Read informator_archeologiczny_1998.pdf text version

INFORMATOR ARCHEOLOGICZNY

4B

1998

REDAKCJA ZESZYTU

Dorota Csáky, Hanna Zaborowska, Michal Bugaj

ADRES REDAKCJI

Krajowy Orodek Bada i Dokumentacji Zabytków ul. Szeroki Dunaj 5, 00-255 Warszawa tel./fax: 0 22 831 16 13 e-mail: [email protected]

© COPYRIGHT BY

Krajowy Orodek Bada i Dokumentacji Zabytków, 2009

1

Od redakcji

Przygotowalimy kolejny, trzydziesty drugi rocznik ,,Informatora Archeologicznego", grupujcy wstpne wyniki bada terenowych przeprowadzonych w roku 1998. Tom ten traktujemy jako zbiór archiwalnych sprawozda. Nie ingerowalimy w tre nadeslanych ankiet, std pozostaly anachroniczne zwroty typu ,,badania bd kontynuowane" czy ,,wyniki bada bd opublikowane", oraz niepelne naprowadzajce wskazówki bibliograficzne, cho znaczna cz bada z tamtego sezonu doczekala si ju, czsto znakomitych, publikacji. Umieszczony tutaj zbiór sprawozda z bada z tego sezonu moe by niekompletny. Nie wszystkie Wojewódzkie Urzdy Ochrony Zabytków byly w stanie przesla nam sprawozdania, o które prosilimy, poniewa nie wszyscy badacze dostarczyli im sprawozdania z bada. Std w wielu przypadkach umieszczone zostaly tylko informacje o przeprowadzeniu bada na danym stanowisku ­ bez adnego opisu wyników. Sluby konserwatorskie s w pewnym stopniu usprawiedliwione ogromem zada, które realizuj, natomiast z drugiej strony badacze powinni na bieco informowa je o wynikach bada. Reasumujc nasze starania o pozyskanie jak najwikszej iloci informacji spowodowaly due opónienie w wydaniu tego tomu Informatora. Mimo wszystko stwierdzilimy, e warto go wyda przez wzgld na jego walory informacyjne. Mamy nadziej, i dobra wspólpraca ze slubami konserwatorskimi i badaczami stanowisk sprawi, e kolejny rocznik uda nam si udostpni w niedlugiej przyszloci. Ukae si on zarówno wersji tradycyjnej jak i elektronicznej na stronie Krajowego Orodka Bada i Dokumentacji Zabytków Apelujemy do rodowiska konserwatorskiego i badaczy o przysylanie sprawozda z bada sporzdzonych wg. wzoru ankiety znajdujcej si na stronie KOBiDZ.

2

Spis treci

EPOKA KAMIENIA Paleolit Mezolit Neolit EPOKA BRZU Wczesna epoka brzu rodkowa i póna epoka brzu EPOKA ELAZA Wczesna epoka elaza Mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Wczesne redniowiecze Póne redniowiecze Okres nowoytny INDEKS

3

45B

EPOKA KAMIENIA

4

PALEOLIT

Borsuki, st. 15, gm. Sarnaki, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/20- patrz: póne redniowiecze DZIERYSLAW, st. 35, gm. Kietrz, woj. opolskie, AZP 102-38/146 · obozowisko kultury magdaleskiej (paleolit schylkowy) Ratownicze badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 4 lipca do 3 sierpnia przez prof. Boleslawa Gintera i mgr Mart Poltowicz (Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego). Finansowane przez PSOZ i Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 38 m². Badania mialy na celu dalsze rozpoznanie charakteru stanowiska, uchwycenie zachowanych struktur osadniczych, przeprowadzenie dalszych obserwacji stratygraficznych oraz ucilenie chronologii stanowiska i jego pozycji w podziale taksonomicznym kompleksu magdaleskiego. Przebadano obszar bdcy kontynuacj skupienia materialów odkrytego roku 1997. Obok duej iloci artefaktów lecych in situ w warstwie kulturowej, które nie tworzyly wyranych ukladów, znaleziono take 6 skupie rónej wielkoci, o zrónicowanym skladzie inwentarza, odpowiadajcych niewtpliwie rónym rodzajom aktywnoci. Odkryto lady ognisk. Cz stanowiska zostala zniszczona przez wspólczesny wkop. Znaleziono okolo 6,5 tys. artefaktów kamiennych wykonanych technik lupania, w tym liczne (okolo 400) narzdzia (przede wszystkim zbrojniki, glównie trójkty, rylce i przekluwacze), rdzenie i debita, a take liczne kamienie, czsto ze ladami tluczenia lub rozcierania oraz liczne grudki ochry. Zidentyfikowano jeden zb mamuta. Oprócz glównego wykopu archeologicznego wykonano take pi szurfów geologicznopaleologicznych i palinologicznych. Badania przeprowadzili: prof. M. Pawlikowski (AGH), prof. S. ciba (UJ), mgr A. Wacnik, dr P. Wojtal (PAN). Wyniki bada z roku 1998 wskazuj, e stanowisko jest najprawdopodobniej pozostaloci niewielkiego obozowiska podstawowego. Sklad inwentarza potwierdza tez, o jego przynalenoci do technokompleksu magdaleskiego, do jego wariantu z trójktami (grupa Döbritz). Jego datowanie ustala si wstpnie na okres pomidzy najstarszym i starszym Dryasem. Te wszystkie dane potwierdzaj take wysok rang naukow stanowiska. Materialy i dokumentacja docelowo bd si znajdowa w Muzeum lska Opolskiego w Opolu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 r." Badania bd kontynuowane. Gnojno, st. III, gm. Konstantynów, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/40- patrz: wczesne redniowiecze Grodzisko Dolne, st. 22, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 101-81/6- patrz: wczesna epoka brzu Jordanowo, st. 12, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/47- patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich

5

Jurków, st. 5, gm. Czechów, woj. tarnowskie, AZP 107-63/73- patrz: neolit Kliszów, st. 3, gm. woj. rzeszowskie, AZP 95-70/24- patrz: wczesna epoka elaza Kraków-Stare Miasto, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/5- patrz: wczesne redniowiecze Kraków-Stare Miasto, st. 2, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/6- patrz: wczesne redniowiecze Krynickie, st. 16, gm. Zabludów, woj. podlaskie, AZP 40-87/43- patrz: rodkowa i póna epoka brzu. Lacha, st. 4, gm. Turol, woj. lomyskie, AZP 31-730- patrz: neolit Lany Male, st. 16, gm. Rudzice, woj. katowickie, AZP 95-42/43- patrz: wczesna epoka elaza Malnie, st. 3(14), gm. Gogolin, woj. opolskie, AZP 93-37/71(78)- patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich MICHALÓW-PIASKA, gm. Wchock, woj. kieleckie, AZP 80-66 · osada kultury widerskiej (schylkowy paleolit) · lady osadnictwa mezolitycznego (?) · lady osadnictwa neolitycznego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr Elbiet Ciepielewsk (Pastwowe Muzeum Archeologiczne, Warszawa) przy wspóludziale mgr Haliny Królik (Instytut Archeologii i Etnologii PAN). Finansowane przez PSOZ. Czwarty sezon bada. Stanowisko poloone na piaszczystej terasie na prawym brzegu Kamiennej, nalece do kompleksu Rydno. Stanowiska pracowniane i podomowe kultury widerskiej ze schylkowego paleolitu, zwizane z przetwórstwem hematytu. Kontynuowano prace w zachodniej czci stanowiska. Wykop 1/98 o powierzchni 106 m2 objl koncentracj krzemieni zwizan ze schylkowopaleolityczn kultur widersk. Wydobyto 4758 artefaktów krzemiennych w tym 5 rdzeni i 48 narzdzi, 44 fragmenty drobnych przepalonych koci, 50 ziaren hematytu i 6 plytek tego mineralu, 4 przedmioty kamienne, w tym tluczek i podkladk oraz 15 fragmentów ceramiki neolitycznej. Zdecydowan wikszo stanowily wyroby z krzemienia czekoladowego, jego odmiany kopalnianej, pochodzcej z okolic Oroska. Nasycenie wyrobami krzemiennymi bylo mniejsze ni w bogatych skupieniach pracownianych badanych w latach ubieglych. Zaobserwowano obecno produktów wszystkich faz eksploatacji korowych konkrecji krzemiennych. Wród narzdzi dominuj rylce, obecne s drapacze, pazury, liciak, póltylczaki, zgrzebla. Na uwag zasluguj plytki hematytowe wielkoci 2-3 cm i gruboci okolo l cm, niektóre skladajce si w wiksze caloci, noszce lady naci i zatar. Na hematyt w tej postaci natrafiono na Rydnie po raz pierwszy. 6

W obrbie koncentracji zaobserwowano 4 plamy hematytowe w iluwium. Owal zamykajcy wewntrz te plamy liczy okolo 4,5 x 3 m i jest nieco wikszy od analogicznych obiektów odkrytych w sezonach ubieglych i wizanych z pozostalociami obiektów mieszkalnych. W wykopie natrafiono równie na kilka fragmentów ceramiki neolitycznej i na co najmniej kilka zabytków zwizanych prawdopodobnie z mezolitem. Materialy z wykopu 1/98 s przechowywane w PMA w Warszawie. W wykopie III/98, liczcym 43 m2, kontynuowano eksploracj krzemienicy czciowo przebadanej w roku ubieglym. Przebadano obszary o wyranie zmniejszajcej si gstoci wystpowania wytworów krzemiennych. Uchwycono w ten sposób zasig skupienia oraz zanotowano obszar pewnej pustki pomidzy tym skupieniem a inn krzemienic równie przebadan w ubieglym sezonie. W wykopie III/98 znaleziono 821 zabytków krzemiennych, w tym 2 rdzenie i 8 narzdzi, l tluczek kamienny, 3 ziarna hematytu, l fragment ceramiki prahistorycznej. Elementem niewtpliwie póniejszym jest gladzone dluto z krzemienia pasiastego - zabytek znajdowany najczciej w grobach kultury amfor kulistych. Materialy z wykopu III/98 s przechowywane w IAiE PAN w Warszawie. Badania bd kontynuowane. MIRKOWICE, st. 33, gm. Miecisko, woj. poznaskie, AZP 45-32/7 · obozowisko lowieckie kultury hamburskiej (paleolit - póny glacjal, Bölling) Wykopaliskowe badania przeprowadzone w lipcu i sierpniu przez dr. Jacka Kabaciskiego (Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Pozna). Finansowane przez Poznaskie Towarzystwo Prehistoryczne. Przebadano powierzchni ¾ ara. W sezonie 1998 wyeksplorowano pólnocn cz krzemienicy 1. W trakcie eksploracji pozyskano ponad 400 wytworów krzemiennych, zwizanych z osadnictwem hamburskim. Spoczywaly one zarówno na zlou wtórnym jak i in situ, w poziomie gleby kopalnej o charakterze poligenetycznym, wyksztalconej w pocztkach pónego glacjalu. W obrbie gleby kopalnej materialu krzemiennego bylo wyranie mniej ni w sezonie 1997; wystpily równie pojedyncze przepalone koci i fragmenty narzdzi kamiennych. W tyme poziomie odkryto równie skamielin - zb rekina. W trakcie bada w obrbie rynny glacjalnej odslonito strop gytii grubodetrytusiwej datowanej na Bölling (wspólczesnej osadnictwu hamburskiemu), a nastpnie caly osad wycito, pobierajc okolo 1 m³ do rynienek aluminiowych. Osad ten nastpnie przeplukano pozyskujc kilka tysicy koci drobnych ssaków, ptaków, plazów i ryb. Jest to najwikszy zbiór fauny pónoglacjalnej pozyskany dotychczas na calym Niu Europejskim. W poziomie tym wystpily równie wgle drzewne. Z wykopu tego (3/98) pobrano równie kilkanacie prób osadów do bada palinologicznych, glebowych i radiowglowych. Materialy i dokumentacja znajduj si w Poznaskim Oddziale Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach z konferencji UISPP w Krakowie". Badania bd kontynuowane. Nowy Dworek, st. 7, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/7- patrz: wczesne redniowiecze NOWY DWOREK, st. 20, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/20 · obozowisko schylkowopaleolityczne · osada neolityczna Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 6 lipca do 10 sierpnia przez mgr Ew Przechrzt (Muzeum Archeologiczne rodkowego Nadodrza w widnicy k/Zielonej Góry). 7

Finansowane przez Muzeum Archeologiczne rodkowego Nadodrza w widnicy k/Zielonej Góry oraz PSOZ. Celem bada bylo rozpoznanie stanu zachowania stanowiska; prace prowadzono w najbardziej zniszczonych jego partiach. Zaloono sonda o powierzchni 4 m² (wykop 1/98). Dostarczyl on duo silnie zniszczonego materialu krzemiennego z warstw przypowierzchniowych oraz niewielk ilo ceramiki pradziejowej. Materialy zabytkowe znajduj si w Muzeum Archeologii rodkowego Nadodrza w widnicy. Badania bd kontynuowane. OJCÓW - Jaskinia Lokietka, gm. Skala, woj. krakowskie, AZP 99-55/22 · stanowisko jaskiniowe z warstwami od paleolitu do czasów wspólczesnych Badania przeprowadzone przez dr. hab. Krzysztofa Sobczyka (Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego, Instytut Ewolucji i Systematyki Zwierzt Polskiej Akademii Nauk, Kraków). Pierwszy sezon bada. Finansowane przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego oraz Instytut Ewolucji i Systematyki Zwierzt Polskiej Akademii Nauk, Kraków. Badania bd kontynuowane.

50B

Olszowa, st. A, gm. Ujazd, woj. piotrkowskie, AZP 94-40- patrz: neolit Ostrolka, st. 7, gm. Sulmierzyce, woj. piotrkowskie, AZP 79-48/88- patrz: rodkowa i póna epoka brzu Paprotki Kolonia, st. 41, gm. Milki, woj. suwalskie, AZP 21-73/73- patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich RADGOSZCZ, st. 15, gm. Midzychód, woj. gorzowskie, AZP/47-18 · pracownie krzemieniarskie i obozowisko z paleolitu schylkowego · lady osadnictwa z mezolitu · lady osadnictwa z epoki brzu · lady osadnictwa z okresu wplywów rzymskich · lady osadnictwa wczesnoredniowiecznego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr. Tomasza Plonk (Uniwersytet Wroclawski, AKME Zdzislaw Winiewski). Finansowane przez PSOZ i Katedr Archeologii Uniwersytetu Wroclawskiego. Trzeci sezon bada. Badania stanowily kontynuacj prac prowadzonych w 1995 i 1996 roku. Wykop III/98, o powierzchni 40 m2, zaloono na pólnoc i pólnocny-zachód od obszaru objtego badaniami w 1996 roku, w miejscu niewielkiego plateau na III terasie Warty. Material zabytkowy (wyroby krzemienne i kamienne, fragmenty ceramiki) wystpil w warstwie ornej oraz w eluwium gleby wspólczesnej. Cz zabytków zlokalizowana byla w 11 obiektach, datowanych na epok brzu (kultura luycka), przy czym jedna z jam pelnila najprawdopodobniej funkcj pracowni kamieniarskiej. W trakcie bada uzyskano okolo 9000 tysicy wyrobów krzemiennych, ponad 300 fragmentów ceramiki oraz nieliczne przedmioty kamienne (tluczki i rozcieracze). Wyroby krzemienne wystpily w obrbie paru skupie, szczególnie jedno z nich, znajdujce si w zachodniej czci wykopu, wyranie zaznaczalo si wysok frekwencj zabytków. Odkryte materialy maj nieco inny charakter od pozyskanych w poprzednich sezonach. Znacznie wysza jest wród nich frekwencja narzdzi

0B

8

(glównie rylce, a ponadto drapacze oraz liciaki widerskie i ahrensburskie) oraz odpadków z ich produkcji (rylczaki). Cechy te sugeruj podomowy charakter osadnictwa w tej czci terasy III, w odrónieniu od inwentarza odkrytego w jej niszych partiach (wykopy I/95, II/96). Kontynuowano prace majce na celu rozpoznanie geologii otoczenia stanowiska (szurf geologiczny 5/98). Skupily si one na rozpoznaniu utworów budujcych II i III teras warciask oraz ich genezy. Obok tych bada przeprowadzono równie analiz profilu glebowego stanowiska. Badania bd kontynuowane. Robertowo, st. 17, gm. Brudze Duy, woj. plockie, AZP 48-52/39- patrz: wczesne redniowiecze ROTNOWO, st. 18, gm. Gryfice, woj. szczeciskie, AZP 20-13/23 · obozowiska paleolityczne · obozowiska mezolityczne · lady osadnictwa neolitycznego · lady osadnictwa kultury luyckiej Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od 12 lipca do 31 sierpnia przez dr. Tadeusza Galiskiego (Muzeum Narodowe w Szczecinie) z udzialem mgr. Tomasza Kendelewicza. Finansowane ze rodków wlasnych Muzeum oraz przez PSOZ. Stanowisko archeologiczne w Rotnowie odkryte zostalo wiosn 1997 r. podczas prowadzonych na tym obszarze bada powierzchniowych w ramach AZP. Na powierzchni wieo ugorowanego pola znaleziono wówczas kilkadziesit wyrobów krzemiennych i fragmentów ceramiki staroytnej. Zabytki wystpowaly w kilku wikszych skupieniach oddalonych od siebie o 50 - 100 m. Jedno z nich poloone bylo w bezporednim ssiedztwie niewielkiej, czynnej wirowni. Stanowisko w Rotnowie bylo kilkakrotnie wizytowane przez Tadeusza Galiskiego w maju i w czerwcu 1997 r. Podczas kolejnej prospekcji stanowiska zauwaono w nowo wykopanej czci wirowni nieruchome obiekty archeologiczne (w cianie wirowni) oraz krzemienie i fragmenty ceramiki w obrbie samej wirowni. To zadecydowalo o podjciu tam w sezonie 1998 archeologicznych bada ratowniczych. Stanowisko poloone jest w strefie brzegowej zabagnionej obecnie rynny plejstoceskiej, zajmuje fragment jej zachodniej terasy nadzalewowej i czciowo terasy zalewowej na odcinku okolo 500 m, na wysokoci wsi Charnowo-Rotnowo. W obrbie stanowiska zlokalizowana jest wspomniana wirownia. Powierzchni stanowiska porastaj obecnie trawy ugorowe. Dzialka oznaczona nr 258/14, obrb Rotnowo, na której poloone jest opisywane stanowisko jest wlasnoci Agencji Rolnej Skarbu Pastwa, w znacznej czci zostala wydzierawiona miejscowym rolnikom. Na stanowisku zaloono 3 wykopy badawcze o powierzchni ponad 600 m² oraz wykonano ponad 50 dolków sondaowych o powierzchni od 0,5 do 1,0 m² kady, rozrzuconych na obszarze okolo 3 ha. W badaniach wykorzystywano sprzt zmechanizowany w postaci koparki lykowej, a take kosiarki do cicia trawy i zaroli. Wykop ,,wirownia". Trzy odkrywki usytuowane w ten sposób, e przylegaly do krawdzi wirowni w miejscach, gdzie w profilu widoczne byly obiekty nieruchome, bd dawalo si zaobserwowa wyran koncentracj materialu masowego, przede wszystkim krzemieni, a wic od strony poludniowo-wschodniej - wykop o pow. 48 m², od strony pólnocnej - wykop o pow. 30 m², oraz od strony poludniowo-zachodniej wykop o pow. 62 m². We wszystkich wykopach wystpowaly luno porozrzucane zabytki krzemienne, w tym rdzenie i narzdzia (uklad bezkrzemienicowy). W odkrywce poludniowo-zachodniej odslonito ponadto dwa obiekty w postaci: a) paleniska ­ wewntrz, obok przepalonych kamieni, zalegaly liczne przepalone do bialoci wyroby krzemienne 9

b) jamy - w wypelnisku znajdowaly si m.in. dwa due fragmenty ceramiki luyckiej (?). W odkrywce poludniowo-wschodniej odslonito: a) jam ze spalenizn i kamieniami bez materialu zabytkowego b) palenisko o rednicy okolo 1,5 m. Uwagi ogólne: Osadnictwo w tej czci stanowiska prawie calkowicie zostalo zniszczone poprzez wybieranie piachu, czciowo jeszcze w okresie przedwojennym (stara cz wirowni). Wystpowaly tu lady kultury mezolitycznej datowanej typologicznie na mlodszy okres atlantycki oraz osadnictwa mlodszego, zapewne neolitycznego (?) i tzw. kultury luyckiej. Z t ostatni wi si najpewniej jamy i paleniska. Wykonane sondae w dalszej odlegloci od krawdzi wirowni wykazaly calkowity brak ladów osadniczych. Z dalszych bada w tej czci stanowiska zrezygnowano. Wykopy nr 1-2: Oba wykopy usytuowane zostaly w pólnocnej czci stanowiska, na plaskiej terasie zalewowej, poniej nasady cypla. Podstaw do ich lokalizacji byly bardzo szczególowo przeprowadzone badania sondaowe metod metrów kontrolnych i dolkowania. Wykop nr 1: Obejmowal odizolowane skupienie osadnicze i mial powierzchni okolo 65 m². Odslonite tu obiekt mieszkalny pólziemiankowy i towarzyszc mu krzemienic liczc ponad 3,5 tys. zabytków, w tym ponad 300 form wydzielonych (rdzeni i narzdzi). Pólziemianka byla w zarysie owalna o dluszej rednicy okolo 4,0 m i zaglbiona na ponad 1,2 m poniej powierzchni wykopu. Osadnictwo wykopu nr 1 zwizane jest z kompleksem liciakowym, tzw. cyklem ahrensburskim. Chronologicznie odnosi si do schylku mlodszego dryasu (analiza typologiczna i analiza sytuacji geomorfologiczno-stratygraficznej). Reprezentuje najstarsze odkryte na tym stanowisku lady pobytu czlowieka (ok. 8500 lat BC). Wykop nr 2: Calkowita powierzchnia odkrywki wynosila przeszlo 350 m2. Obejmowala lady osadnictwa paleolitycznego i mezolitycznego w postaci trzech skupie. Skupienie 1 - obiekt mieszkalny typu pólziemiankowego i towarzyszce mu skupienie (krzemienica) zabytków krzemiennych, liczce ponad 2 tys. okazów, w tym liczne rdzenie i narzdzia. Skupienie to wie si z kultur mezolityczn i moe by wstpnie datowane na okres borealny. Skupienie 2 - krzemienica zloona z trzech autonomicznych warsztatów krzemieniarskich. Podkreli naley wyjtkowy w skali Niu stan zachowania. Pozyskano std ponad 1,5 tys. wytworów krzemiennych, glównie elementów technicznych obróbki rdzeni i pólsurowca. Obiekt datowany jest wstpnie na przelom póny paleolit/mezolit, czyli pocztek okresu wczesnoholoceskiego. Skupienie 3 - obiekt mieszkalny typu pólziemiankowego wraz z towarzyszc mu niewielk krzemienic przydomow, zebrano std okolo 300 wyrobów krzemiennych. Obiekt mieszkalny analogiczny do wyej opisanego, take do pólziemianki skupienia 1. Zaglbiony na 1,5 m poniej powierzchni wykopu. Obok domostwa odkryto lady (dobrze zachowane) powalonego drzewa i kilka jam niewiadomego przeznaczenia i pochodzenia. To skupienie wie si z kultur mezolityczn. Wszystkie wykopy eksplorowane byly metod law przy pomocy szpachli. Zabytki nanoszono trójwymiarowo w obrbie metra. W przypadku odslonicia ladów obiektów nieruchomych, odslaniano cal powierzchni. Wykopami 1-2 objty zostal, jak wykazaly dalsze poszukiwania, caly obszar stanowiska, tzn. obszar na którym poloone byly skupienia osadnictwa paleolitycznego i mezolitycznego, przestrzennie izolowanego na przestrzeni kilkuset metrów. Kolejne skupienia osadnicze odkryte zostaly na kocu cypla, w odlegloci przeszlo 350 m, i s one zwizane z kulturami brzegowymi schylku okresu 10

atlantyckiego (Ertebølle). Mona je zatem uzna za odrbne stanowisko archeologiczne. Badania sondaowe prowadzono take w innych czciach stanowiska. Najczciej przynosily rezultat negatywny. Naley stwierdzi, e stanowisko nr 18 zostalo przebadane i nie ma obecnie przeslanek do obejmowania go szczególnym nadzorem slub konserwatorskich. Dotyczy to równie uytkowanej w dalszym cigu wirowni na tym stanowisku. ROZUMICE, st. C, gm. Kietrz, woj. opolskie · obozowiska kompleksu mikroodlupkowego (dolny i rodkowy paleolit) · obozowisko rodkowopaleolityczne z technik mustiersk · obozowisko kultury graweckiej (górny paleolit) · zespoly typu Wilno (schylkowy paleolit) · obozowisko kultury komornickiej (mezolit) · osada kultury sznurowej (schylkowy neolit) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od 3 sierpnia do 1 wrzenia przez Eugeniusza Foltyna. Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 60 m². Celem bada bylo ucilenie pozycji stratygraficznej materialów w górnej czci piaskowni. Chodzilo take o wyznaczenie zasigu poziomów kulturowych. Podczas trwania bada wykopaliskowych zaloono trzy wykopy. Sytuacja stratygraficzna w wykopach w dnie piaskowni byla zasadniczo analogiczna do tej obserwowanej przed rokiem w wykopie II/97. Dolnopaleolityczne artefakty zalegaly, zdeponowane po krótkim transporcie, na dwóch poziomach: w piaskach i wirach z toczecami ilastymi warstwowanych przektnie riplemarkowo, w piaskach i wirach warstwowanych przektnie i horyzontalnie oraz w piaskach i ilach o warstwowaniu przektnym riplemarkowym, zawierajcych toczece ilaste. Materialy krzemienne obu poziomów nale do tej samej tradycji kulturowej. Reprezentuj one tzw. kompleks mikroodlupkowy. Inwentarz liczy 110 zabytków: rdzenie, odlupki, wióry, 26 narzdzi, zgrzebel, odlupków retuszowanych, narzdzi zbato-wnkowych, narzdzi typu górnopaleolitycznego. Ich chronologi wstpnie mona ustala na okres poprzedzajcy nasunicie si ldolodu pitra Odry. Trzeci wykop usytuowano na krawdzi wybierzyska. Stanowi on dalszy cig, od pólnocy, wykopu 1/97. Wydobyto 674 wyroby. Wród nich s zabytki kultur: komornickiej (trójkty, póltylczaki typu Komornica, skrobacze, rylcowce, ciosak), zespoly typu Wilno (liciak Lyngby, liciak ahrensburski, liciak widerski), graweckiej (póltylczak, mikropóltylczak wklsly), rodkowopaleolityczne (zgrzebla, ostrza pseudolewaluaskie). Godne podkrelenia jest, i materialy, które w wykopie I/97 wystpowaly w zmieszaniu, w tegorocznym wykopie do pewnego stopnia oddzielaly si stratygraficznie. Nie ulega wtpliwoci, e najbardziej znaczcych odkry dokonano w wykopie I/97/98. Wykop ten poglbiono o l metr, obejmujc badaniami spg warstwy piasków i wirów równolegle warstwowanych i warstw piasków i wirów warstwowanych przektnie tabularnie i horyzontalnie z wytrceniami zwizków Fe. Na granicy tych warstw natrafiono na poziom rodkowopaleolityczny z technik mustiersk. Lcznie wydobyto 41 zabytków - rdze krkowaly, odlupki, form techniczn, 10 narzdzi, glównie odlupków retuszowanych i ostrzy pseudolewaluaskich. W warstwie piasków i wirów warstwowanych przektnie tabularnie i horyzontalnie z wytrceniami zwizków Fe na glbokoci 210-230 cm (295,66 m n.p.m.) na jednej z powierzchni erozyjnych zaznaczajcych si w jej obrbie wystpilo skupisko (wieniec?) kamieni rónego pochodzenia (ogladzone, ostrokrawdziste). Mialo ono ksztalt wierkola rozloonego na linii wschód - poludniowy zachód, otaczajcego pust przestrze po stronie poludniowo-wschodniej. Midzy kamieniami odslonito dwa redniej wielkoci skupienia czarnej substancji, przypominajce plamy wglowe i liczne wyroby krzemienne. Byly to: rdze, odlupki, wiór, 14 narzdzi, niemal wylcznie zgrzebla i odlupki retuszowane. Uwag zwraca obecno formy bifacjalnej (zgrzebla lub ostrza). Niewykluczone, e mamy tutaj pozostalo 11

konstrukcji wzniesionej rk czlowieka w rodzaju zaslony od wiatru lub szalasu. Poziomy kulturowe rodkowopaleolityczne odpowiadaj wiekowo schylkowi pitra Odry. Po dwóch latach bada wiadomo, e osady stanowiska C kryj w ukladzie stratygraficznym i w zmieszaniu materialy kultur: ceramiki sznurowej, komornickiej, zespól typu Wilno, graweckiej, rodkowopaleolitycznych, kompleksu mikroodlupkowego. Niestety nadal ma miejsce dzikie pobieranie piasku. Nie udalo si bowiem na trwale zamkn dostpu do piaskowni. Materialy i dokumentacja bd przekazane do Muzeum lska Opolskiego w Opolu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 r.". Badania bd kontynuowane. RYBNIKI, st. Stroma Górka, gm. Wasilków, woj. podlaskie, AZP 34-86 · kopalnie krzemienia z paleolitu i epoki brzu Badania przeprowadzone przez mgr. Marka Zalewskiego (Pastwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie). Finansowane przez Pastwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie. Pierwszy sezon bada. Celem bada bylo rozpoznanie ladów osadnictwa, uchwyconego wczeniej podczas rozpoznania powierzchniowego ostaca morenowego poloonego w obrbie zabagnionej doliny rzeczki Krzemianka. Badania mialy charakter sondaowy z tego wzgldu, e prowadzenie byly na terenie rezerwatu przyrody. W trzech wykopach sondaowych uchwycono materialy krzemienne, które wiadczy mog o osadnictwie oraz plytki szyb jamowy zwizany z doran eksploatacj krzemienia. Materialy podobne s do tych z Rybnik -,,Krzemianki". Interesujce jest tu przede wszystkim zlokalizowanie kolejnego (czwartego ju) miejsca eksploatacji krzemieni w Puszczy Knyszyskiej i coraz bardziej wyranie rysujcego si zaglbia górniczego funkcjonujcego w epoce brzu. Pojedyncze zabytki z paleolitu wiadcz, e teren penetrowany byl równie w tej epoce. Materialy znajduj si w Pastwowym Muzeum Archeologicznym. Badania bd kontynuowane. Sekursko, st. 1, gm. ytno, woj. czstochowskie, AZP 85-53- patrz: wczesna epoka elaza SMARDZOWICE, st. 1, gm. Skala, woj. krakowskie · obozowisko paleolityczne · lady osadnictwa kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · kompleks lendzielsko-polgarski (póny neolit) Sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od 26 lipca do 17 sierpnia przez doc. dr. hab. Jacka Lecha (Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa) we wspólpracy z Ojcowskim Parkiem Narodowym. Finansowal IAiE PAN i Ojcowski Park Narodowy. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 0,68 ara. Stanowisko poloone jest na kulminacji zabudowanej z wapienia Góry Koronnej, na granicy Ojcowa (lasu Ojcowskiego Parku Narodowego) i Smardzowic. Jego funkcje wynikaly przede wszystkim ze zwizków z osadnictwem w Jaskini Ciemnej, znajdujcej si w masywie Góry Koronnej. Stanowisko znane i penetrowane powierzchniowo od dawna w zwizku z badaniami w Jaskini Ciemnej. Systematyczne badania powierzchniowe w latach 1976-1980 (J. Lech, E. Rook, F.M. Stpniowski, ,,Sprawozdania Archeologiczne", t. 36:198, s. 239, poz. 174 + ryc. 1 i s. 240). Celem podjtych w 1998 roku bada sondaowych bylo rozpoznanie charakteru osadnictwa neolitycznego na tym stanowisku, gruboci pokrywy lessowej oraz stwierdzenie obecnoci lub 12

braku krzemieni w wystpujcych pod lessem glinie eluwialnej i zwietrzelinie wapiennej. Prace w 1998 r. ujawnily równie obecno w glbszych warstwach wykopu IX/98 ubogich materialów rodkowopaleolitycznych. Wyniki dotychczasowych prac: 1. Potwierdzono obecno na stanowisku pozostaloci osadnictwa neolitycznego wspólnot wstgowych, ale sprecyzowanie jego charakteru wymaga dalszych bada. Zlokalizowane w wykopie 1/98 obiekty (jamy), pozwalaj mie nadziej, e w toku dalszych bada uda si okreli sposób i skal wykorzystywania tego terenu przez spolecznoci wstgowe. Ubóstwo materialu archeologicznego moe wskazywa, i jamy stanowi peryferi osadnictwa stalego z ssiedztwa - zwizanego najpewniej z poblisk Jaskini Ciemn. 2. W wykopie 11/98 natrafiono na ubogie, silnie spatynowane, rodkowopaleolityczne wytwory krzemienne. Miejsce ich znalezienia znajduje si na skale wapiennej, kulminacji Góry Koronnej nad Jaskini Ciemn. S to zatem materialy znalezione niemal in situ. Stwierdzono, e krzemienie spatynowane z wykopu 11/98 zwizane s z warstwami glin wystpujcych poniej lessu i na granicy z nim. 3. Stwierdzono, e stanowisko Smardzowice 1 obejmuje take przylegl cz lasu 0PN, nalec administracyjnie do Ojcowa, oraz uzyskano wane dane natury geologicznej i geomorfologicznej do charakterystyki wierzchowiny jurajskiej nad Jaskini Ciemn. Stanowisko zachowane jest wzgldnie dobrze - odkryte jamy s do glbokie. Ranga stanowiska jest dua, jednak nie ze wzgldu na jakociowe lub ilociowe cechy uzyskanych dotd materialów a ze wzgldu na przynaleno stanowiska do kompleksu osadniczego Jaskini Ciemnej, najwaniejszego stanowiska archeologicznego w Jurze Ojcowskiej i na obszarze przewidzianym do zgloszenia na list wiatowego dziedzictwa UNESCO (Patrimoine mondial de l'Unesco). Stanowisko Smardzowice l jest te pierwszym paleolitycznym stanowiskiem otwartym, odkrytym na Jurze Ojcowskiej i wanym ogniwem w rekonstrukcji systemów osadnictwa rodkowopaleolitycznego i neolitycznego, zwizanych z Jaskini Ciemn. Materialy i dokumentacja znajduj si w IAiE PAN Warszawa. Wyniki bada zostan opublikowane w: J. Lech, Z archeologii Ukrainy i Jury Ojcowskiej, Ojców 2001. Badania bd kontynuowane. STRZEGOWA, Jaskinia Binik, gm. Wolbrom, woj. katowickie, Badania w Jaskini Binik byly kontynuacj interdyscyplinarnych prac trwajcych od 1992 roku. Prowadzono je na zlecenie Zarzdu Zespolu Jurajskich Parków Krajobrazowych w Dbrowie Górniczej i finansowane byly przez Komitet Bada Naukowych w ramach projektu badawczego pt. ,,Jaskinia Binik- fazy zasiedlenia na tle zmian rodowiska przyrodniczego". Kierownikiem projektu jest. K. Cyrek z Instytutu Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Mikolaja Kopernika. W 1998 roku B. Muzolf przeprowadzil prace wykopaliskowe na wierzcholku skaly Binik. W trakcie dotychczasowych bada w Jaskini Binik wyróniono 14 faz osadnictwa pradziejowego, od redniowiecza po paleolit rodkowy. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Lódzkich Sprawozdaniach Archeologicznych", t. V, s. 5-14. Badania bd kontynuowane w celu przebadania glbszych partii namuliska oraz rozpoznania kolejnych komór jaskini. SZCZEBRA, st. 17, gm. Nowinka, woj. suwalskie, AZP 21-85/37 · pracownia przykopalniana ­ póny paleolit Sondaowe badania przeprowadzone w sierpniu przez mgr. mgr. Jerzego Siemaszko, Anet Ejdulis, Piotra Szejnoga (Muzeum Okrgowe w Suwalkach). Finansowane przez Muzeum Okrgowe w Suwalkach. Przebadano powierzchni 54 m². 13

Stanowisko ley w obrbie Pojezierza Litewskiego, w mezoregionie Równiny Augustowskiej wg podzialu J. Kondrackiego. Poloone jest w dolinie rzeki Blizny na jej poludniowym brzegu i zajmuje obecnie najniej poloone fragmenty terasy nadzalewowej. Od zachodu i pólnocy ograniczone jest zatorfion dolin rzeki, obecnie poronite lkami. Eksploracj prowadzono warstwami naturalnymi dzielonymi na warstwy mechaniczne (10-cio centymetrowe). Otwarto pi wykopów sondaowych. Stratygrafia wykopu III przedstawia si nastpujco: 1. humus - torf o barwie szarej, ze slabo rozloonymi substancjami organicznymi (od czwartego metra silnie sprasowany torf brunatnej barwy) 2. torf lekko spiaszczony, silnie rozloone substancje organiczne o barwie czarno-brunatnej 3. piasek rónoziarnisty o barwie brunatno-rudej o strukturze plamistej, wmycia wgla i torfu z warstw lecych powyej 3a. piasek rónoziarnisty rozmyty, dua zawarto wglanu wapnia (CaCO) i substancji ilastych oraz silnie rozloone substancje organiczne, barwy szarej, z wgielkami drzewnymi 4. warstwa spalenizny, piasek kwarcowy drobnoziarnisty z zawartoci spalenizny i substancji organicznych (by moe to samo co warstwa 3a, tylko, e w 3a w wodzie) 5. mlody torf o barwie brunatnej, slabo rozloone substancje organiczne (due kawalki drewna) 6. gytia 7. piasek akumulacji jeziornej Zabytki zalegaly od 2 do 5 warstw naturaln, tj. od 20 ­90 cm od powierzchni wykopów. Zarejestrowano obiekt 1/98 - plam piasku kwarcowego zawartoci wgli i substancji organicznych, o wymiarach 0,5 x 0,6 m. Wyranie kontynuowala si w kierunku poludniowym. Ogólem pozyskano 907 zabytków krzemiennych, 4 fragmenty ceramiki, 2 fragmenty ula (z tego przewaajca wikszo pochodzi z wykopów III i V). Zabytki krzemienne w wikszoci pokryte s patyn bagienn. Wród nich dominuj odpadki produkcyjne. S to glównie: odlupki, wióroodlupki, wióry, ich fragmenty, wieaki, odnawiaki, wierzchniki i luski. Rdzenie (9 sztuk): dwupitowe -4, o zmienionej orientacji -2, szcztkowe -2, fragm. rdzenia -1. Narzdzia: skrobacz-2, drapacz-1, rylec klinowy -1. Wystpuj take luszcznie (7 sztuk); ich obecno moe sugerowa istnienie tej pracowni take w mezolicie/wczesnej epoce brzu. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Suwalkach. Badania bd kontynuowane. SZCZEBRA, st. 18, gm. Nowinka, woj. suwalskie, AZP 21-85/38 · obozowisko (póny paleolit) · lady osadnictwa z pónego redniowiecza / okresu nowoytnego Sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu przez mgr. mgr. Jerzego Siemaszko, Anet Ejdulis, Piotra Szejnoga (Muzeum Okrgowe w Suwalkach). Finansowane przez Muzeum Okrgowe w Suwalkach. Przebadano powierzchni 13 m². Stanowisko ley w obrbie Pojezierza Litewskiego, w mezoregionie Równiny Augustowskiej wg J. Kondrackiego. Poloone jest 300 metrów na pólnocny zachód od stan. 17. Zajmuje najnisze partie stoku doliny rzeki Blizny. Od poludnia ograniczone jest nasypem drogi Suwalki - Augustów, od wschodu i zachodu zabudowaniami gospodarczymi. Od strony pólnocnej lagodnym stokiem opada ku zatorfionemu dnu doliny. Obecnie rosn tam lki. Stanowisko zostalo podzielone na sektory od A do F. Badania prowadzono w sektorze D. Eksploracj prowadzono warstwami naturalnymi, dzielc je pomocniczo na warstwy mechaniczne (10-centymetrowe). Otwarto jeden wykop sondaowy. Stratygrafia przedstawia si nastpujco: 1. humus 2. gytia 3. glina ze slabo rozloonymi substancjami organicznymi o barwie beowej 4. piasek rudo-brunatny drobno- i rednioziarnisty o strukturze plamistej, ze spalenizn 5. warstwa spalenizny(?) z zawartoci wgli drzewnych 14

6. piasek kwarcowy drobno- i rednioziarnisty o strukturze plamistej akumulacji jeziornej barwy popielatej 7. piasek rónoziarnisty z zawartoci wgli drzewnych akumulacji jeziornej barwy rudo-beowej 8. piasek drobnoziarnisty akumulacji jeziornej barwy jasnoóltej 9. piasek drobno- i rednioziarnisty, pochodzcy z przemieszania warstw barwy brunatnej Warstwa spalenizny na metrach 8-10, czyli w kierunku pólnocnym zwikszala sw miszo. Niestety kontynuacja bada staje si utrudniona ze wzgldu na zalewajc wykop wod. Zarejestrowano dwa obiekty przestrzenne - obiekt 1/98 ­ w-wa spalenizny z zabytkami krzemiennymi (tylczak), ceramik i drewnem oraz obiekt 2/98 - due fragmenty drewna (take deski) uloone w torfie spiaszczonym i gytii. Ogólem pozyskano 202 zabytki krzemienne, 84 fragmenty ceramiki, 10 fragmentów koci i 3 fragmenty ula. Z zabytków krzemiennych przewaaj: odlupki, luski, wióry. Rdzenie: 4 dwupitowe. Z narzdzi wystpil tylko tylczak. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Suwalkach. Badania nie bd kontynuowane. SZCZEBRA, st. 40, gm. Nowinka, woj. suwalskie, AZP 21-85/6 · pracownia przykopalniana (póny paleolit) · lad osadnictwa z pónego redniowiecza/ okresu nowoytnego · huta elaza z pónego redniowiecza/ okresu nowoytnego Sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu przez mgr. mgr. Jerzego Siemaszko, Anet Ejdulis, Piotra Szejnoga (Muzeum Okrgowe w Suwalkach). Finansowane przez Muzeum Okrgowe w Suwalkach. Przebadano powierzchni 17 m². Stanowisko ley w obrbie Pojezierza Litewskiego, w mezoregionie Równiny Augustowskiej wg podzialu J. Kondrackiego. Poloone jest w dolinie rzeki Blizny na jej poludniowym brzegu, obecnie na terasie nadzalewowej. Stanowisko odkryto podczas bada sondaowych w 1998 r. Otwarto 4 wykopy sondaowe. Eksploracj prowadzono warstwami naturalnymi dzielc je pomocniczo na warstwy mechaniczne (10-centymetrowe). Profil: 1. humus z soczewkami gytii 2. spiaszczony torf o barwie czarnobrunatnej z soczewk jasnoóltego piasku drobnoziarnistego 3. ciemnoszary rednioziarnisty piasek z rudymi plamami 4. ciemnoólty piasek rednioziarnisty 5. jasnoólty piasek drobnoziarnisty 6. rudo-brzowy piasek rednioziarnisty z domieszk gliny 7. popielaty piasek drobnoziarnisty z wglanem wapnia 8. szarozielonej barwy gytia z rudymi wtrceniami Zabytki znaleziono tylko w wykopie II i III. Zalegaly na glbokoci do 0,6 m od powierzchni wykopów. Ogólem pozyskano 426 zabytków krzemiennych, 5 fragmentów ceramiki, 33 fragmenty ula. Zabytki krzemienne pokryte s patyn bagienn. Wród materialów krzemiennych dominowaly: odlupki, wióroodlupki i okruchy, a take odpadki z zaprawy rdzeni: wieaki, wierzchniki, odnawiaki oraz rdzenie: dwupitowe ­2 sztuki. Z narzdzi ­ tylko 1 drapacz. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Suwalkach. Badania nie bd kontynuowane.

15

WITY WOJCIECH, st. 7, gm., Midzyrzecz, woj. gorzowskie, AZP 51-14/22 · obozowisko ze schylkowego paleolitu i mezolitu · osada kultury pucharów lejkowatych (neolit), · osada z wczesnej epoki brzu · osada kultury luyckiej (rodkowa epoka brzu - wczesna epoka elaza) · osada wczesnoredniowieczna · osada pónoredniowieczna · osada nowoytna Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 29 wrzenia do 24 padziernika przez Tadeusza Laszkiewicza (PKZ Pozna). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 50,5 m². Badania prowadzono w celu zabezpieczenia fragmentów krawdzi piaskowni, w czci poludniowej. Wykonano plan sytuacyjno-wysokociowy zachodniej czci stanowiska. Sondowano na glb. okolo 1 m specjalistycznym szpadlem glbokociowym, w kilku krótkich osiach - 20 otworów. Nawarstwienia okolo 1,2 m ze szczególnym nasileniem materialu krzemiennego w partiach spgowych i wybranych czciach wykopów spowodowaly zastosowanie metody eksploracji w ramach siatki metrowej z przesiewaniem warstw sitem. Rozpoznano zasig stanowiska, wystpujcy na obszarze okolo 6 ha. Stwierdzono wielokulturowy charakter - wyróniono 10 jednostek kulturowo-chronologicznych ze szczególnym nasileniem najstarszego osadnictwa z paleolitu schylkowego i mezolitu oraz kultury luyckiej. Badania prowadzono w obrbie 5 wykopów, odkryto 40 obiektów nieruchomych o charakterze osadowym. Pozyskano 4600 ródel ruchomych: w tym 2450 krzemieni i 2100 fragmentów ceramiki. Stanowisko niszczone w wyniku nielegalnego wydobycia piasku i wiru. Badania ratownicze skupily si na zabezpieczeniu krawdzi piaskowni oraz rozpoznaniu zasigu stanowiska. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum w Midzyrzeczu. Atrakcyjno i znaczenie pozyskanych ródel oraz fakt dalszej dewastacji sklania do kontynuacji bada. TARGONIE WIELKIE, st. 9, gm. Zawady, woj. lomyskie, AZP 36-81 · stanowisko wielokulturowe Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Witolda Migala (Pastwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie). Finansowane przez PSOZ. Przebadano powierzchni 2,07 ara. Badania mialy charakter ratowniczy, poniewa w wyniku eksploatacji piasku cz stanowiska zostala zniszczona. Stanowisko usytuowane jest na obszarze wydmy, stanowicej cz wikszego kompleksu wydmowego poloonego w zakolu rzeki Narwi. W trakcie prac odkryto 865 zabytków krzemiennych i 5655 fragmentów ceramiki. Na podstawie pozyskanego materialu stwierdzono wystpowanie obozowiska schylkowopaleolitycznego (rdzenie dwupitrowe), mezolitycznego (rdzenie) i osady z epoki neolitu, wczesnej epoki brzu i epoki brzu ­ kultura niemeska i trzciniecka. Potwierdzone zostalo take osadnictwo z wczesnego redniowiecza i redniowiecza. Materialy znajduj si w zbiorach Muzeum Pólnocno-Mazowieckiego w Lomy. WILCZYCE, st. 10, gm. loco, woj. witokrzyskie, AZP 88-73/10 · obozowisko kultury magdaleskiej (górny paleolit) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 24 sierpnia do 18 wrzenia przez Zofi Sulgostowsk (IAiE PAN w Warszawie). Finansowane przez GKZ i IAiE PAN w Warszawie. 16

Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 29 m². W wypelnisku klina mrozowego, pierwotnie interpretowanego jako pozostaloci obiektu mieszkalnego, znaleziono bogaty inwentarz: okolo 3500 zabytków, w tym kilkaset fragmentów koci, grudki ochry, ostrze kociane i ponad 3000 zabytków krzemiennych datujcych pozostaloci osadnictwa na interstadial Biling. Wród narzdzi krzemiennych (okolo 320 sztuk) dominowaly rónorodne rylce (glównie wglowe i klinowe) oraz tylczaki. Mniej liczne byly drapacze, przekluwacze, pazury, luszcznie. Rdzenie (10 sztuk) dwupitrowe i jednopitrowe wiórowe. Wytwory wykonano z surowca szarego toruskiego, czekoladowego, kredowego, wieciechowskiego i kwarcytu. Materialy i dokumentacja znajduj si w IAiE PAN w Warszawie. Wyniki bada zostan opublikowane jako osobna monografia stanowiska w wydawnictwie IAiE PAN. Badania bd kontynuowane. WYBRANOWO, st. 11, gm. Janowiec Wielkopolski, woj. bydgoskie · lady osadnictwa paleolitycznego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez dr. Jacka Kabaciskiego (Instytut Archeologii i Etnologii PAN). Stanowisko nr 11, zlokalizowane w obrbie Wybranowa, poloone jest na krawdzi rynny glacjalnej uformowanej w kocu ostatniego zlodowacenia przez plynce w kierunku zachodnim wody topniejcego lodowca, podczas wycofywania si ldolodu z moren tzw. oscylacji sypniewskosieleckiej, okolo 18,8 tys. lat radiowglowych BP. Na powierzchni stanowiska, w trakcie bada powierzchniowych odkryto kilka wytworów krzemiennych, sugerujcych ich zwizek z osadnictwem paleolitycznym, w tym pojedynczego odnawiaka odbitego z rdzenia jednopitowego wiórowego. Przedmiotem tegorocznych bada na stanowisku bylo bezporednie przedpole tego stanowiska na granicy z torfowiskiem. Dla stwierdzenia obecnoci osadnictwa w tym rejonie przetestowano przy pomocy dolkowa obszar 16 arów w siatce o oczku 5 metrów. Sondae wykonywano dolkownic o rednicy okolo 20 cm do glbokoci 120 cm od powierzchni, przesiewajc cal wydobyt ziemi. Zarejestrowano wylcznie dwa fragmenty ceramiki nowoytnej. W wietle tych sonday wydaje si, e osadnictwo pradziejowe zlokalizowane bylo w wyszej partii terasy i nie przylegalo bezporednio do krawdzi zbiornika. WYBRANOWO, st. 13, gm. Janowiec Wielkopolski, woj. bydgoskie · lady osadnictwa paleolitycznego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez dr. Jacka Kabaciskiego (Instytut Archeologii i Etnologii PAN). Na stanowisku, w efekcie prospekcji powierzchniowej, odkryto kilka wytworów krzemiennych, w tym rdze jednopitowy wiórowy z zapraw boków oraz wiór oddzielony z rdzenia dwupitowego. Rdze ze stanowiska nr 13 jest z morfologicznego, surowcowego i stylistycznego punktu widzenia bardzo bliski niektórym z rdzeni ze stanowiska w Mirkowicach. Celem tegorocznych bada na stanowisku nr 13 bylo rozpoznanie stratygrafii stanowiska w jego czci poludniowej, graniczcej z rynn glacjaln oraz stwierdzenie obecnoci w tej strefie materialów archeologicznych. W efekcie na krawdzi terasy zaloono i wyeksplorowano do glbokoci okolo 130 cm wykop o rozmiarach 4 x 2 metry (dalsza eksploracja wykopu nie byla moliwa ze wzgldu na pojawienie si wody ju na glbokoci 30 cm od powierzchni. W efekcie podmywania niestabilnego, piaszczystego podloa oraz nieustannego wypompowywania wody z wykopu, jego profile cigle si obsuwaly), oznaczony jako W13/98.

17

W trakcie eksploracji nie zarejestrowano materialu archeologicznego z wyjtkiem pojedynczego fragmentu ceramiki nowoytnej tu pod powierzchni darni. Uchwycono natomiast niezwykle interesujc sekwencj osadów eolicznych i biogenicznych wieku glównie pónoglacjalnego. Poczwszy od spgu wykopu zarejestrowano nastpujce poziomy: 1 - dolne piaski wydmowe, ólte (najstarszy Dryas); 2 - gytia detrytusowa, ciemno-brzowa (?) gruboci okolo 1-3 cm (Bölling); 3 - górne piaski wydmowe, ólte, gruboci ok. 20-50 cm (starszy Dryas); jasnobeowa gytia wapienna gruboci 10-15 cm (Alleröd); torf silnie rozloony, brunatny, gruboci 40-60 cm (holocen?). Obecno starszej serii eolicznej wskazuje na niespodziewanie du intensywno procesów wydmotwórczych w zasigu ostatniego zlodowacenia ju w pocztkach pónego glacjalu. po raz pierwszy stwierdzonych wlanie w rynnie wybranowiskiej. WYSOKA, st. 57, gm. Lenica, woj. opolskie, AZP 93-39 · obozowisko krgu kultur oryniackich (górny paleolit) · lad osadnictwa (póny paleolit) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu i sierpniu przez Jaroslawa Bronowickiego (IAiE PAN Wroclaw). Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 0,6 ha. Stanowisko odkryte w lipcu 1998 roku przez dr. Jaroslawa Bronowickiego w trakcie pelnienia nadzoru nad robotami ziemnymi zwizanymi z budow autostrady A4. Celem bada byla eksploracja nawarstwie kulturowych zagroonych zniszczeniem w wyniku budowy autostrady. Przebadana powierzchnia w caloci znajdowala w pasie budowy autostrady. Maksymalny rozrzut zabytków rozproszonych zawieral si w odcinku okolo 300 m w obrbie inwestycji, przy przecitnej szerokoci pasa wynoszcej okolo 70 m. Zaloono dwa wykopy szerokoplaszczyznowe o lcznej powierzchni 60 arów w miejscach najwikszej koncentracji zabytków. Stratygrafia nawarstwie miala skomplikowany charakter. W czci pólnocnej, najbardziej stromo nachylonej, bezporednio pod humusem lenym (teren poronity byl wczeniej lasem), zalegala warstwa zwietrzeliny skalnej z udzialem materialów lessowatych. Miala ona zmienn miszo - od ok. 0,30 m do ok. 1,50 m, przechodzc w zwarte, poziomo warstwowane poklady wapienia. W tym rejonie zabytki wystpily jedynie w humusie i stropowych warstwach zwietrzeliny. Poludniowa i zachodnia cz stanowiska pokryta jest misz warstw utworów lessowatych, których miszoci nie uchwycono. W tej czci stanowiska zabytki zalegaly w humusie i stropowych partiach lessu. W wyniku bada uchwycono dwa ubogie skupienia zabytków kamiennych, których lczna liczba wyniosla 140 sztuk. Zostaly one skojarzone z osadnictwem z paleolitu górnego (krg kultur oryniackich?). Jak si wydaje, natrafiono jedynie na peryferyczne partie stanowiska; jego centrum znajduje si najprawdopodobniej na kulminacji niewielkiego grzbietu, którego zwieczony wapiennymi skalkami wierzcholek wznosi si bezporednio ponad stanowiskiem. Pozyskane materialy znalezione zostaly na wtórnym zlou, na co wyranie wskazuje ich pozycja stratygraficzna (stanowisko subpowierzchniowe) i stan zachowania (obtoczenie, patyna, etc.). Pomimo wzgldnego ubóstwa inwentarza stanowisko jest bardzo wartociowe, gdy stanowi kolejne potwierdzenie obecnoci osadnictwa górnopaleolitycznego w Masywie Góry w. Anny. Materialy i dokumentacja znajdowa si bd docelowo w Muzeum lska Opolskiego w Opolu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Sprawozdaniach Archeologicznych", t. 51, 1999. Badania nie bd kontynuowane.

18

ULAWKA MALA, st. 13, gm. Wyrzysk, woj. pilskie, AZP 38-31/36 · obozowisko ze schylku paleolitu i z mezolitu · obozowisko (neolit) · obozowisko (wczesna epoka brzu) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu przez Piotra Dmochowskiego (Instytut Prahistorii UAM w Poznaniu). Finansowane przez Instytut Prahistorii UAM w Poznaniu. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 25 m². Stanowisko poloone w dolinie Noteci w pasie utworów o genezie aluwialnej i eolicznej. Uklad stratygraficzny: 1) strop, warstwa próchnicza silnie storfiona, 2) warstwa ciemnoszarego piasku z du zawartoci próchnicy, 3) warstwa szarego piasku. Pozyskano zespól materialów skladajcych si z 40 000 zabytków: artefakty kamienne, ceramiczne i organiczne. Obiekty: 1 - pochówek osobnika mlodocianego, wiek 3-4 lata, bez wyposaenia, prawdopodobnie neolityczny; 2 - jama w partii spgowej o wyranej domieszce próchnicy, któr na podstawie materialów mona lczy z epizodem osadnictwa neolitycznego; 3 - zaciemnienie w postaci przemycia w otoczeniu wyranej koncentracji krzemieni widerskich. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Prahistorii UAM w Poznaniu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Wielkopolskich Sprawozdaniach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane.

19

MEZOLIT

ALEKSANDRÓW LÓDZKI, st. 1A, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 65-50/2 · obozowisko kultury komornickiej (mezolit) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 10 lipca do 27 sierpnia, przez mgr Ew Niesiolowsk-reniowsk (Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Lodzi). Finansowane przez PSOZ oraz Urzd Miasta i Gminy Aleksandrów Lódzki. Pity sezon bada. Przebadano powierzchni 125 m². W trakcie prac odkryto 2 paleniska, kilka plam piasku z du iloci wgli drzewnych, z których to obiektów pobrano wgle do analizy C 14. Natrafiono równie na skupienie popkanych i przepalonych kamieni, które s notowane na stanowiskach mezolitycznych z tego okresu. Przyjmuje si, e kamienie te byly wykorzystywane do przyrzdzania gorcych posilków. Wiksz cz tegorocznych wykopów zajmowala bardzo bogata pracownia krzemieniarska, w której znalazlo si kilka tysicy rdzeni, pólsurowca i narzdzi krzemiennych. Niemal wylcznie bazowano na surowcu narzutowym. Wród narzdzi przewaaj rylce i zbrojniki, w znacznie mniejszej iloci drapacze, przekluwacze, skrobacze i inne formy. Na szczególne podkrelenie zasluguje odkrycie kilku ciosaków, co jest rzadkoci na naszym terenie. Prace archeologiczne zostaly wsparte badaniami geomorfologicznymi, którymi kierowal mgr Pawel Marosik. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Lodzi. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Pracach i Materialach Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Lodzi". Badania bd kontynuowane.

2B

Borsuki, st. 15, gm. Sarnaki, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/20- patrz: póne redniowiecze Brzeno, st. 1, gm. Nidzica, woj. olsztyskie, AZP 29-61/1- patrz: wczesna epoka brzu DBROWA GÓRNICZA - Strzemieszyce Wielkie, st. 2, 3, 4, gm. loco, woj. katowickie · obozowisko mezolityczne · cmentarzysko z pónego okresu brzu/pocztków epoki elaza · osada wczesnoredniowieczna Badania archeologiczne przeprowadzone przez mgr Ann Rogaczewsk. Oprócz odkrytej w latach ubieglych osady wczesnoredniowiecznej, okrelonej jako st. 2 wydzielono st. 3- cmentarzysko z pónego okresu brzu/pocztków epoki elaza i 4 ­ obozowisko mezolityczne. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 roku", s. 79-83. Grodzisko Dolne, st. 22, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 101-81/6- patrz: wczesna epoka brzu JAROSZÓWKA, st. 8, gm. Chojnów, woj. legnickie, AZP 75-18/25 · lady osadnictwa mezolitycznego

20

Badania wykopaliskowe przeprowadzili prof. dr hab. Z. Bagniewski i mgr M. Masoj (Katedra Archeologii Uniwersytetu Wroclawskiego). Finansowala Katedra Archeologii Uniwersytetu Wroclawskiego. Przebadano powierzchni 1 ara. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. JEGLOWA, st. 2, gm. Przeworno, woj. walbrzyskie, AZP 88-29/5 · obozowisko kompleksu Duvensee-Komornica (mezolit) · osada kultury pucharów lejkowatych (neolit) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Jaroslawa Bronowickiego, doktoranta Uniwersytetu Wroclawskiego. W badaniach i opracowaniu bral udzial mgr Dariusz Bobak. Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Badaniami objto obszar 45 m2. Stanowisko Jeglowa 2 poloone jest po wschodniej stronie Wzgórz Strzeliskich, na krawdzi pagóra kemowego, citego od strony pólnocnej przez potok Jeglówka. Badania ratownicze w 1998 roku byly rozszerzeniem sonday z 1996 roku. Po zdjciu humusu, którego miszo wynosila okolo 30 cm, badania prowadzono metod planigraficzn, notujc poloenie poszczególnych zabytków w obrbie metrów kwadratowych. W trakcie eksploracji metra E0-3 na glbokoci ok. 40 cm natrafiono na obiekt archeologiczny w postaci zaciemnienia kolistego ksztaltu o rednicy okolo 40 cm. W jego wypelnisku stwierdzono du ilo wgli drzewnych, przepalonych kamieni oraz zabytków krzemiennych ze ladami dzialania ognia. Profil jamy byl ksztaltu pólkolistego, o glbokoci do 30 cm. Obiekt najprawdopodobniej naley uzna za pozostaloci paleniska. W trakcie prac przeprowadzonych na stanowisku pozyskano lcznie 1006 zabytków krzemiennych, 35 fragmentów ceramiki (zwizanej z kultur pucharów lejkowatych) oraz 35 wyrobów z krysztalu górskiego. Wród wyrobów krzemiennych wyróni naley: 1. Rdzenie. Znaleziono 24 okazy. Przewaaj wród nich okazy jednopitowe oraz ze zmienion orientacj. Jeden z rdzeni, pochodzcy z warstwy humusu wykonany zostal z importowanego krzemienia czekoladowego. 2. Pólsurowiec. Wyróniono 136 wiórów i 487 odlupków. Wród wiórów najwiksz grup stanowi okazy pochodzce z rdzeni jednopitowych, wród odlupków te z nieokrelonym ukladem negatywów na stronie górnej. 3. Odpady produkcyjne. W grupie tej wyróniono 6 rylczaków, 1 rylcowiec oraz 74 nieokrelone okruchy. 4. Narzdzia. Do grupy tej zaliczono 61 artefaktów. Przewaaj wród nich zbrojniki. Wród drapaczy wyróniono 8 okazów. Wikszo drapaczy (6 sztuk) reprezentuj formy krótkie, wykonane z odlupków. W grupie rylców wyróniono 4 okazy. Pozostale narzdzia to: 2 ciosaki, przekluwacz oraz 24 wióry i odlupki retuszowane, w tym jeden z krzemienia czekoladowego. Na szczególn uwag zasluguj wyroby z krysztalu górskiego, które wystpily na stanowisku w Jeglowej w znacznej liczbie. Wród nich wyróni mona zarówno nieobrobiony pólsurowiec jak i artefakty, reprezentujce wszystkie fazy eksploatacji: rdzenie, pólsurowiec, narzdzia oraz odpady. Wród materialów pozyskanych na stanowisku w Jeglowej zdecydowanie przewaa element mezolityczny. Elementy neolityczne, zwizane z kultur pucharów lejowatych, reprezentowane s przez ceramik, i ewentualnie niewielk ilo pólsurowca krzemiennego. Kulturowo inwentarz naley uzna za zwizany z tradycj kompleksu Duvensee-Komornica. Wskazuje na to obecno charakterystycznych dla tego krgu zbrojników, do których nale: krpe rozwartoktne trójkty, pólksiyce, póltylczaki typu Komornica czy tylczaki typu Stawinoga. Brak trapezów wskazuje na przedatlantycki wiek materialu. Jednoczenie liczna obecno drobnych form wiórkowych: tzw. trójktów piekowskich czy trójktów z retuszem trzeciego boku kae umieci zbiór w schylkowej fazie okresu borealnego, lub, mimo braku trapezów, w okresie atlantyckim. Nie mona wykluczy take kilku faz zasiedlenia stanowiska Jeglowa 2 w mezolicie; niestety, szcztkowo zachowane nawarstwienia kulturowe nie pozwalaj na calkowite wyjanienie tego problemu. 21

Badania przeprowadzone na stanowisku w Jeglowej pozwolily stwierdzi, i relikty osadnictwa pradziejowego zachowane s jedynie w szcztkowej formie. Wskazuje na to zarówno niewielka miszo warstwy kulturowej, jak i nieczytelno ukladu horyzontalnego zabytków. Do zniszczenia stanowiska przyczynily si przede wszystkim trwajce do dzi prace rolnicze oraz wywolane przez nie procesy stokowe a take powód, która miala miejsce w lipcu 1997 roku. Materialy znajduj si w Instytucie Archeologii PAN we Wroclawiu. Badania powinny by kontynuowane. Kliszów, st. 3, gm. woj. rzeszowskie, AZP 95-70/24- patrz: wczesna epoka elaza Klonówka, st. 7, gm. Starogard Gdaski, woj. gdaskie, AZP 19-44/6- patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich KOZIOL, st. 10, gm. Kolno-Turol, woj. lomyskie, AZP 31 ­ 74 · obozowisko kultury komornickiej (mezolit) · lady osadnictwa redniowiecznego Ratownicze badania wykopaliskowe przeprowadzila mgr Hanna Pilcicka-Ciura (Archeologiczne Badania Naukowe ,,TOPÓR"). Finansowane byly przez PSOZ. Badany obszar usytuowany jest w terasie nadzalewowej doliny rzeki Pisy. Przebadano lcznie 3 ary powierzchni stanowiska. Odkryto nieliczne (zniszczone) lady osadnictwa pradziejowego i historycznego. Pozyskano material krzemienny i ceramiczny. Kraków-Stare Miasto, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/5- patrz: wczesne redniowiecze Kraków-Stare Miasto, st. 2, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/6-patrz: wczesne redniowiecze Lacha, st. 4, gm. Turol, woj. lomyskie, AZP 31-73-- patrz: neolit Malnie, st. 3(14), gm. Gogolin, woj. opolskie, AZP 93-37/71(78)- patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Michalów-Piaska, gm. Wchock, woj. kieleckie, AZP 80-66- patrz: paleolit Nowy Dworek, st. 7, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/7-patrz: wczesne redniowiecze Ojców - Jaskinia Lokietka, gm. Skala, woj. krakowskie, AZP 99-55/22-patrz: paleolit

51B

Radgoszcz, st. 15, gm. Midzychód, woj. gorzowskie, AZP/47-18-patrz: paleolit

3B

22

Rotnowo, st. 18, gm. Gryfice, woj. szczeciskie, AZP 20-13/23-patrz: paleolit Rozumice, st. C, gm. Kietrz, woj. opolskie- patrz: paleolit RZESZOTARY, st. 17, gm. Milkowice, pow. Legnica, woj. dolnolskie, AZP 76-20/56 · obozowisko mezolityczne · lady osadnictwa kultury luyckiej (rodkowa i póna epoka brzu) · lady osadnictwa z wczesnego redniowiecza W padzierniku 1998 roku na stanowisku Rzeszotary, gm. Milkowice przeprowadzono badania wykopaliskowe. Badania realizowane byly z ramienia Katedry Archeologii Uniwersytetu Wroclawskiego. Pracami w terenie kierowal autor (Masoj 2004). Opiek naukow sprawowal prof. dr hab. Zbigniew Bagniewski. Stanowisko zlokalizowane jest w obrbie pasa wydm biegncego wzdlu Czarnej Wody ­ lewego doplywu Kaczawy. Wydma na której stwierdzono liczne artefakty znajduje si w pewnym oddaleniu od rzeki, nad korytem bezimiennego, wyschnitego cieku, zamienionego na rów melioracyjny, lczcego si z Czarn Wod. Wydma jest czciowo zalesiona, rozciga si na linii pln. ­ pd. i nachylona jest w kierunku zachodnim, ku dolinie Czarnej Wody. Na stanowisku zaloono dwa wykopy, o lcznej powierzchni 57 m2 (wykop I/98 ­ 37 m2, wykop II/98 ­ 20 m2), oba zlokalizowane na wyplaszczeniu stoku wydmy w miejscu wystpowania artefaktów krzemiennych. Stratygrafia w obrbie obu wykopów byla podobna. Tworzyly j: 1. Humus leny o miszoci do 25 cm. Na calym stanowisku stropowe czci humusu uksztaltowane zostaly w równolegle biegnce bruzdy, ulatwiajce uprawy lene; 2. Niewarstwowane piaski barwy ciemnoóltej o miszoci okolo 50- 60 cm.; 3. Piaski barwy jasno ­ szarej z domieszk drobnych wirów, których spgu nie uchwycono. Artefakty krzemienne wystpowaly glównie w warstwie humusu oraz w warstwie ciemnoóltych piasków do glbokoci okolo 40 cm. Wykop I/98 dostarczyl 510 zabytków krzemiennych w tym 23 narzdzi, 10 rdzeni, 5 rylcowców, 6 odpadów charakterystycznych oraz 466 wióry, odlupki (w tym luski i okruchy). Dodatkowo w wykopie wystpilo 16 fragmentów ceramiki kultury luyckiej oraz wczesnoredniowiecznej. Wykop II/98 sklada si z 874 artefaktów. W uzyskanym zespole wyróniono 31 narzdzi, 9 rdzeni oraz 1 rylcowiec. Reszt stanowil pólsurowiec, w którym znalazlo si dodatkowo 13 charakterystycznych form technicznych (zatpce, odnawiaki, wierzchniki). Przebadane obozowisko ma charakter podomwy. Obecno zbrojników w ,,piekowskich" oraz trapezu sugeruje atlantycki wiek zespolu. Wyniki bada zostan opublikowane w: Masoj M., 2004, The Mesolithic In Lower Silesia in the Light of Settlement Phenomena of the Kaczawa River Basin, Studia Archeologiczne 35, pp. 216, Wroclaw. SAMBOROWO, st. X, gm. Ostróda, woj. olsztyskie, AZP 28-56/10 · obozowisko kultury komornickiej (mezolit) · obozowisko kultury chojnicko-piekowskiej (mezolit) · osadnictwo kultury amfor kulistych (neolit) · osadnictwo kultury niemeskiej, w tym grupy Linin (neolit) · osada kultury kurhanów zachodniobaltyjskich (wczesna epoka elaza) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 5 do 27 sierpnia, przez mgr. Jaroslawa Sobieraja (Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie). Finansowane przez Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie w Olsztynie, KBN, Urzd Gminy Ostróda oraz Morliny S.A. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 70 m². Naturalne nawarstwienia glebowe (bielica) odloone na zwydmionym tarasie Drwcy: ok. 23

