Tirane.

6.

7.

Pergatitja, kontraktimi dhe zbatimi i nje projekti per integrimin ne Legjislacionin, mentalitetin dhe praktiken e B.E. Vleresimi i nevojave te ndertimit te kapaciteteve per te drejtuar (trajtuar) prioritetet e Strategjise dhe planit te veprimit te biodiversitetit.

CARDS Nacional 2002

2004 2007

2,500,000 Euro

Per te pergatitur nje komplet aktesh ligjore mjedisore ne perputhje me legjislacionin dhe praktikat mjedisore te Bashkimit Europian.

GEF

2004 2007

324,000 USD

Rishikimi i progresit te prioriteteve te Strategjise dhe Planit te veprimit Kombetar te Biodiversitetit Percaktimi te çarave, bottlenecks, varianteve dhe nevojave prioritare te se ardhmes. Vleresimi i nevojave te tij te metejshme te ndertimit te kapaciteteve Analizimi i aftesive funksionale dhe mekanizmave percaktues te nevojshem per te mbrojtur biodiversitetin kombetar ne perputhje me rekomandimet e BSAP, dhe drejtimet e pergjithshme te GEF dhe Cop/CBD. Mbeshtetja e themelimit te nje CHM dhe pergatitja e raportit Kombetar te dyte per Konferencen e paleve.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

371

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

8.

Menaxhimi i Integruar i ekosistemit te Liqenit te Shkodres Projekti i Menaxhimit te Mbetjeve te ngurta ne rajonin e Korçes. Vete-vleresimi i Nevojave te Kapacitetit Kombetar per Menaxhimin mjedisor Global (NCSA)

Banka Boterore

2005 2007

175,000 USD

Projekt Rajonal ndermjet Republikes se Shqiperise dhe Republikes se Malit te Zi. Kontrolli i ndotjes dhe permiresimi i ruajtjes se Biodiversitetit te Liqenit te Shkodres.

9.

Qeveria Suedeze(SI DA)

2005 2008

15,000,000 Korona Suedeze (SEK)

10 .

UNDP GEF

2005 2007

Organizimi dhe mirefunksionimi i menaxhimit te qendrueshem te mbetjeve te ngurta. Projekti do te zhvillohet ne tre nivele: qendror, rajonal dhe local. Ky project eshte vazhdim dhe ploteson projektin e KFW ­se i cili po zbatohet ne rajonin e Korçes. 200,000 USD nga Per te vleresuar nevojat dhe prioritetet ne lidhje me mjedisin global GEF15,000 USD (te pergjithshem, gjitheboteror) dhe brenda kontekstit te zhvillimit te qendrueshem keshtuqe ai mund te plotesoje kerkesat e ne Cash15,000 Konventave Mjedisore Globale. USDin-kind Aprovuar nga GEF. Qeveria Shqiptare

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

372

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Projektet e financuara nga fondi hollandez per vitin 2007

1. Vleresimi i integruar i fenomeneve te degradimit te ekosistemeve dhe kontrolli i ndikimit te tyre (Projekt pilot ne zonen e Divjake-Çerme-Zhame) - Shoqata "Qendra Kerkimore per Zhvillim Rural, -me vlere 1,700,000 leke 2. Evidentimi sasior dhe cilesor i fenomeneve te erozionit detar te tokes bujqesore kodrinore(vargu Shenpjeter-Kepi i Rodonit-Ishem, Currile-Porto Romano- Kepi i Palit, Rreth Greth-Karpan, Narte-Zvernec, Borsh-Lukove) dhe parashikimi i masave mbrojtese.- Shoqata "Qendra e Zhvillimit Shqiptar" - me vlere 1,700,000 leke 3. Rehabilitimi i peisazheve te dezertifikuara ne kodrat e Dumrese, Projekt pilot, Shoqata e Mbrojtjes se Peisazheve Natyrore, - me vlere 2,200,000 leke 4. Identifikimi dhe vleresimi i fenomeneve te degradimit ne forme te erozionit, rreshqitjeve, dezertifikimit dhe forma te tjera, ne zona prioritare mjedisore, turistike ne hapesiren Rradhime-Llogara. Parashikimi i masave te kontrollit e reduktimit te rreziqeve te degradimit, mbrojtja dhe rehabilitimit, - Shoqata "Qendra e studimeve dhe e konsultimeve per perdorimin e qendrueshem te burimeve natyrore, QSK "NATYRA"- me vlere 1,595,000 leke 5. Hartografimi gjeomjedisor ne funksion te zhvillimit turistik ne zonen bregdetare veriperendimore, Instituti i Politikave Zhvillimore - me vlere 1,800,000 leke 6. Manuali i Gjuetarit, Shoqata e Mbrojtjes dhe Zhvillimit Mjedisor "ILIRIA"- me vlere 800,000 leke. 7. Pergatitja dhe publikimi i llojeve me status te rrezikuar te flores shqiptare (Libri i kuq i Flores Shqiptare), Qendra Kombetare e Levizjes Ambjentaliste- me vlere 1,000,000 leke 8. Pergatitja dhe publikimi ne shqip dhe anglisht i albumit te monumenteve te natyres se Shqiperise, Shoqata Didaktiko Shkencore Speleologjike Shqiptare,- me vlere 1,400,000 leke. 9. Vleresimi i ndotjeve ne ujerat siperfaqesor qe shkarkon industria nxjerrese dhe perpunuese e naftes, eleminimi dhe minimizimi i tyre, masat imediate e ne vazhdim

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

373

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 per parandalimin e shkarkimeve te naftes ne sistemet hidrike duke perfshire edhe detin, - Studio projektimi "COMERCIR", - me vlere 2,500,000 leke. 10. Fushate per dhenien e nje statusi te veçante mbrojtjes se kodrave te gjelbra ne pjesen jugore te qytetit te Tiranes, si nje zone rekreative dhe peisazh natyror per banoret e kryeqytetit, - Qendra e Grupimit "EKOLEVIZJA", - me vlere 996,000 leke 11. Sensibilizimi i komunitetit mbi rendesine e gjelberimit te ambjenteve rreth pallateve te reja", -Shoqata Shqiptare "AGROMJEDISI", - me vlere 700,000 leke. 12. Studimi ambjental per luginen e Vjoses ne kushtet e rritjes se bashkepunimit nderkufitar,- Shoqata "Qendra per Kerkim dhe Zhvillim", - me vlere 2,500,000 leke. 13. Studim dhe projektim konkret i alternativave të realizueshme ekologjike të lëvizjes në Tiranë, me qëllim kufizimin e emetimeve dhe përmirësimin e cilësisë së ajrit të qytetit, me projekt Pilot "Per levizshmeri te qendrueshme ne kryeqytet, permes permiresimit te transportit publik, menaxhimit te mire te trafikut dhe perdorimit te bicikletave",- Shoqata per "Zhvillim te politikave mjedisore-G&G Group", - me vlere 1,000,000 leke. 14. Hartimi i një modeli "Plan Lokal i Veprimit (PLV)" për Amiantin, - Shoqata per politika te reja te mbrojtjes se mjedisit dhe zhvillimit Rajonal, - me vlere 2,500,000 leke. 15. Parku Kombetar i Dajtit (dokumentar televiziv ne format DVD), - Shoqata "ArtStudio Grishaj", - me vlere 1,000,000 leke. 16. Ne qytet pa makinen time (22 Shtatori, Dita pa makina),- Shoqata per "Zhvillim te politikave mjedisore-G&G Group", - me vlere 500,000 leke. 17. Ne qytet pa makinen time (22 Shtatori, Dita pa makina),- Shoqata "Deliart", - me vlere 200,000 leke.

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

374

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

ANEKS V

AJRI

Tab. 1 Vlerat mesatare vjetore të treguesve të ajrit te monitoruar nga ISHP, AMP, dhe IHM,per 2007

Treguesit Nr

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

µg/m3

NO2 30 44 24 69 23 14 40 23 33 15 24 23 22 23 15 60 40 SO2 13 25 12 38 13 8 25 16 31 11 25 14 11 15 11 60 40 O3 98 96 100 95 94 31 115 93 93 98 98 100 93 99 85 120 110 Pb 0.28 0.34 0.21 0.66 0.26 0.064 0.27 0.32 0.24 0.25 0.23 0.28 0.26 0.16 1 0.5

Stacionët

Tirana 1 Tirana 2 Tirana 3 Tirana 4 Tirana 5 Tirana 6 Tirana 7 Elbasani 1 Elbasani 2 Elbasani 3 Fieri Vlora Shkodra Durrsi Korça Norma Shqipetare Norma BE LNP 232 336 169 731 202 93 195 297 157 213 193 212 211 185 140 90 PM10 112 157 79 354 96 49 91 145 72 102 89 101 100 91 70 40

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

375

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

ANEKS VI

LISTA E KUQE E FLORËS DHE FAUNËS

SHTOJCA 1 LISTA E KUQE E FLORËS Emri shkencor Emri i zakonshëm Statusi ikercenimit ALGA DETARE RHODOPHYTA Familja Ceramiaceae 1. Bornetia secundiflora VU D2 Familja Caulacanthaceae 2. Catenella caespitosa VU D2 Familja Rhodomellaceae 3. Digenea simplex VU D2 Familja Corallinaceae 4. Lithophyllum dentatum CR B2c 5. Lithophyllum byssoides( L. lichenoides)EN B1 6. Lithophyllum trocanter CR B2c 7. Tenarea tortuosa CR B2c PHAEOPHYTA Familja Cladostephaceae 8. Cladostephus spongiosus f. hedëigoides EN D1 Familja Cystoseiraceae 9. Cystoseira amentacea var. spicata VU B2c 10. Cystoseira spinosa var. compressa (C. adriatica) VU D2 Familja Fucaceae 11. Fucus virsoides Fukus i Adriatikut CR B2c CHLOROPHYTA Familja Codiaceae 12. Codium decorticatum CR D1 Familja Polyphysaceae 13. Polyphysa parvula CR D1 KËRPUDHA Familja Agaricaceae 14. Agaricus arvensis Barkuqja e borës VU B2c Familja Amanitaceae 15. Amanita caesarea Veza e Çezarit EN C1 Familja Auriculariaceae 16. Auricularia auricula-judae Veshi i Judës VU A1a Familja Bankeraceae 17. Sarcodon imbricatus Dhëmbëza EN D1 Familja Boletaceae 18. Boletus satanas Kerpudha e djallit LR nt Familja Geastraceae Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

376

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

19. Myriostoma coliforme Poç piperi CR B2a Familja Gomphaceae 20. Clavariadelphus truncatus Kupa CR C2a Familja Hericiaceae 21. Hercium erinaceus Mjekra CR A1b Familja Hymenochaetaceae 22. Onnia tomentosa Pushlore CR B1 Familja Lycoperdaceae 23. Calvatia utriformis Kërpudhe ujku CR D2 Familja Marasmiaceae 24. Omphalotus olearius Kerpudha e ullirit CR D1 Familja Phallaceae 25. Anthurus archeri Kërpudha Yll EN A1b 26. Clathrus ruber Kërpudha e kuqe EN D1 Familja Pluteaceae 27. Volvariella bombycina Volvaria EN C1 Familja Pucciniaceae 28. Gymnosporngium clavariaeforme Ndryshku i dellinjes VU B2c Familja Russulaceae 29. Lactarius volemus Lopeza LR nt Familja Sarcoscyphaceae 30. Sarcoscypha coccinea Kupeza VU D2 Familja Sclerodermataceae 31. Astraeus hygrometricus Ylli VU C2 Familja Scutigeraceae 32. Albatrellus pes-capre Këmbëdhi CR D1 BIME ENESORE Familja Aceraceae 33. Acer hyrcanum Panja e Hirkanisë EN A1a Familja Adianthaceae 34. Adianthum capillus-veneris Adiantë VU A1b Familja Alismataceae 35. Caldesia parnassifolia Kaldesia gjetheparnas VU A1b 36. Sagittaria sagittifolia Sagitarie gjetheshigjetake VU A1b 37. Baldellia ranunculoides Baldelë si zhabinë CR A1c Familja Amaryllidaceae 38. Leucojum valentinum Bilbylbardhë e Vlorës CR A1c 39. Pancratium maritimum Zambak deti EN A1b Familja Araceae 40. Dracunculus vulgaris Lulegjarpër i rëndomtë EN A1b Familja Aristolochiaceae 41. Aristolochia sempervirens Petrik gjithmonë i gjelbër EN A1b Familja Asclepiadaceae 42. Vincetoxicum huteri Qenmbytëse e Huterit LR nt Familja Aspidiaceae 43. Dryopteris filix-mas Fiermashkull LR cd Familja Aspleniaceae 44. Phyllitis scolopendrium Tjegullore, skolopendër i rëndomtë VU A1b Familja Berberidaceae 45. Gymnospermium shqipëtarum Lule helmi shqiptar CR A1a 46. Berberis vulgaris Mylqinë CR C2a Familja Betulaceae 47. Betula pendula Mështeknë CR B2e Familja Boraginaceae 48. Moltkia doerfleri Moltkë e Dërflerit LR nt 49. Alkanna corcyrensis Alkana e Korfuzit EN A1b Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

