Read Microsoft Word - dao-nguyen-truonggiamo[1] text version

ÔNG NGHÈ TRNG GIA MÔ

Bùi Thy ào Nguyên

Trng Gia Mô (1866 - 1929) hiu Cúc Nông, tên t lúc u là S Thánh, sau i là S Qun, bit hiu Hoài Huyn T, khi làm quan Hu, còn c gi là Nghè Mô, là mt nhà nho, nhà th Vit Nam nhng nm u ca th k 20. I. Tiu s Trng Gia Mô, nguyên quán Gia nh nhng sinh quán ti làng Tân Hào, ch Hng im, huyn Bo An, tnh Vnh Long, nay thuc huyn Ging Trôm, tnh Bn Tre. Cha ca ông là Trng Gia Hi (1822 - 1877), tng làm tri ph Hong Tr di thi T c, c thng chc Binh b lang trung, v sau làm tun v Thun Khánh (Bình Thun và Khánh Hòa). Nm 1867, khi Pháp chim luôn ba tnh min Tây, ông theo cha ''t a'' Bình Thun . Nm 1877, cha mt, ông sng vi m. Vào nm 1892, i vua Thành Thái, nh cha là quan nên ông c ''tp m'' làm tha phái B Công Hu. Chính vì có quan tc, cng vi sc hc uyên thâm (tng truyn, êm khuya hc bài bun ng, ông t ánh mình cho khi ng gc, ban ngày ông luôn mang sách theo c nhng lúc rnh ri) nên nhiu ngi lm tng, gán cho ông hc hàm tin s và gi ông là "Nghè Mô". Nm ngoài 20 tui, ông dâng lên vua mt bn iu trn xin ci cách 5 vic: 1. M rng trng dy ch Pháp các tnh, dch sách Pháp và Trung Quc ra ch quc ng tin ph bin, nhm m mang dân trí. 2. Chn hng công ngh thc nghip, m rng vic khai hoang, chm sóc, cha bnh cho dân nghèo. 3. Cách chc bn quan li tham nhng, sàng lc bn vô dng trong b máy công quyn. 4. Lp ngh vin m báo quán rng ng d lun. 5. Chnh n hng tc, y mnh vic giáo hóa trong xã hi, ngn nga s i bi. Và xin c sung vào phái oàn i Pháp, nhng c hai u không c triu ình chp nhn. Bun bã, ông t quan v sng min Nam, giao du vi nhng ngi nh Trn Chánh Chiu, Nguyn An C, Nguyn An Khng.... cùng vn ng ci cách, canh tân cho nc nhà.

1|Trang

c mt thi gian, ông li tr ra Bình Thun. ni y, ông cùng Nguyn L Trch mu tính chuyn xut dng, nhng không thành. Sau khi Trch cht, ông v dy hc Tân An và i khp ni. T Tân An, ông li quay v Bình Thun, ng ti làng Hà Thy Dung (xã Chí Công, huyn Tuy Phong, tnh Bình Thun ngày nay). Nm 1904, Phan Châu Trinh t quan ri vi bn là Hunh Thúc Kháng, Trn Quý Cáp cùng nhau ''Nam du'' vào nm 1905. Khi n Bình Thun, Phan Châu Trinh ã kt bn vi Trng Gia Mô ri c nhóm cùng vi các nhà nho ây t chc công ty Liên Thành, Trng Dc Thanh truyn bá vic duy tân, ci cách. (v sau, khi b bt giam Khánh Hòa ông ã xóa tên ct tránh liên ly n hot ng ca các t chc này). Nm Mu Thân (1908) mt cuc u tranh ln ca nhân dân n ra Trung k, nhm chng chính sách xâu thu ca Pháp và Nam triu. Kt cuc, hàng lot nhân s b lu ày, b t hình, b tù ti. Trong thi im ó, Trng Gia Mô cng b tù giam ngc Khánh Hòa vì ti ã tham gia "ng kín". B giam mt thi gian ri c th, ông tr li Bình Thun, khi tui ã ngoài bn mi. Cui nm 1909, ni làng Hà Thy, tng a Phc, tnh Bình Thun, ông gp g mt thanh niên tên Nguyn Tt Thành (sau này là H Chí Minh), con ca phó bng Nguyn Sinh Sc. Bit Thành là con ca bn, li có chí hng, nên ông a Thành vào dy hc ti Trng Dc Thanh (Phan Thit). Tháng 9 nm 1910, Trng Gia Mô cùng H Tá Bang, Trn Lê Cht a Nguyn Tt Thành vào Sài Gòn Thành tìm cách sang Pháp. Tr li Nam, Trng Gia Mô i khp min Tây, liên h vi nhiu bn chí s, nhà th, bn c nh Nguyn Sinh Sc, Trn Chánh Chiu, Nguyn An C, Nguyn An Khng, ông H, ... Nhng nm cui i, phn vì tui cao, nhiu bnh, phn b mt thám theo rình rp, thêm ni luôn sng trong tâm trng phn ut ca mt ngi bt c chí, nên Trng Gia Mô ã t tìm quên trong men ru và thuc phin. Trong mt bài th, ông ã vit: Su ong càng gt li càng y, Cng mun khuây mà khó ni khuây! Cui cùng, vào mt êm h tun tháng 12 nm 1929, ông ã lao mình t trên tháp cao trên nh núi Sam (Châu c) xung vc sâu kt thúc i mình. Dân làng Vnh T chôn ct ông da chân núi Sam, phía sau ngha a Triu Châu.