25-30 cm humus, do glbokoci okolo 45-50 cm slabo wyksztalcone podglebie oraz piaski utworu macierzystego. Pozyskano okolo 2800 zabytków, zainwentyrezowano trzy obiekty nieruchome: dwa paleniska wglbione w ziemi (3580±120 i 2750±140 BP) oraz jam zawierajc zwglone ziarna zbó. Materialy i dokumentacja z bada znajduj si s w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Zeszytach Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie". Badania nie bd kontynuowane. Smogorzewiec, st. 9, gm. Obrowo, woj. toruskie, AZP 41-45/58- patrz: neolit Strkowa Góra, st. 33, gm. Zawady, woj. lomyskie, AZP 36-81- patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Strzegowa, Jaskinia Binik, gm. Wolbrom, woj. katowickie- patrz: paleolit CIEJOWICE, st. 1, gm. Liszki, woj. krakowskie, AZP 103-55/135 · obozowisko kultury komornickiej mlodszej fazy (mezolit) · lady osadnictwa kultury luyckiej · grób popielnicowy z V okresu epoki brzu Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu i sierpniu przez Elbiet Chochorowsk (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez PSOZ. Dziesity sezon bada. Przebadano powierzchni 284 m². Okrelono zasig stanowiska na 0,5 ha (intensywnego uytkowania) i do 1,5 ha (strefa penetracji). Stwierdzono dwa nieco odmienne uklady stratygraficzne na stanowisku. W miejscach intensywnego wystpowania materialu archeologicznego, obejmujcych kulminacj zwydmionej terasy, na której znajduje si stanowisko wyróniono: - warstw orn o miszoci 20-35 cm - zachowany w postaci plam, zacieków i miejscami ciglej brunatnej warstewki starszy poziom glebowy (jednak równie nowoytny) od kilku do 20 cm miszoci - piaszczyste lekko zglinione iluwium, sigajce do glbokoci okolo 70 cm od powierzchni gruntu - poziom jasnych sypkich piasków o charakterze eolicznym, jalowy archeologicznie. W rejonach stanowiska o powyszej stratygrafii material archeologiczny wystpuje glównie w obrbie starszego poziomu glebowego i w iluwium. W strefach peryferycznych stanowiska materialy krzemienne najliczniej gromadz si w warstwie ornej, natomiast w profilu brak jest dwóch ogniw: starszego poziomu glebowego i iluwium (na skutek odwiania?). Warstwa orna zalega tu bezporednio na pokladzie jasnych piasków eolicznych, w obrbie których do plytko wystpuj warstewki wytrce elazistych zwizanych ze zmianami poziomu wód gruntowych. Analiza przestrzennego rozmieszczenia materialów krzemiennych wskazuje na osadowy charakter stanowiska, zwizanego z dluszym lub moe kilkakrotnym (w niewielkich odstpach?) pobytem grup ludzkich na tym miejscu. W planigrafii mona wyróni kilka miejsc jednorazowej obróbki krzemienia (nagromadzenie surowca, rdzeni i odpadków na niewielkiej wydzielonej przestrzeni), wydzielajcych si wyranie na tle równomiernie rozprzestrzenionych materialów o charakterze podomowym. W wyniku tegorocznych bada pozyskano okolo 10 500 wyrobów krzemiennych, w tym okolo 200 rdzeni i 180 narzdzi. Oprócz zdecydowanej dominacji materialów mezolitycznych zebrano nieco wyrobów 24

neolitycznych (siekierka, ceramika). Odkryto te dwa obiekty nieruchome: grób popielnicowy kultury luyckiej (V okres epoki brzu) i owaln jam o rednicy okolo 1 m, zaglbion na okolo 25 cm o wypelnisku silnie przesyconym wglem drzewnym (ognisko), pozbawion jednak calkowicie materialów archeologicznych. Uzyskana z wgli data C14 wskazuje na mezolityczny wiek obiektu (atlantyk). Calo przebadanej powierzchni stanowiska w cigu 10 sezonów badawczych wynosi 621 m². Materialy i dokumentacja z bada znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania nie bd kontynuowane. wity Wojciech, st. 7, gm., Midzyrzecz, woj. gorzowskie, AZP 51-14/22 -patrz: paleolit Targonie Wielkie, st. 9, gm. Zawady, woj. lomyskie, AZP 36-81- patrz: paleolit TOCZYLOWO, st.7, gm. Grajewo, woj. lomyskie, AZP 26 ­ 80 · stanowisko wielokulturowe (obozowisko, osada) Badania wykopaliskowe przeprowadzili drAndrzej Pelisiak i mgr Justyn Skowron (Przedsibiorstwo Archeologiczno ­ Konserwatorskie ,, KAIROS ­ PLUS"). Finansowane przez PSOZ. Ze wzgldu na fakt, e stanowisko bylo niszczone glbok ork, badania mialy charakter ratowniczy. Ich glównym zadaniem bylo okrelenie rodzaju stanowiska oraz jego chronologii. Stanowisko to znajduje si na wale wydmowym poloonym w dolinie zalewowej rzeki Elk, na jej lewym brzegu. Lcznie przebadano powierzchni 3 arów. Material zabytkowy leal zarówno na powierzchni ziemi oraz pod warstw orn na glbokoci do okolo 40 cm. Na podstawie odkrytych materialów stwierdzono wystpowanie osadnictwa z okresu mezolitu (mikrolityczne tylczaki i póltylczaki), neolitu ­ tzw. ,, strefy lenej" (pozostaloci szalasu ­ uklad otoczaków, zestaw materialu krzemiennego), wczesnej epoki brzu (ceramika z pasmowym ukladem odcisków sznura), wczesne redniowiecze. Materialy znajduj si w zbiorach Muzeum Pólnocno-Mazowieckiego w Lomy. WSOWO, stan. 29, gm. Kulin, woj. poznaskie, AZP 53-21/69 · obozowisko kultury komornickiej (mezolit) · lady osadnictwa kultury pucharów lejkowatych (neolit) · osada kultury luyckiej (III-IV okres epoki brzu) · osada kultury przeworskiej (mlodszy okres przedrzymski/okres wplywów rzymskich) · osada wczesnoredniowieczna (fazy C-D) · lady osadnictwa nowoytnego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone na jesieni 1998 w ramach Programu AUTOSTRADA przez dr. Józefa Marcinkiewicza (Orodek Naukowo-Konserwatorski PKZ Sp. z o.o. Pozna) przy wspólpracy mgr. Piotra witkiewicza oraz dokumentalistów: Gizeli Walusz i Zdzislawa Lorka. Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad. Pierwszy sezon bada. Stanowisko usytuowane jest okolo 1 km na pólnoc od wsi, bezporednio na wschód przy brukowanej drodze do Wladyslawowa, w rodkowej partii wyniesienia ­ skierowanego ku pólnocy cypla terenowego, ograniczonego od wschodu dolin cieku o nazwie Ws (dzi: zmeliorowane lki zwane urawicem) i od zachodu przez czciowo podmokle obnienie terenu. Odkryte podczas bada AZP stanowisko znalazlo si w bezporednim zagroeniu planowan budow autostrady. Badania bd kontynuowane. 25

Wierzchuca Nagórna, st. 3, woj. bialostockie, AZP 51-81- patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich ZAMIENICE, st. 10/25, gm. Chojnów, woj. dolnolskie W padzierniku 1998 roku na stanowisku Zamienice 10/25 przeprowadzono badania wykopaliskowe. Badania realizowane byly z ramienia Katedry Archeologii Uniwersytetu Wroclawskiego. Wzili w nich udzial studenci II -go roku archeologii (III grupa terenowa) w ramach semestralnych wicze terenowych. Badania prowadzone byly pod kierunkiem M. Masoj (autora sprawozdania). Naukow opiek sprawowal prof. dr hab. Zbigniew Bagniewski. Bezporedni przyczyn podjtych bada wykopaliskowych na omawianym stanowisku byly przeprowadzone w maju 1998 r. poszukiwawcze badania weryfikacyjne - powierzchniowe w dorzeczu Czarnej Wody zrealizowane przez M. Masoj. Podczas bada odkryto kilkanacie nowych stanowisk archeologicznych -pozostaloci obozowisk oraz ladów osadniczych z epoki kamienia (glównie mezolitu). Jednym z nich bylo zlokalizowane na niewielkiej wydmie zwarte skupienie krzemieni oznaczone jako stanowisko (pozostalo obozowiska mezolitycznego) Zamienice 8/25. Naley podkreli, i stanowisko to bylo jednym z kilku odkrytych na terenie nalecym do wsi Zamienice oraz Jaroszówka. Podczas bada powierzchniowych odkryto na omawianym stanowisku kilkadziesit sztuk pólsurowca krzemiennego (odlupki i wióry), brylk surowca, zatpiec, wierzchnik oraz drapacz i wiór retuszowany na obu krawdziach (wiórowiec), W zwizku z faktem zalegania materialów na stosunkowo niewielkim obszarze (poniej ara) istniala szansa uzyskania, w trakcie bada wykopaliskowych, zwartego skupienia, koncentracji zabytków krzemiennych. Bardzo jednorodny (pod wzgldem surowcowym) charakter uzyskanego inwentarza powierzchniowego sugerowal szans wyeksplorowania homogenicznego zespolu. Calo inwentarza stwierdzonego na powierzchni wykonana byla z narzutowego krzemienia baltyckiego o rzadko spotykanym spektrum kolorów -od zieleni, ciemnej ólci po czerwie. Dodatkowym, interesujcym znaleziskiem bylo wystpienie dwóch skladajcych si ze sob fragmentów wióra wykonanego z chalcedonu. ulawka Mala, st. 13, gm. Wyrzysk, woj. pilskie, AZP 38-31/36- patrz: paleolit

26

NEOLIT

BABICHA, st. 6, gm. Tuszów Narodowy, woj. rzeszowskie, AZP 96-71/23 · osada kultury pucharów lejkowatych (neolit) · osada kultury trzcinieckiej (wczesna epoka brzu) · osada grupy tarnobrzeskiej (póna epoka brzu-wczesna epoka elaza) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w terminie od 7 do 28 lipca przez mgr. Piotra Mitur (Muzeum Okrgowe w Rzeszowie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 690 m². We wszystkich wykopach wystpil uklad stratygraficzny, pod warstw orn wystpila warstwa podglebia o miszoci 2-5 cm. We wschodniej czci wykopów wystpila warstwa kulturowa o charakterze splywowym o miszoci 15-20 cm. Zalegal w niej material ruchomy w ukladzie tzw. odwróconej stratygrafii. Odkryte obiekty wystpily w trzech wykopach: I, IV, V. Lcznie zewidencjonowano 36 obiektów w tym 10 dolków poslupowych. Stan zachowania obiektów okreli mona jako szcztkowy, gdy zachowaly si ich spgowe odcinki, a miszo nie przekracza 30 cm. Material i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Rzeszowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach i Sprawozdaniach Rzeszowskiego Orodka Archeologicznego". Badania nie bd kontynuowane. BABITY MALE, st. 1, kurhan 1, gm. Susz, woj. elblskie, AZP 26-51/· cmentarzysko kurhanowe kultury ceramiki sznurowej (neolit) Wykopaliskowe badania weryfikacyjne, przeprowadzone przez mgr. Jaroslawa Sobieraja (Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie). Finansowane przez Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni okolo 30 m². Owalny kurhan o wymiarach okolo 14 x 12 m i wysokoci okolo 1,5 m. Rozkopany amatorsko w 1903 roku i czciowo zniszczony. Zawarto do II wojny wiatowej przechowywana w Provinzial Museum w Gdasku zaginla. Tegoroczne badania weryfikacyjne, obejmujce jedn wiartk kurhanu, nie przyniosly efektów w postaci materialu zabytkowego. Nie stwierdzono równie ladów konstrukcji, obiektów itp. Odslonite profile posiadaly naturalny charakter. Ze wzgldu na znaczne rozmiary kurhanu, planuje si dalsze badania. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie. Wyniki bada zostan opublikowane w: ,,Zeszytach Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie". Badania bd kontynuowane. 4BBachórz, st. 16, gm. Dynów, woj. przemyskie, AZP 107-79/16- patrz: wczesne redniowiecze Barlono, st. 16, gm. Skórcz, woj. gdaskie, AZP 23-44- patrz: wczesna epoka elaza Blaejowice Dolne, st. 17, gm. Glogówek, woj. opolskie, AZP 96-36/1- patrz: rodkowa i póna epoka brzu Borsuki, st. 15, gm. Sarnaki, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/20- patrz: póne redniowiecze 27

BRODY POMORSKIE, st. 20, gm. Gniew, woj. gdaskie, AZP 22-45/52 · lady osadnictwa kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · osada kultury pucharów lejkowatych (neolit, faza III b wg terminologii przyjtej na Kujawach) · osada z wczesnej epoki elaza Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Olgierda Felczaka (Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Gdasku. Trzynasty sezon bada. Tegoroczne prace archeologiczne koncentrowaly si w pólnocnej partii stanowiska zajtego przez osad kultury pucharów lejkowatych. Stanowily one kontynuacj bada wykopaliskowych z ubieglego roku. Lczna powierzchnia wykopów zajla okolo 250 m2. Omawiajc kwestie stratygraficzne w obrbie tego odcinka, trzeba wymieni obecno czterech podstawowych warstw. Pod warstw orn o gruboci okolo 40 cm zalegaly zamiennie dwie, rónice si struktur wewntrzn, warstwy kulturowe. Wystpowanie charakterystycznych artefaktów pozwala je lczy z kultur pucharów lejkowatych. Naley doda, i wymienione nawarstwienia zalegaly na geologicznej warstwie zloonej z drobnoziarnistego óltego piasku. Wszystkie odkryte obiekty nieruchome znajdowaly si w obrbie warstw kulturowych, jedynie ich partie spgowe zaglbione byly w warstw geologiczn. Podczas bada wykopaliskowych odkryto w sumie 11 obiektów nieruchomych, glównie w postaci rónego typu jam. Na specjaln uwag zasluguje obiekt nr 84 zlokalizowany w arze 139, który naley interpretowa jako budowl typu szalasowego. Do takiej interpretacji upowaniaj zachowane lady po niewielkich slupkach (rednica od 5 do 10 cm), które stanowily pozostalo po konstrukcji nadziemnej. Wymiary szalasu: 2,5 m X 1,5 m. Bardzo wanym obiektem byla jama gospodarcza oznaczona nr 90 w ramach ara 162. W jej wypelnisku oprócz ceramiki kultury pucharów lejkowatych, odkryto elementy warsztatu tkackiego w postaci 2 duych plaskich przlików glinianych oraz ciarków tkackich. Ponadto wydobyto liczne koci zwierzce, mogce poszerzy wiedz na temat chowu zwierzt. W wyniku eksploracji warstw kulturowych oraz obiektów, pozyskano ponad tysic fragmentów ceramiki neolitycznej, kilkadziesit artefaktów krzemiennych oraz kilkadziesit kawalków koci zwierzcych. W ramach ceramiki wyróniono rónorodne fragmentarycznie zachowane formy naczy - puchary, amfory, kubki i misy. Analiza zdobnictwa oraz technologii wykonanych naczy glinianych, pozwolila okreli przynaleno kulturow badanego odcinka osady. Odkryte artefakty oraz wszystkie obiekty nieruchome naley lczy z ludnoci kultury pucharów lejkowatych i faz III b. Podsumowujc tegoroczne badania archeologiczne, naley podkreli, i wniosly one szereg danych w zakresie struktury zabudowy pólnocnego odcinka osady. Poszerzyly informacje dotyczce podstaw gospodarczych oraz obróbki surowca krzemiennego. Material i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Wyniki bada zostan opublikowane w czasopimie ,,Pomerania Antiqua". Badania bd kontynuowane. Brzesko, st. 18, gm. loco, woj. tarnowskie, AZP 04-63/12 - patrz: wczesne redniowiecze Bubel Stary, st. XIV-XV i XVII, gm. Janów Podlaski, woj. bialsko-podlaskie, AZP 56-87 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Chabsko, st. 24 (GAZ 334), gm. Mogilno, woj. bydgoskie, AZP 48-37/- - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich 28

CHABSKO, st. 40 (GAZ 338), gm. Mogilno, woj. bydgoskie, AZP 48-37/· osada i cmentarzysko kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · lady osadnictwa kultury amfor kulistych (neolit) Ratownicze badania archeologiczne na trasie gazocigu tranzytowego Jamal - Europa zachodnia, przeprowadzone przez mgr. Przemyslawa Bobrowskiego (Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Oddzial w Poznaniu, Zespól ds. Ratownictwa Archeologicznego). Koordynacja prac - doc. dr hab. Lech Czerniak. Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. Stanowisko zostalo odkryte w wyniku bada powierzchniowych w 1994 przez ekspedycj przygotowujc archeologiczne opracowanie trasy przebiegu gazocigu. Ze wzgldu na niejednoznaczne obserwacje stanowisko wskazano do bada sondaowych, które wykonano we wrzeniu 1996 r. z wynikiem negatywnym (wykop o dlugoci 40 m i szerokoci 2 m). Dopiero w czerwcu 1998 r. w trakcie nadzorów nad pracami montaowymi odkryto 28 obiektów zlokalizowanych na powierzchni 6,8 ara, z których co najmniej 6 mona datowa na okres kultury ceramiki wstgowej rytej (faza III). Charakter obiektów (jamy o bogatej zawartoci ceramiki - okolo 2100 fragmentów krzemieni, koci zwierzcych, dolki poslupowe) sugeruje, e odkryto skraj niewielkiego (jednodomowego) osiedla. W jednej z jam podomowych kultury ceramiki wstgowej rytej zarejestrowano czciowo zniszczony pochówek ludzki, przy którym znaleziono midzy innymi brylk ochry i mikrolit obsydianowy. Kultur amfor kulistych reprezentuje jedna jama (39 fragmentów ceramiki). Danilowo Male, st. l, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/12 - patrz: wczesne redniowiecze Danilowo Male, st. 6, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/34 - patrz: wczesne redniowiecze Dbrowa Górnicza- Losie, st. 2, gm. loco, woj katowickie, AZP 96-50 - patrz: wczesne redniowiecze DOBRZEJOWICE, st. 2, gm. ukowice, woj. legnickie, AZP 67-18/51 · osada kultury pucharów lejkowatych fazy luboskiej (neolit) · osada kultury luyckiej (rodkowa i póna epoka brzu) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od 14 wrzenia do 30 listopada przez mgr. Zygmunta Hendla (Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Glogowie). Finansowane przez PSOZ w Warszawie. Ósmy sezon bada. Przebadano powierzchni okolo 6 arów. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Glogowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Dolnolskich Wiadomociach Prahistoycznych", Glogów.

DRGI WYPYCHY, st. 1, gm. Sokoly, woj. lomyskie, AZP 41 ­ 82 lady osadnictwa kultury ceramiki sznurowej (neolit) lady osadnictwa kultury luyckiej (rodkowa i póna epoka brzu) lady osadnictwa kultury luyckiej (wczesna epoka elaza) lady osadnictwa z okresu wplywów rzymskich lady osadnictwa z wczesnego i pónego redniowiecza Ratownicze badania ratownicze, przeprowadzone w zwizku z budow gazocigu tranzytowego Jamal ­ Europa Zach. przez mgr. Antoniego Smoliskiego. Finansowane przez EuroPolGaz S.A. Zarejestrowano lady osadnictwa pradziejowego z okresu neolitu (kultura ceramiki sznurowej), 29

epoki brzu i wczesnej epoki elaza (kultura luycka), okresu wplywów rzymskich, a take historycznego: z wczesnego redniowiecza i redniowiecza. DZIERNICA, stan. 44, pow. roda Wielkopolska, woj. poznaskie, AZP 54-32/285 · stanowisko wielokulturowe Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr Justyn ychlisk (Orodek NaukowoKonserwatorski PKZ Sp. z o.o. Pozna). Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad w Warszawie. Stanowisko zostalo odkryte w wyniku bada powierzchniowych przeprowadzonych wiosn 1996 r. wzdlu trasy projektowanej autostrady A2. Wstpny jego zasig okrelono na okolo 0,4 ha. Ogólem przebadano 48 arów i na tym obszarze zarejestrowano 130 obiektów zrónicowanych tak funkcjonalnie jak i chronologicznie. Material zabytkowy reprezentowany byl w glównej mierze przez ródla ceramiczne, rzadko krzemienne. Pierwsze lady osadnictwa pochodz z mlodszej epoki kamienia, przy czym najliczniej reprezentowana jest kultura pucharów lejkowatych (7 jam o bliej nieokrelonej funkcji oraz 4 obiekty o charakterze mieszkalnym). Natrafiono take na obiekty kultury amfor kulistych (7 jam o bliej nieokrelonej funkcji oraz 2 obiekty o charakterze mieszkalnym). Material ródlowy kultury ceramiki sznurowej odkryto tylko w 3 obiektach (jama oraz 2 towarzyszce jej dolki poslupowe), natomiast w 2 obiektach natrafiono na ceramik ludnoci kultury luyckiej. Sporadycznie na stanowisku wystpil material z okresu wplywów rzymskich (1 obiekt o charakterze mieszkalnym - kultura przeworska) oraz z okresu redniowiecza (take 1 obiekt o charakterze mieszkalnym). Wszystkie obiekty koncentruj si w rodkowej partii stanowiska. Wystpienie nielicznych obiektów neolitycznych zarejestrowanych w poludniowo-zachodniej czci omawianego obszaru ma najprawdopodobniej zwizek z obecnoci osady oznaczonej na trasie autostrady numerem A2-282, a odkryte najdalej na wschód 2 obiekty kultury pucharów lejkowatych najprawdopodobniej mona lczy ze stanowiskiem A2-287. Badania bd kontynuowane.

5B

GABULTÓW, st. 1, gm. Kazimierza Wielka, woj. kieleckie, AZP 98-62/· cmentarzysko podkurhanowe kultury ceramiki sznurowej (horyzont ,,starosznurowy" i grupa krakowsko-sandomierska) · cmentarzysko kultury trzcinieckiej (faza klasyczna - faza B epoki brzu) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone we wrzeniu i padzierniku przez mgr. Jacka Górskiego (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez PSOZ w Kielcach. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 443 m². Odslonito wiksz cz calkowicie rozoranego kurhanu, pod którym wyróniono 8 czciowo zniszczonych przez ork obiektów archeologicznych. Najstarsz faz uytkowania cmentarzyska reprezentuje pochówek w prostoktnej jamie grobowej (2 x 3 m, orientacja wschód ­ zachód) o konstrukcji drewnianej (rodzaj skrzyni). Nad nim zapewne usypano kopiec. Nieco mlodszy jest bogato wyposaony (4 naczynia, siekiera-topór, 7 odlupków) grób niszowy zawierajcy szcztki 1 osobnika (mczyzna - Adultus) i dwójki dzieci w wieku 6-7 lat. Trzecia faza uytkowania wie si z kultur trzcinieck. Odkryto grób szkieletowy wyposaony w dwa przedmioty brzowe (bransoleta i ozdoba w formie spirali) oraz 5 naczy wykonanych w konwencji zakarpackiej. Do ciekawie przedstawia si znalezisko duych fragmentów szkieletu konia odkrytych w prostoktnym obiekcie. Ponadto przebadano trzy prostoktnego ksztaltu rowy przykurhanowe, z których czerpano ziemi podczas nadsypywania kopca w pocztkach epoki brzu. Ich usytuowanie pozwala okreli pierwotn rednic obiektu w czasach kultury trzcinieckiej na okolo 25 m. Pod powikszonym kopcem znalazly si równie skupiska ceramiki i koci zwierzcych. 30

Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Sprawozdaniach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. GSAWA, st. 6, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 45-35/68 · osada grupy brzesko-kujawskiej cyklu lendzielsko-polgarskiego (neolit) · lady osadnictwa kultury pucharów lejkowatych (neolit) · zespól grobowy kultury iwieskiej (wczesna epoka brzu) · osada kultury luyckiej (rodkowa i póna epoka brzu) · osada kultury wielbarskiej (okres wplywów rzymskich) · lady osadnictwa z okresu wdrówek ludów Badania przeprowadzone przez mgr Ann Grossman (Pastwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie, Oddzial w Biskupinie). Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 431 m². Stanowisko 6 w Gsawie usytuowane jest na wzniesieniu poloonym za zachód od Jeziora Gsawskiego (na jego szczycie oraz wschodnim i poludniowo-wschodnim stoku). Zostalo ono zarejestrowane w latach 30-tych przez ekspedycj biskupisk jako lady osadnictwa luyckiego i rzymskiego. Badania w 1998 roku mialy na celu odslonicie w caloci drugiego neolitycznego dlugiego domu oraz sprawdzenie zasigu osadnictwa z poszczególnych faz zasiedlania wzniesienia. Wytyczono pi wykopów o lcznej powierzchni 431 m². Zadokumentowano i wyeksplorowano 69 obiektów, które mona podzieli na rowy fundamentowe dlugiego domu, jamy zasobowe, pólziemianki, piec, paleniska, dymarki, dolki poslupowe i obiekty o nieokrelonej funkcji. Odslonito zarys dlugiego domu trapezowatego grupy brzesko-kujawskiej cyklu lendzielskopolgarskiego (drugi dlugi dom na badanym stanowisku) o wymiarach: dlugo 23 m, szeroko na pólnocy 3,5 m, na poludniu 5,5 m. Wejcie do wntrza znajdowalo si od szerszej, poludniowej strony. ciany domu skonstruowano z pni drzew ustawionych w rowach fundamentowych naprzemiennie obok siebie, co wykazala analiza planów i profili rowów. W ich wypelnisku znaleziono fragment ceramiki o cechach technologicznych charakterystycznych dla grupy brzesko-kujawskiej. Inne obiekty z tego czasu, towarzyszce dlugim domom, mogly by usytuowane na wschód i poludniowywschód od nich, bliej jeziora. Obiektem neolitycznym jest jama zasobowa kultury pucharów lejkowatych. Material zabytkowy stanowi fragmenty ceramiki, krzemienie, fragmenty polepy, koci zwierzcych i rozcieracz kamienny. Z czasów trwania kultury luyckiej odslonito jeden obiekt o nieokrelonej jeszcze funkcji. Odslonicie tylko jednego obiektu luyckiego pozwala na przypuszczenie, e osadnictwo luyckie koncentrowalo si glównie na wierzchowinie wzniesienia, nie schodzc na jego stoki. Wikszo odkrytych obiektów to pozostaloci osady z okresu wplywów rzymskich. Najciekawszym jest obiekt 242, pólziemianka, odslonity w caloci z towarzyszcymi dolkami poslupowymi, bdcymi pozostalociami konstrukcji naziemnej, co daje podstawy do rekonstrukcji tego obiektu. Material zabytkowy stanowi kilkaset fragmentów ceramiki, w tym kilka prawie calych naczy, liczne fragmenty koci zwierzcych, kilkaset kilogramów rumoszu polepy glinianej z odciskami elementów konstrukcyjnych (bali i pólbali, lupanych desek, plecionki). Zabytki wydzielone reprezentowane s przez: dwie zapinki brzowe z podwinit nók (Almgren VI 162), fragment igly brzowej, trzywarstwowy grzebie rogowy bogato ornamentowany (grupa IB, odmiany l wg E. Cnotliwego), gliniany ciarek tkacki, plytk rogow (pólwytwór grzebienia), fragment gladzika kamiennego i kilka fragmentów przedmiotów elaznych (m. in. klamry pasa?). Innym interesujcym obiektem z okresu wplywów rzymskich jest gliniany, owalny piec piekarski, prawdopodobnie kopulkowy, zaglbiony w podloe. Jedna ze cianek zachowana byla do wysokoci prawie 40 cm od dna wraz z zakoczeniem przy otworze usytuowanym od zachodniej strony. 31

Wewntrz, poza fragmentami ceramiki i koci zwierzcych, znaleziono liczne muszle szczeui. Wród pozostalych obiektów osadniczych znajdowaly si jamy zasobowe, pozostaloci pólziemianek, dymarek, palenisk, dolków poslupowych po konstrukcjach naziemnych oraz obiektów o funkcjach obecnie nieustalonych. Wstpna analiza najmlodszych na stanowisku obiektów wskazuje, i osadnictwo z okresu wplywów rzymskich moglo by dwufazowe. Usytuowanie obiektów z pocztków naszej ery pozwala umiejscowi osadnictwo tych czasów na szczycie wzniesienia i partiach stoku poludniowowschodniego, prawdopodobnie dochodzc do jeziora. Potwierdzeniem mog by badania grupy pletwonurków z bydgoskiego klubu TRYTON, które najwiksz ilo materialu zabytkowego (glównie z okresu wplywów rzymskich) zarejestrowaly w strefie przybrzenej na poludniowy-wschód od szczytu wzniesienia. Stanowisko jest bardzo niszczone przez glbok ork. Materialy i dokumentacja znajduj si w Pastwowym Muzeum Archeologicznym, Oddzial w Biskupinie. Badania bd kontynuowane. Giebultów, st. 8, gm. Ksi Wielki, woj. kieleckie, AZP 95-59 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Giecz, st. 21-22, gm. Dominowo, woj. poznaskie, AZP 54-32/224-225 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich

7B

GNOJNO, st. 4, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 91-65/11 · osada kultury pucharów lejkowatych (neolit) · osada wczesnoredniowieczna Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 7 do 26 wrzenia przez mgr. Marka Nowaka (Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 75 m². Sytuacja stratygraficzna byla zasadniczo taka sama, jak w jednostkach ju przebadanych w 1997 roku. Poniej warstwy ziemi ornej, o miszoci 25-30 cm, zalegala warstwa szaro-czarna, w przyblieniu do poziomu 70-80 cm. Poniej wystpil jasnoólty piasek, do poziomu okolo 120130 cm. Na tym poziomie mamy do czynienia z ostr granic z gliniastym, splaszczonym utworem pochodzenia lodowcowego. Tylko na jednym z odcinków bezporednio poniej warstwy ornej mamy do czynienia z misz na okolo 70 cm warstw jasnoóltego piasku, poniej której pojawiaj si wspomniane utwory gliniaste. Ju w warstwie ornej znaleziono stosunkowo du ilo materialów kultury pucharów lejkowatych, zarówno ceramiki jak i zabytków krzemiennych, podobnie jak w warstwie szaroczarnej i w jasnoóltym piasku, do poziomu ok. 90-100 cm. Obok zabytków neolitycznych znaleziono w warstwie szaroczarnego piasku fragmenty naczy glinianych z okresu redniowiecza. Odkrytych zostalo 7 obiektów, których wypelniska dostarczyly skromnych iloci zabytków ceramicznych, krzemiennych i brylek polepy. Byly to obiekty owalne w rzucie poziomym (dlugo osi dluszych nie przekraczaly jednego metra), w profilu nieckowate, o miszoci rzdu 30-50 cm. Klasyfikacja kulturowa tych obiektów budzi pewne kontrowersje. Na podstawie wstpnej analizy materialów zabytkowych z kultur pucharów lejkowatych mona zapewne wiza 4 obiekty, z okresem wczesnoredniowiecznym l, natomiast 2 pozostaj bez okrelenia. Charakter materialów zabytkowych, zarówno neolitycznych jak i redniowiecznych jest taki sam jak w sezonie ubieglym. W sumie znaleziono okolo 2 tysicy fragmentów naczy glinianych (z czego okolo 70% wiza mona z kultur pucharów lejkowatych), 155 zabytków krzemiennych, blisko 200 brylek polepy oraz kilka zabytków wykonanych ze skal krystalicznych. 32

W materialach neolitycznych wydzieli mona takie formy naczy jak: puchary lejkowate, flasze z kryz, grubocienne garnki, zapewne amfory. Ornamentyka jest typowa dla poludniowo-wschodniej grupy kultury pucharów lejkowatych. Spotykamy przede wszystkim zdobienia wykonywane stempelkiem, w postaci pasm, ciglych lub przerywanych, poniej krawdzi wylewu naczy. Rzadko pojawia si kombinowany wtek pasma stempelkowego i poniej, pasma zygzaków równie odcinitych stempelkiem. Spotykamy równie ornamenty wykonane wielozbnymi stempelkami, tzw. grzebykowe. W sumie stan ceramiki pozwala roboczo datowa osad na wczeniejszy etap rozwojowy kultury pucharów lejkowatych, przed polow IV tys. call. BC (2700 conv. bc). Przemysl krzemienny jest do ciekawy ze wzgldu na bardzo duy udzial techniki luszczniowej, co jest cech niezbyt typow dla poludniowo-wschodniej grupy kultury pucharów lejkowatych. Poza tym, w mniejszym zakresie, wykorzystywano technik wiórkow. Surowcowo przemysl ten zwizany byl glównie z zachodni Malopolsk (surowce jurajskie) cho mamy take pojedyncze zabytki z krzemienia wieciechowskiego, baltyckiego i czekoladowego(?). Sporód typów narzdzi znaleziono tu dotd tylko drapacze oraz wióry i odlupki retuszowane. Ponadto z kultur pucharów lejkowatych przypuszczalnie naley wiza fragmentarycznie zachowany topór kamienny. Materialy wczesnoredniowieczne s zachowane stosunkowo dobrze. S to glównie garnki o esowatym profilu, zdobione charakterystycznymi, falistymi pasmami w partii najwikszej wydtoci brzuca. Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Kielcach. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Sprawozdaniach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. Golasze ­ Puszcza, st.1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41-80- patrz: wczesna epoka brzu GRZYBÓW st. 23, gm. Slubice, woj. plockie · osada kultury pucharów lejkowatych (neolit) · osada kultury mierzanowickiej (wczesna epoka brzu) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Krzysztofa Gowina (MuzeumArcheologiczne i Etnograficzne w Lodzi). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 4 arów. Stanowisko zostalo odkryte podczas bada AZP w 1997 r. i w tyme roku podjto badania. Dr Malgorzata Rybicka przeprowadzila badania na powierzchni 375 m². W takcie tegorocznych prac odkryto okolo 3100 fragmentów ceramiki kultury pucharów lejkowatych, okolo 240 fragmentów ceramiki z wczesnej epoki brzu oraz okolo 180 krzemieni i nieliczne brylki polepy. Ceramika kultury pucharów lejkowatych lczona jest z wczesn faz wióreck tej kultury. Ceramika z wczesnej epoki brzu nawizuje do kultury mierzanowickiej (ceramik okrelila dr Malgorzata Rybicka). Wród krzemieni dominuje krzemie czekoladowy, stwierdzono take krzemie narzutowy oraz pojedyncze egzemplarze wieciechowskiego i wolyskiego. Materialy znajduj si w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Lodzi. Badania bd kontynuowane. GWODZIEC, st. 2, gm. Zakliczyn, woj. tarnowskie, AZP 106-64/27 · osada kultury ceramiki wstgowej rytej (wczesny neolit) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 24 sierpnia do 23 wrzenia przez mgr Agnieszk Kukul (Muzeum Okrgowe w Tarnowie). Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 170,5 m². 33

Warstwy kulturowej brak. Wykopy zaloono w rejonie kulminacji wzniesienia w nawizaniu do bada z sezonu 1997, oraz w pólnocno-wschodniej czci osady. W pobliu kulminacji odkryto 5 obiektów - prawdopodobnie jam budowlanych dlugiego domu i lady po slupach. Uklad jam i slupów nawizuje do ukladu jam i ladów po slupach z sezonu 1997. W wykopach w niej poloonej czci stanowiska odkryto 7 jam. We wszystkich obiektach, oprócz obiektu nr 20, wystpil material ceramiczny i krzemienny. W jamach o charakterze budowlanym, glównie w obiekcie nr 15, wystpily fragmenty glinianych ciarków tkackich i przlików. Inwentarz krzemienny reprezentowany jest glównie przez pólsurowiec odlupkowy i wiórowy. Narzdzia reprezentowane s zwlaszcza przez drapacze i wkladki sierpowe (przede wszystkim na póltylczakach), Z obiektu 15 pochodzi siekierka krzemienna. W materiale zabytkowym znalazly si te przedmioty kamienne: l zachowany w caloci egzemplarz narzdzia w ksztalcie ,,kopyta szewskiego" i polowa innego okazu, z jam pobrano botaniczne próbki ziemi. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowe w Tarnowie. Badania nie bd kontynuowane. Hrubieszów, ul. 3-go Maja, woj. zamojskie - patrz: wczesna epoka brzu Janki Dolne, st. 11, gm. Horodlo, woj. zamojskie, AZP 85-96/58 - patrz: wczesna epoka brzu JAZÓW, st. 4, gm. Gubin, woj. zielonogórskie, AZP 63-06/33 · osada kultury amfor kulistych (neolit) · cmentarzysko kultury jastorfskiej · lady osadnictwa pónoredniowiecznego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 20 do 31 lipca przez prof. dr. hab. Grzegorza Domaskiego (Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk we Wroclawiu). Finansowane przez PSOZ. Przebadano powierzchni 2 arów. Badania ratownicze mialy na celu rozpoznanie stanu zachowania stanowiska. Przynajmniej polowa jego powierzchni ulegla zniszczeniu na skutek trwajcej kilkanacie lat eksploatacji piasku. Przez trzydzieci lat stanowisko bylo wielokrotnie penetrowane przez czlonków ekipy prowadzcej badania wykopaliskowe w Luboszycach st. 1, Jazowie st. 3 i Grabice st. 1. Wykopy rozmieszczono wokól dolów zwizanych z eksploatacj piasku. Na calej prawie powierzchni wykopu na stropie calca odkryto liczny material kulturowy w postaci ceramiki, krzemieni i ulamków koci z grobów cialopalnych. Z 304 ulamków ceramiki 239 nalealo do kultury amfor kulistych, 59 do kultury jastorfskiej a 6 pochodzilo z pónego redniowiecza. Poza tym odkryto 3 rdzenie, 2 rylce, 1 fragment nieokrelonego narzdzia, 8 wiórów i 32 odlupki. Ar 35 - Odslonito jam osadnicz kultury amfor kulistych o rednicy 130 cm, gl. 70 cm. We wntrzu jamy odkryto 87 ulamków naczy, 2 rdzenie krzemienne, 2 odlupki i fragment drapacza. Ar 50 - na powierzchni calca i w ladach orki odkryto szcztki zniszczonego grobu (4) w postaci ulamków ceramiki i przepalonych koci. Znaleziono tez pochewk zapinki elaznej o schemacie rodkowolateskim. Grób (5) ­ in situ zachowala si tylko dolna cz naczynia - popielnicy wypelniona komi. Obok grobu znaleziono plaski kamie przypuszczalnie pierwotnie oznaczajcy go na powierzchni. Material zabytkowy znajduje si w IAiE PAN we Wroclawiu. Jeglowa, st. 2, gm. Przeworno, woj. walbrzyskie, AZP 88-29/5 - patrz: mezolit

34

Jordanowo, st. 12, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/47 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich JURKÓW, st. 5, gm. Czechów, woj. tarnowskie, AZP 107-63/73 · osada wielokulturowa · cmentarzysko popielnicowe (?) Badania ratowniczo-rozpoznawcze przeprowadzone w lipcu przez mgr. mgr. Pawla Valde-Nowaka i Pawla Madej (Instytut Archeologii i Etnografii PAN o/Kraków). Finansowane przez Komitet Bada Naukowych. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 142,5 m². Stanowisko znajduje si na wysokiej terasie Dunajca. Zostalo odkryte w latach 30-tych przez geomorfologa M. Klimaszewskiego. Material ceramiczny i krzemieniarski pozyskany w trakcie bada wykopaliskowych, który moemy odnosi do epoki kamienia zostal odkryty w obrbie ziemi ornej i podglebia. Zabytki ceramiczne z epoki brzu, w tym równie fragment naczynia zdobiony odciskami sznura, znajdowaly si w nieckowatej jamie 1/98 o wymiarach 150 x 300 cm i glbokoci 60 cm od powierzchni gruntu. Na stanowisku zostal równie odkryty grób cialopalny, w którym jako popielnic wykorzystano niezdobiony garnek o esowatym profilu. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii i Etnografii PAN o/KrakówIgolomia. Wyniki bada zostaly opublikowane w czasopimie ,,Acta Archaeologica Carpathica". Badania bd kontynuowane. Kaldus, st. l, gm. Chelmno, woj. toruskie, AZP 33-41/1 - patrz: wczesne redniowiecze Karczyn, st. 42, gm. Inowroclaw, woj. bydgoskie, AZP 46-41/33 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich KARMANOWICE, st. 35, gm. Wwolnica, woj. lubelskie, AZP 75-77/201 · osada i cmentarzysko kultury pucharów lejkowatych (neolit) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od 6 lipca do 23 sierpnia przez dr Jolant Nogaj-Chachaj (Katedra Archeologii Uniwersytetu Marii Curie-Sklodowskiej w Lublinie). Finansowane przez Katedr Archeologii Uniwersytetu Marii Curie-Sklodowskiej w Lublinie oraz PSOZ. Jedenasty sezon bada. Przebadano powierzchni 139 m². A) dz. 67- odkryto 17 nowych obiektów osadowych kultury pucharów lejkowatych (lcznie na tej dzialce jest ich 19). Mialy one charakter jam gospodarczych i odpadkowych. Natrafiono take na dwa dolki poslupowe. Jamy mialy wymiary 150 ­ 100 cm rednicy i 30 ­ 160 cm. Wypelniska obiektów byly zrónicowane- zarówno jednolite jak i warstwowanie. Sporód odkrytych jam 9 nie posiadalo wyposaenia, w 11 obiektach wystpowal zrónicowany material chronologicznie zabytkowy w postaci fragmentów naczy, wylewów den ceramiki, rozcieraczy kamiennych, fragmentów aren, drobnych narzdzi krzemiennych oraz pokanej grupy ziaren zbó pochodzcej z rozbitego naczynia. W dwóch obiektach zanotowano uklad stratyfikacyjny- dwa poziomy obiektów kultury pucharów lejkowatych- wiadectwo dwufazowoci osady. B) dz. 72 ­ odkryto dwa ,,murki" z kamienia wapiennego dlugoci 6,5 i 8,5 m. Pomidzy nimi znajdowal si rów szerokoci o 4,5-5,0 m. i glbokoci 30-50 cm. Jego strop znajdowal si na glbokoci 20 cm od powierzchni, wypelnisko stanowily osady proweniencji wodnej. Pod murkami natrafiono na zachowany szcztkowo poziom gleby rozwinity na warstwie 35

dyluwium. W deluwium to wkopany byl take rów. Warstwa dyluwium miala miszo okolo 25-30 cm. Byla ona zdeponowana na warstwie kulturowej. Zawierala ona drobne fragmenty ceramiki kultury pucharów lejkowatych, wgle drzewne, koci zwierzce, drobne przepalone koci i muszle. Warstwa kulturowa kultury pucharów lejkowatych miala miszo okolo 2535 cm i nie stanowila jednolitej powierzchni. W warstwie kulturowej, na glbokoci okolo 80 cm od powierzchni natrafiono na dwa dolki poslupowe oraz ,,szcztki" (pozostaloci) konstrukcji drewnianej-belki? Miala ona dlugo 200 cm, szeroko 10-15 cm, glboko 10-15 cm. Materialy i dokumentacja znajduj si w Katedrze Archeologii Uniwersytetu Marii CurieSklodowskiej w Lublinie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Sprawozdaniach Archeologicznych", ,,Archeologii Polski rodkowowschodniej", ,,Archäologisches Korrespoondenzblatt" oraz w monografii ksikowej stanowiska. Badania bd kontynuowane. KAZIMIERZA, st. 1, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 98-62 · osada kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · osada i cmentarzysko kultury malickiej (neolit) · cmentarzysko kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich) · lady osadnictwa nowoytnego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w czerwcu i lipcu przez dr. Krzysztofa Tuni (Instytut Archeologii i Etnologii PAN o/Kraków). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 5,5 ara. Stanowisko 1 w Kazimierzy Malej zajmuje przykrawdn parti wysokiej terasy lewobrzea Nidzicy (lewobrzenego doplywu Wisly). W obrbie wykopu o pow. 5,5 ara natrafiono na kilkadziesit obiektów archeologicznych. Wyróniono wród nich jamy kultury ceramiki wstgowej rytej, wród których zwraca uwag obiekt nr 6 z olbrzymi iloci ceramiki, wyrobów krzemiennych etc. Nastpn faz zasiedlenia terenu stanowiska reprezentuj jamy z materialami osadowymi kultury malickiej oraz zwizany z ni grób szkieletowy. W obrbie wykopu odkryto równie kilka cialopalnych grobów kultury przeworskiej i jeden szkieletowy grób tego zespolu a take tzw. grób rowkowy o zarysie czworokta. Natrafiono równie na du ilo nowoytnych obiektów zwizanych z gospodarcz eksploatacj badanego fragmentu terenu (resztki zabudowa folwarcznych, eksploatacja piasku, etc.). Materialy i dokumentacja znajduj si w Pracowni Archeologicznej Instytutu Archeologii i Etnologii PAN o/Kraków. Badania bd kontynuowane. KICHARY, st. 2, gm. Dwikozy, woj. witokrzyskie, AZP 88-73/18 · osada grupy szmborzecko-opatowskiej (neolit) · cmentarzysko kultury pucharów lejkowatych z konstrukcjami megalitycznymi (neolit) · cmentarzysko plaskie szkieletowe kultury amfor kulistych (neolit) · cmentarzysko plaskie szkieletowe kultury ceramiki sznurowej (schylkowy neolit) · cmentarzysko plaskie szkieletowe kultury mierzanowickiej (wczesna epoka brzu) · osada kultury trzcinieckiej (wczesna epoka brzu) · pobojowisko nowoytne Ratownicze badania przeprowadzone przez dr Hann Kowalsk-Marszalek (Instytut Archeologii i Enologii PAN w Warszawie). Finansowane przez PSOZ. Dwunasty sezon bada. Przebadano powierzchni okolo 100 m². Kontynuowano eksploatacj obiektów i warstw zwizanych z cmentarzyskiem kultury pucharów 36

lejkowatych, ponadto przebadano czciowo kolejny grób niszowy kultury ceramiki sznurowej i obiekty osadowe wczesnoneolityczne oraz kultury trzcinieckiej. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie. Badania bd kontynuowane. Kliszów, st. 3, gm. woj. rzeszowskie, AZP 95-70/24 - patrz: wczesna epoka elaza Klonówka, st. 7, gm. Starogard Gdaski, woj. gdaskie, AZP 19-44/6 -patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich KOCMYRZÓW, st. 17, gm. Kocmyrzów-Luborzyca, woj. krakowskie, AZP 100-58/17 · cmentarzysko kultury ceramiki sznurowej (neolit) · cmentarzysko kultury luyckiej (epoka brzu) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone na przelomie jesieni i zimy przez dr. Krzysztofa Tuni (IAiE PAN o/Kraków). Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 2 arów. Celem ratowniczych prac wykopaliskowych na stanowisku 17 w Kocmyrzowie byla kontynuacja bada cmentarzyska kultury ceramiki sznurowej oraz cmentarzyska kultury luyckiej, prowadzonych w latach 1996 i 1997. Stanowisko znajduje si na granicy wsi Kocmyrzów i Pietrzejowice, w obrbie szerokiej, lokalnej kulminacji lessowego Plaskowyu Proszowickiego. W ssiedztwie odkrytych w 1996 roku dwóch grobów niszowych kultury ceramiki sznurowej odkryto dalsze trzy tak datowane obiekty. Dwa z nich to klasyczne groby niszowe. W obiekcie nr 5 znajdowal si skurczony szkielet wyposaony w miedziane zausznice, naczynie, kilka kocianych koralików, wiór krzemienny i szydlo kociane. Na dnie obiektu nr 6 natrafiono na pozostaloci trzech zmarlych wyposaonych w bogaty zestaw darów grobowych - kilka naczy, krzemienne groty strzal, topór kamienny, wióry krzemienne oraz wyroby kociane i kamienne. Czaszk jednego z osobników zdobil diadem z blaszek miedzianych oraz miedziane zausznice. Dno niszy znajdowalo si na glbokoci 235 cm od powierzchni ziemi. Trzeci z pochówków kultury ceramiki sznurowej (nr 7) znajdowal si na dnie nieregularnej formy niszowej. W ssiedztwie szkieletu znaleziono krzemienn siekier, odlupek krzemienny i wyroby kociane. W obrbie wykopu natrafiono równie na dalszy fragment cialopalnego cmentarzyska grupy górno lsko-malopolskiej kultury luyckiej. Wyeksplorowano kilka zachowanych w rónym stopniu grobów. Materialy i dokumentacja znajduj si w Pracowni Archeologicznej IAiE PAN w Igolomi. Badania nie bd kontynuowane. KOLONIA CZULCZYCE, st. 6, gm. woj. chelmskie, AZP 78-89/137 · grób kultury amfor kulistych (neolit) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 16 do 30 czerwca przez mgr. Andrzeja Bronickiego (Muzeum Chelmskie w Chelmie). Finansowane przez Urzd Gminy Sawin. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 10 m². Grób czciowo zniszczony przez wykop fundamentowy garau. W planie plaskim grób mial ksztalt wydluonego trapezu; obiekt wkopany byl w kredowy margiel, zbudowany z duych, plaskich bloków kamiennych. Dno bylo wybrukowane. Komora pólnocna ­ czciowo uszkodzona ­ eska, poludniowa ­ zachowana bardzo dobrze ­ mska. Szkielety eskie zwrócone do siebie twarzami, mskie ­ plecami. Stwierdzono brak pokrywy (organiczna); odkryto szcztki dwóch mczyzn (w komorze 37

poludniowej) i dwóch kobiet (w komorze pólnocnej). Wyposaenie grobu stanowily 4 amfory, siekiera z krzemienia pasiastego, bursztynowy paciorek, dwa narzdzia kociane, dwa odlupki z krzemienia wolyskiego, odlupek kwarcytowy. Ceramika nawizuje stylistycznie i ornamentyk do znalezisk z Wolynia i Podola. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Chelmskim w Chelmie (MCH./A/7726). Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Sprawozdaniach Archeologicznych". Badania nie bd kontynuowane. Kowalewko, st. 12, gm. Oborniki, woj. poznaskie, AZP 49-26/46 - patrz: mlodszy okres przedzymski ­ okres wplywów rzymskich KRACZKOWA, st. 1, gm. Lacut, woj. rzeszowskie, AZP 103-78/1 · osada kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · osada kultury malickiej (neolit) · osada grupy tarnobrzeskiej · cmentarzysko grupy tarnobrzeskiej Ratownicze badania archeologiczne, przeprowadzone w sierpniu przez mgr. Piotra Mitur (Muzeum Okrgowe w Rzeszowie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 380 m². Wykopy usytuowane zostaly w czci centralnej stanowiska, którego wielko wynosi 10 ha. Odkryto 25 obiektów, pelnicych róne funkcje oraz 30 dolków poslupowych, tworzcych regularne zarysy dwóch domów slupowych. Ponadto w wykopie III/98 w czci poludniowej wystpila warstwa kulturowa o miszoci 7-8 cm. Na podstawie materialu ruchomego ustalono, e na przebadanym obszarze wystpilo sze faz chronologicznych: 1. faza N II-III KCWR, 2. faza I KCWR, 3. faza IIa KCWR, 4. faza M I-II kultury malickiej, 5. faza M II-II kultury malickiej, 6. material grupy tarnobrzeskiej z okresu halsztackiego. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Okrgowym w Rzeszowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach i Sprawozdaniach Rzeszowskiego Orodka Archeologicznego". Badania bd kontynuowane. Kraków-Bieanów, st. 27, woj. krakowskie, AZP 103-57/27 -patrz: rodkowa i póna epoka brzu Kraków - Bronowice Wielkie, st. 7, 8, 24, gm. Kraków-Krowdrza, AZP 102-56/198, 199, 211 -patrz: póne redniowiecze

KRAKÓW-Górka Narodowa, st. 8, 9, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 101-56/111 · osada kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · osada kultury lendzielskiej (neolit) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone od kwietnia do wrzenia przez dr Ann 38

Dagnan-Ginter i mgr Ann Tyniec-Kpisk (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Stanowiska nr 8 i 9 w Krakowie - Górce Narodowej znajduj si na rozleglym cyplu o wysokoci ponad 240 m n.p.m., na wschód od cieku Garliczka, doplywu Prdnika (kompleks pól, obecnie nieuytków, na wschód od ulicy Górka Narodowa i pólnoc od ulicy Kunicy Kolltajowskiej). Materialy archeologiczne znajdowane s na wyplaszczeniu szczytowej partii cypla i poludniowym stoku (stan. 9) oraz wschodnim zboczu formy terenowej (stan. 8 - faktycznie s to zmywy stanowiska 9). Na obszarze okolo 25 ha wykonano 88 sond o rozmiarach od 1 x 2 m do 2 x 3 m oraz 11 wykopów archeologicznych. Materialy archeologiczne odkryto w 32 sondach i wszystkich wykopach archeologicznych. W szczytowej partii cypla natrafiono na pozostaloci 7 wykopów archeologicznych. Obiekt 1 (kultura ceramiki wstgowej rytej): niewielka jama gospodarcza o prostoktnym zarysie. Wymiary: 160 cm (po linii pólnocny zachód ­ poludniowy wschód) na 70 cm. Wkopana do glbokoci 110 cm od powierzchni ziemi. Dno nieckowate. Wypelnisko trójwarstwowe. Material zabytkowy: ceramika ­ delikatna: 121 ulamków, grubej roboty: 103 ulamki, 205 wyrobów krzemiennych, 3 kamienie ze ladami uytkowania. Obiekt 2 (kultura ceramiki wstgowej rytej): rozlegly obiekt gospodarczy (prawdopodobnie obok slupowego obiektu mieszkalnego) o nieregularnym zarysie. Wymiary: 500 (po linii pólnocny zachód ­ poludniowy wschód) x okolo 200 cm. Wkopany do glbokoci 60-85 cm. Dno nierówne (plytsza cz pólnocno-zachodnia). Wypelnisko wielowarstwowe. W obrbie obiektu piec i palenisko. Przy wschodniej cianie obiektów 3 slupy. Material zabytkowy: ceramika - delikatna: 679 ulamków, grubej roboty: 497 ulamków, 554 wyroby krzemienne, wyroby kamienne: l fragment kopyta szewskiego, l fragment ozdoby (?), 3 kamienie ze ladami uytkowania. Obiekt 3 (kultura lendzielska): niewielka kolista jama gospodarcza. rednica okolo 80 cm. Dno plaskie (ciany nierównolegle). Zaglbiona do glbokoci 75 cm od poziomu gruntu. Wypelnisko jednorodne. Material zabytkowy: ceramika - delikatna: 5 ulamków, grubej roboty: 3 ulamki, 8 wyrobów krzemiennych. Obiekt 4 (kultura ceramiki wstgowej rytej): owalna jama gospodarcza. Wymiary: 160 x 110 cm. Dno plaskie. Zaglbiona 80 cm od poziomu gruntu. Wypelnisko jednorodne. Material zabytkowy: ceramika - delikatna: 32 ulamki, grubej roboty: 13 ulamków, 29 wyrobów krzemiennych. Obiekt 5 (nieokrelony chronologicznie): kolista jama. rednica 140 cm. Dno nieckowate. Zaglbiona do 65 cm od poziomu gruntu. Wypelnisko jednorodne. Material zabytkowy: brak. Obiekt 6 (kultura lendzielska): jama gospodarcza, kolista (?) (wyeksplorowana cz poludniowa). rednica okolo 200 cm, od glbokoci 65 cm rednica 90 cm. Zaglbiona do 120 cm od poziomu gruntu. Wpelnisko trójwarstwowe. Material zabytkowy: ceramika - delikatna: 2 ulamki, grubej roboty: 9 ulamków. Wyroby: l obsydianowy, 5 krzemiennych, l fragment wyrobu kamiennego. Obiekt 7 (epoka kamienia): owalna jama. rednica ok. 90 cm. Dno plaskie. Zaglbiona do 65 cm od poziomu gruntu. Wypelnisko jednowarstwowe. Material zabytkowy: l wyrób krzemienny. Rozpoznany typowy dla rejonu stanowiska uklad warstw to: wspólczesna warstwa orna 39

o miszoci 15-35 cm, poniej (w wielu miejscach nie zachowany) poziom podglebia o brunatnym zabarwieniu miszoci 0-30 cm, pod nim ólty utwór lessowy - calec. W kilku miejscach stanowiska natrafiono na zalegajc pomidzy podglebiem a lessem spoist warstw o intensywnie ciemnym zabarwieniu, o miszoci od kilku do kilkudziesiciu centymetrów. ólty utwór lessopodobny w jej ssiedztwie mial brunatne przebarwienia, w ukladzie zblionym do struktury marmuru. Interpretacja profilów glebowych powstaje w Instytucie Geografii Uniwersytetu Jagielloskiego. Badania ratownicze bd kontynuowane w roku 1999. W roku 2000 rozpocznie si zabudowa cypla przeznaczonego pod budow osiedla mieszkaniowego. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. Kraków-Kazimierz, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/10 - patrz: okres nowoytny Kraków-Stare Miasto, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/5- patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Stare Miasto, st. 2, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/6 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Tyniec, st. 2, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 103-55/18 -patrz: wczesne redniowiecze KRASNE, st. 16, gm. Wojslawice, woj. chelmskie, AZP 83-91/92 · cmentarzysko kultury lubelsko-wolyskiej (neolit) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 8 do 17 wrzenia przez mgr. Andrzeja Bronickiego. Finansowane przez PSOZ i Urzd Gminy Wojslawice. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 2,5 ara. Cmentarzysko czciowo zniszczone przez piaskowni. Stanowisko piaskowe; szkielety nie zachowaly si. Znaleziono 16 skupisk ceramiki, stanowicych wyposaenie grobowe. Niektóre pochówki byly posypane róowym barwnikiem. Oprócz naczy ceramicznych znaleziono równie nieco narzdzi krzemiennych (krzemie wolyski). Lcznie znaleziono kilkadziesit naczy (czarki, amfory, puchar na pustej nóce, misy, garnki esowate, naczynka miniaturowe). Nie stwierdzono malowania ceramiki. Datowanie: 1 polowa III tys. p.n.e. (faza poklasyczna/?/). Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Chelmskim w Chelmie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Sprawozdaniach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. Krynickie, st. 16, gm. Zabludów, woj. podlaskie, AZP 40-87/43 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu.

40

Leszczany, st. 3, gm. mud, woj. chelmskie, AZP 82-91/- - patrz: wczesna epoka elaza Lubomin, st. 7, gm. Boniewo, woj. wloclawskie, AZP 52-45/158 - patrz: wczesne redniowiecze LACHA, st. 4, gm. Turol, woj. lomyskie, AZP 31-73 · obozowisko kultury widerskiej (paleolit schylkowy) · lady osadnictwa mezolitycznego · paraneolityczne zespoly strefy lenej ­ osada kultury niemeskiej · osada kultury pucharów lejkowatych (neolit) · osada kultury ceramiki sznurowej (neolit) Badania wykopaliskowe prowadzila mgr Hanna Pilcicka ­ Ciura (Archeologiczne Badania Naukowe ,,TOPÓR"). Finansowane przez PSOZ. Przebadano lcznie 269 m². Badania mialy charakter ratowniczy ze wzgldu na postpujce procesy stokowe i glbok ork prowadzc do stalej degradacji terenu. Stanowisko poloone jest na kulminacji i stoku wzniesienia opadajcego stromo ku rzece. Przebadano lcznie 269 m² (6 wykopów i 30 sonday) w celu uchwycenia zasigu stanowiska). Ogólem odkryto 4186 fragmentów ceramiki i 2578 zabytków krzemiennych. Oprócz surowca miejscowego kredowego, wystpowal take importowany: krzemie czekoladowy (drapacz wiórowy, rylec) i krzemie wieciechowski (material odpadkowy ­ odlupki i luski). Material krzemienny reprezentuje glównie material odpadkowy poprodukcyjny, liczne s rdzenie (glównie male jednopitowe) a take wióry i wiórki. Wród narzdzi krzemiennych naley wymieni: liciaki widerskie, zbrojniki, grociki, siekierki odlupkowe, drapacze, skrobacze, rylce czy przekluwacze. Material ceramiczny prezentuje glównie cechy charakterystyczne dla paraneolitycznych zespolów strefy lenej. Wystpuje take ceramika kultury sznurowej oraz kultury pucharów lejkowatych. Stanowisko dostarczylo równie ladów obozowiska schylkowopaleolitycznego (kultura widerska), wiadczcych o penetracji tych obszarów przez grupy paleolitycznych lowców. Osadnictwo mezolityczne potwierdzone zostalo na podstawie zbrojników typu narwiaskiego, wilaskiego oraz obecnoci techniki mikrorylcowczej. Osadnictwo paraneolityczne naley wiza glównie z kultur niemesk, której ludno zaloyla tutaj osad, na co wskazuje liczba i bogactwo materialu ceramicznego. Lany Male, st. 16, gm. Rudzice, woj. katowickie, AZP 95-42/43 - patrz: wczesna epoka elaza Lekno, st. 3, gm. Wgrowiec, woj pilskie, AZP 43-31/44 - patrz: wczesne redniowiecze LUBCZE, st. 25, kurhan 2, gm. Jarczów, woj zamojskie, AZP 94-92/18 · kurhan kultury ceramiki sznurowej · zniszczony pochówek kultury mierzanowickiej z wczesnej epoki brzu · lady osady wczesnoredniowiecznej Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Wieslawa Komana. Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. W biecym roku badania ratownicze prowadzono na zniszczonym kurhanie, pozbawionym ju warstwy nasypowej i poziomu gleby pierwotnej, który usytuowany byl na miejscowym wyniesieniu, pagórku, w obrbie poludniowego garbu Grzdy Sokalskiej. W trakcie prac badawczych ju na glbokoci 50 cm odslonito calkowity zasig strefy podnasypowej pierwotnego kurhanu, dookolny rowek wokólkurhanowy, zasig jamy przykurhanowej, 41

tzw. ,,glinianki" oraz stropy czterech grobów szkieletowych i dwóch obiektów osadowych. Nasyp kurhanu posiadal kolisty zarys o rednicy okolo 10 m. Po jego obwodzie przebiegal dookolny rowek o szerokoci 30 cm. Od strony zachodniej kurhanu wystpila dua jama przykurhanowa, tzw. ,,glinianka", która otaczala cz nasypu kurhanu od strony zachodniej, poludniowej i pólnocnej. Jama ta powstala podczas wybierania ziemi na podwyszenie nasypu kurhanu. W centralnej czci kurhanu znajdowala si jama grobowa pochówku nr 2 - grobu kultury ceramiki sznurowej, dla którego usypano kurhan. W grobie tym odkryto zniszczony szkielet mczyzny (?) uloony w pozycji skurczonej na prawym boku, przy który znajdowal si pucharek, amfora, wiór krzemienny, 12 odlupków krzemiennych, 2 fragmenty wiórków krzemiennych i 2 grociki krzemienne oraz fragment ozdoby z szabli dzika. W krawdzi nasypu od strony wschodniej odslonito dwa groby niszowe (groby nr 3 i 4), nalece do kultury ceramiki sznurowej. Miecily si one jeszcze w obrbie strefy zamknitej dookolnym rowkiem. Grób nr 3 to pochówek dwóch osobników dziecicych uloonych na boku w pozycji skurczonej, wyposaony w 3 naczynia (2 pucharki i l amforka) oraz 3 rurkowate paciorki kociane. Natomiast grób nr 4 to pochówek dwóch osobników doroslych, uloonych w pozycji skurczonej (jeden na prawym boku, drugi na lewym), przy których znaleziono po dwa naczynia (amfora i pucharek) i po jednym szydle kocianym. Przy pochówku lecym w poludniowej czci niszy zlokalizowano ponadto l odlupek krzemienny i l odlupek kamienny. W strop grobu centralnego wkopany byl pochówek wczesnobrzowy (grób nr l) nalecy do kultury mierzanowickiej, gdzie przy zniszczonym szkielecie odslonite 4 ozdoby miedziane i fragment drewnianego wyrobu (kolczan, lubie lub inny pojemnik). Dwie jamy osadowe, przypuszczalnie wczesnoredniowieczne, odslonite zostaly od zachodniej i poludniowej strony kurhanu. Ich wypelniska niszczyly rowek wokólkurhanowy. Kurhan wraz rowkiem i gliniank oraz grobem centralnym (grób nr 2) mona datowa na II faz chronologiczn osadnictwa kultury ceramiki sznurowej w III strefie osadniczej rodkowoeuropejskiego horyzontu tej kultury (ok. 2100 lat p.n.e.). Groby nr 3 i 4 to pochówki kultury ceramiki sznurowej datowane na przelom II i III fazy chronologicznej tej kultury (okolo 2000-1900 lat p.n.e.). Grób nr l naley do kultury mierzanowickiej, pochodzi z wczesnej epoki brzu (ok. 1800 lat p.n.e.). Natomiast obiekty osadowe nr 3 i 4 (jamy gospodarcze) naley przypisa wczesnoredniowiecznej chronologii. Dokumentacja powykonawcza z bada znajduje si w PSOZ w Zamociu, a materialy zabytkowe zdeponowano w Muzeum Regionalnym im. J. Petera w Tomaszowie Lubelskim. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowowschodniej", t. IV-1999 r.

LUBCZE, st. 25, kurhan 3, gm. Jarczów, woj zamojskie, AZP 94-92/18 · cmentarzysko plaskie kultury pucharów lejkowatych · kurhan kultury ceramiki sznurowej · cmentarzysko kultury mierzanowickiej z wczesnej epoki brzu Badania prowadzila mgr Jolanta Badziska (Muzeum im. J. Petera w Tomaszowie Lubelskim). Finansowal PSOZ. Kurhan poloony na lokalnej kulminacji poludniowego garbu Grzdy Sokalskiej, zniszczony calkowitej destrukcji ulegl nasyp i grób centralny. Zachowaly si 2 rowki: zewntrzny o rednicy 8,3 m otaczajcy kurhan i wewntrzny o rednicy 5,4 m otaczajcy przypuszczalnie grób centralny, gdy rowki nie byly koncentryczne. Od pólnocy kurhan otaczala pólksiycowata jama przykurhanowa o max. szer. 4 m i glb. 1,1 m, W warstwie kulturowej znaleziono fragmenty ceramiki kultury pucharów lejkowatych, kultury ceramiki sznurowej i kultury mierzanowickiej a take odlupki, wióry i 2 grociki krzemienne ( 1 grocik kultury ceramiki sznurowej, 1 grocik kultury mierzanowickiej). Odkryto 10 grobów. Grób nr 1, podwójny- szkielety uloone w pozycji skurczonej na lewych bokach, wyposaony byl we fragmenty zausznicy miedzianej - kultura mierzanowicka. Grób nr 2, zniszczony, pozbawiony inwentarza, szkielet w pozycji skurczonej na prawym boku ­ kultura ceramiki sznurowej lub kultura mierzanowicka. Groby nr 3 - 10 nalealy do kultury pucharów lejkowatych. Groby o owalnych jamach, 42

bez konstrukcji kamiennych, zmarli w pozycji wyprostowanej przewaa orientacja wschód - zachód. Wikszo grobów bez inwentarza. Grób nr 4 wyposaony w ozdoby kociane, grocik krzemienny i flasz z kryz, grób nr 8 w nó/?/ z szabli dzika, grób nr 10 w ozdoby z muszli i szpil kocian. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowowschodniej", t. IV, 1999 r. Dokumentacja powykonawcza z bada znajduje si w PSOZ w Zamociu, a materialy zabytkowe zdeponowano w Muzeum im. J. Petera w Tomaszowie Lubelskim. Badania zakoczono. MALICE KOCIELNE, st. 1, gm. Lipnik, woj. tarnobrzeskie, AZP 88-71/3 · cmentarzysko megalityczne kultury pucharów lejkowatych (neolit) · cmentarzysko plaskie kultury pucharów lejkowatych (neolit) · cmentarzysko grupy krakowsko-sandomierskiej kultury ceramiki sznurowej (neolit) · cmentarzysko kultury mierzanowickiej (wczesna epoka brzu) · lady osadnictwa kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich) · lady osadnictwa wczesnoredniowiecznego (X-XIII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu i sierpniu przez mgr. Marka Florka (PSOZ Tarnobrzeg) oraz dr Barbar Bargiel i dr. Jerzego Liber (Katedra Archeologii UMCS w Lublinie). Finansowane przez PSOZ i UMCS. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 380 m². Badania stanowily kontynuacj prac z lat 1996-1997. Lcznie w trzech sezonach przebadano powierzchni okolo 1000 m2. Celem prac bylo rozpoznanie terenu przyleglego na pólnoc, wschód i poludniowy wschodu od dotychczas przebadanej partii stanowiska. Cmentarzysko kultury pucharów lejkowatych: Rozpoznany zostal w pelni zasig i forma obu znajdujcych si na cmentarzysku trapezowatych grobowców megalitycznych. Odslonito m.in. kolejny, o dlugoci 12 m, odcinek poludniowej obstawy grobowca II (obiekt 16). Po wewntrznej stronie obstawy (a wic wkopany wtórnie w nasyp grobowca) znajdowal si zbiorowy pochówek dwóch osobników doroslych; kobiety i prawdopodobnie mczyzny oraz dziecka. Na cmentarzysku plaskim zakoczono eksploracj obiektu nr 9 ­ grobu w formie prostoktnego bruku kamiennego, zawierajcego pochówek dziecka. Cmentarzysko grupy krakowsko-sandomierskiej kultury ceramiki sznurowej: Na pólnocny wschód od cmentarzyska kultury pucharów lejkowatych odkryto kolejny (trzeci) grób grupy krakowsko-sandomierskiej (obiekt 24), wkopany w podstaw nasypu ziemnego nakrywajcego konstrukcje megalityczne. Byl to grób niszowy, w którym pochowano dziecko w wieku 11-13 lat. Wyposaenie grobu stanowily: amfora, puchar, toporek kamienny, siekiera krzemienna, grocik sercowaty, drobne narzdzia krzemienne, kociane szydlo i paciorek rurkowaty. Cmentarzysko grupy mierzanowickiej: Na poludnie od cmentarzyska kultury pucharów lejkowatych odkryto 3 groby kultury mierzanowickiej, w tym dwa dzieci w wieku Infans I, trzeci nalecy do kobiety zmarlej w wieku Adultus. Wyposaenie grobów stanowily paciorki z fajansu, muszli, koci i zbów zwierzcych, ponadto w grobie kobiecym znaleziono miedzian zausznic w ksztalcie wierzbowego licia. Ponadto w ssiedztwie grobów kultury mierzanowickiej zarejestrowano kilka jam o pionowych ciankach nieokrelonej funkcji, z kamieniami i pojedynczymi fragmentami ceramiki z pónego neolitu i wczesnego okresu epoki brzu w wypelniskach. Ich zwizek z cmentarzyskiem nie jest pewny, jednak jeszcze mniej prawdopodobne jest by stanowily one pozostalo osady. Badania na stanowisku zakoczono. Materialy zloono w Muzeum Okrgowym w Sandomierzu, dokumentacj z bada w PSOZ w Tarnobrzegu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowowschodniej". Calociowe opracowanie bada na stanowisku ukae si w ,,Sprawozdaniach Archeologicznych" lub ,,Przegldzie Archeologicznym". Badania nie bd kontynuowane. 43

Michalów-Piaska, gm. Wchock, woj. kieleckie, AZP 80-66 - patrz: paleolit MIECHOWICE, st. 4a, gm. Brze Kujawski, woj. wloclawskie, AZP 48-45 · osada i cmentarzysko kultury lendzielskiej (neolit) · cmentarzysko kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich, fazy B1, B2, C1) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez doc. dr. hab. Ryszarda Grygiela (Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Lodzi) przy udziale dr Marii Lityskiej-Zajc z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Krakowie, dr Doroty Nalepki i mgr Aldony Bieniek z Instytutu Botaniki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, prof. dr. hab. Boleslawa Nowaczyka z Instytutu Geografii UAM w Poznaniu. W badaniach udzial wzili studenci archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego w Krakowie (Jacek Biela, Michal Grygiel) i Uniwersytetu w Bratyslawie (Andrej Zitan). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Lodzi oraz Urzd Wojewódzki we Wloclawku. Kontynuowano badania wykopaliskowe w pólnocnej czci stanowiska. Ogólem przebadano powierzchni dalszych 895 m2. Uchwycono pólnocn granic zasigu osady i cmentarzyska kultury lendzielskiej. Dokoczono eksploracj pólnocnych odcinków rowów domów trapezowatych, w ich partiach szczytowych, jak równie poloon obok duych rozmiarów gliniank nr l. Na uwag zasluguje jeszcze jedna: nr 30, pelnica rol piwniczki, poloona wewntrz jednego z domów trapezowatych. Z jej wypelniska, poza skupiskiem kamieni ze ladami zagladze, wydobyto du ilo materialów ceramicznych a zwlaszcza koci zwierzcych drobnych ssaków. Odslonito tylko jeden, w sumie slabo zachowany, grób szkieletowy, skurczony na prawym boku, z glow zwrócon na poludnie. Jego wyposaenie stanowil pas biodrowy zloony z kilkunastu zbów zwierzcych. Odkryto l0 cialopalnych grobów jamowych kultury przeworskiej, stanowicych wschodni peryferi wikszego cmentarzyska, którego obecno na tym stanowisku stwierdzono ju w 1997 roku. Poszczególne zespoly grobowe byly niekiedy trudne do okrelenia, gdy groby zalegaly w humusie i warstwie kulturowej. Na podstawie bogatego wyposaenia (groty oszczepów, wysokie umba, zapinka oczkowata, klamry do pasa, wdzidla, ceramika terra sigillata), badan parti cmentarzyska naley datowa na fazy B1, B2, i C1 okresu wplywów rzymskich. Obok prac archeologicznych prowadzono badania palinologiczne i geomorfologiczne. Szczególowemu przesiewaniu poddano wypelniska obiektów neolitycznych, z których pobrano próby ziemi do bada laboratoryjnych. Materialy z bada przechowywane s w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Lodzi. Przewiduje si kontynuacj bada dalszych partii cmentarzyska. MLODÓW, st. 1, gm. Lubaczów, woj. przemyskie, AZP 100-87/61 · naturalne wydmy piaszczyste - domniemane cmentarzysko kultury ceramiki sznurowej (neolit) Ratownicze badania, przeprowadzone w sierpniu przez mgr Agat Pilch (Muzeum w Lubaczowie). Finansowane przez PSOZ. Przebadano trzy kopce. Nowy Dworek, st. 7, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/7 - patrz: wczesne redniowiecze Nowy Dworek, st. 20, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/20 - patrz: paleolit Ojców - Jaskinia Lokietka, gm. Skala, woj. krakowskie, AZP 99-55/22 - patrz: paleolit

53B

44

Olsza, st. 10 (Gaz 350), gm. Mogilno, woj. bydgoskie - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich OLSZOWA, st. A, gm. Ujazd, woj. piotrkowskie, AZP 94-40 · lady osadnictwa z górnego paleolitu · obozowisko(?) kultury amfor kulistych (neolit) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone we wrzeniu przez Jaroslawa Bronowickiego (Instytut Archeologii i Etnologii PAN O/Wroclaw). Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 0,12 ha. Celem bada byla eksploracja nawarstwie kulturowych, zagroonych zniszczeniem w wyniku budowy autostrady. Na stanowisku zarejestrowano obecno reliktów dwu faz jego zasiedlenia. Pierwsza wie si najprawdopodobniej z epizodycznym pobytem grupy lowców z paleolitu górnego (znaleziono 6 artefaktów krzemiennych), druga z osad lub obozowiskiem ludnoci kultury amfor kulistych. Odkryto tylko jeden obiekt nieruchomy, którym byly relikty szalasu (?). W jego obrbie znaleziono niewielkie skupienie zabytków krzemiennych kultury amfor kulistych, wród których uwag zwraca ciosak wykonany z fragmentu gladzonej siekiery krzemiennej z krzemienia pasiastego krzemionkowskiego i l odlupek z tego surowca. Na stanowisku nie znaleziono fragmentów ceramiki. Stanowisko jest cennym przykladem krótkotrwalego obozowiska ludnoci kultury amfor kulistych, tym cenniejszym, e obiekty tego rodzaju nale do najtrudniej uchwytnych archeologicznie. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum lska Opolskiego w Opolu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,lskich Sprawozdaniach Archeologicznych". Badania nie bd kontynuowane. Opalenie, st. 3, gm. Gniew, woj. gdaskie, AZP 24-45/ - - patrz: wczesna epoka elaza OPATOWICE, st. 35, gm. Radziejów, woj wloclawskie · osada ludnoci kultury pucharów lejkowatych (z faz IIIC i V) · osada kultury amfor kulistych (z fazy IIl a) · obozowisko(?) ludnoci kultury ceramiki sznurowej (z fazy 4) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr Marzen Szmyt i mgr. Bartosza Jówiaka (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Instytut Prahistorii, Zaklad Prahistorii Polski oraz Instytut Wschodni). Finansowane przez Wojewod Wloclawskiego oraz Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Pity sezon bada. Stanowisko znajduje si w pólnocnej czci tzw. Wzgórza Prokopiaka. Na podstawie wyników szczególowych bada powierzchniowych oceniono, e jest ono najwikszym z rozpoznanych na Wzgórzu stanowisk, gdy zajmuje co najmniej 5400 m². Do bada dostpna jest jego wschodnia cz; parti zachodni porasta las. Biecy sezon byl pitym etapem eksploracji stanowiska. W obrbie 8 nowych wykopów (o sygnaturach XXV - XXXII) zbadano powierzchni 190 m². Odslonito 35 obiektów wziemnych, w tym 20 jam, 11 dolków poslupowych, l palenisko i 3 obiekty nieokrelonej kategorii (odkryte czciowo). Uzyskano znaczn ilo ródel ruchomych: prawie 3500 fragmentów ceramiki, 98 krzemieni, 278 fragmentów koci, 1240 brylek polepy i kilka kamieni ze ladami obróbki. W materiale ruchomym najsilniej reprezentowana byla ceramika kultury pucharów lejkowatych (lcznie prawie 2100 fragmentów), nastpnie kultury amfor kulistych (prawie 1400 fragmentów) przy wyranie mniejszej iloci ródel kultury ceramiki sznurowej (ponad 10 fragmentów). Artefakty zwizane s glównie z dwiema znanymi ju wczeniej fazami zasiedlenia stanowiska, a mianowicie z osadnictwem ludnoci kultury pucharów lejkowatych z fazy V i kultury amfor 45

kulistych z fazy III a. Rozpoznano jednak take lady dwóch innych faz osadniczych, dotd nieobecnych na terenie stanowiska, a lczcych si z ludnoci kultury pucharów lejkowatych z fazy IIIC oraz kultury ceramiki sznurowej z fazy 4. W sezonie 1998 badane byly 2 strefy stanowiska: pólnocna i poludniowa. W strefie pólnocnej zaloono jeden wykop (XXV - o wymiarach 2 x 10 m). Usytuowano go na pólnoc od wykopu XV w taki sposób, by uchwyci pólnocny skraj bruku morenowego. W obrbie wykopu odslonito 2 obiekty wziemne (w tym jam kultury amfor kulistych). Pozostale 7 wykopów (XXVI - XXXII, lcznie 170 m²) ulokowano w poludniowej czci stanowiska. Podstawowym celem bylo szersze rozpoznanie skupiska ródel rysujcego si w obrbie wczeniej badanych wykopów sondaowych (XII-XIII). Zdecydowana wikszo ródel byla tu zwizana z osadnictwem kultury pucharów lejkowatych (m.in. 9 obiektów wziemnych) i kultury amfor kulistych (co najmniej 2 obiekty). Na styku wykopów XXVIII, XXIX i XXX odslonito obiekt zapewne nalecy do kultury ceramiki sznurowej (ob. 178). W wykopach XXVIII, XXIX, XXXI i XXXII uchwycono granice badanej koncentracji ródel. Dokumentacja z bada zloona zostala w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wloclawku oraz w Zakladzie Prahistorii Polski Instytutu Prahistorii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zbiory znajduj si w Zakladzie Prahistorii Polski IP UAM. Biecy sezon zakoczyl rozpoznawanie dwóch glównych stref osadniczych na stanowisku. OSIEK n/WISL, st. 9, gm. Obrowo, woj. toruskie, AZP 41-45/59 · osada kultury pucharów lejkowatych (neolit) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr. hab. Stanislawa Kukawk i dr Jolant Maleck-Kukawk (Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Instytut Archeologii i Etnologii Zaklad Prahistorii w Toruniu) z grup studentów archeologii. Finansowane przez Uniwersytet Mikolaja Kopernika. Pierwszy sezon bada. Stanowisko znajduje si w obrbie Kotliny Toruskiej. Usytuowane jest na krawdzi IX terasy nadzalewowej Wisly. Wzdlu podstawy terasy na przestrzeni okolo 2 km cignie si pasmo zmeliorowanych obecnie terenów lkowych. Podloe geologiczne stanowiska stanowi piaski lune i wiry. Wyniesione jest ono ponad okoliczne tereny lkowe nieznacznie - zaledwie od 1,5 do 2,0 m. W trakcie bada powierzchniowych, prowadzonych w ramach AZP jak i tu przed badaniami wykopaliskowymi, okrelono, e stanowisko zajmuje powierzchni okolo l ha, obejmujc partie szczytowe bardzo slabo zaznaczonego w terenie cyplowatego wyniesienia. Badaniami wykopaliskowymi objto cal przestrze stanowiska. Lcznie, wykopami o wymiarach 5 x 5 m lub 5 x 2,5 m (jeden z wykopów mial wymiar 2 x 2 m), zbadano powierzchni 479 m². Odslonite w caloci bd tylko fragmentarycznie 4 niewielkie skupiska zabytków a w ich obrbie 12 obiektów (3 paleniska i 9 bliej nieokrelonych jam). Poza wspomnianymi skupiskami materialy zabytkowe wystpowaly sporadycznie. Lcznie z powierzchni stanowiska i wykopów badawczych pozyskano ponad 2626 fragmentów ceramiki kultury pucharów lejkowatych, 192 krzemienie, przlik, siekier (motyk) kamienn o pokroju kultury pónej ceramiki wstgowej, rozcieracz kamienny oraz kilkadziesit drobnych zbielonych (,,przepalonych") koci. Pobrano kilka prób wgli drzewnych. Analiza materialu ceramicznego kultury pucharów lejkowatych pozwala wstpnie datowa stanowisko na faz IIB na Kujawach (faza I na ziemi chelmiskiej). Jednoczenie w cechach zdobnictwa ceramiki zaobserwowano elementy pólnocno-wschodnich kultur subneolitycznych. Materialy z bada oraz komplet dokumentacji znajduj si w Instytucie Archeologii i Etnologii UMK w Toruniu. Badania powinny by kontynuowane.