377

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

50. Alkanna scardica Alkana e Sharrit LR cd 51. Alkanna sandëithii Allkënë e Sandvithit CR A1a 52. Halacsya sendtneri Halace e Sendtnerit EN A1b 53. Symphytum officinale Kufilmë mjeksore VU A1b 54. Solenanthus scardicus Solenantëe Sharrit VU A1b 55. Solenanthus albanicus Solenantë e Shqipërisë VU A1b Familja Butomaceae 56. Butomus umbellatus Bliqën VU A1b Familja Campanulaceae 57. Campanula tymphaea Lulekambanë e Timfeut LR cd 58. Campanula haëkinsiana Lulekambanë e Havkinsit EN A1b 59. Campanula albanica Lulekambanë shqiptare EN A1b 60. Asyneuma comosiforme Asineumë balukengjashme EN A1b 61. Phyteuma pseudorbiculare Fiteumë e rrumbullakët e rreme LR nt 62. Edraianthus serpyllifolius Edraiant gjethelisre LR cd 63. Edraianthus ëettsteinii Edraiant e Vetshtainit EN A1b Familja Capparaceae 64. Capparis spinosa Kaparinë me gjemba VU A1b Familja Caprifoliaceae 65. Sambucus nigra Shtog i zi VU A1b 66. Sambucus racemosa Shtog i kuq VU A1b 67. Viburnum tinus Indës VU A1c Familja Caryophyllaceae 68. Arenaria serpentini Arenaria e serpentinës CR A1b 69. Arenaria cretica Arenare e Kretës EN A1b 70. Cerastium grandiflorum Cerast lulemadhe EN A1b 71. Herniaria parnassica Herniarie e Parnasit EN A1b 72. Minuartia baldaccii Minuartie e Baldacit LR nt 73. Minuartia bosniaca Minuartie boshnjake LR nt 74. Minuartia velenovskyi Minuarite e Velenovskit CR a1B 75. Silene schëarzenbergeri Klokëz i Sfarcenbergerit VU A1b 76. Silene pindicola Klokëz e Pindit VU A1b 77. Silene macrantha Klokëz lulegjatë LR nt 78. Silene caesia Klokëz e kaltërreme DD 79. Silene tommassini Klokëz e Tomazinit EN A1b 80. Silene ungeri Klokëz e Hungarisë DD 81. Dianthus stribrnyi Karafil i Stribërnit DD 82. Dianthus viridescens Karafil gjelbërosh EN A1b Familja Cistaceae 83. Cistus albanicus Mënishte shqiptare EN B2c Familja Compositae 84. Omalotheca pichleri Omalotekë e Piklerit EN A1c 85. Aster albanicus Aster shqiptar EN A1b 86. Helichrysum plicatum Akës i palosur, trëndelinë EN A1b 87. Leontopodium alpinum Ylli alpin CR B2a 88. Achillea clusiana Barpezmi i Kluzit CR B3c 89. Achillea frasii Barpezmi i Frazit CR B3c 90. Achillea grandifolia Barpezmi gjethemadh CR B3c 91. Petasites doerfleri Llapua i Dërflerit EN A1b 92. Senecio thapsoides Pulith si flom LR nt 93. Carduus micropterus Freshkull flatravogël EN A1b 94. Carduus kerneri Freshkull e Kernerit EN A1b 95. Carduus cronicus Freshkull e Baldacit EN A1b 96. Carduus ramosissimus Freshkull degë-degë EN A1b 97. Serratula radiata Serratulë rrezore VU A1b 98. Centaurea spruneri Kokoçel i Sprunerit DD Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

378

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

99. Centaurea kosanini Kokoçel i Koshaninit EN A1b 100. Centaurea graeca Kokoçel i Greqisë EN A1b 101. Centaurea soskae Kokoçel i Soskut VU A1b 102. Centaurea zuccariniana Kokoçel i Zukarinit EN A1b 103. Centaurea deustiformis Kokoçel thëngjillor EN A1b 104. Centaurea haynaldii Kokoçel i Hainaldit CR A1b 105. Centaurea pindicola Kokoçel i Pindit EN A1b 106. Centaurea nicolai Kokoçel i Nikolait DD 107. Centaurea candelabrum Kokoçel si shandan EN A1b 108. Centaurea grisebachii Kokoçel i Grisebakut EN B2c 109. Centaurea macedonica Kokoçel i Maqedonisë DD 110. Cirsium boujartii Cirsë e Vetshtajnit EN B2c 111. Cirsium tymphaeum Cirsë timfe EN B2c 112. Scorzonera doria Skorzonerë e Dorias DD 113. Crepis geracioides Shmangë si kamaroshe VU A2b 114. Crepis bertiscea Shmangë bertisce VU A2b 115. Crepis albanica Shmangë shqiptare VU A2b 116. Crepis turcica Shmangë turke EN A1b 117. Crepis pantocsekii Shmangë e Pantoshekut DD 118. Crepis macedonica Shmangë maqedonase DD 119. Lactuca graeca Marule greke DD 120. Tanacetum cineraiifolium Karajpel lulepleshti VU A1a Familja Corylaceae 121. Corylus colurna Llajthi e egër,lejthi stambolleshë EN A1b Familja Crassulaceae 122. Sempervivum ciliosum Burgull qerpikor EN A1b 123. Sedum serpentini Rrushqyqe e serpentinit LR nt Familja Cruciferae 124. Hutchinsia alpina Hutcinse alpine EN A1b 125. Malcolmia illyrica Malkolmë ilirike LR cd 126. Malcolmia bicolor Malkolmë dyngjyrëse EN A1b 127. Matthiola tricuspidata Pllatkë trithimthore EN A1b 128. Barbarea vulgaris Barbare e rëndomtë VU A1b 129. Barbarea balcana Barbare ballkanike EN A1b 130. Arabis allioni Arabëz e Alionit CR A1b 131. Arabis scopoliana Arabëz i Skopolit CR A1b 132. Arabis bryoides Arabëz myshkngjashëm CR A1b 133. Arabis serpillifolia Arabëz gjethelisër EN A1b 134. Aubrieta intermedia Aubrietë e ndërmjetme EN A1b 135. Lunaria telekiana Lunare e Telekit CR B2c 136. Alyssoides utriculata Alisoid qeskor LR cd 137. Alyssum bertolonii Sericë e Bertolonit LR cd 138. Alyssum markgrafii Sericë e Margrafit EN A1b 139. Alyssum smolikanum Sericë e Smolikanit EN A1b 140. Ptilotrichum cyclocarpum Ptilotrik frytrrotullar LR nt 141. Bornmuellera baldaccii Bornmuelerë e Baldacit EN A1b 142. Draba aspera Drabë e ashpër LR nt 143. Draba parnassica Drabë e Parnasit EN A1b 144. Draba korabensis Drabë e Korabit EN B2d 145. Thlaspi microphyllum Tlasp gjethevogël LR nt 146. Biscutella laevigata Biskutelë e lëmpitë VU A2b 147. Brassica incana Lakër thinjoshe VU A1b 148. Sinapis pubescens Sinap pushlor VU A1b Familja Cupressaceae 149. Juniperus communis Dëllinjë e zezë VU A1b 150. Juniperus oxycedrus Dëllinjë e kuqe VU A1b Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

379

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

151. Juniperus foetidissima Bërshen, venjë e bardhë EN A1b 152. Juniperus excelsa Foje, venjë CR 1b 153. Juniperus phoenicea Fidhës, venjë EN A1b Familja Cyperaceae 154. Carex markgrafii Presje e Margrafit DD 155. Cladium mariscus Klad marisk VU A1b Familja Dioscoreaceae 156. Dioscorea balcanica Groshë e egër EN A1b Familja Dipsacaceae 157. Succisella petteri Sucizelë e Peterit DD 158. Scabiosa epirota Skabiozë e Epirit DD 159. Cephalaria pastricensis Cefalare e Pashtrikut EN A1b 160. Knautia visianii Knaute e Visianit DD 161. Knautia albanica Knaute shqiptare DD 162. Pterocephalus perennis Pterocefal shumëvjecar LR nt Familja Ephedraceae 163. Ephedra distachya Gjunjëz EN A1b Familja Ericaceae 164. Arbutus andrachne Mëllagjer, shtopje, pllyskavec,kukumaçeVU A2b 165. Arctostaphylos uva-ursi Rrush arushe, rrush qeni, voese e eger LR cd 166. Arctostaphylos alpinus Rrush i Alpeve, mollëzogu VU A2b 167. Vaccinium vitis-idaea Thrashegër e malit VU A1b 168. Vaccinium uliginosum Boronicë qeni, lëgjithe, begjithje VU A1c Familja Euphorbiaceae 169. Euphorbia heldreichii Rriell i Heldrahit EN A1a 170. Euphorbia dendroides Rriell drungjashëm LR cd Familja Fagaceae 171. Quercus ilex Ilqe, lëqeshtë, hilqe, lëqeshtë, ylnjë, ylqer EN A1b 172. Quercus robur Rrënjë, rrojzë, rrajë VU A1b Familja Gentianaceae 173. Gentiana lutea Sanëz, bar zemre, ksanë, rahaven, veshsute EN A1b 174. Gentiana pneumonanthe Gencianë e Nopces VU A1b 175. Gentiana dinarica Gencianë Dinarike DD Familja Geraniaceae 176. Erodium guicciardii Erodë e Gicardit EN A1b 177. Geranium dalmaticum Kamaroshe e Dalmacisë LR nt Familja Gesneriaceae 178. Ramonda serbica Ramondë e Serbisë VU A1b Familja Gramineae 179. Sesleria ëettsteinii Pirë e Vetshtajnit EN A1c 180. Sesleria robusta Pirë e Skenderbeut EN A1c 181. Desmazeria marina Desmazerë bregdetare VU A1b 182. Festucopsis serpentini Festukopsë e serpentinit NE 183. Ammophila arenaria Amofilë e ranishteve EN A1b Familja Grossulariaceae 184. Ribes multiflorum Ribes shumëlulës EN A1b Familja Guttiferae 185. Hypericum haplophylloides Lulebasani haplofil LR cd 186. Hypericum perforatum Lulebasani, balc, lulegjaku, bar i të premit EN A1b Familja Hippocastanaceae 187. Aesculus hippocastanum Gështenjë kali, gështenjë e egër, Ashër CR A1a Familja Hippuridaceae 188. Hippuris vulgaris Hipur i rendomte VU A1b Familja Hydrocharitaceae 189. Hydrocharis morsus-ranae Lapagreth VU A1b Familja Iridaceae Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

380

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

190. Crocus dalmaticus Shafran i Dalmacisë LR cd 191. Crocus cvijicii Shafran i Cvijicit DD 192. Crocus scardicus Shafran i Sharrit LR cd 193. Crocus boryi Shafran i Borit LR cd 194. Gladiolus palustris Gladiolë mocalesh LR nt Familja Juglandaceae 195. Juglans regia Arrë, kaçkë EN A1b Familja Labiatae 196. Thymus teucroides Lisër arrsngjashëm DD 197. Micromeria parviflora Bishtmi lulevogël EN A1b 198. Micromeria myrtifolia Bishtmi gjethemërsinë DD 199. Teucrium arduini Arrs i Arduinit LR nt 200. Teucrium fruticans Arrs shkurrak VU A1a 201. Marrubium alternidens Marubë dhëmbkëmbyer LR nt 202. Marrubium cylleneum Marubë e Kilenës DD 203. Sideritis raeseri Çaj mali EN A1c 204. Phlomis herba-venti Bezgë bar-ere LR nt 205. Stachys menthifolia Sarushë gjethemendër LR nt 206. Stachys beckeana Sarushë e Bekut VU A1b 207. Stachys sericophylla Sarushë gjethemëndafshtë DD 208. Stachys maritima Sarushë bregdetare VU A1b 209. Stachys albanica Sarushë e Shqipërisë EN A1a 210. Stachys decumbens Sarushë e shtrirë EN A1b 211. Nepeta parnassica Nepetë e Parnasit LR nt 212. Nepeta spruneri Nepetë e Sprunerit LR nt 213. Ajuga piskoi Ajugë e Piskoit EN A1b 214. Satureja montana Trumzë, shtërmen VU A1c 215. Origanum vulgare Rigon i rëndomtë, çaj i egër, çaj bjeshke EN A1b 216. Salvia officinalis Sherbelë, gjumënesh, dunicë mali VU A1b 217. Salvia candidissima Sherbelë shumë e bardhë VU A1b Familja Lauraceae 218. Laurus nobilis Dafinë, lar, defme, dhafnë, luvari EN A1b Familja Leguminosae 219. Astragalus fialae Arithe e Fialës DD 220. Astragalus baldaccii Arithe e Baldacit CR A1b 221. Chamaecytisus tommasinii Kamecitizë e Tomazinit EN B2c 222. Genista hassertiana Gjineshtër e Hasertit NE 223. Petteria ramentacea Grill LR nt 224. Oxytropis purpurea Oksitropë e purpurt EN A1b 225. Oxytropis prenja Oksitropë e Prenjës LR cd 226. Trifolium pilczii Trifil i Pilcit LR nt 227. Trifolium ëettsteinii Trifil i Vetshtajnit LR nt 228. Trifolium parnassi Trifil i Parnasit DD 229. Lotus cytisoides Thuepulë vjexhësngjashme EN A1b Familja Liliaceae 230. Allium meteoricum Qepë meteorike EN A1b 231. Narthecium scardicum Nartecë e Sharrit VU A1b 232. Colchicum cupanii Xhërokull i Kupanit EN A1b 233. Colchicum pieperanum Xhërokull i Piperit EN A1b 234. Colchicum autumnale Xhërokull vjeshtor, luleshlline, Lulepreshi EN A1b 235. Colchicum lingulatum Xhërokull me gjuhëz EN A1b 236. Tulipa sylvestris Tulipan pyjesh EN A1b 237. Fritillaria macedonica Fritilare maqedonase LR nt 238. Fritillaria messanensis Fritilare mesinezë CR A1b 239. Lilium albanicum Zambak shqiptar EN A1b 240. Lilium chalcedonicum Zambak kalcedon DD Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