2|Trang

II. Tác phm Trng Gia Mô sáng tác vn chng khá nhiu. Nhng trc khi t vn, ông ã cho chôn tt c vào mt ni mà ông gi là ''Cúc Nông trng th'', ngha là ''m chôn sách ca Cúc Nông''. Trên ngôi m sách có hai câu i: Hán hc, hà niên phc Di bin t nht tàng. Tm dch: Hán hc bit nm nào mi khôi phc c, Cho nên nhng gì còn li, ngày ngi mt, nên chôn ht cho ri. Hin nay ch còn li 35 bài th ch Hán trong tp ''Cúc Nông thi tho'', 10 bài th Nôm ng trên báo Nam phong, mt bài ''tán'' trên tng n th Nguyn Trung Trc Rch Giá và mt s bài th truyn khu khác... Trích mt bài: D phim Vnh T (êm i thuyn trên kênh Vnh T) Nguyn Nam dch: Sut êm phi sng móc Tinh tú cng bi hi Kênh thng hn tên bn, Mui kêu, sm nhi. Khi ôi nhà mi ló y d thm ma ri. Ni lo phía trc i nhé, ch ln hi. III. Tng nh Nguyn Vn Hu cho bit: ''... Nhìn vóc dáng bên ngoài thy c (ý nói Trng Gia Mô) lng rùa, mt lé, c ch rt rè, ngi ta không my tin tng. Nhng ai hay mt lòng thanh khit, mt chí khí ha nhiên ã n tàng trong ó. C gp vic ln không h bit s. cng không thèm bn tâm n gia ình. Sc hc cao nh vy mà c không có trong tay mt chút gì gi là sn nghip. Bao nhiêu sc hi, tâm não, c u gom vào vic nc, vic dân...(Na tháng trong min Tht Sn'', NXB Tr, 2006, tr.74) Có th chính vì vy, nhn c tin Trng Gia Mô mt Các báo Sài Gòn lúc by gi nh t Thn chung, Ph n tân vn... ã a tin và bình lun v cái cht ca ông vi thái n trng và tic thng vô hn. Nhiu trí thc và hc gi ni ting nh Phan Bi Châu, Phan Châu Trinh, Hunh Thúc Kháng, ông H...u có th iu ông.

3|Trang

Th iu ca Phan Bi Châu: Em mun thm anh cha kp vào i âu? anh vi trn tìm sao? Lánh Tn may có ngun ào na, Tìm Tng e không mnh t nào. Mây bc non sông ngi vng v, Chim vàng a gió bn lao xao. Giang Nam còn phú kìa ai nh, Máu quc u gành my on au. ông H có cp i iu: ành yên mt gic nghìn thu, Châu c há rng quê quán khách, Trót hn chic thân bn b, Vit Nam âu cng nc non nhà. Và my dòng ngm ngùi sau: Non Sam mun hi ngi xa, Mây nc chnh au lòng hu bi; Thành Trúc qua thm du c, C cây còn nh khách cao hin. Hin nay, Châu c có mt ngôi trng mang tên ông và trên nh núi Sam có lp mt ngôi miu th ông. Bùi Thy ào Nguyên, biên son.

4|Trang

Information

Microsoft Word - dao-nguyen-truonggiamo[1]

4 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

44760