46

Pilce, st. 1, gm. Kamieniec Zbkowicki, woj. walbrzyskie, AZP 92-26/65 - patrz: wczesne redniowiecze PNIÓWEK, st. 15, gm. Zamo, woj. zamojskie · osada kultury pucharów lejkowatych (neolit) · osada kultury mierzanowickiej (wczesna epoka brzu) · osada kultury luyckiej z okresu halsztackiego Badania wykopaliskowe, przeprowadzili w dniach od 9 do 14 listopada mgr Jerzy Kunierz i mgr Józef Niedwied. Finansowal prywatny inwestor. Pierwszy sezon bada. Badaniami objto powierzchni 110 m². Zaloono cztery rónej wielkoci wykopy i odkryto liczne zabytki kultury pucharów lejkowatych, m in. fragment toporka kamiennego z obuchem guzikowatym, due fragmenty trzech naczy glinianych, fragment glinianego tygielka oraz kamienny rozcieracz. W pobliu naczy zlokalizowano take dwa skupiska kamieni ze ladami okopcenia, co sugeruje ich funkcj jako elementów paleniska. Na kulminacji stanowiska odkryto jeden obiekt w formie okrglej jamy o rednicy okolo 1 m, w profilu pólowalnej, sigajcej do glbokoci 65 cm. W obiekcie znaleziono drobne fragmenty wylewu naczynia baniastego(?) kultury luyckiej. Liczne fragmenty naczy, w tym fragmenty misy z wylewem zagitym do rodka i fragment wylewu garnka z dookolnym ornamentem paznokciowym nalealy do kultury luyckiej z okresu halsztackiego. Ponadto z warstwy ornej pochodz ulamki naczy kultury mierzanowickiej. Jeden z nich zdobiony jest odciskami sznura polczonymi z ornamentem stempelkowym. W warstwie kulturowej odkryto równie kilka rónej wielkoci fragmentów kamieni arnowych i szlifierskich niezwizanych z konkretnymi obiektami osadowymi. Badania nie bd kontynuowane. POCZALKOWO, st. 18, gm. Aleksandrów Kujawski, woj. wloclawskie · osada kultury pucharów lejkowatych, faza II Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone we wrzeniu przez Lucyn Domask (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 20 m². Stanowisko Poczalkowo 18 odkryte zostalo w roku 1980 w czasie bada powierzchniowych. Poloone jest w strefie doliny rzeki Tyny, w odlegloci okolo 700 metrów od jej dzisiejszych brzegów. Celem bada bylo zabezpieczenie stanowiska przed wywiewaniem oraz ustalenie jego relacji wzgldem stanowiska Poczalkowo 36. W efekcie podjtych dziala zaloono jeden sonda - wykop nr l, o wymiarach l x 20 metrów. Zlokalizowany zostal na skraju stanowiska w pobliu stanowiska Poczalkowo 36. W czasie eksploracji wykopu nie natrafiono na warstwy kulturowe ani material ruchomy, w zwizku z czym przerwano dalsze badania. Naley doda, e w zwizku z brakiem ,,materialnych" efektów eksploracji wykopu l postuluje si ponowne rozdzielenie stanowisk 18 i 36 w Poczalkowie. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Badania nie bd kontynuowane. POCZALKOWO, st. 38, gm. Aleksandrów Kujawski, woj. wloclawskie · osada kultury pucharów lejkowatych, faza III A Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu i wrzeniu przez Lucyn Domask (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 425 m². 47

W czci zachodniej stanowiska podjto eksploracj wykopów nr 3-17. Na uklad stratygraficzny sklada si humus, podglebie oraz calec bezstrukturalne piaski podloa. Podstawow jednostk eksploracyjn byl wykop o wymiarach 5 x 5 m. W zalenoci od potrzeb zakladano równie sondae o szerokoci 1 metra i zrónicowanej dlugoci. Eksplorowano warstwami mechanicznymi. Wikszo materialu ruchomego zarejestrowano w obrbie II w-wy mechanicznej, z kolei obiekty nieruchome rejestrowano z reguly na poziomie III w-wy mechanicznej. Na powierzchni 300 m² zarejestrowano 40 obiektów nieruchomych (dolków poslupowych i jam), 3268 fragmentów ceramiki, 132 krzemienie, 29 wytworów kamiennych (w tym fragment arna i rozcieracza) oraz 8 fragmentów polepy. Najciekawszym z odkrytych obiektów s pozostaloci trapezowatej pólziemianki zorientowanej na linii wschód-zachód. Odkryte zaloenie naley interpretowa jako pozostaloci chalupy wraz z obiektami gospodarczymi ludnoci kultury pucharów lejkowatych z fazy IIIA. Z kolei w czci wschodniej stanowiska zamierzano kontynuowa badania rozpoczte w roku poprzednim. Niestety, na skutek ,,dzikiego" poboru piasku zniszczeniu ulegla ta cz stanowiska, w której oczekiwa nalealo (na podstawie wyników eksploracji zeszlorocznych sonday - wykopy nr l i 2) istnienia kolejnego zaloenia mieszkalnego. W zaloonych w tej czci stanowiska wykopach (nr 18-21) zarejestrowano jedynie wkopy nowoytne - zapewne pozostaloci kopców do przechowywania warzyw. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Badania nie bd kontynuowane. PODLOZINY, st. 2, gm. Dopniewo, woj. poznaskie, AZP 53-25/58 · neolit/wczesna epoka brzu (dane z KESA) · wczesne redniowiecze (dane z KESA) · póne redniowiecze (dane z KESA) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 24 listopada do 8 grudnia, przez dr. Tomasza Skorupk (Centrum Bada Archeologicznych przy Fundacji Adama Mickiewicza). Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 23,5 ara. Stanowisko calkowicie zniszczone. Zarejestrowano jedynie duych rozmiarów wkopy wspólczesne, w których zalegaly mieci. Brak równie materialu z warstw mechanicznych. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w Poznaskim Towarzystwie Prehistorycznym. Badania nie bd kontynuowane. POZNA ­ NOWE MIASTO, st. 284, gm. loco, woj. poznaskie, AZP 54-28/96 · osada kultury pucharów lejkowatych, fazy wióreckiej (neolit) · osada kultury luyckiej z IV-V okresu epoki brzu oraz okresu halsztackiego · osada kultury pomorskiej · osada i cmentarzysko kultury przeworskiej z faz A1-A2 mlodszego okresu przedrzymskiego oraz z okresu pónorzymskiegos · lady osadnictwa wczesnoredniowiecznego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od 24 maja do 19 listopada przez Poznaskie Towarzystwo Prehistoryczne, dzialajce w ramach Centrum Bada Archeologicznych Fundacji UAM. Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad. Pracami terenowymi kierowal mgr Andrzej Krzyszowski (Muzeum Archeologiczne w Poznaniu). Pierwszy sezon bada. Stanowisko odkryto w trakcie bada powierzchniowych w ramach AZP w 1987 r.. Badania wykopaliskowe podjto w zwizku z planowan budow odcinka autostrady A-2. 48

1. osada kultury pucharów lejkowatych - material ten mona odnie do fazy wióreckiej tej kultury 2. osada kultury luyckiej - chronologicznie material ,,luycki" jest dwufazowy; ródla zlokalizowane we wschodniej partii stanowiska odpowiadaj regulom wykonawstwa ceramiki charakterystycznym dla IV-V okresu epoki brzu, natomiast w partii centralnej odkrywki wystpily materialy, które mona przyporzdkowa starszemu okresowi halsztackiemu 3. osada kultury pomorskiej - zakwalifikowano tu obiekty, które tworz wyranie czytelny i zwarty kompleks zlokalizowany w poludniowo-centralnej partii odkrywki 4. osada kultury przeworskiej z materialem ,,przeworsko-jastorfskim". Chronologicznie materialy tej kultury odpowiadaj fazie A1-A2 mlodszego okresu przedrzymskiego a jedynie niewielki zbiór ródel stanowi materialy z okresu pónorzymskiego 5. cmentarzysko kultury przeworskiej ­ obiekty o charakterze sepulkralnym, wystpujce w wyranym skupisku. Zespoly te, to groby jamowe bezpopielnicowe, z zawartoci mniej lub bardziej intensywnej spalenizny, przepalonych koci, ceramiki i przedmiotów metalowych. 6. punkt osadniczy z wczesnego redniowiecza ­ horyzont ten reprezentuj fragmenty ceramiki, zarejestrowane wylcznie w warstwie; mona je datowa na faz C-D wczesnego redniowiecza Materialy z tych bada oraz dokumentacja s przechowywane w siedzibie Centrum Bada Archeologicznych Fundacji UAM w Poznaniu.

8B

Rogów Opolski, st. 2, gm. Krapkowice, woj. opolskie, AZP 92-37/9 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Rotnowo, st. 18, gm. Gryfice, woj. szczeciskie, AZP 20-13/23 - patrz: paleolit Rozumice, st. C, gm. Kietrz, woj. opolskie - patrz: paleolit Ru Nowa Kolonia, st. 1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41- 82 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu RU NOWA KOLONIA, st. 6, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41 ­ 82 · stanowisko wielokulturowe Badania przeprowadzone przez mgr. Antoniego Smoliskiego i mgr. Slawomira ólkowskiego. Finansowane przez EuroPolGaz S.A. Prace mialy charakter ratowniczy. Przeprowadzono je w zwizku z budow gazocigu tranzytowego Jamal ­ Europa Zach. Stanowisko znajduje si 2 km na wschód od miejscowoci Nowa Ru, ley w obrbie Wysoczyzny Wysokomazowieckiej. W trakcie prac badawczych odkryto 57 obiektów archeologicznych. Zarejestrowano pozostaloci osadnictwa z trzech faz. Pierwsz faz osadnicz wyznaczaj obiekty i materialy neolityczne, prawdopodobnie kultury pucharów lejkowatych. Druga faza osadnicza zwizana jest z epok brzu ­ kultur luyck, by moe te z kultur trzcinieck. S to pozostaloci budowli mieszkalnych ustawionych na brzegu dawnego jeziora. Nieliczne fragmenty ceramiki (XVI ­ XVII w.) s zapewne tylko ladami rolniczego uytkowania tego terenu, ale nie mona wykluczy okresowego istnienia bardziej stabilnego osadnictwa z tych czasów. Dokumentacja znajduje si w PSOZ w Lomy. 49

RZESZÓW, st. 54, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 103-75/30 · osada kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · osada kultury ceramiki pucharów lejkowatych (neolit) · lady osadnictwa kultury mierzanowickiej (wczesny okres epoki brzu) · lady osadnictwa kultury trzcinieckiej (starszy okres epoki brzu) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 18 czerwca do 20 lipca przez mgr. Wojciecha Dragana i mgr. Piotra Mitur (Muzeum Okrgowe w Rzeszowie). Finansowane przez Rzeszowsk Spóldzielni Lokatorsko-Wlasnociow. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 700 m². Odkryto pozostaloci 10 obiektów nieruchomych oraz 26 dolków poslupowych, bdcych pozostaloci trzech domów slupowych odslonitych czciowo. Pozyskany material ruchomy kultury ceramiki wstgowej rytej reprezentuje faz II. Ponadto wystpil material ceramiczny kultury pucharów lejkowatych oraz pojedyncze fragmenty ceramiki kultury mierzanowickiej i trzcinieckiej. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Rzeszowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach i Sprawozdaniach Rzeszowskiego Orodka Archeologicznego". Badania nie bd kontynuowane. RZUCEWO, st. 1, gm. Puck, woj. gdaskie, AZP 04-42/1 · osada kultury rzucewskiej (neolit) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr Danut Król (Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Finansowane przez PSOZ. Kontynuacja bada z lat 1927-29 i 1997 roku. Czternasty sezon bada. Przebadano powierzchni 105 m². Osada poloona jest ok. 1 km na pólnocny wschód od zabudowa wsi Rzucewo, bezporednio nad Zatok Puck. Pracami objto cz osady przylegajc bezporednio do wykopu Józefa Kostrzewskiego z lat 1927-29. W zaloonych 4 wykopach o lcznej powierzchni 1 ara zarejestrowano fragmenty chat slupowych i paleniska prostoktne. W jednym z wykopów zarejestrowano dwie chaty zrónicowane w zakresie ksztaltu i wypelniska. Jedna zbudowana byla na planie prostokta, druga na planie kwadratu. Wród materialów zabytkowych wydzielono: fragmenty naczy (w tym naczynia rynienkowate), plyty szlifierskie, siekiery kamienne i wyroby krzemienne. Materialy i dokumentacja z bada znajduj si s w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Wyniki bada zostan opublikowane w czasopimie ,,Pomerania Antiqua". Badania bd kontynuowane. Samborowo, st. X, gm. Ostróda, woj. olsztyskie, AZP 28-56/10 - patrz: mezolit SLONOWICE, st. ,,G", gm. Kazimierz Wielka, woj. kieleckie, AZP 98-61/38 · grobowiec kultury pucharów lejkowatych (neolit) · osada kultury trzcinieckiej (starszy okres epoki brzu) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu i sierpniu przez dr. Krzysztofa Tuni (Instytut Archeologii i Etnologii PAN o/Kraków). Finansowane przez PSOZ. Siedemnasty sezon bada. Stanowisko znajduje si w obrbie zachodniomalopolskiej wyyny lessowej, na lewobrzeu Maloszówki - prawobrzenego doplywu Nidzicy (lewobrzeny doplyw Wisly). Prowadzone w biecym roku prace sprowadzaly si do poszerzeni od strony pólnocnej wykopu nr XXIV. Celem ich bylo uzyskanie rzutu poziomego rowu usytuowanego równolegle do ciany pólnocnej badanego od 50

paru lat grobowca ,,megalitycznego". Po zdjciu warstwy oraniny natrafiono na zarys wspomnianego rowu oraz kilka kolistych w rzucie poziomym obiektów - najprawdopodobniej zwizanych z osad kultury trzcinieckiej, która nawarstwila si na pozostaloci neolitycznego cmentarzyska kultury pucharów lejkowatych. Tegoroczn eksploracj zakoczono na odsloniciu stropowej partii rowu oraz obiektów zespolu ,,trzcinieckiego". Materialy i dokumentacja przechowywane s w Pracowni Archeologicznej IAiE PAN w Igolomi. Badania bd kontynuowane. Smardzowice, st. 1, gm. Skala, woj. krakowskie - patrz: paleolit SMOGORZEWIEC, st. 9, gm. Obrowo, woj. toruskie, AZP 41-45/58 · lady osadnictwa mezolitycznego · osady kultury pucharów lejkowatych (neolit)) · lady osadnictwa kultury ceramiki sznurowej (neolit) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr. hab. Stanislawa Kukawk i dr Jolant Maleck-Kukawk (Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Instytut Archeologii i Etnologii, Zaklad Prahistorii) z grup studentów archeologii UMK w Toruniu. Finansowane przez Uniwersytet Mikolaja Kopernika. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 1087,5 m². Stanowisko znajduje si w obrbie Kotliny Toruskiej. Usytuowane jest na krawdzi IX terasy nadzalewowej Wisly. Wzdlu podstawy terasy na przestrzeni okolo 2 km cignie si pasmo zmeliorowanych obecnie terenów lkowych o szerokoci od okolo 100 do okolo 500 m. Od zachodu, poludniowego zachodu i poludnia przez tereny lkowe przeplywa niewielki ciek (Mlynówka) odprowadzajcy wody z terasy IX i niszych do Wisly. Podloe geologiczne stanowiska stanowi piaski lune i wiry. Wyniesione jest ono ponad okoliczne tereny lkowe nieznacznie - zaledwie o 1 do 2,5 m. Lki, przed zmeliorowaniem zapewne okresowo podmakane, otaczaj okolice stanowiska niemal ze wszystkich stron. W trakcie bada powierzchniowych, prowadzonych w ramach AZP jak i tu przed badaniami wykopaliskowymi, okrelono, e stanowisko zajmuje powierzchni okolo 1,5 ha, obejmujc partie szczytowe bardzo slabo zaznaczonego w terenie wyniesienia, W trakcie bada powierzchniowych stwierdzono ponadto, e w zachodniej czci stanowiska ceramika wystpuje liczniej (we wschodniej czci byly to zaledwie pojedyncze fragmenty). Badaniami wykopaliskowymi objto cal przestrze stanowiska, prace prowadzono w wykopach o wymiarach 5 x 5 m lub 5 x 2,5 m, Material zabytkowy (glównie ceramiczny), zarówno w warstwie ornej jak i pod ni, koncentrowal si w piciu niewielkich - poniej l ara - skupieniach, wylcznie w zachodniej czci stanowiska. W ich obrbie lub w pobliu zidentyfikowano 27 obiektów, z których wikszo ma bez wtpienia charakter kulturowy. Poza wspomnianymi skupiskami materialy zabytkowe wystpowaly sporadycznie i to najczciej wylcznie w warstwie ornej. Lcznie z powierzchni stanowiska i wykopów badawczych pozyskano ponad 2700 fragmentów ceramiki kultury pucharów lejkowatych i kilkanacie kultury ceramik sznurowej (z obiektu), 116 krzemieni (w tym dwa o pokroju mezolitycznym znalezione poza skupiskami zabytków KPL), fragment przlika glinianego, fragment arna, kilka odlupków kamiennych i kilkadziesit drobnych zbielonych (,,przepalonych") koci. Pobrano kilka prób wgli drzewnych. Analiza materialu ceramicznego kultury pucharów lejkowatych pozwala wstpnie datowa stanowisko na faz IIA na Kujawach (faza I na ziemi chelmiskiej). Jednoczenie w cechach zdobnictwa ceramiki zaobserwowano elementy pólnocno-wschodnich kultur subneolitycznych. Funkcjonalnie, badany wykopaliskowo punkt, uzna mona za pozostalo piciu niewielkich, niejednoczasowych struktur podomowych, typowych dla wczesnych faz kultury pucharów lejkowatych. Materialy z bada oraz komplet dokumentacji znajduj si w Instytucie Archeologii i Etnologii 51

UMK w Toruniu. Badania winny by kontynuowane. SONINA, st. 1, gm. Lacut, woj. rzeszowskie, AZP 103-79/1 · osada neolityczna · osada kultury trzcinieckiej z wczesnej epoki brzu · osada kultury luyckiej z okresu halsztackiego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 13 do 26 sierpnia, przez mgr. Antoniego Lubelczyka (Muzeum Okrgowego w Rzeszowie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Badania prowadzono na kulminacji wzniesienia, na którym poloone jest stanowisko oraz na stoku wschodnim. Wyróniono 14 obiektów archeologicznych kultury trzcinieckiej i luyckiej oraz lune materialy krzemienne z neolitu, wiadczce o krótkotrwalym osadnictwie w tym czasie. Wspomniane wyej obiekty to owalne i podlune jamy, glównie o charakterze zasobowym. Nie potwierdzily si natomiast podejrzenia o istnieniu tutaj grodziska wczesnoredniowiecznego. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Rzeszowie. Wyniki bada zostaly opublikowane w ,,Materialach i Sprawozdaniach Rzeszowskiego Orodka Archeologicznego". Badania bd kontynuowane. Strzegowa, Jaskinia Binik, gm. Wolbrom, woj. katowickie - patrz: paleolit STRYCZOWICE, st. VII, gm. Waniów, woj. kieleckie · lady osadnictwa ludnoci cyklu lendzielsko-polgarskiego (neolit) · cmentarzysko kultury pucharów lejkowatych (neolit) · cmentarzysko kultury amfor kulistych (neolit) · cmentarzysko wczesnoredniowieczne Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr Barbar Matraszek (Pastwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie), przy konsultacji mgr. Slawomira Salaciskiego. W badaniach brali udzial studenci archeologii Akademii Teologii Katolickiej. Finansowane przez PSOZ i Pastwowe Muzeum Archeologiczne. Drugi sezon bada. Celem prac byla eksploracja odslonitych w ubieglym roku struktur. Otwarto dwa wykopy o lcznej powierzchni 167 m², w obrbie których zdjto ubiegloroczn warstw zasypiskow o miszoci ok. 30 cm. Kontynuowano eksploracj domniemanego obiektu grobowego kultury amfor kulistych (nr 2 i 2A) oraz fragment obiektu nr 3 (lady zaloenia o charakterze podomowym ludnoci cyklu lendzielsko-polgarskiego uchwycone w ubieglym sezonie na przestrzeni 13 metrów). Odslonito 3 rzdy kamieni (zorientowane po osi poludniowy wschód ­ pólnocny zachód) zwizane z obstaw megalitu. Zostaly one wykonane z dobranych pod wzgldem wielkoci i ksztaltu piaskowców, uloonych jeden na drugim, bez zaprawy, tworzcych ,,suchy murek". Pomidzy rzdami kamieni nr l i 2 zlokalizowano obiekty grobowe (3) z 4 szkieletami (w tym jeden podwójny pochówek dziecicy) poloonymi na wznak, zorientowanymi po osi poludniowy wschód ­ pólnocny zachód, pozbawionymi wyposaenia, na powierzchni ziemi. Prawdopodobnie opisywane jednostki zwizane s z megalitem. Na pólnoc od konstrukcji kamiennych (rzdu nr 3) odkryto 3 groby plaskie o orientacji poludniowy wschód ­ pólnocny zachód, ze szkieletami poloonymi na wznak, jeden z nich niszczy konstrukcj 52

megalityczn, w dwóch wystpowalo wyposaenie (noyki elazne, paciorki szklane, fragmenty kablczków ze stopu cyny). Ponadto odslonito fragmenty obiektu z pochówkiem zbiorowym. Opisywane obiekty naley lczy z cmentarzyskiem zaloonym w XII-XIII w. Wyeksplorowano odslonite w ubieglym roku dwa szkielety zwierzce. Wystpily one w obrbie warstw naturalnych, bez widocznych zarysów jam na poziomie ich wyodrbnienia. Odkryto 1604 zabytków, 93 fragmenty koci, 10 szkieletów ludzkich. Materialy znajduj si w PMA w Warszawie pod nr inw. 11/9837, dokumentacja z bada w depozycie Dzialu Dokumentacji Naukowej PMA. Badania bd kontynuowane. STRZELCE-KRZYANNA, st. 56 (GAZ 31), gm. Mogilno, woj. bydgoskie · osada kultury pucharów lejkowatych (faza IIa, neolit) · lady osadnictwa kultury amfor kulistych (neolit) · lady osadnictwa kultury luyckiej (rodkowa epoka brzu - wczesna epoka elaza) · lady osadnictwa wczesnoredniowiecznego Badania prowadzili mgr Miroslaw Andraloj i dr Piotr Chachlikowski (Polska Akademia Nauk, Instytut Archeologii i Etnologii, Oddzial w Poznaniu, Zespól ds Ratownictwa Archeologicznego) oraz mgr Ryszard Kirkowski (nadzory). Koordynacja prac doc. dr hab. Lech Czerniak (autor sprawozdania). Ratownicze badania archeologiczne na trasie gazocigu tranzytowego Jamal - Europa zach. Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. Trzeci sezon bada. Stanowisko badane w latach 1995 i 1996. Trzecia faza bada przypadla na nadzory wykonywane bezporednio w trakcie prac budowlanych w sierpniu 1998 r. - zbadano wtedy 11,7 ara w dolnej partii stoku. W sumie, zbadano powierzchni 39,3 ara. W ramach zasigu wykopów rozpoznano przekrój prawdopodobnie calego obszaru zasiedlenia kultury pucharów lejkowatych o czym wiadczy fakt, e wikszo obiektów i materialu ruchomego wystpila w centrum zbadanego obszaru. Odkryto i wyeksplorowano 25 obiektów (ll jam i 14 dolków poslupowych). Zarejestrowano liczny i homogeniczny material ruchomy wczesnej fazy kultury pucharów lejkowatych. w tym okolo 6000 fragmentów ceramiki, 180 krzemieni i 300 koci zwierzcych. Materialy pozostalych kultur w postaci pojedynczych fragmentów ceramiki zarejestrowano w niszych partiach stanowiska.

Swaroyn, st. 33, gm. Tczew, woj. gdaskie, AZP 18-44/141 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich ciejowice, st. 1, gm. Liszki, woj. krakowskie, AZP 103-55/135 - patrz: mezolit REDNIA, st. 4, gm. Krzywcza, woj. przemyskie, AZP 107-82/30 · kurhan kultury ceramiki sznurowej Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 29 czerwca do 6 sierpnia, przez Ew Sosnowsk (Towarzystwo Przyjaciól Nauk w Przemylu). Finansowane przez Komitet Bada Naukowych w Warszawie. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni o rednicy 12 m. Stratygrafia warstw kurhanu: - zewntrzn warstw ,,a" stanowil humus leny, barwy ciemnobrunatnej o miszoci 5-10 cm. Bezporednio pod ni zalegala warstwa ,,b" eluwialna, barwy beowej, o miszoci 20-40 cm, poprzecinana systemem korzeni. Pod ni wystpowala warstwa ,,c". Bezporednio na calcu zalegala warstwa ,,d" eluwialna, barwy bialoszarej o miszoci od 15 53

20 cm, miejscami uformowana w niezbyt spójne pakiety, dochodzce do tzw. symbolicznego rowka, opasujcego rednic kurhanu. Rowek ujawnil si na tle calca barwy brunatnopomaraczowej o odcieniu czerwonawym i strukturze marmurkowej. Strop calca zarejestrowano na poziomie 90-100 cm od wierzcholka kurhanu. Rowek szerokoci 30-40 cm wypelniony byl ziemi barwy szaropomaraczowej, zakrelajc bardziej owal anieli regularny krg. Jego wymiary po linii wschód-zachód (zewntrzna krawd) wynosily 8,0 m, za po lini pólnoc-poludnie 9.0 m. Zaglbiony byl w calec okolo 40-60 cm. Dno rowka bylo lekko zaokrglone, miejscami plaskie. W obrbie tzw. rowka zarejestrowano 6 obiektów. Obiekt usytuowany najbardziej centralnie okrelono jako ,,grób", w rzucie poziomym owalnoprostoktny, zorientowany w przyblieniu po osi wschód-zachód, o wymiarach 170 cm x 80 cm. Dno obiektu bylo plaskie i zaglbione w calec 10-15 cm. Wypelnisko obiektu stanowila zwglona belka (belki), wypelniajc wraz z popiolem szczelnie cal przestrze. Na zwglonej belce w czci poludniowo-wschodniej ,,grobu" leal nó wiórowaty wykonany z krzemienia naddniestrzeskiego (nr inw. 255). Nad wypelniskiem jamy grobowej usypany byl kopczyk ziemny, sklepiony u góry. W odlegloci okolo 6 cm na poludnie od krawdzi kopczyka lealo naczynie - pucharek zdobiony na szyjce odciskami sznura, jodelki i ornamentu krokwiowewgo (nr inw. 246). Obiekt nr 1, usytuowany byl w poludniowo-zachodniej, centralnej czci kurhanu, w odlegloci okolo 2,0 m na poludniowy zachód od tzw. grobu. Na poziomie calca obiekt w rzucie poziomym byl ksztaltu owalnego zorientowanego po linii pólnoc-poludnie z odchyleniem, o rozmiarach 2,20 x 1,0 m . Dno jamy bylo plaskie, zaglbione w calec 40 cm. Wypelnisko obiektu stanowila ziemia barwy szarobeowej. W obiekcie zarejestrowano kilka drobnych fragmentów ceramiki, wgielki drzewne, oraz odlupek krzemienny wykonany z krzemienia czekoladowego, z resztkami kory (nr inw. 279). Obiekt nr 2, usytuowany byl w najbardziej centralnej partii kurhanu, w odlegloci okolo 90 cm na poludniowy zachód od tzw. grobu i okolo 40 cm na poludniowy wschód od obiektu nr 1. Jego zarys na poziomie calca byl w rzucie ksztaltu owalnego, od strony poludniowo - zachodniej bardziej wypukly. Zorientowany byl po linii pólnocny zachód ­ poludniowy wschód o wymiarach 2,0 m x 1,2 m. Dno jamy bylo plaskie, zaglbione w calec 30 cm. Wypelnisko jamy stanowila ziemia barwy beowoszarej. W obiekcie zarejestrowano grocik sercowaty wykonany z krzemienia jurajskiego (nr inw. l6l), asymetryczny grocik trójktny wykonany z krzemienia nadniestrzaskiego (nr inw. 273) oraz luszczk krzemienn (nr inw. 272). Ponadto kilka fragmentów ceramiki w tym dwa fragmenty wylewu misy (nr inw. 270, 275) oraz fragment wylewu misy zdobionej odciskiem sznura (nr inw. 277). Obiekt nr 5 usytuowany byl w pólnocno-zachodniej, centralnej czci kurhanu, prawie równolegle do tzw. grobu, krótszym bokiem, w odlegloci od niego 70 cm na poludniowy wschód. Obiekt w rzucie poziomym ksztaltu owalnego zorientowany byl prawie po osi pólnocny zachód ­ poludniowy wschód, o rozmiarach 130 cm x 86 cm. Zaglbiony byl w calec 20 cm. Wypelnisko stanowila ziemia barwy szarobeowej. W obiekcie nie zarejestrowano adnych zabytków. Obiekt nr 5 usytuowany byl w poludniowej czci kurhanu, bezporednio przy poludniowej krawdzi obiektu nr 2. Obiekt w rzucie ksztaltu owalnoprostoktnego, bardziej owalnego od strony zachodniej. Obiekt mial wymiary 130 cm x 86 cm. Dno obiektu plaskie, zaglbione w calec na 45 cm. Wypelnisko obiektu stanowila ziemia barwy szarobeowej. W obiekcie zarejestrowano kilka wgielków drzewnych oraz drobne fragmenty ceramiki. Obiekt nr 4 znajdowal si na obrzeu kurhanu na linii tzw. ,,rowka" (pokrywajc si z jego zachodni krawdzi). Najprawdopodobniej obiekt wcinal si w rowek. Obiekt nr 4 w rzucie ksztaltu owalnego zorientowany byl po linii pólnoc-poludnie z odchyleniem, o wymiarach 124 cm x 74 cm. Dno obiektu plaskie zaglbione bylo w calec 41 cm, czciowo przecinalo wspomniany rowek. W obiekcie zarejestrowano kilka wgielków drzewnych oraz fragment surowca krzemiennego i narzutowego (nr inw. 286). Badanie kurhanu w redniej stanowi wany etap w pracach nad poznaniem kultury ceramiki sznurowej na pogórzach karpackich, szczególnie za zabiegów i obrzdów zwizanych z pochówkami pod nasypani kurhanów. Chronologia zostanie rozpoznana na podstawie analizy 14C, w laboratorium Instytutu Fizyki Politechniki lskiej w Gliwicach. 54

Kurhan po zakoczeniu bada zrekonstruowano. wity Wojciech, st. 7, gm., Midzyrzecz, woj. gorzowskie, AZP 51-14/22 ­ patrz: paleolit Targonie Wielkie, st. 9, gm. Zawady, woj. lomyskie, AZP 36-81 - patrz: paleolit Toczylowo, st.7, gm. Grajewo, woj. lomyskie, AZP 26 ­ 80 - patrz: mezolit Tyszowce, st. 3, gm. loco, woj. zamojskie, AZP 90-92/20 - patrz: wczesna epoka brzu Wapniarnia, st. 129, gm. Trzcianka, woj. pilskie, AZP 38-24/74 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Wsowo, stan. 29, gm. Kulin, woj. poznaskie, AZP 53-21/69 - patrz: mezolit WIELICZKA, st. 87, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 104-58/20 · osada kultury lendzielskiej, ze rodkowego neolitu Sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach do 14 do 27 sierpnia, przez Kazimierza Regul (Muzeum up Krakowskich Wieliczka). Finansowane przez Muzeum up Krakowskich Wieliczka. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 66 m². Warstwa 1 ­ humus gruboci 0-25 cm Warstwa 2 - warstwa kulturowa gruboci 5 cm Warstwa 3 - gliniasty calec; zaczl pojawia si na glbokoci 26-30 cm Odkryto du pólziemiank (zostala wyeksplorowana w polowie), lad po paliku drewnianym, 1 lad po jamie slupowej i 1 jam kulturow. Material ruchomy z wypelniska obiektów i z penetracji pola, na którym prowadzono badaniato: ulamki naczy charakterystyczne dla kultury lendzielskiej (grupa pleszowsko-modlnicka), wyroby krzemienne z surowca jurajskiego i obsydianu, tluczek krzemienny, wgle drzewne, polepa i kamienie piaskowcowe. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum up Krakowskich Wieliczka. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Studiach i Materialach do Dziejów up Solnych". Badania bd kontynuowane. WIELICZKA, st. 95, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 104-58/14 · osada z okresu neolitu · osada kultury lendzielskiej ze rodkowego okresu neolitu · osada z okresu wczesnego redniowieczna Sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach do 27 lipca do 10 sierpnia, przez Kazimierza Regul (Muzeum up Krakowskich Wieliczka). Finansowane przez Muzeum up Krakowskich Wieliczka. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 100 m². Warstwa 1 - humus: 0-20 cm Warstwa 2 - poglebie: 20-55 cm Warstwa 3 - gliniasty calec: 28-55 cm 55

Negatywny wynik bada. Nie odkryto ani warstwy kulturowej ani adnych obiektów kulturowych i zabytków ruchomych. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Studiach i Materialach do Dziejów up Solnych". Badania nie bd kontynuowane. WIELICZKA-RONOWA, st. 13, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 104-57/13 · wielokulturowa osada otwarta Ratownicze badania wykopaliskowe przeprowadzil Jaroslaw M. Fra (Muzeum up Krakowskich Wieliczka). Trzeci sezon bada. Dominuj obiekty i materialy neolityczne lczone z kultur lendzielsk. Odnotowano pojedyncze ulamki ceramiki kultury ceramiki wstgowej rytej. Natrafiono take na nieliczne materialy kultury przeworskiej z okresu wplywów rzymskich. Zwraca na siebie uwag odkrycie ceramiki z wczesnego redniowiecza datowanej ju na VI-VII wiek. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum up Krakowskich Wieliczka. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Studiach i Materialach do Dziejów up Solnych". Badania bd kontynuowane. WIERZCHLD, st. 12, gm. Stargard Szczeciski, woj szczeciskie, AZP 33-09/34 · osada kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 14 wrzenia do 3 padziernika przez Krzysztofa Kowalskiego (Muzeum Narodowe Dzial Archeologii w Szczecinie). Finansowane ze rodków Muzeum Narodowego w Szczecinie. Prace mialy charakter planowy, w ramach bada nad wczesnym neolitem prowadzonych przez Pracowni Neolitu Dzialu Archeologii, cho stanowisko wytypowane zostalo do bada na podstawie uzyskanych informacji o niszczeniu reliktów osadnictwa wczesnoneolitycznego, potwierdzonych autopsj ródel ruchomych. Celem niniejszych bada bylo z jednej strony pozyskanie nowych ródel kultury najwczeniejszych rolników bytujcych na Pomorzu Zachodnim (kultura ceramiki wstgowej rytej - KCWR), z drugiej za uchwycenie, przebadanie i udokumentowanie naraonych na zniszczenie pozostaloci mikrostruktur osadniczych. W wietle aktualnego stanu bada nad neolitem Pomorza Zachodniego, [Jankowska 1996, s. 1120] wyranie rzuca si w oczy brak przyrostu bazy ródlowej. W literaturze przedmiotu podkrela si równie brak analiz specjalistycznych, a szczególnie datowa radiowglowych [KulczyckaLeciejewiczowa 1996, s.51]. Zdecydowana wikszo odnoszcych si do zachodniopomorskiego (dokladniej pyrzyckiego) zgrupowania osadniczego KCWR, opracowa bazuje na materialach (obecnie praktycznie nieistniejcych) i stanowiskach odkrytych w latach 20-tych i 30-tych [Czerniak 1983, s.140, przypis 2; Siuchniski 1972, s.25], ewentualnie uzupelnionych o obserwacje z bada powierzchniowych [Wilaski 1974, s-54]. Wprawdzie w polowie lat 70-tych podjte zostaly przez T. Wilaskiego badania wykopaliskowe dwóch osad KCWR, w ukowie i alcinie [Jankowska 1996, s. 14], lecz zaowocowaly one pioniersk dla Pomorza Zachodniego, lecz obejmujc tylko jedn kategori ródel, publikacj materialów krzemiennych [Balcer 1985]. T skromn list koczy publikacja nielicznej kolekcji zabytków pochodzcych z bada interwencyjnych na nowoodkrytej osadzie w Brzezinie [Slowiski 1991]. Taki stan rzeczy, zarówno w zakresie iloci i jakoci ródel, jak i stanu ich opracowania nie spelnia wymogów wspólczesnej prahistorii. Stanowisko nr 12 w Wierzchldzie, pod wzgldem administracyjnym, zlokalizowane jest na dzialce gruntowej nr 354 w obrbie Skalin (arkusz nr 2), nalecej do Texass Ranch Company Sp. z o.o. (ry. l). Odkryte zostalo w trakcie bada powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP (arkusz 33-09, stanowisko na arkuszu nr 34) w 1993 roku. Zebrany w trakcie bada powierzchniowych material zabytkowy (fragmenty ceramiki) zezwolil jedynie na ogólne okrelenie - osada ze staroytnoci. 56

W grudniu 1997 roku studenci archeologii UAM, mieszkajcy w Stargardzie Szczeciskim, w trakcie wdrówki po okolicy natrafili tutaj na znaczn ilo fragmentów ceramiki, której dua cz (grubocienna ceramika o charakterystycznej technologii) wie si z KCWR. Wstpne informacje o odkryciu dotarly do MNS w maju br. W trakcie wyjazdu na stanowisko wraz z jednym z odkrywców, ustalono przyblion lokalizacj miejsca dokonania odkrycia oraz uzyskano szczególowe dane uzupelniajce. Material zabytkowy zwizany z KCWR znaleziony zostal w wyranym skupieniu, na powierzchni okolo 6 m², w okolicy duego kamienia, zalegajcego na polu ornym, bezporednio na poludnie od zasigu stanowiska (symbolu) na mapie AZP. Zwarte wystpienie materialu zabytkowego sugerowalo, e moe on pochodzi z jednego obiektu (jamy, paleniska itp.), który zostal naruszony skutkiem prac rolnych. Niestety glaz, który stanowil najbardziej szczególowy odnonik lokalizacyjny, ju wtedy zostal usunity z pola. Prospekcja terenu nie doprowadzila do dalszych odkry, cho naley zaznaczy, e moliwoci obserwacji byly znacznie ograniczone (silnie zaawansowana wegetacja upraw zboowych). Jednak biorc pod uwag ilo materialów (kilkadziesit fragmentów ceramiki) i opisany przez odkrywców kontekst znaleziska podjto decyzj o przeprowadzeniu bada sondaowych. Stanowisko poloone jest na silnie (walowato) wydluonym wyniesieniu (okolo 20-24 m n.p.m.) przebiegajcym midzy dwoma rowami w kierunku doliny jeziora Miedwie (ryc. 2), pokrytym silnie zdegradowanymi czarnymi ziemiami wytworzonymi z utworów pylastych. Podloe tworz gliny w rónym stopniu spiaszczone. Przed przystpieniem do bada wykopaliskowych wykonano pomiary do planu warstwicowego oraz wyniesiono w terenie osie ukladu wspólrzdnych lokalnych (N-S i E-W) z punktem centralnym w pobliu domniemanego miejsca odkrycia skupiska ceramiki. Prace wykopaliskowe rozpoczto od zaloenia dwóch dlugich wykopów (2 x 20 m i 2 x l9 m) usytuowanych w jednej linii (E-W) poprzecznie do przebiegu walu, które obejmowaly cz stoku od partii podszczytowej w kierunku zachodnim (w stron jeziora Miedwie). Wykopy te sluyly rozpoznaniu stratyfikacji. W celu uchwycenia reliktów osadnictwa wczesnoneolitycznego zakladano niewielkie (po 4 m² powierzchni) wykopy, które tworzyly nieregularn siatk rozwijajc si w kierunku pólnocnym, w stron lokalizacji stanowiska wg AZP. Jeden wykop zlokalizowano w kierunku poludniowym. W sumie zaloono 22 wykopy o lcznej powierzchni 215 m², które rozloone byly na obszarze przeszlo ½ ha (ryc. 3). W trakcie bada wykonano niezbdn dokumentacj: pomiarow, opisow, rysunkow (40 rysunków) i fotograficzn (63 zdjcia, 24 slajdy) oraz prowadzono inwentarze: zabytków, dokumentacji rysunkowej i fotograficznej. W wikszoci wykopów zarejestrowano zblion w generaliach sekwencj stratygraficzn. Warstw wierzchni (humus, orna), do glbokoci okolo 30 cm. tworzyla brunatna próchnica. Poniej wystpowaly nawarstwienia piaszczysto-gliniaste z próchnic, których miszo nie przekraczala 20 cm. Kolejny poziom wystpowal w wykopach poloonych w rodkowej czci stoku (wykop 1/98) i tworzyl go szary lub szaro-bialy piasek z wtrtami gliny i rzadkimi przemyciami próchnicy. Jego miszo nie przekraczala kilkunastu centymetrów. Ostatni obserwowany poziom (calec) tworzyla glina w rónym stopniu spiaszczona. W jej stropie, na styku z warstwami wyszymi, dosy licznie wystpowaly kamienie. W czci wykopów napotkano liniowe wkopy pod drenki melioracyjne i kolektor. Nieco inny uklad zaobserwowano w najniej poloonych wykopach (XXI/98 i XXII/98), gdzie nawarstwienia próchniczne sigaly glbiej (nawet powyej 60 cm.), a do dna wykopów (okolo 80-100 cm) wystpowaly warstwy piaszczyste z silnymi wytrceniami elazistymi (przynajmniej okresowo silnie uwodnione). W tych wykopach nie zarejestrowano materialu zabytkowego. W wikszoci wykopów natrafiono na ródla archeologiczne, glównie w postaci fragmentów ceramiki i wytworów krzemiennych. Wystpowaly one w warstwie próchniczej, kilku zaglbieniach wypelnionych próchnic (negatywy po wyoranych kamieniach oraz dwa nieokrelone, o niewielkich rozmiarach, które oznaczono jako obiekty z numerami l i 2) oraz w odkrytym obiekcie oznaczonym numerem 3/98. 57

Chronologicznie pozyskany z przebadanego obszaru material obejmuje róne okresy, poczwszy od mlodszej epoki kamienia, a po wczesne redniowiecze i redniowiecze, lecz jedyne lady trwalszego osadnictwa wi si z wczesnym neolitem - kultur ceramiki wstgowej rytej. O ile cz wykopów, poczynajc od pierwszego, potwierdzala penetracj tego terenu przez ludno KCWR (wystpowanie charakterystycznych fragmentów naczy glinianych i narzdzi krzemiennych), to nie natrafiano na trwale relikty osadnicze. Dopiero w sondau XVII/98, eksplorowanym praktycznie na kocu, zarejestrowano taki obiekt. Wykop ten ostatecznie powikszono do rozmiarów (6 m x l0 m), które zapewnialy przebadanie caloci widocznego poniej próchnicy zarysu. W rzucie poziomym obiekt mial ksztalt silnie wydluony po osi E-W, lekko jajowaty, stron wsz zwrócony na W, o rozmiarach okolo 7,8 m x 4,2 m. W przekroju pionowym: po osi N-S mial ksztalt nieckowaty, a E-W posiadal wyranie glbsz cz, która obejmowala parti rodkow i zachodni na dlugoci okolo 4,2 m. Zachowana miszo obiektu wynosila, w czci przeglbionej maksymalnie 0,7 m (1 m od powierzchni terenu), a w czci plytszej 0,4-0,5 m, przy czym do glbokoci okolo 0,4 m strop tylko czciowo oddzielal si od otoczenia (obecno szarego piasku zamiast óltego w warstwie z próchnic). Parti stropow obiektu wypelniala brunatna próchnica z szarym piaskiem (10-20 cm), poniej której wystpowal szary piasek (10-15 cm). Nastpny poziom, lokalnie przerywany, tworzyl piasek bialy do bialo-szarego (od kilku do kilkunastu cm). W czci dolnej wystpowala brunatno-brzowa warstwa gliniasta, której miszo w czci plytszej wynosila kilka cm a w glbszej dochodzila do 40 cm. W czci zachodniej zawierala ona elementy spalenizny w postaci soczewek. W wypelnisku obiektu zarejestrowano dosy liczny material zabytkowy: fragmenty naczy glinianych, wytwory krzemienne i fragment narzdzia kamiennego, które wystpily glównie w poziomie dolnym i rodkowym, przede wszystkim w czci zachodniej. Wród kilkuset fragmentów ceramiki wystpuj szcztki naczy grubociennych (tzw. ceramika kuchenna), które dominuj nad cienkociennymi (tzw. ceramika stolowa). Zdecydowana wikszo fragmentów ceramiki grubociennej wystpila w pólnocno-zachodniej partii obiektu, w dolnym jego poziomie. W masie ceramicznej wystpuj skladniki schudzajce (domieszka), przewanie organiczne, cho s take ulamki zawierajce wylcznie domieszk mineraln (piasek). Niektóre fragmenty nosz lady wyrównywania powierzchni wiechciem slomy. Wród form wyróni mona due, uchate naczynie z krótk, pionow szyjk i kulistym brzucem, mniejsze naczynie z podobnie uksztaltowan szyjk i brzucem, posiadajce na brzucu pionowe, grzebieniowate uchwyty, naczynia w postaci odcinka kuli. Cz naczy byla zdobiona ornamentem paznokciowym i guzkami plastycznymi. Ceramika delikatnej roboty wystpowala w obiekcie rzadziej i nie wykazywala tendencji do skupiania si. Jest ona wykonana z gliny szlamowanej lub posiadajcej niezbyt liczn domieszk mineraln. Powierzchnie naczy s równe, o barwie od czarnej do kremowej. S to fragmenty naczy w ksztalcie odcinka kuli, ewentualnie z lekko odgit szyjk. Ornamentyka naczy zasadniczo ogranicza si do zdwojonych linii rytych o ukladach meandrujcych lub zazbiajcych si podkowiasto, rzadziej trójktnych, którym towarzysz pojedyncze okrgle odciski lub krótkie linie poprzeczne na kocach. W jednym przypadku wystpuje rzd odcisków pod wylewem. Z obiektu pochodzi kilkadziesit artefaktów krzemiennych, wród których spory odsetek stanowi narzdzia, glównie drapacze i póltylczaki. Wystpily take 2 silnie wykorzystane luszcznie. Wikszo wytworów wykonanych jest z krzemienia narzutowego - baltyckiego. Na tym tle wyróniaj si dwa wytwory, które zostaly wykonane z importowanego krzemienia czekoladowego. Jedyny znaleziony fragment narzdzia kamiennego, to ulamek ostrza plaskiej motyki. Wstpna analiza ceramiki wykazuje, e wydobyty zespól zabytków, pod wzgldem stylistyki, mona odnosi do drugiej fazy KCWR (tzw. faza nutowa) wedlug schematów periodyzacyjnych wypracowanych dla poludniowej Polski. Wielko, ksztalt i zawarto odkrytego obiektu sugeruj, e mamy do czynienia z pozostaloci pólziemianki. W jego bezporednim ssiedztwie i wntrzu nie natrafiono na jakiekolwiek lady (np. negatywy poslupowe) konstrukcji nonej cian, czy dachu. Std wniosek, e mógl to by 58

szalas z czci uytkow zaglbion w ziemi i lekk, naziemn konstrukcj cian i przykrycia. Prawdopodobnie w obiekcie znajdowalo si palenisko, o czym wiadcz liczne wtrty i przebarwienia spalenizny, które skupialy si w czci zachodniej, gdzie stwierdzono równie skupianie si ceramiki grubociennej. Z wypelniska obiektu udalo si separowa kilka próbek wgli drzewnych, które mog posluy do uzyskania pierwszych dla Pomorza Zachodniego dat bezwzgldnych i które maj szans sta si kanw do weryfikacji wczeniejszych pogldów na temat chronologii zasiedlenia tych ziem przez spolecznoci wczesnorolnicze, wypracowanych na podstawie kryteriów archeologicznych. Wierzchuca Nagórna, st. 3, woj. bialostockie, AZP 51-81 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Wojnicz, st. 3, gm. loco, woj. tarnowskie, AZP 105-65/20 - patrz: wczesna epoka elaza ZBIE, st. X, gm. Olsztynek, woj. warmisko-mazurskie, AZP 28-61/15 · osada kultury ceramiki sznurowej (neolit) · cmentarzysko kultury ceramiki sznurowej (neolit) · osada z wczesnej epoki brzu · osada kultury kurhanów zachodniobaltyjskich (wczesna epoka elaza) · lady osadnictwa nowoytnego Badania o charakterze sondaowym prowadzili dr Adam Walu i mgr Dariusz Manasterski (Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, Pracownia Terenowych Bada Archeologicznych). Finansowane ze rodków Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Drugi sezon bada. Stanowisko znajduje si okolo 12 km na wschód od Olsztynka na niewielkim cyplu Jeziora Laskiego. W trakcie bada odkryto warstw kulturow oraz obiekty o charakterze sepulkralnym i osadniczym ze schylku neolitu, wczesnego brzu, wczesnego elaza oraz nowoytnoci. Pozyskano bardzo liczne ulamki ceramiki naczyniowej oraz liczne artefakty krzemienne, kamienne, kociane, rogowe i bursztynowe. W trakcie prac nie stwierdzono orania ziemi co w znacznym stopniu przyczynilo si do stosunkowo dobrego zachowania warstw i obiektów wczesnoelaznych i nie poglbilo procesu destrukcji tych starszych. Prace na stanowisku bd kontynuowane w nastpnych latach. ABIENKO, st. 11 (GAZ 345), gm. Mogilno, woj. bydgoskie, · lady osadnictwa kultury amfor kulistych (neolit) · lady osadnictwa kultury luyckiej (epoka brzu - wczesna epoka elaza) · lady osadnictwa kultury przeworskiej (mlodszy okres przedrzymski - okres wplywów rzymskich) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Ryszarda Kirkowskiego (Polska Akademia Nauk, Instytut Archeologii i Etnologii, Oddzial w Poznaniu, Zespól ds Ratownictwa Archeologicznego). Koordynacja prac doc. dr hab. Lech Czerniak (autor sprawozdania). Ratownicze badania archeologiczne na trasie gazocigu tranzytowego Jamal - Europa zach. Finansowal EuRoPol GAZ S.A. Stanowisko zostalo odkryte w wyniku bada powierzchniowych w 1994 przez ekspedycj przygotowujc archeologiczne opracowanie trasy przebiegu gazocigu. W programie bada ratowniczych wytypowano do nadzorów wykonywanych bezporednio w trakcie prac budowlanych. W czasie nadzorów wykonanych w maju 1998 r. zbadano powierzchni 6,5 ara. Zarejestrowano pozostaloci warstwy kulturowej z nielicznym materialem ruchomym wymienionych wyej kultur. 59

ABIENKO, st. 12 (GAZ 347), gm. Mogilno, woj. bydgoskie · osada kultury ceramiki wstgowej rytej fazy pónej, III (neolit) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Ryszarda Kirkowskiego (Polska Akademia Nauk, Instytut Archeologii i Etnologii, Oddzial w Poznaniu, Zespól d/s Ratownictwa Archeologicznego). Koordynacja prac doc. dr hab. Lech Czerniak (autor sprawozdania). Ratownicze badania archeologiczne na trasie gazocigu tranzytowego Jamal - Europa zach. Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. Stanowisko zostalo odkryte w wyniku bada powierzchniowych w 1994 przez ekspedycj przygotowujc archeologiczne opracowanie trasy przebiegu gazocigu. W programie bada ratowniczych wytypowano do nadzorów wykonywanych bezporednio w trakcie prac budowlanych. W czasie nadzorów wykonanych w maju 1998 r. okazalo si, e stanowisko ma wikszy zasig ni oceniono na podstawie bada powierzchniowych. Zbadano powierzchni 1,3 ara. Zarejestrowano 3 jamy z pónej fazy (III) kultury ceramiki wstgowej rytej (180 fragmentów ceramiki). Z analizy planigraficznej wynika, e wykopy objly pólnocny skraj osady. EGOTKI, st. 4, gm. Strzelno, woj. bydgoskie · lady osadnictwa kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · lady osadnictwa kultury pucharów lejkowatych (fazy II-III, IV-V- neolit) · lady osadnictwa kultury amfor kulistych (neolit) · lady osadnictwa kultury luyckiej (rodkowa epoka brzu - wczesna epoka elaza) Ratownicze badania wykopaliskowe na trasie gazocigu Jamal-Europa zach. Przeprowadzone przez mgr. Ryszarda Kirkowskiego. Koordynacja prac dr doc. hab. Lech Czerniak (autor sprawozdania). Przebadano powierzchni 6 arów. Ogólnie na calym stanowisku zarejestrowano 19 rozproszonych obiektów, które pod wzgldem chronologiczno-kulturowym mona podzieli na dwie fazy. Pierwsz faz reprezentuj cztery jamy kultury amfor kulistych o nieokrelonej funkcji. W drugiej fazie funkcjonowala na stanowisku osada kultury luyckiej. Naley do niej 1 jama i 11 dolków poslupowych nietworzcych jednak regularnego ukladu. Zarówno stosunkowo niewielka (jak na standardy kujawskie) gsto wystpowania obiektów, jak i ich ubogie wypelnisko wskazuj, i badano skraj zasigu osadnictwa na tym stanowisku. EGOTKI, st. 5 (GAZ 376), gm. Strzelno, woj. bydgoskie · lady osadnictwa kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · lady osadnictwa kultury pónej ceramiki wstgowej, faza I, z ceramik klut, neolit) · osada kultury pónej ceramiki wstgowej(fazy II-III, neolit) · lady osadnictwa kultury pucharów lejkowatych (fazy II-V, neolit) · osada kultury amfor kulistych (faza IIb-IIIa, neolit) · lady osadnictwa kultury ceramiki sznurowej (faza A, neolit) · lady osadnictwa z wczesnej epoki brzu (I-II okres) · osada kultury luyckiej (V okres epoki brzu) · cmentarzysko kultury przeworskiej (starszy okres wplywów rzymskich, II w.) · osada kultury przeworskiej (mlodszy okres wplywów rzymskich) · osada wczesnoredniowieczna (faza E) Badania przeprowadzone przez mgr. Ryszarda Kirkowskiego (Polska Akademia Nauk, Instytut Archeologii i Etnologii, Oddzial w Poznaniu, Zespól d/s Ratownictwa Archeologicznego). Koordynacja prac doc. dr hab. Lech Czerniak (autor sprawozdania). Ratownicze badania archeologiczne na trasie gazocigu tranzytowego Jamal - Europa zach. Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 2,4 ara. 60

Ratownicze badania wykopaliskowe wyprzedzajce budow gazocigu tranzytowego zostaly przeprowadzone we wrzeniu 1998 r w czasie nadzorów nad pracami montaowymi. Ogólnie na calym stanowisku zarejestrowano 112 obiektów, które pod wzgldem chronologicznokulturowym mona podzieli na dziesi faz. 1, 2 - zarejestrowano pojedyncze fragmenty ceramiki kultury ceramiki wstgowej rytej i kultury pónej ceramiki wstgowej (f l - z ceramik klut), 3 - kompleks obiektów gospodarczych kultury pónej ceramiki wstgowej. Jest to zespól 4 glinianek. z których jedna zostala nastpnie wykorzystana jako wdzarnia ryb. Blisko dna tego ostatniego obiektu (okolo 2 m od powierzchni gruntu) znaleziono fragmenty grubej tkaniny lnianej, 4 - jeden nieokrelony obiekt kultury pucharów lejkowatych, 5 - 14 obiektów kultury amfor kulistych, które odkryto w formie skupiska w zachodniej czci wykopu. Naley podkreli, e dostarczyly one bardzo licznego zbioru naczy ceramicznych, 6 - pojedyncze fragmenty ceramiki kultury ceramiki sznurowej (f A) i I-II okres epoki brzu, 7 - osada kultury luyckiej. Odkryto 5 obiektów o ubogiej zawartoci wiadczcych, e jest to albo dalekie obrzee stalej osady albo krótkotrwale i niewielkie osiedle, 8, 9 - zdecydowanie najwyraniej zaznacza si obecno osadnictwa kultury przeworskiej, przy czym jest pewne, e mamy tu do czynienia z dwiema calkowicie odrbnymi fazami zasiedlenia: cmentarzyskiem cialopalnym z II w.n.e i osad z III-IV w (m.in. toczona na kole ceramika siwa). W przypadku cmentarzyska wiadomo, e wykopy trafily tylko na jego poludniowy skraj. Niestety w tej wlanie czci cmentarzysko zostalo silnie zniszczone przez budynek mieszkalny i otaczajce go obiekty gospodarcze, który funkcjonowal tu w l pol. XX w. a w pocztku lat 50tych zostal rozebrany a dzialka zamieniona na pole uprawne. Odkryto cztery czciowo zniszczone groby, których zachowane wyposaenie wiadczy jednak, e mamy do czynienia z obiektem bogato wyposaonym (m.in. grób, z którego wyposaenia zachowaly si metalowe czci tarczy, 2 elazne groty oszczepów, noyce i 2 klamry do pasa). 10 - niewielka osada (zagroda) wczesnoredniowieczna. Odkryto skupisko kilku jam we wschodniej czci wykopów. Oprócz stosunkowo licznej ceramiki znaleziono w nich kablczek skroniowy. ULAWKA MALA, st. 1, gm. Wyrzysk, woj. pilskie, AZP 37-31/80 · osada kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · osada kultury amfor kulistych (neolit) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez mgr. Jaroslawa Rol (Muzeum Okrgowe w Pile). Finansowane przez Muzeum Okrgowe w Pile i WZ w Pile. Siódmy sezon bada. Kontynuowano badania w strefie osad ludnoci kultury ceramiki wstgowej rytej i kultury amfor kulistych, poszerzono w kierunku pólnocnym wykopy z 1997 roku. Zarejestrowano obecno warstwy kulturowej i obiektów pónej fazy kultury ceramiki wstgowej rytej i fazy III kultury amfor kulistych. Pozyskano fragmenty puchara kultury ceramiki sznurowej (faza 2) i nieliczny material ceramiczny kultury luyckiej. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Pile. Wyniki bada zostan opracowane w ramach prac magisterskich powstajcych w Instytucie Prahistorii w UAM w Poznaniu. Badania bd kontynuowane. ulawka Mala, st. 13, gm. Wyrzysk, woj. pilskie, AZP 38-31/36 - patrz: paleolit

61

62

EPOKA BRZU

47B

63

WCZESNA EPOKA BRZU

9B

ARBASY, st. 14, gm. Drohiczyn, woj. bialostockie, AZP 50-81/11 · osada kultury trzcinieckiej (wczesna epoka brzu) · lady osadnictwa z okresu wplywów rzymskich Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 30 czerwca do 31 lipca przez mgr. Jerzego Maciejczuka (Muzeum Okrgowe w Bialymstoku). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 200 m². Kontynuowano prace rozpoczte w sezonie 1990 r. w zwizku z zagroeniami stanowiska przez wybieranie piasku do celów budowlanych. Zaloono cztery wykopy sondaowe, o lcznej powierzchni 200 m², w miejscach zagroonych zniszczeniem. W wykopie nr 3 nie uchwycono nawarstwie kulturowych. Spowodowane bylo to siln erozj warstw powierzchniowych w tej czci stoku. Zarejestrowano trzy poziomy osadnicze: wspólczesny - z materialem ceramicznym z koca XIX i pocztku XX w. (miszoci 20 cm), poziom datowany ubogim i silnie rozdrobnionym materialem ceramicznym ogólnie na okres wplywów rzymskich (miszoci 20-40 cm) i poziom osadniczy z bogatym materialem kultury trzcinieckiej (miszoci 30-60 cm). Ogólem odkryto 43 obiekty jamy i doly poslupowe. Wikszo obiektów nie zawierala adnego materialu datujcego. Zebrano okolo 426 fragmentów ceramiki, z czego dua cz byla znacznie zniszczona. Ceramika niemal w caloci lczona jest z osadnictwem kultury trzcinieckiej. Ponadto z tego okresu pochodzi znaleziony przlik gliniany i rozcieracz kamienny. Przeprowadzono równie wiercenia geologiczne w celu uchwycenia tempa przeksztalce, którym ulegala ta partia stoku doliny Bugu. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Podlaskim w Bialymstoku. Badania nie bd kontynuowane. Babicha, st. 6, gm. Tuszów Narodowy, woj. rzeszowskie, AZP 96-71/23 - patrz: neolit Bachórz, st. 16, gm. Dynów, woj. przemyskie, AZP 107-79/16 -patrz: wczesne redniowiecze

10B

Borsuki, st. 15, gm. Sarnaki, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/20- patrz: póne redniowiecze BRZENO, st. 1, gm. Nidzica, woj. olsztyskie, AZP 29-61/1 · lady osadnictwa lub obozowiska sezonowe z mezolitu · osada grupy liniskiej (I - III okres epoki brzu) · lady osadnictwa kultury luyckiej (IV - V okres epoki brzu) · osada wczesnoredniowieczna (VII - 1 pol. VIII w.) · osada pónoredniowieczna i nowoytna (XV - XVIII w.) Sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 25 wrzenia do 16 padziernika przez prof. dr. hab. Ryszarda F. Mazurowskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego). Finansowane przez Uniwersytet Warszawski i PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 176 m². Badania sondaowe objly kulminacj i stoki wyniesienia morenowego poloonego na cyplu w dolinie rzeki Lyny. Odkryto pozostaloci warstwy kulturowej i 16 obiektów - glównie jam zasobowych i odpadkowych oraz paleniska jamowe z otoczakami kamiennymi uloonymi w wypelnisku, których przynaleno kulturowa i chronologia na obecnym etapie bada jest trudna do definitywnego 64

okrelenia. Mog by one zwizane z osadnictwem wczesnej epoki brzu z (I - II i moe pocztek III okresu brzu) lub wczesnoredniowiecznym (VII - 1 polowa VIII w.). Wydaje si, e zajmujca obszar okolo 2,5 ha osada zwizana jest glównie z dwoma, powyej wzmiankowanymi, okresami chronologicznymi. Osada wczesnobrzowa zwizana jest najprawdopodobniej z przeywajc si tradycj grupy linijskiej w obrbie ksztaltujcego si trzcinieckiego kompleksu kulturowego. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,wiatowicie". Badania bd kontynuowane. Bubel Stary, st. XIV-XV i XVII, gm. Janów Podlaski, woj. bialsko-podlaskie, AZP 56-87 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Chabsko, st. 24 (GAZ 334), gm. Mogilno, woj. bydgoskie, AZP 48-37/- - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Danilowo Male, st. l, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/12 - patrz: wczesne redniowiecze Drgi Wypychy, st. 1, gm. Sokoly, woj. lomyskie, AZP 41 ­ 82 - patrz: neolit Gabultów, st. 1, gm. Kazimierza Wielka, woj. kieleckie, AZP 98-62/- - patrz: neolit Gsawa, st. 6, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 45-35/68 - patrz: neolit GOLASZE ­ PUSZCZA, st.1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41-80 · osada kultury trzcinieckiej (wczesna epoka brzu) · osada kultury luyckiej (rodkowa i póna epoka brzu) · osada kultury przeworskiej z mlodszego okresu przedrzymskiego - okresu wplywów rzymskich · lady osadnictwa z wczesnego i pónego redniowiecza oraz okresu nowoytnego (do XVII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Antoniego Smoliskiego i mgr. Slawomira ólkowskiego. Finansowane przez EuroPolGaz S.A. Prace przeprowadzono w zwizku z budow gazocigu tranzytowego Jamal ­ Europa Zach. Stanowisko znajduje si 0,5 km na pólnocny wschód od miejscowoci Golasze-Puszcza, ley w obrbie mezoregionu Wysoczyzna Wysokomazowiecka. Na badanym terenie odkryto stosunkowo due iloci materialu zabytkowego ­ fragmenty ceramiki, a take pólsurowiec krzemienny. Wystpily one w 112 obiektach. Na stanowisku zarejestrowano pozostaloci osady wielokulturowej ­ kultury ceramiki sznurowej z okresu neolitu, kultury trzcinieckiej z wczesnej epoki brzu, kultury luyckiej z rodkowej i pónej epoki brzu, kultury przeworskiej z mlodszego okresu przedrzymskiego ­ okresu wplywów rzymskich, wczesnego redniowiecza oraz pónego redniowiecza ­ okresu nowoytnego (XV ­ XVII w.). Dokumentacja znajduje si w PSOZ w Lomy.