381

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

241. Convollaria majalis Lot zoje, parlotë, lule Shëngjergji, drekëz CR B2c 242. Ruscus hypoglossum Rrushkull nëngjuhës VU A1b Familja Loranthaceae 243. Viscum album Veshtull, dishël, name, evull VU A1c Familja Malvaceae 244. Malva nicaeensis Mëllagë e Nicës VU A1b Familja Marsileaceae 245. Marsilea quadrifolia Marsilie katërgjethëse EN A1c Familja Menyanthaceae 246. Menyanthes trifoliata Meniantë me tri gjethëza CR1b 247. Nymphoides peltata Nimfoidë shqytake VU A1b Familja Nymphaeaceae 248. Nymphaea alba Lëkue i bardhë, lëkon i bardhë,lulebllate VU A1b 249. Nuphar lutea Lëkue i verdhë, bar i pezmës, bar'i xhumit VU A1b Familja Oleaceae 250. Jasminum fruticans Fule VU A1b 251. Forsythia europaea Boshtër, fyshtër, kashtrojë, shtogël NE 252. Fraxinus excelsior Frashër i zi, frashnjë, frasht CR A1b Familja Ophioglossaceae 253. Botrychium lunaria Sefir, sefir si hënë EN A1b Familja Orchidaceae 254. Orchis albanica Salep shqiptar EN A1b 255. Orchis provincialis Salep provincial LR cd Familja Osmundaceae 256. Osmunda regalis Osmundë mbreterore EN A1b Familja Paeoniaceae 257. Paeonia mascula Bozhure mashkull LR cd Familja Papaveraceae 258. Chelidonium majus Tamlagjak,latrapec, bar jodi VU A1b Familja Pinaceae 259. Picea abies Hormoq, çam, çetinë, harmoç CR A1b 260. Pinus sylvestris Hartinë CR A1b 261. Pinus peuce Arne, arn i bardhë, molikë, rrobull i bardhë EN A1b Familja Plantaginaceae 262. Plantago reniformis Gjethedell si veshkë LR nt Familja Plumbaginaceae 263. Limonium anfractum Fshesë dredhëse LR nt 264. Acantholimon albanicum Akantolimon shqiptar EN A1b 265. Goniolimon dalmaticum Goniolimon i Dalmacisë LR nt Familja Polygalaceae 266. Polygala doerfleri Poligalë e Dërflerit EN A1a Familja Polygonaceae 267. Polygonum albanicum Nejcë shqiptare EN A1a Familja Polyphysaceae 268. Polyphysa parvula CR (D1) Familja Posidoniaceae 269. Posidonia oceanica Posidone oqeanike VU A2d Familja Primulaceae 270. Soldanella dimoniei Pratish i Dimoniet VU A1b Familja Ranunculaceae 271. Trollius europaeus Trol evropian VU A1b 272. Caltha palustris Lepushter VU A1b 273. Aconitum lamarckii Akonit i Lamarkit CR B1 274. Ranunculus hayekii Zhabinë e Hajekut CR B1 275. Ranunculus degenii Zhabinë e Degenit LR cd 276. Ranunculus brevifolius Zhabinë gjetheshkurtër VU A1b Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

382

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

277. Ranunculus lingua Zhabinë gjethegjuhe VU A1b 278. Ranunculus fontanus Zhabinë e krojeve VU A1b 279. Ranunculus ëettsteinii CR B2a 280. Aquilegia amaliae Kanilqyqe e Amalisë CR A1b 281. Aquilegia dinarica Kanilqyqe Dinarike CR A1b 282. Pulsatilla halleri CR B2a Familja Rhamnaceae 283. Rhamnus intermedius Pjerzë e ndërmjetme VU A1b Familja Rosaceae 284. Rosa andegavensis Trëndafil i Andegavenës DD 285. Agrimonia eupatoria Rodhëz, kallar, podigë e egër LR cd 286. Malus florentina Mollë florentinë DD 287. Sanguisorba albanica Sanguisorbë shqiptare VU A1b 288. Sarcopoterium spinosum Dorëvatë CR A1c 289. Potentilla visianii Potentillë e Visianit VU A1b 290. Alchemilla albanica Alkemilë shqiptare EN A1b 291. Alchemilla catachnoa Alkemilë kataknoe EN A1b 292. Crataegus heldreichii Murriz i Heldraihit LR cd 293. Geum heterocarpum Mëlakë frytndryshme VU A1b 294. Prunus ëebbii Bajame e egër VU A1b 295. Prunus avium Qershi, qershi e butë, bjli, qurshi e Butë VU A1b Familja Rubiaceae 296. Asperula scutellaris Njëgjirë shqytake LR cd 297. Asperula chlorantha Njëgjirë e blertë EN A1b 298. Galium procurrens Ngjitëse e shpalosur LR nt 299. Galium intricatum Ngjitëse e ngatërruar CR A1b 300. Galium firmum Ngjitëse e qëndrueshme CR A1b 301. Galium degenii Ngjitëse e Degenit LR nt 302. Valantia aprica Valancie e shullerit VU A1b Familja Rutaceae 303. Haplophyllum boissieranum Haplofil i Buasierit EN A1b 304. Dictamus albus Dishëll, lulemastikë, bar uzo, ndryshkull VU A1b Familja Salicaceae 305. Salix fragilis Shelg i brishtë VU A1b 306. Salix hastata Shelg heshtak EN A1b 307. Salix ëaldsteiniana Shelg i Ëaldsteinit EN A1b 308. Salix triandra Shelg trithekës VU A1b 309. Salix reticulata Shelg i rrjetëzuar VU A1b Familja Santalaceae 310. Thesium auriculatum Armirë me veshëza EN A1b Familja Saxifragaceae 311. Saxifraga sedoides Iriqëz e fashitur VU A1b 312. Saxifraga scardica Iriqëz e Sharrit VU A1b Familja Scrophulariaceae 313. Rhinanthus melampiroides Takllinë grurëzingjashëm EN A1a 314. Melampyrum heracleoticum Grurëzi i Heraklesë EN A1b 315. Melampyrum doerfleri Grurëzi i Dërflerit DD 316. Verbascum niveum Netull e bardhë bore DD 317. Verbascum guicciardii Netull e Gicardit EN A1b 318. Verbascum nicolai Netull e Nikollait EN A1b 319. Verbascum vandassi Netull e Vandasit EN A1b 320. Scrophularia bosniaca Sarushtë boshnjake LR nt 321. Digitalis lanata Luletogëzi leshtak, pleç gjaje LR cd 322. Ëulfenia carinthiaca Vulfene e Karintisë VU A1b 323. Ëulfenia baldaccii Vulfenie e Baldaçit VU A2c 324. Veronica saturejoides Veronikë trumzëngjashme VU A1b Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

383

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

325. Veronica thessalica Veronikë e Tesalisë DD 326. Pedicularis brachyodonta Pedikulare dhëmbëshkurtër LR cd 327. Pedicularis leucodon Pedikulare dhëmbëbardhë EN A1b 328. Pedicularis graeca Pedikulare greke LR cd Familja Solanaceae 329. Lycium europaeum Harvalinë CR A1b 330. Atropa bella-donna Helmarinë,duhan i egër, zonjë e bukur CR B2c 331. Hyascyamus niger Matergonë e zezë, patlixhan i egër VU A1b Familja Styracaceae 332. Styrax officinalis Ftua i egër VU A1c Familja Taxaceae 333. Taxus baccata Tis, tam, dysne, urenjë, vejnë VU A1b Familja Thymelaeaceae 334. Daphne gnidium Hollokuq LR cd Familja Tiliaceae 335. Tilia platyphyllos Bli gjethegjerë, bli llapush, llukë, lipë CR A1c Familja Trapaceae 336. Trapa natans Kacirom, arrë uji EN A1b Familja Typhaceae 337. Typha shuttleëorthi Shavar i Shutleurthit EN A1b Familja Ulmaceae 338. Ulmus glabra Hithës, vidh mali, ulpti VU A1c 339. Celtis tourneforti Carac i Turnefortit VU Familja Umbelliferae 340. Hydrocotile vulgaris Hidrokotil i rëndomtë VU A2b 341. Pimpinella serbica Pimpinelë e Serbisë LR nt 342. Oenanthe tenuifolia Luledhri gjethehollë VU A1b 343. Athamantha macedonica Atamantë e Maqedonisë EN A1b 344. Athamantha turbith Atamantë turbith EN A1b 345. Athamantha densa Atamantë e dendur EN A1b 346. Chaerophyllum coloratum Stërpujë e ngjyrosur EN B2c 347. Chaerophyllum heldreichii Stërpujë e Heldrahit VU A1b 348. Conium maculatum Kukutë e njollosur, magunë, kakudë EN A1b 349. Ligusticum albanicum Vratik i Shqipërisë CR1b Familja Valerianaceae 350. Valeriana officinalis Haraqinë mjeksore VU A1c 351. Valeriana bertiscea Haraqinë e malit Bertisk EN A1a 352. Valeriana saxatilis Haraqinë shkëmbinjsh EN A1b 353. Valeriana crinii Haraqinë e Krinit VU A1b Familja Violaceae 354. Viola dukadjinica Manushaqe e Dukagjinit LR cd 355. Viola allchariensis Manushaqe alkarense DD 356. Viola elegantula Manushaqe më pak elegante LR nt 357. Viola speciosa Manushaqe e bukur LR nt 358. Viola beckiana Manushaqe e Bekut EN A1b 359. Viola raunsiensis Manushaqe e Runës EN A1a 360. Viola kosaninii Manushaqe e Koshaninit CR B1 Familja Zosteraceae 361. Zostera noltii

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

384

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

SHTOJCA 2 LISTA E KUQE E FAUNES Emri shkencor Emri i zakonshem Statusi i kercenimit MOLUSQE DETARE KLASA GASTROPODA RENDI DOCOGLOSSA Familja Patellidae 1. Patella caerulea VU A1c 2. Patella ulyssiponensis VU A1c 3. Patella rustica VU A1c RENDI VETIGASTROPODA FamiljaHaliotidae 4. Haliotis lamellosa VU A2b Familja Fissurellidae 5. Diodora graeca VU A2b Familja Trochidae 6. Monodonta turbinata VU A2b 7. Monodonta articulate LR nt 8. Jujubinus exasperatus LR lc 9. Jujubinus striatus LR nt 10. Calliostoma conulus LR nt 11. Calliostoma laugieri LR nt 12. Gibbula ardens LR nt 13. Gibbula adriatica LR nt 14. Gibbula divaricata LR nt Familja Tricoliidae 15. Tricolia pullus VU D2 16. Tricolia tenuis VU D2 Familja Turbinidae 17. Astraea rugosa LR nt RENDI NEOTAENIOGLOSSA Familja Rissoidae 18. Alvania lineata DD 19. Rissoa ventricosa LR cd 20. Rissoa labiosa LR cd 21. Pusillina diversa LR cd 22. Pusillina lineolata LR cd 23. Pusillina marginata LR cd 24. Pusillina parva LR cd 25. Pusillina radiate LR cd Familja Cerithiidae 26. Cerithium rupestre LR lc Familja Turritellidae 27. Turritella turbona LR nt Familja Vermetidae 28. Serpulorbis arenaria DD Familja Aporrhaiidae 29. Aporrhais pespelecani VU C2a Familja Cypraeidae 30. Zonaria pyrum EN B2a 31. Luria lurida EN B2a Familja Naticidae 32. Natica stercusmuscarum LR nt 33. Neverita josephinia LR lc Familja Tonnidae 34. Tonna galea EN A1b Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

385

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Familja Cassidae 35. Galeoda echinophora LR nt Familja Ranellidae 36. Charonia tritonis variegata EN A1b 37. Charonia nodifera EN A1b 38. Ranella olearia EN A1b Familja Triphoridae 39. Monophorus perversus LR nt Familja Epitoniidae 40. Epitonium commune LR nt Familja Janthinidae 41. Janthina janthina DD RENDI NEOGASTROPODA Familja Muricidae 42. Bolinus brandaris LR nt 43. Hexaplex trunculus LR nt 44. Muricopsis cristata LR nt 45. Ocenebra erinaceus LR nt 46. Ocinebrina edëardsii LR nt 47. Hadriana oretea DD 48. Stramonita haemastoma VU D2 49. Coralliophila meyendorffi DD 50. Buccinulum corneum LR nt 51. Pollia d'orbignyi DD 52. Sphaeronassa mutabilis VU C2a 53. Hinia reticulates LR nt 54. Hinia incrassatus DD 55. Fasciolaria lignaria LR nt 56. Fusinus rostratus LR nt Familja Columbellidae 57. Mitrella scripta DD Familja Costellariidae 58. Vexillum ebenus LR nt Familja Mitridae 59. Mitra cornicula LR nt RENDI CEPHALASPIDEA Familja Bullidae 60. Bulla striata LR cd Familja Haminoeidae 61. Haminaea hydatis LR cd 62. Haminaea navicula LR cd KLASA BIVALVIA RENDI ARCOIDA Familja Arcidae 63. Arca noae LR nt 64. Barbatia barbata LR nt Familja Glycymerididae 65. Glycymeris glycymeris LR nt RENDI MYTILOIDA Familja Mytilidae 66. Mytilaster minimus CR D1 67. Lithophaga lithophaga VU A1a Familja Pinnidae 68. Pinna nobilis VU A1a RENDI PTERIOIDA Familja Pteriidae Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

386

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

69. Pteria hirundo VU A2c Familja Pectinidae 70. Pecten jacobaeus VU A2c 71. Flexopecten flexuosa LR nt Familja Spondylidae 72. Spondylus gaederopus LR nt Familja Limidae 73. Lima lima LR nt 74. Lima inflate NE RENDI OSTREOIDA Familja Ostreidae RENDI VENEROIDA Familja Chamidae 75. Chama gryphoides DD Familja Cardiidae 76. Acanthocardia tuberculata LR lc 77. Acanthocardia paucicostata LR nt 78. Laevicardium oblongum LR lc 79. Parvicardium exiguum DD 80. Plagiocardium papillosum DD Familja Psammobiidae 81. Psamobia depressa DD 82. Gari telinella DD Familja Solecurtidae 83. Solecurtus albus LR nt 84. Solecurtus strigillatus LR nt 85. Azorinus chamasolen LR nt Familja Solenidae 86. Solen marginatus LR cd Familja Pharellidae 87. Ensis ensis LR cd 88. Ensis minor LR cd Familja Tellinidae 89. Gastrana fragilis NE 90. Macoma cumana LR nt Familja Glossidae 91. Glossus humanus LR nt Familja Semelidae 92. Abra segmentum DD Familja Veneridae 93. Irus irus LR nt 94. Dosinia lupinus LR nt 95. Dosinia exoleta LR cd 96. Tapes decussatus VU A1a 97. Venerupis geographica VU A1a 98. Paphia aurea VU A1a 99. Venerupis pullastra VU A1a Familja Lucinidae 100. Loripes lacteus DD 101. Lucinella divaricata DD Familja Astartidae 102. Astarte sulcata VU D2 RENDI MYOIDA Familja Corbulidae 103. Corbula gibba LR nt Rendi Pholadina Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

387

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Familja Pholadidae 104. Pholas dactylus LR nt RENDI PHOLADOMYOIDA Familja Thraciidae 105. Thracia papyracea DD KLASA SCAPHOPODA Familja Dentaliidae 106. Dentalium dentale DD KLASA CEPHALOPODA RENDI SEPIOIDEA Familja Sepiidae 107. Sepia elegans LR nt Familja Sepiolidae 108. Sepietta oëeniana LR nt 109. Rossia macrosoma EN D1 RENDI TEUTHOIDEA Familja Ommatostrephidae 110. Ommatostrephes sagittatus LR nt KRUSTACE DEKAPODE KLASA MALACOSTRACA RENDI DECAPODA Familja Pendalidae 111. Plesionika heterocarpus LR nt Familja Hippolytidae 112. Hippolyte inermis LR nt 113. Hippolyte longirostris LR lc 114. Thoralus cranchii DD 115. Thoralus sollaudi DD Familja Alpheidae 116. Alpheus dentipes DD 117. Alpheus glaber LR nt 118. Athanas nitescens LR nt Familja Processidae 119. Processa canaliculata LR nt Familja Palaemonidae 120. Palaemon adspersus LR nt 121. Palaemon serratus LR cd 122. Palaemonetes antennarius LR nt 123. Typton spongicola LR nt Familja Crangonidae 124. Crangon crangon LR lc 125. Pontophilus spinosus LR lc 126. Philocheras fasciatus LR cd Familja Nephropidae 127. Homarus gammarus VU A1c Familja Scyllaridae 128. Scyllarus arctus LR cd 129. Scyllarides latus LR cd Familja Laomediidae 130. Jaxea nocturna LR lc Familja Callianassidae 131. Callianassa subterranea LR lc 132. Callianassa tyrrhena LR lc Familja Upogebiidae 133. Upogebia pusilla LR nt Familja Diogenidae Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

388

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

134. Paguristes eremite LR nt 135. Calcinus tubularis LR nt 136. Dardanus arrosor LR lc Familja Paguridae 137. Anapagurus laevis LR nt Familja Galatheidae 138. Galathea intermedia LR nt 139. Galathea nexa LR nt Familja Porcellanidae 140. Pisidia bluteli LR nt Familja Dromiidae 141. Dromia personata LR lc Familja Homolidae 142. Homola barbata LR cd Familja Dorippidae 143. Ethusa mascarone LR nt Familja Calappidae 144. Calappa granulate LR nt Familja Leucosiidae 145. Ebalia granulose LR cd Familja Pirimelidae 146. Pirimela denticulate LR nt Familja Portunidae 147. Portumnus pestai LR lc 148. Liocarcinus maculates LR nt 149. Liocarcinus arcuatus LR nt 150. Liocarcinus vernalis LR nt Familja Xanthidae 151. Pilumnus hirtellus LR nt 152. Xantho granulicarpus LR cd 153. Eriphia verrucosa LR nt Familja Parthenopidae 154. Parthenope angulifrons DD 155. Parthenope Massena DD Familja Majidae 156. Maja crispate DD 157. Maja squinado LR cd 158. Pisa armata LR nt 159. Pisa tetraodon LR nt 160. Anamathia rissoana DD 161. Lissa chiragra LR nt 162. Achaeus gracilis NE Familja Grapsidae 163. Brachynotus sexdentatus DD 164. Brachynotus foresti NE Familja Pinotheridae 165. Pinnotheres pinotheres LR nt 166. Pinnotheres pisum LR nt INSEKTET RENDI ODONATA Familja Lestidae 167. Lestes dryas Peliveza e vogël e xunkthave LR(nt) Familja Coenagrionidae 168. Coenagrion tenellu Peliveza e kuqe LR(nt) 169. Coenagrion arnatum Kaltëroshja e vogël LR (nt) Familja Gomphidae Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

389

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

170. Gomphus vulgatissimus Gomfusi i zakonshëm LR(nt) RENDI MANTEOPTERA Familja Mantidae 171. Mantis religiosa Murgeshëza VU 172. Ameles spallanzanii Ameles VU Familja Empusidae 173. Empusa egena Empusa VU RENDI ORTHOPTERA Familja Tettigonidae 174. Saga italica Saga italiane VU RENDI COLEOPTERA Familja Carabidae 175. Cincindela germanica Cicindela gjermane VU 176. Calosoma sycophanta Kalosoma erëkeqe, EN 177. Calosoma inquisitor Kalosoma pushtuese VU 178. Carabus coriaceus Karabusi koracfortë, VU 179. Carabus aurinitens Karabusi i artë, VU 180. Carabus granulatus Karabusi me granula VU Familja Hydrophilidae 181. Hydrous piceus Hidrousi topth VU Familja Lucanidae 182. Lucanus cervus Kacadrei LR(lc) 183. Dorcus parallelopipedus Durkusi paralelopiped, VU 184. Alticinus sp Familja Scarabaeidae 185. Geotrupes vernalis Geotrupesi dimëror VU 186. Oryctes nasiconis Hundëbriri LR(nt) 187. Polyphylla fullo Polifila me njolla, CR 188. Gnorimus nobilis Gnorimusi fisnik CR 189. Potosia aeruginosa Potosia e gjelbërt VU 190. Potosia cuprea Potosia e bakërt, VU Familja Meloidae 191. Meloë proscarabaeus Proskarabeusi VU Familja Cerambycidae 192. Cerambyx cerdo Antenagjati cerdo EN 193. Aromia moschata Aromia e gjelbërt VU 194. Rosalia alpina Rosalia, CR 195. Purpuricenus kaehleri Kuqalashi njollë zezë VU (A1b) 196. Morimus funereus Morimusi kafe LR(nt) RENDI LEPIDOPTERA 197. Myrmeleon formicarius Mirmeleoni LR(nt) RENDI DIURNA ­ RHOPALOCERA 198. Libelloides ottomanus. Neuropteri ottoman VU Familja Hesperiidae 199. Erynnis tages E kafejta pikabardha VU 200. Erynnis marloyi E kafejta pikëbardhë VU 201. Charcharodus alceae Mëllagëngrënësja VU 202. Charcharodus flocciferus Fliciferja VU 203. Pyrgus armoricanus Pirgusi i Oberturit EN Familja Papilionidae 204. Pyrgus sidae Kafeportokalleja LR(nt) Familja Pieridae 205. Thymelicus actaeon Okërverdha akteon VU 206. Gegenes pumilio Pumilia LR (nt) 207. Parnassius apollo Apollonja CR Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

390

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

208. Parnassius mnemosyne Mnemozinja VU 209. Zerynthia polyxena Poliksenia VU(B2a) 210. Papilio alexanor Flatrabishtori aleksanor VU (B2b,c) 211. Leptidea duponcheli Flutura e Duponkelit VU (B1) Familja Lycaenidae 212. Pieris krueperi Bardhoshja e Krueperit VU 213. Pontia chloridice Bardhoshja kloridikë LR(nt) 214. Anthocaris gruneri Aurora e Grunerit VU(B1) 215. Euchloe charlonia Verdhoshja e vogël VU 216. Colias australis Verdhoshja jugore VU( B2a) 217. Gonepteryx cleopatra Kleopatra LR(nt) 218. Gonepteryx farinose Limonja e arrçit LR. 219. Hamearis lucina Luçina VU (B2a) 220. Thecla betulae Bishtakja e mështeknës VU (A1b) 221. Neozephyrus quercus Bishtakja vjollcë e dushkut VU 222. Satyrium ë-album . Bishtakja e vidhit VU 223. Heodes ottomanus Flakëroshja e jugut VU (B2a), 224. Thersamolycaena dispar Flakëroshja e artë e madhe VU 225. Palaechrysophanus hippothoe Flakëroshja e vogël e lëpjetës VU 226. Taracus balcanicus Ballkanja VU (B2a) 227. Cupido minimus Vogëlushja blu VU 228. Cupido sebrus Tigresha blu VU (B2a) 229. Glaucopsyche alexis Aleksja VU 230. Maculinea alcon Kaltëroshja e vogël e kënetës VU 231. Maculinea arion Kaltëroshja njollazezë EN 232. Iolana iolas Kaltëroshja e madhe VU 233. Pseudophilotes vicrama Flatrablujta njollazezë VU 234. Scolitantides orion Flatrakafebluja VU 235. Polyommatus damon Kaltëroshja e gjelbërt VU Familja Nymphalidae 236. Polyommatus eroides Flatrakaltra bordurëzezë CR 237. Libythea celtis Caracja VU 238. Danaus chrysippus Shtegtarja krisipus LR (nt) 239. Coenonympha tullia Tulia VU 240. Erebia aethiops Zijoshja etiops VU 241. Erebia medusa Zijoshja e pyllit VU 242. Melanargia russiae Laramanja e lartësive CR 243. Brintesia circe Brintesia VU 244. Minois dryas Driada VU 245. Arethusana arethusa Aretusa VU 246. Chazara brisei Briseida VU 247. Neohiparchia statilinus Statilinia VU 248. Hipparchia semele Semelja VU 249. Pseudochazara geyeri Flutura e Geyerit VU 250. Pseudochazara cingovskii Flutura e Cingovskit VU 251. Charaxes jasius Dybishtakja jasius LR (nt) 252. Apatura ilia Apatura VU 253. Pandoriana pandora Pandora VU 254. Brenthis hecate Hekatja VU 255. Azuritis reducta Admiralja e bardhë e jugut VU 256. Nymphalis polychloros Shumëngjyrëshja VU 23 257. Nymphalis antiopa Zimbajtësja VU 258. Melitaea cinxia Cinksia VU 259. Melitaea trivia Trivia VU 260. Cinclidia phoebe Flutura e livadheve VU Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