65

GRODZISKO DOLNE, st. 22, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 101-81/6 · obozowisko schylkowopaleolityczne i mezolityczne · osada kultury trzcinieckiej (wczesna epoka brzu) · osada grupy tarnobrzeskiej (póna epoka brzu - wczesna epoka elaza) · osada z okresu wplywów rzymskich (II-III w) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 3 do 21 sierpnia przez dr. hab. Sylwestra Czopka (Muzeum Okrgowe w Rzeszowie). Finansowane przez Wójta Gminy Grodzisko Dolne. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 518 m². Odkryto kilkanacie wytworów krzemiennych datowanych na paleolit schylkowy i mezolit. Z 18 przebadanych obiektów, 12 naley lczy z osadnictwem kultury trzcinieckiej i grupy tarnobrzeskiej. Czsto cisle okrelenie przynalenoci kulturowej nie jest moliwe. Sze obiektów przypisano osadnictwu kultury przeworskiej. S to okrgle lub owalne jamy z nielicznym materialem zabytkowym, glównie w postaci ceramiki, o prawdopodobnie gospodarczym przeznaczeniu. Najciekawszych zabytków z okresu rzymskiego dostarczyla warstwa kulturowa. Poza fragmentami ceramiki, zarówno lepionej rcznie jak i toczonej na kole, odkryto m.in. 3 paciorki szklane (1 kulisty, 2 kubooktaedryczne), fragment sprzczki elaznej, 4 noe, 2 fragmenty naczy szklanych oraz denar Domicjana (emisja 81 r n.e.) i denar subaeratus z czasów panowania dynastii Flawiuszy lub Antoninów. Chronologi materialów z okresu rzymskiego okrelono na II-III w. n.e. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Rzeszowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach i Sprawozdaniach Rzeszowskiego Orodka Archeologicznego". Badania bd kontynuowane. Grzybów st. 23, gm. Slubice, woj. plockie - patrz: neolit HREBENNE st. 31, gm. Horodlo, woj. zamojskie, AZP 85-95/75 · cmentarzysko szkieletowe kultury mierzanowickiej (wczesna epoka brzu) · cmentarzysko szkieletowe (wczesne redniowiecze) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr Mart Polask (Muzeum Lubelskie w Lublinie). Finansowane przez Muzeum Lubelskie. Prace ukierunkowane byly na badanie cmentarzysk kultury strzyowskiej. Badano stref stanowiska o najwikszym zniszczeniu spowodowanym przez ork i erozj naturaln. W trakcie bada odkryto 3 groby szkieletowe przypisane kulturze mierzanowickiej, które zawieraly bardzo le zachowane ludzkie szcztki kostne oraz ulamki ceramiki i drobne narzdzia krzemienne. Zadokumentowano równie 9 szkieletowych grobów plaskich, bez jakiegokolwiek wyposaenia, w których pochowano zmarlych rónej plci i wieku, ukladajc ich zwloki na wznak, z glow w kierunku zachodnim. Usytuowanie jam grobowych w charakterystycznym ukladzie rzdowym i ich orientacja na osi wschód - zachód pozwala okreli je jako groby wczesnoredniowieczne. Dokumentacja powykonawcza z bada znajduje si w PSOZ w Zamociu, a materialy zabytkowe zdeponowano w Muzeum Lubelskim w Lublinie. Nie przewiduje si kontynuacji bada. HREBENNE st. 34, gm. Horodlo, woj. lubelskie, AZP 85-95/78 · cmentarzysko szkieletowe kultury strzyowskiej (wczesna epoka brzu) · osada kultury luyckiej (póny okres epoki brzu/wczesny okres epoki elaza) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr Mart Polask (Muzeum Lubelskie w Lublinie). Finansowane przez Muzeum Lubelskie. 66

Prace ukierunkowane byly na badanie cmentarzysk kultury strzyowskiej. Badano stref stanowiska o najwikszym zniszczeniu spowodowanym przez ork i erozj naturaln. W trakcie bada wykopaliskowych odkryto 2 czciowo zniszczone groby szkieletowe kultury strzyowskiej, których wyposaenie grobowe stanowily: 2 fragmentarycznie zachowane naczynia gliniane, 3 grociki krzemienne do strzal, 4 przedmioty kociane, 1 ozdoba miedziana (tama) i 3 paciorki fajansowe. Ponadto przebadano 3 obiekty ziemne o charakterze gospodarczych jam osadowych, które na podstawie fragmentów ceramiki w nich znalezionych mona zaliczy do kultury luyckiej i datowa na schylek epoki brzu lub wczesny okres epoki elaza. Dokumentacja powykonawcza z bada znajduje si w PSOZ w Zamociu a materialy zabytkowe zdeponowano w Muzeum Lubelskim w Lublinie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowowschodniej", t. IV. - 1999 r. HRUBIESZÓW, ul. 3-go Maja, woj. zamojskie · lady osadnictwa neolitycznego · osada kultury mierzanowickiej (wczesna epoka brzu) · lady osadnictwa kultury luyckiej · osada nowoytna Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 27 lutego do 2 kwietnia przez mgr. Józefa Niedwiedzia (Uslugi Archeologiczne i Geodezyjne ,,Profil"). Finansowane przez Wojewódzk Dyrekcj Inwestycji w Zamociu. Nadzory archeologiczne przy budowie budynku ZUS-u w Hrubieszowie. W ich wyniku zarejestrowano 14 obiektów, w tym sze jam gospodarczych kultury mierzanowickiej (ob. 2, 4, 5-6, 10-11). Ich rednice wynosily 120 - 140 cm (strop) i okolo 180 - 210 cm (spg); wypelniska skladaly si z ziemi szarej i ciemnoszarej a przy dnie równie z kilkunastocentymetrowej warstewki ziemi czarnej. Obiekt nr 5 zostal prawdopodobnie w górnej czci zniszczony przez osadnictwo kultury luyckiej, której lady w postaci kilku fragmentów ceramiki (w tym jednego ornamentowanego), znaleziono w obrbie obiektu. Niestety gruba warstwa czarnoziemu uniemoliwila wyrónienie tego obiektu. Obiekt nr 7 mimo, e zawieral materialy kultury mierzanowickiej, byl zapewne obiektem wspólczesnym. Jego ksztalt i warstwowane wypelnisko znacznie odbiega od pozostalych jam kultury mierzanowickiej. Nieco inaczej wyglda te struktura ziemi w obiekcie, std jest on zapewne obiektem wspólczesnym. W jamach mierzanowickich odkryto fragmenty garnków baniastych z guzkami pod wylewem oraz ceramik zdobion odciskami pojedynczego lub podwójnego sznura a w jednym przypadku take fragment brzuca zdobionego poziomymi lobkami oraz kilka zabytków krzemiennych. Calo materialów mierzanowickich pochodzi z fazy klasycznej tej kultury. Ponadto wród materialów pradziejowych wystpily dwa fragmenty ceramiki neolitycznej oraz kilka fragmentów ceramiki kultury luyckiej, które pochodz prawdopodobnie z plytkiego obiektu usytuowanego bezporednio nad jam mierzanowick (ob. 5). Ze wzgldu na grub warstw czarnoziemu nie mona go bylo uchwyci. Ceramik mona do obszernie datowa na IV-V okres epoki brzu. Podczas nadzorów odkryto take szereg nowoytnych obiektów instalacyjnych (ob. 3, 9, 12, 12A i 13), które pochodz z 2 pol. XX-go wieku. Trzy obiekty: dysza (ob. l) bdca elementem wdzarni (?) oraz doly mietnikowe (ob. 7 i 8) s nieco starsze, lecz najwczeniej mona je datowa na podstawie ceramiki i innych zabytków ruchomych na koniec XIX wieku. JANKI DOLNE, st. 11, gm. Horodlo, woj. zamojskie, AZP 85-96/58 · osada i grób kultury lubelsko-wolyskiej ceramiki malowanej (neolit) 67

· cmentarzysko szkieletowe kultury mierzanowickiej (wczesna epoka brzu) · osada kultury strzyowskiej (wczesna epoka brzu) · osada kultury luyckiej (póny okres epoki brzu /wczesny okres epoki elaza) · umocnienia obronne z okresu nowoytnego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 17 do 29 sierpnia przez mgr. Józefa Niedwiedzia (Uslugi Archeologiczne i Geodezyjne ,,Profil"). Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni okolo 130 m2. Stanowisko 11 w Jankach znajduje si w strefie krawdziowej doliny Bugu, przy jednym z jego bezimiennych cieków, na duym cyplu o ekspozycji okrnej. Poprzednio prowadzono tutaj badania w roku 1995 i 1997. W tegorocznym sezonie zaloono 5 rónej wielkoci wykopów i odkryto 10 obiektów osadowych oraz jeden pochówek ludzki. Grób szkieletowy jest ju trzecim pochówkiem ludzkim na tym stanowisku. Zmarly uloony byl na boku w pozycji skurczonej, z glow na pólnoc, z niewielkim odchyleniem na zachód. Podobnie jak w latach ubieglych przy zmarlym nie znaleziono adnych naczy glinianych, a jedynym wyposaeniem byl wisiorek wykonany z muszelki. Takie wisiorki spotyka si w grobach kultury strzyowskiej i do niej pochówek naley zaliczy. Z kultur strzyowska mona lczy take pi jam gospodarczych o niewielkich rozmiarach (1-2 m rednicy), zblionego ksztaltu (owalne lub okrgle) i glbokoci 50-70 cm. Zawieraly one niewiele materialu ruchomego, jedynym wyjtkiem jest tutaj jama 3a/98, gdzie obok sporej iloci ceramiki i koci zwierzcych znaleziono równie kociany gladzik. Trzy z odkrytych w tym sezonie obiektów: trapezowata jama zasobowa, pólowalna jama gospodarcza i pólziemianka z dwiema jamami oraz paleniskiem nalealo do kultury luyckiej z okresu halsztackiego. Pólziemianka zostala odkryta tylko czciowo std dane na jej temat s fragmentaryczne. Miala ona w przyblieniu 460 cm szerokoci a jej dno znajdowalo si na glbokoci 105-110 cm. W poludniowowschodniej czci znajdowalo si palenisko za w czci rodkowej, przy cianie zachodniej, odkryto trapezowat jam zasobow o rednicy 130 cm i glbokoci 140 cm, liczc od dna pólziemianki. Druga z jam, duo mniejszych rozmiarów, mogla by dolkiem poslupowym. Dwa inne obiekty odkryte na stanowisku s nieznanego charakteru i trudnej do ustalenia chronologii. Przebadanie dalszej czci stanowiska zweryfikowalo ubiegloroczne ustalenia odnonie domniemanych dolów poslupowych, tworzcych dwa obiekty. Okazalo si, e ich zasig jest znaczny i sigaj na dlugo co najmniej 55 metrów. W jednym z wykopów uchwycono 6 rzdów takich ,,dolków" w regularnych odstpach 1,5 m, co kae je lczy z jak upraw. By moe s to sadzonki lene, gdy do II wojny wiatowej istnial tutaj las. W warstwie kulturowej obok sporej iloci ceramiki i koci zwierzcych odkryto take dwa krzemienne grociki sercowate oraz rylec klinowy wykonany na wiórowcu. Wszystkie trzy zabytki wykonano z krzemienia wolyskiego. Dokumentacja powykonawcza z bada znajduje si w PSOZ w Zamociu a materialy zabytkowe zdeponowano w Muzeum im. ks. Stanislawa Staszica w Hrubieszowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowowschodniej", t. IV. - 1999 r. Badania nie bd kontynuowane. Jeziorzany, st. 19, gm. loco, woj. lubelskie - patrz: wczesne redniowiecze Jurków, st. 5, gm. Czechów, woj. tarnowskie, AZP 107-63/73 - patrz: neolit

68

KAMIESKIE, st.1, gm. Orzysz, woj. suwalskie, AZP 23-76/· kurhan z wczesnej epoki brzu z wkopanym obiektem grupy prudziskiej Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Jerzego Marka Lapo (Muzeum Kultury Ludowej w Wgorzewie). Finansowane przez Muzeum Kultury Ludowej i Towarzystwo ,,Ojcowizna" w Wgorzewie, Wojewod Suwalskiego oraz Urzd Miasta i Gminy Orzysz. Trzeci sezon bada. Badaniami objto 113 m². Stanowisko znajduje si w poludniowo-wschodniej czci Krainy Wielkich Jezior Mazurskich. Kurhan o wymiarach 15 na 13 metrów, o maksymalnej wysokoci wzgldnej 1,35 m, poloony jest na krawdzi terasy nadzalewowej na poludniowym brzegu Jeziora Orzysz. Kontynuowano prace z 1996 i 1997 r. Ponownie otwarto wykop 7/97 oraz zaloono dalszych 6 wykopów. W wykopie 7/97 odkryto 4 owalne w planie jamy - obiekty: 7, 8,9, 12 o rednicach 0,6 m - 0,85 m i miszoci 0,15 - 0,3 m. Znajdowaly si one w spgu nasypu kurhanowego, nieznacznie byly wkopane w gliniasty calec. Jamy wypelnione byly intensywnie czarnym piaskiem oraz kamieniami. W wypelniskach odkryto pojedyncze niecharakterystyczne zabytki krzemienne oraz fragmenty brzuca naczynia zdobionego odciskami sznura (obiekt 7). Midzy jamami 7 i 9 odslonito obiekt 10 - jam grobow, w planie zblion do prostokta o wymiarach 0,7 m na 1,2 m. Na dnie grobu o miszoci do 0,32 m w porzdku zblionym do anatomicznego spoczywaly partie szkieletu osobnika w wieku senilis. Uklad koci przypominal uloenie zmarlego na lewym boku, z podkurczonymi nogami, z glow skierowan na pólnocny zachód. W wypelnisku grobu odkryto fragmenty naczynia ceramicznego, pojedyncze wgle drzewne i przepalone koci oraz 2 grudki ochry. Obiekt 10 byl najprawdopodobniej zwizany z kompleksem jam: 7, 8, 9, 12 i obiektami odkrytymi w sezonach ubieglych: l - 4. Wszystkie te obiekty mona datowa na wczesn epok brzu i lczy z usypaniem nieregularnego kopca ziemno-kamiennego. W wykopie 8/98 (pólnocno-zachodnia cz kurhanu) odkryto obiekt nr 11, plytki rów o szerokoci okolo 0,5 m, który byl zapewne ladem wykopu sondaowego Fritza Kotzana z bada z 18 czerwca 1937 r. Dokoczono eksploracj obiektu nr 5; w obrbie wykopu 9/98 i 11/98 odslonito jego wschodni cz, odkrywajc liczne zabytki ceramiczne i koci zwierzce. Byla to najprawdopodobniej chata grupy prudziskiej. Dokumentacja wraz z zabytkami zostala zloona w Muzeum Kultury Ludowej w Wgorzewie (nr inw. MKL A 10/97). Badania zostaly zakoczone. Kichary, st. 2, gm. Dwikozy, woj. witokrzyskie, AZP 88-73/18 - patrz: neolit Kliszów, st. 3, gm. woj. rzeszowskie, AZP 95-70/24 - patrz: wczesna epoka elaza Klonówka, st. 7, gm. Starogard Gdaski, woj. gdaskie, AZP 19-44/6 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Kowalewko, st. 12, gm. Oborniki, woj. poznaskie, AZP 49-26/46 - patrz: mlodszy okres przedzymski ­ okres wplywów rzymskich Koniewice, st. 2, gm. Kamiesk, woj. piotrkowskie, AZP 78-52/58 - patrz: wczesna epoka elaza 69

Kraków-Stare Miasto, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/5 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków-Stare Miasto, st. 2, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/6 - patrz: wczesne redniowiecze Leszczany, st. 3, gm. mud, woj. chelmskie, AZP 82-91/- - patrz: wczesna epoka elaza Lipnik, st. 5, gm. Kaczuga, woj. przemyskie, AZP 104-79/155 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Lany Male, st. 16, gm. Rudzice, woj. katowickie, AZP 95-42/43 - patrz: wczesna epoka elaza Lubcze, st. 25, kurhan 2, gm. Jarczów, woj zamojskie, AZP 94-92/18 - patrz: neolit Lubcze, st. 25, kurhan 3, gm. Jarczów, woj zamojskie, AZP 94-92/18 - patrz: neolit Lód-Polesie, st. 11, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 66-51/46 - patrz: wczesna epoka elaza Malice Kocielne, st. 1, gm. Lipnik, woj. tarnobrzeskie, AZP 88-71/3 - patrz: neolit MLODÓW-ZAKCIE, st. 14, gm. Lubaczów, woj, przemyskie, AZP 100-87/68 · lady osadnictwa kultury trzcinieckiej (wczesna epoka brzu) Ratownicze badania, przeprowadzone w sierpniu przez mgr Agat Pilch (Muzeum w Lubaczowie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 15m². Zarejestrowano nastpujcy uklad warstw: - humus leny, ciemnoszary, zbity - gruboziarnisty, rdzawy piasek. Podczas bada wykopaliskowych odkryto 8 niewielkich ulamków ceramiki wykonanej z gliny schudzonej znaczn iloci domieszki rednio- i gruboziarnistej; powierzchnie ceramiki chropowate, szaro-ceglaste, gruboci 6-7 mm. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum w Lubaczowie. Badania bd kontynuowane. Ojców - Jaskinia Lokietka, gm. Skala, woj. krakowskie, AZP 99-55/22 - parz: paleolit

54B

Olsza, st. 10 (Gaz 350), gm. Mogilno, woj. bydgoskie - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich

70

Opatów, st. 1, gm. loco, woj. czstochowskie, AZP 83-46/10 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Pniówek, st. 15, gm. Zamo, woj. zamojskie - patrz: neolit POGORZALKI, st. 1, gm. Mszczonów, woj. skierniewickie, AZP 62-62/1 · obozowisko kultury trzcinieckiej (I okres epoki brzu) Ratowniczo-sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od 24 marca do 15 maja przez Piotra witkiewicza (Uslugi Archeologiczno - Konserwatorskie w Lodzi). Finansowane przez Europa Distribution Center w Warszawa. Przebadano powierzchni 80 arów. Warstwa kulturowa o miszoci ca 20-30 cm. W niej natrafiono na 2 dolki poslupowe oraz pozostaloci rowu, by moe ogrodzenia dla zwierzt, i resztki paleniska. Material ruchomy to fragmenty naczy i narzdzia krzemienne. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w PSOZ Skierniewice. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Pracach i Materialach Muzeum Miasta Zgierza". Badania nie Bd kontynuowane. Ru Nowa Kolonia st. 1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41- 82 ­ patrz: rodkowa i póna epoka brzu Rybniki, st. Stroma Górka, gm. Wasilków, woj. podlaskie, AZP 34-86 - patrz: paleolit Rzeszów, st. 54, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 103-75/30 - patrz: neolit SIETESZ, st. 5, gm. Kaczuga, woj. przemyskie, AZP 104-80 / 57 · wielofazowa osada kultury mierzanowickiej (wczesna epoka brzu) Wykopaliskowe badania ratownicze, przeprowadzone w sierpniu przez Pawla Madej (Instytut Archeologii i Etnologii PAN o/Kraków). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 100 m². Znajdujce si na obszarze lessowego Przedgórza Rzeszowskiego stanowisko zajmuje obszar okolo 30 ha, co sprawia e jest jedn z najwikszych znanych osad kultury mierzanowickiej. Na jego powierzchni widocznych jest ponad 150 niszczonych obiektów archeologicznych. W trakcie bada wykopaliskowych odkryto 8 jam, z czego 6 w ukladzie stratygraficznym (1/98, la/98, lb/98, lc/98, ld/98, le/98). W obiektach tego ukladu stratygraficznego, zarejestrowano materialy ze wszystkich faz rozwojowych kultury mierzanowickiej. Wydaje si jednak, e najstarszy z nich, trapezowata jama o jednolitym wypelnisku, oznaczona jako la/98 zostala, wydrona w fazie póno-mierzanowickiej. Obiekt 2/98 to nieckowata jama z materialami z fazy klasyczno-mierzanowickiej. W trapezowatym obiekcie 3/98 z warstwowanym wypelniskiem odkryto materialy z przelomu fazy wczesno- i klasyczno-mierzanowickiej o nawizaniach do grupy pleszowskiej kultury mierzanowickiej. Materialy i dokumentacja z bada znajduj si w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN oddzial Kraków-Igolomia. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Roczniku Przemyskim". Badania bd kontynuowane. 71

Slonowice, st. ,,G", gm. Kazimierz Wielka, woj. kieleckie, AZP 98-61/38 - patrz: neolit Sonina, st. 1, gm. Lacut, woj. rzeszowskie, AZP 103-79/1 - patrz: neolit Strzegowa, Jaskinia Binik, gm. Wolbrom, woj. katowickie - patrz: paleolit wity Wojciech, st. 7, gm., Midzyrzecz, woj. gorzowskie, AZP 51-14/22 - patrz: paleolit Targonie Wielkie, st. 9, gm. Zawady, woj. lomyskie, AZP 36-81 - patrz: paleolit Toczylowo, st.7, gm. Grajewo, woj. lomyskie, AZP 26 ­ 80 - patrz: mezolit Trepcza, st. 2, gm. Sanok, woj. kronieskie, AZP 112-78/84 - patrz: wczesne redniowiecze TUR DOLNY-BUSINA, st. 3, gm. Michalów, AZP 92-61/48 · osada kultury trzcinieckiej (wczesna epoka brzu) · osada kultury luyckiej z pónej fazy wczesnej epoki elaza · cmentarzysko kultury luyckiej ze schylku epoki brzu i pónej fazy wczesnej epoki elaza Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu przez mgr. Andrzeja Matog (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Jedenasty sezon bada. Przebadano powierzchni 390 m². Kontynuowano ratownicze badania wykopaliskowe w zwizku z zagroeniem stanowiska przez wybiórk piasku. Lcznie odkryto 58 obiektów osadowych (nr 409-414, 416, 448-498), w zdecydowanej wikszoci kultury trzcinieckiej oraz 19 grobów cialopalnych (nr 170-188) kultury luyckiej i kultury pomorskiej. Prace skoncentrowano w dwóch najbardziej zagroonych rejonach stanowiska: zachodnim i pólnocnym. W obrbie zachodniej czci stanowiska przebadano obszar o powierzchni 105 m², odkrywajc grób popielnicowy kultury luyckiej ze schylku epoki brzu oraz 53 obiekty osadowe, nalece glównie do kultury trzcinieckiej, a jedynie w kilku przypadkach do kultury luyckiej z pónej fazy wczesnej epoki elaza. Wikszo obiektów osadowych stanowily niewielkie jamy o charakterze dolków poslupowych. Tylko kilka obiektów odznaczalo si wikszymi rozmiarami. W planie posiadaly one przewanie kolisty zarys o rednicy zwykle nieco ponad 100 cm, w profilu za (przewanie prostoktnym) sigaly do glbokoci 100-140 cm. Wypelniska tych obiektów, w pojedynczych przypadkach z uchwytnym warstwowaniem, zawieraly przewanie bogate zestawy fragmentów naczy glinianych kultury trzcinieckiej. W pólnocnej czci stanowiska przebadano teren o powierzchni 285 m², odkrywajc 5 obiektów osadowych kultury trzcinieckiej a take 17 grobów cialopalnych kultury luyckiej z pónej fazy wczesnej epoki elaza oraz grób kultury pomorskiej. Ten ostatni obiekt skladal si z popielnicy (redniej wielkoci garnek jajowato-beczulkowaty) nakrytej odwrócon dnem do góry mis i wypelnionej du iloci przepalonych koci zloonych w ukladzie anatomicznym. Popielnic nakrywal dodatkowo klosz, w charakterze którego uyto duego garnka profilowanego w górnej partii. Wród grobów kultury luyckiej 4 obiekty nalealy do kategorii popielnicowych, zloonych wylcznie z popielnicy lub popielnicy nakrytej mis. Z pozostalych obiektów - bezpopielnicowych - na szczególn uwag zasluguj groby zakladane w duej owalnej jamie (dlugo jamy wahala si w granicach 110-170 72

cm, a jej szeroko wynosila 70-100 cm), zorientowanej po linii pólnoc-poludnie. Wszystkie tego typu obiekty posiadaly obwarowanie kamienne w postaci albo pelnej dookolnej obstawy, albo te konstrukcji obejmujcej tylko dlusze boki jamy grobowej. W dwóch przypadkach obstawie towarzyszyl bruk kamienny. Na dnie grobu zloone byly w skupisku przepalone koci, wród których rejestrowano czsto drobne przedmioty brzowe i elazne. W pobliu koci znajdowaly si naczynia przystawne. Tworzyly one zgrupowanie, znajdujce si zwykle w pólnocnej lub poludniowej czci jamy grobowej. W sklad typowego zestawu form wchodzily: waza, garnek, misa oraz czerpak a czsto take placek gliniany. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. TYSZOWCE, st. 3, gm. loco, woj. zamojskie, AZP 90-92/20 · cmentarzysko szkieletowe i osada kultury wolysko-lubelskiej ceramiki malowanej (neolit) · osada kultury pucharów lejkowatych (neolit) · osada kultury mierzanowickiej (wczesny okres epoki brzu) · cmentarzysko kurhanowe i osada kultury trzcinieckiej (wczesny okres epoki brzu) · osada kultury luyckiej (póna epoka brzu) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr Halin Taras (Instytut Archeologii UMCS w Lublinie). Finansowane przez UMCS w Lublinie i PSOZ. Pierwszy sezon bada. Rozpoznano 6 arów powierzchni stanowiska. Stanowisko zlokalizowane jest na piaszczystej, nieregularnej wydmie usytuowanej w obrbie rozleglej terasy zalewowej doliny Huczwy. Prace eksploracyjne prowadzono w obrbie 9 wykopów, które objly swym zasigiem zniszczony kurhan o calkowicie zniwelowanym nasypie oraz jego otoczenie. Zasig nasypu kurhanu czytelny byl jedynie na podstawie rónicy zabarwienia gleby. Posiadal kolisty zarys o rednicy okolo 13 m. W centralnej jego czci, tu pod warstw orn natrafiono na owaln jam grobow, w której odkryto esowaty garnek gliniany kultury trzcinieckiej, narzdzie krzemienne i narzdzie kamienne, przy zupelnym braku koci ludzkich. W glbszych strukturach nawarstwie podkurhanowych odkryto 2 groby kultury lubelsko-wolyskiej ceramiki malowanej. Niestety tu równie nie zachowaly si koci szkieletów. W wypelniskach jam grobowych odslonito naczynia gliniane (pólkuliste misy, pucharki doniczkowate, garnki o esowatyn profilu), krzemienne grociki do strzal, krzemienne narzdzia wiórowe oraz nieckowate arna kamienne. W grobach zaobserwowano równie lady ochry. W strefie otaczajcej kurhan odnotowano obecno okolo 30 rónorodnych obiektów osadowych. W jednym z nich znajdowaly si drobne narzdzia krzemienne, fragmenty ceramiki kultury pucharów lejkowatych oraz uszkodzona gliniana figurka zoomorficzna przypominajca krow(?). Przynajmniej dwa obiekty o charakterze osadowym przypisa mona kulturze lubelsko-wolyskiej ceramiki malowanej, zawieraly bowiem tylko fragmenty naczy tej kultury. Wikszo odkrytych obiektów ziemnych, przypominajcych jamy gospodarcze rónej wielkoci, zawierala przemieszany, malo charakterystyczny material ceramiczny kultury mierzanowickiej i kultury trzcinieckiej oraz narzdzia krzemienne o wczesnobrzowej technologii. Trzy obiekty osadowe (jamy gospodarcze) mona przypisa kulturze luyckiej. Dokumentacja powykonawcza z bada znajduje si w PSOZ w Zamociu a materialy zabytkowe zdeponowano w Instytucie Archeologii UMCS w Lublinie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowowschodniej", t. IV. - 1999 r. Wierzbowa, st. 1, gm. Wartkowice, woj. sieradzkie, AZP 62-48/4 - patrz: wczesna epoka elaza

73

Wojnicz, st. 3, gm. loco, woj. tarnowskie, AZP 105-65/20 - patrz: wczesna epoka elaza Zbie, st. X, gm. Olsztynek, woj. warmisko-mazurskie, AZP 28-61/15 - patrz: neolit egotki, st. 5 (GAZ 376), gm. Strzelno, woj. bydgoskie - patrz: neolit ulawka Mala, st. 13, gm. Wyrzysk, woj. pilskie, AZP 38-31/36- patrz: paleolit

74

RODKOWA I PÓNA EPOKA BRZU

1B

Antoniew, st. 1, gm. Nowa Sucha, woj. skierniewickie, AZP 57-58/9 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Babicha, st. 6, gm. Tuszów Narodowy, woj. rzeszowskie, AZP 96-71/23 - patrz: neolit Bachórz, st. 16, gm. Dynów, woj. przemyskie, AZP 107-79/16 - patrz: wczesne redniowiecze

12B

BLAEJOWICE DOLNE, st. 17, gm. Glogówek, woj. opolskie, AZP 96-36/1 · lady osadnictwa kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · osada kultury luyckiej (V okres epoki brzu - okres halsztacki) · lady osadnictwa wczesno- i pónoredniowiecznego Nadzór i ratownicze badania archeologiczne, przeprowadzone w maju przez mgr. Waclawa Romiskiego i mgr. Mariusza Krawczyka (Muzeum w Nysie). Finansowane przez Przedsibiorstwo Wielobranowe ,,STEL". Przebadano powierzchni 6 m². Badania prowadzono na demontowanej stacji energetycznej, zajmujcej teren powierzchni 900 m², zlokalizowanej na terenie stanowiska archeologicznego. Prace ziemne polegaly na demontau wkopanych w ziemi przewodów i betonowych postumentów. W wyniku bada powierzchniowych, przeprowadzonych na terenie stanowiska, znaleziono materialy przynalene do: kultury ceramiki wstgowej rytej, kultury luyckiej z V okresu epoki brzu i okresu halsztackiego oraz wczesnego i pónego redniowiecza. W jednym z wykopów na terenie demontowanej stacji zlokalizowano naruszony obiekt - jam workowat. W wyniku przeprowadzonych tu bada wykopaliskowych odslonito fragmenty dwóch przylegajcych do siebie obiektów, jamy zasobowej i ziemianki. Obiekty te, datowane na przelom V okresu epoki brzu i okresu halsztackiego, zwizane s z ludnoci kultury luyckiej. W warstwie zalegajcej nad wyej wymienionymi obiektami znaleziono topór elazny smukly, symetryczny o lukowatym ostrzu, zaopatrzony w otwór dla trzonka oraz wyranie wyodrbniony, wski obuch. Okaz ten naley uzna za topór bojowy, pochodzcy z okresu rzymskiego, z faz C1-D. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum w Nysie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Badaniach archeologicznych na Górnym lsku i ziemiach pogranicznych w 1998 r.", s. 102-106. Badania nie bd kontynuowane. Boche, st. 16 (Strugienice, st. 4), gm. Zduny, woj. skierniewickie, AZP 59-55/25 - patrz: wczesne redniowiecze BRODNO, st. 1, gm. roda lska, woj. dolnolskie, AZP 77-24/10 · cmentarzysko cialopalne kultury luyckiej (III okres epoki brzu/okres halsztacki) · cmentarzysko kultury przeworskiej Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 28 wrzenia do 9 padziernika przez dr. Radoslawa Jarysza (Muzeum Regionalne w rodzie lskiej). Finansowane przez PSOZ. Przebadano powierzchni 150 m².

75

Stanowisko zostalo odkryte w 1896 roku. Natrafiono w tym miejscu na 2 groby kultury ceramiki sznurowej oraz nieokrelone stanowisko kultury przedluyckiej. W 1998 roku zaloono 5 wykopów sondaowych. W ich obrbie odkryto 6 grobów cialopalnych kultury luyckiej ze schylku kultury luyckiej oraz grób cialopalny kultury przeworskiej z mlodszego okresu przedrzymskiego (faza A2). Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Regionalnym w rodzie lskiej. Wyniki bada zostan opublikowane w artykule Grób kultury przeworskiej z Brodna, gm. roda lska, st. 1 (w:) ,,lskich Sprawozdaniach Archeologicznych", t. XLI, s. 469-474. BRUNIK, st. 1, gm. Cikowice, woj. tarnowskie, AZP 109-66/5 · cmentarzysko cialopalne z epoki brzu Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 13 lipca do 22 sierpnia przez mgr. mgr. Andrzeja i Barbar Szpunar oraz mgr. Jerzego Okoskiego (Muzeum Okrgowe w Tarnowie, Miejski Orodek Kultury w Brzesku). Finansowane przez Muzeum Okrgowe w Tarnowie. Przebadano powierzchni 1 ara. Zlokalizowano 3 groby cialopalne w ostatniej fazie zniszczenia, przydenne czci popielnic i przepalone koci ludzkie. Groby znajduj si w warstwie ornej. Cmentarzysko w praktyce nie istnieje. Nieliczny material zabytkowy to ceramika trudna do bardziej szczególowego zaszeregowania. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Tarnowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach i Sprawozdaniach Rzeszowskiego Orodka Archeologicznego". Badania nie bd kontynuowane. Brzeno, st. 1, gm. Nidzica, woj. olsztyskie, AZP 29-61/1 - patrz: wczesna epoka brzu BUBEL STARY, st. XIV-XV i XVII, gm. Janów Podlaski, woj. bialsko-podlaskie, AZP 56-87 · cmentarzysko z pónego neolitu - wczesnej epoki brzu · osada kultury luyckiej (III - IV okres epoki brzu) · osada kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich, faza B2/C1) · osada pónoredniowieczna (XII - XIII w.) Sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 17 do 29 sierpnia przez mgr Wladyslaw Roszyk (Instytut Archeologii UW). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Stanowisko zostalo odkryte w 1994 roku podczas bada powierzchniowych, wykonanych w ramach Archeologicznego Zdjcia Polski. W wyniku obserwacji powierzchni stanowisk polczono stanowiska XIV i XV i zaloono na nich jeden wspólny wykop o powierzchni 1,2 ara. Stwierdzono obecno warstwy kulturowej, a pod ni zarejestrowano obiekty osadnicze o rónej chronologii: grób (póny neolit - wczesna epoka brzu), jamy osadnicze (III - IV okres epoki brzu), jamy osadnicze (okres wplywów rzymskich), jama staroytna, redniowieczne (XII-XIII w.) jamy osadnicze, palenisko, palenisko - pranica oslonita konstrukcj drewnian oraz zwizane z nimi obiekty, a take nieokrelone chronologicznie jamy. Na stanowisku XVII zaloono wykop o powierzchni 0,4 ara. W wykopie tym zlokalizowano jedynie warstw osadnicz. Nieliczne fragmenty ceramiczne znaleziono w humusie. Z przeprowadzonych bada powierzchniowych w trakcie wykopalisk i wyników bada naley sdzi, e osadnictwo znajduje si we wschodniej i poludniowej czci dawnej wyspy, bliej starorzecza Bugu. Wskazuje na to koncentracja obiektów archeologicznych w wykopie numer 2. Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Bialej Podlaskiej. Badania powinny by kontynuowane ze wzgldu na postpujcy proces niszczenia warstw kulturowych. 76

Chabsko, st. 24 (GAZ 334), gm. Mogilno, woj. bydgoskie, AZP 48-37/- - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Danilowo Male, st. 6, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/34 - patrz: wczesne redniowiecze Dbrowa Górnicza - Strzemieszyce Wielkie, st. 2, 3, 4, gm. loco, woj. katowickie- patrz: mezolit Dobrzejowice, st. 2, gm. ukowice, woj. legnickie, AZP 67-18/51- patrz: neolit DOMANIEWICE, st. 1, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 61-55/19 · cmentarzysko kultury luyckiej (IV/V okres epoki brzu) · cmentarzysko kultury przeworskiej (starszy okres wplywów rzymskich) Ratowniczo-sondaowe badania archeologiczne, przeprowadzone w sierpniu przez mgr. Justyna Skowrona (Przedsibiorstwo Archeologiczno Konserwatorskie Kairos-Plus w Lodzi). Finansowane przez PSOZ w Skierniewicach. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 60 m2. Stanowisko znajduje si tu za zabudowaniami gospodarczymi. Wykonano dwa sondae w czci centralnej; pierwszy o wymiarach 3 x 5 m i drugi 3 x 15 m. W obrbie drugiego sondau nie natrafiono na material zabytkowy ­ widoczne byly natomiast dwa wkopy nowoytne ­ pozostaloci po wybieraniu piasku na budow. W sondau 1 natrafiono na dwa groby kultury luyckiej. Oba byly oznaczone brukiem kamiennym. Grób nr 1 mial wymiary 145 x 70 x 30 cm (wraz z brukiem kamiennym). Jama grobowa znajdowala si obok bruku i miala wymiary 50 x 50 x 30 cm. Wewntrz znaleziono liczne fragmenty przepalonych koci i ulamki naczy glinianych. Kilkanacie przepalonych koci i ulamków naczy zalegalo te w obrbie bruku. Koci byly przemyte. Grób nr 2 mial wymiary 160 x 110 x 45 cm. W caloci byl pokryty brukiem z kamieni narzutowych. Jama grobowa nie wydzielala si wyranie. Fragmenty przepalonych i przemytych koci oraz ulamki naczy glinianych znajdowaly si pomidzy kamieniami i tu obok nich. Ze wstpnej analizy materialu zabytkowego mona wywnioskowa, e chronologia zespolów grobowych zamyka si na przelomie IV i V okresu epoki brzu. Ponadto na obszarze stanowiska zabezpieczono liczne ulamki naczy kultury przeworskiej ze starszego okresu rzymskiego. Niektóre z nich byly wtórnie przepalone co moe sugerowa, e bylo to równie cmentarzysko. Materialy i dokumentacja przechowywane s w PSOZ w Skierniewicach. Wyniki bada zostan opublikowane w: ,,Pracach i Materialach Muzeum Miasta Zgierza". Badania bd kontynuowane. Drgi Wypychy, st. 1, gm. Sokoly, woj. lomyskie, AZP 41-82 - patrz: neolit Dziernica, stan. 44, pow. roda Wielkopolska, woj. poznaskie, AZP 54-32/285 - patrz: neolit

13B

DZIWISZEWO, st. l, gm. Giycko, woj. suwalskie, AZP 18-72/· kurhan ze schylku epoki brzu z wtórnym pochówkiem z okresu wdrówek ludów Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Jerzego Marka Lapo (Muzeum Kultury Ludowej w Wgorzewie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. 77

Kurhan, o wymiarach 9 metrów po linii pólnoc-poludnie na 8 metrów po linii wschód-zachód i maksymalnej wysokoci wzgldnej okolo l metra, poloony jest 500 m na pólnoc od zabudowa wsi Dziwiszewo i 570 m na poludnie od dawnego cmentarza ewangelickiego. Ley na krawdzi wyniesienia opadajcego w kierunku zachodnim w stron zatorfionej dawnej zatoki Jeziora Dobskiego. Wiosn 1997 r. kurhan zostal zniszczony w czci centralnej przez poszukiwaczy skarbów. Podjte w 1998 r. badania mialy charakter ratowniczy. Eksploracj prowadzono warstwami mechanicznymi metod wiartek lustrzanych bez wiadków profilowych. Nasyp o maksymalnej miszoci okolo 0,8 m posiadal form zwartego usypiska kamieni, midzy którymi znajdowal si ólty i ólto-brzowy piasek. Pod nasypem w czci centralnej znajdowala si prostoktna jama grobowa z plaskim dnem, o miszoci ok. 0,15 m i wymiarach ok. 3,5 m na l m, zorientowana dluszym bokiem wzdlu osi pólnocny-zachód ­ poludniowy-wschód. Na jej dnie posadowiony byl bruk kamienny o pierwotnych wymiarach 2,9 m x 0,9 m. Na bruku odkryto przepalone koci ludzkie osobnika doroslego oraz fragmenty kilku plaskodennych naczy ceramicznych. Przepalone koci (mczyzna, Adultus - Maturus) oraz fragmenty plaskodennej popielnicy odkryto ponadto na pólnocno-zachodnim skraju jamy grobowej w bezporednim ssiedztwie bruku. Byly to najprawdopodobniej pozostaloci po najstarszym (pierwotnym?) pochówku, który zostal uszkodzony i zepchnity na skraj jamy podczas wkopywania bruku. Wbudowanie bruku naley te wiza z poszerzeniem nasypu kurhanu w kierunku poludniowo wschodnim. Wyróniono odcinki dwóch wieców kamiennych o rednicach 6 m i 3,8 m. W stropowych partiach nasypu w wiartce poludniowo-wschodniej odkryto nieregularne skupisko przepalonych koci ludzkich (kobieta /?/, powyej 20 lat), fragmenty naczy zdobionych zwlaszcza ornamentami paznokciowymi oraz zlamane elazne narzdzia: pólkosek i nó. Byly to lady pochówku wtórnego z okresu wdrówek ludów, umieszczonego na nasypie starszego kurhanu. Jego powstanie mona datowa na schylek epoki brzu lub pocztek wczesnej epoki elaza. Kurhan zostal zrekonstruowany. Dokumentacja znajduje si w Muzeum Okrgowym w Suwalkach, zabytki w zbiorach Muzeum Kultury Ludowej w Wgorzewie. Badania zostaly zakoczone. Gsawa, st. 6, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 45-35/68 - patrz: neolit GIEBULTÓW, st. 8, gm. Ksi Wielki, woj. kieleckie, AZP 95-59 · osada grupy lubelsko-wolyskiej krgu lendzielsko-polgarskiego (neolit) · cmentarzysko kultury luyckiej (epoka brzu) · lady osadnictwa z epoki elaza · lady osadnictwa redniowiecznego i nowoytnego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr. Krzysztofa Tuni (Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Oddzial w Krakowie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 1,56 ara. Odkrycie przypadkowe, dokonane przez wlaciciela pola w 1997 roku. Stanowisko znajduje si na terenie szerokiego cypla terenu, wznoszcego si na prawobrzeu Nidzicy - lewobrzenego doplywu Wisly. W trakcie prac badawczych natrafiono w obrbie wykopu na 9 szkieletowych grobów z konstrukcjami kamiennymi. Jest to zrónicowany zespól, na który skladaj si groby o dlugoci okolo 2 m usytuowane dlusz osi w kierunku pólnoc-poludnie, obwarowane od wschodu i zachodu rzdami kamieni; groby o prostoktnej jamie dlugoci okolo 3 m usytuowanej po linii wschód-zachód, obstawionej ze wszystkich stron ,,murkami" kamiennymi; groby z kopcami kamiennymi usytuowanymi w centrum lub przy krawdzi obiektu; obiekt kolisty z kamieniami na krawdziach. Cechy formalne opisanych wyej konstrukcji zdaj si wskazywa na ich zwizek z kultur luyck. 78

W obrbie wykopu natrafiono take na pi kolistych jam, zwizanych najprawdopodobniej z neolityczn osad cyklu lendzielsko-polgarskiego rozpoznan powierzchniowo na cyplu, gdzie znajduje si wykop. Do tego zespolu naley te prawdopodobniej kilkanacie jam poslupowych. Ponadto odslonite take kilka obiektów o nieznanej, najprawdopodobniej nowoytnej chronologii. W roku sprawozdawczym odslonito jedynie stropowe partie obiektów, eksploracj ich zostawiajc na przyszly sezon. Materialy i dokumentacja przechowywane s w zbiorach Pracowni Archeologicznej IAiE PAN w Igolomi. Badania bd kontynuowane. Golasze ­ Puszcza, st.1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41-80 - patrz: wczesna epoka brzu Grodzisko Dolne, st. 22, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 101-81/6 - patrz: wczesna epoka brzu GRÓDEK, st. B, gm. Hrubieszów, woj, zamojskie, AZP 87-94/5 · cmentarzysko kultury luyckiej (IV okres epoki brzu) · cmentarz unicki z XVI ­ XVIII w. Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 28 marca do 2 kwietnia przez mgr. Józefa Niedwiedzia (Regionalny Orodek Studiów i Ochrony rodowiska Kulturowego w Lublinie, Muzeum im. St. Staszica w Hrubieszowie). Finansowane przez PSOZ i Regionalny Orodek Studiów i Ochrony rodowiska Kulturowego w Lublinie. Czwarty sezon bada. Badaniami objto powierzchni 153 m², odkrywajc 31 cialopalnych grobów popielnicowych oraz 36 grobów unickich z XVI-XVIII w. Ogólem w trakcie czterech sezonów (poprzednie badania posiadaly wybitnie ratowniczy charakter i niewielki zasig) odkryto 45 grobów kultury luyckiej. Wród popielnic przewaaj dwustokowate wazy i dwuuche amfory, czsto zdobione na brzucu szerokimi ukonymi lobkami. Drug grup popielnic stanowi garnki esowate (?) chropowacone przez obmazywanie. Sporadycznie spotyka si inne formy: kubek, dzbanek esowaty oraz czark pólkulist. Uklad grotów na cmentarzysku sugeruje istnienie kilku (przynajmniej trzech) skupisk, co znajduje swoje analogie na innych cmentarzyskach z tego regionu: w Luszczowie, st. l; Komarowie, st. 9; Pniówku, st. l; Wieprzcu, st. l oraz w Topornicy. Tylko w kilku przypadkach na cmentarzysku w Gródku zanotowano wyposaenie grobowe. W poprzednich sezonach byly to dwie przystawki w formie malego naczynia glinianego (grób l i 10). Podobny przypadek zanotowano w tym sezonie w grobie 28, gdzie obok malej wazy dwustokowatej stala mala dwuucha amforka. Inny rodzaj wyposaenia zaobserwowano w grobie 21. Tutaj wród przepalonych koci wewntrz popielnicy znaleziono dwa brzowe, jednozwojowe skrty wykonane z cienkiego drutu, jeden o przekroju okrglym a drugi o kwadratowym. Prawdopodobnie skrty pelnily rol zausznic. Wród wydobytych w tym sezonie naczy kilka zasluguje na wyrónienie. Jednym z nich jest waza z grobu 44-go, odkryta na zlou wtórnym we wkopie grobu unickiego. Posiada ona stokowat szyjk zakoczon silnie wywinitym lejkowatym wylewem, na brzucu jest zdobiona lekko ukonymi, wskimi lobkami i czterema pojedynczymi, symetrycznie umieszczonymi guzkami. Ponadto na przejciu brzuca w szyjk posiada dodatkowo trzy dookolne lobki. W grobie 22 odkryto waz dwustokowat z kablkowat szyjk, zdobion w górnej czci siedmioma dookolnymi lobkami a na brzucu lobkami ukonymi. Z grobu 41-go pochodzi maly garnek esowaty o niewielkim, zblionym do pólkulistego dnie. 79

Odkryty w tym sezonie material naley datowa na IV okres epoki brzu, na co wskazuj formy naczy dwustokowatych, czsto spotykane garnki chropowacone przez obmazywanie oraz ornament szerokich lobków ukonych. Materialy i dokumentacja przechowywane s w PSOZ w Zamociu. Badania bd kontynuowane. Gutkowo, st. 3, gm. Siemitkowo, woj. ciechanowskie, AZP 44-57/1 i 44-58/6 - patrz: wczesna epoka elaza

14B

Hrebenne, st. 34, gm. Horodlo, woj. lubelskie, AZP 85-95/78 - patrz: wczesna epoka brzu Hrubieszów, ul. 3-go Maja, woj. zamojskie - patrz: wczesna epoka brzu Janki Dolne, st. 11, gm. Horodlo, woj. zamojskie, AZP 85-96/58 - patrz: wczesna epoka brzu Jurków, st. 5, gm. Czechów, woj. tarnowskie, AZP 107-63/73 - patrz: neolit Kaldus, st. l, gm. Chelmno, woj. toruskie, AZP 33-41/1 - patrz: wczesne redniowiecze Klonówka, st. 7, gm. Starogard Gdaski, woj. gdaskie, AZP 19-44/6 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Kocmyrzów, st. 17, gm. Kocmyrzów-Luborzyca, woj. krakowskie, AZP 100-58/17 - patrz: neolit Kowalewko, st. 12, gm. Oborniki, woj. poznaskie, AZP 49-26/46 - patrz: mlodszy okres przedzymski ­ okres wplywów rzymskich Koniewice, st. 1, gm. Kamiesk, woj. piotrkowskie, AZP 78-52/57 · osada kultury luyckiej (póna epoka brzu - okres halsztacki) Badania zabezpieczajce, przeprowadzone w lipcu, przez mgr. mgr. Miroslawa Szukal i Jacka Zitka (,,Archeograf" Pawel Zawilski). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Osada calkowicie zniszczona. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim. Badania bd kontynuowane w wypadku zagroenia stanowiska. KRAKÓW-BIEANÓW, st. 27, woj. krakowskie, AZP 103-57/27 · lady osadnictwa neolitycznego · osada kultury luyckiej (V okres epoki brzu) · lady osadnictwa z okresu wplywów rzymskich · lady dróg gruntowych z przelomu XVIII i XIX w. 80

Wykopaliskowe badania ratownicze, przeprowadzone w dniach od 5 wrzenia do 4 grudnia przez mgr Barbar Drobniewicz, prof. Slawomira Kadrowa i mgr. Ryszarda Naglika (Krakowski Zespól do Bada Autostrad s.j.). Finansowane przez Generaln Dyrekcj Dróg Krajowych i Autostrad w Warszawie. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 180 m² (bldnie podano powierzchni?). Celem bada w 1998 r. bylo rozpoczcie szerokoplaszczyznowej eksploracji reliktów osadnictwa z koca epoki brzu, zagroonych calkowitym zniszczeniem w liniach rozgraniczenia projektowanej autostrady A4 na odcinku poludniowego obejcia Krakowa. Ju w trakcie sondaowych prac wykopaliskowych w 1992 i 1996 roku odkryto obiekty i zachowane partie warstwy kulturowej osadnictwa kultury luyckiej oraz z okresu wplywów rzymskich. W 1998 r. odkryto 115 obiektów kultury luyckiej i zbadano w odcinkach 15 rowów (ladów nowoytnych dróg gruntowych). W trakcie tych prac pozyskano okolo 20 tys. fragmentów ceramiki (glównie kultury luyckiej) oraz nieliczne wyroby krzemienne. Odslonite obiekty kultury luyckiej nalealy do kategorii stosunkowo niewielkich jam owalnych lub okrglych w rzucie poziomym i nieckowatych w profilu. Zalegajce w nich wypelniska mialy najczciej charakter jedno- lub dwuwarstwowy. Stosunkowo rzadziej wystpowaly obiekty z wypelniskami wielowarstwowymi. Ich wymiary byly nastpujce: rednice od l do 2 m i glboko najczciej od 50 do 70 cm. Rowy (o trudnej w tej chwili do przewidzenia dlugoci) mialy w partiach stropowych szeroko od 2 do 3 m. Ich glboko sigala w partiach podnóa stoku do 180 cm, najczciej jednak nie przekraczala 100-120 cm. W partiach stokowych stanowiska w profitu mialy one ksztalt litery ,,V", natomiast u podnóa stoku i na wyniesieniu ksztalt litery ,,U". Zwykle zawieraly one do liczny, redeponowany material ceramiczny kultury luyckiej oraz, pochodzc z czasów uytkowania opisywanych dróg, ceramik nowoytn datowan na XVIII i XIX wiek. Na dnach niektórych z nich udalo si uchwyci lady kolein wozów oraz do liczne, silnie skorodowane fragmenty rónych przedmiotów elaznych. Wród pozyskanych fragmentów ceramiki dominowaly skorupy z rozbitych kielichów solowarskich. Ich rozklad przestrzenny nie ujawnil na tym etapie bada adnych koncentracji lub czytelnych ukladów innego typu. Ceramika domowa reprezentuje szerokie spektrum form typowych dla osad kultury luyckiej z koca epoki brzu w zachodniej Malopolsce. Material i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w publikacji ,,Via Archaeologica, Materialy z bada wykopaliskowych na autostradzie A4 w Malopolsce". Badania bd kontynuowane. KRAKÓW-BIEANÓW, st. 30, woj. krakowskie, AZO 103-57/41 · cmentarzysko kultury luyckiej z III-V okresu brzu i wczesnej epoki elaza Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w terminie od 22 czerwca do 23 lipca przez mgr. Kazimierza Regul (Muzeum up Krakowskich Wieliczka). Finansowane przez Muzeum up Krakowskich Wieliczka. Trzeci sezon bada. Warstwa 1- humus: glboko od 10 do 20 cm Warstwa 2- podglebie: 5 cm Warstwa 3- piaszczysty calec: pojawia si na glbokoci 25 cm Odkryto groby cialopalne, jamowe, bezpopielnicowe. Sze grobów szkieletowych, zgrupowanych w jednym sektorze, owalne lub prostoktne jamy lealo znacznie niej anieli pochówki cialopalne, bo na glbokoci od 67 do 109 cm. Glowy zmarlych skierowane byly przewanie na poludnie, sporadycznie na wschód. Szkielety nie zachowaly si poza malymi fragmentami czaszek a to dziki zwizkom miedzi i cyny, które z ozdób brzowych umieszczonych na glowach zmarlych przeniknly do koci i nie dopucily do ich calkowitego rozkladu. 81

Wyposaenie grobów cialopalnych: obok naczy zachowaly si nieliczne ozdoby brzowe takie jak kawalki stopionych szpil lub bransolet. Wyposaenie grobów szkieletowych: 1 do 3 naczy oraz przepaski (diademy) na glow; z ozdób brzowych: ,,kopertowe" i ,,rurkowate" szpile, zausznice, kolczyki i bransolety. Oprócz grobów na terenie cmentarzyska natrafiono na 1 grób szkieletowy zachowany prawie w caloci, pochodzcy z czasów nowoytnych lub wspólczesnych, 3 jamy kulturowe o nieustalonej funkcji, 1 palenisko otwarte oraz 6 koncentracji wgli drzewnych, bdcych pozostalociami po korzeniach drzew. Cmentarzysko uytkowala ludno kultury luyckiej zamieszkujca poblisk osad otwart od III do V okresu brzu a take we wczesnej epoce elaza (1300 do 500 r. p.n.e.). Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum up Krakowskich Wieliczka. Wyniki bada zostan opublikowane w formie sprawozdania (w:) ,,Studiach i Materialach do Dziejów up Solnych w Polsce". Badania bd kontynuowane. Kraków-Kazimierz, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/10- patrz: okres nowoytny KRAKÓW-KURDWANÓW, st.12, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 104-56/9 · osada produkcyjna kultury luyckiej (V okres epoki brzu/HC) · lady osadnictwa z okresu wplywów rzymskich · lady osadnictwa z okresu redniowiecza Ratownicze badania wykopaliskowe przeprowadzili w dniach od 14 padziernika do 13 listopada mgr Kazimierz Regula i mgr M. F. Fra (Krakowski Zespól do Bada Autostrad). Finansowala Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad w Warszawie. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 140 m². Stanowisko odkryte w 1987 r. podczas bada AZP, badania sondaowe w 1988 r. oraz 1996. Celem bada prowadzonych w 1998 roku bylo rozpoczcie prac ratowniczych na trasie budowy poludniowej obwodnicy Krakowa. Miejsce rozpoczcia wykopalisk wybrano na podstawie bada sondaowych z 1996 roku. Wykopaliskami objto teren o powierzchni 8 arów. Prac eksploracyjnych nie dokoczono z powodu pojawienia si opadów niegu oraz zamarznicia gruntu. Stanowisko poloone jest pomidzy ulicami Cechow, Podgórki, Soboniowick i Wyrwy. Ley w dolnej partii pólnocnego, o prawie 2 km dlugoci, stoku wyniesienia z licznymi wywlaszczeniami, opadajcego w kierunku niewielkiego cieku wodnego. Ciek nie posiada nazwy, przeplywa przez Kurdwanów , jest prawobrzenym doplywem Wilgi. Kulminacja wzgórza, na którego stoku odkryto stanowisko, znajduje na wysokoci ponad 300 m n.p.m. a samo stanowisko na 240-250 m n.p.m. Dno doliny osiga wysoko ok. 220 m n.p.m. Pod warstw humusu, o miszoci okolo 30 cm, wyróniono zabarwion na brzowo piaszczyst warstw o zmiennej miszoci od okolo 20 do 80 cm (warstwa 2). Zalegala ona ponad óltym piaskiem lub lachami utworów gliniastych. W jej obrbie nie udalo si wydzieli bardziej szczególowych nawarstwie. Zapewne naley uzna, e przynajmniej w czci miala charakter splywowy. Zawierala due iloci rozdrobnionego materialu ceramicznego w wikszoci dajcego si polczy z kultur luyck i datowa ogólnie na V okres epoki brzu i HC. Odkryto m.in. ulamki garnków jajowatych o chropowaconych dolnych partiach brzuców oraz z umieszczonymi na najwikszej wydtoci brzuca lub nieco ponad ni podlunymi poziomymi guzami mogcymi sluy za imacze, niewielkie fragmenty czerpaków, czarek, mis, kubków oraz naczy wazowatych. Najwiksz ilo stanowily jednak silnie rozdrobnione ulamki naczy kielichowatych powszechnie lczone z warzelnictwem solnym. Zachowaly si przede wszystkim fragmenty stopek i dolnych partii kielichów. Ponadto odkryto pojedyncze ulamki ceramiki toczonej na kole lczonej z kultur przeworsk oraz z okresem redniowiecza. 82

W trakcie bada oznaczono 7 obiektów wydzielonych w ramach warstwy 2 lub w momencie jej zaniku. Pomimo wystpowania w ich wypelniskach materialów ceramicznych, po przeanalizowaniu stratygrafii, rodzaju wypelniska, dokumentacji fotograficznej uznano, e a 6 z nich mona uzna za powstale w sposób naturalny. W wikszoci s to przeglbienia warstwy humusu lub opisywanej warstwy 2. Jedynie obiekt 4 odkryty na arze 110/90 na glbokoci 50 cm uznano, pomimo pewnych wtpliwoci, za jam zwizan z kultur luyck o bliej nieokrelonym przeznaczeniu. Jego zarys byl zbliony do kola o rednicy okolo 60 cm. Wypelnisko stanowila piaszczysta zasypiskowa warstwa 7 o brunatnym zabarwieniu z szarymi wtrtami zapewne po korzeniach. Wraz z glbokoci plynnie rozjaniala i przechodzila w bardziej gliniast. W profilu jama miala ksztalt nieckowaty o miszoci uchwyconego wypelniska okolo 25 cm. W obiekcie wystpilo kilka ulamków ceramiki kultury luyckiej. Naley nadmieni, e wystpowanie przeplatajcych si ze sob nawarstwie piasku i utworów gliniastych sprzyjalo powstawaniu naturalnych zaglbie robicych pocztkowo wraenie obiektów archeologicznych. Material i dokumentacja przechowywane s w Muzeum up Krakowskich Wieliczka. Wyniki bada zostan opublikowane w wydawnictwie ,,Via Archeologica". Badania bd kontynuowane. Kraków-Piasek, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/45 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków-Stare Miasto, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/5 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków-Stare Miasto, st. 2, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/6- patrz: wczesne redniowiecze Kraków-Tyniec, st. 2, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 103-55/18 - patrz: wczesne redniowiecze KRYNICKIE, st. 16, gm. Zabludów, woj. podlaskie, AZP 40-87/43 · lady osadnictwa technokompleksu z liciakami kultury widerskiej cyklu mazowszaskiego (paleolit schylkowy) · osada kultury amfor kulistych oraz kultury niemeskiej (neolit) · lady osadnictwa kultur strefy lenej /?/ (neolit) · osada kultury luyckiej z epoki brzu · osada nowoytna (XV-XIX w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Dariusza Krasnodbskiego (Instytutu Archeologu i Etnologii PAN Warszawa), przy wspóludziale mgr. Piotra Szpakowskiego oraz Arkadiusza Koperkiewicza, studenta Uniwersytetu im. Mikolaja Kopernika w Toruniu. W pracach terenowych uczestniczyli studenci archeologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz UMK w Toruniu. Badania prowadzone byly w ramach budowy gazocigu tranzytowego Jamal - Europa Zachodnia. Finansowane przez spólk EuRoPol GAZ S.A. Pracami wykopaliskami objto obszar o powierzchni ponad 26 arów. lady najstarszego osadnictwa, jakie odkryto na tym stanowisku pochodz z paleolitu schylkowego. Znaleziono fragment reutylizowanego wióra typowego dla technokompleksu z liciakami (kultura widerska - cykl mazowszaski). 83

Wicej materialu pochodzi z okresu neolitu. Technologia oraz zdobienie pochodzcej z tego okresu ceramiki wskazuje na kultur amfor kulistych oraz kultur niemesk. Kilka fragmentów ceramiki wiza mona zapewne take z neolitem strefy lenej. Poród wyrobów krzemiennych na uwag zasluguj regularne wióry oraz fragmenty siekier czworociennych. Jeszcze wicej materialu zabytkowego wiza mona z osadnictwem datowanym na epok brzu i zwizanym z kultur luyck. Z tego okresu pochodzi grób cialopalny, kilkanacie jam gospodarczych, 3 paleniska oraz kilkadziesit dolków poslupowych. Ceramika z tego okresu, znaleziona w jamach, paleniskach oraz w humusie (lcznie 296 fragmentów), to naczynia lepione metod walków prezentujce formy dwustokowe, wazowate oraz pucharki. Krzemienie (najliczniejsze znaleziska na stanowisku) to ponad 2600 wyrobów wykonanych z lokalnego krzemienia kredowego, przewanie narzutowego. Poród nich na uwag zasluguje pólwytwór grocika. Grób cialopalny popielnicowy zawieral szcztki mlodego osobnika (zapewne kobiety); wyposaenie to przepalone koci bydla, wini, konia, owcy i kozy oraz jelenia. Z okresu nowoytnego (XV/XVI, XVII i XIX w.) zanotowano ponad 250 fragmentów ceramiki, pochodzcych z naczy: garnków, mis, patelni oraz pucharków. Jest to ceramika cienkocienna, toczona na kole, ,,siwa". KRZECZYN WIELKI, st. 12, woj. legnickie, AZP 74-20/31 · osada kultury luyckiej · osada redniowieczna Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 14 wrzenia do 14 padziernika przez mgr. Witolda Laszewskiego (Pracownia Badawcza ,,Verba"). Finansowane przez Miejskie Przedsibiorstwo Energetyki Cieplnej S.A. ,,Termel". Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Glogowie. LIPNIK, st. 5, gm. Kaczuga, woj. przemyskie, AZP 104-79/155 · osada kultury trzcinieckiej z wczesnej epoki brzu i zapewne wczesnej fazy grupy tarnobrzeskiej kultury luyckiej z II-III okresu epoki brzu · cmentarzysko grupy tarnobrzeskiej od III okresu epoki brzu do wczesnej epoki elaza Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 29 czerwca do 25 lipca przez mgr. Wojciecha Blajera (Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego w Krakowie). Finansowane przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego w Krakowie. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 300 m². Na stanowisku nie mona wyróni ciglej warstwy kulturowej. Dua ilo materialu, pochodzcego z uszkodzonych lub zniszczonych grobów, zalega w warstwie próchniczej ziemi ornej, na glbokoci do okolo 30 cm. Na przebadanym wycinku terenu udalo si zebra i zadokumentowa resztki co najmniej 77 grobów cialopalnych popielnicowych, zalegajce na glbokoci okolo 30-60 cm, przewanie tkwice bezporednio w lessowym calcu, bez ladów jamy grobowej. Wyeksplorowano take zasypiska 2 trapezowatych jam, sigajce do glbokoci okolo 105 cm i oraz 4 nieregularnych jam. Zarejestrowano take lady 3 lub 4 domniemanych dolków poslupowych, zwizanych zapewne z faz osadnictwa z II-III okresu epoki brzu, poprzedzajc zaloenie cmentarzyska. Z jam osadowych pochodz tylko nieliczne, drobne ulamki ceramiki, natomiast z obiektów grobowych pozyskano mniejsze lub wiksze fragmenty (przewanie czci przydenne) okolo 100 naczy (popielnic, przystawek lub pokrywek) a take 2 szpile brzowe, bransolet, fragmenty kilku niewielkich skrtów z drutu brzowego a ponadto ulamki plaskiego, podlunego przedmiotu elaznego (noa?). Naley tu podkreli, e przewaajca cz grobów byla tak silnie zniszczona przez ork, e 84

zachowaly si tylko przydenne czci urn. Jedynie w wypadku okolo 10 zbadanych obiektów ich stan zachowania mona okreli jako dobry. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego, w przyszloci w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej. Wyniki zostan opublikowane w ,,Roczniku Przemyskim". Badania bd kontynuowane. Liw, st. 4, gm. loco, woj. siedleckie- patrz: wczesna epoka elaza Lany Male, st. 16, gm. Rudzice, woj. katowickie, AZP 95-42/43 - patrz: wczesna epoka elaza LG KOLONIA, st. 38, gm. Czersk, woj. bydgoskie, AZP 22-38/9 · osada grupy kaszubskiej kultury luyckiej (V okres epoki brzu) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr Beat Górsk-Grabarczyk (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Drugi sezon bada. Przebadano obszar 154 m². Stanowisko poloone jest nad prawym doplywem Niechwaszczy, na piaszczystym wzniesieniu otoczonym podmoklymi lkami. Odslonito i wyeksplorowano 18 jam o charakterze gospodarczym oraz dolki poslupowe. Pozyskano okolo 500 fragmentów ceramiki. Byly to przede wszystkim ulamki duych naczy zasobowych. Odkryto równie fragmenty cienkociennych, zdobionych naczy oraz ciarki tkackie. Material zabytkowy oraz dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Ze wzgldu na stan zachowania osady oraz niedostpno terenu (mlodnik sosnowo-modrzewiowy) nie przewiduje si kontynuacji bada. Lekno, st. 3, gm. Wgrowiec, woj pilskie, AZP 43-31/44 - patrz: wczesne redniowiecze LÓD-LUBLINEK, st. 199, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 67-51/109 · osada grupy konstantynowskiej kultury luyckiej (III okres epoki brzu) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Pawla Zawilskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez Regionalny Orodek Studiów i Ochrony rodowiska Kulturowego w Lodzi oraz Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Pierwszy sezon bada. Stanowisko odkryte zostalo w kwietniu 1997 roku w trakcie prac powierzchniowych. Na terenie malej kopalni piasku usytuowanej nad nieczynnym obecnie strumieniem, bdcym prawobrzenym doplywem Neru, stwierdzono obecno zabytkowego materialu ceramicznego oraz krzemiennego. Wstpnie znaleziska wizano z III/IV okresem epoki brzu. W czerwcu 1998 r. stwierdzono niemal calkowite zniszczenie osady. We wlasnym zakresie zdecydowano si przeprowadzi badania ratownicze na obszarze 4 arów. Stwierdzono znaczny stopie przeobrae wywolanych prac spychacza oraz koparek. Zachowaly si relikty 2 obiektów. Jeden z nich (obiekt 2) znajdowal si na uczszczanej przez wlaciciela gruntów drodze, któr wywozil on piasek a przywozil nastpnie mieci. Nie zdolano tym samym, poza jej sfotografowaniem, dokona szczególowych bada. Obiekt l to relikt budowli pólziemiankowej o wymiarach 305 x 240cm, z paleniskiem umieszczonym na osi jamy w czci pólnocnej. Posiadala ona plaskie dno na glbokoci 36 cm. Zawarto stanowil przede wszystkim ciemnoólty piasek. Wzdlu cian dluszych obiektu zarysowaly si zaciemnienia, bdce prawdopodobnie negatywami cian, raczej lekkiej konstrukcji, nie uszczelnionych polep. Niewielka ilo materialu zabytkowego wewntrz 85

obiektu take moe potwierdza krótkotrwale uytkowanie teje budowli. Palenisko zbudowane jest z niewielkich stosunkowo kamieni polnych, midzy którymi nie odloyla si warstwa spalenizny i które nie s przepalone. Lczc to z mal iloci materialów powierzchniowych, sdzi naley, i obszar stanowiska penetrowany byl krótkotrwale (obozowisko?). Badania powinny by kontynuowane. LÓD-LUBLINEK, st. 219, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 67-51/110 · cmentarzysko grupy rodkowopolskiej kultury luyckiej (IV/V okresu epoki brzu) Badania sondaowe, przeprowadzone przez mgr. Pawla Zawilskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez Regionalny Orodek Studiów i Ochrony rodowiska Kulturowego w Lodzi oraz Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Stanowisko znajduje si na pólnocnym stoku niewielkiego piaszczystego wzniesienia poloonego na terenie, do niedawna, otoczonym licznymi strumieniami i oczkami wodnymi. Odkrycie zwizane jest z pracami powierzchniowymi prowadzonymi przez Regionalny Orodek Studiów i Ochrony rodowiska Kulturowego w Lodzi oraz Instytutu Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. W chwili odkrycia cmentarzysko niszczone bylo wybieraniem piasku. Wobec braku rodków finansowych zdecydowano si zaloy jedynie wykopy sondaowe. Wikszo cmentarzyska zniszczona zostala w 1993 roku podczas budowy rurocigu. Przepalone koci ludzkie oraz fragmenty ceramiki zalegaj obecnie na przestrzeni okolo 50 arów. Jednak jest to wynikiem wyrównywania powierzchni stanowiska. Informacje wlaciciela gruntów wskazuj, i groby w obstawie kamiennej wystpowaly jedynie na osi rurocigu. Obecnie istnieje, co potwierdzily badania, niewielka partia cmentarzyska, jednak w duej czci uszkodzona, poloona w obrbie funkcjonujcej pianicy. Zdolano wyeksplorowa niemal calkowicie zniszczon popielnic, rozwleczon lyk koparki na przestrzeni okolo 2 metrów i zalegajc pod wysypywanymi na teren cmentarzyska mieciami. Badania powinny by kontynuowane. LÓD-LUBLINEK, st. 253, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 67-51/133 · osada grupy rodkowopolskiej kultury luyckiej (V okresu epoki brzu/okres halsztacki C) Sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Pawla Zawilskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez Regionalny Orodek Studiów i Ochrony rodowiska Kulturowego w Lodzi oraz Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Na wzniesieniu górujcym nad podmoklymi lkami w ssiedztwie ulicy Lublinek przeprowadzono w styczniu 1998 r. badania powierzchniowe. Mialy one na celu wyjanienie, czy na terenie intensywnie eksploatowanej pianicy nie znajduj si lady starszego osadnictwa. Stwierdzono obecno materialów zabytkowych, które powizano z kultur luyck. Brak rodków finansowych umoliwil jedynie przeprowadzenie sonday w miejscach szczególnie naraonych na zniszczenie. Zarejestrowano szereg jam. Ich pochodzenia nie sposób cile okreli, albowiem do niedawna obszar ten pokryty byl lasem. By moe mamy tu do czynienia z pozostalociami korzeni drzew. Jamy te nie zawieraly materialu zabytkowego. Jedynie najwiksza z nich. o wymiarach 205 x 180 cm i miszoci 82 cm posiadala w wypelnisku niemal w caloci zachowany gliniany kubeczek. Obiekt ten w partii stropowej manifestowal si czarnym wypelniskiem zloonym z wgli drzewnych oraz przylegajcego do pomaraczowego piasku, bdcego zapewne wiadectwem oddzialywania wysokiej temperatury. Prawdopodobnie mamy tu do czynienia z otwartym paleniskiem. Niklo danych nie pozwala ustali, czy stanowisko w istocie pochodzi z przelomu okresu brzu i elaza (o czym wiadczy kubek o wysoko wystajcym ponad krawd naczynia uchu), czy te jest to cz stanowiska uytkowana dla spalania zwlok grzebanych nastpnie na uytkowanym opodal cmentarzysku z IV/V okresu epoki brzu (Lód-Lublinek, st. 219, AZP 67-51/110). Konieczne jest przeprowadzenie bada ratowniczych. 86