391

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

261. Mellicta athalia Athalia VU 262. Euphydryas aurinia E hershmja VU Familja Sesidae 263. Sesia apiformis Flutura bletë VU (A1b) 264. Paranthrene tabaniformes Flutura murjelë VU (A1b) Familja Zygaenidae 265. Zygaena osterodensis Zigena skabiozës VU (A1b) Familja Lasiocampidae 266. Lasiocampa ilicifolia Fshkendëse VU (A1b) Familja Saturniidae 267. Saturnia pyri "Sypalloi" i madh i natës VU (A1b) Familja Sphingidae 268. Smerinthus ocellata Sfingidi "njollasy" VU (A1b) 269. Hemaris fuciformis Sfingidi grerëzë VU (A1b) 270. Proserpinus proserpina Proserpina VU (A1b) Familja Arctiidae 271. Ammobiata festiva Trashaluqja rozë LR (nt) 272. Chelis maculosa Trashaluqja njollashumë VU (A1b) 273. Tyria jacobaea Trashaluqja e gjakosur VU (A1b) Familja Ctenuchidae 274. Dysauxes ancilla Vogëlushja e myshqeve LR (nt) EKINODERMATET KLASA CHRINOIDEA 275. Leptometra phalangium Zambak deti LR/cd KLASA ASTORIDEA 276. Astropecten platyacanthus yll deti LR/cd 277. Asterina gibossa yll deti LR/cd 278. Luidia ciliaris yll deti LR/cd 279. Chaetaster longiper yll deti LR/cd 280. Sphaerodiscus placenta yll deti LR/cd 281. Ophidiaster ophidianus yll deti LR/nt 282. Hacelia attenuate yll deti LR/cd KLASA ECHINIOIDEA 283. Stylocodaris affinis iriq deti LR/cd 284. Echinus esculentus iriq deti LR/cd 285. Paracentrotus lividus iriq deti LR/cd 286. Arbacia lixula iriq deti LR/cd 287. Sphaerechinus granularis iriq deti LR/cd 288. Spatangus purpureus iriq deti LR/cd 289. Echinocardium cordatum iriq deti LR/cd 290. Psammechinus microtuberculatus iriq I vogel deti LR/cd 291. Psammechinus microtuberculatus iriq deti LR/cd 292. Brissopsis lyrifera iriq deti LR/cd KLASA HOLOTHUROIDEA 293. Holothuria helleri kastravec deti LR/cd 294. Holothuria tubulosa kastravec deti LR/cd 295. Cucumaria planci kastravec deti LR/cd 296. Stichopus regalis kastravec deti LR/cd 297. Trachythyone elongate kastravec deti LR/cd PESHQ AGNATHA RENDI PETROMYZONIFORMES Familja Petromyzonidae 298. Lampetra fluviatilis Kavalli i lumit EN 299. Petromyzon marinus Kavalli i detit VU GNATHOSTOMATËT Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

392

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

CHONDRICHTHYES (SELACHII RENDI PLEUROTREMATA Familja Lamnidae 300. Charcharodon carcharias Peshkaqen njëringrënës DD Familja Scyliorhinidae 301. Galeus melastomus Gojëziu LRnt RENDI HYPOTREMATA Familja Chimaeridae 302. Chimaera monstrosa Kokënjesorja (Kimera) LRnt RENDI RAJIFORMES Familja Mobulidae 303. Mobula mobular Lopë deti EN A4d RENDI LAMNIFORMES Familja Cetorhinidae 304. Cetorhinus maximus Peshkaqeni shtegtar CR OSTEICHTHYES RENDI ACIPENSERIFORMES Familja Acipenseridae 305. Acipenser sturio Blini EN 306. Acipenser naccarii Blini i bardhë EN RENDI CLUPEIFORMES 286. Arbacia lixula iriq deti LR/cd 287. Sphaerechinus granularis iriq deti LR/cd 288. Spatangus purpureus iriq deti LR/cd 289. Echinocardium cordatum iriq deti LR/cd 290. Psammechinus microtuberculatus iriq I vogel deti LR/cd 291. Psammechinus microtuberculatus iriq deti LR/cd 292. Brissopsis lyrifera iriq deti LR/cd KLASA HOLOTHUROIDEA 293. Holothuria helleri kastravec deti LR/cd 294. Holothuria tubulosa kastravec deti LR/cd 295. Cucumaria planci kastravec deti LR/cd 296. Stichopus regalis kastravec deti LR/cd 297. Trachythyone elongate kastravec deti LR/cd PESHQ AGNATHA RENDI PETROMYZONIFORMES Familja Petromyzonidae 298. Lampetra fluviatilis Kavalli i lumit EN 299. Petromyzon marinus Kavalli i detit VU GNATHOSTOMATËT CHONDRICHTHYES (SELACHII RENDI PLEUROTREMATA Familja Lamnidae 300. Charcharodon carcharias Peshkaqen njëringrënës DD Familja Scyliorhinidae 301. Galeus melastomus Gojëziu LRnt RENDI HYPOTREMATA Familja Chimaeridae 302. Chimaera monstrosa Kokënjesorja (Kimera) LRnt RENDI RAJIFORMES Familja Mobulidae 303. Mobula mobular Lopë deti EN A4d RENDI LAMNIFORMES Familja Cetorhinidae 304. Cetorhinus maximus Peshkaqeni shtegtar CR Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

393

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

OSTEICHTHYES RENDI ACIPENSERIFORMES Familja Acipenseridae 305. Acipenser sturio Blini EN 306. Acipenser naccarii Blini i bardhë EN RENDI CLUPEIFORMES Familja Gasterosteidae 338. Gasterosteus aculeatus Trigjilpërëza LRlc RENDI GADIFORMES Familja Macrouridae 339. Coelorhynchus coelorhynchus Bishtmiu DD RENDI LAMPRIDIFORMES Familja Trachipteridae 340. Zu cristatus Velundruesi DD 341. Trachipterus trachipterus Peshku shirit DD RENDI PERCIFORMES Familja Carangidae 342. Seriola dumerili Gofa EN 343. Lichia amia Lojba EN Familja Sciaenidae 344. Algyrosomus regius Ame EN Familja Labridae 345. Xyrichthys novacula Peshk krëhër LRlc Familja Uranoscopidae 346. Uranoscopus scaber Peshk çibuk DD Familja Luvaridae 347. Luvarus imperialis Pikaloshja DD Familja Blennidae 348. Blennius fluviatilis Barburiq LRnt Familja Centrolophidae 349. Centrolophus niger Murroku LRnt Familja Stromateidae 350. Stromateus fiatola Bukla LRlc Familja Mugilidae 351. Oedalechilus labeo Buzëmadhi DD RENDI PLEURONECTIFORMES 352. Psetta maxima maxima Shkoterr VU 353. Platichthys flesus luscus Ushojzë e zezë VU RENDI ECHENEIFORMES Familja Echeneididae 354. Remora brachyptera Venduza e murrme DD RENDI TETRAODONTIFORMES Familja Balistidae 355. Balistes carolinensis Peshku derr LRnt Familja Molidae 356. Mola mola Peshku hënë LRnt 357. Ramzania laevis (pennant, 1776) Peshk lepur DD AMFIBET RENDI CAUDATA Familja Salamandridae 358. Salamandra atra Salamandra e zeze LRnt 359. Salamandra salamandra E bukura e dheut DD 360. Triturus alpestris Tritoni i alpeve DD 361. Triturus cristatus Triton me kreshtë LRlc 362. Triturus vulgaris Triton i zakonshëm LRlc RENDI ANURA Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

394

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Familja Discoglossidae 363. Bombina variegate Bretkosa barkverdhe LRcd Familja Bofonidae 364. Bufo bufo Thithlopa LRnt 365. Bufo viridis Thithlopa e gjelbër LRnt Familja Hylidae 366. Hyla arborea Verorja LRlc Familja Ranidae 367. Rana balcanica Bretkosa zakonshme VU 368. Rana dalmatina Bretkosa kërcimtare LRlc 369. Rana epeirotica Bretkosa e epirit VU 370. Rana graeca Bretkosa e perrenjeve LRnt 371. Rana lessonae Bretkosa leshterikut VU 372. Rana temporaria Bretkosa e malit LRcd REPTILET RENDI TESTUNIDAE Familja Chelonidae 373. Caretta caretta Breshkë deti EN 374. Chelonia mydas Breshke deti e gjelber CR Familja Dermochelidae 375. Dermochelys coreacea Breshke lekurore e detit CR Familja Emydida 376. Emys orbicularis Breshkujzë LRnt 377. Mauremys caspica Breshkujzë VU Familja Testudinidae 378. Testudo hermanni Breshkë toke LRnt 379. Testudo marginada Breshkë malore LRlc RENDI SAURIA Familja Anguidae 380. Anguis fragilis kakzogza NE 381. Pseudopus apodus Bullari LRnt Familja Gekkonidae 382. Cyrtodactylus kotschyi Zhapi me kthetra LRcd 383. Hemidactylus turcicus Zhapi me venduza LRcd Familja Lacertidae 384. Algyroides nigropunctatus Zhapi me pllaka LRlc 385. Lacerta agilis Zhapi i ngathet LRnt 386. Lacerta trilineala Zhapiu me tre vija LRlc 387. Lacerta viridis Zhapiu gjelbër LRlc 388. Lacerta vivipara Zhapi vivipar LRnt 389. Podarcis erhardii Hardhuce e vogel muri LRcd 390. Podarcis melisellensis Hardhuca bishtgjate LRcd 391. Podarcis muralis Hardhuca mureve NE 392. Podarcis taurica Hardhuca barit LRnt Familja Scincidae 393. Ablepharus kitaibelii Zhapi këmbvogël LRnt RENDI SERPERNTES Familja Boidae 394. Eryx jaculus Boa e reres LRnt Familja Colubridae 395. Coluber caspius Shigjeta gjatë LRlc 396. Coluber gemonensis Shigjeta shkurtër CR 397. Coluber najadum Shigjeta hollë LRcd 398. Coronella austriaca Gjarpri i zi LRnt 399. Elaphe longissima Bolla e shtëpisë EN 400. Elaphe quatuorlineata Bolla me katër vija CR Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

395

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

401. Elaphe situla Bolla laramane CR 402. Malpolon monspessulanus Biroja LRlc 403. Natrix natrix Gjarpri ujit NE 404. Natrix tesellata Gjarpri ujit NE 405. Telescopus fallax Gjarpri laraman LRlc Fam. Typhlopidae 406. Tyflops vermicularis Gjarpri i verber CR Familja Viperidae 407. Vipera ammodytes Nepërka LRnt 408. Vipera berus Neperka me lara e malit LRnt 409. Vipera ursinii Neperka e vogel e malit LRnt SHPENDET RENDI PROCELLARIFORMES Familja Procellaridae 410. Calonectris diomedea Lajmetari i madh i furtunes EN 411. Puffinus yelkouan Lajmetari i vogel i furtunes EN 412. Hydrobates pelagicus Zgalemi i vogel EN RENDI PELECANIFORMES Familja Phalocrocoracidae 413. Phalacrocorax aristotelis Karabullaku me cafke EN 414. Phalacrocorax pygmeus Karabullaku i vogel CR Familja Pelecanidae 415. Pelecanus crispus Pelikani kacurrel CR RENDI CICONIIFORMES Familja Ardeidae 416. Botaurus stellaris Gakthi VU 417. Nycticorax nycticorax Capka e nates VU 418. Ardeola ralloides Capka e verdhe VU 419. Egretta garzetta Capka e bardhe e vogel VU 420. Egretta alba Capka e madhe e bardhe EN 421. Ardea cinerea Capka e perhime VU 422. Ardea purpurea Capke rrudhi EN Familja Ciconiidae 423. Ciconia ciconia Lejleku CR 424. Ciconia nigra Lejleku i zi DD Familja Threskiornithidae 425. Plegadis falcinellus Kojliku i zi EN 426. Platalea leucorodia Capka sqepluge EN RENDI ANSERIFORMES Familja Anatidae 427. Anser albifrons Pata ballebardhe VU 428. Anser erythropus Pata kembekuqe Ex 429. Branta ruficollis Pata e vogel laramane CR 430. Tadorna ferruginea Kuqaloshja Ex 431. Netta rufina Murrcaku LRcd 432. Aythya nyroca Kryekuqe e vogel CR 433. Mergus merganser Zhytesi i mesem VU 434. Oxyura leucocephala Rosa kokebardhe CR RENDI ACCIPRITIFORMES Familja Accipritidae 435. Pernis apivorus Huta grenxangrenese EN 436. Milvus migrans Huta e zeze bishtgershere EN 437. Milvus milvus Huta bishtgershere e kuqerreme EN 438. Haliaeetus albicilla Shqiponja e detit CR 439. Gypaetus barbatus Shkaba mjekeroshe CR 440. Neophron percnopterus Kali i qyqes VU Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

396

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

441. Gyps fulvus Shkaba CR 442. Aegypius monachus Shkaba e zeze Ex 443. Circaetus gallicus Shqiponja gjarperngrenese VU 444. Circus aeruginosus Shqipja e kenetes VU 445. Circus cyaneus Shqipja e fushes EN 446. Circus macrourus Shqipja e stepave CR 447. Circus pygargus Shqipja e balltaqeve EN 448. Accipiter gentiles Gjeraqina VU 449. Accipiter nisus Gjeraqina e shkurtes EN 450. Accipiter brevipes Gjeraqina kembeshkurter CR 451. Buteo buteo Huta VU 452. Buteo rufinus Huta bishtbardhe CR 453. Buteo lagopus Huta me kalca CR 454. Aquila pomarina Shqiponja e vogel e rosave CR 455. Aquila clanga Shqiponja e madhe e rosave CR 456. Aquila heliaca Shqiponja perandorake CR 457. Aquila chrysaetos Shqiponja e maleve EN 458. Hieraaetus penatus Shqiponja e vogel EN 459. Hieraaetus fasciatus Shqiponja bishtvizuar EN 460. Pandion haliaetus Shqiponja peshkngrenese VU RENDI FALCONIFORMES Familja Falconidae 461. Falco naumanni Skifteri kthetraverdhe VU 462. Falco tinnunculus Skifteri kthetrazi VU 463. Falco columbarius Skifteri i vogel VU 464. Falco subbuteo Skifteri i drureve VU 465. Falco eleonorae Skifteri mbreteror CR 466. Falco biarmicus Skifteri i Mesdheut CR 467. Falco cherrug Skifteri i gjuetise CR 468. Falco peregrinus Krahethati VU RENDI GALLIFORMES Familja Tetraonidae 469. Bonasa bonasia Pula me cafke CR 470. Tetrao tetrix Gjeli i eger bishtlire Ex 471. Tetrao urogallus Gjeli eger CR Familja Phasianidae 472. Phasianus colchicus Fazani CR Familja Rallidae 473. Porzana porzana Porzana pikaloshe DD 474. Porzana parva Porzana zogeze DD 475. Porzana pusilla Porzana e vogel DD 476. Crex crex Mbreti i shkurtes VU RENDI GRUIFORMES Familja Otidae 477. Tetrax tetrax Pula e livadheve CR 478. Otis tarda Pula me mjeker DD RENDI CHARADRIIFORMES Familja Haemotopodidae 479. Haematopus ostralegus Laraska e detit VU 480. Himantopus himantopus Kaloresi EN Familja Recurivirostridae 481. Recurvirostra avosetta Sqepbiza EN Familja Burhinidae 482. Burhinus oedicnemus Gjelaci symadh CR Familja Glareolidae 483. Glareola pratincola Dallendyshe deti VU Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

397

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Familja Scolopacidae 484. Lymnocryptes minimus Shapka e vogel e ujit LRlc 485. Gallinago media Shapka e madhe e ujit CR 486. Numenius tenuirostris Kojliku sqepholle CR Familja Laridae 487. Larus genei Pulebardha roze VU 488. Larus cachinnans Pulebardha kembeverdhe EN Familja Sternidae 489. Sterna sandvicensis Sterni dimerak VU 490. Sterna hirundo Dallendyshe e zakonshme deti EN RENDI STRIGIFORMES Familja Tytonidae 491. Tyto alba Kukuvajka mjekeroshe VU Familja Strigidae 492. Bubo bubo Bufi CR Familja Sittidae 493. Strix aluco Kukuvajka e pyjeve LRnt 494. Asio otus Bufi veshegjate LRnt Familja Apodidae 495. Asio flammeus Bufi vesheshkurter VU RENDI CAPRIMULGIFORMES Familja Caprimulgidae 496. Caprimulgus europaeus Dallendyshe nate LRlc RENDI APODIFORMES Familja Apodidae 497. Apus apus Dejka LRcd 498. Apus pallidus Dejka e zbehte LRcd RENDI CORACIIFORMES Familja Meropidae 32 499. Merops apiaster Gargulli EN Familja Coraciidae 500. Coracias garrulous Grifsha e detit CR Familja Upupidae 501. Upupa epops Pupeza VU RENDI PICIFORMES Familja Picidae 502. Jynx torquilla Qafedredhesi LRnt 503. Picus canus Qukapiku i perhime VU 504. Picus viridis Qukapiku i gjelber LRlc 505. Dryocopus martius Qukapiku i zi LRlc 506. Dendrocopos leucotos Qukapiku larosh kurrizbardhe LRlc RENDI PASSERIFORMES Familja Motacillidae 507. Anthus trivialis Drenja e pyllit DD Familja Bomycillidae 508. Bombycilla garrulous Cafkelore bishtverdhe DD Familja Prunellidae 509. Prunella collaris Dredhuesi i alpeve DD Familja Sylviidae 510. Locustella fluviatilis Bilbilthi i lumit DD 511. Locustella luscinioides Bilbilthi DD 512. Acrocephalus melanopogon Bilbilthi me mustaqe EN 513. Acrocephalus schoenobaenus Bilbilthi i zhukave EN 514. Acrocephalus palustris Bilbilthi i verdheme DD 515. Acrocephalus scirpaceus Bilbilthi i kallamave LRnt Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

398

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Familja Muscicapidae 516. Hippolais olivetorum Perqeshesi i madh i ullinjve DD Familja Sittidae 517. Sylvia rueppellii Bilbilthi gushezi DD Familja Muscicapidae 518. Ficedula semitorquata Mizakapesi krahevizuar DD Familja Paridae 519. Parus palustris Trishtili i vogel i murrme DD Familja Timaliidae 520. Panurus biarmicus Trishtili me mustaqe LRnt Familja Sittidae 521. Sitta europaea Zvarritesi i zakonshem LRnt Familja Tichodromadidae 522. Tichodroma muraria Zvarritesi krahekuq EN Familja Remizidae 523. Remiz pendulinus Kolovatesi VU Familja Lannidae 524. Lanius minor Larashi i vogel ballzi DD 525. Lanius excubitor Larashi i madh i perhime DD Familja Passeridae 526. Petronia petronia Harabeli i gureve DD Familja Fringillidae 527. Loxia curvirostra Sqepkryqi DD 528. Pyrrhula pyrrhula Kuqalashi cafkezi VU Familja Emberizidae 529. Emberiza hortulana Cerla e kopshtit DD GJITARET RENDI INSECTIVORA Fam. Soricidae 530. Suncus etruscus Hundgjat i vogel dhemb-bardhe DD RENDI CHIROPTERA MICROCHIROPTERA Fam. Rhinolophidae 531. Rhinolophus blasii Lakuriq nate hund-patkua i Blasiusit LRnt 532. Rhinolophus euryale Lakuriq nate hund-patkua i Mesdheut VU 533. Rhinolophus ferrumequinum Lakuriq nate hund-patkua i madh LRcd 534. Rhinolophus hipposideros Lakuriq nate hund-patkua i vogel LRnt Familja Vespertilionidae 535. Miniopterus schreibersi Lakuriq nate i Schreiber-it LRnt 536. Myotis bechsteinii Lakuriq nate i Bechsteini-it DD 537. Myotis capaccinii Lakuriq nate gisht-gjate LRcd 538. Myotis daubentoni Lakuriq nate i Daubenton-it LRcd 539. Myotis emarginatus Lakuriq nate i Geoffroy-it DD 540. Myotis nattereri Lakuriq nate i Natterer-it DD 541. Nyctalus leisleri Lakuriq nate i Leisler-it DD 542. Nyctalus noctula Noktule DD 543. Plecotus auritus Lakuriq nate veshgjate i zakonshem DD 544. Plecotus austriacus Lakuriq nate vesh-gjate i hirte DD 545. Vespertilio murinus Lakuriq nate dy ngjyresh DD Familja Molossidae 546. Tadarida teniotis Lakuriq nate bisht-lire DD RENDI RODENTIA Familja Sciuride 547. Sciurus vulgaris Ketri LRnt Familja Gliridae Familja Lannidae Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

399

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

524. Lanius minor Larashi i vogel ballzi DD 525. Lanius excubitor Larashi i madh i perhime DD Familja Passeridae 526. Petronia petronia Harabeli i gureve DD Familja Fringillidae 527. Loxia curvirostra Sqepkryqi DD 528. Pyrrhula pyrrhula Kuqalashi cafkezi VU Familja Emberizidae 529. Emberiza hortulana Cerla e kopshtit DD GJITARET RENDI INSECTIVORA Fam. Soricidae 530. Suncus etruscus Hundgjat i vogel dhemb-bardhe DD RENDI CHIROPTERA MICROCHIROPTERA Fam. Rhinolophidae 531. Rhinolophus blasii Lakuriq nate hund-patkua i Blasiusit LRnt 532. Rhinolophus euryale Lakuriq nate hund-patkua i Mesdheut VU 533. Rhinolophus ferrumequinum Lakuriq nate hund-patkua i madh LRcd 534. Rhinolophus hipposideros Lakuriq nate hund-patkua i vogel LRnt Familja Vespertilionidae 535. Miniopterus schreibersi Lakuriq nate i Schreiber-it LRnt 536. Myotis bechsteinii Lakuriq nate i Bechsteini-it DD 537. Myotis capaccinii Lakuriq nate gisht-gjate LRcd 538. Myotis daubentoni Lakuriq nate i Daubenton-it LRcd 539. Myotis emarginatus Lakuriq nate i Geoffroy-it DD 540. Myotis nattereri Lakuriq nate i Natterer-it DD 541. Nyctalus leisleri Lakuriq nate i Leisler-it DD 542. Nyctalus noctula Noktule DD 543. Plecotus auritus Lakuriq nate veshgjate i zakonshem DD 544. Plecotus austriacus Lakuriq nate vesh-gjate i hirte DD 545. Vespertilio murinus Lakuriq nate dy ngjyresh DD Familja Molossidae 546. Tadarida teniotis Lakuriq nate bisht-lire DD RENDI RODENTIA Familja Sciuride 547. Sciurus vulgaris Ketri LRnt Familja Gliridae 548. Dryomys nitedula Gjumashi i pyllit DD 549. Glis glis Gjumashi i majme, Geri LRlc 550. Muscardinus avellanarius Gjumashi i lajthise DD Familja Muridae Microtinae 551. Microtus (Pitymys) felteni Miu i Felten-it LRnt 552. Microtus (Pitymys) thomasi Miu i Thomas-it LRnt Spalacinae 553. Mus spicilegus (abbotti) Miu i stepes DD RENDI CARNIVORA ­ FISSIPEDIA Familja Ursidae 554. Ursus arctos Ariu i murme VU Familja Canidae 555. Canis lupus Ujku LRnt 556. Canis aureus Cakalli VU Familja Mustelidae 557. Lutra lutra Lutra VU 558. Meles meles Baldosa EN Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

400

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

559. Mustela erminea Nuse lale bisht-zeze EN 560. Mustela putorius Qelbesi EN 561. Martes foina Kunadhja (gushe-bardhi) LRnt 562. Martes martes Zardafi (gushe-verdhi) VU Familja Felidae 563. Lynx lynx Rreqebulli CR 564. Felis silvestris Macja e eger EN RENDI PINNIPEDIA Familja Phocidae 565. Monachus monachus Foka e Mesdheut CR RENDI ARTIODACTYLA Familja Suidae 566. Sus scrofa Derri i eger LRnt Familja Bovidae 567. Bubalus bubalis Bualli CR 568. Rupicapra rupicapra Dhia e eger VU Familja Cervidae 569. Cervus elaphus Dreri EX 570. Capreolus capreolus Kaprolli VU RENDI CETACEA ODONTOCETA Familja Physeteridae 571. Physeter macrocephalus Kashaloti DD Familja Ziphidae 572. Ziphius cavirostris Balena me sqep DD Familja Delphinidae 573. Delphinus delphis Delfini VU 574. Tursiops truncates Delphini turishkurter LRcd 575. Stenella coeruleoalba Delphini me shirita DD