LÓD-POLESIE, st. 16, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 66-51/26 · osada grupy rodkowopolskiej kultury luyckiej (III/IV okres epoki brzu) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Pawla Zawilskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez Regionalny Orodek Studiów i Ochrony rodowiska Kulturowego w Lodzi oraz Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Stanowisko znane jest od 1984 roku, kiedy to zostalo odkryte w trakcie nadzoru budowlanego. Znajduje si ono na pólnocnym stoku niewielkiego wzniesienia górujcego nad rzek Lódk. Ju w chwili odkrycia obszar, na którym zlokalizowane jest stanowisko byl w duej czci zniszczony. Krzyuj si tu trzy ulice i linia tramwajowa, znajduj si tu ogród botaniczny oraz ogród zoologiczny. Prace podjte w biecym roku wywolane byly modernizacj wzla komunikacyjnego. Roboty budowlane trwaly od wrzenia 1997 r. jednake dopiero w styczniu 1998 r. podjto nadzór archeologiczny. Ze wzgldu na brak rodków finansowych mial on niewielki zakres. Ju wówczas wikszo prac budowlanych byla zakoczona, lecz mimo to zarejestrowano szereg jam oraz warstw kulturow zawierajce przede wszystkim fragmenty ceramiki zwizane z kultur luyck. Zdolano wyeksplorowa jedynie 6 obiektów, które w wikszoci zachowane byly w zlym stanie. aden, z wyjtkiem obiektu 6, nie posiadal zachowanego pelnego zarysu wypelniska, byly one pozbawione górnych partii. Odtworzenie funkcji jakie pelnily, jest zatem niemoliwe. Obiekt 6, prawdopodobnie ziemianka, posiadal w partii stropowej zarys o wymiarach 302 x 160 cm. Daje to w przyblieniu 4,8 m² powierzchni. W partii przydennej przybral zarys zbliony do okrgu, zajmujc ju tylko okolo 2 m². W przypadku opisywanej jamy mamy do czynienia prawdopodobnie z du jam gospodarcz. By moe byl to obiekt zasobowy. W trakcie eksploracji zauwaono, i w zachodniej czci jamy znajduje si czytelne, ostro si odcinajce od reszty obiektu (jasnobrunatn barw) wypelnisko. Powielalo ono osiowo zarys obiektu i zajmowalo okolo 1/3 jego powierzchni. Granica pomidzy obiema czciami przebiegala w poprzek jamy. Sdz, i mamy tu do czynienia ze ladami wewntrznego podzialu izolujcego cz przechowywanych w obiekcie produktów. Plytsza partia jamy, znajdujca si po przeciwnej stronie, moe by interpretowana jako stopie ulatwiajcy wejcie do obiektu. Material zabytkowy to przede wszystkim fragmenty ceramiki oraz nieliczne artefakty krzemienne, polepa oraz wgle drzewne. Znaleziska wiza naley ze rodkowopolsk grup kultury luyckiej z III/IV okresu epoki brzu. Maluski Wielkie, st. 5, gm. Mstów, woj. czstochowskie, AZP 87-50 - patrz: wczesna epoka elaza MIEROSZYNO, st. 39, gm. Puck, woj. gdaskie, AZP 02-41/64 · cmentarzysko kurhanowe z epoki brzu Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w padzierniku przez mgr Danut Król (Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Finansowane przez inwestora prywatnego. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 300 m². Badania mialy na celu przebadanie terenu przeznaczonego pod zabudow mieszkaniow. Prace koncentrowaly si na kulminacji wyniesienia, na którym odkryto skupisko kamieni. W trakcie prac stwierdzono, e na terenie tym znajduje si zniszczony kurhan. Z obiektu tego zachowal si piercie kamienny o rednicy 14 m. W zachowanym czciowo nasypie piaszczysto-kamiennym odkryto grób cialopalny z zachowan popielnic. Powierzchnia popielnicy byla silnie schropowacona. W nasypie kurhanu od strony poludniowej odkryto fragmenty naczynia o dobrze wygladzonej powierzchni. W odlegloci 50 m na wschód od kurhanu odkryto 2 groby cialopalne silnie zniszczone. Po przeprowadzeniu bada, w zwizku z zaawansowanymi pracami budowlanymi w pobliu kurhanu, ustalono w porozumieniu z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, e teren gdzie usytuowany jest kurhan zostanie wydzielony. W tym celu zmieniono plan komunikacyjny powstajcego osiedla. 87

Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Wyniki bada opublikowane zostan w czasopimie ,,Pomerania Antiqua". Badania nie bd kontynuowane. MIERZYN, st. 30, woj. szczeciskie, AZP 30-05/45 · osada kult. luyckiej (epoka brzu-okres halsztacki) · osada wczesnoredniowieczna Archeologiczne badania ratownicze przeprowadzone przez mgr mgr Krzysztofa Kowalskiego i Marka Dworaczyka. Teren inwestycji w czci poludniowo-wschodniej objty jest stref ,,W.II" ochrony konserwatorskiej stanowisk archeologicznych, ustalon dla stanowiska oznaczonego jako Mierzyn 30. Przedmiotowy teren poloony jest na poludnie od cieku wodnego Wierzbak, doplywu rzeki Bukowej, na równinie Gumienieckiej. Prace archeologiczne podzielono na dwa etapy. Obserwacje archeologiczne (etap pierwszy) byly realizoowane w okresie od 27 lipca do 27 sierpnia, natomiast badania wykopaliskowe (etap drugi) prowadzono midzy 5 a 21 sierpnia. Generalnie mona stwierdzi, e obiekty archeologiczne grupowaly si w dwóch skupiskach. Pierwsze znajdowalo si w czci rodkowej zasigu strefy ochrony archeologiczno-konserwatorskiej w ramach inwestycji. Zwizane bylo z osadnictwem ludnoci kultury luyckiej. Drugie zlokalizowano w czci poludniowej zasigu strefy ,,W.II" w granicach budowy. Byly to glównie pozostaloci osadnictwa z okresu wczesnoredniowiecznego, rzadziej starszego (zwizane z kultur luyck lub ogólnie staroytne). Z osadnictwem ludnoci kultury luyckiej zwizane s obiekty oznaczone numerami: 1-6 ze skupiska pierwszego, 12 i 23 ze skupiska drugiego. Fragmenty ceramiki kultury luyckiej odkryto take w obiektach 16 i 24, gdzie wspólwystpowaly z materialem wczesnoredniowiecznym. Wszystkie obiekty, oprócz nr 16 (plytkie, naturalne zaglbienie warstwy próchnicy), maj charakter antropogeniczny. S to przewanie niewielkie jamy oraz jedno plytkie, otwarte palenisko (obiekt nr 2). W przypadku obiektu nr 24 material ceramiczny zwizany z kultur luyck jest redeponowany. Niewielk ilo fragmentów ceramiki luyckiej zarejestrowano poza obiektami. Wystpowala ona w spgu warstwy próchnicznej, w bezporednim ssiedztwie obiektów. Wstpna analiza ceramiki wykazuje, i przynajmniej cz obiektów chronologicznie wie si ze schylkiem epoki brzu - wczesn epok elaza (na podstawie wystpowania np. fragmentów ,,talerzy" krkowatych i naczy jajowatych z guzkami pod wylewem). Z obiektu nr 23 pochodzi drobny ulamek przedmiotu brzowego (drut o lekko owalnym przekroju). Znikoma liczba ródel nieruchomych, ich koncentracja (z wyjtkiem obiektu 23 na stosunkowo nieduym, przestrzennie izolowanym obszarze oraz brak wyraniejszych ladów wskazujcych na istnienie wyksztalconej warstwy kulturowej sugeruj, e odkryte relikty osadnictwa luyckiego stanowi pozostalo obozowiska. lady osadnictwa z okresu wczesnoredniowiecznego wystpily wylcznie w skupisku poludniowym (poza nim zarejestrowano tylko jeden fragment naczynia, znaleziony bardziej na pólnoc w warstwie humusu), gdzie reprezentowaly je obiekty oznaczone numerami: 10, 11, 15, 16 (por. wyej uwagi o osadnictwie luyckim), 17 (obiekt niemajcy charakteru antropogenicznego), 18, 19 (jama), 20 (podobnie jak 17 o genezie naturalnej) i 24 (jama). W rejonie wystpowania tych obiektów zarejestrowano w warstwie próchnicznej nieliczne fragmenty ceramiki o metryce wczesnoredniowiecznej. Cz przedmiotowych obiektów charakteryzuje si duymi rozmiarami i silnie wydluonym ksztaltem w partii stropowej (10, 11, 15i 18). W przekroju pionowym byly zazwyczaj plytkie. W obiektach nr 10, 15 i 18 wystpily wyodrbnione paleniska (w obiekcie nr 10 wydzielaly si 2), a ich wypelniska w rónym stopniu przebarwione byly spalenizn i zawieraly due iloci fragmentów naczy glinianych i pojedyncze koci (w wikszoci przypadków nieprzepalone). W obiektach 10 i 15 paleniskom towarzyszyly jamy. W obiekcie nr 11 nie bylo wyodrbnionego paleniska. Byl on nieco bardziej kolisty i nieco glbszy od pozostalych. Okrelenie funkcji tych obiektów wymaga szczególowej analizy i szerszych studiów porównawczych. 88

Wstpna ocena ceramiki, oparta o kryteria formamo-typologiczne i technologiczne wykazuje, e w zbiorze dominuj fragmenty naczy rcznie lepionych, czciowo slaboformujco obtaczanych na wolnoobrotowyrn kole garncarskim nalecych do rodziny typów C (Feldberg-Kdrzyno). Fragmenty ceramiki pochodzce z obiektu 24 reprezentuj naczynia rcznie lepione, bez widocznych ladów obtaczania, nawizujce do rodziny typów A-B (typ Dziedzice- Sukow). Taka struktura zbioru pozwala wiza odkryte relikty osadnictwa wczesnoredniowiecznego z okresem od polowy VII do VIII w. W obiektach 10 i 11 znaleziono przedmioty elazne: dwa noe, fragment trzpienia noa oraz wiek (ten ostatni w stropie obiektu). Jedyny lad osadnictwa wczesnoredniowiecznego, jaki zarejestrowano poza opisanym skupiskiem - fragment przydennej czci naczynia posiadajcy cechy calkowitego obtaczania - nie jest z nim zwizany i odnosi si do XII-XIII w. Trzy obiekty (9, 21 i 22), w których wystpily niewielkie iloci malo charakterystycznych fragmentów ceramiki wstpnie schronologizowano jako staroytne. Obiekty 21 i 22 genetycznie nie wizaly si z dzialalnoci czlowieka (lady po korzeniach wypelnione próchnic), natomiast obiekt nr 9 byl niewielk, plytk jam. W wypelnisku czci przebadanych obiektów (7, 14) nie zarejestrowano ródel ruchomych, które umoliwilyby ich datowanie. W obu przypadkach byly to paleniska. Obiekty oznaczone numerami 8 (palenisko) i 13 (wkop o czworoktnym ksztalcie, czciowo przecinajcy obiekt 11) zawieraly materialy nowoytne. Namyslów, st. 27, gm. loco, woj. opolskie, AZP 81-35/8 - patrz: wczesna epoka elaza Nieszawa Kolonia, st. 5, gm. Józefów nad Wisl, woj. lubelskie, AZP 82-74/9 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Nowaki, st. 18, gm. Pakoslawice, woj. opolskie, AZP 92-30/150 - patrz: wczesna epoka elaza Ojców - Jaskinia Lokietka, gm. Skala, woj. krakowskie, AZP 99-55/22 - patrz: paleolit

5B

OPATÓW, st. 1, gm. loco, woj. czstochowskie, AZP 83-46/10 · cmentarzysko kultury luyckiej (II/III-V okres epoki brzu - wczesna epoka elaza) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od 29 czerwca do 25 lipca przez Anit Szczepanek i Magdalen Wieczorek (Uslugi Archeologiczno-Konserwatorskie, Iwona Mlodkowska-Przepiórkowska). Finansowane przez PSOZ w Czstochowie. Przebadano powierzchni 2,75 ara. Pierwsze informacje o cmentarzysku dotarly do Muzeum Archeologicznego Polskiej Akademii Umiejtnoci w Krakowie w 1937 r. W roku 1938 T. Reyman i S. Nosek przeprowadzili tu badania wykopaliskowe. W ich wyniku stwierdzono, e na polu ,,Kty" znajduje si cmentarzysko z epoki brzu oraz mlodsze od niego cmentarzysko z okresu wplywów rzymskich. Po wojnie prace na stanowisku podjto w 1956 r. Badania wykopaliskowe prowadzone byly z ramienia Katedry Archeologii Polski Uniwersytetu Jagielloskiego przez prof. K. Godlowskiego i trwaly do 1983 roku. Lcznie w latach 1938-1983 na terenie cmentarzyska odkryto okolo 1277 grobów, z czego okolo 546 pochodzi z epoki brzu i wczesnej epoki elaza, a okolo 731 z okresu wplywów rzymskich. W toku prowadzonych prac wyznaczono zasig cmentarzyska z okresu wplywów rzymskich oraz wschodni granic wystpowania 89

grobów z epoki brzu i wczesnej epoki elaza. W 1993 oraz w 1997 roku przeprowadzono ratownicz eksploracj niszczonych przez piaskowni obiektów luyckich. Zadecydowalo to o podjciu w roku 1998 systematycznych, ratowniczych bada wykopaliskowych, które byly finansowane przez Pastwow Slub Ochrony Zabytków w Czstochowie. Badania ratownicze koncentrowaly si na obrzeach piaskowni (w miejscach najbardziej zagroonych), gdzie w czasie bada w 1993 roku i w 1997 roku stwierdzono wystpowanie zniszczonych wybiórk piasku grobów. Przebadano obszar o lcznej powierzchni 2,75 ara, odkrywajc na tej powierzchni 16 grobów kultury luyckiej. Wród grobów wyróniono 5 pochówków cialopalnych popielnicowych, 4 cialopalne jamowe, 3 pochówki cialopalne z komi pierwotnie zloonymi w pojemniku organicznym oraz 4 pochówki szkieletowe. Wród grobów cialopalnych popielnicowych (groby: 1279, 1280, 1282, 1283, 1289) wyróniaj si groby nakrywane duymi brukami kamiennymi (wymiary okolo 1,50 x 0,70 m) zorientowanymi w przyblieniu wzdlu osi pólnocny zachód ­ poludniowy wschód (groby: 1280, 1279, 1282). Rozleglych bruków kamiennych w grobach popielnicowych nie notowano w czci cmentarzyska eksplorowanej w latach 1956-83. Odmienn sytuacj zarejestrowano w przypadku grobu 1289, w którym popielnica umieszczona byla bezporednio w piasku. Rol popielnic pelnily wazy (groby: 1283, 1289), którym towarzyszyly przystawki umieszczane obok popielnic (groby: 1279, 1282, 1283). Groby cialopalne jamowe (groby: 1278, 1281, 1291, 1294) posiadaly konstrukcje kamienne w postaci obstaw grobowych zorientowanych po linii pólnocny zachód ­ poludniowy wschód (groby: 1281, 1294) lub zaznaczane byly pojedynczymi kamieniami (grób 1291). Koci przepalone rozmieszczone byly równomiernie po calej powierzchni jam grobowych. Pochówki wyposaane byly w zestaw naczy zloony z misy, garnka, kubka i czerpaka (grób 1278) lub zawieraly liczne fragmenty ceramiki, pochodzce z kilku naczy (groby: 1281,1291,1294). Groby cialopalne z komi umieszczonymi pierwotnie w pojemniku organicznym (groby: 1286, 1288, 1290) wyrónialy si obecnoci zwartego skupiska przepalonych koci o rednicy okolo 40 cm przybierajcego w profilu ksztalt nieckowaty. Groby tego typu nie zawieraly w ogóle ceramiki (groby: 1286, 1290) lub obecne w nich byly drobne fragmenty skorup (grób 1288). Pochówki szkieletowe (groby: 1284, 1285, 1287, 1293) skladane byly w prostoktnych jamach grobowych zorientowanych wzdlu osi pólnocny zachód - poludniowy wschód (groby: 1284, 1285). Groby te posiadaly konstrukcje kamienne zloone z bruków nagrobnych i obstaw grobowych (groby 1284, 1285) lub nie byly zaznaczane w górnych partiach kamieniami (groby: 1287, 1293). Groby tego typu wyposaane byty w jedno naczynie (grób 1287), zawieraly nieliczne fragmenty ceramiki (groby: 1284, 1285) lub przedmioty brzowe (grób 1293). W jamach pierwotnie zloone byly nie spalone zwloki jednego osobnika. W przypadku grobów 1287 i 1293 nie mona bylo okreli pierwotnego uloenia ciala zmarlego. Szcztki kostne ulegly calkowitemu rozkladowi w piasku. Jedynie w poludniowej czci jamy grobu 1285 spoczywala fragmentarycznie zachowana czaszka uloona na prawym boku, a w pólnocnej czci jamy grobu 1284 wystpilo szkliwo zbów. Groby tego typu osigaly znacz glboko; regularna obstawa grobowa w grobie 1284 wystpila na glbokoci okolo 100 cm. Na podstawie wstpnej analizy materialu zabytkowego znalezionego w trakcie bada ratowniczych prowadzonych w 1998 roku mona uzna cmentarzysko w Opatowie za typowe dla podgrupy czstochowsko-gliwickciej grupy górnolsko-malopolskiej kultury luyckiej, na którym wspólwystpuj w przemieszaniu groby szkieletowe i cialopalne. Materialy i dokumentacja z bada przechowywane s w depozycie w Instytucie Antropologii Uniwersytetu Jagielloskiego, po opracowaniu trafi do Muzeum Okrgowego w Czstochowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Zeszytach Muzeum Czstochowskiego, Archeologia zeszyt 3"; oraz w ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 r.". Badania bd kontynuowane.

90

OPOLE ­Wójtowa Wie, st. 72, gm. loco, woj. opolskie, AZP 92-37/3 · osada kultury luyckiej (V okres epoki brzu-okres halsztacki) · osada wczesnoredniowieczna Ratownicze badania archeologiczne, przeprowadzone w terminie od 30 kwietnia do 19 czerwca, przez zespól Muzeum lska Opolskiego w Opolu. Finansowane przez PSOZ. Wystpilo 70 obiektów osadniczych: 67 ludnoci kultury luyckiej i 3 z wczesnego redniowiecza. Wyniki bada zostan opublikowane w ,, Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 roku", s. 89-93. OSTROLKA, st. 7, gm. Sulmierzyce, woj. piotrkowskie, AZP 79-48/88 · lady osadnictwa schylkowopaleolitycznego · cmentarzysko kultury luyckiej (V okres epoki brzu) · cmentarzysko kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu przez mgr Iwon MlodkowskPrzepiórkowsk (Uslugi Archeologiczno-Konserwatorskie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 102,5 m². Badania maj charakter ratowniczy. Stanowisko niszczone jest przez glbok ork - obiekty poloone s plytko, dlatego górne partie ulegly zniszczeniu. Przebadano 102 m², wyeksplorowano 12 obiektów. Udalo si uchwyci pólnocn i wschodni granic stanowiska. Z 12 obiektów 8 to groby cialopalne kultury luyckiej, 2 - to zniszczone groby kultury przeworskiej a 2 to jamy o nieokrelonym charakterze. Jamy grobowe koliste, slabo czytelne, o glbokoci do 55-60 cm. Wikszo grobów kultury luyckiej zawierala jedynie popielnice, w 3 grobach znajdowaly si równie przystawki. W warstwie ornej oraz w zasypiskach 2 grobów kultury luyckiej znaleziono wyroby krzemienne. Groby kultury przeworskiej zniszczone, popielnicowe. Jeden z nich wkopany w jam grobu kultury luyckiej. Materialy z bada oraz komplet dokumentacji znajduj si w Muzeum Regionalnym w Radomsku. Badania bd kontynuowane. PALUCHY, st. 1, gm. Sieniawa, woj. przemyskie, AZP 99-82/42 · cmentarzysko grupy tarnobrzeskiej kultury luyckiej (III-V okres epoki brzu - wczesna epoka elaza) Badania wykopaliskowe przeprowadzil w dniach od 3 do 29 sierpnia Adam Kostek (Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemylu). Finansowal PSOZ. Dziesity sezon bada. Przebadano powierzchni 123,75 m². Przebadano 23 obiekty o numeracji kolejnej od 1460 do 1482. Byly to pochówki cialopalne popielnicowe, bezpopielnicowe z przepalonymi komi w malych, pólkolistych jamach i bezpopielnicowe w jamach nieco wikszych. Najciekawszy, duy obiekt grobowy oznaczony numerem 1475, z czterema naczyniami w wyposaeniu, nie zawieral przepalonych koci. Podobne obiekty interpretowane byly na cmentarzysku jako groby szkieletowe, w których nie zachowaly si szcztki zmarlego. Wyposaenie grobów stanowila ceramika naczyniowa: garnki esowate, misy profilowane oraz pojedyncze okazy waz, kubków i naczynek miniaturowych. Poza obiektami wystpilo kilkanacie drobnych odlupków i lusek krzemiennych. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Roczniku Przemyskim". Badania bd kontynuowane. 91

Podloziny, st. 2, gm. Dopniewo, woj. poznaskie, AZP 53-25/58 - patrz: neolit Pozna ­ Nowe Miasto, st. 284, gm. loco, woj. poznaskie, AZP 54-28/96 - patrz: neolit Radgoszcz, st. 15, gm. Midzychód, woj. gorzowskie, AZP/47-18 - patrz: paleolit

15B

Rotnowo, st. 18, gm. Gryfice, woj. szczeciskie, AZP 20-13/23 - patrz: paleolit Rybniki, st. Stroma Górka, gm. Wasilków, woj. podlaskie, AZP 34-86 - patrz: paleolit RU NOWA KOLONIA, st. 1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41- 82 · stanowisko wielokulturowe Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Antoniego Smoliskiego i mgr. Slawomira ólkowskiego. Finansowane przez EuroPolGaz S.A. Prace mialy charakter ratowniczy. Przeprowadzono je w zwizku z budow gazocigu tranzytowego Jamal ­ Europa Zach. Stanowisko znajduje si 0,5 km na pólnocny wschód od miejscowoci Nowa Ru, ley w obrbie mezoregionu Wysoczyzna Wysokomazowiecka. Podczas bada zarejestrowano due iloci materialu zabytkowego ­ fragmenty ceramiki i krzemieni. Wystpily one w ponad 50 obiektach. Odkryto pozostaloci osadnictwa z czterech faz. Pierwsze dwie fazy osadnicze wyznaczaj nieliczne obiekty i materialy neolityczne (prawdopodobnie kultury ceramiki sznurowej) oraz wczesnobrzowe (kultury trzcinieckiej). Trzecia faza zwizana jest z osad kultury luyckiej (rodkowa i póna epoka brzu). S to pozostaloci duych mieszkalnych budowli slupowych, jam gospodarczych oraz palenisk. Nieliczne nowoytne fragmenty ceramiki (XVI ­ XVII w.) s zapewne tylko ladami rolniczego uytkowania tego terenu, ale nie mona te wykluczy okresowego istnienia bardziej stabilnego osadnictwa z tych czasów. Dokumentacja znajduje si w PSOZ w Lomy. Ru Nowa Kolonia, st. 6, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41 ­ 82 - patrz: neolit Rzeszotary, 17, gm. Milkowice, pow. Legnica, woj. dolnolskie - patrz: mezolit RZDZIWOJOWICE, st. 1, gm. Niemodlin, woj. opolskie, AZP 89-34/1 · osada kultury luyckiej · osada kultury przeworskiej · osada pónoredniowieczna (XIV-XV w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 2 kwietnia do 5 maja (mgr E. Holc, Muzeum lska Opolskiego w Opolu). Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad. Przebadano powierzchni okolo 2,5 ha. Badania przeprowadzono w zwizku z lokalizacj w tym miejscu MOP Rzdziwojowice, w ramach budowanej autostrady A-4. Na przewaajcej powierzchni przebadanego terenu, pod humusem o gruboci nieprzekraczajcej 0,50 m, wystpil piasek, piasek z duymi soczewkami gliny, za w poludniowo-zachodniej czci wir. 92

Przy poludniowej granicy, bezporednio pod humusem uchwycono obiekt 1 ­ ognisko zawierajce du ilo fragmentów naczy glinianych z XIV/XV w. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum lska Opolskiego w Opolu. Badania nie bd kontynuowane. SLUP, st. 2 (znane w literaturze jako 3), gm. roda lska, woj. wroclawskie, AZP 77-25/11 · cmentarzysko cialopalne kultury luyckiej (III okres epoki brzu-okres halsztacki D) Ratownicze badania wykopaliskowe przeprowadzone przez dr. Radoslawa Jarysza (Muzeum Regionalne w rodzie lskiej). Finansowane przez PSOZ. Przebadano powierzchni 20 m². Wytyczono 10 wykopów sondaowych, które mialy na celu okrelenie zasigu cmentarzyska. W ich obrbie odkryto 3 groby cialopalne kultury luyckiej (nr 29-31). Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Regionalnym w rodzie lskiej. Badania bd kontynuowane. SOLNIKI, st. 2, gm. Zabludów, woj. bialostockie, AZP 40-87/7 · osada kultury luyckiej · lad osadnictwa wczesnoredniowiecznego · nowoytne stanowisko produkcyjne Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Dariusza Krasnodbskiego (Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk) przy wspóludziale badaczy z Instytutu Historii Narodowej Akademii Nauk w Misku na Bialorusi oraz studenta Uniwersytetu im. Mikolaja Kopernika w Toruniu, Arkadiusza Koperidewicza. W pracach terenowych uczestniczyli studenci archeologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Mikolaja Kopernika w Toruniu. Badania mialy charakter ratowniczy i prowadzone byly w ramach budowy gazocigu tranzytowego Jamal - Europa Zach., finansowala je spólka EuRoPol GAZ S.A. Pracami wykopaliskami objto obszar o powierzchni ponad 25 arów. Przebadano 232 obiekty archeologiczne, w tym jamy zwizane z obróbk gliny, rowki bdce pozostalociami naziemnych zagród oraz liczne doly poslupowe. Na podstawie materialu zabytkowego wydzielono 2 fazy uytkowania stanowiska: pradziejow, zwizan z kultur luyck oraz datowan na okres nowoytny. Nieliczny material ceramiczny o chronologii wczesnoredniowiecznej wskazuje na krótkotrwal dzialalno równie w tym okresie. Z fazy pradziejowej pochodzi 12 jam o rónej wielkoci i funkcji. W ich wypelniskach oraz na zlou wtórnym znaleziono 210 fragmentów ceramiki oraz kilkanacie krzemieni. Z okresu nowoytnego, oprócz dwóch palenisk oraz kilkudziesiciu jam o trudnej do okrelenia funkcji, pochodzi kilkanacie duych jam do szlamowania gliny; tworz one due skupisko w najwyszej czci stanowiska. Ich wypelniska charakteryzowaly si obecnoci warstw kamieni polnych, które w przypadku kilku jam tworzyly w ich górnych partiach zwarte bruki. Na dnie obiektów czsto zalegaly fragmenty zbutwialego drewna, w tym m.in. dobrze zachowana drewniana lopata. Z tymi jamami zwizane byly rowki, bdcych pozostalociami po dolnych, wkopanych w ziemi czciach ogrodze lub cian budynków. Obok nich wystpily liczne doly poslupowe. Wyrane s dwa uklady rowków, z których jeden interpretowa mona jako lad plotu ogradzajcego jamy, bd te pozostalo po zewntrznej cianie wydluonego budynku, wewntrz którego znajdowaly si jamy produkcyjne. Z tej fazy uytkowania stanowiska pochodzi okolo 4000 fragmentów ceramiki. Wszystkie naley datowa na okres od pocztku 2 polowy XVI w. do koca 1 polowy wieku XVII-go. W sklad zbioru wchodz fragmenty garnków, mis i dzbanów/pucharów. Poza nimi znaleziono pojedyncze fragmenty patelni/tygli, pokrywek i miseczek.

93

STRUGIENICE, st. 4, gm. Zduny, woj. skierniewickie, AZP 59-55/25 · osada wczesnoredniowieczna (IX - koniec X w.) · osada kultury luyckiej (III - V okres epoki brzu) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 16 czerwca do 11 lipca przez mgr. P. witkiewicza. Konsultacja dr Marek Dulinicz. Finansowane przez PSOZ. Czwarty sezon bada. W roku biecym rozpoznawano odcinek terenu poloony w poludniowo-wschodniej czci stanowiska. Wytyczono w tym miejscu sze wykopów i jeden sonda o lcznej powierzchni okolo 4,5 ara. W badanej czci stanowiska najglbiej zalegala warstwa, zawierajca okolo 1270 fragmentów naczy kultury luyckiej oraz fragment przlika. Ponad 90% ceramiki stanowily malo charakterystyczne, niezdobione ulamki o jasnobrunatnej barwie, rcznie lepione z gliny schudzanej gruboziarnistym piaskiem i tluczniem. Cechowal je slaby poziom wykonania; w zdecydowanej wikszoci byly to bardzo rozdrobnione ulamki o zluszczonej powierzchni. Do charakterystycznych wyróników naleal ornament plastyczny w postaci stokowatego guzka naklejonego na ciank naczynia oraz fragment krawdzi z jzykowatymi guzkami. Pozwala to okreli t warstw jako lady osady ludnoci grupy rodkowopolskiej kultury luyckiej z III - V okresu epoki brzu. Jej strop pokryty byl eolicznym piaskiem. Na nim oraz w innych miejscach na calcu zalegala warstwa o wczesnoredniowiecznej genezie, stanowica poziom uytkowy osady. Zwizane byly z ni dwa jamiste obiekty zawierajce m.in. liczne brylki polepy, ula i pranic. S to prawdopodobnie resztki pólziemianek. Trzeci obiekt, dwufazowy, interpretujemy jako pólziemiank wzniesion na miejscu paleniska. Pochodzc z wczesnoredniowiecznego horyzontu ceramik (okolo 1500 fragmentów naczy) mona podzieli na dwie frakcje. Do pierwszej, stanowicej okolo 90% ogólu fragmentów, nale naczynia lekko obtaczane przykrawdnie lub co najwyej do zalomu brzuca. Wykonane s z gliny schudzanej najczciej gruboziarnistym piaskiem, czasem z domieszk tlucznia. Datowa je mona ogólnie na IX - pol. X w. Frakcj drug, liczebnie wielokrotnie mniejsz, stanowi fragmenty naczy silnie obtaczanych, wykonanych z gliny schudzanej glównie drobnoziarnistym piaskiem, ornamentowane dookolnymi lobkami. Jest to ceramika analogiczna do naczy tzw. grup D ­ E wytwarzanych na ziemiach polskich po polowie X wieku. Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ Skierniewice. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Pracach i materialach Muzeum Miasta Zgierza". Planowane s dalsze badania osady zagroonej dewastacj. Strzegowa, Jaskinia Binik, gm. Wolbrom, woj. katowickie, - patrz: paleolit Strzelce-Krzyanna, st. 56 (GAZ 31), gm. Mogilno, woj. bydgoskie - patrz: neolit Szadek, st. 3, gm. Blizanów, woj. kaliskie - patrz: wczesna epoka elaza Szczepkowskie ale, st. 1, gm. Raci, woj. ciechanowskie, AZP 44-58/7 - patrz: wczesne redniowiecze Szczepkowskie ale, st. 2, gm. Raci, woj. ciechanowskie, AZP 44-58/8 - patrz: wczesne redniowiecze 94

ciejowice, st. 1, gm. Liszki, woj. krakowskie, AZP 103-55/135 - patrz: mezolit WIERKOCIN, st. 1, gm. Olsztynek, woj. olsztyskie, AZP 28-60/1 · cmentarzysko i zaloenie kultowe kultury kurhanów zachodniobaltyjskich (V okres epoki brzu - wczesna epoka elaza) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w padzierniku przez prof. dr. hab. Ryszarda F. Mazurowskiego (Instytut Archeologii UW). Finansowane przez Instytut Archeologii UW i PSOZ. Drugi sezon bada. Na kulminacji najwyszego wyniesienia morenowego, nad pólnocnym brzegiem jeziora Niskiego, w okresie midzywojennym odkryto grób skrzyniowy z popielnicami zawierajcymi przepalone koci. W trakcie dwóch sezonów bada wykopaliskowych, na powierzchni okolo 2 ha, odkryto pozostaloci zniszczonych i wyrabowanych trzech grobów w obstawach kamiennych oraz 17 konstrukcji w postaci intencjonalnie uloonych bruków kamiennych z otoczaków, polupanych glazów narzutowych i plyt kamiennych o ksztalcie owalnym lub subprostoktnym. Wspomniane bruki stanowily by moe resztki grobów symbolicznych. W adnych z powyej opisanych obiektów nie znaleziono zabytków ruchomych. We wschodniej czci stanowiska odkryto natomiast pozostaloci trzech paralelnych cigów kamieni o dlugoci kilkudziesiciu metrów, które nigdy nie zaklócaly ukladu konstrukcji wspomnianych brukowisk i grobów w obstawach. Biorc pod uwag powysz okoliczno, zgodno technologiczn konstrukcji tzw. ,,cigów" i innych obiektów, naley przypuszcza, e bylo to jedno zaloenie o funkcji najprawdopodobniej kultowej oraz cmentarzysko z grobami w obstawach. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,wiatowicie". Badania nie bd kontynuowane. wity Wojciech, st. 7, gm., Midzyrzecz, woj. gorzowskie, AZP 51-14/22 - patrz: paleolit TARGONIE, st. 5, gm. Regimin, woj. ciechanowskie, AZP 42-62/53 · osada kultury luyckiej z V - VI okresu epoki brzu · lady osadnictwa kultury przeworskiej z pónego okresu przedrzymskiego (fazy A1 ­ A2) i wczesnego okresu wplywów rzymskich · lady osadnictwa wczesnoredniowiecznego · lady osadnictwa nowoytnego Ratownicze badania wyprzedzajce budow gazocigu tranzytowego, przeprowadzone przez mgr. Zbigniewa Dlubakowskiego (,,Ignis" Zaklad Naukowo-Edytorski s. c.). Badania finansowane przez EuRoPol GAZ S. A. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 5561 m2. Stanowisko odkryto w 1989 r., podczas bada powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP. W 1994 r. podczas bada powierzchniowych trasy projektowanego gazocigu tranzytowego Plw. Jamal - Europa Zachodnia ucilono granice stanowiska. W 1995 r. sporzdzono dokumentacj warstwy kulturowej i 5 jam uszkodzonych przez wykop wykonany w zwizku z budow wodocigu gminnego. W 1997 r. przeprowadzono pierwsz faz bada wyprzedzajcych budow gazocigu tranzytowego. Lcznie w obydwu sezonach bada odkryto 350 obiektów nieruchomych w postaci jam o zarysach w przekroju poziomym najczciej nieregularnych, rzadziej ­ owalnych, wymiarach od 14 cm rednicy do 270 x 330 cm i zarysach w przekroju pionowym najczciej nieregularnych. Jamy zaglbione byly w piasek calcowy na ok. 10 do ok. 80 cm. Wypelniska stanowil piasek o barwie najczciej brunatnej lub brzowej, w rónych odcieniach, lekko shumusowany, czasem z dodatkiem punktów spalenizny 95

Przerwane w grudniu 1997 r. badania wznowiono w 1998 r. w obrbie tych samych wykopów, miejscami jedynie nieznacznie je rozszerzajc.

lub przesyconej spalenizn warstwy zalegajcej w spgu lub stropie wypelniska. Najwiksze z poród jam (obiekty: 158, 217, 219, 249, 271, 286, 291, 297, 312, 313, 315) o wymiarach wahajcych si od 130 x 270 cm do 230 x 270 cm i 174 x 334 oraz glbokoci wahajcej si od ok. 20 do ok. 80 cm interpretowa mona jako pozostaloci obiektów mieszkalnych o bliej nieokrelonej konstrukcji naziemnej. Wikszo sporód obiektów najmniejszych o zarysach owalnych w przekroju poziomym i nieregularnych lub workowatych w przekroju pionowym to zapewne jamy po slupach. Ich wymiary wahaj si od 18 x 20 cm do 34 x 46 cm a glboko od 10 do 45 cm. Wystpowaly one na calym badanym obszarze, najczciej pojedynczo, czasem towarzyszc wikszym obiektom. Wiksze skupisko jamy te tworzyly jedynie we wschodnim kracu wykopu 2, gdzie by moe znajdowal si jaki budynek o konstrukcji slupowej. Paleniska, czyli jamy o wypelniskach barwy czarnej, przesyconych spalenizn nie s zbyt liczne. Jest to niewiele ponad 20 obiektów, przy czym tylko jeden (ob. 68) byl ciasno wypelniony przepalonymi kamieniami. Pozostale obiekty, czyli przewaajca wikszo, to jamy o trudnej do okrelenia funkcji zazwyczaj okrelane jako zasobowe lub odpadkowe. W trzech jamach (obiekty: 88, 149, 178) znaleziono ceramik kultury przeworskiej. Pozostale zawieraly fragmenty naczy ceramicznych kultury luyckiej, którym towarzyszyly czasem nieliczne zabytki krzemienne, koci zwierzce, muszle maly i grudki polepy. Brak ceramiki zdobionej skonymi lub poziomymi lobkami, z jednej strony, a obecno ornamentu ,,kalenderberskiego", fragmentów misy z karbowan krawdzi oraz ornamentu zachodzcych na siebie trójktów z drugiej strony wskazuj, e osada kultury luyckiej zaloona zostala nie wczeniej ni w pocztkach V okresu epoki brzu, a misa o mikko facetowanej krawdzi z ob. 99 i misa z wgiciem pod krawdzi z ob. 243 potwierdzaj wysunit w sprawozdaniu z 1997 r. sugesti o funkcjonowaniu osady take w VI okresie. Lcznie podczas bada znaleziono ponad 8000 fragmentów ceramiki (w tym ponad 700 fragmentów ceramiki nowoytnej i 35 fragmentów ceramiki redniowiecznej), ponad 300 zabytków krzemiennych, ok. 200 fragmentów ula elaznego, ponad 380 fragmentów koci zwierzcych kilkadziesit fragmentów muszli maly, ok. 200 fragmentów przepalonych koci (ob. 69 b) oraz monety nowoytne. Miejsce przechowywania materialów i dokumentacji: Pastwowa Sluba Ochrony Zabytków w Ciechanowie Wyniki bada bd opublikowane w serii publikacji finansowanej przez EuRoPol GAZ S. A. Badania nie bd kontynuowane. Targonie Wielkie, st. 9, gm. Zawady, woj. lomyskie, AZP 36-81 - patrz: paleolit TRUSKOLASY, st. 8, gm. Wrczyca Wielka, woj. czstochowskie, AZP 85-45 · cmentarzysko birytualne kultury luyckiej (IV-V okres epoki brzu) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu przez Iwon MlodkowskPrzepiórowsk (Kolo Naukowe Studentów Archeologii Uniwersytetu Wroclawskiego). Czwarty sezon bada. Przebadano powierzchni 75 m². W biecym sezonie odkryto 14 obiektów archeologicznych (nr 39-52), w tym: 3 groby popielnicowe, 1 - bezpopielnicowy, 2 - cialopalne zniszczone, 1 palenisko i 7 innych obiektów. Wikszo z nich zaopatrzona byla w konstrukcje kamienne. We wszystkich jamach grobowych odkryto wgiel drzewny. Tylko trzy pochówki wyposaone byly w przystawki; w 2 przypadkach byly to pojedyncze naczynia, natomiast w obiekcie nr 47 wród kamieni bruku znajdowaly si 2 cale czerpaki i fragmenty 3 dalszych naczy. Byl to take jedyny grób wyposaony w przedmioty (zawieszki) brzowe. W wikszoci obiektów znajdowaly si wyroby krzemienne. Na uwag zasluguj 2 obiekty, zawierajce w wypelnisku 5 - 6 warstw bruku i wgiel drzewny, a w najwyszych warstwach 96

nieliczne lune fragmenty ceramiki. Wród znalezisk lunych najciekawsza jest gliniana figurka przedstawiajca dzika, nawizujca do podobnych przedstawie z obszaru Polski rodkowej. Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ oraz Muzeum Okrgowym w Czstochowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,lskich Sprawozdaniach Archeologicznych", ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 roku". Badania bd Kontynuowane. TRZCINICA, st. 3, gm. Jaslo, woj. kronieskie, AZP 109-71/1 · osada (mlodsza epoka brzu lub wczesna epoka elaza) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w 1998 roku przez mgr. Jana Gancarskiego (Muzeum Historyczne ­ Palac w Dukli) w okresie od 10 do 23 wrzenia. Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 183,75 m. Badania byly pierwszymi pracami wykopaliskowymi na tym stanowisku. Ogólem zaloono 4 wykopy sondaowe. W wykopie II odkryto niewielki obiekt kolisty w zarysie i trapezowaty w profilu. W wypelnisku znaleziono tylko kilka fragmentów naczy. W wykopie IV odslonito kolist jam o rednicy 120 cm, sigajc do gl. 75 cm. W trakcie eksploracji wydobyto z niej kilkadziesit fragmentów ceramiki, brylki polepy oraz fragmenty ciarku tkackiego. Ogólem pozyskano 250 fragmentów naczy, 14 wyrobów z radiolarytu i rogowców, 3 fragmenty aren i brylki polepy. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowe w Kronie. Badania nie bd kontynuowane. Tur Dolny-Busina, st. 3, gm. Michalów, AZP 92-61/48 - patrz: wczesna epoka brzu Tyszowce, st. 3, gm. loco, woj. zamojskie, AZP 90-92/20 - patrz: wczesna epoka brzu WAPNIARNIA, st. 129, gm. Trzcianka, woj. pilskie, AZP 38-24/74 · lady osadnictwa z okresu neolitu · osada kultury luyckiej · lady osadnictwa kultury jastorfskiej · osada kultury przeworskiej z pónego okresu wplywów rzymskich Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez Henryka Machajewskiego. Finansowane przez PSOZ i Urzd Gminy w Trzciance. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 404 m². Stanowisko poloone jest na terasie nadzalewowej w pradolinie Noteci. Zarejestrowano lcznie 225 obiektów, stanowicych pozostaloci po osadnictwie ludnoci czterech kultur: neolit, kultura luycka, kultura jastorfska (?), kultura przeworska. Obiekty: 1. osada neolityczna - l jama wypelniona gladzonymi kamieniami i krzemieniami; 2. osada kultury luyckiej - 53 obiekty, w tym 35 jam poslupowych, l ziemianka, 9 palenisk, 7 jam, l piec gospodarczy oraz 1130 fragmentów ceramiki; 3. osada z mlodszego okresu przedrzymskiego (kultura jastorfska?) - 3 obiekty w tym 2 jamy poslupowe, l palenisko oraz 28 fragmentów ceramiki; 4. osada ludnoci z pónego okresu rzymskiego - 59 obiektów, w tym 36 jam poslupowych, 5 palenisk, l ziemianka, l dom slupowy, 17 jam oraz 1784 fragmenty ceramiki. Uwag zwraca ziemianka o powierzchni 10 m² z bogat zawartoci naczy ceramicznych i metalowych detali stroju oraz budynek slupowy o powierzchni okolo 30 m². Na podstawie chronologii naczy lepionych rcznie i wykonanych na kole oraz elaznej zapinki 97

typu A VI 158 okres funkcjonowania osady datuje si na faz Clb - C2 pónego okresu rzymskiego. Wstpnie okrela si, e odkryto prawdopodobnie centralne fragmenty gsto zabudowanej osady ludnoci kultury luyckiej i z pónego okresu rzymskiego. Pozostaloci po osadnictwie z mlodszego okresu przedrzymskiego to zjawiska ladowe. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie prahistorii UAM w Poznaniu, kopia w PSOZ. Wyniki bada zostan opublikowane w wydawnictwie ,,Studia Gothica". Badania bd kontynuowane. Wsowo, stan. 29, gm. Kulin, woj. poznaskie, AZP 53-21/69 - patrz: mezolit WÓJTOWA WIE, st. 72, woj. opolskie, AZP 90-37/3 · osada kultury luyckiej (V okres epoki brzu - okres halsztacki) · osada wczesnoredniowieczna (XII-XIII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 30 kwietnia do 19 czerwca przez mgr. E. Holca (Muzeum lska Opolskiego w Opolu). Finansowane przez Wojewódzki Zarzd Melioracji i Urzdze Wodnych w Opolu. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni okolo 70 arów. Stanowisko odkryte zostalo podczas bada powierzchniowych przeprowadzonych przez E. Tomczak w 1972 roku. Pod warstw humusu, który zostal usunity przy pomocy spychacza wystpilo 70 obiektów osadniczych: 67 ludnoci kultury luyckiej i 3 z wczesnego redniowiecza. Wród obiektów kultury luyckiej wydzielono: 2 paleniska z obudow kamienn (obiekt: 2, 3), du jam odpadkow (obiekt 9), l jam zasobow (obiekt 46). Pozostale to rónej wielkoci koliste lub owalne, rzadziej prostoktne, w przekroju najczciej nieckowate jamy o trudnej do okrelenia funkcji. Dwa obiekty: 38 i 62 o powierzchni 8,20 i 9,24 m2 mona z duym prawdopodobiestwem uzna za pozostaloci budynków zaglbionych do okolo 0,40 m. Na obrzeach obiektu 38 uchwycono 3 plytkie zaglbienia próchniczne - by moe lady po slupach?. Wypelnisko wikszoci jam bylo do jednolite; stanowila je brunatna próchnica z wiksz lub mniejsz domieszk piasku, w nielicznych przypadkach równie spalenizny. Z obiektów kultury luyckiej wyeksplorowano lcznie 4372 fragmenty naczy, kilkadziesit kawalków polepy, koci zwierzce, krzemienie i muszle maly rzecznych. W obiekcie 11 wystpilo 9 uszkodzonych i kilkanacie fragmentów ciarków tkackich ksztaltu stokowatego o owalnej podstawie, na której zachowaly si lady osnowy w postaci plytkich rowków. Z obiektu 42 pochodzi dobrze zachowane szydlo kociane o dlugoci 8,4 cm. W obiekcie 16 odkryto fragment kamienia szlifierskiego, a w obiektach: 41 i 65 fragmenty trzech oselek. W obiekcie 65 wystpil fragment lyeczki glinianej. Na podstawie analizy materialu ceramicznego osad w Wójtowej Wsi mona datowa na V okres epoki brzu i okres halsztacki. Poza jamami ludnoci kultury luyckiej wystpily 3 obiekty (nr: l, 28, 29) z ceramik wczesnoredniowieczn. Byly to jamy rónej wielkoci, w rzucie poziomym ksztaltu owalnego, kolistego i nieregularnego, w przekroju nieregularnego i nieckowatego, o trudnej do okrelenia funkcji. Wypelnisko dwóch pierwszych stanowila próchnica z domieszk mniejszej lub wikszej iloci spalenizny, za w obiekcie 29 - piasek ze spalenizn. Z obiektów wczesnoredniowiecznych wyeksplorowano 91 fragmentów naczy, glównie ganków, z których cz zdobiona jest dookolnymi lobkami, pojedyncz i wielokrotn lini falist wykonan grzebykiem, plytkimi lobkami i naciciami paznokciowymi. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum lska Opolskiego w Opolu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Opolskim Roczniku Muzealnym". Badania nie bd kontynuowane. 98

Zawyki, st. 35, gm. Sura, woj. bialostockie, AZP 42-85/74 - patrz: wczesne redniowiecze ZBROJEWSKO, st. 3, gm. Lipiec, woj. czstochowskie · cmentarzysko birytualne grupy górnolsko-malopolskiej kultury luyckiej (V okres epoki brzu) Archeologiczne badania wykopaliskowe przeprowadzone przez prof. dr hab. Marka Gedla (Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego). Przebadano powierzchni 250 m². Odkryto 27 nowych obiektów archeologicznych (ary 1304-1329). Dokoczono te badanie grobów 1295 i 1302, rozpoczte w 1997 roku. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 roku", s. 58-64. Zielona Góra, st. 18, wyk. VII, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 62-14/31 - patrz: wczesne redniowiecze abienko, st. 11 (GAZ 345), gm. Mogilno, woj. bydgoskie - patrz: neolit egotki, st. 4, gm. Strzelno, woj. bydgoskie - patrz: neolit egotki, st. 5 (GAZ 376), gm. Strzelno, woj. bydgoskie - patrz: neolit ulawka Mala, st. 1, gm. Wyrzysk, woj. pilskie, AZP 37-31/80 - patrz: neolit

99

EPOKA ELAZA

48B

100

WCZESNA EPOKA ELAZA

16B

Babicha, st. 6, gm. Tuszów Narodowy, woj. rzeszowskie, AZP 96-71/23 - patrz: neolit Bachórz, st. 16, gm. Dynów, woj. przemyskie, AZP 107-79/16 - patrz: wczesne redniowiecze

17B

BARLONO, st. 16, gm. Skórcz, woj. gdaskie, AZP 23-44

18B

· lady osadnictwa neolitycznego · osada z przelomu wczesnej epoki elaza i okresu lateskiego · lady osadnictwa redniowiecznego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Olgierda Felczaka (Muzeum Archeologiczne w Gdasku) z udzialem mgr. Mariana Kochanowskiego i mgr Zdzislawy Ratajczyk. Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad w Warszawie. Pierwszy sezon bada. Stanowisko nr 16 w Barlonie znajduje si w obrbie przyszlego pasa autostrady A-1 i posiada nr 122 wedlug numeracji autostradowej. Pod wzgldem zajmowanej powierzchni jest to dotychczas najwiksze stanowisko znane z terenu Barlona i najbliszej okolicy. Biorc pod uwag sytuacj fizjograficzn, naley zaznaczy, i znajduje si ono w poludniowej czci Pojezierza Starogardzkiego i poloone jest ok. 1,5 km na poludniowy wschód od centrum wsi Barlono. Bezporedni teren stanowiska mieci si w obrbie falistej równiny dennej i rozlokowany jest na poludniowym stoku lagodnego wyniesienia. Z uwagi na histori geologiczn naley obszar osady lczy ze stadialem pomorskim zlodowacenia baltyckiego. Warstw powierzchniow omawianego terenu, tworzy gleba brunatna próchniczna okrelana jako pseudobielicowa - bardzo yzna o duej zawartoci próchnicy. Warstwa gleby zalega bezporednio na skale macierzystej czyli glinie óltawordzawej, brunatnej, miejscami mniej lub bardziej piaszczystej. Warunki hydrograficzne s korzystne, poniewa blisko osady, znajduje si zaglbienie bezodplywowe tzw. ,,oczko" a okolo 500 m na poludnie od niej plynie rzeczka Janka, bdca doplywem Wierzycy. Badania wykopaliskowe prowadzone przez Muzeum Archeologiczne koncentrowaly si w pólnocnej czci stanowiska. Na przestrzeni 90 arów zarejestrowano lcznie 145 obiektów nieruchomych, które byly pozostalociami po osadnictwie pradziejowym. Omawiajc uklad stratygraficzny, trzeba doda, e zdecydowana wikszo obiektów znajdowala si pod 30-40 centymetrow warstw orn i zalegala w spoistej glinie zwalowej. Okolo 70 % obiektów zachowalo si w formie szcztkowej - glównie partie dolne przyspgowe. Analiza artefaktów, pozyskanych z obiektów, oraz z warstw kulturowych, pozwolila wydzieli jeden dominujcy horyzont osadniczy na terenie stanowiska 16. Wstpnie naley go lczy z osad datowan na przelom wczesnej epoki elaza i okresu lateskiego. Ponadto zarejestrowano nieliczne lady osadnictwa z neolitu i redniowiecza w postaci lunych fragmentów ceramiki. Podstawowe obiekty odkryte w tej czci osady to: jamy odpadowe, zasobowe oraz paleniska i piece. Powierzchnia jam wynosila od okolo 50 do 300 cm2. Miszo dochodzila od 20 do 70 cm w niektórych przypadkach. Na szczególn uwag zasluguj dwa piece, które posiadaly czciowo zachowane komory wykonane z ociosanych kamieni. Zauwaalny byl brak bardziej stabilnej zabudowy w postaci domostw mieszkalnych slupowych, co moe sugerowa bardziej sezonowy charakter osady. Wród pozyskanych artefaktów dominowaly fragmenty naczy. Mimo znacznego rozdrobnienia materialu ceramicznego, wydzielono takie formy jak: due naczynia zasobowe ze schropowacon powierzchni oraz plastyczn listw zdobion ukonymi naciciami, amfory, dzbanki i kubki. Badania bd kontynuowane.

101

BEZRZECZE, gm. Dobra Szczeciska, woj. szczeciskie · osada kultury luyckiej ­ okres halsztacki Interwencyjne badania archeologiczne, przeprowadzone, generalnie w dwóch etapach w okresie od kwietnia do czerwca, przez mgr. Eugeniusza Wilgockiego. Zadokumentowane warstwy I w sondaach 1 i 2 wytworzone zostaly w okresie wspólczesnym a znajdujca si pod ni warstwa II jest pierwotn warstw uytkow z okresu istnienia osady kultury luyckiej. Warstwy I i II z sonday 3-6 s warstwami wspólczesnymi (nowoytnymi). Warstwa III z tych sonday to warstwa uytkowa z okresu trwania osady kultury luyckiej. Zarejestrowane obiekty zachowane s wrcz fragmentarycznie i okrelenie ich funkcji jest prawdopodobne. Uzyskany mocno pofaldowany material ruchomy pozwala generalnie wydatowa go na okres halsztacki C-D, z pewn sugesti do przesunicia jego pocztków na schylek V okresu epoki brzu. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Narodowym w Szczecinie. Blaejowice Dolne, st. 17, gm. Glogówek, woj. opolskie, AZP 96-36/1- patrz: rodkowa i póna epoka brzu Brodno, st. 1, gm. roda lska, woj. dolnolskie, AZP 77-24/10- patrz: rodkowa i póna epoka brzu Brody Pomorskie, st. 20, gm. Gniew, woj. gdaskie, AZP 22-45/52 - patrz: neolit Chabsko, st. 24 (GAZ 334), gm. Mogilno, woj. bydgoskie, AZP 48-37/- - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich CHARLUPIA MALA-OSMOLIN, st. 5, gm. Sieradz, woj. sieradzkie, AZP 69-44/22 · cmentarzysko cialopalne kultury luyckiej z okresu halsztackiego i wczesnego okresu lateskiego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez mgr. Piotra Kurowicza (Muzeum Okrgowe w Sieradzu). Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Cmentarzysko poloone jest na piaszczystej wydmie, obecnie poronitej okolo pidziesicioletnim lasem. Znajduje si pomidzy rzek Myj i podmoklymi lkami, w odlegloci okolo 50 m od drogi z Sieradza do Warty. Badania ratownicze skoncentrowane byly na obszarze, gdzie stanowisko zniszczone jest przez wkopy rabunkowe. W wyniku tegorocznych bada przebadano powierzchni 212 m² cmentarzyska, odkrywajc 23 groby cialopalne (54-76). Wród nich wyróniono: 12 grobów popielnicowych, l0 jamowych i 2 uznane za zniszczone. Groby jamowe wyposaone byly ubogo tylko we fragmenty ceramiki mocno rozdrobnionej, pochodzcej od kilku do kilkunastu naczy. Popielnicowe groby charakteryzowaly si bogatszym wyposaeniem. Zazwyczaj przystawki w postaci miniaturowych naczy i czerpaków skladano na przepalonych kociach wewntrz popielnicy. Ozdoby wykonane z brzu i elaza, czsto zniszczone, znajdowano w dolnej czci naczynia wród koci. Odkryto kilka szpil: z labdzi szyjk oraz zakoczone kulist glówk. Pozostale przedmioty metalowe to: fragmenty naszyjników, bransolet i spiralnych ozdób. W grobie 68 znaleziono maleki paciorek gliniany. Ceramika zdobiona jest glbokim rytem charakterystycznym dla grupy wschodniowielkopolskiej kultury luyckiej. 102

Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Okrgowym w Sieradzu. Wyniki bada zostaly opublikowane w ,,Sieradzkim Roczniku Muzealnym". Stanowisko wymaga dalszych bada ratowniczych. Danilowo Male, st. l, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/12- patrz: wczesne redniowiecze Dbrowa Górnicza - Strzemieszyce Wielkie, st. 2, 3, 4, gm. loco, woj. katowickie- patrz: mezolit DBRÓWKA, st. 4, gm. Czerwonka, woj. ostrolckie, AZP 42­68/26 · lady osadnictwa z wczesnej epoki elaza Ratownicze badania wyprzedzajce budow gazocigu tranzytowego, przeprowadzone w lipcu przez mgr. Zbigniewa Dlubakowskiego (Fundacja Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. Przebadano powierzchni 845 m2. Stanowisko odkryto w 1994r. podczas bada powierzchniowych, przeprowadzonych na trasie projektowanego gazocigu tranzytowego Plw. Jamal - Europa Zachodnia. W wykopie zaloonym na osi gazocigu, bezporednio pod warstw humusu, natrafiono na 10 obiektów w postaci jam zaglbionych w warstw calcowego piasku. Jamy mialy zarys nieregularny o wymiarach od 18 cm rednicy do 100 x 174 cm i piaszczyste wypelniska zawierajce spalenizn i wgiel drzewny. Jamy nie zawieraly zabytków z wyjtkiem obiektu nr 8, gdzie znaleziono 1 fragment ceramiki staroytnej. Pozostale zabytki tj. 11 fragmentów ceramiki staroytnej, 2 fragmenty polepy i 2 narzdzia krzemienne znaleziono na powierzchni wykopu lub w humusie. Fragmenty ceramiki s zbyt malo charakterystyczne aby jednoznacznie przypisa je okrelonej kulturze. Cechy technologiczne wskazuj, e materialy te datowa naley na wczesny okres epoki elaza. Materialy i dokumentacja przechowywane s w PSOZ w Ostrolce. Wyniki bada opublikowane zostan w serii publikacji finansowanej przez EuRoPol GAZ S.A. Badania nie bd kontynuowane. DOBRYSZYCE, st. 1, gm. loco, woj. piotrkowskie, AZP 79-51/1 · cmentarzysko cialopalne kultury pomorskiej (wczesna epoka elaza) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone 22 padziernika przez mgr Boen Blaszczyk (Muzeum Regionalne w Radomsku). Finansowane przez Muzeum Regionalne w Radomsku. Drugi sezon bada. Przebadano jeden obiekt. Badania przeprowadzono w zwizku z informacj mieszkaca Dobryszyc o odsloniciu w pianicy grobu skrzynkowego. Odslonito kolist konstrukcj kamienn nakryt plaskim kamieniem. Wewntrz, na glbokoci 43 cm, natrafiono na zniszczon popielnic nakryt pokruszon mis. Obok znajdowal si czerniony, ornamentowany dzban oraz maly dzbanuszek wloony do miseczki. Pochówek wraz z przystawkami ustawiony byl na plaskim kamieniu na glbokoci 54 cm od powierzchni. Analiza antropologiczna wskazala jedynie na dorosly wiek pochowanego osobnika. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Regionalnym w Radomsku. Wyniki bada zostan opublikowane w: B. Blaszczyk ,,Sprawozdania z bada ratowniczych na terenie cmentarzyska kultury pomorskiej z okresu lateskiego w Dobryszycach, st. 1, przeprowadzonych 22 padziernika" (maszynopis w WUOZ w Lodzi, delegatura w Piotrkowie Trybunalskim). 103

J. Zitek, Lódzkie Sprawozdania Archeologiczne, ,,Sprawozdania z bada ratowniczych na terenie cmentarzyska kultury pomorskiej z okresu lateskiego w Dobryszycach, st. 1, pow. Radomsko, woj. lódzkie", t. V, s. 135-145. Badania bd kontynuowane. Drgi Wypychy, st. 1, gm. Sokoly, woj. lomyskie, AZP 41 ­ 82 - patrz: neolit Dziwiszewo, st. l, gm. Giycko, woj. suwalskie, AZP 18-72/-- patrz: rodkowa i póna epoka brzu Giebultów, st. 8, gm. Ksi Wielki, woj. kieleckie, AZP 95-59- patrz: rodkowa i póna epoka brzu Gnojno, st. III, gm. Konstantynów, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/40- patrz: wczesne redniowiecze GOCKOWICE, st. 1, gm. Chojnice, woj. bydgoskie · cmentarzysko kultury pomorskiej, faza wielkowiejska (okres halsztacki) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Macieja Trzciskiego. Finansowane przez Uniwersytet Lódzki. Stanowisko badane od 1994 roku. Przebadano dwa wykopy o lcznej powierzchni 112,5 m². Stanowisko w Gockowicach poloone jest na terenie gospodarstwa i przylegajcego do niego od pólnocy i wschodu pola ornego, nalecego do J. Woniczki. Teren stanowiska to plaszczyzna rozcigajca si na pólnocny zachód od Jezior Grochowskiego i Gockowickiego, lecych wzdlu linii pólnoc-poludnie. W poprzednich sezonach odkryto 23 groby popielnicowe; cze z nich to tzw. groby z obwarowaniem kamiennym - zawieraly od l do 3 pochówków oraz przystawki. Tegoroczne badania skoncentrowano we wschodniej czci cmentarzyska. Celem bada bylo uchwycenie poludniowej i wschodniej granicy cmentarzyska. Odkryto jeden grób z obwarowaniem kamiennym oraz niewielk jam z przepalon ziemi i fragmentami ceramiki. W grobie usytuowanym po linii pólnoc-poludnie znajdowala si popielnica, dwustokowate naczynie z minimalnie wychylon krawdzi, zdobione na najwikszej wydtoci brzuca ornamentem pseudopaznokciowym. Poza tym fragmentarycznie zachowana misa o lekko wychylonym wylewie z uszkiem oraz przystawka- dzbanuszek o tamowatym uszku. Materialy i dokumentacja znajduj si w Stacji Archeologicznej Uniwersytetu Lódzkiego w Bialych Blotach. Przewiduje si kontynuacj bada. GRODNO, st. 6, gm. Chelma. woj. toruskie, AZP 37-44/15 · osiedle obronne kultury luyckiej (Ha C) · osada otwarta z wczesnego redniowiecza (X/XI - XII w.) · osada pónoredniowieczna Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Jacka Gackowskiego przy wspóludziale mgr. Wojciecha Szulty. Prace terenowe finansowane przez Instytut Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Mikolaja Kopernika w Toruniu.

19B

104

Stanowisko 6 w Grodnie jest poloone na pólwyspie przy zachodnim brzegu Jeziora Grodzieskiego, okolo 500 m. na poludnie od zabudowa miejscowoci Grodno i okolo 200 metrów na wschód od drogi prowadzcej z Mirakowa do Grodna. Obiekt zostal odkryty przez Z. Bagniewskiego w roku 1977 podczas prospekcji powierzchniowej okolic Chelmy. Wówczas dokonano wstpnej kwalifikacji kulturowo-chronologicznej stanowiska, uznajc je za relikt grodziska z czasów kultury luyckiej i wczesnego redniowiecza. Póniejsze, weryfikacyjne prace sondaowe W. Chudziaka i J. Gackowskiego, przeprowadzone tu w 1988 roku, dostarczyly danych o wylcznie pradziejowej metryce osiedla obronnego, za materialy redniowieczne mialyby pochodzi -wedlug autorów weryfikacji - z czasów funkcjonowania osady otwartej. Tegoroczne odslonicia realizowano w trzech rejonach stanowiska. Kontynuowano prace eksploracyjne w obrbie wykopu nr 1/97-98. Konieczno taka wynikala z wyjtkowo glbokiego zalegania nawarstwie kulturowych w tej czci osiedla, bowiem dochodzily tu do blisko 4 metrów. Dopiero na takiej glbokoci odslonito najwczeniejsze pozostaloci osady luyckiej, zachowane w postaci spalonych elementów drewnianej zabudowy lecych na silnie zgniecionym pokladzie torfu. Wydobyty material zabytkowy pozwolil na do jasne przyporzdkowanie wszystkich tutejszych nawarstwie pochodzenia antropogenicznego do okresu halsztackiego. Z wykopu nr 1/97-98, oprócz ulamków naczy ceramicznych i koci, pochodz liczne fragmenty glinianych form odlewniczych do wyrobu z brzu przedmiotów obrczowych, tygielek ceramiczny, narzdzia z poroa i koci (przekluwacze, oprawki), ciarki tkackie, przliki stokowate i krkowate. W wykopie nr 4/98 o wymiarach 4,0 x 4,0 metra odslonito, oprócz luno lecych drgowin i galzi, kolejne elementy cigu palisadowego, wykonane z dartego drewna dbowego. Ich silne odchylenie w kierunku wód jeziornych moe by efektem przygniecenia nadsypywanymi w nieco póniejszych czasach masami ziemi obwalowa obronnych mlodszych faz ,,luyckich" osiedla. O koniecznoci prowadzenia takich prac ziemnych (majcych na celu podniesienie powierzchni uytkowej osiedla) zawiadczaj liczne i wyrane w przekrojach tego wykopu laminy piasków jeziornych i osady biogeniczne pochodzenia limnicznego. Poród wydobytych tu rozmaitych przedmiotów zabytkowych uwag zwracaj fragmenty amfor gruszkowatych typu A wg systematyki J. Chudziakowej (1974) oraz mis o przyplaszczonych i zdobionych brzegach typu D wedle tej samej pozycji. Z wykopu podwodnego nr 1/98 o wymiarach 2,0 x 2,0 m pochodz ulamki naczy nowoytnych, redniowiecznych i pradziejowych. Pozyskany std material kostny to glównie due fragmenty koci koskich. Z wierzchnich nawarstwie wykopu nr 4/98 wydobyto te do liczne przedmioty zabytkowe z okresu redniowiecza. Uwag zwracaj tu, oprócz ulamków naczy ceramicznych, tak wczesnojak i pónoredniowiecznych, fragmenty kilku pranic oraz elazne ,,raki" do chodzenia po lodzie a take noyki. Badania archeologiczne na stanowisku 6 w Grodnie bd kontynuowane. Grodzisko Dolne, st. 22, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 101-81/6- patrz: wczesna epoka brzu GUTKOWO, st. 3, gm. Siemitkowo, woj. ciechanowskie, AZP 44-57/1 i 44-58/6 · osada kultury luyckiej ze schylku epoki brzu i wczesnego okresu epoki elaza · osada kultury pomorskiej ze schylku epoki brzu i wczesnego okresu epoki elaza Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Zbigniewa Dlubakowskiego (,,Ignis" Zaklad Naukowo-Edytorski s. c.). Badania finansowal EuRoPol GAZ S.A. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 2340 m2.

23B

105

Stanowisko odkryto w 1994r., podczas bada powierzchniowych, przeprowadzonych na terasie projektowanego gazocigu tranzytowego Plw. Jamal - Europa Zachodnia. Wyprzedzajce inwestycj, ratownicze badania wykopaliskowe rozpoczto w 1997 r. Badania w 1998 r. stanowily kontynuacj prac rozpocztych w 1997 r. Po odhumusowaniu terenu w zwizku z rozpoczt inwestycj okazalo si, e material zabytkowy w postaci fragmentów naczy staroytnych wystpuje, z pewnymi przerwami, na przestrzeni ok. 160 m na zachód od wykopu z 1997 r., szczególnie za licznie midzy 120 a 160 metrem. Ostatecznie eksploracj objto odcinek 180 m, w pasie szerokoci 13 m. W obrbie badanego obszaru wyrónily si dwie strefy zlokalizowane na jego przeciwleglych kracach i rozdzielone obszarem pozbawionym zabytków. W pierwszej (wschodniej), przyleglej do wykopu z 1997 r., na odcinku 55 m, pod humusem, zalegala warstwa jasnobrzowego i brzowego piasku o miszoci 10 ­ 24 cm. W warstwie tej znaleziono ponad 300 fragmentów ceramiki nowoytnej, ok. 1200 fragmentów ceramiki staroytnej, 11 zabytków krzemiennych i 1 fragment przedmiotu elaznego. Pod warstw t natrafiono na 8 jam (obiekty nr 16 ­ 23) o nieregularnych zarysach i wymiarach wahajcych si od 80 cm rednicy do 140 x 200 cm i glbokoci od 15 do 34 cm. Wypelniska jam stanowil glównie piasek szarobrzowy, ciemnoszarobrzowy i czarny, czasem z dodatkiem spalenizny. W drugiej strefie (zachodniej), pod warstw humusu zalegala warstwa ciemnoszarego, ilastego piasku o miszoci 15-50 cm, w której znaleziono ok. 1100 fragmentów ceramiki staroytnej i 1 krzemie. Pod omawian warstw natrafiono jedynie na dwa obiekty (nr 24, 28) podczas gdy pozostale (nr 25-27, 29-32) odkryto na jej wschodnim obrzeu. Wszystkie obiekty mialy posta jam o owalnych lub nieregularnych zarysach i wymiarach, wahajcych si od 26 cm rednicy do 100 cm na 290 cm, zaglbionych na 16-38 cm w warstw calcowego piasku. Wypelniska obiektów stanowi najczciej piasek o barwie czarnej, czarnobrunatnej lub szarobrunatnej. Tylko w 5 obiektach sporód 9 odkrytych w omawianej strefie znaleziono zabytki w postaci nielicznych fragmentów ceramiki staroytnej. Przewaajc cz odkrytej podczas bada tegorocznych ceramiki staroytnej przypisa naley kulturze luyckiej i datowa na schylek epoki brzu i pocztek epoki elaza. Cz sporód tych materialów posiada jednak cechy, pozwalajce lczy je z kultur pomorsk. Wyniki bada prowadzonych w latach 1997 i 1998 na st. 3 w Gutkowie dowodz istnienia w tym miejscu do rozleglej osady kultury luyckiej i prawdopodobnie kultury pomorskiej. Centrum osady znajduje si na poludnie od objtego badaniami obszaru. Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Ciechanowie. Wyniki bada bd opublikowane w serii publikacji finansowanej przez EuRoPol GAZ S.A. Badania nie bd kontynuowane. HORODYSZCZE-KOLONIA, st. 16, gm. Chelm, woj. chelmskie, AZP 79-89/139 · cmentarzysko kultury pomorskiej z przelomu okresu halsztackiego i lateskiego Ratownicze badania sondaowe, przeprowadzone w dniach od 3 do 10 marca, przez mgr. Wojciecha Mazurka i mgr. Wojciecha Ratajczyka. Finansowane przez Urzd Gminy Chelm i PSOZ. Pierwszy sezon bada. Cmentarzysko praktycznie w caloci zniszczone, zachowane relikty grobu 1 - pierwotnie kamiennego, skrzynkowego; zarejestrowane w obrbie warstwy ornej i tu pod ni koncentracje kamieni stanowi najpierw relikty grobów, w pobliu tych kamieni natrafiono na przepalone koci ludzkie; z grobu 1 pozyskano kubek i talerz-placek (rekonstrukcja), obok grobu znaleziono brzowy guz. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Chelmskim. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski". Badania bd kontynuowane. 106

W 7 obiektach znaleziono nieliczne fragmenty ceramiki staroytnej.

Hrebenne, st. 34, gm. Horodlo, woj. lubelskie, AZP 85-95/78 - patrz: wczesna epoka brzu Janki Dolne, st. 11, gm. Horodlo, woj. zamojskie, AZP 85-96/58 - patrz: wczesna epoka brzu Jankowo Dolne, st. 21, gm. Gniezno, woj. poznaskie, AZP 49-35/146 - patrz: póne redniowiecze Jartypory, st. 2, gm. Liw, woj. siedleckie, AZP 53-76 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Kaldus, st. l, gm. Chelmno, woj. toruskie, AZP 33-41/1 - patrz: wczesne redniowiecze Kaldus, st. 3, gm. Chelmno, woj. toruskie, AZP 33-41/3 - patrz: wczesne redniowiecze KARSZNICE MALE, st. 1, gm. Chno, woj. skierniewickie, AZP 57-55/27 · cmentarzysko kultury pomorskiej (wczesna epoka elaza) Ratownicze badania, przeprowadzone w dniach od 10 sierpnia do 9 wrzenia przez mgr. Jacka Blaszczyka (Pracownia Dokumentacji Zabytków w Lodzi). Finansowane przez PSOZ. Przebadano powierzchni 280 m². Odkryto 9 grobów kultury pomorskiej (nr 1-9) oraz 7 jam osadniczych (nr 1-7). Groby kultury pomorskiej w wikszoci byly bardzo zniszczone. Natrafiono na 5 grobów kloszowych, 3 groby skrzynkowe - w tym dwa wielopochówkowe. Stan jednego z odkrytych grobów z odkrytych grobów uniemoliwial okrelenie formy pochówku. Niewtpliwie najciekawszym byl grób nr 8. Bruk nakrywajcy skrzyni kamienn mial wymiary ok. 300 x 250 cm. Zachodnia cz bruku byla zniszczona. Komora grobowa zbudowana byla z duych plaskich kamieni. Od strony wschodniej komor zamykala plyta kamienna dodatkowo umocniona od zewntrz duymi kamieniami polnymi. Kamienie te zalegaly w warstwie piasku o szarej barwie. Piasek byl wyranie przemieszany z humsem co moe wiadczy o wielokrotnym otwieraniu komory grobowej. W skrzyni znajdowalo si 20 popielnic (14 zachowanych w caloci i 6 zniszczonych) oraz kilka przystawek (misy i male kubki). Wszystkie zachowane w caloci popielnice nakryte byly misami. Pomidzy grobami natrafiono równie na 7 jam. Znajdujcy si w nich material zabytkowy uzasadnia przypuszczenie, e mialy one zwizek z cmentarzyskiem jednak okrelenie ich funkcji nie jest moliwe. Odkryte obiekty datowa mona na schylek okresu halsztackiego lub na wczesny okres lateski. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Wyniki bada zostan opublikowane w: ,,Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica" Badania bd kontynuowane. KLISZÓW, st. 3, gm. woj. rzeszowskie, AZP 95-70/24 · lady osadnictwa schylkowopaleolitycznego · lady osadnictwa mezolitycznego · lady osadnictwa kultury pucharów lejkowatych (neolit) · lady osadnictwa kultury trzcinieckiej (wczesna epoka brzu) 107

· osada kultury luyckiej (wczesna epoka elaza) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 16 do 28 lipca przez dr. hab. Sylwestra Czopka (Muzeum Okrgowe w Rzeszowie). Finansowane przez PSOZ i Muzeum Okrgowe w Rzeszowie. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 600 m². Z ogólnej liczby 1895 fragmentów ceramiki i 70 wytworów krzemiennych, jedynie niewielk cz moemy przyporzdkowa okresowi paleolitu schylkowego, mezolitu i neolitu. Wskazuje to na raczej epizodyczne zasiedlanie omawianego stanowiska w tym czasie. Dopiero ludno przypisywana szeroko rozumianej kulturze luyckiej zaloyla tu trwal osad, cho funkcjonujc przez niezbyt dlugi czas. Wlanie z t faz osadnictwa lczy naley 36 odkrytych obiektów. Byly to niewiele rónice si midzy sob owalne lub okrgle jamy zapewne o przeznaczeniu gospodarczym i by moe czci obiektów mieszkalnych. Wypelniska zawieraly znikom ilo materialu zabytkowego. Pod tym wzgldem wyróniaj si jedynie obiekty nr 11 i 35 skd wydobyto odpowiednio 362 i 170 fragmentów ceramiki, co stanowi 65% zbioru z calego stanowiska. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Rzeszowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach i Sprawozdaniach Rzeszowskiego Orodka Archeologicznego". Badania nie bd kontynuowane. Klonówka, st. 7, gm. Starogard Gdaski, woj. gdaskie, AZP 19-44/6 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich KONARZEWO, st. 62, gm. Dopiewo, woj. poznaskie, AZP 53-26/222 · osada kultury luyckiej (okres halsztacki, fazy C-D) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 10 padziernika do 23 listopada przez mgr. mgr. Tomasza Skorupk, Ryszarda Pietrzaka (Centrum Bada Archeologicznych przy FUAM). Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 97 arów. Podczas bada wykopaliskowych zarejestrowano lcznie 39 obiektów. W aspekcie przestrzennym odkryte obiekty posiadaj charakter rozproszony, z wyjtkiem dwóch wyranych skupisk zlokalizowanych we wschodniej i zachodniej czci stanowiska. Zarejestrowano 28 jam o charakterze gospodarczym, 2 paleniska, l pólziemiank, bruki kamienne o bliej nieokrelonej funkcji oraz dolki poslupowe. Material pozyskany z obiektów ogranicza si wylcznie do ulamków naczy glinianych. Materialy i dokumentacja znajduj si w Poznaskim Towarzystwie Prehistorycznym. Badania nie bd kontynuowane. KONSTANTYNÓW LÓDZKI, st. 18, gm. loco, woj. lódzkie · osada kultury luyckiej z wczesnej epoki elaza · cmentarzysko kultury pomorsko-podkloszowej ze schylku okresu halsztackiego i pocztków okresu lateskiego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 3 do 14 sierpnia, przez mgr. Blaeja Muzolfa (Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Lodzi). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 8,5 ara. Kontynuacja prac ratowniczych rozpocztych w 1996 roku. W trakcie prac pozyskano materialy z trzech grobów podkloszowych. W tym jeden caly podkloszowy z popielnic, jeden silnie zgnieciony popielnicowy oraz trzeci z obstaw kamienn (skrzynkowy?) z kloszem i popielnic. Oprócz grobów wyeksplorowano 90 obiektów w postaci jam, palenisk i dolków poslupowych z osady kultury luyckiej. Pozyskano znaczn liczb fragmentów ceramiki, kamienie aren miechowych i rozcieracze. Odpadki krzemienne byly reprezentowane nielicznie. 108

Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Lodzi. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Pracach i Materialach Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Lodzi". Badania bd kontynuowane. Koniewice, st. 1, gm. Kamiesk, woj. piotrkowskie, AZP 78-52/57- patrz: rodkowa i póna epoka brzu KONIEWICE, st. 2, gm. Kamiesk, woj. piotrkowskie, AZP 78-52/58 · lady osadnictwa z wczesnej epoki brzu (?) · osada kultury luyckiej lub/i pomorskiej z pónego okresu halsztackiego i pocztków okresu lateskiego · pochówek kultury pomorskiej z wczesnego okresu lateskiego (domniemany) · pochówek szkieletowy bez wyposaenia (czasy historyczne lub wczesna epoka brzu) Badania zabezpieczajce, przeprowadzone w lipcu, przez mgr. mgr. Miroslawa Szukal i Jacka Zitka (,,Archeograf" Pawel Zawilski). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Chronologia okrelona na podstawie ceramiki. Okrelenie funkcji i datowanie robocze. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim. Badania bd kontynuowane w wypadku zagroenia stanowiska. Kraczkowa, st. 1, gm. Lacut, woj. rzeszowskie, AZP 103-78/1 - patrz: neolit Kraków-Bieanów, st. 30, woj. krakowskie, AZO 103-57/41 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Kraków -Kurdwanów, st.12, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 104-56/9 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Kraków -Stare Miasto, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/5 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Stare Miasto, st. 2, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/6 - patrz: wczesne redniowiecze KRUPY, st. 1, gm. Michów, woj. lubelskie · cmentarzysko cialopalne kultury luyckiej (okres halsztacki C-D) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez mgr Waleri Misiewicz (Muzeum Lubelskie w Lublinie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 166,5 m². Stanowisko zlokalizowane jest na niewielkim wzniesieniu obok kopalni piasku, która czciowo je zniszczyla. Na cmentarzysku wystpily dwa typy pochówków. W zachodniej partii odkryto trzy groby o konstrukcji drewnianej. Tworzyly je due skrzynie o wymiarach okolo 4 x 2,5 m, wykonane z grubych, spalonych bali. Przykrywaly one przepalone 109

koci ludzkie, uloone pierwotnie w organicznych pojemnikach oraz wyposaenie w postaci naczy, ustawionych czsto do góry dnem. W grobie nr 2 dwa naczynia sluyly jako popielnice. Na wschód od tych grobów odslonito trzy konstrukcje kamienne. Dwie z nich ustawiono z duych plyt, uzyskanych z odbicia tafli z wielkich kamieni, wbitych pionowo w piasek. W rodku krgów nie bylo materialów zabytkowych natomiast w ich pobliu znajdowaly si skupiska przepalonych koci ludzkich i naczynie (popielnica z prochami). Na jednym ze skupisk koci lealy fragmenty ozdób brzowych i jedna cala zawieszka gwodziowata. Trzecia konstrukcja uloona byla z otoczaków redniej wielkoci, w ksztalcie owalu. Wewntrz kamieni uloony byl fragment naczynia, na którym leal kubek. Na zewntrz konstrukcji od zachodu znajdowala si misa a od wschodu skupisko koci. Analiza materialu ceramicznego wskazuje na przynaleno stanowiska do schylkowej fazy kultury luyckiej. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Lubelskim w Lublinie. Wyniki zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowowschodniej". Badania bd kontynuowane.

KULICE, st. 7, gm. Pelplin, woj. gdaskie · cmentarzysko kultury pomorskiej (wczesna epoka elaza) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone we wrzeniu przez mgr. Miroslawa Fudziskiego (Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 180 m. Odkryto dwa zniszczone obiekty, prawdopodobnie groby skrzynkowe i wewntrz nich fragmenty ceramiki. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Wyniki zostan opublikowane w czasopimie ,,Pomerania Antiqua". Badania nie bd kontynuowane.

LESZCZANY, st. 3, gm. mud, woj. chelmskie, AZP 82-91/· kultura pucharów lejkowatych (neolit) · kultura trzciniecka (wczesna epoka brzu) · osada kultury pomorskiej (wczesna epoka elaza) · osada z mlodszego okresu przedrzymskiego (materialy typu Werbkowice) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 27 lipca do 14 sierpnia przez mgr. Wojciecha Mazurka (SUB TERRA - Badania Archeologiczne). Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 270 m². Pod humusem zalega warstwa kulturowa o miszoci miejscami do 30 cm. Mona j podzieli na minimum 2 horyzonty: neolityczny, glównie w czci wschodniej oraz zwizany z kultur pomorsk z wczesnej epoki elaza i osadnictwem z mlodszego okresu przedrzymskiego. Warstwa kulturowa wyrónia si intensywnie czarnym zabarwieniem, pochodzi std znaczna ilo zabytków, glównie fragmentów ceramiki. Lcznie odkrytych zostalo 40 obiektów, przede wszystkim kultury pomorskiej. Dwa obiekty zwizane s z neolitem - kultura pucharów lejkowatych. Obiekty kultury pomorskiej zawieraly kilka calych naczy oraz bransolet z brzu. Niemal wszystkie byly silnie zniszczone, ich stropy znajdowaly si w obrbie warstwy ornej. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Chelmskim. Wyniki zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowowschodniej", t. V. Badania bd kontynuowane.

110

Lipnik, st. 5, gm. Kaczuga, woj. przemyskie, AZP 104-79/155 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu

LIW, st. 4, gm. loco, woj. siedleckie · osada grupy wschodniomazowiecko-podlaskiej kultury luyckiej (V okres epoki brzu i okres halsztacki) · osada kultury przeworskiej z okresu wplywów rzymskich Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 6 do 11 lipca przez mgr Wladyslaw Roszyk (Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 132 m². Stanowisko ley na lewym tarasie rzeki Liwiec nieopodal kurhanu, okrelonego w literaturze jako redniowieczny. Badaniami objto teren dzikiej odkrywki piasku przy drodze przecinajcej skarp tarasu Liwca. Odslonito lcznie 15 obiektów (niektóre z nich byly czciowo zniszczone), w tym: 3 paleniska prostoktne z jednowarstwow konstrukcj kamienn, pólziemiank (?), 11 jam osadniczych. Do ciekawszych obiektów nale paleniska, obiekty nr l i 10. Byly ksztaltu prostoktnego, o wymiarach 1,10-1,5 x 1,4-0,9 m. Zarys tworzyl czarny, smolisty piasek z drobinami wgli drzewnych, miszoci 10 - 25 cm. Na nim znajdowala si prostoktna jednowarstwowa konstrukcja kamienna, uloona z polnych kamieni, o rednicy od 4 do 25 cm, ze ladami dlugotrwalego przebywania w ogniu. W trakcie bada uzyskano nastpujcy material zabytkowy: fragmenty naczy ceramicznych, koci zwierzcych, koralik szklany barwy niebieskiej z bial falist lini, 3 monety rzymskie; Trajana, Hadriana i Antoniusza Piusa. Material z obiektów i warstwy kulturowej pozwala datowa stanowisko na okres V EB i okres halsztacki. W humusie wspólczesnym zostaly znalezione monety rzymskie. Ze wzgldu na przemieszany charakter warstwy i brak innych zabytków z tego okresu, znaleziska traktujemy jako lune na wtórnym zlou. Z uwagi na bardzo maly procent przebadanych osad i zagadnienie wystpowania monet rzymskich w warstwie humusu wspólczesnego, badania powinny by kontynuowane. Materialy wraz z dokumentacj zostaly przekazane Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków w Siedlcach. LANY MALE, st. 16, gm. Rudzice, woj. katowickie, AZP 95-42/43 · obozowiska paleolityczne (min. kultury tardigraweckiej i komornickiej) · lady osadnictwa neolitycznego k. pucharów lejkowatych i k. ceramiki sznurowej · lady osadnictwa z wczesnej epoki brzu · epoka brzu ­ wczesna epoka elaza - osada kultury luyckiej · okres wplywów rzymskich ­ osada k. przeworskiej · lad osadnictwa wczesnoredniowiecznego · lad osadnictwa pónoredniowiecznego · lad osadnictwa nowoytnego Ratownicze badania archeologiczne przeprowadzone w okresie od kwietnia do padziernika, przez Dominika Ablamowicza w zwizku z planowan budow autostrady A 4. Przebadano 131 arów. Prace prowadzono zarówno po pólnocnej, jak i poludniowej stronie czynnej drogi. Odkryto lcznie blisko 1500 obiektów, o zrónicowanej funkcji, charakterze i chronologii, miejscami- resztki zniwelowanej warstwy kulturowej, a take znaczn ilo ruchomych materialów. Wyniki bada zostan opublikowane w: ,,Badania Archeologiczne na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 roku."

111

Lekno, st. 3, gm. Wgrowiec, woj pilskie, AZP 43-31/44 - patrz: wczesne redniowiecze Lód-Lublinek, st. 253, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 67-51/133 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu

LÓD-POLESIE, st. 11, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 66-51/46 · osada grupy lubieskiej kultury trzcinieckiej (wczesna epoka brzu) · osada grupy rodkowopolskiej (?) kultury luyckiej (okres halsztacki D) · lady osadnictwa nowoytnego z XVI-XVII wieku Badania prowadzil mgr Pawel Zawilski z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Badania na omawianym stanowisku wywolane s trwajc tu od pocztku lat 80-tych niekontrolowan wywózk mieci. Poloone jest ono w widlach rzek Jasienia i Karolewki, na poludniowym stoku piaszczystego wzniesienia. Prace podjte w biecym roku skoncentrowane byly na zabezpieczeniu centralnej partii stanowiska, przez które biegnie droga dojazdowa, któr dowoone s mieci. Zarejestrowano 19 obiektów zwizanych wylcznie z osadnictwem kultury luyckiej. aden z nich z racji niewielkich rozmiarów nie moe by interpretowany jako relikt budowli mieszkalnej lub produkcyjnej. Zawieraly one przede wszystkim silnie rozdrobniony material ceramiczny, który nie pozwala zrekonstruowa adnego naczynia. W przewaajcej iloci wystpily ulamki zasobowych, workowatych naczy calkowicie chropowaconych. Niewielki udzial procentowy stanowi fragmenty cienkociennych naczy obustronnie czernionych, pozbawionych ornamentu. Ich tektonika jest w równym stopniu uproszczona. Znajduj si tu pólkuliste misy oraz lekko esowate naczynia (czarki?). Wystpily take fragmenty krawdzi, pochodzce z naczy o cylindrycznych szyjkach. Ornamentyka tej grupy naczy jest take uboga. Wystpily pojedynczo i reprezentowane s w postaci glbokich naklu lub te wgniece patyczkiem (?) oraz glboko rytych rowków. Ostatni grup fragmentów ceramiki stanowi ulamki plaskich talerzy. Take nie stanowi one znaczcego ilociowo zbioru. Drug grup zabytków stanowi artefakty krzemienne. Wszystkie wykonane s z krzemienia baltyckiego. Do obróbki wykorzystano technik luszczniow. Niewielka ilo wyrobów krzemiennych nosi lady retuszu uytkowego, jeszcze mniejsza to narzdzia. Badania ratownicze, ze wzgldu na planowan tu budow pawilonu handlowego, powinny by zintensyfikowane.

MALUSKI WIELKIE, st. 5, gm. Mstów, woj. czstochowskie, AZP 87-50 · osada kultury luyckiej · osada kultury przeworskiej · lady osadnictwa wczesnoredniowiecznego · lady osadnictwa nowoytnego Ratowniczo-sondaowe badania archeologiczne, przeprowadzone w terminie od 20 wrzenia do 3 padziernika, przez mgr Iwon Mlodkowsk-Przepiórowsk. Finansowane przez PSOZ. Przebadano powierzchni 30 m². Pierwszy sezon bada. Warstwy kultury przeworskiej oraz lady osadnictwa redniowiecznego i nowoytnego zostaly zniszczone ork. W dwóch wskich wykopach odkryto jedynie fragmenty ich czci spgowych. Material ceramiczny jest nieliczny i wystpuje tylko na powierzchni oraz w stropie warstwy ornej. Warstwa zwizana z kultur luyck jest czytelna dopiero na poziomie od okolo 50 cm. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 roku", s. 112-114. 112

Mierzyn, st. 30, woj. szczeciskie, AZP 30-05/45 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu MROCZA, st. 2, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 35-34/34 · cmentarzysko kultury luyckiej z okresu halsztackiego · cmentarzysko kultury przeworskiej z fazy B2 okresu wplywów rzymskich Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Wojciecha Kuczkowskiego przy wspólpracy mgr. Piotra Olszewskiego. Finansowane przez PSOZ i Muzeum Okrgowe. Dwunasty sezon bada. Prace wykopaliskowe kontynuowano na zachodnim i poludniowym obrzeu cmentarzyska. Nawizujc do siatki arowej, wytyczono 5 wykopów sondaowych o wymiarach: 2 x 10 m, 4 x 10 m, 6 x 10 m, 4 x 20 m. Ogólem odkryto i wyeksplorowano 4 groby cialopalne, w tym 2 skrzynkowe i 2 jamowe. Na uwag zasluguje popielnica z grobu skrzynkowego nr 121, która zawierala nietypowy pochówek czstkowy, skladajcy si z duych fragmentów czaszki o slabo zronitych szwach ródczaszkowych (mlody osobnik), uchwy z dobrze zachowanymi zbami oraz koci dlugich koczyn górnych. Popielnice z grobów skrzynkowych przykryte byly misami i pokrywami wpuszczanymi do naczynia. Oprócz przepalonych koci ludzkich zawieraly kólka z brzu i paciorki z niebieskiego szkla. Popielnice osadzone byly na bruku uloonym z plytek i malych kamieni. W dwóch grobach jamowych znajdowala si stosunkowo dua ilo drobnych, silnie przepalonych szcztków kostnych. Poród nich znajdowaly si (grób 122) 2 paciorki z niebieskiego szkla, fragmenty brzu (zapinki?). Jamy o ksztalcie nieckowatym wypelnione byly ciemnobrunatn ziemi z domieszk wgielków drzewnych. Odkryte groby skrzynkowe i jamowe potwierdzaj wczeniej ustalon chronologi cmentarzyska, na okres halsztacki do fazy B2 okresu rzymskiego. Ze wzgldu na prace budowlane na badanym obiekcie, naley kontynuowa badania ratownicze oraz sprawowa nadzór konserwatorski. NAMYSLÓW, st. 27, gm. loco, woj. opolskie, AZP 81-35/8 · cmentarzysko i osada ludnoci grupy górnolsko-malopolskiej kultury luyckiej z V okresu epoki brzu i okresu halsztackiego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 22 czerwca do 22 lipca przez mgr. mgr. Klemensa Macewicza, Grzegorza Molend i Krzysztofa Spychal (PSOZ w Opolu). Finansowane przez PSOZ. Ósmy sezon bada. Przebadano powierzchni okolo 2 arów. Prace prowadzone byly na obszarze budowy osiedla domków jednorodzinnych przy ul. 1 Maja. Badaniami objto centraln cz dzialki nr 70. W wytyczonym wykopie o wymiarach 10 m x 20 m stwierdzono, e pólnocn cz zajmuje wspólczesny wkop ­ dawna piaskownia zrekultywowana przed II wojn wiatow. Odkryte groby zalegaly bezporednio pod warstw orn, a cz z nich glbiej, do 60 cm. Na przejciu z warstwy ornej do warstwy piasku zalegaly pojedyncze kamienie oraz ich skupiska. Stwierdzono, e pojedyncze kamienie uloone byly nad glbiej posadowionymi pochówkami skladajcymi si tylko z popielnicy, za skupiska kamieni tworzyly bruk nad pochówkami z obstaw kamienn i kilkoma naczyniami obstawy. Odkryto 34 groby cialopalne. Zarysy wikszoci z nich czytelnie rysowaly si na tle ciemnoóltego piasku. Jamy grobowe generalnie mialy zarysy nieregularne zblione do owalu lub prostokta. Wyposaenie pochówków skladalo si z tylko popielnicy lub popielnicy i kilku innych naczy. Podczas bada znaleziono wyjtkowo duo zabytków z brzu, m.in. sierp, fragmenty szpil, lacuszki, zawieszki, kólka, guziki, spirale, fragment bransolety, ,,koraliki" oraz wiele stopionych przedmiotów. Ponadto odkryto zawieszk z krgów rybich nawleczonych na drut brzowy oraz glinian grzechotk. Ponadto badania ratownicze przeprowadzono na dzialkach: nr 32 - odkryto sze grobów, 113

nr 78 - odkryto dwie jamy osadnicze. Badania bd kontynuowane w miar prowadzenia inwestycji. Zabytki tymczasowo przechowywane s w PSOZ w Opolu, docelowo zostan przekazane do tworzonego Muzeum w Namyslowie. Wyniki bada zostan opublikowane w: ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku w 1998 roku", s. 95-100. NOWAKI, st. 18, gm. Pakoslawice, woj. opolskie, AZP 92-30/150 · cmentarzysko cialopalne ludnoci grupy górnolsko-malopolskiej kultury luyckiej z (IV?) V okresu epoki brzu i z okresu halsztackiego C Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 10 do 28 sierpnia przez mgr. Mariusza Krawczyka (Muzeum w Nysie). Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 217,5 m². Przebadano teren stanowiska zlokalizowanego bezporednio na pólnoc od rejonu odslonitego w trakcie pierwszego sezonu badawczego. Zaloono ogólem 3 wykopy; jeden szeroko-plaszczyznowy i dwa o charakterze sondaowym. Odslonito i przebadano 26 obiektów grobowych wród których wyróniono: 5 grobów jamowych oraz 21 grobów popielnicowych, w tym 14 pewnych i 7 domniemanych popielnicowych, w bardzo duym stopniu zniszczonych przez ork. Stan zachowanie wikszoci obiektów byl zly. Wystpowaly one bezporednio pod warstw orn, czasem czci stropowe obiektów byly rozwleczone przez plug. Lepiej zachowane byly glbiej posadowione groby jamowe. Wikszo jam grobowych w rzucie poziomym miala ksztalt prostokta o zaokrglonych naroach. Groby popielnicowe zawieraly od 5 do 11 naczy: due wazy lub amfory pelnice funkcj popielnicy (w jednym grobie popielnic stanowil duy garnek) oraz przystawki: formy amforowate i wazowate, czerpaki, garnki, rzadziej czarki i kubki. Misy sluyly czsto jako pokrywki innych, glbokich naczy. Na terenie cmentarzyska znaleziono te wyroby z brzu - fragmenty szpil, oraz elementy tamy brzowej. Generalnie - potwierdzono datowanie obiektów grobowych na przelom V okresu epoki brzu i halsztatu C. Jednak formy naczy znalezione w 2 obiektach nawizuj do IV okresu epoki brzu. W porównaniu z informacjami uzyskanymi w trakcie pierwszego sezonu badawczego, wiadczcymi o dwufazowoci uytkowania cmentarzyska, potwierdzaloby to fakt nieco dluszego jego funkcjonowanie - od IV do przelomu V okresu epoki brzu i halsztatu C, z tym e zdecydowana wikszo sporód przebadanych do tej pory pochówków zwizana jest z mlodsz faz funkcjonowania cmentarzyska. W zwizku z postpujc degradacj stanowiska, przewiduje si kontynuacj bada, a do calkowitego przebadania cmentarzyska. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum w Nysie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Badaniach archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 roku". Badania bd kontynuowane. Ojców - Jaskinia Lokietka, gm. Skala, woj. krakowskie, AZP 99-55/22 - patrz: paleolit

56B

OLESNO-WALCE, st. 4, gm. loco, woj, czstochowskie, AZP 85-41/15 · cmentarzysko kultury luyckiej (okres halsztacki) · osada wczesnoredniowieczna i redniowieczna Wyprzedzajce badania sondaowe, przeprowadzone w sierpniu, przez mgr. Ryszarda Kolomaskiego (Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska w Jeleniej Górze). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. W biecym roku przebadano powierzchni 76 m² i zaloono 3 sondae. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 roku", s. 143-149. Badania nie bd kontynuowane. 114

OPALENIE, st. 3, gm. Gniew, woj. gdaskie, AZP 24-45/ · lady osadnictwa neolitycznego · osada z wczesnej epoki elaza · osada z okresu wplywów rzymskich · osada z wczesnego i pónego redniowiecza Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Miroslawa Pietrzaka i mgr Malgorzat Tuszysk (Muzeum Archeologiczne w Gdasku) przy wspólpracy mgr. Jana Kucharskiego. Trzeci sezon bada. Przebadano obszar 450 m2 we wschodniej, zniszczonej czci osady. Kontynuacja bada z lat 1996-97. Odkryto 25 obiektów oraz lady po kilkunastu slupach. Cztery jamy pochodzily z wczesnej epoki elaza, jedna - z okresu wplywów rzymskich. Dziewi obiektów (4 pólziemianki i 6 jam) pochodzilo z okresu wczesnoredniowiecznego (VIII-XII wiek). Chronologii pozostalych dziesiciu obiektów nie udalo si okreli z powodu znacznego stopnia zniszczenia lub braku materialu okrelajcego datowanie. W pólnocnej partii przebadanego obszaru stwierdzono obecno resztek warstwy kulturowej, o miszoci okolo 30 cm, w której wystpil liczny material ceramiczny datowany na okres halsztackolateski, okres wplywów rzymskich, wczesne i póne redniowiecze. Znaleziono ponadto pojedyncze ulamki ceramiki z mlodszej epoki kamienia (kultura ceramiki sznurowej). Na uwag zasluguje obiekt 31 - jama, w przyblieniu kolista, o rednicy okolo 160 cm i miszoci do 85 cm, o regularnym, czworoktnym przekroju pionowym i szarobrunatnym wypelnisku. Towarzyszyly jej lady po kilku slupach. W jamie znaleziono dzban i mis glinian oraz fragmenty dalszych naczy glinianych, przlik gliniany a take koci zwierzce oraz oci i luski ryb. Obiekt ten pochodzil z wczesnej epoki elaza. Najwiksza pólziemianka (obiekt 26), o ksztalcie nieregularnego owalu w rzucie poziomym, miala okolo 370 cm dlugoci i 200 cm szerokoci, zaglbiala si do 90 cm. W jej wypelnisku, poza licznym materialem ceramicznym z X-XII wieku, znaleziono kilkadziesit ulamków ceramiki z okresu wplywów rzymskich oraz zniszczony kablk zapinki oczkowej serii ,,pruskiej", A III 57-59. Pólziemianka ta zapewne zniszczyla obiekt kultury wielbarskiej z I-II wieku n.e. Obecno ceramiki pradziejowej stwierdzono w wikszoci obiektów wczesnoredniowiecznych. W dalszym cigu natrafiano na lady wkopów nowoytnych a take odkryto resztki spalonej chaty drewnianej, prawdopodobnie z przelomu XIX i XX w. Badania na osadzie w Opaleniu pozwolily stwierdzi dlugotrwalo zasiedlenia tego miejsca. Relikty starszego osadnictwa pradziejowego zostaly zniszczone lub uszkodzone przez obiekty wczesnoredniowieczne. Natomiast wkopy nowoytne niszczyly przede wszystkim osadnictwo wczesnoredniowieczne. Odkryte obiekty nieruchome, jak i pochodzcy z nich material zabytkowy, przede wszystkim ceramika i koci zwierzce, stanowi cenny material poznawczy dla osadnictwa z wczesnej epoki elaza i wczesnego redniowiecza nad doln Wisl. Na zniszczonym obszarze osady (ponad 1000 m2) badania zakoczono. Dla pelniejszego poznania tego obiektu nalealoby w przyszloci prowadzi dalsze badania wykopaliskowe. Wyniki bada zostan opublikowane w wydawnictwie ,,Pomerania Antiqua". Materialy znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Opatów, st. 1, gm. loco, woj. czstochowskie, AZP 83-46/10 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu OPOKI, st. 47, gm. Aleksandrów Kujawski, woj. wloclawskie · osada kultury pomorskiej (rodkowy okres lateski) · osada z okresu wczesnego redniowiecza 115

Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 14 do 30 wrzenia, przez mgr. mgr. Aleksandra Andrzejewskiego, Arkadiusza Horonziaka (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego, PSOZ). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 302,5 m². Stanowisko zostalo odkryte w ramach prospekcji terenowej Archeologicznego Zdjcia Polski. Archeolodzy z Instytutu Prahistorii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu przeprowadzili te na nim niewielki sonda. W latach osiemdziesitych wlaciciel pola w trakcie prac rolniczych natrafil na grób skrzynkowy, z którego popielnice przekazal do miejscowej Szkoly Podstawowej. O fakcie tym powiadomiono Pastwow Slub Ochrony Zabytków dopiero w roku 1997. Badaniami objto dwa rejony stanowiska. Badany obiekt dostarczyl 27 osadniczych obiektów archeologicznych z dwóch horyzontów chronologicznych. Pierwszy, pradziejowy, zaliczy naley do kultury pomorskiej ze rodkowego okresu lateskiego. Ulokowana tu osada zajmuje zarówno poloone niej wyplaszczenie, jak i rozpoznany wschodni stok wyniesienia. Drug osad naley datowa na okres wczesnego redniowiecza, na wiek XII. Zlokalizowano tutaj dwa niewtpliwe obiekty mieszkalne, due (cho bardzo zniszczone) palenisko i take mocno zniszczony piec. Na uwag zasluguj take znalezione zabytki, wród których oprócz masowych fragmentów naczy glinianych i koci zwierzcych znajduj si zarówno typowe dla osad wczesnoredniowiecznych przliki, oselki, czy noe, jak i niezbyt czsto spotykane na osadach kablczki skroniowe, czy bransolety. Naley postulowa dalsze badania tego ciekawego i zagroonego, jak wykazaly badania, zespolu osadniczego. Zwlaszcza, e znajduj si tutaj obiekty osadnicze kultury pomorskiej ze rodkowego okresu lateskiego, niemajce zbyt wielu analogii. Moemy mie do czynienia z kompleksem osadniczym, o trudnej do przecenienia wartoci poznawczej. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Opole ­Wójtowa Wie, st. 72, gm. loco, woj. opolskie, AZP 92-37/3 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Paluchy, st. 1, gm. Sieniawa, woj. przemyskie, AZP 99-82/42 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Paprotki Kolonia, st. 41, gm. Milki, woj. suwalskie, AZP 21-73/73 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich PAWLOWICE, st. 1, gm. Michalów, woj. kieleckie, AZP 93-61/7 · cmentarzysko kultury luyckiej z pónej fazy wczesnej epoki elaza Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 10 do 22 sierpnia, przez mgr. Andrzeja Matog (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Siódmy sezon bada. Przebadano powierzchni 240 m². Kontynuowano badania ratownicze w rejonie ,,dzikich" wybierzysk piasku w pólnocno-wschodniej i wschodniej czci cmentarzyska. Odkryto 3 groby cialopalne bezpopielnicowe (nr 61-63). Dwa sporód nich posiadaly prost konstrukcj i byly skpo wyposaone. Do obiektów o niewtpliwie wyjtkowym charakterze mona natomiast zaliczy grób oznaczony numerem 62. wiadcz o tym jego rozmiary, bogate wyposaenie a przede wszystkim potna konstrukcja kamienna, przykrywajca jam grobow. Stanowil j rodzaj nasypu (kopca) uloonego z blisko 750, rónej wielkoci, kamieni narzutowych. Pokrywaly one kilkoma warstwami cal powierzchni jamy grobowej, tworzc 116

w planie owal o wymiarach okolo 315-320 x 250-270 cm. Na dnie grobu znajdowaly si dwa, wyranie oddzielone od siebie, skupiska przepalonych koci, przy których zloono lcznie 9 naczy przystawnych. W sklad inwentarza wchodzily równie fragmenty kilku kolejnych, celowo rozbitych naczy, które uloono na jednej ze cian jamy grobowej. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. Pniówek, st. 15, gm. Zamo, woj. zamojskie - patrz: neolit Pozna ­ Nowe Miasto, st. 284, gm. loco, woj. poznaskie, AZP 54-28/96 - patrz: neolit RB, st. 3, gm. Przodkowo, woj. gdaskie, AZP 10-40/73 · cmentarzysko kultury pomorskiej (wczesna epoka elaza) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu przez Miroslawa Fudziskiego (Muzeum Archeologicznego w Gdasku). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 380 - 400 m2. Zarejestrowano: - grób skrzynkowy, zawierajcy 2 popielnice (obiekt nr 43) - 5 palenisk (obiekty nr 44 - 48) - 2 jamy (obiekty nr 49 - 50) Materialy i dokumentacja docelowo bd si znajdowa w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Wyniki bada zostan opublikowane w czasopimie ,,Pomerania Antiqua". Badania bd kontynuowane. RTY, st. 3, gm. Przodkowo, woj. gdaskie, AZP 10-40/73 · cmentarzysko grobów skrzynkowych kultury pomorskiej (okres HaD/wczesny okres lateski) Badania przeprowadzone przez mgr. Miroslawa Fudziskiego (Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Badania wykopaliskowe prowadzone byly przy wspólpracy grupy mlodziey z IX Liceum Ogólnoksztalccego im. Józefa Pilsudskiego w Gdyni (P. Fudziski, M. Mondzelewski, M. Holowacz, L. Patek i M. Letki). Zbadano powierzchni liczc okolo 2500 m2. Odkryto i wyeksplorowano pi obiektów (nr 41 ­ 45), z czego dwa to groby skrzynkowe (jeden dwu, drugi jednopopielnicowy) i trzy paleniska. Cmentarzysko mona datowa na przelom okresu halsztackiego D na wczesny okres lateski. Materialy i dokumentacja znajduj si w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Gdasku. Badania bd kontynuowane. Robertowo, st. 17, gm. Brudze Duy, woj. plockie, AZP 48-52/39 ­ patrz: wczesne redniowiecze Rzdziwojowice, st. 1, gm. Niemodlin, woj. opolskie, AZP 89-34/1 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu 117

Samborowo, st. X, gm. Ostróda, woj. olsztyskie, AZP 28-56/10 - patrz: mezolit SEKURSKO, st. 1, gm. ytno, woj. czstochowskie, AZP 85-53 · lady osadnictwa z okresu paleolitu? · cmentarzysko cialopalne kultury luyckiej (starsza faza wczesnej epoki elaza) · osada kultury przeworskiej (póny okres wplywów rzymskich) Wykopaliskowe badania archeologiczne przeprowadzone w terminie od 30 czerwca do 14 lipca, przez mgr Iwon Mlotkowsk-Przepiórkowsk. Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych", s. 108-110. Badania powinny by kontynuowane. SIERZCHÓW, st. A3, gm. Bolimów, woj. skierniewickie, AZP 59-58/26 · cmentarzysko kultury pomorskiej (wczesna epoka elaza) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 29 czerwca do 3 lipca, przez dr. Jana Michalskiego (ARHED, Milanówek). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 180 m². Odkryto dwa obiekty: Obiekt nr 1 mial ksztalt eliptyczny i wymiary 1 m na okolo 1,20 m. W jego czci poludniowej leal kamie. Wypelnisko stanowil ciemnobrunatny proszek z ceramik (okolo 700 fragmentów). Obok niej 8 kawalków polepy, 6 fragmentów koci, 2 wiórki krzemienne. Obiekt nr 2 znajdowal si 30 cm na poludnie od obiektu nr 1. Ksztalt mial nieregularny, o wymiarach 45 x 38 cm. Na powierzchni leal kamie. Wypelnisko jak w obiekcie 1. Brak materialu. Materialy i dokumentacja z bada znajduj si w Muzeum w Lowiczu, dokumentacja w PSOZ Skierniewice. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Wiadomociach Archeologicznych". Badania powinny by kontynuowane. Slup, st. 2 (znane w literaturze jako 3), gm. roda lska, woj. wroclawskie, AZP 77-25/11 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu SMOLNIKI, st.11, gm. Szubin, woj. bydgoskie · cmentarzysko kultury grobów kloszowych (wczesna epoka elaza) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w pierwszej polowie sierpnia pod kierunkiem dr. Jacka Wonego (Zaklad Archeologii Instytutu Historii Wyszej Szkoly Pedagogicznej w Bydgoszczy). Drugi sezon bada. Finansowane ze rodków PSOZ. Kontynuowano prace rozpoczte w 1997 r. Dysponowano podkladem geodezyjno - wysokociowym stanowiska, który pozwolil precyzyjnie nawiza do wczeniejszych wykopów, za dla uzyskania poprawnej dokumentacji przyjto ciglo numeracji odkrywanych obiektów w nawizaniu do 1997 r. Podczas realizacji zada badawczych wyznaczonych na 1998 r. odslonito i zadokumentowano: 6 grobów cialopalnych, 4 jamy o zrónicowanym wypelnisku, 2 skupiska ceramiki, pojedyncze due kamienie oraz ich skupiska na piaszczystym poziomie cmentarzyska a take szereg nowoytnych wkopów z reliktami budulca (cegly, plyty posadzkowe), pozostalymi po wiejskiej chacie zniszczonej podczas II wojny wiatowej. Za wyjtkiem grobu podkloszowego w wykopie 25 B (obiekt 17), pozostale pochówki ulegly silnej destrukcji, gdy zalegaly bezporednio pod warstw ziemi ornej. Charakterystycznym rodzajem uszkodze obserwowanych w konstrukcjach grobowych bylo ich zgniecenie i rozwleczenie na odcinku l ­ 2 m. Niekiedy pod ceramik grobow (np. zgniecionym 118

kloszem) spotykano jeszcze ulamki naczy nowoytnych z XVIII - XIX w. Równoczenie szcztki kostne zalegaly obok reliktów kloszy lub popielnic (np. obiekty 18 i 22). Odnie mona wraenie, e przy wykonywaniu wkopów w czasach nowoytnych natrafiono na ceramik pradziejow i penetrowano wówczas przypadkowo odslaniane groby. Dziki szerokoplaszczyznowym badaniom cmentarzyska odkryto jednak usytuowanie pochówków wzgldem siebie oraz w stosunku do caloci stanowiska w Smolnikach. Wyjtkow pozycj w porównaniu z innymi obiektami zajmuje grób cialopalny popielnicowy z wykopu 42 (obiekt 23). Byl on zachowany od stropu calca - óltego, drobnoziarnistego piasku. Skladal si za z przydennej czci popielnicy, stojcej na duym czerpaku, zaopatrzonym w pojedyncze ucho. Wokól dna popielnicy znajdowaly si 4 przystawki (2 dzbanki, l amforka, l misa). Wród pozostalych obiektów na uwag zasluguj dwa skupiska ceramiki. Wystpily one w odlegloci okolo l, l m od siebie. W sklad kadego ze skupisk wchodzily fragmenty kilku naczy. W spgu skupiska nr l zalegaly czci malego dzbanka, natomiast w spgu skupiska nr 2 gliniana lyka odlewnicza. Najtrudniejszy do sprecyzowania jest zwizek funkcjonalny jam i ugrupowa kamieni z przestrzeni grzebaln. Obiekty nr 19 i 20 okreli mona jako pozostaloci ognisk, posiadajcych zwizek z cmentarzyskiem. Poczynione ustalenia wskazuj, e teren nekropolii kultury grobów kloszowych zostal w znacznym stopniu rozpoznany. Po dwóch sezonach bada zarysowala si znaczna rozleglo cmentarzyska (w linii wschód-zachód okolo 100 m). Uzupelniono zatem istotnie dotychczasow wiedz o nim, pochodzc z krótkotrwalych bada midzywojennych a take stan rozpoznania nekropolii podkloszowych na Palukach. Na zakoczenie prac wykopaliskowych w 1998 r. przeprowadzono niwelacj i rekultywacj powierzchni stanowiska, zapobiegajc dalszemu wybieraniu pianicy. Materialy przechowywane s w zbiorach Instytutu Historii Wyszej Szkoly Pedagogicznej w Bydgoszczy. Badania nie bd kontynuowane, rejon cmentarzyska pozostanie pod dozorem konserwatorskim. Solniki, st. 2, gm. Zabludów, woj. bialostockie, AZP 40-87/7 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Sonina, st. 1, gm. Lacut, woj. rzeszowskie, AZP 103-79/1 - patrz: neolit STALMIERZ, st. 3, gm. Chrostkowo, woj. wloclawskie · cmentarzysko kultury pomorskiej (kultury grobów kloszowych) z okresu HaE/LtB1-LtB2 Badania prowadzil mgr Pawel Sobczyk (Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyskiej we Wloclawku). Konsultantacja: prof. Jadwiga Chudziakowa. Finansowane przez Urzd Wojewódzki we Wloclawku i PSOZ. Czwarty sezon bada. Przebadano obszar o powierzchni 700 m². Wedlug wstpnych planów, tegoroczne badania mialy mie charakter dziala koczcych prace na stanowisku. Liczono na definitywne okrelenie nieuchwyconego dotychczas pólnocno-wschodniego i poludniowo-zachodniego zasigu cmentarzyska. W kilku wykopach wypelniajcych luki w dotychczasowej siatce wykopów, m.in. na wyej wymienionych kierunkach odkryto zaledwie 5 grobów cialopalnych - groby 67-71, oraz kilka obiektów o nieokrelonym charakterze. Wród grobów wystpily 4 pojedyncze groby kloszowe / gr.67-68 i 70-71) oraz podwójny grób kloszowy ­ gr. 69. Grób 67 charakteryzowal si nietypowym ukladem kosza. Wystpil on w ukladzie bocznym, w postaci dwóch duych, nieskladajcych si czci, z których jedna stanowila podkladk malej dzbanowatej popielnicy, za druga przykrywala caly uklad naczy. Funkcj klosza pelnilo tutaj, stosunkowo rzadko wykorzystywane do tego celu, niezbyt due baniaste naczynie o gladkiej powierzchni i do wysokiej wyodrbnionej szyjce. 119

W grobie 68, stosunkowo dobrze zachowany klasyczny klosz zawieral jedynie fragmenty 2-3 innych naczy i symboliczn ilo koci, za na jego spodzie wystpil niemale klasyczny uklad kamieni podkladkowych spotykanych pod popielnicami. Zniszczony grób 70 zachowany jedynie w postaci skupiana ceramiki, zawieral fragmenty typowego chropowaconego klosza i pojedyncze fragmenty 2 innych naczy /popielnica, misa?/ oraz symboliczn ilo koci. Grób 71 reprezentowal stosunkowo dobrze zachowany klosz zawierajcy w górnej partii swego wypelniska, spory fragment misy, za na dnie, koncentracj skorup pochodzcych. z duego naczynia zasobowego typu klosza oraz malego, beczulkowatego naczynia o gladkiej ale nierównej powierzchni i drobno karbowanym brzegu. Równie w tym grobie wystpila symboliczna ilo koci i wgli drzewnych. W okrelanym jako podwójny, grobie 69 wystpil w nienaruszonym stanie klasyczny uklad kloszowy pochówka 1 /klosz, misa i popielnica na plaskiej podkladce kamiennej/ oraz towarzyszcy mu, zniszczony, pierwotnie chyba take klasycznie kloszowy pochówek 2/?/ z udzialem typowego klosza, misy i popielnicy. W poludniowo-wschodniej czci stanowiska, tu poza zwartym zasigiem wystpowania grobów, odkryto bliej nieokrelony kolisty obiekt 7 z warstwowanym, spaleniskowym wypelniskiem mocno nasyconym drobnym wglem drzewnym. Centralnie, na dnie obiektu wystpily fragmenty kilku zwglonych palików o rednicy 6-10 cm, za w jego stropie zalegal tylko 1 fragment ceramiki. W jednym z wykopów w poludniowo-wschodniej czci stanowiska wystpily dwie male koncentracje kamieni, z których jedna /Cl/ bardzo przypominala intencjonalny, niemale klasyczny uklad podkladowo-podpórkowy spotykany pod wieloma popielnicami. W trakcie sondaowego penetrowania poludniowo-wschodniego przedpola cmentarzyska, w odlegloci okolo 45 m na poludniowy wschód od najbliszego grobu 20 wystpujcego w obrbie zwartego zasigu cmentarzyska, odkryto zniszczony, mocno rozwleczony grób wielopopielnicowy (?) /grób 72/ albo koncentracj grobów pojedynczych. Poniewa obiektu tego nie udalo si wyeksplorowa w caloci, w celu dokoczenia eksploracji oraz sprawdzenia czy wystpil on poza cmentarzyskiem incydentalnie, czy te zapowiada kolejn koncentracj grobów, planuje si kontynuacj bada w 1999 roku. STRADZEW, st. 3, gm. Wola Krzysztoporska, woj. piotrkowskie, AZP 74-52/51 · osada kultury luyckiej (schylek okresu halsztackiego/pocztek okresu lateskiego) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone we wrzeniu przez Miroslawa Szukal (ARCHEOGRAF Pawel Zawilski, Lód). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 300 m². Kilkanacie slabo czytelnych jam osadniczych nieokrelonego przeznaczenia, niezbyt liczny material ruchomy: fragmenty naczy glinianych, pojedyncze krzemienie. Chronologia okrelona na podstawie ceramiki. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim. Badania nie bd kontynuowane. Strzegowa, Jaskinia Binik, gm. Wolbrom, woj. katowickie - patrz: paleolit Strzelce-Krzyanna, st. 56 (GAZ 31), gm. Mogilno, woj. bydgoskie - patrz: neolit Strzyewo Paczkowe, st. 37, gm. Gniezno, woj. poznaskie, A2P 49-35/93 - patrz: póne redniowiecze 120

SZADEK, st. 3, gm. Blizanów, woj. kaliskie · cmentarzysko kult. luyckiej ­ koniec epoki brzu-okres halsztacki Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Edwarda Pudelko. Finansowane przez PSOZ. Badania bd kontynuowane. SZCZUKOCICE, st. 4, gm. Gorzkowice, woj piotrkowskie, AZP 78-53/71 · osada kultury luyckiej z przelomu okresu halsztackiego i wczesnego okresu lateskiego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez Pawla Zawilskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu w Piotrkowie Trybunalskim. Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 3 arów. Stanowisko znajduje si na krawdzi piaszczystego wzniesienia, cigncego si równolenikowo wród lk na przestrzeni okolo 500 m. U jego podnóa bral pocztek, do niedawna funkcjonujcy, strumie. Krawd zachodni opisywanego wzniesienia zajmuje wielokulturowy punkt osadniczy Szczukocice, stan. 5. Oba stanowiska oddzielone s parti lasu. Badania na omawianym stanowisku mialy charakter ratowniczy. Obszar stanowiska jest miejscem pobierania przez okoliczn ludno piasku. Wykopy zaloono w miejscach, gdzie proceder ten przybral najwiksze rozmiary - w pólnocnej partii osady. Badania ubiegloroczne wykazaly, i w tym miejscu lady pradziejowego osadnictwa s nieliczne. W istocie, w biecym sezonie badawczym zarejestrowano jedynie 2 obiekty osadnicze. Nie natrafiono na relikty warstwy kulturowej. Wikszo materialu zabytkowego pochodzila z obiektów oraz w stropowej partii calcowego piasku. Wród ulamków ceramiki zdecydowanie najwiksz grup stanowily fragmenty duych i rednich rozmiarów naczy zasobowych, calkowicie chropowaconych. Ponadto wystpily w niewielkiej iloci artefakty krzemienne oraz polepa. Analiza materialu zabytkowego wskazuje na liczne podobiestwa z analogicznym, pochodzcym ze stanowisk Szczukocice 5 oraz 7. Naley sdzi, i wszystkie wymienione osady tworzyly jeden kompleks osadniczy. Nie planuje si kontynuacji bada. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Piotrkowie Tybunalskim, Wyniki bada bd opublikowane w wydawnictwie ,,Acta Univeritatis Lodziensis - Folia Archeologia". Badania nie bd kontynuowane. SZCZUKOCICE, st. 5, gm. Gorzkowice, woj piotrkowskie AZP 78-53/72 · osada kultury luyckiej z przelomu okresu halsztackiego i wczesnego okresu lateskiego · cmentarzysko kultury pomorskiej z wczesnego okresu lateskiego Osada. Zachowala si silnie zniszczona wspólczesnym oddzialywaniem czlowieka warstwa kulturowa. Jej miszo osiga 20-30 cm w partii centralnej osady, wyplycajc si w kierunku zachodnim. Cz wschodnia calkowicie zniszczona. Odkryto 27 jam osadniczych, lecz bez reliktów budowli mieszkalnych. Material zabytkowy stanowily przede wszystkim ulamki ceramiki. Przewaaj fragmenty duych i rednich rozmiarów naczy zasobowych (beczulkowatych i workowatych), calkowicie chropowaconych, niezdobionych. W mniejszej iloci wystpily ulamki naczy redniej i malej wielkoci, czernionych obustronnie, z rzadka zdobionych, zazwyczaj ornamentem pseudosznurowym lub paznokciowym. Stwierdzono duy udzial plaskich talerzy (placków), dekorowanych motywem plecionki lub paznokciowym a czasem dodatkowo wykonanymi na wylot otworami. W pozostalej grupie zabytków znajduje si 1 bogato ornamentowany przlik gliniany, polepa, wgle drzewne oraz 7 artefaktów krzemiennych wykonanych technik luszczniow. 121

Cmentarzysko. Znajduje si ono we wschodniej, najbardziej zniszczonej partii stanowiska. Glówne badania ratownicze wykonano w poprzednim sezonie badawczym. W opisywanym podjto si spenetrowania czci przykrytej, dochodzcej 50 cm miszoci, warstw mieci. Odkryto pojedynczy obiekt, bdcy reliktem wyrabowanego (?) grobu kultury pomorskiej. Interpretacja jest oparta jedynie na fakcie wystpienia czytelnego wkopu, sigajcego partii obiektu, w której stwierdzono obecno chaotycznie rozmieszczonych kamieni stanowicych najprawdopodobniej obstaw pochówku. Wyposaenie grobu zostalo w caloci zabrane, w zwizku z czym wtpliwy wydaje si by rabunkowy charakter tego zabiegu. Opisywany wkop spenetrowal glówn cz jamy grobowej, jednake zachowala si niewielka partia nienaruszona w czci pólnocnej. Znaleziono tu przecity wkopem fragment obrobionego drewna - dranicy, wykonanej z twardego, liciastego drzewa. Zachowany fragment posiadal lukowaty, cieniony brzeg, funkcji tego przedmiotu nie jestem w stanie okreli - talerz, tarcza, lopata/?/. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Piotrkowie Trybunalskim. Wyniki bada zostan opublikowane w wydawnictwie ,,Acta Univeritatis Lodziensis - Folia Archeologia". Badania nie bd kontynuowane. SZCZUKOCICE, st.7, gm. Gorzkowice, woj. piotrkowskie AZP 78-53/74 · osada kultury luyckiej z przelomu okresu halsztackiego i wczesnego okresu lateskiego. Ratownicze badania, przeprowadzone w lipcu, przez Pawla Zawilskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Stanowisko znajduje si okolo 200 m na pólnocny wschód od opisywanego wyej wielokulturowego obiektu osadniczego - Szczukocice, stan. 5. Oddzielone s one niewielkim pasmem podmoklych lk, tkwic na piaszczystych pagórkach, znadujcych si w kotlinie zbudowanej z gliniastych wzniesie. Badania mialy charakter ratowniczy. Spowodowane byly niszczc dzialalnoci czlowieka wybieraniem piasku i wywozem mieci. Kulminacja wzniesienia, na którym znajduje si opisywane stanowisko posiada zachowane relikty (20-30 cm miszoci) warstwy kulturowej. Obiekty (w biecym sezonie badawczym odkryto ich 5) zlokalizowano na poludniowym stoku wzniesienia. Wszystkie nosily lady wspólczesnej ingerencji czlowieka, std te trudnoci z ich interpretacj. Najwikszy z nich, obiekt nr 5, zawieral kamienne palenisko, znajdujce si we wschodniej partii obiektu. Zawarto stanowily przede wszystkim ulamki naczy oraz polepa. W przypadku opisywanego obiektu moemy mie do czynienia z reliktem budowli pólziemiankowej. Materialy zabytkowe, podobnie jak w opisywanym wyej stanowisku Szczukocice, stan. 5, stanowily przede wszystkim fragmenty naczy zasobowych duych i rednich rozmiarów, calkowicie chropowaconych. W duej iloci wystpily take ulamki plaskich talerzy, z reguly ornamentowanych. Udzial innych kategorii naczy jest nieznaczny. Sdz, i opisywane stanowisko tworzylo jeden kompleks osadniczy wraz z przedstawionymi wyej osadami Szczukocice, st. 4 oraz 5. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Piotrkowie Trybunalskim. Wyniki bada opublikowane bd w wydawnictwie ,,Acta Univeritatis Lodziensis - Folia Archeologia". Badania bd kontynuowane. wierkocin, st. 1, gm. Olsztynek, woj. olsztyskie, AZP 28-60/1 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu wity Wojciech, st. 7, gm., Midzyrzecz, woj. gorzowskie, AZP 51-14/22 - patrz: paleolit

122

Targonie, st. 5, gm. Regimin, woj. ciechanowskie, AZP 42-62/53 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Trzcinica, st. 3, gm. Jaslo, woj. kronieskie, AZP 109-71/1 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Tur Dolny- Busina, st. 3, gm. Michalów, AZP 92-61/48 - patrz: wczesna epoka brzu TWARDA GÓRA, st. 9 ,,Milewo", gm. Nowe, woj. bydgoskie · cmentarzysko kultury pomorskiej (wczesna epoka elaza) Badania prowadzili Jolanta i Józef Losiowie (Muzeum Okrgowe w Bydgoszczy). Finansowal WKZ w Bydgoszczy. Pierwszy sezon bada. Prace wykopaliskowe przeprowadzono po uprzedniej interwencji archeologicznej w maju 1996 roku. Pracownicy Spóldzielni Rolniczej w Milewie odkryli wówczas grób skrzynkowy. Archeolodzy z Muzeum Okrgowego w Bydgoszczy W. Kuczkowski i J. Lo wyeksplorowali 7 popielnic umieszczonych w pólnocnej czci grobu. Cz poludniowa, zapewne dobudowana, nie zawierala materialu archeologicznego. W roku 1998 wokól grobu wytyczono siatk o powierzchni 12 arów. W jej obrbie badania prowadzono rowami sondaowymi. Natrafiono zaledwie na jeden obiekt. Pod skupiskiem kamieni, których uklad zostal naruszony podczas orki, uchwycono owaln jam. Jej wypelnisko stanowil szarobrunatny piasek z nielicznymi, drobnymi fragmentami wgli drzewnych, kamieniami, przepalonymi komi i fragmentami ceramiki. Pozyskany material pozwala wiza zniszczony grób z osadnictwem ludnoci kultury pomorskiej. Istnieje prawdopodobiestwo, e inne groby, o ile istnialy, mogly zosta zniszczone podczas niwelowania wyniesienia przy budowie magistrali kolejowej, bd mamy do czynienia z grobami jednostkowymi. Materialy znajduj si w Muzeum Okrgowym w Bydgoszczy. Badania zostaly zakoczone. Wapniarnia, st. 129, gm. Trzcianka, woj. pilskie, AZP 38-24/74 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Wgrowo, st. 11, gm. Grudzidz, woj. toruskie, AZP 31-45/157 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich WIERZBOWA, st. 1, gm. Wartkowice, woj. sieradzkie, AZP 62-48/4 · osada kultury trzcinieckiej (II okres epoki brzu) · cmentarzysko kultury luyckiej (okres halsztacki C-D) · cmentarzysko kultury pomorskiej z wczesnego okresu lateskiego · osada kultury przeworskiej z mlodszego okresu przedrzymskiego · osada kultury prapolskiej Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez mgr Jacka Blaszczyka (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez Uniwersytet Lódzki. Dziesity sezon bada. Przebadano powierzchni 300 m². Odkryto 9 grobów kultury luyckiej (nr 163-171), 6 jam osadniczych (nr 46-51) i l palenisko (nr 4) kultury przeworskiej. Groby kultury luyckiej byly bardzo zniszczone. Wystpily dwie formy pochówków: jamowy i popielnicowe (3). W przypadku 5 grobów nie okrelono formy pochówku. 123

Wszystkie odkryte groby datowa mona na okres halsztacki C-D. Jamy zaliczone do kultury przeworskiej, mialy owalne ksztalty. Wymiary od 30 do 210 cm rednicy. Wypelniska jam stanowil piasek o ciemno szarej lub brunatnej barwie. Wewntrz jam wystpowaly ulamki ceramiki oraz fragmenty koci zwierzcych. Odkryte obiekty datowa mona na póny okres lateski i okres wplywów rzymskich. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Wyniki bada zostan opublikowane w wydawnictwie ,,Acta Universitatis Lodziensia Folia Archaeologica". Badania bd kontynuowane. WOJNICZ, st. 3, gm. loco, woj. tarnowskie, AZP 105-65/20 · osada wielokulturowa (epoka brzu, kultura przeworska, wczesne redniowiecze, redniowiecze) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 9 do 27 wrzenia, przez mgr. Andrzeja Cetera (Towarzystwo Przyjaciól Ziemi Wojnickiej). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 1 ara. Badania kontynuowano na kulminacji cypla, w obrbie wykopów nr V,VI,VII. Odslonito i wyeksplorowano obiekty nr 15 - 24/98, nalece do ronych faz chronologicznych. Zwarty kompleks zabudowy, nalecy do kultury przeworskiej z wczesnego okresu wplywów rzymskich odkryto na wykopie V i VI. Skladala si na ni pólziemianka mieszkalna (22/98), budynek gospodarczy (slupowa pólziemianka nr 20/98), obiekt o charakterze jamy zasobowej (nr 21/98) i wolno stojce palenisko (obiekt 19/98). Pozostale obiekty nalealy przede wszystkim do kultury luyckiej z jej mlodszych faz rozwojowych. Byla to pólziemianka mieszkalna nr 15/98 oraz kilka jam o owalnych rzutach, do plytko zaglbionych. Obiekty nr 23 i 24, których eksploracji nie zdolano dokoczy, byly jamami neolitycznymi. Dwuletnie badania na stanowisku nr 3 w Wojniczu pozwalaj na wyrónienie kilku etapów zasiedlenia tego terenu: 1. datowany na schylek neolitu lub pocztek epoki brzu, który wiza nalealoby z episznurowym horyzontem, reprezentowanym przez kultur mierzanowick, 2. datowany ma mlodsze fazy kultury luyckiej (okres halsztacki) licznie reprezentowany przez obiekty i zabytki ruchome, 3. datowany na wczesny okres wplywów rzymskich (obiekty: 2, 3, 19, 20, 21, 22), 4. datowany na wczesne redniowiecze (X-XII wiek), kiedy na terenie jaki zajmuje stanowisko nr 3 istniala osada przygrodowa. Na ten okres datowana jest pewna ilo materialu ceramicznego. Brak obiektów nieruchomych moe by skutkiem zniszczenia stanowiska, zwlaszcza w przypadku naziemnej zabudowy, 5. datowany na koniec XIII i XIV wiek, bardzo bogato reprezentowany przez liczne obiekty nieruchome (nr 7, 7A, 8, 12) i zabytki. Okres ten umownie nazwa mona ,,kasztelaskim", gdy nieopodal istniala znaczca w historii tych ziem kasztelania wojnicka. Materialy i dokumentacja znajduj si w Towarzystwie Przyjaciól Ziemi Wojnickiej. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Zeszytach Wojnickich". Badania stanowiska ukoczono. Wójtowa Wie, st. 72, woj. opolskie, AZP 90-37/3 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu ZADOWICE, st. 1, 1A, pow. Kalisz, woj. kaliskie · cmentarzysko kultury pomorskiej 124

· cmentarzysko kultury przeworskiej · osada kultury przeworskiej - wczesny okres wplywów rzymskich · wczesnoredniowieczne cmentarzysko rzdowe Archeologiczne badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez Wojciecha Siciskiego (Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Lodzi). Wyniki zostan opublikowane w: ,, Lódzkie Sprawozdania Archeologiczne, t. VII", oraz ,,Grób Skrzynkowy kultury pomorskiej z popielnic twarzow z cmentarzyska w Zadowicach, woj. wielkopolskie, Prace i Materialy Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Lodzi. Seria Archeologiczna, nr 41". ZAKRZÓWEK SZLACHECKI, st. 5, gm. Ladzice, woj. piotrkowskie, AZP 81-49/35 · cmentarzysko kultury luyckiej (okres halsztacki) Ratunkowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu, przez Jerzego Matysiaka (PH ,,BAZDI"). Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 547,25 m². W trakcie prac na granicy warstwy ornej i óltego piasku odkryto 10 grobów cialopalnych: 4 jamowe i 6 popielnicowych. Groby wyposaone byly w zabytkowy material ceramiczny a w trzech przypadkach w ozdoby z brzu. Materialy znajdowa si bd docelowo w Muzeum Regionalnym w Radomsku, dokumentacja w PSOZ w Piotrkowie Trybunalskim. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Sprawozdaniach Lódzkiego Orodka Archeologicznego". Badania nie bd kontynuowane. Zbie, st. X, gm. Olsztynek, woj. warmisko-mazurskie, AZP 28-61/15 -- patrz: neolit Zielona Góra, st. 18, wyk. VII, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 62-14/31 - patrz: wczesne redniowiecze abienko, st. 11 (GAZ 345), gm. Mogilno, woj. bydgoskie - patrz: neolit egotki, st. 4, gm. Strzelno, woj. bydgoskie - patrz: neolit

125

MLODSZY OKRES PRZEDRZYMSKI ­ OKRES WPLYWÓW RZYMSKICH

49B

ANTONIEW, st. 1, gm. Nowa Sucha, woj. skierniewickie, AZP 57-58/9 · osada luycka (lV-V okres epoki brzu) · osada przeworska (mlodszy okres przedrzymski, faza A1 ­ starszy okres wplywów rzymskich, faza B1) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu i we wrzeniu przez mgr. Justyna Skowrona. Konsultowala prof. dr hab. Magdalena Mczyska. Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Stanowisko 1 w Antoniewie poloone jest na niewielkim plaskowyu, na lewym brzegu Bzury i zagroone jest przez ssiadujce pianice. W sierpniu i wrzeniu przebadano 15 arów w pobliu centralnej czci stanowiska. W trakcie prac zarejestrowano 41 obiektów osadniczych, z czego kilka dwuczciowych oraz 24 dolki poslupowe. Ponadto odkryto 2 budowle naziemne. Wród obiektów wyrónial si obiekt nr 48 o wymiarach 539 x 390 x 55 cm zbudowany w konstrukcji plecionkowej, z paleniskiem. Kolejny obiekt, o wymiarach 130 x 125 x 40 cm, wylepiony glin w ksztalcie nieckowaty, posiadal warstw potluczonych i silnie spieczonych naczy. By moe obiekt pelnil funkcj lani. Obok natrafiono na obiekt nr 21 - pochówek psa. Zwierz znajdowalo si w jamie, w pozycji skurczonej. Jama grobowa wylepiona byla glin i posiadala konstrukcj drewnian opart na czterech slupach. W materiale ruchomym wyróniono 2 naczynia, przlik, fragmenty kamienia arnowego i rozcieracz. Jest to inwentarz kultury przeworskiej. Material kultury luyckiej wystpil w postaci fragmentów ceramiki. Material i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Skierniewicach. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Pracach i Materialach Muzeum Miasta Zgierza" oraz ,,Lódzkich Sprawozdaniach Archeologicznych, t. V". Badania bd kontynuowane. Arbasy, st. 14, gm. Drohiczyn, woj. bialostockie, AZP 50-81/11 - patrz: wczesna epoka brzu BABI DÓL-BORCZ, st. 2, gm. Somonino, woj. gdaskie, AZP 13-40/51 · cmentarzysko kultury wielbarskiej (okres rzymski) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu przez prof. dr hab. Magdalen Mczysk (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez Uniwersytet Lódzki i PSOZ Gdask. Siedemnasty sezon bada. Przebadano powierzchni 5,5 ara. W sezonie 1998 r. przebadano 5,5 ara powierzchni, na zachód od badanego w 1997 roku skupiska palenisk. Badania mialy charakter ratowniczy, ze wzgldu na konieczno przebadania powierzchni plaskiej cmentarzyska, wylczonej spod uprawy lenej na przecig piciu lat. W 1998 r. natrafiono tylko na jeden niewielki obiekt, bdcy skupiskiem ceramiki kultury wielbarskiej. Trzeba zaznaczy, e rozrzut grobów na cmentarzysku jest bardzo duy, do 18 metrów odlegloci, sdzi zatem naley, e natrafiono na pas pozbawiony obiektów. W odlegloci okolo 600 metrów na zachód od stanowiska, przy kopaniu dolu w lesie, odkryto grób popielnicowy kultury wielbarskiej. Poza szcztkami cialopalenia nie zawieral on adnego wyposaenia. Grób ten albo wskazuje na bardzo rozlegle cmentarzysko, jeli naley do obiektów stanowiska 2, albo jest ladem kolejnej nekropolii kultury wielbarskiej, czego w chwili obecnej nie mona rozstrzygn. 126

Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Wyniki bada zostan opublikowane w monografii cmentarzyska. Badania bd kontynuowane. BABOROWO, st. 22, gm. Szamotuly, woj. poznaskie, AZP 49-25/11 · cmentarzysko ludnoci zwizanej z krgiem nadlabskim (III-IV w) · osada kultury przeworskiej (mlodszy okres przedrzymski - okres wplywów rzymskich) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 6 do 14 lipca przez mgr. Ryszarda Pietrzaka (Muzeum ­ Zamek Górków). Finansowane przez Muzeum ­ Zamek Górków. Czwarty sezon bada. Przebadano powierzchni 225 m². Tegoroczne badania byly kontynuacj prac podjtych w latach poprzednich na cmentarzysku ludnoci zwizanej z krgiem nadlabskim. Ich celem bylo rozpoznanie poludniowej peryferii stanowiska. Niestety okazalo si, e obszar ten zostal zniszczony wspólczesnymi wkopami, które zniszczyly obiekty archeologiczne. Zarejestrowano jedynie piec o konstrukcji kamiennej, zwizany z ludnoci kultury przeworskiej z mlodszego okresu przedrzymskiego. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum ­ Zamku Górków. Wyniki bada zostan opublikowane w wydawnictwie powiconym badaniom na trasie gazocigu. Badania nie bd kontynuowane.