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

401

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

PYJET

Rrjeti i zonave të mbrojtura në Shqipëri deri në fund të vitit 2007

Kategoria Sipërfaqia. ha I

Nr. Miratimi

2 3 4 'Kategoria' I (3) 1996 1996 1996

Qarku

Kukës Elbasan Gjirokastër

Zonë e Mbrojtur

Lumi i Gashit* Rrajca* Kardhiq*

Rrethi

Tropojë Librazhd Gjirokastër 9.500 3000 4700 1800

Shuma

II

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 13 12

2006 1966 2007 1966 1966 1966 1996 1996 1996 1996 1996 1999 2005

Tirane Shkodër Fier+Tirane Dibër Vlorë Korçë Berat Kukës Gjirokaster Durrës Dibër Korçë Vlorë

Mali i Dajtit* Thethi* Divjakë+Karavasta Lura* Llogora* Bredhi i Drenoves* Mali i Tomorrit* Lugina e Valbonës* Bredhi i Hotovës* Qafë Shtama* Zall Gjocaj* Prespa* Butrinti

Tiranë Shkodër Lushnjë,Kavaj,Fier Dibër Vlorë Korçë Berat Tropojë Përmet Krujë Mat Korçë Sarandë

29384.2 2630 22 230.2 1280 1010 1380 4000 8000 1200 2000 140 27750 8591.2

Shuma

0

'Kategoria' II (13)

109 595.6 2002 Republika Monument Natyre Republika Nr. 746 348 0

III

1 2

BioMonument

GjeoMonument 398 1996 1996 1996 1996 Gjirokastër Vlorë Gjirokastër Diber Bredhi i Sotirës* Syri i Kaltërt* Zhej* Vlashaj Total mon Nr Gjirokastër Delvinë Gjirokastër Diber 3490 1956 1958 1940 1962 1968 1940 1969 1977 1977 1977 1977 1977 1977 Durrës Fier Lezhë Lezhë Vlorë Lezhë Korçë Lezhë Fier Berat Elbasan Berat Korçë Rrushkull Pishë Poro Kune Patok-FushëKuqe Karaburun* Vain Cangonji Berzanë* Levan Balloll* Qafë Bushi* Bogovë* Krastafillak* Durrës Fier Lezhë Kurbin Vlorë Lezhë Devoll Lezhë Fier Berat Elbasan Skrapar Korçë 650 1500 800 2200 20000 1500 250 880 200 330 500 330 250 1740 200 1500 50 750

0 3 4 5 6

Shuma

'Kategoria' III (6 )

IV

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

402

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

14 1977 Elbasan Kuturman* Librazhd 3600

Kategoria IV

ID

16 17 18 19 20 21 22 23 24

Miratim

1996 1996 1996 1996 1996 1996 1996 1996 2006

Qarku Zonë e Mbrojtur

Vlorë Kukës Korçë Elbasan Elbasan Elbasan Elbasan Elbasan Shkodër Rrëzomë* Tej Drini Bardhë* Shelegur* Polis* Stravaj* Sopot* Qarishtë* Dardhë-Xhyrë* Liqeni i Shjkodres

Rrethi

Delvinë Has Kolonjë Librazhd Librazhd Librazhd Librazhd Librazhd Shkoder

Sipërfaqia. ha

1400 30 430 45 400 300 318 400 26535 62848

Shuma

'Kategoria' IV (24)

V

1 2 3 4 5

2007 1996 1999 2004 2005

Tiranë+Diber Korçë Korçë Vlorë Shkoder

M.Gropa+Bizë+Marta Nikolicë* Pogradec* Vjose-Narte* Lumi Buna-Velipoje

Tir+Mat+Bulq Devoll Pogradec Vlore Shkoder

25266.4 510 27323 19738 230267 95864.4

Shuma

'Kategoria' V (5)

VI

1 2 3 4

1996 1996 1996 1996

Dibër Korçë Lezhë Korçë

Luzni-Bulac* Piskal-Shqeri* Bjeshka e Oroshit* Guri i Nikës*

Dibër Kolonjë Mirditë Pogradec 18200

5900 5400 4700 2200

Shuma

'Kategoria' VI (4)

Totali i ZM te Shqiperise (Siperfaqja e Republikes 2 874 500)

Nr 798

299 498

10.42 %

Burimi : MMPAU,Dhjetor 2007

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

403

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

A N E K S VII

TOKA

Tabela Nr.1. Të dhënat për treguesit e tokës.

Tokat ku jane të vendosura stacionet e monitorimit të erozionit sipërfaqësor.

Treguesit kryesore te tokes Sipas klasifikimit te vitit 1998 (FAO) Calcic Cambisol Thellesia ne cm Grimcometria e tokes Ranore Lymore Argjilore Ma sa org ani ke 1.2 8

Vithkuq Qaf­ shul Kallmet Radhimë

0 -120

49.9

18.9

32.1

Eutric Regosol Gleyic Cambisol Calcic Luvisol

0 - 80 0 -120 0 - 95

57.6 17.0 30.6

19.0 24.8 44

23.4 58.2 25.4

1.1 0.8 0.7

Tabela Nr.2 Vlerësimi i faktorëve që ndikojnë në përshpejtimin dhe pengimin e erozionit

Ndikimi i faktorit Faktoret që shpejtojnë erozionin Kallmet ( Lezhë) 1.Rreshjet e shumta 2.Grimcomeria 3.Prania e ngricave me ditë të kufizuara 4. Praktika e ujitjes 1.Vegjetacioni relativisht i bujshëm Radhim ( Vlorë) 1.Rreshjet e shumta 2.Grimcometria e tokës 3.Praktika e ujitjes Qaf Shul ( Librazhd) 1.Rreshjet në formë shiu në periudhën e fundit të pranverës dhe fillimin e vjeshtës 2.Grimcometria e tokës 3.Prania e ditëve me ngrica. 4.Praktika e ujitjes 1.Rreshjet në formë debore (mbulimi i tokës për një periudhë te relativisht të gjatë kohe) Vithkuq ( Korcë) 1.Prania e ditëve të shumta me ngrica 2.Grimcometria e tokës 3.Vegjetacioni jo i bujshëm 4.Praktika e ujitjes

1.Vegjetacioni i bujshëm gjithëvjetor 2. Mungesa e ngricave

1.Rreshjet në formë debore (mbulimi i tokës për një periudhë të gjatë kohe)

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

404

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Tabela Nr.3 Vlerësimi i sasisë së pezullive në periudhën Janar ­ Mars 2007

Nr

Lumi

1 Mati 2 Shkumbini 3 Semani 4 Vjosa 5 Drini TOTALI

Prurja për periudhën Janar ­ Mars m3 182 893 725 437 306 688 655 960 032 725 306 400 2 749 904 000 4 751 370 845

Sasia e pezullive (sedimenteve) gr/liter 0. 063 8.1215 2.7965 5.3716 0.35

Sasia e pezullive të mbartura në rrjedhën ujore Ton 11 522 3 551 586 1 834 392 3 896 056 962 466 10 256 023

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

405

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

ANEKS VIII

MBETJET

Tabela 1. Gjenerimi i mbetjeve urbane dhe inerte për vitin 2007 QARKU BERAT

Nr. 1 1 2 3 4 5 6 BASHKIA 2 BERAT URA VAJGURORE KUÇOVE ÇOROVODE POLIÇAN QARKU BERAT POPULLSIA 3 39.800 4.900 17.300 4.600 5.130 170.650 Sasia vjetore Ton/ banore 4 0.255 0.219 0.255 0.219 0.219 0.185 Sasia vjetore Mb.urbane/ton 5 10.149 1.073 4.411 1.007 1.123 31.570 Sasia vjetore Mb.inerte/ton 6 33500 1290 2250 550 370 37960

QARKU DIBËR

Nr. 1 1 2 3 4 5 BASHKIA 2 PESHKOPI BURREL KLOS BULQIZE QARKU DIBER POPULLSIA 3 12,700 9,700 8,400 6,150 144.500 Sasia vjetore Ton/ banorë 4 0.255 0.219 0.200 0.200 0.155 Sasia vjetore Mb.urbane/ton 5 3.238 2.1 1.680 1,230 22.397 Sasia vjetore Mb.inerte/ton 6 700 2300 1240 420 4660

QARKU DURRËS

Nr. 1 1 2 3 4 5 6 7 DURRËS MANZË SUKTH SHIJAK KRUJE FUSHË KRUJË QARKU DURRËS BASHKIA 2 POPULLSIA 3 131,900 9,600 16,950 10,500 8,100 11,900 302.500 Sasia vjetore Ton/ banorë 4 0.400 0.255 0.255 0.255 0.255 0.255 0.263 Sasia vjetore Mb.urbane/ton 5 52.760 2.448 4322 2.677 2.065 3034 79557 Sasia vjetore Mb.inerte/ton 6 20150 2130 625 1460 1180 1140 26685

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

406

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

QARKU ELBASAN

Nr. 1 1 2 3 4 5 6 7 8 BASHKIA 2 ELBASAN CERRIK BELSH GRAMSH PEQIN LIBRAZHD PRRËNJAS QARKU ELBASAN POPULLSIA 3 88,100 9,200 12,010 9,350 6,750 6,250 5,650 340560 Sasia vjetore Ton/ banorë 4 0.292 0.255 0.255 0.255 0.255 0.219 0.219 0.194 Sasia vjetore Mb.urbane/ton 5 25.725 2.346 3.062 2.384 1.721 1.368 1.237 66.518 Sasia vjetore Mb.inerte/ton 6 17200 990 2100 2300 1600 2550 500 272409

QARKU FIER

Nr. 1 1 2 3 4 5 6 7 BASHKIA 2 FIER PATOS ROSKOVEC LUSHJNJE DIVJAKË BALLSH QARKU FIER POPULLSIA 3 66,180 25,500 5,850 37,800 10,800 8,050 372,550 Sasia vjetore Ton/ banore 4 0.292 0.255 0.219 0.255 0.328 0.255 0.197,8 Sasia vjetore Mb.urbane/ton 5 19.324 6.502 1.281 9.639 3.542 2.052 73.690 Sasia vjetore Mb.inerte/ton 6 8600 12500 410 9500 550 1160 32720

QARKU GJIROKASTER

Nr. 1 1 2 3 4 5 6 7 BASHKIA 2 GJIROKASTER LIBOHOVE TEPELENE MEMALIAJ PËRMET KËLCYRË QARKU GJIROKASTËR POPULLSIA 3 20,900 2,300 5,200 4,670 6,360 3,200 103,600 Sasia vjetore Ton/ banore 4 0.292 0.255 0.255 0.219 0.255 0.255 0.197 Sasia vjetore Mb.urbane/ton 5 6.102 586 1.326 1.022 1.621 816 20,409 Sasia vjetore Mb.inerte/ton 6 21200 280 1140 1800 500 560 25480

QARKU KORÇE

Nr. BASHKIA Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve POPULLSIA Sasia vjetore Sasia vjetore Sasia vjetore Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

407

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Ton/ banore 1 1 2 3 4 5 6 7 2 KORÇË MALIQ ERSEKË LESKOVIK POGRADEC BILISHT QARKU KORÇË 3 58,200 5,780 5,850 1,600 28,100 6,630 256,275 4 0.292 0.255 0.255 0.255 0.365 0.255 0.209 Mb.urbane/ton 5 16.994 1.474 1.491 408 10.255 1.690 53.561 Mb.inerte/ton 6 12000 620 1630 510 21600 1250 37610

QARKU KUKES

Nr. 1 1 2 3 4 BASHKIA 2 KUKËS KRUME BAJRAM CURRI QARKU KUKËS POPULLSIA 3 10,500 5,540 4,350 79,700 Sasia vjetore Ton/ banore 4 0.255 0.219 0.219 0.131 Sasia vjetore Mb.urbane/ton 5 2.678 1.213 952 10.440 Sasia vjetore Mb.inerte/ton 6 2.300 2200 340 4840

QARKU LEZHË

Nr. 1 1 2 3 4 5 6 BASHKIA 2 LEZHË RRËSHEN RUBIK LAÇ MAMURRAS QARKU LEZHË POPULLSIA 3 19,870 8,270 4900 19,450 17,440 157,320 Sasia vjetore Ton/ banore 4 0.328 0.219 0.219 0.255 0.219 0.194 Sasia vjetore Mb.urbane/ton 5 6.517 1.811 1.073 4.960 3.819 30.520 Sasia vjetore Mb.inerte/ton 6 7480 1500 80 1830 600 11490

QARKU SHKODER

Nr. 1 1 2 3 4 5 BASHKIA 2 SHKODËR VAU DEJËS PUKË FUSHË ARRËZ KOPLIK POPULLSIA 3 79,570 8,240 3,390 2,750 3,980 Sasia vjetore Ton/ banore 4 0.292 0.219 0.219 0.219 0.219 Sasia vjetore Mb.urbane/ton 5 23.234 1.804 742 602 872 Sasia vjetore Mb.inerte/ton 6 12.340 1,800 270 120 1700