24B 25B

Bachórz, st. 16, gm. Dynów, woj. przemyskie, AZP 107-79/16 - patrz: wczesne redniowiecze

26B

BESSÓW, st. 3, gm. Bochnia, woj. tarnowskie, AZP 102-62/10 · osada z okresu wplywów rzymskich Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 13 do 31 sierpnia przez mgr. Jerzego Okoskiego (Muzeum im. St. Fischera w Bochni). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 122,5 m². Eksploracja naziemnego pieca garncarskiego, postawionego na warstwie kulturowej wczeniejszej osady. Komora paleniskowa pieca posiadala rzut owalny, zorientowany po linii pólnocny zachód ­ poludniowy wschód i wymiary 1,42 x 1,10 m. Brak jest jakichkolwiek pozostaloci przegrody wntrza. Kanal wlotowy jest silnie zniszczony ale bardzo precyzyjnie wyznaczaj go boczne, wylepione glin cianki o szerokoci do 20 cm. Poza kanalem wlotowym znajduje si wydluona, uloona po osi calego zaloenia i zorientowana po linii pólnocny zachód ­ poludniowy wschód, jama przypiecowa, posiadajca dlugo 3,20 m oraz szeroko okolo 1,00 m (wahania na dlugoci jamy midzy 0,84 m w czci centralnej a 1,06 m w ssiedztwie kanalu wlotowego i blisko poludniowego koca). Z bada stanowiska pochodzi ponad 10 tysicy fragmentów naczy. Z zabytków wydzielonych zwraca uwag srebrna moneta Trajana, plaski paciorek bursztynowy, elazny czekan oraz znaleziony we wntrzu komory paleniskowej kolisty krek gliniany. Jego jednostronne, silne przepalenie i ,,spumeksowanie" powierzchni wiadczy jednoznacznie, i byl wykorzystywany w charakterze przekladki midzy warstwami naczy w trakcie wypalu. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum im. St. Fischera w Bochni. Wyniki bada zostan opublikowane w czasopimie ,,Acta Archaeologica Carpathica". Badania bd kontynuowane. Blaejowice Dolne, st. 17, gm. Glogówek, woj. opolskie, AZP 96-36/1 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu 127

Boche, st. 16 (Strugienice, st. 4), gm. Zduny, woj. skierniewickie, AZP 59-55/25 - patrz: wczesne redniowiecze Brodno, st. 1, gm. roda lska, woj. dolnolskie, AZP 77-24/10 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Bubel Stary, st. XIV-XV i XVII, gm. Janów Podlaski, woj. bialsko-podlaskie, AZP 56-87 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu CHABSKO, st. 24 (GAZ 334), gm. Mogilno, woj. bydgoskie, AZP 48-37/· lady osadnictwa kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · lady osadnictwa kultury pucharów lejkowatych (fazy II ­ III, neolit) · lady osadnictwa kultury amfor kulistych (neolit) · lady osadnictwa kultury trzcinieckiej (wczesna epoka brzu) · osada kultury luyckiej (III - IV okres epoki brzu, okres halsztacki faza C) · osada kultury przeworskiej (faza B1 wczesnego okresu wplywów rzymskich) · lady osadnictwa wczesnoredniowiecznego Ratownicze badania wykopaliskowe na trasie gazocigu tranzytowego Jamal ­ Europa zachodnia, przeprowadzone przez mgr. Jacka Nowakowskiego, nadzory prowadzone przez mgr. Przemyslawa Bobrowskiego (Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Oddzial w Poznaniu, Zespól ds. Ratownictwa Archeologicznego). Koordynacja prac - doc. dr hab. Lech Czerniak. Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. Stanowisko zostalo odkryte w latach 80-tych w wyniku bada w ramach Archeologicznego Zdjcia Polski. Powtórnie prowadzone byly obserwacje powierzchniowe w 1994 przez ekspedycj przygotowujc archeologiczne opracowanie trasy przebiegu gazocigu. W programie bada ratowniczych wytypowano je do wyprzedzajcych bada wykopaliskowych. Ratownicze badania wykopaliskowe zostaly przeprowadzone w dniach od l do 30 wrzenia 1995 r (23,4 ara) i w czerwcu 1998 r. w trakcie nadzorów nad pracami montaowymi (6 arów; tras odhumusowano na szerokoci 17 metrów, a nie, jak planowano, 13 metrów). Badania przeprowadzono wedlug zasad metodycznych przyjtych dla wszystkich stanowisk eksplorowanych wykopaliskowo w ramach omawianej inwestycji. Po zdjciu humusu przy pomocy spychacza oczyszczono cal powierzchni stanowiska. Obiekty ukazywaly si najczciej bezporednio pod humusem. Ogólnie zarejestrowano 106 obiektów, w tym okolo 40 jam. 1 - Pocztek osadnictwa na stanowisku wyznacza pojawienie si osiedla reprezentujcego kultur ceramiki wstgowej rytej. Odkryto 2 jamy. 2 - Osadnictwo kultury pucharów lejkowatych (fazy II - III), kultury amfor kulistych, kultury trzcinieckiej zanotowano w formie pojedynczych fragmentów ceramiki. 3 - Osad kultury luyckiej (III - IV EB, HC) reprezentuje 18 obiektów (ziemianki, paleniska, jamy, dolki poslupowe). Poza tym odkryto l cialopalny grób jamowy tej kultury, który nie naleal najprawdopodobniej do odrbnego cmentarzyska. 4 - Wikszo obiektów reprezentuje kultur przeworsk (faza B l). Zarejestrowano pelny przekrój obiektów typowych dla osiedli tej kultury: od domów mieszkalnych przez jamy gospodarcze po paleniska. Niezbyt intensywne zagszczenie wystpowania obiektów potwierdza, e w strefie bada znalazlo si obrzee osady. Wród 4 domów trzy mialy charakter pólziemianek (budowle slupowe czciowo - przecitnie ca 50 cm - zaglbione w ziemi), a jedna (nie mona jednak wykluczy, e jest ona starsza od pozostalych i reprezentuje kultur luyck) slupowy. Oprócz nich odkryto piec wapienniczy i jam, w której przechowywano wapno. Odslonito take cztery paleniska. 128

CIECHRZ, st. 26 (gaz. 371), gm. Strzelno, woj. bydgoskie · lady osadnictwa kultury przeworskiej (mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich) · lady osadnictwa wczesnoredniowiecznego Ratownicze badania archeologiczne na trasie gazocigu tranzytowego Jamal - Europa Zach., przeprowadzone na przelomie sierpnia i wrzenia przez mgr. Ryszarda Kirkowskiego. Koordynacja prac - doc. dr hab. Lech Czerniak (autor sprawozdania). Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. Badania sondaowe na stanowisku wykonano we wrzeniu 1996 r. (wykop o dlugoci 40 m i o szerokoci 2 m), odkrywajc 1 jam kultury luyckiej. W czasie nadzorów w sezonie 1998 r. zbadano powierzchni 5,2 ara, rejestrujc 3 niewielkie i o bardzo ubogiej zawartoci obiekty: dwa kultury przeworskiej i jeden wczesnoredniowieczny. Danilowo Male, st. l, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/12 - patrz: wczesne redniowiecze Danilowo Male, st. 6, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/34 - patrz: wczesne redniowiecze Domaniewice, st. 1, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 61-55/19 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Drgi Wypychy, st. 1, gm. Sokoly, woj. lomyskie, AZP 41 ­ 82 - patrz: neolit Dziernica, stan. 44, pow. roda Wielkopolska, woj. poznaskie, AZP 54-32/285 - patrz: neolit

27B

Dziwiszewo, st. l, gm. Giycko, woj. suwalskie, AZP 18-72/- - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Gsawa, st. 6, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 45-35/68 - patrz: neolit GIECZ, st. 21-22, gm. Dominowo, woj. poznaskie, AZP 54-32/224-225 · osada ludnoci kultury pucharów lejkowatych (neolit) · lady osadnictwa kultury amfor kulistych (neolit) · osada ludnoci kultury przeworskiej (póny okres wplywów rzymskich, schylek fazy C2) · lady osadnictwa z fazy A wczesnego redniowiecza Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Daniela ychliskiego (Orodek NaukowoKonserwatorski PKZ Sp. z o.o. Pozna) przy wspólpracy mgr Justyny ychliskiej oraz studentów archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza i Uniwersytetu Lódzkiego a take ASP w Poznaniu. Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad w Warszawie. Przebadano obszar 16 800 m2. Prace podjto w zwizku z planowan budow autostrady A2, której przebieg kolidowal z obszarem stanowiska. Stanowisko zlokalizowane jest okolo 1 km na poludnie od wsi Giecz, na lagodnym, lekko pofaldowanym, cyplu malej doliny bezimiennego cieku. Ujawniono obecno 1518 obiektów nieruchomych. W wikszoci byly to obiekty osadowe zwizane z zasiedleniem terenu stanowiska przez ludno kultury przeworskiej z mlodszej czci pónego okresu wplywów rzymskich. Ponadto zarejestrowano obiekty osadowe ludnoci kultury

28B

129

pucharów lejkowatych oraz sporadycznie trafiajce si obiekty ludnoci kultury amfor kulistych. Godny odnotowania jest fakt odkrycia trzech obiektów oraz nieznacznej iloci ceramiki z fazy A wczesnego redniowiecza. Jednak pozostaloci niezwizane z obecnoci innych kultur, ni przeworska stanowi stosunkowo nikly procent wszystkich materialów. W trakcie prac odslonito do dobrze i prawie kompletnie zachowan osad ludnoci przeworskiej. W jej obrbie zarejestrowano kilka duych, naziemnych, slupowych budynków mieszkalnych oraz kilka obiektów pólziemiankowych. Natrafiono take na zespól palenisk o konstrukcji kamiennoglinianej oraz na trzy piece wapiennicze, z czego dwa zbudowane byly z masywnych kamieni polnych. Ponadto odkryto du liczb jam, czciowo o funkcji mietniskowej, czciowo nieokrelonych, a take okolo 1000 dolków poslupowych, tak pojedynczych, jak i stanowicych czci wikszych konstrukcji. Obiekty o odmiennej chronologii byly reprezentowane z reguly przez jamy o funkcji trudnej do ustalenia oraz o niewielkiej zawartoci materialu ruchomego. Ogólem w trakcie prac pozyskano 2557 fragmentów ceramiki, z czego 2333 fragmenty stanowi ceramika rcznie lepiona, pochodzca z okresu pónorzymskiego, 197 fragmentów wykonano przy uyciu kola garncarskiego, take z tego okresu. Pozostala cz to material z innych horyzontów chronologicznych. Poza ceramik natrafiono take na przliki oraz ciarki tkackie, noe elazne, rozcieracze kamienne i fragment dolnego kamienia okrglego arna rotacyjnego. Do znalezisk wyjtkowych zaliczy naley elazny grot wlóczni odkryty wród kamieni konstrukcyjnych jednego z wapienników. Z terenu osady pozyskano take du ilo bryl polepy w duej mierze noszcych odciski konstrukcji, a take kilkaset fragmentów koci zwierzcych. Material ruchomy pozyskany na stanowisku pozwala datowa osad przeworsk na schylek podfazy C2 pónego okresu wplywów rzymskich. Badania zakoczono. Gnojno, st. III, gm. Konstantynów, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/40 - patrz: wczesne redniowiecze Golasze ­ Puszcza, st.1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41-80 - patrz: wczesna epoka brzu GROCHY STARE, st. 1, gm. Powitne, woj. bialostockie, AZP 41-84/20 · cmentarzysko kurhanów typu rostolckiego (kurhan nr 4) kultury wielbarskiej, faza B/C1 Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 1 do 30 lipca, przez mgr Katarzyn Rusin (Pastwowe Muzeum w Bialymstoku). Finansowane przez PSOZ. Pity sezon bada. Przebadano powierzchni 380 m². Kurhan nr 4 znajdowal si na poludniowym skraju cmentarzyska. Jego zniszczony przez ork i wybieranie kamieni nasyp o wysokoci do 0,44 m powyej poziomu wspólczesnego gruntu byl slabo czytelny w terenie. rednic kurhanu, okolo 22 metrów, wyznaczal zasig plaszcza kamiennego zachowanego na obrzeach w postaci bruku. Szcztkowo zachowane jdro kamienne o rednicy 9,50 m otaczalo centralnie usytuowan jam grobow. Wymiary jamy grobowej to okolo 4 m x 2,70 m (w stropie). Osi dlusz jama zorientowana byla wzdlu linii pólnoc - poludnie. Miszo jamy grobowej: okolo 1,80 m. W stropie jamy grobowej czytelny byl wkop wtórny, w przekroju trójktny, wierzcholkiem skierowany ku spgowi jamy. Jego wypelnisko stanowil jasno- i ciemnoszary piasek ze smugami spalenizny. We wkopie zarejestrowano ulamki ceramiki, fragmenty wtórnie przepalonego szkla, okruchy nieprzepalonego szkla, 2 paciorki szklane, przepalone koci ludzkie. Na dnie jamy grobowej odslonito zarys trumny klodowej o wymiarach: 2,4 m x 0,68 m. Trumna ustawiona byla na 4 parach równoleglych kamieni. W trumnie znaleziono nieliczne, drobne ulamki ceramiki, 2 fragmenty srebrnej ostrogi (bez bodca), ornamentowan plakietk ­ okucie ? (cienka blaszka zlota), 2 fragmenty szklanych krków do gry, okruchy szkla i przepalone koci ludzkie. Poza trumn we wschodniej czci jamy grobowej odslonito elementy okucia pasa (?) z brzu, srebra 130

i zlota, fragmenty spryny fibuli ze srebra, aureus Lucjusza Verusa z przewierconym otworkiem, lupiny orzechów laskowych (2 sztuki). Materialy i dokumentacja przechowywane s w Pastwowym Muzeum w Bialymstoku. Wyniki bada bd publikowane w Informatorze Konserwatorskim. Badania bd kontynuowane. Grodzisko Dolne, st. 22, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 101-81/6 - patrz: wczesna epoka brzu INOWROCLAW, st. 69, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 44-40/· osada kultury przeworskiej (faza B1 wczesnego okresu wplywów rzymskich) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Marcina Woniaka (Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowroclawiu) przy udziale Jaroslawa Kozlowskiego, studenta UMK. Finansowane przez prywatnych inwestorów. Drugi sezon bada. Celem bada bylo zabezpieczenie obiektów archeologicznych ujawnionych w trakcie budowy osiedla domów jednorodzinnych w latach 1997 i 1998. Prace archeologiczne ograniczono do wykopów budowlanych, w których odkryto 5 jam osadniczych kultury przeworskiej, w tym wdzarnia (?). Zgromadzono zbiór ulamków naczy glinianych (409 fragmentów), koci zwierzcych (122 fragmenty) oraz nieliczne przedmioty rogowe i kamienne. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowroclawiu. Jankowo Dolne, st. 21, gm. Gniezno, woj. poznaskie, AZP 49-35/146 - patrz: póne redniowiecze JARTYPORY, st. 2, gm. Liw, woj. siedleckie, AZP 53-76 · lady osadnictwa z wczesnej epoki elaza · cmentarzysko kultury przeworskiej (mlodszy okres wplywów rzymskich) · cmentarzysko kultury wielbarskiej (póny okres wplywów rzymskich) Badania ratownicze prowadzil mgr Jacek Andrzejowski (Pastwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie) Stanowisko odkryte przypadkowo w latach 70-tych podczas eksploracji wirowni. W sezonie 1998 przebadano przylegly do niej teren zagroony zniszczeniem ­ lcznie okolo 150 m². Odkryto 38 obiektów, w tym wikszo cialopalnych bezpopielnicowych grobów kultury wielbarskiej z pónego okresu wplywów rzymskich i 6 nieokrelonych obiektów ze schylku epoki brzu i /lub wczesnej epoki elaza. Cz grobów to due jamy (rednicy do 1,20 m) o smolisto czarnym wypelnisku z licznymi wglami drzewnymi, silnie przepalonymi komi, przepalon i nieprzepalon ceramik oraz elementami wyposaenia. W jednym z nich (obiekt 30) znaleziono pojedyncze, spalone orzechy laskowe i brzow sprzczk typu AE2. Kilka jam grobowych mialo form charakterystyczn dla grobów szkieletowych (prostoktne jamy zorientowane wzdlu osi pólnoc-poludnie, o jasnobrunatnym wypelnisku), zloono w nich jednak spalone szcztki (obiekty: 13, 14, 19); wyposaenie grobowe (ceramika, paciorki szklane i bursztynowe, grzebie z poroa) nie bylo przepalone. W kilku grobach stwierdzono rónie zachowane lady konstrukcji kamiennych bruków i steli/?/ (obiekty; 13, 19, 22, 26-28, 35). Na uwag zasluguje niezbyt czsta w kulturze wielbarskiej ceramika robiona na kole, odkryta w kilku obiektach (26, 30). Materialy i dokumentacja znajduj si w Pastwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie. Z uwagi na cigle niszczenie stanowiska i jego du warto poznawcz konieczne jest calkowite przebadanie zachowanej czci cmentarzyska. 131

JORDANOWO, st. 12, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/47 · lady osadnictwa schylkowopaleolitycznego · lady osadnictwa pónoneolitycznego · cmentarzysko kultury wielbarskiej (okres wplywów rzymskich) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 21 lipca do 14 sierpnia przez mgr. Piotra Wawrzyniaka (Pracownia Naukowo-Badawcza PKZ, Sp. z o. o. Pozna). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Zaloono wykop o pow. 900 m² (wokól niszczcej stanowisko pianicy) oraz, dla uchwycenia zasigu stanowiska, dwa wykopy sondaowe dlugoci 20 metrów, szerokoci od 2,5 do 10 metrów. W sumie objto badaniami 1200 m² powierzchni stanowiska, z czego 300 m² stanowi pianica, w której znaleziono pozostaloci grobów lub pozostaloci stosów pogrzebowych (?), pozostale to bliej nieokrelone funkcjonalnie, chronologicznie i kulturowo (wyjwszy kilka jam by moe wielbarskich) niewielkie jamy lub dolki poslupowe. Wród grobów wyróniono cialopalne (68) i szkieletowe (2). Wród tych pierwszych zarejestrowano: jamowe - 20 (w tym 3 ze stel), jamowe ze stosem (lub same stosy?) - 14, popielnicowe - 25 (w tym 2 ze stel), popielnicowe obsypane stosem - 7. Wyposaenie grobów bylo stosunkowo ubogie i charakterystyczne dla cmentarzysk ludnoci kultury wielbarskiej. Najczciej ograniczalo si do naczynia (z reguly popielnicy) i jednego do trzech drobnych przedmiotów domowego uytku. W kilkunastu przypadkach groby zawieraly jedynie przepalonych koci. Kilka grobów wyrónialo si bogatym wyposaeniem ­ ob. 58, 89, i 93. Odnotowano m.in. nastpujce kategorie zabytków: naczynia gliniane (popielnice i przystawki grobowe), zapinki (glównie A II 40-41) brzowe, niekiedy z posrebrzanymi kablkami, bransolety brzowe o prosto zakoczonych kocówkach, piercie(?) brzowy, zawieszki elazne (wiaderkowate), sprzczki, klamry i zawieszki do pasów (brzowe i elazne), elazne elementy szkatulki (okucia, spryna, klucz ?), elazne krzesiwo szydlowate oraz kamienne krzesaki, szpile kociane i elazne, grzebienie jedno- i wielowarstwowe, niekiedy lczone trzpieniami elaznymi bd kocianymi i zdobione w paru przypadkach bardzo misternymi, geometrycznymi ornamentami, paciory szklane, gliniane (z lupku?) i srebrny (dwustokowaty), przliki gliniane. Ponadto znaleziono, najczciej na zlou wtórnym, liczne materialy krzemienne, glównie schylkowopaleolityczne (m.in. rdzenie i narzdzia) i z pónego neolitu (w tym okaz gladzonej, niewielkiej siekierki). Materialy zabytkowe znajduje si w Muzeum Regionalnym w wiebodzinie. KAMIENICA SZLACHECKA, st. 3, gm. Styca, woj. gdaskie, AZP 13-37/· cmentarzysko plaskie kultury wielbarskiej z mlodszego okresu wplywów rzymskich Badania wykopalskowe, przeprowadzone przez mgr. Miroslawa Pietrzaka i mgr Malgorzat Tuszysk (Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Finansowane przez PSOZ. Dziewity sezon bada. Kontynuacja i dokoczenie prac na cmentarzysku, badanym z przerwami od 1987 roku. Przebadano 595 m2 na pólnocno-wschodnim i wschodnim skraju obiektu. Odkryto dwa groby szkieletowe oraz jeden grób cialopalny, jamowy. Prawie caly sprawdzony teren znajdowal si poza stref wystpowania pochówków i towarzyszcych im obiektów. Wyeksplorowano najprawdopodobniej wszystkie obiekty zalegajce na terenie cmentarzyska. Jamy obu grobów szkieletowych, zapewne czciowo wyrabowanych w staroytnoci, byly nieczytelne na powierzchni i uwidocznily si dopiero na glbokoci okolo 1,5 m poniej poziomu humusu. W grobie 77 (obiekt 101) znaleziono czark glinian (grupa XII B wg R. Wolgiewicza), przlik gliniany i igl brzow, za w grobie 78 (obiekt 102) - zapink A V 130, brzow, ze srebrnymi, zloconymi nakladkami, sprzczk brzow o jednodzielnej ramie (grupa D, typ 1 wg R. MadydyLegutko), fragment szpili brzowej haczykowatej w oprawce drewnianej, przlik gliniany i paciorki 132

szklane - dwa kubooktaedryczne fioletowe (grupa XII, typ 119 wg M. Tempelmann-Mczyskiej) i dziewi krkowatych, pomaraczowych (grupa III, typ 52-53). Resztki zbów odkryte w grobach pochodz od osobników w wieku Adultus (grób 77) i Senilis (grób 78). Przy zapince zachowaly si resztki tkanin. Groby pochodz z fazy B2/C1. W grobie jamowym z resztkami stosu wystpily nieliczne, przepalone koci ludzkie i fragment ceramiki. Birytualne cmentarzysko plaskie kultury wielbarskiej w Kamienicy Szlacheckiej jest stanowiskiem niewielkim - 109 obiektów (w tym 82 groby), o stosunkowo krótkim czasie uytkowania - od fazy B2c do koca fazy C1 mlodszego okresu rzymskiego. Uytkowane bylo przypuszczalnie przez kilka rodzin; na planie cmentarzyska mona wyróni kilka zgrupowa grobów, midzy którymi wystpuj do due puste przestrzenie. Cmentarzysko dostarczylo wielu interesujcych zabytków a take informacji odnonie obrzdku pogrzebowego ludnoci kultury wielbarskiej na Pojezierzu Kaszubskim. Pozyskane materialy, przechowywane w Muzeum Archeologicznym w Gdasku, bd opublikowane. Badania na stanowisku zakoczono. KARCZYN, st. 42, gm. Inowroclaw, woj. bydgoskie, AZP 46-41/33 · lady osadnictwa kultury amfor kulistych (neolit) · cmentarzysko kultury przeworskiej · nowoytne ,,obozowisko" kopaczy torfu Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Marcina Woniaka (Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowroclawiu) przy udziale Jaroslawa Kozlowskiego, studenta Uniwersytetu Mikolaja Kopernika. Finansowane przez Gmin Inowroclaw. Pierwszy sezon bada. Wyeksplorowano 8 wykopów o lcznej o powierzchni 112,5 m². Celem prac bylo zabezpieczenie stanowiska w zwizku z pozyskiwaniem piasku. Stanowisko poloone jest na niewielkim naturalnym wyniesieniu w dolinie Bachorzy. Odkryto pojedynczy grób szkieletowy, czciowo zniszczony, uloony po linii pólnoc-poludnie z twarz na wschód, wyposaony w nó, oselk i 2 krzemienne skalki, oraz lady zniszczonych pochówków cialopalnych (obok przepalonych koci zebrano 75 ulamków ceramiki). Relikty te zwizane s z dzialalnoci ludnoci kultury przeworskiej. W okresie nowoytnym (przelom XIX i XX w.) miejsce to wykorzystywane bylo podczas kopania torfu. Odnaleziono lady 2 pryzm torfu, ogniska, 231 ulamków ceramiki (w tym fragmenty naczy drutowanych), 2 lyki. lady pobytu ludnoci kultury amfor kulistych to 6 ulamków ceramiki. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowroclawiu. Kazimierza, st. 1, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 98-62 - patrz: neolit KLONÓWKA, st. 7, gm. Starogard Gdaski, woj. gdaskie, AZP 19-44/6 · lady osadnictwa mezolitycznego · osada kultury amfor kulistych (neolit) · osada z wczesnej epoki brzu · osada kultury luyckiej (rodkowa i pona epoka brzu) · osada kultury pomorskiej (wczesna epoka elaza) · osada kultury oksywskiej (mlodszy okres przedrzymski) · osada kultury wielbarskiej (póny okres wplywów rzymskich) · lady osadnictwa od wczesnego redniowiecza po nowoytno Badania wykopaliskowe przeprowadzil mgr Edward Krause (Orodek Naukowo-Konserwatorski 133

PKZ Spólka z o.o. w Poznaniu) przy wspólpracy mgr. mgr. Bartlomieja Rogalskiego i Piotra Pachulskiego oraz mgr in. Jolanty Dere-Pachulskiej. Prace finansowala Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad w Warszawie. Badania rozpoczto u schylku roku 1998 a zakoczono z kocem lipca 1999 a prowadzono je zwizku z planowan budow autostrady A1, której przebieg naruszylby obszar stanowiska. Stanowisko poloone jest na Pojezierzu Starogardzkim i zajmuje pólnocno-zachodni skraj wybitnego cypla wysoczyzny zakoczonego niezbyt wyran teras nadzalewow w postaci pólki nad silnie meandrujc tutaj rzek Wierzyc. Rónica poziomów na stanowisku zamyka si w granicach od 60,52 m n.p.m. na poludniu wykopu do 49,80 m n.p.m. na pólnocy. Mniej wicej porodku wykopu i jak si wydaje take stanowiska znajdowala si silnie zdenudowana bezodplywowa kotlinka o powierzchni okolo 20 arów. Obszar calego stanowiska byl od dluszego czasu ugorem poronitym rolinnoci. Na podstawie wczeniej przeprowadzonych bada powierzchniowych na stanowisku Klonówka 7 znajdowa si mialo cmentarzysko ,,krzyackie" i pomorskie, o których byly informacje od bylego mieszkaca opuszczonego ju gospodarstwa. Ostatecznie caly badany wykop mial powierzchni 12 400 m², obiekty archeologiczne dochodzily prawie do brzegu Wierzycy a ich zagszczenie wystpilo wlanie w okolicy wspomnianej kotlinki. Odkryto i zadokumentowano lcznie 229 obiektów nieruchomych oraz bardzo liczny material ruchomy zalegajcy w obrbie platów kulturowych i osadowych przy kotlince jak te poza ni. Zwraca uwag prawie zupelny brak koci, co moe by uwarunkowane rodowiskiem naturalnym. Poludniowy kraniec wykopu prawie pozbawiony obiektów wyznacza zasig stanowiska 7 a nieliczne tu odkryte obiekty lczy mona ze stanowiskiem Klonówka 46, badanym nieco póniej. W wykopie odkryto 9 obiektów nieruchomych datowanych na okres neolitu wzgldnie wczesny okres epoki brzu oraz 1 obiekt (palenisko nr 196), pochodzcy nawet ze schylku mezolitu. Jednak o jego dawnej metryce wiadczy moe tylko kompletne wyplukanie z obiektu ladów organicznych ­ brak bylo nawet wgli drzewnych, chocia kamienie mialy znamiona dzialania wysokiej temperatury ­ byly przepalone oraz kruszce si. Obiekty neolityczne lczy mona z kultur amfor kulistych w jej pónych stadiach rozwojowych. Osadnictwo neolityczne potwierdzaj stosunkowo liczne znaleziska krzemienne. Osada kultury luyckiej reprezentowana jest przez 5 obiektów nieruchomych a kultury pomorskiej przez 4 obiekty. Wikszo obiektów jest uboga w zabytki i tylko obiekt 11 kultury luyckiej zawieral a 178 fragmenty ceramiki. Wicej ceramiki pomorskiej znaleziono luno poza obiektami a potwierdzil jej obecno dr Marian Kwapiski. Kultura oksywska na stanowisku reprezentowana jest przez 30 obiektów, grupujcych si w pólnocnej czci wykopu. Jednak na obecnym etapie bada jest problem z odrónieniem ceramiki tej kultury od wielbarskiej przy malej iloci charakterystycznych wyznaczników oksywskich. Jak si jednak wydaje, na stanowisku dominuje osadnictwo kultury wielbarskiej, której przypisano 64 obiekty nieruchome, wystpujce w centralnej i poludniowej czci wykopu. S tu obiekty mieszkalne, liczne bardzo regularne kwadratowe i prostoktne paleniska oraz jamy a nawet tzw. ognisko dymarskie(?) do wytopu elaza a moe i brzu. Sdzimy, e wikszo zabytków ruchomych tzw. specjalnych naley lczy z kultur wielbarsk a w tym i najladniejszy zabytek ze stanowiska, jakim jest doskonale zachowane elazne siekierocioslo. Ogólnie omawian osad datowa mona na okres II - III w. po Chrystusie. Przy omawianiu ródel wielbarskich wspomnie mona o znalezieniu w wykopie (niestety luno) fragmentu wylewu tzw. ceramiki siwej co jest rzadkoci do tej pory w kulturze wielbarskiej na Pomorzu Nadwilaskim. Obiekty datowane na okres wczesnoredniowieczny w liczbie 7 wystpily glównie w pólnocnej i rodkowej czci wykopu. Luny ceramiczny material z tego okresu wystpowal prawie na calym wykopie. Ogólnie mona powiedzie, e zabytki i obiekty pochodz zarówno z okresu przedpastwowego jak i z koca wczesnego redniowiecza. Z okresu redniowiecza i czasów nowoytnych w wykopie znajdowano tylko nieliczne ulamki naczy glinianych oraz fragment cybucha fajki kaolinitowej holenderskiej, wiadczce o wzgldnie rolniczym uytkowaniu terenu stanowiska a do czasów wspólczesnych. adnych ladów cmentarzysk nie odkryto. 134

W sumie w wykopie znaleziono okolo 6700 fragm. ceramiki, 150 krzemieni, 118 kawalków polepy, 115 uli i tylko 22 koci zwierzce oraz pojedyncze zabytki specjalne (przliki, ciarki, fragmenty noy, oselki, grudk bursztynu oraz wymienion siekierociosl). Materialy i dokumentacja z bada znajduj si w ONK PKZ sp. z o.o. w Poznaniu. Badania bd kontynuowane. KOLONIA WOLA, st. 2, gm. Zgierz, woj. lódzkie, AZP 62-52 · osada kultury przeworskiej (fazy C2-D1) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 29 czerwca do 14 sierpnia, przez mgr. Jacka Moszczyskiego (Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Lodzi). Finansowane prze PSOZ. Ósmy sezon bada. Przebadano powierzchni 1600 m². Rozlegla warstwa kulturowa, zwizana z duymi budynkami o konstrukcji naziemnej (kompleks zabudowy drugiej zagrody). Liczne paleniska wyloone kamieniami, jamy i obiekty o bliej nieokrelonej funkcji. Fragmenty naczy lepionych i toczonych (powierzchnie gladkie i szorstkie). Zabytki metalowe: ,,dziobowate" zakoczenie koca pasa z brzu, fragment cyrkla elaznego, plytka elazna, nó, zapinka elazna A VI 2. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Lodzi. Badania bd kontynuowane KONARZEWO, st. 4, gm. Dopiewo, woj. poznaskie, AZP 53-26/164 · osada z okresu wplywów rzymskich · lady osadnictwa z okresu nowoytnego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 5 padziernika do 6 listopada, przez Tomasza Skorupk, Ryszarda Pietrzaka (Centrum Bada Archeologicznych FUAM). Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 78 m². Stanowisko zniszczone intensywn ork oraz w trakcie prac przygotowawczych pod budow autostrady podczas II wojny wiatowej. Odkryto 6 obiektów zachowanych jedynie w czci spgowej. Z obiektów tych nie pozyskano materialu archeologicznego. Z kolei z warstw mechanicznych pochodzi kilkadziesit fragmentów ceramiki, które moemy datowa ogólnie na okres wplywów rzymskich i czasy nowoytne. Materialy i dokumentacja znajduj si w Poznaskim Towarzystwie Prehistorycznym. Badania nie bd kontynuowane. KORNACISKA, st. 2, gm. Dlugosiodlo, woj. ostrolckie, AZP 45-71/7 · lady osadnictwa kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich) · lady osadnictwa redniowiecznego · lady osadnictwa nowoytnego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone we wrzeniu przez dr. Wojciecha Borkowskiego (,,Gladius" ­ dr Wojciech Borkowski). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 250 m². Jesieni 1994 roku przeprowadzono badania powierzchniowe. Badania ratownicze podjto z uwagi na stale zagroenie stanowiska spowodowane intensywn upraw roli. Pod warstw humusu (piaszczysta ziemia o gruboci okolo 25-35 cm) zalegal calec w postaci jasnoóltego piasku. Odslonito 21 obiektów na poziomie stropu calca. Obiekty to rozlegle jamy w planie nieregularne lub zblione do owalu, w profilu mialy one ksztalt nieckowaty lub nieregularny. W wykopie I/III odslonito pozostaloci obiektu mieszkalnego (w planie nieregularny o wym. 4,60 x 135

3,60 m, w profilu nieregularne zaglbienie, sigajce 0,36 m glbokoci). W trakcie bada znaleziono: 572 fragmenty ceramiki kultury przeworskiej, 4 fragmenty ceramiki redniowiecznej, 20 fragmentów ceramiki nowoytnej, 40 fragmentów polepy, 2 brylki ula, 1 fragment odlupka krzemiennego i 1 narzdzie z otoczaka (gladzik). Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Ostrolce. Badania bd kontynuowane. KOWALEWKO, st. 12, gm. Oborniki, woj. poznaskie, AZP 49-26/46 · osada kultury ceramiki wstgowej rytej (neolit) · osada z wczesnej epoki brzu · osada kultury luyckej (epoka brzu) · cmantarzysko birytualne kultury wielbarskiej (okres wplywów rzymskich) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 22 czerwca do 12 sierpnia przez mgr. Tomasza Skorupk (Muzeum Archeologiczne w Poznaniu). Finansowane przez PSOZ. Czwarty sezon bada. Przebadano powierzchni 11 arów. Celem prac bylo uchwycenie pólnocnego zasigu cmentarzyska. Badania prowadzono dwufazowo. W pierwszym etapie dokoczono eksploracj wykopu, rozpocztego w 1997 r. podczas krcenia filmu o badaniach wykopaliskowych na gazocigu (realizowanego przez Bronislawa SzwarcBronikowskiego). Po zakoczeniu, odhumusowano kolejne odcinki. Zlokalizowano lcznie 81 obiektów. Odkryto i wyeksplorowano 69 grobów (lcznie 495 pochówków). Sporód odkrytych grobów 37 stanowily pochówki szkieletowe. Zachowany w nich material kostny zachowany byl na ogól w dobrym stanie, pozwalajcym na okrelenie plci i wieku osoby zmarlej. W nielicznych przypadkach stwierdzono wkopy rabunkowe (zaburzony uklad anatomiczny w górnej czci szkieletu). Ponadto odkryto: 4 groby bezpopielnicowe z czystymi komi (pochówek zloony prawdopodobnie w woreczku z materii organicznej), 9 grobów bezpopielnicowych z resztkami stosu, 2 groby popielnicowe z bardzo nielicznymi przepalonymi komi ludzkimi. 17 grobów popielnicowych z licznymi komi ludzkimi, w tym l obsypany resztkami stosu, Z grobów pozyskano bardzo liczny material archeologiczny. Skladaj si na niego: naszyjnik srebrny, liczne brzowe zapinki, sprzczki do pasa brzowe i elazne, okucia i zakoczenia pasa, szpile brzowe i kociane, fragmenty grzebieni kocianych, brzowe i srebrne klamerki esowate, paciorki bursztynowe i szklane oraz inne - lcznie okolo 200 zabytków. Ponadto pozyskano material ceramiczny: popielnice i przystawki w grobach szkieletowych. Ponadto zarejestrowano kontynuacj skupiska osadniczego, pochodzcego z epoki brzu (kultura luycka). Uchwycono lcznie 7 jam o charakterze gospodarczym, w których znaleziono material ceramiczny. Odkryto równie l jam neolityczn oraz 2 jamy o nieokrelonej chronologii. Materialy przechowywane s w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Poznaniu. Wyniki bada zostan opublikowane w opracowaniu monograficznym wyników bada na gazocigu. Badania nie bd kontynuowane. Kraków-Bieanów, st. 27, woj. krakowskie, AZP 103-57/27 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Kraków -Kazimierz, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/10 - patrz: okres nowoytny Kraków -Kurdwanów, st.12, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 104-56/9 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu 136

Kraków -Piasek, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/45 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków - Piasek, st. 7, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/51 - patrz: okres nowoytny Kraków -Stare Miasto, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/5 ­ patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Stare Miasto, st. 2, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/6 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Stradom, st. 4, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/17 - patrz: okres nowoytny Kraków -Tyniec, st. 2, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 103-55/18 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Wesola, st. 16, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/37 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Zwierzyniec, st. 22, gm. Kraków-Krowodrza, woj. krakowskie, AZP 102-56/128 - patrz: okres nowoytny Leszczany, st. 3, gm. mud, woj. chelmskie, AZP 82-91/- - patrz: wczesna epoka elaza Liw, st. 4, gm. loco, woj. siedleckie - patrz: wczesna epoka elaza Lubomin, st. 7, gm. Boniewo, woj. wloclawskie, AZP 52-45/158 - patrz: wczesne redniowiecze Lany Male, st. 16, gm. Rudzice, woj. katowickie, AZP 95-42/43 - patrz: wczesna epoka elaza Lekno, st. 3, gm. Wgrowiec, woj pilskie, AZP 43-31/44 - patrz: wczesne redniowiecze Malice Kocielne, st. 1, gm. Lipnik, woj. tarnobrzeskie, AZP 88-71/3 - patrz: neolit MALNIE, st. 3(14), gm. Gogolin, woj. opolskie, AZP 93-37/71(78) · obozowisko paleolityczne · krzemienica mezolityczna 137

· osada kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich, faza C1) · osada wczesnoredniowieczna Ratownicze badania archeologiczne, przeprowadzone w okresie od 15 czerwca do 4 sierpnia przez mgr E. Matuszczyk i dr. J. Bronowickiego (Muzeum lska Opolskiego w Opolu). Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 11 arów. Badania przeprowadzono na poludnie od budowanej autostrady A-4, w pasie o szerokoci 10 m i dlugoci 110 m. Miszo humusu wahala si od 0,20 m do 0,45 m. Poniej znajdowal si zwietrzaly wapie muszlowy, zwlaszcza w czci zachodniej wykopu. W rodkowej i wschodniej czci przebadanego terenu, poniej warstwy ornej zalegala cienka warstwa podglebia o miszoci od 0,05 m do 0,15 m, pod któr wystpil calec, skladajcy si z piasku lub piasku z domieszk wiru, miejscami wystpowaly soczewki gliny. Obiekty wystpily w zachodniej czci wykopu na odcinku o dlugoci ok. 50 m. Lcznie przebadano 20 jam osadniczych. Wród nich wydzielono: 1 budynek zaglbiony, l pólziemiank, 5 ognisk, l jam gospodarcz, 2 obiekty nieokrelone, l nowoytny. Osiem dolów poslupowych (nr 2-8, 19), tworzcych uklad dwóch rzdów zinterpretowano jako pozostalo budynku naziemnego o konstrukcji slupowej. Wypelnisko dolów poslupowych tworzyla próchnica z du iloci rónej wielkoci kawalków polepy, z których cz wykazywala lady odcisków palików i belek. W 1996 roku w trakcie bada sondaowych odkryto 3 podobne obiekty. W obrbie ara 25 wystpila krzemienica mezolityczna (obiekt nr 16). We wschodniej czci wykopu wystpily pozostaloci warstwy kulturowej. Z zabytków ruchomych odkryto sprzczk elazn, okucie z brzu, fragmenty naczy, w tym toczonych na kole, fragmenty koci zwierzcych, du ilo grudek polepy oraz wgielki drzewne. Wród calego materialu ceramicznego tylko 4,18 % stanowila ceramika ,,siwa". Fragmenty naczy rcznie lepionych pochodz glównie z form garnkowatych, z których cz zdobiona jest dolkami palcowymi i paznokciowymi oraz nieregularnie krzyujcymi si liniami rytymi. Niewielki odsetek stanowi fragmenty pochodzce z naczy o gladkich, czarnych powierzchniach. Na podstawie materialu ceramicznego i danych archiwalnych osad mona datowa na faz Cl okresu rzymskiego. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum lska Opolskiego w Opolu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Opolskim Roczniku Muzealnym" oraz ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 roku", s. 116-123. Badania nie bd kontynuowane. Maluski Wielkie, st. 5, gm. Mstów, woj. czstochowskie, AZP 87-50 - patrz: wczesna epoka elaza MASLOMCZ, st. 15, gm. Hrubieszów, woj. zamojskie, AZP 88-94/80 · cmentarzysko birytualne grupy maslomckiej kultury wielbarskiej (wczesna faza okresu wdrówek ludów) Badania wykopaliskowe, kierowane przez prof. Andrzeja Kokowskiego (Instytut Archeologii UMCS w Lublinie), mialy charakter systematycznych prac badawczych, finansowanych przez UMCS w Lublinie. Osiemnasty sezon bada. Rozpoznano 3,75 ara powierzchni stanowiska, z czego 1,5 ara przypadlo na dokoczenie prac ubieglorocznych. Prace eksploracyjne prowadzono w obrbie 24 grobów. Odnotowano obecno jedynie ludzkich pochówków, jamowych bezporednich i trumiennych, jedno- i wieloosobniczych, w których znajdowaly si szcztki kobiece i dziecice, generalnie bardzo bogato wyposaone w dary grobowe (m.in. w naczynia gliniane, grzebienie, amulety, zapinki, szpile, sprzczki, igly, paciorki szklane i bursztynowe). 138

W sumie na stanowisku zadokumentowano dotychczas 472 groby. Najciekawszym odkryciem wydaje si by grób nr 427. W stropie jama grobowa posiadala zarys prostokta i wymiary 4,5m x 1,8m, a jej spg odnotowano na glbokoci 2,4 m, gdzie znajdowala si trumna wykonana z klody. Zmarl uloono na wznak ze skrzyowanymi w kostkach nogami (jakby sptanymi). Za glow znajdowala si wielka misa wykonana na kole garncarskim i rcznie lepione naczynie. Z boku poloono zabitego ptaka i drewnian kaset okuwan aplikacjami z brzu i elaza. Ponadto przy zmarlej znaleziono srebrn zapink, naszyjnik z paciorków szklanych i bursztynowych, kilka przlików, grzebie z poroa i igielnik z ptasiej koci. Na wieku trumny ustawiono najprawdopodobniej 2 lub 3 naczynia drewniane, lczone elaznymi nitami. W zasypisku jamy grobowej odnotowano obecno drewnianych i kamiennych elementów konstrukcyjnych, które prawdopodobnie tworzyly otwarty szyb nad grobem. Po pewnym czasie w tym szybie pochowano mczyzn. Godnym szczególnej uwagi jest take pochówek i jego wyposaenie znalezione w grobie nr 460. Odkryto tu jedynie czaszk dziecka ze stojcymi przy niej dwoma naczyniami (dzbanek i waza) oraz naszyjnikiem zloonym z ornamentowanych paciorków szklanych i bursztynowego wisiorka. Pod czaszk odslonito fibul miedzian w ksztalcie ptaka. Jeszcze kilka innych grobów zawieralo ciekawe inwentarze; na przyklad pochówek kobiecy z grobu nr 461 posiadal dwie srebrne fibule typu ZG-149 i A 241 z podwójn spryn oraz esowat klamerk ze srebra, dwa paciorki zwijane ze srebrnego drutu i kociany grzebie. W grobie nr 465, obok naszyjnika ze szklanych paciorków, odkryto fibul typu A 127 z wysok pochewk, wykonan ze srebra. Dokumentacja powykonawcza z bada znajduje si w PSOZ w Zamociu a materialy zabytkowe zdeponowano w Instytucie Archeologii UMCS w Lublinie i Muzeum w Zamociu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowowschodniej", t. IV. - 1999 r. Miechowice, st. 4a, gm. Brze Kujawski, woj. wloclawskie, AZP 48-45 - patrz: neolit MOKRA, st. 8, gm. Miedno, woj. czstochowskie, AZP 83-46/58 · cmentarzysko kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich i wczesna faza okresu wdrówek ludów) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez dr. Marcina Biborskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego). Finansowane przez WKZ w Czstochowie oraz Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego. Czwarty sezon bada. Przebadano powierzchni 304 m². W biecym roku wyeksplorowano 68 grobów cialopalnych popielnicowych i jamowych a take groby warstwowe o powierzchni kilku metrów kwadratowych z du iloci ceramiki, w tym przepalon, toczon na kole, du iloci przepalonych drobnych koci ludzkich i nasycone zabytkami jak np. zapinkami, noami, sprzczkami i fragmentami przetopionych przedmiotów szklanych. Zinwentaryzowano 330 zabytków wydzielonych, 118 pozycje inwentarzowe ceramiki oraz 86 pozycji materialów kostnych. Pozyskane zabytki datowane s na fazy C2 i D1. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,lskich Sprawozdaniach Archeologicznych" oraz ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 r.", s. 125-132. Badania bd kontynuowane. Mrocza, st. 2, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 35-34/34 - patrz: wczesna epoka elaza

139

MUNTOWO, st. XIX, gm. loco, woj. olsztyskie, AZP 21-69/3 · osada kultury bagaczewskiej (okres wplywów rzymskich) · osada wczesnoredniowieczna Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 8 czerwca do 7 lipca przez mgr Ann Grzak (Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego) przy udziale studentki IA UW Izabelli Rogali. Finansowane przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 198 m². Stanowisko XIX, odkryte w 1996 r w ramach bada AZP, poloone jest na dwóch ssiadujcych wzniesieniach na dzialce 94/5 (obrb Muntowo) od strony wschodniej i poludniowej, ssiadujcych z bagnem, bdcym najprawdopodobniej pozostaloci po zatoce jeziora Salt. Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w czerwcu 1998, byly kontynuacj prac prowadzonych w roku ubieglym. Mialy na celu potwierdzenie hipotezy o istnieniu na tym obszarze osady z okresu wplywów rzymskich. Zaloono 9 wykopów (w tym jeden bdcy kontynuacj sondaowego wykopu z 1997 r.) o lcznej powierzchni ponad 213 m², z czego przebadano w caloci 198 m². Jeden wykop o wymiarach 3 x 5 metrów, ze wzgldu na wstrzymanie prac przez zle warunki pogodowe, zostal przykryty foli i pozostawiony na kolejny sezon wykopaliskowy. Lokalizacja wykopów wynikala zarówno z wyników bada powierzchniowych (planigrafii znalezisk metalowych i odwiertów), jak te z potrzeby okrelenia stratygrafii stanowiska. W tym celu trzy z dziewiciu wykopów zlokalizowano na osi pólnoc-poludnie na poludniowym stoku badanego wzgórza (wzniesienie poludniowe). W profilu zaobserwowano nastpujcy uklad warstw; pod warstw ziemi ornej o miszoci od 20 do 55 cm zalegala warstwa óltego piasku, bd piasku przemieszanego z glin, zawierajca material archeologiczny (ceramik i polep) a pod nim calec w postaci zbitej gliny z soczewkami wiru. Na stanowisku wlaciwie nie zaobserwowano istnienia regularnych warstw kulturowych. Jest to zapewne wynikiem lokalizacji na szczycie i sklonie niewielkiego wzniesienia. Przypuszcza si, e warstwy kulturowe mogly splyn po stoku. Potwierdzeniem tego przypuszczenia wydaje si by nieregularna ciemniejsza warstewka widoczna w profilach najniej poloonego wykopu. Take zabytki metalowe byly znajdowane glównie w niszych partiach wzniesienia. Podczas prac znaleziono i zadokumentowano lcznie 19 obiektów, z których trzy pozostawiono do eksploracji w kolejnym sezonie badawczym. Jeden obiekt jest prawdopodobnie wspólczesnym wkopem. Material ceramiczny z pozostalych obiektów sugeruje ich datowanie na okres wplywów rzymskich (obiekty l, 5-15, 18, 19) oraz na okres wczesnego redniowiecza (obiekty 2 i 4). Najwicej materialu archeologicznego dostarczyl obiekt l, którego eksploracj rozpoczto w ubieglym sezonie. Mial on ksztalt przypominajcy prostokt o zaokrglonych rogach, nieco zwajcy si w czci rodkowej. Wymiary obiektu: dlugo okolo 290 cm, szeroko 160 cm, maksymalna miszo 75 cm. W czci poludniowej obiektu wyranie rysowala si warstwa spaleniskowa o miszoci 3-4 cm. W tej take czci, na glbokoci okolo 40 cm od powierzchni, zaobserwowano pólkolicie ukladajce si otoczaki (8 sztuk). W profilu obiektu wydzielaly si 3-4 ciemniejsze warstwy przedzielone warstwami óltawego gliniastego piasku. Wypelnisko calego obiektu stanowilo ponad 500 fragmentów ceramiki rónej wielkoci a take polepa, wgle drzewne oraz kilka bardzo drobnych fragmentów koci zwierzcych. W materiale ceramicznym przewaaly fragmenty naczy o chropowaconych zewntrznych powierzchniach i wylewach zdobionych zaszczypywaniem. Podobne formy, datowane na okres wplywów rzymskich, znaleziono na pobliskich osadach w Wyszemborku, st. I (Antoniewicz 1977) i st. V (Fedorczyk, Nowakowski, Szymaski 1998). Oprócz powyszych, w wypelnisku obiektu znaleziono kilkanacie fragmentów naczy o starannie gladzonych powierzchniach barwy ciemnoszarej, prawie czarnej, analogicznych do ceramiki z cmentarzysk kultury bogaczewskiej (Wyszembork, st. IVa, P. Szymaski, informacja ustna). Do szczególnie interesujcych naleal obiekt 4, który rysowal si w planie jako czarna plama o trapezowatym ksztalcie o wymiarach okolo 320 x 240 cm. W profilu obiekt mial ksztalt nieckowaty (miszo do 35 cm). Wypelnisko stanowila przepalona czarna ziemia, w której znaleziono du 140

ilo przepalonych kamieni o kilkunastocentymetrowej rednicy, ponad 100 fragmentów ceramiki, drobne fragmenty polepy oraz wgli drzewnych. W materiale ceramicznym bylo kilkanacie drobnych fragmentów z ornamentem w postaci dookolnych lobków, jeden fragment z ornamentem odcisków paznokciowych na zalomie brzuca, kilka wylewów silnie wywinitych na zewntrz oraz fragmenty naczynia z cylindryczn szyjk. Analogiczne formy naczy znaleziono na pobliskim stanowisku Szestno - Czarny Las w warstwie datowanej na X-XI w. (W. Wróblewski, informacja ustna). W warstwie spgowej obiektu zarysowal si kolejny obiekt (nr 18), w który zostal wkopany opisywany ob. 4. W czci szczytowej badanego wzgórza natrafiono na skupisko obiektów. Najwikszy usytuowany centralnie (ob. 10) zarysowal si jako koliste zaciemnienie o rednicy okolo 120 cm., wokól niego wystpowalo 11 niewielkich zaciemnie, najprawdopodobniej dolków poslupowych. W czci spgowej centralnie umieszczonej jamy zaobserwowano wyran czarn warstw wgli drzewnych (niekiedy sporej wielkoci) - by moe byla to pozostalo jakiej drewnianej bd wiklinowej konstrukcji. Analogiczny do niego byl obiekt 18. Wypelnisko obydwu obiektów stanowila ciemnoszara ziemia z fragmentami ceramiki, polepy, wgli drzewnych oraz bardzo slabo zachowanych koci zwierzcych - ciemniejsz warstewk z wglami drzewnymi, by moe lad konstrukcji drewnianej bd wiklinowej. W wykopie VIII, zlokalizowanym u poludniowego podnóa wzniesienia w warstwie splywowej znaleziono polówk dirhema wybitego okolo 765/66 - 807/8 r. n.e. - w mennicy Madinat as-Salam. Osada w Muntowie jest stanowiskiem przynajmniej dwufazowym (okres wplywów rzymskich i wczesnego redniowiecza). Jak do tej pory nie znaleziono materialów, które mona by datowa na okres wdrówek ludów, który wypelnilby luk midzy rzymsk i redniowieczn faz uytkowania stanowiska. Badania bd kontynuowane. NIESZAWA KOLONIA, st. 5, gm. Józefów nad Wisl, woj. lubelskie, AZP 82-74/9 · lady osadnictwa kultury luyckiej · osada kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich, fazy B2/C1- C1a) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 22 lipca do 18 sierpnia przez mgr Mart Stasiak-Cyran (Muzeum Lubelskie w Lublinie). Finansowane przez PSOZ. Czwarty sezon bada. Przebadano powierzchni 200 m². W sezonie 1998 kontynuowano rozpoznanie osady w kierunku zachodnim. W wyniku odslonicia 200 m powierzchni stanowiska odkryto 16 obiektów archeologicznych, w tym 4 o konstrukcjach slupowych. Wydobyto lcznie 7551 fragmentów naczy glinianych, 796 koci zwierzcych, 451 fragmentów polepy. W tej liczbie ceramika charakterystyczna stanowi 17%. Stanowisko w Nieszawie Kolonii jest jednowarstwowe i reprezentuje kultur przeworsk. W materiale ceramicznym znalazlo si jedynie kilka fragmentów naczy kultury luyckiej oraz nowoytnych. Warstwa kulturowa zalegajca pod ziemi orn na glbokoci 18-20 cm miala miszo od 15 od 30 cm. Wyrónione obiekty to w wikszoci jamy, które pelnily prawdopodobnie jakie funkcje gospodarcze. Cech wspóln czci z nich bylo wystpowanie duej iloci polepy i koci zwierzcych. Pozostale charakteryzowaly si nieregularnymi w planie i profilu zarysami i zawieraly niewielkie iloci materialu zabytkowego, glównie ceramicznego. Odkryto 2 paleniska nalece do typu palenisk otwartych z obstaw kamienn. Zbudowane byly z pojedynczej warstwy kamieni odslonitej na glbokoci 20 cm oraz, poniej, okolo 30 centymetrowej warstwy nasyconej drobnymi wgielkami i popiolem. W czterech przypadkach zarejestrowano lady konstrukcji slupowych (obiekty 42, 43, 48 i 51). Najciekawszym pod wzgldem konstrukcji oraz treci kulturowej jest obiekt 51.W zarysie posiadal regularny prostoktny ksztalt, o zaokrglonych naronikach. Jego wymiary to: ok. 3,6 m x 8,6 m, co daje powierzchni prawie 31 m. Obiekt zorientowany zostal na osi pólnoc-poludnie. Profil obiektu 141

wskazuje na jego dwuczlonowo. Plaskie dno w czci pólnocnej sigalo 90 cm od poziomu odkrycia, w czci poludniowej - 70 cm. Zarejestrowano lcznie 13 dolków poslupowych o rednicach rednio 30 cm. Obiekt ten dostarczyl najwicej zabytków pozaceramicznych - 14 sztuk. Osada w Nieszawie Kolonii jest obecnie najlepiej rozpoznanym stanowiskiem typu osadniczego ze starszego okresu rzymskiego na Lubelszczynie i pierwszym w regionie stanowiskiem dostarczajcym danych na temat budownictwa mieszkalnego ludnoci kultury przeworskiej. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Lubelskim w Lublinie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowowschodniej", t. 4. Badania bd kontynuowane. Nowy Dworek, st. 7, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/7 - patrz: wczesne redniowiecze ODRY, st. l, gm. Czersk, woj. bydgoskie, AZP 21-38/1 · cmentarzysko plaskie i kurhanowe z krgami kamiennymi kultury wielbarskiej Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr. hab. Tadeusza Grabarczyka (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez Uniwersytet Lódzki. Dwudziesty dziewity sezon bada. Prowadzono prace wykopaliskowe w pólnocno-wschodniej czci cmentarzyska. Wykop o powierzchni 78 m² zostal usytuowany w bezporednim ssiedztwie odcinków badanych w 1997 r. Odkryto w jego obrbie dwa pochówki szkieletowe (nr 577-578), z których w jednym znaleziono du koli paciorków szklanych i bursztynowych z brzow sprzczk AD 17. Analiza paciorków pozwala datowa pochówek na stadium C1b. Kolejny wykop zlokalizowany byl w odlegloci 60 metrów na wschód od granicy rezerwatu ,,Krgi kamienne". Znajdowala si tam przewrócona dua stela kamienna. Wytyczono wykop o powierzchni 15 m² i tu na poludnie od steli ukazal si zarys jamy grobu szkieletowego, którego po pewnych wahaniach oznaczono jako kolejny, nr 579. Jama byla przecita wkopem rabunkowym, cal pewnoci nie byl wspólczesny, nie sigal on jednak dna jamy, która zniknla na glbokoci 167 cm od powierzchni. Jedynym wyposaeniem grobu byly 4 zby. Dziki temu znalezisku osignito perspektyw znacznego wydluenia prac na cmentarzysku. Materialy znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego za dokumentacja tame oraz w oddziale bydgoskim Pastwowej Sluby Ochrony Zabytków. Badania bd kontynuowane. Ojców - Jaskinia Lokietka, gm. Skala, woj. krakowskie, AZP 99-55/22 - patrz: paleolit

57B

OLSZA, st. 10 (Gaz 350), gm. Mogilno, woj. bydgoskie · lady osadnictwa kultury pucharów lejkowatych (neolit) · lady osadnictwa kultury amfor kulistych (neolit) · lady osadnictwa z wczesnej epoki brzu (I okres) · cmentarzysko kultury wielbarskiej (okres wplywów rzymskich) · osada wczesnoredniowieczna (faza D) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Ryszarda Kirkowskiego, mgr Monik Kwiatkowsk i mgr Edyt Mrowiec (Polska Akademia Nauk, Instytut Archeologii i Etnologii, Oddzial w Poznaniu, Zespól ds. Ratownictwa Archeologicznego). Koordynacja prac doc. dr hab. Lech Czerniak (autor sprawozdania). Ratownicze badania archeologiczne na trasie gazocigu tranzytowego Jamal ­ Europa zach. Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. 142

Stanowisko zostalo odkryte w latach 80-tych w wyniku bada w ramach Archeologicznego Zdjcia Polski. Obserwacje powierzchniowe powtórnie prowadzone byly w 1994 przez ekspedycj przygotowujc archeologiczne opracowanie trasy przebiegu gazocigu. W programie bada ratowniczych wytypowano to stanowisko do nadzorów, wykonywanych bezporednio w trakcie prac budowlanych. W czasie nadzorów wykonanych w lipcu 1998 r. okazalo si, e stanowisko ma wikszy zasig ni oceniono na podstawie bada powierzchniowych. Zbadano powierzchni 16,5 ara na pólnocnym obrzeu zasigu stanowiska. Zarejestrowano 11 obiektów, w tym na cmentarzysku birytualnym kultury wielbarskiej 3 groby cialopalne popielnicowe i 2 groby szkieletowe (dzieci; wszystkie groby silnie zniszczone). Zbadano ponadto 6 obiektów wczesnoredniowiecznych (dziegciarnia, 3 paleniska). Wczeniejsze fazy osadnicze reprezentuj pojedyncze fragmenty ceramiki.

Opalenie, st. 3, gm. Gniew, woj. gdaskie, AZP 24-45/ - - patrz: wczesna epoka elaza Ostrolka, st. 7, gm. Sulmierzyce, woj. piotrkowskie, AZP 79-48/88 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu PAKOSZÓWKA, st. 26, gm. Sanok, woj. kronieskie, AZP 112-77/108 · osada krgu dackiego, zwizanego z kultur Karpów (mlodszy okres wplywów rzymskich, III-IV wiek) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 3 do 21 sierpnia, przez Renat Madyd-Legutko (Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego). Finansowane przez PSOZ w Kronie. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 382 m². W trakcie bada w 1998 r, odslonito fragment zabudowy osady w postaci jam poslupowych (ob. 1/98, 2/98) oraz rónej wielkoci nieckowato zaglbionych jam (ob. 3/98 - 6/98). Ponadto, zlokalizowano odrbne skupiska ceramiki. Zakoczono eksploracj obiektu 1/94, badanego w latach poprzednich. Stanowi go jama o nieregularnych granicach, dlugoci 9 m, szerokoci 7 m, w wypelnisku której stwierdzono znaczne iloci fragmentów ceramiki wykonanej na kole garncarskim. Ruchomy inwentarz zabytkowy pozyskany w 1998 r, reprezentowany jest przez ceramik (486 fragmentów), wród której 90% zbioru stanowi fragmenty naczy formowane na kole garncarskim, z glin ilastych, o gladkich, szarych, cieralnych powierzchniach. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w Muzeum Okrgowym w Kronie. Wyniki bada zostan opublikowane w czasopimie ,,Acta Archaeologica Carpathica". Badania bd kontynuowane.

PAPROTKI KOLONIA, st. 1, gm. Milki, woj. suwalskie, AZP 21-73/2 · plaskie cmentarzysko cialopalne kultury bogaczewskiej i grupy olsztyskiej (mlodsza faza pónego okresu przedrzymskiego - rozwinita faza okresu wdrówek ludów, A2 -E) · okres nowoytny Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 3 lipca do 1 sierpnia, przez mgr. mgr. Malgorzat i Macieja Karczewskich (Muzeum Okrgowe w Suwalkach). Finansowane przez PSOZ. Siódmy sezon bada. Przebadano powierzchni 143,7 m². Prace wykopaliskowe prowadzono we wschodniej czci cmentarzyska. Odkryto 23 mocno zniszczone groby: 201-223, w tym 16 popielnicowych (groby: 201-207, 209, 212-214, 217-220, 222) i 4 jamowe, ze zwartym skupiskiem fragmentów przepalonych koci ludzkich (groby: 208, 210, 211, 143

223), grób symboliczny zawierajcy jedynie resztki stosu pogrzebowego (grób 216) i 2 pozbawione wyposaenia pochówki szkieletowe koni (groby 215 i 221). Cz eksplorowanej powierzchni zajmowaly wypelniska obiektów nowoytnych - okopy z czasów I wojny wiatowej i jamy gospodarcze (odpadkowe) powstale najprawdopodobniej w okresie dwudziestolecia midzywojennego. Odkryte w 1998 roku groby wyznaczaj trzy nowe strefy uytkowania cmentarzyska. Zarejestrowane zostalo nowe skupisko pochówków, zlokalizowane na wschód od eksplorowanej w poprzednich sezonach badawczych koncentracji grobów w centralnej (?) czci cmentarzyska. Ich wyposaenie, obejmujce elazne szpile grupy C wg B. Beckmann (groby 202, 210), oraz paciorki bursztynowe grupy XXX, typ 388 wg M. Tempelmann - Mczyskiej (groby 202, 210), wskazuje, e odkryta zostala cz cmentarzyska datowana na póny okres wplywów rzymskich. Skraj kolejnego skupiska grobów uchwycony zostal w na pólnocno-wschodnim kracu badanej czci cmentarzyska. Miniaturowe, brzowe szczypczyki odnalezione w popielnicy z grobu 222, jednego z dwóch eksplorowanych tu pochówków, nie pozwalaj na blisze datowanie. Trzeci stref jest koncentracja pochówków koskich, zlokalizowana na wschód i pólnocny wschód od najwikszego skupiska grobów w centralnej(?) czci cmentarzyska. Wyznacza j pochówek konia odkryty w 1994 roku (grób 175), oraz dwa groby wyeksplorowane w 1998 roku. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w Muzeum Okrgowym w Suwalkach. Badania bd kontynuowane. PAPROTKI KOLONIA, st. 41, gm. Milki, woj. suwalskie, AZP 21-73/73 · lady osadnictwa kultury lyngbijskiej (paleolit schylkowy) · osada kultury kurhanów zachodniobaltyjskich (wczesna epoka elaza) · osada kultury bogaczewskiej (okres wplywów rzymskich - okres wdrówek ludów, B2/C1-D) · osada grupy olsztyskiej (okres wdrówek ludów, faza E) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 6 do 19 lipca, przez mgr Malgorzat Karczewsk (Muzeum Okrgowe w Suwalkach) przy wspólpracy Instytutu Historii Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Bialymstoku i Urzdu Gminy Milki). Finansowane przez PSOZ i Urzd Gminy Milki. Pity sezon bada. Przebadano powierzchni 36 m². Prace wykopaliskowe prowadzono w poludniowo-wschodniej czci wykopu VII, wytyczonego w 1996 roku. Wyeksplorowano wypelniska 10 obiektów odkrytych w latach 1996 i 1997 i jednego obiektu - nr 82 z 1998 roku. Drugi z obiektów (nr 81) odslonitych w 1998 roku, zadokumentowano na poziomie stropu wypelniska i zabezpieczono do kolejnego sezonu bada. Wród zbadanych obiektów znajdowalo si 7 jam gospodarczych o kolistym lub owalnym ksztalcie stropów wypelnisk, zrónicowanej glbokoci i najprawdopodobniej rónej funkcji, datowanych na póny okres wplywów rzymskich (obiekty: 35, 37, 39, 51), okres wdrówek ludów (obiekt 76) i póny okres wplywów rzymskich - okres wdrówek ludów (obiekty: 41, 82). Zanotowano take trzy jamy po korzeniach drzew lub przeglbienia warstwy kulturowej w obrb calca archeologicznego powstale w wyniku naloenia si ladów po orce (obiekty: 78-80). Obiekt 77 okazal si rozwleczeniem stropów ssiednich obiektów 41 i 76. W wypelniskach jam gospodarczych natrafiono na fragmenty ceramiki naczyniowej, brylki polepy, fragmenty wgli drzewnych, koci zwierzce i ptasie. Ponadto na powierzchni stanowiska odnaleziono liciak lyngbijski. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w Muzeum Okrgowym w Suwalkach. Badania bd kontynuowane. Pilce, st. 1, gm. Kamieniec Zbkowicki, woj. walbrzyskie, AZP 92-26/65 -patrz: wczesne redniowiecze

144

POKRZYWNICA, st. 1, gm. Pawlów, woj. kieleckie, AZP 84-68/141 · osada hutnicza kultury przeworskiej (mlodszy okres wplywów rzymskich) · osada wczesnoredniowieczna (VIII-XII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od 3 sierpnia do 8 wrzenia przez Szymona Orzechowskiego (PSOZ) przy wspólpracy Jolanty Ggorowskiej. Finansowane przez PSOZ. Szósty sezon bada. Przebadano powierzchni 550 m². Osada kultury przeworskiej. Prace koncentrowaly si we wschodniej czci osady w strefie bezporednio naraonej na zalanie (zbiornik wodny ,,Wióry"). Odkryto 9 obiektów datowanych na mlodszy okres rzymski, w tym pólziemiank o konstrukcji slupowej i 2 kolejne paleniska z tzw. ulem miseczkowatym zwizanym z postredukacyjn faz oczyszczania lupek elaznych otrzymywanych w piecach dymarskich wystpujcych na obrzeach osady. Poza ceramik rcznie lepion i obtaczan (siwa) znaleziono min. 2 brzowe jednodzielne zapinki z podwinit nók, noe elazne i kociane grzebienie. Osada wczesnoredniowieczna. Szczególnie due zagszczenie obiektów z tego okresu zarejestrowanego na wschodnim stoku lessowego cypla, wcinajcego si w dolin Pokrzywianki. Zarejestrowano okolo 30 rónego rodzaju jam gospodarczych i przemyslowych skupionych wokól 2 regularnych palenisk posiadajcych wyloone kamieniami dna i rozlegle tzw. jamy przypiecowe zawierajce due iloci pylu wglowego. Trudno okreli jednoznacznie funkcj tych obiektów. Poza ceramik silnie obtaczan z X-XII w. wystpily pojedyncze paciorki szklane, kilka noy i srebrny kablczek skroniowy. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w PSOZ Kielce. Badania bd kontynuowane. Pozna ­ Nowe Miasto, st. 284, gm. loco, woj. poznaskie, AZP 54-28/96 - patrz: neolit Radgoszcz, st. 15, gm. Midzychód, woj. gorzowskie, AZP/47-18 - patrz: paleolit

29B

ROGÓW OPOLSKI, st. 2, gm. Krapkowice, woj. opolskie, AZP 92-37/9 · osada neolityczna · cmentarzysko kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich) · osada pónoredniowieczna Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzil w sierpniu Leszek ygadlo (Zespól Bada Ratowniczych przy Instytucie Archeologii i Etnologii PAN O/Wroclaw). Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 5 arów. W 1926 r. wyorano na ,,Polu Kasperka" (obecnie dz. gr. nr 961/1) zabytki (2 groty broni drzewcowej, umbo 7a Jahna, imacz odmiana 9 Jahna, fragment noyc kablkowych) pochodzce najprawdopodobniej z jednego zespolu grobowego datowanego na faz C1 okresu wplywów rzymskich. Ponadto z okresu midzywojennego pochodz informacje o odkryciach ceramiki z IV w. n.e. i nieokrelonej kulturowo ceramiki neolitycznej. Badania weryfikacyjne prowadzone na stanowisku w 1967 r. (P. Kaczanowski) daly wynik negatywny. Zabytków archeologicznych dostarczyla dopiero prospekcja powierzchniowa prowadzona w 1971 r. (M. Krzymski i L. Kamiski). W trakcie bada powierzchniowych w 1985 r. (K. Bykowski) zebrano jedynie ceramik datowan na póne redniowiecze. W 1996 r., w zwizku z planowan budow autostrady A4, przeprowadzono badania sondaowe (E. Matuszczyk i B. Jarosz), które potwierdzily obecno na stanowisku grobu kultury przeworskiej (?) oraz dostarczyly ladów osadnictwa pónoredniowiecznego. 145

Celem ratowniczych bada archeologicznych bylo przebadanie odcinka w poludniowym pasie inwestycyjnym, pomidzy kilometrami 246+465 - 246+590, planowanej autostrady A-4. W toku prac archeologicznych, prowadzonych na stanowisku, przebadano ogólem powierzchni okolo 5 arów, na której udokumentowano 2 doly poslupowe. Obydwie jamy byly w rzucie regularnymi owalami o rednicy 0,26 i 0,28 m oraz o glbokoci 0,26 i 0,2 m. Ich wypelniska tworzyla szarobrunatna próchnica z domieszk wgli drzewnych. aden z obiektów nie dostarczyl zabytków ruchomych. W trakcie oczyszczania powierzchni wykopu nie odkryto równie, poza ulamkami ceramiki nowoytnej w spgu warstwy ornej, innych zabytków archeologicznych, powiadczajcych istnienie w tym miejscu osadnictwa pradziejowego lub redniowiecznego. Z lat midzywojennych pochodz informacje o odkrywanej na stanowisku bliej nieokrelonej kulturowo ceramice, zabytkach krzemiennych i kamiennych z epoki neolitu, które mog wiadczy o funkcjonowaniu osady. Odkryte w latach 20-tych i 30-tych zabytki wskazuj wyranie na istnienie w tym miejscu cmentarzyska ludnoci kultury przeworskiej, którego chronologi mona okreli na póny okres wplywów rzymskich. Cmentarzysko wchodziloby w sklad strzelecko-opolskiego regionu osadniczego, którego apogeum rozwoju przypada na faz C1. Przeprowadzone prace wykopaliskowe wykazaly, e wschodnia cz terenu objtego badaniami (na odcinku okolo 60 metrów) zostala w okresie midzywojennym zniszczona przez piaskowni. Dól wybierzyskowy, umieszczony u wylotu suchej doliny denudacyjnej, zostal czciowo zrekultywowany w okresie powojennym. Na podstawie widocznego jeszcze w terenie przebiegu krawdzi piaskowni mona stwierdzi, e zniszczona strefa obejmowala pólnocny skraj ,,Pola Kasperka" (dz. gr. nr 124/7), na którym w 1926 r. odkryto elementy wyposaenia grobu popielnicowego. W chwili obecnej ta dzialka gruntowa jest nieuytkiem, na którym ma miejsce, na niewielk skal, dzikie wydobywanie piasku. Na podstawie bada ratowniczych ustalono, e obszar objty badaniami znajdowal si poza zasigiem stanowiska lub mógl stanowi jego peryferi (odkrycie dwóch jam poslupowych). Jak wykazaly badania AZP i zakladane w 1996 r. sondae, stanowisko naley lokowa okolo 20-40 m na poludnie i poludniowy zachód od granicy wykopu. Nie mona take wykluczy, e fragment stanowiska ulegl zniszczeniu w wyniku eksploatowania piasku. Materialy i dokumentacja docelowo bd si znajdowa w Muzeum lska Opolskiego w Opolu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych". Badania nie bd kontynuowane. ROGÓW OPOLSKI, st. 8, gm. Krapkowice, woj. opolskie, AZP 92-37/10 · osada kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich) · osada pónoredniowieczna i nowoytna Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone we wrzeniu przez Jaroslawa Bronowickiego (Instytut Archeologii i Etnologii PAN O/Wroclaw). Finansowane przez Agencj Budowy i Eksploatacji Autostrad. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 0,12 ha. Stanowisko zostalo odkryte przez B. Brymerskiego i L. Kamiskiego w 1971 roku. Weryfikacja AZP zostala przeprowadzona przez K. Bykowskiego w 1985 roku. Celem bada byla eksploracja nawarstwie kulturowych zagroonych zniszczeniem w wyniku budowy autostrady. W trakcie bada natrafiono na peryferyczn, pólnocn cz stanowiska. Materialy archeologiczne zalegaly jedynie w wskim pasie (okolo 10 metrów), rozcigajcym si wzdlu krawdzi poludniowej nitki autostrady. Nawarstwienia stanowiska zostaly najprawdopodobniej powanie naruszone w wyniku robót ziemnych, prowadzonych w latach 70-tych, w zwizku z czym natrafiono tylko na l obiekt nieruchomy, pochodzcy z przelomu pónego redniowiecza i okresu nowoytnego. 146

Miejscami zachowaly si równie platy warstwy kulturowej zwizanej z osadnictwem z okresu wplywów rzymskich. Ranga stanowiska jest raczej niska, cho w przypadku podjcia dalszych robót ziemnych, konieczny jest cisly nadzór konserwatorski. Materialy i dokumentacja docelowo bd si znajdowa w Muzeum lska Opolskiego w Opolu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,lskich Sprawozdaniach Archeologicznych" oraz ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 roku", s. 136141. Badania nie bd kontynuowane. ROSTEK, st. 2, gm. Goldap, woj. suwalskie, AZP 13-78 · osada jawieska z materialem datowanym od pónego okresu wplywów rzymskich do wczesnego redniowiecza Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr Ann Bitner-Wróblewsk (Pastwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie) przy wspólpracy Marcina Engela (autora sprawozdania). Finansowane przez PSOZ. Szósty sezon bada. Przebadano lcznie obszar okolo 150 m² w najbardziej zagroonej czci stanowiska. Podjto badania ratownicze ze wzgldu na postpujce niszczenie stanowiska. W trakcie prac uchwycono cz duego obiektu o charakterze mieszkalnym, palenisko oraz warstw kulturow. Dwuczciowy obiekt mieszkalny oznaczony jako 1 i 1a zostal znacznie zniszczony, dlatego nie udalo si uchwyci jego planu w caloci. Z obiektu pozyskano bardzo interesujc seri ceramiki wczesnoredniowiecznej, fragmenty ciarków tkackich, przlika, nieokrelony przedmiot metalowy oraz kilka kilogramów polepy. W wykopach l, 2, 4 odkryto warstw kulturow o miszoci dochodzcej do ponad 50 cm. Znaleziono liczne fragmenty ceramiki datowanej od okresu wplywów rzymskich do wczesnego redniowiecza oraz noyk elazny. Wykonano równie seri odwiertów w ssiedztwie obiektu 1-1a, które zarejestrowaly wystpowanie tam warstwy kulturowej. Badania przeprowadzone przez Dzial Archeologii Baltów w roku 1998 potwierdzily wczeniejsz chronologi osady, która trwala tu od pónego okresu rzymskiego poprzez okres wdrówek ludów do wczesnego redniowiecza. Badania bd kontynuowane. Rybitwy - Ostrów Lednicki, st. 1, gm. Lubowo, woj. poznaskie, AZP 50-32/22 - patrz: wczesne redniowiecze RYKACZE, st. 2, gm. Zambrów, woj. lomyskie, AZP 42-78 · osada kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich) · osada redniowieczna Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Antoniego Smoliskiego i mgr. Slawomira ólkowskiego. Finansowane przez EuroPolGaz S.A. Prace mialy charakter ratowniczy. Przeprowadzono je w zwizku z budow gazocigu tranzytowego Jamal ­ Europa Zach. Stanowisko odkryto w ramach rozpoznawczych bada powierzchniowych w 1994 roku. Znajduje si ono ok. 600 metrów na poludnie od miejscowoci Lykacze, na pólnocnym stoku wysoczyzny opadajcej ku dolinie bezimiennego strumienia, bdcego doplywem rzeki liny. 147