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

408

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

6

QARKU SHKODËR

246,150

0.197

48.492

16230

QARKU TIRANE

Nr. 1 1 2 3 4 5 6 BASHKIA 2 TIRANË KAMËZ VORË KAVAJË RROGOZHINË QARKU TIRANË POPULLSIA 3 489,800 49,540 17,800 26,250 7,140 775,750 Sasia vjetore Ton/ banore 4 0.365 0.255 0.255 0.292 0.255 0.294 Sasia vjetore Mb.urbane/ton 5 178777 12.632 4539 7.665 1.820 228070 Sasia vjetore Mb.inerte/ton 6 198000 3100 13400 800 570 215.870

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

409

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

ANEKS IX

UJERAT

Tabela: Stacionet e monitorimit te lumenjve

Pellgu ujembledhes Drini Lumi Drini i Zi Drini i bashkuar Stacioni Topojan Bahçallek Koordinatat gjeografike te stacionit N 41° 41' 08'' EO 20° 20' 56'' N 42° 02' 55'' EO 19° 29' 51'' Kodi ne rrjetin e monitorimit Al_RV_28 Al_RV_3

Pellgu ujembledhes Buna Pellgu ujembledhes Mati

Lumi Buna Lumi Fan i vogel Fan i madh Mati Mati Lumi Erzeni Erzeni Erzeni Lumi

Stacioni Fabrika e Çimentos Stacioni Nderfan Bukmire Milot Shoshaj Stacioni Ibe Ndroq Sallmonaj Stacioni

Koordinatat gjeografike te stacionit N 42° 03' 01'' EO 19° 29' 54''

Kodi ne rrjetin e monitorimit AL_RV_30 Kodi ne rrjetin e monitorimit AL_RV_4 AL_RV_22 AL_RV_23 AL_RV_24 Kodi ne rrjetin e monitorimit AL_RV_31 AL_RV_25 AL_RV_32 Kodi ne rrjetin e monitorimit

Koordinatat gjeografike te stacionit N 41° 40' 51'' N 41°46' 55'' N 41° 41' 02'' N 41° 41' 00 EO 19° 52' 54'' EO 19° 52' 22" EO 19° 43' 52'' EO 19° 43' 52''

Pellgu ujembledhes Erzeni

Koordinatat gjeografike te stacionit N 41° 14' 08'' N 41° 15' 46'' N 41° 21' 57'' EO 19° 55' 33'' EO 19° 40' 03'' EO 19° 21' 59''

Pellgu ujembledhes

Koordinatat gjeografike te stacionit

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

555

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Ishmi

Lumi i Tiranes Lumi i Tiranes Gjola Ishmi Lumi i Tiranes

Brar Rinas Ura Gjolit Ishem Lana

N 41° 22' 28'' N 41° 25' 11'' N 41° 28' 03'' N 41° 32' 39'' N 41° 20' 14''

EO 19° 51' 52" EO 19° 42' 13'' EO 19° 41' 54'' EO 19° 36' 54'' EO 19° 47' 01''

AL_RV_5 AL_RV_9 AL_RV_24 AL_RV_10 AL_RV_27

Pellgu ujembledhes Shkumbini

Lumi Shkumbini Shkumbini Shkumbini

Stacioni Paper Labinot Rrogozhine

Koordinatat gjeografike te stacionit EO 20° 04' 03'' N 41° 08' 58'' EO 19° 39' 26'' N 41° 03' 14'' EO 19° 56' 58'' N 41° 03' 00''

Kodi ne rrjetin e monitorimit AL_RV_13 AL_RV_26 AL_RV_14

Pellgu ujembledhes Semani

Lumi Dunaveci Devolli Devolli Osumi Gjanica Semani Lumi Vjosa Drino Vjosa Vjosa Vjosa Shushice

Stacioni Turan Lozhan Kozare Ura vajgurore Fier Mbrostar Stacioni Çarshove Ura e Leklit Ura e Dragotit Memaliaj Mifol Vodice

Koordinatat gjeografike te stacionit N 40° 42' 34'' N 40° 43' 51'' N 40º 49' 04'' N 40° 46' 45'' N 40° 42' 01'' N 40° 44' 43'' EO 20° 52' 41'' EO 20° 36' 30'' EO 19° 54' 36'' EO 19° 52' 50'' EO 19° 34' 46'' EO 19° 33' 56''

Kodi ne rrjetin e monitorimit AL_RV_15 AL_RV_33 AL_RV_16 AL_RV_34 AL_RV_17 AL_RV_18 Kodi ne rrjetin e monitorimit AL_RV_20 AL_RV_35 AL_RV_36 AL_RV_37 AL_RV_19 AL_RV_38

Pellgu ujembledhes Vjosa

Koordinatat gjeografike te stacionit N 40° 06' 04'' N 40° 15' 33'' N 40° 17' 33'' N 40° 21' 08'' N 40° 38' 05'' N 40° 24' 58'' EO 20° 32' 21'' EO 20° 03' 15'' EO 19° 58' 22'' EO 20° 04' 42'' EO 19° 27' 39'' EO 19° 34' 56''

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

556

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007 LIQENET

Liqeni Prespa Shkodra Ohri

Stacioni 1 (tre thellesi) 3 (dy thellesi) 8 (kater thellesi)

Shpeshtesia 4 here ne vit 4 here ne vit 3 here ne vit

Vlerat mesatare te lumenjve

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

557

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Kodi sipas AEM Al_RV_28 Al_RV_3 Al_RV_30 Al_RV_22 Al_RV_4 Al_RV_23 Al_RV_29 Al_RV_5 Al_RV_9 Al_RV_24 Al_RV_10 Al_RV_27 Al_RV_31 Al_RV_25 Al_RV_32 Al_RV_26 Al_RV_13 Al_RV_14 Al_RV_15 Al_RV_33 Al_RV_16 Al_RV_34 Al_RV_17 Al_RV_18 Al_RV_19 Al_RV_20 Al_RV_35 Al_RV_36 Al_RV_37 Al_RV_38 Alkaliniteti Total 153 120 123 116 100 123 157 176 329 350 320 376 166 164 191 167 172 182 301 289 180 185 268 170 178 146 165 172 170 175 O2 i tretur 9.10 9.63 9.26 8.91 8.28 8.64 7.44 8.55 2.93 2.83 2.30 1.78 9.15 8.18 6.73 9.45 9.35 8.61 9.13 8.90 8.37 7.38 3.12 8.35 9.01 9.66 9.93 9.49 9.36 190.45

Stacioni Drini i Zi (Topojan) Drini (Baçallek) Buna (Ceament Factory) Big Fan (Nderfan) Little Fan (Bukmir) Mati (Milot) Mati (Shoshaj) Tirana River (Brar) Tirana River (Rinas) Gjola River (Ura Gjola) Ishem (Ishem) Tiana River (Lana) Erzeni ( Ibe) Erzeni (Ndroq) Erzeni (Sallmone) Shkumbini (Labinot) Shkumbini (Paper) Shkumbini (Rrogozhine) Devolli (Turan) Devolli (Lozhan) Devolli (Kozare) Osumi (Ura Vajgurore) Gjanica (Fier) Semani (Mbrostar) Vjosa (Mifol) Vjosa (Çarshove) Drino (Ura e Leklit) Vjosa (Ura Dragotit) Vjosa (Memaliaj) Shushica (Vodice)

t ºC 14.2 15.5 18.1 18.4 19.5 17.3 14.6 14.6 16.0 16.6 19.3 15.7 16.3 18.7 18.1 14.6 14.6 16.4 15.5 15.7 17.8 16.2 18.6 18.0 16.2 13.3 15.8 14.1 15.0 16.7

pH 8.17 8.16 8.16 8.25 8.28 8.34 8.36 8.17 7.71 7.78 7.99 7.86 8.12 8.34 8.26 8.38 8.39 8.38 8.48 8.56 8.41 8.21 8.09 8.16 8.18 8.22 8.19 8.31 8.21 8.29

Percjellshmeria 312 243 232 249 227 246 269 348 615 605 621 603 412 356 438 262 317 374 485 463 400 388 928 459 432 429 428 522 449 374

NKO 0.76 0.79 0.85 0.78 0.80 0.76 0.90 1.16 5.23 6.19 8.35 8.45 1.15 1.38 2.00 0.73 1.21 1.77 2.55 1.68 0.87 0.95 4.54 1.09 0.79 0.77 0.75 1.26 0.65 0.50

NBO5 1.16 1.06 1.25 1.04 0.67 1.01 1.54 1.10 19.17 18.63 27.28 37.85 2.23 1.89 3.55 0.85 1.79 2.66 4.47 2.90 2.30 1.89 16.38 2.23 1.13 1.50 1.16 1.46 1.04 0.87

N-NH4 0.018 0.013 0.014 0.016 0.014 0.017 0.019 0.014 3.118 3.130 5.570 5.830 0.038 0.045 0.224 0.041 0.167 0.244 0.145 0.025 0.039 0.108 1.762 0.055 0.019 0.016 0.018 0.023 0.018 0.010

N-NO2 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.08 0.10 0.14 0.19 0.01 0.01 0.03 0.00 0.02 0.03 0.13 0.02 0.01 0.03 0.20 0.01 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00

N-NO3 0.153 0.170 0.114 0.270 0.197 0.133 0.168 0.355 0.160 0.137 0.077 0.220 0.339 0.254 0.556 0.298 0.630 0.670 0.547 0.460 0.313 0.263 0.738 0.450 0.078 0.049 0.080 0.142 0.038 0.028

P total 0.025 0.010 0.010 0.019 0.015 0.016 0.024 0.012 0.372 0.408 0.364 0.962 0.020 0.025 0.065 0.014 0.031 0.039 0.071 0.040 0.032 0.041 0.292 0.032 0.021 0.017 0.017 0.023 0.019 0.011

Liqeni i Shkodrës

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

Vlerat mesatare te Liqenit te Shkodres 558

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Vendmatja Bajza Shiroke Zogaj

Thell. siperf 5m siperf 5m siperf 5m

t ºC 17.9 17.2 17.8 23.0 18.0 12.2

pH 8.1 8.3 8.1 8.0 8.1 8.1

AT 121.5 121.8 125.5 121.5 126.3 120.5

Percj. 231 224 229 236 232 235

O2 t 8.62 8.52 8.68 8.52 8.63 8.62

NKO 0.80 1.00 0.78 0.86 0.90 0.84

NBO5 0.95 0.95 1.00 0.98 0.95 1.00

N-NH4 0.011 0.011 0.010 0.012 0.011 0.011

N-NO2 0.0011 0.0013 0.0010 0.0011 0.0010 0.0011

N-NO3 0.023 0.026 0.037 0.026 0.025 0.029

P total 0.008 0.008 0.009 0.010 0.008 0.009

Disku 4.4 3.9 4.5

Liqeni i Ohrit Vlerat mesatare te Liqenit te Ohrit

Thellesia siperfaqe 10 20 30 40 50 75 100 150 tºC 17.6 16.6 13.1 10.7 9.5 9.0 8.3 7.4 6.6 pH 8.2 8.3 8.4 8.4 8.3 8.2 8.2 8.2 8.2 Alk, Tot. 156.8 157.8 157.8 158.8 161.5 161.0 165.8 164.5 163.5 Percjell. 201 202 201 204 207 207 206 208 208 O2 t 8.18 8.42 8.87 9.55 9.98 9.10 8.90 8.85 8.63 % e 89.7 93.0 94.2 95.2 89.6 82.1 78.7 76.7 76.2 NKO 0.73 NBO5 0.91 N-NH4 0.012 0.010 N-NO2 0.001 0.001 0.001 0.001 0.011 0.001 0.001 0.001 0.001 NO3 0.040 0.040 P total 0.009 0.008 0.008 0.008 0.008 0.008 0.008 0.008 0.008 Disku 10.8

0.35 0.52

0.21 0.49

0.006 0.010 0.010 0.010

0.017 0.050

0.48

0.54

0.061

Liqeni i Prespës Vlerat mesatare te Liqenit te Prespes

Thellesia siperfaqe 10 15 tºC 18.4 12.7 9.7 pH 8.4 8.2 8.0 Alk, Tot. 122.0 122.3 129.0 Percjell. 185 203 211 O2 t 9.71 7.93 6.24 % e 91.0 72.6 60.2 NKO 1.53 1.68 1.77 NBO5 1.43 1.66 2.16 N-NH4 0.015 0.019 0.022 N-NO2 0.002 0.014 0.021 NO3 0.033 0.034 0.038 P total 0.016 0.022 0.034 Disku 3.4

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

559

RAPORT I GJENDJES NE MJEDIS 2005-2007

Agjencia e Mjedisit dhe Pyjeve

Adresa: Rr.Halil Bega, Nr.23, Tiranë Tel: +355 4 371237 Fax:+355 4 371243

560

Information

Microsoft Word - Raporti 2005-2007.doc

415 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

575088