Stanowisko cignlo si na odcinku 200 metrów, jednake obiekty wystpowaly do rzadko. Zarejestrowano wystpowanie materialu ceramicznego glównie z okresu wplywów rzymskich i ze redniowiecza. W trakcie bada odkryto kilka palenisk, jeden obiekt typu pólziemianka i drewnian studni z zachowan do wysokoci ok. 10-12 cm drewnian obudow z bali, o gruboci ok. 7-10 cm i szerokoci 12-15 cm, lczonych na zrb. Studnia wystpila w zaklniciu stoku a jej zachowana cz znajdowala si kilkadziesit centymetrów pod powierzchni gruntu. Dno studni wyloone bylo deskami, a pod nimi znaleziono fragment ceramiki z okresu rzymskiego. Materialy i sporzdzon podczas bada dokumentacj zloono w Centrum Bada Archeologicznych Fundacji Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Rzeczki-Orszyny, st. 1, gm. Ciechanów, woj. ciechanowskie, AZP 43-63 - patrz: wczesne redniowiecze Rzdziwojowice, st. 1, gm. Niemodlin, woj. opolskie, AZP 89-34/1 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Sekursko, st. 1, gm. ytno, woj. czstochowskie, AZP 85-53 - patrz: wczesna epoka elaza SIEMIECHÓW, st. 2, gm. Widawa, woj. sieradzkie, AZP 73-45/57 · osada kultury przeworskiej z okresu pónorzymskiego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr Mari Jadewsk (Muzeum Miasta Pabianice) przy wspóludziale mgr. Ryszarda Adamczyka. Finansowane przez Fundacj Bada Archeologicznych im. prof. K. Jadewskiego i Muzeum Miasta Pabianic. Dwudziesty trzeci sezon bada. W lipcu 1998 r. Muzeum Miasta Pabianic kontynuowalo badania osady ludnoci kultury przeworskiej z okresu pónorzymskiego na st. 2 w Siemiechowie. Osada usytuowana jest na wzniesieniu zwanym ,,Pieklo", na granicy gruntów wsi Rychlocice i Siemiechów. W czci poludniowo-wschodniej stanowiska, na terenie zniszczonym przez wycicie drzew i karczowanie pni zaloono wykopy nr 255-257 o lcznej powierzchni 315 m². Nawizywaly one do wykopów ubieglorocznych. Odkryto trzy kolejne obiekty mieszkalne - pólziemianki o konstrukcji slupowej, budowane na planie prostoktnym i ewentualnie czwarty obiekt - nr 21 ze wzgldu na niewielkie rozmiary (2 x 1,8 m) nazwany jam w odc. 257. Wyeksplorowano te dwie jamy gospodarcze i liczne zaciemnienia, zawierajce polep i ceramik: CHATA XLV - odkryta na glbokoci 42 cm od powierzchni ziemi, miala ksztalt wyranego prostokta 4,55 m (po linii pólnoc-poludnie) x 3,1 m (po linii wschód-zachód). Wypelnisko chaty, stanowila czarna, przepalona ziemia z ulamkami rcznie lepionej oraz toczonej ceramiki, polep i komi zwierzcymi a take fragmentem przedmiotu elaznego. Na obrzeach chaty widoczna byla wyrana smuga spalenizny. Na glbokoci 0,8 m od powierzchni ziemi, po zdjciu wypelniska chaty, w samym jej rodku zarysowalo si bardzo wyrane, koliste zaciemnienie - lad wkopanego pojemnika o rednicy 1,2 m, z plaskim dnem na glbokoci 2 m od powierzchni ziemi. Na teje glbokoci widoczne byly lady po 5 slupach usytuowanych wzdlu dluszych (wschodniej i zachodniej) cian chaty. Prawie plaskie dno chaty sigalo glbokoci 0,8 - 1 m od powierzchni. CHATA XLVI - odkryta na glbokoci 45 cm od powierzchni ziemi, w przyblieniu prostoktna, niewyranie rysujca si w planie plaskim, dua ­ okolo 7 m (po linii poludniowy zachód ­ pólnocny 148

wschód) x okolo 4,2 m (poludniowy wschód ­ pólnocny zachód. Rozlegle palenisko ze smolistoczarnym wypelniskiem, kamieniami i polep znajdowalo si w pólnocno-wschodniej czci chaty. W jej czci poludniowo-zachodniej odkryto bardzo regularne, koliste skupisko kamieni o rednicy 1,2 m. Kamienie uloone byly na zwartej masie polepy, bez ladów spalenizny. Dno chaty plaskie, na glbokoci 1 m od powierzchni ziemi zauwaono lady 4 slupów w obrbie chaty i 1 pod krótsz (poludniowo-zachodni) cian chaty. Inwentarz ruchomy: dua ilo ulamków naczy rcznie lepionych i toczonych na kole, polepy, koci zwierzcych. Poza tym: 2 przliki gliniane, szydlo(?) elazne, fragment przedmiotu elaznego. CHATA XLVII - zauwaona ju na glbokoci 25 cm od powierzchni ziemi jako zaciemnienie z duymi brylami polepy i ceramik. Obiekt rysowal si wyranie na glbokoci 50 cm jako prostokt o wymiarach 4,4 m x 2,6 m. Dno chaty ,plaskie, wystpilo na glbokoci 0,83 m od powierzchni ziemi. W ciemnoszarym, niezwykle twardym wypelnisku znajdowano due bryly polepy, ulamki naczy rcznie lepionych i toczonych na kole oraz koci zwierzce. Palenisko z lunych kamieni i bryl polepy umieszczone bylo w zachodniej czci chaty. W obrbie chaty i za ni zarejestrowano kilka ladów po slupach. Odc. 255/JAMA - odslonita na glbokoci 40 cm pod powierzchni ziemi jako wyrane zaciemnienie o wymiarach 1,5 x 1,8 m, oznaczona na powierzchni kilkoma kamieniami. W przekroju jama miala ksztalt owalny, dno na glbokoci 1 metra od powierzchni ziemi. W szarym wypelnisku znaleziono okrgl sprzczk elazn z dlugim kolcem. Odc. 257/JAMA (ew. chata XLVIII) - odkryta na glbokoci 48 cm od powierzchni ziemi, miala ksztalt owalny o wymiarach 2 x 1,8 m. W ciemnoszarym, bardzo twardym wypelnisku znaleziono mas fragmentów naczy prawie wylcznie rcznie lepionych, polep i koci zwierzce. Ze wszystkich odcinków zebrano du ilo lunej ceramiki, polepy i koci zwierzcych. Znaleziono take fragment górnego kamienia arnowego, elazn, kolist sprzczk do pasa. Wród ulamków ceramiki toczonej zauwaono stosunkowo wicej ni dotd fragmentów z ornamentem wywiecanym. Poza tym wystpowala charakterystyczna dla osady w Siemiechowie pikna ceramika siwa. Bada na stanowisku 2 w Siemiechowie nie zakoczono i stwierdzono konieczno ich kontynuacji, szczególnie ze wzgldu na niszczenie osady przez wyrb lasu i karczowanie pni. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miasta Pabianic. Muzeum Miasta Pabianic planuje kontynuacj bada. SOBIESZYN, st. 14, gm. Ul, woj. lubelskie · osada kultury przeworskiej (mlodszy okres przedrzymski) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone we wrzeniu przez Piotra Luczkiewicza (Katedra Archeologii Uniwersytetu Marii Curie Sklodowskiej). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 125 m². Pod warstw kulturow znajdowalo si 26 obiektów (jamy zasobowe, palenisko, piec do wytopu metali i dwa prawdopodobne piece) i obiekty datowane na faz A2 mlodszego okresu przedrzymskiego oraz jeden (nr 23) datowany na faz B2 mlodszego okresu przedrzymskiego. Odnotowano silny stopie zniszczenia partii stropowych. Materialy i dokumentacja znajduj si w Katedrze Archeologii Uniwersytetu Marii CurieSklodowskiej. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowo-Wschodniej". Badania bd kontynuowane. STRKOWA GÓRA, st. 33, gm. Zawady, woj. lomyskie, AZP 36-81 · stanowisko wielokulturowe 149

Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Witolda Migala (Pastwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie). Finansowane przez Generalnego Konserwatora Zabytków. Badaniami objto obszar o powierzchni 28 arów. Ze wzgldu na procesy stokowe i glbok ork badania mialy charakter ratowniczy. Ich celem bylo okrelenie stopnia zniszczenia stanowiska, a take ustalenie jego charakteru i chronologii. Stanowisko usytuowane jest na krawdzi wysoczyzny, lagodnie opadajcej ku starorzeczu rzeki Narwi. Dolki sondaowe kopane byly w siatce 5 ×5 m. W sumie wykopano 102 dolki sondaowe. Stwierdzono, i stanowisko jest silnie zniszczone, a wikszo materialu zalega we wspólczesnej warstwie humusu. W poludniowej czci stanowiska udalo si uchwyci pozostaloci warstwy kulturowej. Mona przypuszcza, e istniejce na wydmie u podnóa wysoczyzny mezolityczne stanowisko zostalo zniszczone calkowicie. Relikty osadnictwa kultury przeworskiej i wczesnoredniowiecznego, potwierdzone na krawdzi i stoku wysoczyzny, ulegaj erozji. Materialy znajduj si w zbiorach Muzeum Pólnocno-Mazowieckiego w Lomy. Strzegowa, Jaskinia Binik, gm. Wolbrom, woj. katowickie patrz: paleolit SWAROYN, st. 33, gm. Tczew, woj. gdaskie, AZP 18-44/141 · lady osadnictwa ze schylku neolitu · osada kultury wielbarskiej ze starszego okresu wplywów rzymskich · lady osadnictwa pónoredniowiecznego Badania wykopaliskowe przeprowadzili mgr. mgr. Krzysztof Godon, Miroslaw Fudziski i Marcin Stporek (Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Finansowala Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad w Warszawie. Pierwszy sezon bada. Prace podjto w zwizku z planowan budow autostrady A-1. Przebadano ok. 240 arów poloonych na poludniowym i poludniowo-wschodnim stoku niewielkiego wzniesienia (rzdna terenu od 67 do 75 m. n.p.m.). W trakcie bada odkryto 392 obiekty, które w wikszoci nalealy do osady z okresu wplywów rzymskich. Mniej liczne byly obiekty z ceramik pónoredniowieczn. Osad z okresu wplywów rzymskich reprezentuj pozostaloci 3 domów slupowych, liczne jamy typu pólziemianek, paleniska i obiekty produkcyjne (np. zaglbione w ziemi prostoktne piece). Material zabytkowy kultury wielbarskiej to przede wszystkim ceramika. Najliczniejsze s formy garnkowate nawizujce do I grupy wg Wolgiewicza, po nich miski grupy Xb, a wystpuj te puchary grupy VIII. W grupie naczy duych i bardzo duych zwracaj uwag stosunkowo liczne brzegi naczy dwuuchych z iksowatymi uchami pod krawdzi wylewu. Material pozaceramiczny to kilka niezbyt dobrze zachowanych przedmiotów brzowych i elaznych, paciorek szklany, przliki, oselki itp. Luno w obrbie stanowiska wystpil fragment brzowego kablka zapinki typu A 60/61 wg Almgrena. Szklany paciorek naley do typu 225 wg Tempelmann-Mczyskiej. Znaleziono te kilka brylek surowca bursztynowego. Zwraca uwag znikoma ilo koci zwierzcych, co moe by spowodowane wlaciwociami podloa niesprzyjajcymi przetrwaniu takich materialów. Te same czynniki wplynly zapewne na stan zachowania przedmiotów elaznych. Formy zabytków, które pozwalaj na precyzyjniejsze okrelenie chronologiczne (zapinka, paciorki szklane, niektóre naczynia ceramiczne) wskazywalyby, e osad kultury wielbarskiej uytkowano w fazie B2 okresu wplywów rzymskich. Mona sdzi, e byla to osada krótkotrwala, na co wskazuje niewielka miszo warstwy kulturowej a porednio te brak zaobserwowanego przecinania si obiektów. W obrbie stanowiska znaleziono te obiekty z ceramik pónoredniowieczn. Koncentracja tych obiektów wystpila w pólnocno-wschodniej partii stanowiska. Obszar stanowiska dostarczyl 150

te pewnej iloci artefaktów krzemiennych (wióry, odlupki, rdzenie, odpady) oraz kilku drobnych fragmentów ceramiki (zdobionej odciskiem sznura) ze schylkowego neolitu. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Badania na stanowisku bd kontynuowane. SWAROYN, st. 39, gm. Tczew, woj. gdaskie, AZP 18-44/147 · osada kultury wielbarskiej ze starszego okresu wplywów rzymskich. · lady osadnictwa pónoredniowiecznego. Badania prowadzili mgr Krzysztof Godon (Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Finansowala Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad w Warszawie. Pierwszy sezon bada. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Badania na stanowisku bd kontynuowane. Targonie, st. 5, gm. Regimin, woj. ciechanowskie, AZP 42-62/53 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu TARNOWO PALUCKIE, st. 13, gm. Wgrowiec, woj. pilskie, AZP 43-31/108 · osada kultury wielbarskiej (pol. II w. ­ 1 pol. III w.) · ziemianka z pónego okresu wplywów rzymskich Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu przez mgr Miroslaw Dernog (Towarzystwo Przyjaciól Ziemi Paluckiej w Wgrowcu). Finansowane przez PSOZ. Czwarty sezon bada. Przebadano powierzchni 400 m². Stanowisko poloone jest w strefie przykrawnej terasy nadzalewowej. W czwartym sezonie zarejestrowano 13 palenisk, 2 ogniska dymarskie i 8 jam z materialem ceramicznym datowanym na przelom fazy B2 i C2 oraz pocztek fazy C2 okresu rzymskiego. Odslonito take ziemiank, gdzie wystpila ceramika odbiegajca od do tej pory poznanej na osadzie. Wstpnie okrelono j jako material o tradycji przeworskiej z elementami nadlabskimi, datowanymi na póny okres wplywów rzymskich. Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Pile. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Studiach i Materialach do Dziejów Paluk". Badania bd kontynuowane. WALKÓW-KURNICA, st. 1, gm. Osjaków, woj. sieradzkie, AZP 75-45/· osada kultury przeworskiej z faz C1-D okresu wplywów rzymskich Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. B. Abramka (Muzeum Ziemi Wieluskiej w Wieluniu). Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Osada w Walkowie-Kurnicy, poloona wzdlu dawnego zakola pradoliny Warty nad zalewow teras, rozciga si na przestrzeni okolo 400 m. Tegoroczne prace wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 27 lipca do 1 wrzenia, mialy charakter ratowniczy i stanowily bezporedni kontynuacj ubieglorocznych bada. Za pomoc gstej siatki dolków sondaowych okrelono zasig warstwy kulturowej w pólnocnej partii osady oraz rozmieszczenie obiektów na przestrzeni 1800 m², natomiast w obrbie 17 wykopów (dodatkowych) o 2 lcznej powierzchni 781 m² odslonito: 3 budynki mieszkalne - pólziemianki, 3 budynki gospodarcze konstrukcji sumikowo-ltkowej, 17 palenisk, piec chlebowy a take kilkanacie jam i dolków. Lcznie zgromadzono okolo 11 tys. fragmentów ceramiki naczyniowej, w tym ponad tysic ulamków naczy toczonych i obtaczanych (zasobowych). Wród naczy rcznie lepionych wystpuj 151

formy typowe dla pónego okresu rzymskiego, zwlaszcza fazy D, jak równie bardzo wyranie nawizujce do typu praskiego oraz najstarszej ceramiki wczesnoredniowiecznej. Material zabytkowy uzupelniaj ponadto: przliki, ciarki tkackie, fragmenty kamieni arnowych, oselki, bogaty zbiór koci zwierzcych, 59 zabytków metalowych, grzebie trójwarstwowy zdobiony obustronnie, szklane paciorki, kawalki barwionego szkla i 2 denary rzymskie. Na wyrónienie wród zabytków metalowych zasluguj: skarb 8 sierpów z klepadlem, 2 brzowe zapinki, elazna klódka cylindryczna i duy klucz z kotwicowatym piórem oraz brzowa sprzczka do pasa. Wyniki dotychczasowych prac wskazuj, e osada w Walkowie-Kurnicy funkcjonowala od przelomu faz B2/C1 do koca fazy D, który na tym terenie zdaje si przekracza przyjmowan na polow V wieku cezur. Planuje si kontynuacj bada na tej osadzie nie tylko z uwagi na walory poznawcze materialu ródlowego ale take ze wzgldu na cigle jej niszczenie glbok ork. Wapniarnia, st. 129, gm. Trzcianka, woj. pilskie, AZP 38-24/74- patrz: rodkowa i póna epoka brzu Wsowo, stan. 29, gm. Kulin, woj. poznaskie, AZP 53-21/69 - patrz: mezolit WGROWO, st. 11, gm. Grudzidz, woj. toruskie, AZP 31-45/157 · lady osadnictwa z przelomu okresu halsztackiego i lateskiego · cmentarzysko z pónego okresu rzymskiego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr M. Kurzysk (Muzeum w Grudzidzu). Finansowane przez Nadlenictwo w Jamach, Urzd Gminy w Grudzidzu, Muzeum w Grudzidzu. Pierwszy sezon bada. Stanowisko zostalo odkryte przypadkowo w lipcu 1998 r. w trakcie budowy sieci wodocigowej dla mieszkaców gm. Grudzidz, we wrzeniu przeprowadzono badania weryfikacyjno-sondaowe, potwierdzajce obecno cmentarzyska na tym terenie. Stanowisko znajduje si we wschodniej czci Basenu Grudzidzkiego, w terenie rednio zabudowanym, zalesionym, na pograniczu gruntów miasta i gminy Grudzidz, na krawdzi malej doliny. W trakcie prowadzonego nadzoru archeologicznego zarejestrowano grób cialopalny jamowy z resztkami stosu (wypelnienie wglisto-czarne) z przepalonymi komi ludzkimi oraz 4 przepalonymi naczyniami ceramicznymi a take zapink kuszowat (faza C3/D1), sprzczk z brzu i fragmentami przedmiotu z koci zwierzcej (obiekt 1). Jama grobowa o wymiarach 90 x 74 cm zarejestrowana zostala na glbokoci 40 cm od powierzchni wspólczesnej. W rowie wodocigowym, w odlegloci 200 m na pólnocny wschód od grobu 1, zarejestrowano nastpny obiekt (obiekt 12) o nieco mniejszych wymiarach: 54 x 30 cm, wypelniony piaskiem przesyconym spalenizn z wgielkami drewna. Okolo 2 m na wschód od grobu 1 zarejestrowano warstw w której rejestrowano material halsztacko-lateski. W trakcie bada weryfikacyjno-sondaowych, przebadano powierzchni ca 15 m². Wykopy zlokalizowano w pobliu obiektu 1. Na tej powierzchni udalo si odsloni 12 obiektów, z których 3 na obecnym etapie mona uzna z cal pewnoci za groby cialopalne (dwa jamowe, trzeci to miejsce spalenia zmarlej osoby in situ). W tej czci rejestrowano równie tak sam sytuacj stratygraficzn jak w pobliu obiektu. Obiekty rejestrowano na glbokoci 40 cm od powierzchni wspólczesnej. Obiekty jamowe (obiekty 5,7) wypelnione byly piaskiem przesyconym spalenizn jednak bez wgielków drzewnych (wypelnienie ciemne). W obiektach wystpily fragmenty przepalonych koci. W jednym z nich (obiekt 7) wystpily fragmenty brzów silnie przepalonych, paciorek szklany oraz fragmenty przepalonej ceramiki. Obiekt 7 mial w partii stropowej nastpujce wymiary 55 x 50 a w przekroju 27 cm. Wymiary obiektu 5: 40 x 60 cm, w przekroju 44 cm. Bardzo ciekawie przedstawia 152

si obiekt 6 o wymiarach 150 x 80 cm, miszoci 50 cm. W obiekcie tym zarejestrowano, wzdlu dluszych cian, zwglone belki. Wzdlu jednej ze cian uchwycono dwa negatywy po pionowych slupach o przekroju nieregularnym w partiach stropowych, natomiast w partiach spgowych zblione do kwadratu. W spgowych warstwach obiektu wystpila warstwa (bez spalenizny) pomaraczowego piasku, silnie przepalonego o strukturze bardzo zbitej. W jamie grobowej stwierdzono due iloci koci, materialu ceramicznego, silnie rozdrobnionego i przepalonego (po wyklejeniu mona stwierdzi, e s to prawdopodobnie dwa niewielkie naczynka miskowate). Wystpila tu równie sprzczka oraz zapinka kuszowata (faza C3). Fragmenty naczynia, które rejestrowano w jamie wystpily take poza ni, na przestrzeni kilku metrów, w warstwie kulturowej (warstwa cialopalenia?). Analiza antropologiczna materialu kostnego, potwierdzila obecno w obiektach 1, 6, 7 szcztków kostnych 3 osobników. Material uzyskany w trakcie nadzoru archeologicznego oraz w trakcie bada weryfikacyjnosondaowych a w szczególnoci interesujcy inwentarz wyposaenia grobowego (zapinka kuszowata z grobu 1 z fazy C3/ D1 i zapinka kuszowata z obiektu 6 - faza C3) pozwalaj lczy to cmentarzysko z ludnoci kultury wielbarskiej fazy cecelskiej z pónego okresu wplywów rzymskich i by moe okresu wdrówek ludów, tzn. z IV w. n.e. Jest to zatem pierwsze, jak do tej pory, cmentarzysko z tego okresu na ziemi chelmiskiej. Materialy oraz dokumentacja z bada znajduj si w Muzeum w Grudzidzu. Badania bd kontynuowane. Wieliczka-Ronowa, st. 13, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 104-57/13 Patrz: neolit Wierzbowa, st. 1, gm. Wartkowice, woj. sieradzkie, AZP 62-48/4 - patrz: wczesna epoka elaza WIERZCHUCA NAGÓRNA, st. 3, woj. bialostockie, AZP 51-81 · lady osadnictwa mezolitycznego i neolitycznego · osada kultury przeworskiej z mlodszego okresu przedrzymskiego i okresu wplywów rzymskich Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr Urszul Terlikowska-Puszkarsk (Pastwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie). Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Badania koncentrowaly si w centralnej czci stanowiska (dzialka nr 8). Wytyczono sze wykopów badawczych o lcznej powierzchni 150 m². Zadokumentowano i wyeksplorowano 26 obiektów, które mona podzieli na pólziemianki, paleniska, jamy zasobowe, skupiska polepy i obiekty o nieokrelonej funkcji. Material zabytkowy to: fragmenty ceramiki, koci zwierzce, polepa, wgle drzewne, ule i materialy krzemienne. Zabytki wydzielone reprezentowane s przez oselk, rozcieracze kamienne, plytk granitow, przlik gliniany oraz przedmiot rogowy. W tegorocznym sezonie badawczym po raz pierwszy zadokumentowano i wyeksplorowano obiekty mieszkalne z paleniskami oraz skupiska polepy o nieokrelonej funkcji na obecnym etapie bada. Osad w Wierzchucy Nagórnej mona datowa na okres wplywów rzymskich. Material ceramiczny jest charakterystyczny dla kultury przeworskiej. Mona wydzieli stosunkowo du ilo form charakterystycznych dla mlodszego okresu przedrzymskiego. Pojawiaj si te formy póniejsze zwizane z wplywami kultury wielbarskiej. W tej czci stanowiska wystpuj równie neolityczne materialy krzemienne (kultura amfor kulistych?). Materialy i dokumentacja znajduj si w Pastwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie, a po opracowaniu zostan przekazane do Muzeum Okrgowego w Bialymstoku. Badania bd kontynuowane. 153

Wojnicz, st. 3, gm. loco, woj. tarnowskie, AZP 105-65/20 - patrz: wczesna epoka elaza Zadowice, st. 1, 1A, pow. Kalisz, woj. kaliskie - patrz: wczesna epoka elaza abienko, st. 11 (GAZ 345), gm. Mogilno, woj. bydgoskie - patrz: neolit egotki, st. 5 (GAZ 376), gm. Strzelno, woj. bydgoskie - patrz: neolit

154

WCZESNE REDNIOWIECZE

BACHÓRZ, st. 16, gm. Dynów, woj. przemyskie, AZP 107-79/16 · lady osadnictwa neolitycznego · lady osadnictwa z wczesnej epoki brzu · osada grupy tarnobrzeskiej kultury luyckiej (póna epoka brzu) · lady osadnictwa kultury lateskiej · osada kultury przeworskiej (okres rzymski, fazy B2, B2/C1) · osada wczesnoredniowieczna (V/VI-VII, VIII-IX, X? w.) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 23 lipca do 21 sierpnia przez prof. dr. hab. Michala Parczewskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego). Finansowane przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego. Czternasty sezon bada. Przebadano powierzchni 111 m². Dotychczas zbadany areal stanowiska ­ okolo 32,5 ara. W 1998 roku odslonito 8 jam. Cztery to jamy zasobowe z epoki brzu. Lcznie na stanowisku odkryto co najmniej 23 obiekty grupy tarnobrzeskiej. Zbadano kolejn (dwunast na tej osadzie) kwadratow pólziemiank wczesnoredniowieczn (ob. 94), pochodzc zapewne z VII w. Na VIII-IX w. mona datowa obiekt 96, nalecy do tzw. jam wannowatych. Dotychczas odkryto 42 obiekty z tego okresu. Nie ustalono chronologii dwóch jam zbadanych w 1998 r. Poza obiektami natrafiono na wyroby kamienne i krzemienne oraz 1 fragment ceramiki grafitowej celtyckiej. W obiekcie 96 na wtórnym zlou wystpila zapinka odmiany A 148, datowana na faz B2. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego. Wyniki bada zostan opublikowane w: ,,Materialach i Sprawozdaniach Rzeszowskiego Orodka Archeologicznego", t. XX: 1999". Badania bd kontynuowane.

30B

Barlono, st. 16, gm. Skórcz, woj. gdaskie, AZP 23-44 - patrz: wczesna epoka elaza Blaejowice Dolne, st. 17, gm. Glogówek, woj. opolskie, AZP 96-36/1 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu BOCHE, st. 16 (Strugienice, st. 4), gm. Zduny, woj. skierniewickie, AZP 59-55/25 · osada kultury luyckiej z IV-V okresu epoki brzu · osada kultury przeworskiej (mlodszy okres przedrzymski) · osada wczesnoredniowieczna · lady osadnictwa pónoredniowiecznego i nowoytnego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. P. witkiewicza (autora sprawozdania). Konsultacja - dr Marek Dulinicz. Finansowane przez PSOZ. Czwarty sezon bada ratowniczych. W 1998 r. rozpoznawano odcinek terenu poloony na poludniowy wschód od piaskowni. Wytyczono w tym miejscu sze wykopów o lcznej powierzchni okolo 350 m2. Dwa z nich (nr XVIII i XIX) przylegaly bokami do poludniowej krawdzi piaskowni, trzy (nr XV, XVI i XVII) oddalone byly od niej o okolo 10 metrów, sonda nr XX wytyczono w miejscu ujawnienia zniszczonego obiektu w profilu piaskowni. Pod humusem w wykopach XV-XVII i XX zalegala warstwa kulturowa o miszoci od 1 do 20 cm, zloona z ciemnoszarej i czarnej próchnicy z wglami drzewnymi i drobnymi kamieniami. Miejscami byla ona zniszczona nowoytn ork. Pozyskano z niej 781 fragmentów naczy, wród 155

których dominowala wczesnoredniowieczna ceramika czciowo i calkowicie obtaczana, fragment pranicy, brylki ula i polepy, fragment oprawki kocianej oraz 128 fragmentów koci zwierzcych. W wykopach XV i XVI odkryto dwie jamy o wymiarach okolo 1,7 x 2,5 m i 1,8 x 2,2 m i glbokoci 30 i 50 cm. Wypelnione byly dwoma poziomami czarnej próchnicy z wglami drzewnymi i bogatym materialem zabytkowym, w tym okolo 250 fragmentami czciowo obtaczanej, grubociennej ceramiki wykonanej z gliny schudzanej gruboziarnistym materialem. W jamach znaleziono ponadto: nó, fragmenty kocianego szydla, fragmenty pranic, brylki polepy i ula, 140 kawalków koci zwierzcych. Jamy te wstpnie okrelono jako lady dwufazowych obiektów mieszkalnych. Czciowo zachowany obiekt w wykopie XX przedstawial nieckowat jam o glbokoci 80 cm, wypelnion dwoma pokladami zbitej, intensywnie czarnej, miejscami tlustej próchnicy, zawierajcej 128 fragmentów czciowo obtaczanych naczy, fragment przlika glinianego, przekluwacz rogowy i 92 kawalki koci zwierzcych, z których cz nosila lady przepalenia. Obiekt ten zinterpretowano jako palenisko. W wykopie XVII pod wczesnoredniowiecznym poziomem uytkowym odkryto warstw o miszoci okolo 30 cm, zloon z jasnobrunatnej, slabo zbitej próchnicy i piasku. Pozyskano z niej okolo 1150 fragmentów rcznie lepionych naczy kultury luyckiej oraz gliniany przlik (grzzidlo?). Badania stanowiska bd kontynuowane. Borsuki, st. 15, gm. Sarnaki, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/20 - patrz: póne redniowiecze BRZESKO, st. 18, gm. loco, woj. tarnowskie, AZP 04-63/12 · osada neolityczna · osada wczesnoredniowieczna (VIII-1 pol. IX w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 25 sierpnia do 10 wrzenia przez mgr. Jerzego Okoskiego (Miejski Orodek Kultury w Brzesku). Finansowane przez Muzeum Okrgowe w Tarnowie. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 110 m². Bezporednio pod humusem o miszoci okolo 20 cm odslonito partie 6 obiektów, w tym 2 naziemnych budynków z wczesnego redniowiecza (VIII w. i pierwsza polowa IX w.). Ponadto przeprowadzono eksploracj jamy neolitycznej, pozostaloci paleniska i fragmentu kolejnego obiektu z czasów plemiennych. Jest to jedna z osad przygrodowych, zwizanych z grodziskiem na pobliskim ,,Bochecu" w Jadownikach. W wypelniskach obiektów obok serii zrónicowanej ceramiki natrafiono midzy innymi na gliniany ciarek tkacki. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Tarnowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach i Sprawozdaniach Rzeszowskiego Orodka Archeologicznego". Badania nie bd kontynuowane. Brzeno, st. 1, gm. Nidzica, woj. olsztyskie, AZP 29-61/1 - patrz: wczesna epoka brzu Chabsko, st. 24 (GAZ 334), gm. Mogilno, woj. bydgoskie, AZP 48-37/- - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich CHELM, ul. Lubelska 2, st. 1, AZP 80 ­ 90/1 · osadnictwo wczesnoredniowieczne i nowoytne Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. mgr. Stanislawa Goluba i Tomasza 156

Dziekowskiego. W trakcie bada archeologicznych eksplorowano wykop badawczy o wymiarach 1,5 x 15 m. Badaniami objto teren poludniowego zbocza Góry Chelmskiej, w niewielkiej odlegloci od ceglanego budynku tzw. ,,organistówki", dawnego szpitala bazyliaskiego, stanowicego cz stanowiska. Celem bada bylo sprecyzowanie zasigu osadnictwa wczesnoredniowiecznego oraz nowoytnego. Prace na tym stanowisku pozwolily na uchwycenie przebiegu wczesnoredniowiecznej warstwy kulturowej, datowanej na XIII w. oraz na wyznaczenie stref naruszenia bd zniszczenia jej przez nowoytne osadnictwo. Efektem tyche bada bylo równie zarejestrowanie poziomu pierwotnego uksztaltowania terenu. Odkryto material zabytkowy w postaci fragmentów ceramiki, szklanych naczy i kafli. Jego chronologi okrelono na XVI ­ XVII w. Natrafiono równie na pozostaloci nowoytnego osadnictwa w postaci ceglanej piwnicy bd krypty. CHELM, ul. w. Mikolaja 4, st. 60 (n. arch. ob. nr 1C), AZP 80 ­ 90/4 · cmentarz od wczesnego redniowiecza po nowoytno Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. mgr. Stanislawa Goluba i Tomasza Dziekowskiego. Drugi sezon bada. Zaloono pi wykopów o lcznej powierzchni 30,9 m2. Stanowisko jest poloone na pólnocno-zachodnim stoku Góry Chelmskiej w niewielkiej odlegloci od wczesnoredniowiecznego centrum osadniczego zlokalizowanego na tzw. Wysokiej Górce. W jego obrbie znajduje si dawna cerkiew greckokatolicka p.w. w. Mikolaja. Celem bada bylo rozpoznanie wschodniego zasigu cmentarza i poszerzenie danych o stanowisku. Lcznie odkryto 12 grobów (na glbokoci midzy 30 a 100 cm), zawierajcych przemieszane koci ludzkie, wiksze skupiska kostne lub szkielety w ukladzie anatomicznym. W niektórych grobach zaobserwowano pozostaloci trumien. W funkcjonowaniu cmentarza, na podstawie ceramiki mona wyróni dwa okresy uytkowania: XII/XIII ­ XV oraz XVII wiek. Badania wykazaly take istnienie 16 obiektów w postaci jam wkopanych w kredowy calec. Wikszo sporód nich nie ma przypisanej funkcji uytkowej. Kilka jam zostalo okrelonych jako doly poslupowe. Odkryty tam material ceramiczny pozwala na ustalenie ich chronologii na XIII-XVII w. Jeden obiekt jest pozostaloci po fosie datowanej na XVI-XVIII wiek, stanowicej fragment umocnie obronnych miasta. W trakcie prac badawczych zebrano du ilo materialów zabytkowych w postaci fragmentów naczy glinianych, ulamków kafli, wyrobów metalowych, kocianych oraz zabytków szklanych. CHROBERZ, ,,Zamczysko", gm. Zlota Piczowska, woj. kieleckie · wzgórze ,,Zamczysko" z reliktami: wczesnoredniowiecznego grodu, pónoredniowiecznego zamku, renesansowej rezydencji murowanej i nowoytnego cmentarzyska Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez ekip Katedry Archeologii Historycznej Instytutu Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego w skladzie: prof. Leszek Kajzer (autor sprawozdania), mgr Aleksander Andrzejewski i mgr Marcin Lewandowski. Finansowane przez PSOZ (z tzw. kredytów powodziowych). Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni ponad 100 m2. Wzgórze Zamczysko w Chrobrzu to obecnie male sierpikowate lessowe wyniesienie (o dlugoci okolo 30 metrów i szerokoci 18 metrów), umieszczone na skraju wsi, przy krawdzi doliny zalewowej rzeki Nidy. Pierwotnie wyniesienie to mialo powierzchni okolo 4 ha i ulokowane byly na nim: kociól (potwierdzony ródlowo w pocztku XIV w.), ksicy dwór-gród, w którym w polowie XIII w. odbywaly si wiece, za w kocu tego stulecia (jak wynika z relacji Jana Dlugosza) utopiono królewicza wgierskiego Andrzeja, a take towarzyszca im zabudowa. Nastpnie ta naturalna forma terenowa zostala gruntownie zniszczona, a szeroki przekop podzielil j na zachowane do dzi wzgórze 157

kocielne oraz opisane sierpikowate wyniesienie, które zachowalo tradycyjn nazw Zamczysko. W latach 1959-1961 Zamczysko badala Elbieta Dbrowska; prace ukierunkowane byly na rozpoznanie wczesnoredniowiecznego grodu. Wyniki jej prac zostaly opublikowane w kilku artykulach, a take monografii o wczesnoredniowiecznym osadnictwie Ziemi Wilickiej. Po ulewnych deszczach w 1997 r. nastpilo gwaltowne zniszczenie opisanej formy terenowej, której krawdzie obsunly si, wraz z warstwami kulturowymi i reliktami murów. I to wlanie zadecydowalo o koniecznoci przeprowadzenia w Chrobrzu bada ratowniczych, które zakoczono w kocu padziernika 1998 r. Prace objly obszar zachowanej formy terenowej, który nie byl przebadany przez E. Dbrowsk. Wyeksplorowano 2 wykopy badawcze o lcznej powierzchni ponad 100 m² i orientacyjnej kubaturze okolo 290 m³. Zgromadzono 2180 zabytków ruchomych, sporzdzono niezbdn dokumentacj rysunkow i fotograficzn. Material kostny poddano analizie antropologicznej. Informacje historyczne o zamku Tczyskich pozyskano dziki uprzejmoci dr. Janusza Kurtyki. Po tegorocznych badaniach Zamczysko w Chrobrzu traktowa naley jako calkowicie przebadane, a równoczenie calkowicie zniszczone. Tegoroczne prace stworzyly rzeczywicie ostatni okazj poznania charakteru obiektu w poszczególnych fazach jego przeksztalce. Stwierdzono, e badane partie obiektu byly wielokrotnie przekopywane, co sprawia, e sytuacja stratygraficzna jest calkowicie zaklócona. Szczególnie dotkliwe straty wynikly z uytkowania terenu przez cmentarz przykocielny (z XVIII-XIX w.) i w trakcie kopania tu stanowisk strzeleckich i schronów w trakcie I wojny wiatowej. W przycalcowych warstwach znaleziono nikle relikty murów, wykonanych z piczowskiego kamienia wapiennego, które zidentyfikowano jako pochodzce z wzniesionej tu okolo polowy XVI w. rezydencji podskarbiego koronnego i wojewody sandomierskiego Stanislawa Tarnowskiego (+1568). Wkopane w lessowy calec spgowe partie fundamentów nie umoliwiaj rekonstrukcji rozplanowania rezydencji, której znaczne partie zniszczaly ostatecznie w wyniku obsuwania si skarp. Plan tego budynku nie zostanie wic nigdy poznany. W wykopie I przebadano pozostalo duej sali, z reliktami cokolu piecowego i detalem architektonicznym, pochodzcym z jej wystroju. W wykopie II, o calkowicie zaklóconej stratygrafii, znaleziono hald po dwóch piecach: z kafli naczyniowych i z kafli formowanych w matrycach. Badania w Chrobrzu nie doprowadzily do lepszego poznania wczesnoredniowiecznego grodu i pónoredniowiecznego zamku Tczyskich. Nie znaleziono zachowanych in situ reliktów tych obiektów, a tylko ulamki naczy glinianych, które wiza mona z funkcjonowaniem obu obiektów. Wzbogacono natomiast, w sposób bardzo istotny, wiedz o rezydencji Stanislawa Tarnowskiego, której wystrój i wyposaenie lokuj j na najwyszym poziomie, take artystycznym. Szczególnie istotne jest znalezienie kafli po ólto-zielonym piecu, na pewno dwukomorowym, zbudowanym zarówno z wczesnorenesansowych kafli, wykonywanych z matryc ,,wawelskich" (mlodzieniec pod arkad, dudziarz) jak i okazów wyranie jeszcze pónogotyckich. Brak terenowych moliwoci prowadzenia dalszych prac sprawia, e badania uzna trzeba za zakoczone, a obiekt za totalnie zniszczony. Komunikujemy to z wielkim alem, gdy ranga poznawcza badanego obiektu byla bardzo dua, sigajca poziomu fundatora, wchodzcego w sklad najwziej rozumianej elity Polski pónojagielloskiej. Ciechrz, st. 26 (gaz. 371), gm. Strzelno, woj. bydgoskie - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Cieszyn-Wzgórze Zamkowe, gm. loco, woj. bielskie, AZP 108-44/1 - patrz: póne redniowiecze CZEKANÓW, st. 2, gm. Jablonna Lacka, woj. siedleckie, AZP 52-80/32 · cialopalne cmentarzysko kurhanowe (pol. XI - pol. XIII w.) 158

Sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr Joann Kalag (Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego). Finansowane przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Cmentarzysko odkryte przez T. Luniewskiego w 1883 r. Znane K. Stolyhwie w 1941 r. Badane powierzchniowo przez Dorot Skowron w 1983 r. W trakcie prac wykopaliskowych w caloci rozpoznano dwa kurhany o wspólczesnej rednicy 5 i 7 m i wysokoci okolo 0,8 m. wraz z przylegajcymi do nich przestrzeniami przykurhanowymi o szerokoci do 10 metrów. Celem bada bylo rozpoznanie konstrukcji grobów, typu pochówków, wyposaenia grobowego i ucilenie chronologii cmentarzyska. Cmentarzysko w Czekanowie sklada si z 8 kopców ustawionych szeregowo wzgldem siebie. Badaniami wykopaliskowymi objto dwa kurhany (6-7) znajdujce si porodku nekropoli i stosunkowo dobrze zachowane. Po przeprowadzeniu bada wykopaliskowych ustalono, e budowa kurhanów byla prosta i nieskomplikowana. W obu kopcach wyróniono analogiczny uklad nawarstwie: 1) piaszczysty calec; 2) spalenizn zalegajc u podstawy nasypu o miszoci 10-15 cm; 3) wlaciwy nasyp kurhanu, zbudowany z czystego piasku o miszoci okolo 0,5 m; 4) warstw rozsypiskow pochodzc z rozmytego nasypu i 5) wspólczesny humus leny o miszoci 5-10 cm. Wokól pierwotnej podstawy kopców odslonito dookolne rowy przykurhanowe o szerokoci 2,5-3 m i glbokoci 0,5 cm. Przy kurhanie 7 rów byl brukowany redniej wielkoci otoczakami granitowymi. Rowy wypelnione byly namuliskiem, pochodzcym z rozmytych nasypów. W kurhanie 7 odkryto kamienn konstrukcj u podstawy jego nasypu. Pierwotnie znajdowala si ona na zewntrz kopca. Miala ksztalt czworoboczny o wymiarach 4 x 4 m. Uloona byla z duych kamieni polnych cile przylegajcych do siebie. Na kamieniach nie bylo ladów zaprawy murarskiej ani dzialania ognia. Konstrukcja uloona byla bezporednio na calcu. Naley ona do unikatowych znalezisk na rodkowym Pobuu. Najblisze do niej analogie znajduj si na Mazowszu Plockim a dalej na Pomorzu Zachodnim. W kierunku wschodnim podobne zaloenia znale mona na terenie Bialostocczyzny i Bialorusi. Material zabytkowy w obu grobach zalegal na stropie spalenizny a w kopcu 7 ponadto na nasypie. Byly to calkowicie przepalone, bardzo drobne ulamki koci ludzkich, fragmenty naczy glinianych, dwa paciorki kamienne i jeden nó elazny. Na szczególn uwag zasluguj pasy wyprawionej skóry odkryte w kurhanie 6. Rozcignite one byly w dolnej czci nasypu, nieco powyej pochówku. Szeroko ich wynosila 3-4 cm, grubo 2-3 m a calkowita dlugo 13 m. Przecinaly rodek nasypu i obejmowaly jego krawd. Znalezisko to uzna naley za unikatowe nie tylko w midzyrzeczu Liwca, Bugu i Krzny ale take na pozostalych ziemiach slowiaskich. Jeli chodzi o pochówki to cechowala je dua i rednia liczba fragmentów kostnych ­odpowiednio: 81 393 i 442. Planigrafia koci w pochówkach podnasypowych byla podobna. Cz fragmentów tworzyla skupiska w poludniowo-wschodniej czci kurhanów, a cz byla rozproszona w pozostalej czci grobów. Razem z komi zalegala ceramika. Fragmenty poszczególnych naczy byly analogicznie rozproszone jak koci. Mniej przydatne do studiów s wyniki bada odnoszce si pochówku nakurhanowego z grobu 7. Potwierdzaj one, znane z innych bada, wlaciwoci tej kategorii pochówków. Te odkryte w Czekanowie zaliczy trzeba do ubogo wyposaonych. W kadym znajdowalo si od szeciu do dziewiciu niekompletnie zachowanych naczy (typu garnek) i pojedyncze przedmioty codziennego uytku lub ozdoby ciala. Cech specyficzn zbiorów ceramiki wystpujcej pod nasypami jest dwoisto jej charakteru. Polega to na tym, e razem wystpuj naczynia o prymitywnej technologii, formie i zdobnictwie, typowe dla starszej fazy okresu wczesnoredniowiecznego z egzemplarzami zaawansowanymi pod wzgldem wymienionych wlaciwoci, to znaczy XI-XIII w. Zaobserwowane zjawisko jest po raz pierwszy ujawnione na rodkowym Pobuu, ale znane na ziemiach ociennych. Pozostale elementy wyposaenia grobowego w postaci noa i paciorków nie wnosz nic nowego do rozpatrywanej problematyki. Z uwagi na cenne znaleziska skóry w kurhanie 6 i kamiennej konstrukcji w kopcu 7 cmentarzysko w Czekanowie zaliczy naley do wyjtkowych w midzyrzeczu Liwca, Bugu i Krzny. Z tego wzgldu 159

powinno by przebadane w caloci. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wyniki bada opublikowane zostan w wydawnictwach Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wlczone zostan do monografii o cialopalnym obrzdku pogrzebowym w midzyrzeczu Liwca, Bugu i Krzny we wczesnym redniowieczu autorstwa Joanny Kalagi. Badania powinny by kontynuowane. DANILOWO MALE, st. l, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/12 · osada neolityczna · osada z wczesnej epoki brzu · cmentarzysko cialopalne z okresu halsztackiego · osada z okresu wplywów rzymskich · cmentarzysko szkieletowe wczesnoredniowieczne (XI-XIII w.) · lady osadnictwa redniowiecznego i nowoytnego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Dariusza Krasnodbskiego (Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie) przy wspóludziale studenta Uniwersytetu im. Mikolaja Kopernika w Toruniu, Arkadiusza Koperkiewicza. W pracach terenowych uczestniczyli studenci archeologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Mikolaja Kopernika w Toruniu. Badania mialy charakter ratowniczy i prowadzone byly w ramach budowy gazocigu tranzytowego Jamal - Europa Zachodnia, finansowane przez spólk EuRoPol GAZ S.A. Drugi sezon bada. Pracami wykopaliskami objto obszar o powierzchni ponad 21 arów. Na stanowisku odkryto 40 grobów szkieletowych, datowanych na XI-XIII w. oraz 10 cialopalnych grobów jamowych, z których cz, jak mona sdzi z nielicznych znalezionych w nich zabytków pochodzi moe z wczesnego redniowiecza (pozostale pochodz zapewne z okresu halsztackiego). Groby szkieletowe orientowane byly po osi wschód-zachód lub pólnoc-poludnie, z regul ukladania zwlok mczyzn z glow na wschód a kobiet na zachód. W przypadku odkrytych w poludniowej czci stanowiska grobów o orientacji pólnoc-poludnie, zmarlych na ogól chowano z glowami skierowanymi na pólnoc. Przy zmarlych znaleziono bardzo liczne ozdoby i przedmioty codziennego uytku a take pojedyncze elementy uzbrojenia. W grupie ozdób na uwag zasluguj wykonane ze srebra esowate kablczki skroniowe, brzowe kablczki póltorazwojowe, srebrne zausznice koszyczkowate oraz zausznice o kablczku owinitym spiralnym drucikiem. Najliczniejsz kategori zabytków znalezionych w wyposaeniach grobów z Danilowa Malego stanowily szklane paciorki. Najczciej stanowily one element skladowy naszyjników, utworzonych z rónego rodzaju zawieszek metalowych, pomidzy które wkladano wielobarwne koraliki. Obok najpowszechniej wystpujcych kulistych, przezroczystych paciorków o barwie niebieskiej, znajdywane byly czsto malekie, nieprzezroczyste paciorki wykonane z óltego szkliwa a take paciorki o barwie fioletowej, zielonej i z wkladk ze srebrnej lub zlotej blaszki. Szczególny rodzaj paciorków stanowi wykonane z cienkiej srebrnej blaszki due koraliki, zdobione guzkami i granulacj. W komplecie z paciorkami znajdowaly si rónego rodzaju zawieszki wykonane z brzu lub cyny, w ksztalcie lunuli oraz rónych wariantów krzya. Do znalezisk jednostkowych nalealy brzowe wisiorki w ksztalcie dzwoneczka oraz zawieszka kapeluszowata. Ozdob rk stanowily rónego rodzaju piercionki brzowe, wykonywane zarówno ze skrconego drutu, jak i tamy oraz znaleziona przy jednym pochówku bransoleta ze spiralnie skrconego drutu; Z innych znalezisk warto jeszcze wymieni dwie elazne szpile piercieniowate, z których jedna zdobiona byla cienkimi paseczkami z brzowej blaszki (tworzyla ona ,,komplet" z podobnie zdobion sprzczk do pasa), pi grotów wlóczni, topór oraz trzy elazne ostrogi. Wspomnie jeszcze mona o wystpujcych powszechnie elaznych noykach oraz obrczach pochodzcych z klepkowych wiaderek. W jedynym grobie znaleziono glinian grzechotk w ksztalcie jajka. Wydaje si, e pochówki tworz dwa odrbne skupiska, rónice si od siebie zarówno 160

wyposaeniem, jak i orientacj wzgldem stron wiata. Poród grobów pochodzcych z wczesnego redniowiecza znaleziono kilka pochówków mlodszych, wicych si zapewne z pocztkiem okresu nowoytnego, jednak - z uwagi na brak wyposaenia - niemoliwych do wydatowania. Obok grobów szkieletowych znaleziono take kilka pochówków cialopalnych. Cz z nich pochodzi moe z wczesnego redniowiecza, cz za z okresu halsztackiego, w wikszoci nie zawieraly one jednak adnego materialu datujcego. Na terenie stanowiska odkryto ponadto kilkanacie jam i palenisk zawierajcych material pradziejowy datowany od okresu neolitu do okresu wplywów rzymskich. Zaprzestanie uytkowania tego miejsca przypada na okres nowoytny; z tego czasu pochodz 4 pochówki olnierzy rosyjskich, poleglych w lipcu 1944 r. i pochowanych w pozostalociach stojcego wówczas w tym miejscu mlyna. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN. Wyniki bada zostan opublikowane w tomie wydawnictwa ,,Badania na gazocigu". DANILOWO MALE, st. 6, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/34 · osada neolityczna · osada z pónej epoki brzu · osada z pónego okresu wplywów rzymskich · osada wczesnoredniowieczna (XII/XIIIw.) i pónoredniowieczna · osada nowoytna Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Dariusza Krasnodbskiego (Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa), przy wspóludziale studenta Uniwersytetu im. Mikolaja Kopernika w Toruniu, Arkadiusza Koperkiewicza. W pracach terenowych uczestniczyli studenci archeologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz UMK w Toruniu. Badania mialy charakter ratowniczy i prowadzone byly w ramach budowy gazocigu tranzytowego Jamal-Europa Zachodnia, finansowala je spólka EuRoPol GAZ S.A. W pierwszym i drugim sezonie badawczym (1996 i 1998) pracami wykopaliskami objto lcznie obszar o powierzchni ponad 30 arów. Podczas bada wykopaliskowych odkryto i przebadano 197 obiektów archeologicznych, pochodzcych z 3 glównych faz osadniczych: z okresu wplywów rzymskich, wczesnego redniowiecza i czasów nowoytnych. Nieliczne fragmenty ceramiki oraz krzemienie wskazuj równie na sporadyczn dzialalno ludzk na tym obszarze w okresie neolitu, epoce brzu i w pónym redniowieczu. Caly obszar stanowiska przykrywala warstwa ziemi ornej, w której wystpil stosunkowo liczny zespól ceramiki datowanej glównie na okres wczesnego redniowiecza. Pod ni, w zachodniej czci stanowiska, znajdowaly si warstwy splywowe utworzone ze znajdujcej si pierwotnie na powierzchni warstwy uytkowej. Obok materialu ceramicznego datowanego na okres redniowieczny, wystpily w niej liczne fragmenty ceramiki z pónego okresu wplywów rzymskich. Z t faz uytkowania, oprócz malo charakterystycznych jam, wie si take 9 uloonych z kamieni polnych palenisk, z których 6 mialo ksztalty zblione do prostoktnych. Pelnily one zapewne jak rol produkcyjn i tworzyly zwart grup usytuowan na skraju wzniesienia, co zdaje si wskazywa, e znajdowaly si pierwotnie poza terenem osady. W ich okolicy znaleziono m. in. fragment elaznej fibuli z podwinit nók VI grupy Almgrena oraz cale naczynie o baniastym profilu i chropowaconej powierzchni. Z glównej fazy uytkowania stanowiska, przypadajcej na XII - XIII w. pochodzi kilkadziesit rónego rodzaju obiektów osadniczych - palenisk, jam zasobowych, dolów poslupowych. Oprócz stosunkowo licznego zespolu ceramiki znaleziono w nich, oraz w ich ssiedztwie, kilka noyków elaznych, elazne szydlo i krzesiwo ogniwkowe. Kilka obiektów, znajdujcych si w centralnej czci przebadanego obszaru i tworzcych wyrane skupisko, datowanych jest na okres pomidzy XIII a XV w. Teren stanowiska uytkowany byl take w czasach nowoytnych, z których pochodzi kilkadziesit jam zasobowych oraz dua czworoktna ziemianka o slupowej konstrukcji cian. 161

W czasie bada znaleziono ponad 2,5 tys. fragmentów ceramiki. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN. Wyniki bada zostan opublikowane w tomie wydawnictwa ,,Badania na gazocigu". DBROWA GÓRNICZA- Losie, st. 2, gm. loco, woj katowickie, AZP 96-50 · lady osadnictwa z mlodszej epoki kamienia · osada wczesnoredniowieczna · wie pónoredniowieczna · lady osadnictwa nowoytnego Ratownicze badania archeologiczne, przeprowadzone przez dr D. Rozmusa i mgr. L. Krudysza, J. Rosia. Drugi sezon bada. Wytyczono 3 wykopy. Wyeksplorowano 18 obiektów redniowiecznych i nowoytnych. Pozyskano równie liczne, lune zabytki zwizane z mlodsz epok kamienia, redniowieczem i okresem nowoytnym. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach Pogranicznych w 1998 roku", s. 170-173. Dbrowa Górnicza - Strzemieszyce Wielkie, st. 2, 3, 4, gm. loco, woj. katowickie - patrz: mezolit DOBRA, st. 31, gm. loco, woj. szczeciskie, AZP 29-04/42 · osada wczesnoredniowieczna (X-XI w.) · osada pónoredniowieczna (XIV w.) Interwencyjne prace archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 18 do 21 lipca przez mgr. Marka Dworaczyka. Finansowali pastwo Beata Sulwiska-Hoffa i Grzegorz Hoffa. Prace zwizane byly z budow domku jednorodzinnego na dzialce budowlanej nr 334, znajdujcej si pomidzy ulicami Graniczn i Klasztorn, okolo 50 m na pólnoc od klasztoru. Teren inwestycji znajduje si w granicach strefy ,,W III" ochrony konserwatorskiej stanowisk archeologicznych. Zgodnie z projektem budowlanym wykonano siedem, polczonych ze sob, wykopów fundamentowych, o glbokoci 0,9 m kady. Dla celów porzdkowych okrelono je jako I, II, III, IV, V, VI i VII. Wykopy posiadaly nastpujce wymiary: I, II, III (o wschód-zachód) - dlugo: 11,0 m, szeroko: 0,9 m; IV (o pólnoc-poludnie) - dlugo: 9,6 m, szeroko: 0,6 m; V (o pólnoc-poludnie) - dlugo: 5,5 m, szeroko: 0,6 m; VI (o wschód-zachód) - dlugo: 4,6 m, szeroko: 0,6 m; VII (o pólnoc-poludnie) - dlugo: 4,7 m, szeroko: 0,6 m. Calo prac ziemnych wykonano rcznie. Badania pozwolily na udokumentowanie pozostaloci osadnictwa z okresu wczesnego i pónego redniowiecza. Odkryto cz osady z 2 polowy X i XI w. W tym wlanie okresie nastpuje wyrane zagszczenie osadnictwa na lewym brzegu Odry, take w rejonie Dobrej. Powstalo wówczas szereg, czsto malych osad wypelniajcych dotychczasowe pustki osadnicze. By moe z tak wlanie niewielk osad mamy do czynienia take i w tym przypadku, aczkolwiek faktyczna jej wielko pozostaje nieznana. Trudno take okreli wielko osady pónoredniowiecznej z XIV w. Taka jej chronologia wydaje si by prawdopodobna. Natenie naplywu kolonistów zachodnich na Pomorze Zachodnie przypada co prawda ju na okolo polow XIII w., jednake pocztkowo obcy przybysze osiedlali si glównie w wikszych orodkach lub ich pobliu. Dopiero w nastpnej kolejnoci akcj kolonizacyjn objto take tereny wiejskie. 162

Drgi Wypychy, st. 1, gm. Sokoly, woj. lomyskie, AZP 41 ­ 82 - patrz: neolit DZIEKANOWICE, st. 22, gm. Lubowo, woj. poznaskie, AZP 50-32/104 · osada wczesnoredniowieczna (X - 1 pol. XI w.) · cmentarzysko wczesnoredniowieczne (2 pol. XI - XII w.) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 1 czerwca do 30 padziernika przez mgr. Jacka Wrzesiskiego (Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy). Ósmy sezon bada. Przebadano powierzchni 1129,5 m². Osada. Zarejestrowano 17 obiektów, w tym palenisko o powierzchni 130 x 100 cm z du iloci wgli drzewnych, zabytków elaznych (28 sztuk) i z fragmentami tygla glinianego oraz kilkadziesit fragmentów uli, szlaki, wytopków. Cmentarzysko. Odkryto 69 grobów 72 osobników - 27 mczyzn, 30 kobiet, 12 dzieci, 2 mlodocianych, 1 nieokrelony; w tym o wschodniej orientacji: 34 groby, o zachodniej orientacji: 28, o poludniowej: 1, o pólnocnej: 3. W 47 grobach zarejestrowano lcznie 93 przedmioty. W 31 grobach wystpily noe. W 14 grobach wystpily 22 kablczki (w tym 1 w grobie mczyzny). W 7 grobach wystpilo 8 monet. Waniejsze groby: Grób nr 17/98 mczyzny (Adultus) z ornamentowan mis brzow przy prawej stopie. Grób nr 58/98 mczyzny (Adultus) z noem, skalk i zlot aplikacj jako ,,obol zmarlych". Grób nr 82/97 kobiety (Juvenis) z monet i fragmentem srebrnej ozdoby na miednicy, druga moneta w prawej dloni, na pasie nó, przy kolanie haczyk elazny, w stopach gwód i nieokrelony przedmiot elazny. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Pierwszych Piastów w Lednicy. Wyniki bada opublikowane zostan w: ,,Studiach Lednickich" i ,,Wielkopolskich Sprawozdaniach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. Dziernica, stan. 44, pow. roda Wielkopolska, woj. poznaskie, AZP 54-32/285 - patrz: neolit

31B

ELBLG-Stare Miasto, st. 32, gm. loco, woj. elblskie, AZP 16-51/34 · miasto wczesnoredniowieczne, pónoredniowieczne i nowoytne (XIII-XX w.) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. mgr. Andrzeja Golbiewskiego i Miroslawa Marcinkowskiego pod kierunkiem mgr Grayny Nawrolskiej (Pracownia Konserwacji Zabytków BHZ w Gdasku, Pracownia Archeologii Miast). Finansowane przez Urzd Miasta Elblg. Dziewitnasty sezon bada. Badania koncentrowaly si w poludniowo-wschodniej czci miasta, w bloku zabudowy ograniczonym ulicami: Stary Rynek - Rzenicka - Przymurze - Wigilijna. W wykopach, o lcznej powierzchni 465 m², pracami objto 5 podwórek bloku w jego zachodniej czci. W trakcie prac odslonito kilka poziomów najstarszej zabudowy drewnianej, jednake mocno zniszczonej przez póniejsz (redniowieczn i nowoytn) zabudow murowan. Uchwycono relikty kanalu odwadniajcego, pochodzcego z najstarszej fazy zabudowy miasta (II polowa XIII w.), odprowadzajcego cieki i nadmiar wody bezporednio do fosy miejskiej. Zachowane fragmenty zabudowy drewnianej to przede wszystkim fragmenty domów z podlogami, uliczki wewntrzne. W okresie redniowiecza, w momencie budowy kamienic nastpuje zmiana organizacji w obrbie 163

dzialki. Przez wyznaczenie parceli murami midzy dzialkowymi i murem granicznym, na zapleczu dzialki powstaj murowane oficyny (w trzech przypadkach znajdowaly si w nich piece), budowane s latryny (drewniane i ceglano-kamienne) i pomieszczenia gospodarcze. Na dwóch podwórkach dokonano znacznych niwelacji terenu, co znalazlo odzwierciedlenie w ukladzie warstw. W trakcie prac uzyskano liczny material zabytkowy - ceramik, koci zwierzce, wyroby ze szkla, skóry, metali, drewna, bursztynu pochodzce z XIII-XX w. Szczególnym znaleziskiem jest doskonale zachowany XV-wieczny drewniany flet. Na uwag zasluguje równie interesujcy zbiór okolo 300 fragmentów tkanin, znaleziony w jednej z latryn, a datowany na XVII wiek. Pelniono równie nadzory nad wszystkimi pracami ziemnymi prowadzonymi w obrbie Starego Miasta (ulice, przedproa), wykonujc peln dokumentacj naukow. Prace bd kontynuowane. Gdask ­ Glówne Miasto, ul. Piwna/Kaletnicza, gm. loco, woj. gdaskie AZP 12-44/168 - patrz: póne redniowiecze Giebultów, st. 8, gm. Ksi Wielki, woj. kieleckie, AZP 95-59 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu GIECZ, st. 1 (arch. nr 3), gm. Dominowo, woj. poznaskie, AZP 54-32/212 · kociól romaski p.w. w. Mikolaja (XI-XII/XIII w.) · osada targowa (wczesne redniowiecze, IX-XIII w.) · cmentarz nowoytny Ratownicze badania, przeprowadzone w dniach od 11 do 26 maja, przez mgr. Edwina Dziciolowskiego i mgr Teres Krysztofiak (Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy ­ Oddzial w Cieczu). Finansowane przez Wydzial Kultury Urzdu Wojewódzkiego w Poznaniu. Siódmy sezon bada. Przebadano powierzchni okolo 27 m². Badania prowadzono w nawie kociola, obejmujc eksploracj jej cal, dostpn powierzchni. Tu pod wspólczesn betonow posadzk, oprócz zasypiska wykopu badawczego z roku 1952, natknito si na przemieszan i sigajc piaszczysto-wirowatego calca warstw z nowoytnymi pochówkami (wyróniono 50, w zasadniczej wikszoci niekompletnych, grobów szkieletowych). Miala ona miszo okolo 1 m. Zalegala czciowo na reliktach kamiennych fundamentów: ciany poludniowej i zachodniej nawy starszej wityni oraz na zlokalizowanym w centralnej partii zachodniej czci nawy obecnego, XII- wiecznego kociola fundamentu najprawdopodobniej jego empory. Odslonicie kolejnych reliktów wczeniejszego zaloenia potwierdzilo sformulowan w oparciu o wyniki bada zeszlorocznych hipotez, i bylo ono wityni jednonawow zakoczon od wschodu pólkolist apsyd. W tym roku dane dotyczce jej parametrów (szeroko nawy - 7 m. rednica absydy - okolo 5 m) zostaly uzupelnione dlugoci nawy, wynoszc okolo 8 m. Niestety tegoroczne badania nie dostarczyly danych ucilajcych chronologi obiektu, któr w oparciu o charakter fundamentów odnosi si ogólnie do XI wieku, ze szczególnym wskazaniem na jego 2 polow. W wietle wyników dotychczasowych bada wyróni mona 2 fazy budowy kociola w. Mikolaja: faza 1 - niewielka witynia jednonawowa zakoczona od wschodu pólkolist absyd (XI w.) i faza 2 ­ stojcy obecnie kociól jednonawowy z krótkim przslem prezbiterium i pólkolist absyd (XII/XIII w.). Zaznaczy jednak naley, i obserwacja dolnych partii fundamentu absydy kociola 1 fazy sugerowa moe jeszcze wczeniejsz faz budowlan. Rozstrzygnicie tego problemu wymaga jednak dalszych studiów. Z przemieszanej warstwy z wkopami grobowymi pozyskano liczny material zabytkowy. Byly to fragmenty ceramiki naczyniowej (od pradziejowej poprzez wczesnoredniowieczn po nowoytn, z przewag tej ostatniej), lune koci zwierzce oraz material charakterystyczny dla samej budowli i pelnionej przeze funkcji: fragmenty ceramicznych plytek posadzkowych, szkla (okiennego

32B

164

i naczyniowego), metalowe czci trumien (elazne gwodzie i okucia oraz metalowe nity), fragmenty tkanin, dewocjonalia (medaliki i fragmenty róaców). Na uwag zasluguje bogaty zbiór monet zalegajcych luno w warstwie (249 sztuk), w zdecydowanej wikszoci nowoytnych. Materialy przechowywane s w zbiorach Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy - Oddzial w Gieczu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Studiach Lednickich". Badania bd kontynuowane. GIECZ, st. 4 (arch. nr 1), gm. Dominowo, woj. poznaskie, AZP 54-32/218 · grodzisko wczesnoredniowieczne (pocz. X-XII w.) · romaski kociól p.w. w. Jana Chrzciciela (wczesne redniowiecze - XI w.) · cmentarz przykocielny (nowoytno) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 29 czerwca do 30 wrzenia przez mgr Teres Krysztofiak (Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy ­ Oddzial w Gieczu). Finansowane przez Wydzial Kultury Urzdu Wojewódzkiego w Poznaniu. Osiemnasty sezon bada na stanowisku, trzeci sezon bada przy reliktach kociola. Przebadano powierzchni okolo 1 ha. Tegoroczne badania, bdce kontynuacj ubieglorocznych prac sondaowych, mialy na celu rozpoznanie stratygrafii wntrza kociola i terenu przylegajcego do od zewntrz oraz odslonicie kolejnych partii reliktu wityni pozwalajcych odtworzy jej rzut poziomy. Z tego te wzgldu dokoczono eksploracj wykopu sondaowego z roku ubieglego oraz zaloono 7 nowych. Calec osignito tylko w 2-ch wykopach usytuowanych na zewntrz muru pólnocnego nawy, w pozostalych zaprzestajc eksploracji na poziomie odslonitych w nich reliktów architektonicznych (korony murów i pozostaloci posadzki). W kilku wykopach odslonito fragmenty nowoytnego cmentarza przykocielnego oraz pólnocn cz obszernego ossuarium. Wspomniane obiekty nowoytne wcinaly si w jednostki stratygraficzne odnoszce si ju do wczesnego redniowiecza. Oprócz reliktów architektonicznych majcych bezporedni zwizek z badanym kociolem, byly to warstwy osadnicze powstale zarówno przed, jak i po wzniesieniu wityni. Ponadto, po pólnocnej stronie kociola zlokalizowano fragment odrbnego, nieco wczeniejszego zaloenia kamiennego oraz dwa groby szkieletowe (jeden zarejestrowany na zewntrz, drugi natomiast wewntrz kociola). Odslonite relikty pozwalaj na czciow rekonstrukcj planu wityni. Byla to budowla jednonawowa zakoczona od wschodu pólkolist apsyd. Dlugo nawy (liczc od lic zewntrznych murów odznaczajcych si szerokoci okolo 1 m ) wynosila nieco powyej 19 m, jej szeroko natomiast okolo 11 m. Promie apsydy stanowil odcinek dlugoci przypuszczalnie okolo 5 m. Odkryty w niewielkim zakresie i czciowo zniszczony fragment apsydy charakteryzuje si w rzucie poziomym lagodnym lukiem tylko w partii lica zewntrznego. Lico wewntrzne sugeruje ju inne, najprawdopodobniej prostoktne uksztaltowanie niszy. Niezwykle interesujco rysuje si rozwizanie czci wschodniej kociola, niestety ze wzgldu na znaczne zniszczenie tej partii budowli oraz ograniczony schodami do plebani teren penetracji, niemoliwe w wietle dotychczasowych bada do jednoznacznej interpretacji. Mur pólnocnej ciany nawy posadowiony byl na fundamencie zbudowanym w górnej partii z duych kamieni narzutowych spojonych tlust szaro-ólto-zielonkaw glin, w dolnej natomiast z kamieni mniejszych luno wrzuconych we wkop fundamentowy. Szeroko lawy fundamentu sigala okolo 1,9 m, jego glboko natomiast okolo 1,9 m. Uchwycona we fragmentach w nawie kociola posadzka wyznaczala jego pozom uytkowy. Stanowila j wylewka szaroróowawej zaprawy zalegajca na warstwie drobnych kamieni i okrzesków spojonych zapraw szarobial. Oprócz reliktów zasadniczej bryly kociola odslonito te dostawione do mury póniejsze. Jeden z nich, obejmujcy pólnocno-wschodni naronik nawy, spelnial najprawdopodobniej funkcj przypory wzmacniajcej od zewntrz jej malo stabiln cian pólnocn. Drugi natomiast stanowil przypuszczalnie poszerzenie kociola kierunku poludniowym. Ostatni z póniejszych murów zlokalizowano natomiast po zewntrznej stronie zachodniej ciany nawy (w odlegloci od niej okolo 1,8 m). W rzucie poziomym mial on zarys regularnego kola o rednicy 1,8 m. Zachowala si jedna

3B

165

warstwa kamieni spojonych szarobial zapraw lczc si z poziom wylewk analogicznej zaprawy przylegajcej do lica muru kociola. Wylewka ta zalegala na trzech warstwach kamieni (o lcznej gruboci okolo 30 cm), lczonych malo spoist, silnie spiaszczon szaroóltaw zapraw. W odlegloci okolo 2,5 m na pólnoc od pólnocnej ciany nawy kociola zlokalizowano biegncy do niej równolegle gliniano-kamienny fundament (z zachowanym dolnym poziomem kamieni muru, spojonych szarobial zapraw) odrbnego zaloenia. Poniewa odslonito niewielki jego odcinek, brak podstaw do prawidlowego wnioskowania na temat rozplanowania i funkcji teje budowli. Pozycja stratygraficzna reliktu oraz zalegajcej powyej, najprawdopodobniej zwizane z nim, warstwy destruktu sugeruje nie tylko jego wczeniejsze powstanie, ale i równie moliwo czasowego wspólistnienia z badanym kociolem. Z wykopów usytuowanych po pólnocnej stronie kociola pozyskano dane umoliwiajce ucilenie jego chronologii. Zarejestrowano w nich niczym niezaklócony uklad wczesnoredniowiecznych warstw osadniczych o lcznej miszoci okolo 4 metrów, przedzielonych w poziomie kamiennym destruktem nakladajcym si na law fundamentu pólnocnej ciany wityni oraz na koron oddzielnego, pólnocnego zaloenia. Warstwy zalegajce na wspomnianym destrukcie i przylegajce do lica pólnocnego muru kociola zawieraly bogaty material ceramiczny pozwalajcy odnie je ogólnie do tzw. fazy E. Znajdujce si poniej jednostki stratygraficzne przecite przez fundamenty obydwu obiektów charakteryzowaly si ju materialem X-wiecznym. Najstarsz warstw kulturow zalegajc na marglistym calcu byla nasycona spalenizn warstwa torfopodobna z zespolem ceramiki o cechach charakterystycznych dla zespolów IX-wiecznych. W oparciu o powysze dane sugerowa mona najogólniej XI-wieczn metryk kociola w. Jana Chrzciciela. Jego chronologia ulegnie ucileniu po opracowaniu caloci materialu pozyskanego podczas bada. Materialy przechowywane s w zbiorach Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy - Oddzial w Gieczu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Studiach Lednickich". Badania bd kontynuowane. Giecz, st. 21-22, gm. Dominowo, woj. poznaskie, AZP 54-32/224-225 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich

34B

GILÓW, st. 1, gm. Niemcza, woj. walbrzyskie, AZP 88-26/32 · grodzisko wczesnoredniowieczne Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez dr. Krzysztofa Jaworskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu Wroclawskiego). Finansowane przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Wroclawskiego. Dwunasty sezon bada. Prace skoncentrowane byly na rozpoznaniu zabudowy przywalnej w poludniowo-zachodniej czci podgrodzia (wykop I/98; kontynuacja w kierunku poludniowym wykopu I, zaloonego w 1988), uchwyceniu reliktów zabudowy w centralnej czci majdanu podgrodzia (wykop VII/98) oraz na rozpoznaniu konstrukcji usytuowanej we wschodniej czci zaloenia glównej bramy grodu (brama nr 1) oraz przylegajcego do niej od strony pólnocnej fragmentu walu podgrodzia (wykop VIII/98). W badaniach, oprócz kierujcego badaniami, uczestniczyli, odbywajcy w Gilowie letnie wiczenia terenowe, studenci ówczesnego pierwszego i trzeciego roku archeologii oraz Marcin Paternoga. W toku bada odkryto w wykopie I/98 budynek wziemny, zbudowany w konstrukcji slupowej i którego ciany wzmocnione zostaly w partii fundamentowej kamiennym suchym murem, majcy w rzucie poziomym ksztalt wydluonego owalu (badania tego obiektu byly kontynuowane w kolejnych sezonach wykopaliskowych, kiedy rozpoznano dalsze szczególy konstrukcyjne oraz charakter wyposaenia budynku). W wykopie VII/98 o powierzchni 16 m2 (4 x 4 m) nie natrafiono na lady zabudowy grodowej, wystpila tam natomiast nieznacznej miszoci (do 10 cm) warstwa 166

kulturowa, zawierajca do nikl liczb ceramiki. Obok ceramiki odkryto tam pojedyncze zabytki specjalne, wród których na wyrónienie zasluguje fragment ostrogi plytkowo-nitowej w typie Biskupia-Crkvinia (wariant dotd niespotykany na polskich stanowiskach archeologicznych), powstalej okolo polowy IX w., uywanej jednak do ostatnich dekad tego stulecia. W wykopie VIII/98 wstpnie rozpoznano konstrukcj walu przylegajcego do bramy nr 1. Postanowiono kontynuowa badania na tym wykopie, nieco poszerzonym, w kolejnym sezonie badawczym w 1999 roku. Badania bd opublikowane w artykule: Krzysztof Jaworski, Marcin Paternoga, Bramy podgrodzia wczesnoredniowiecznego zaloenia obronnego w Gilowie kolo Niemczy, ,,lskie Sprawozdania Archeologiczne", t. 41:1999, s. 281-295. Materialy znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Wroclawskiego. Badania bd kontynuowane. GLOGÓW, Stare Miasto, kw. A-20, woj. legnickie, AZP 68-19 · miasto wczesnoredniowieczne Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 6 lipca do 31 sierpnia, przez K. Czapl (Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Glogowie). Finansowane przez Urzd Miasta w Glogowie. Przebadano powierzchni okolo 6 arów. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Glogowie. GLOGÓW, Kolegiata, st. 2, gm. loco, woj. legnickie, AZP 68-19/2 · kolegiata wczesnoredniowieczna (XIII w.) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 15 czerwca do 31 lipca, przez Z. Hendla (Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Glogowie). Finansowane przez parafi rzymskokatolick p.w. NMP Królowej Polski w Glogowie. Przebadano powierzchni okolo 0,41 ara. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Glogowie. GNIEZNO, st. 13b, gm. loco, woj. wielkopolskie, AZP 50-34/· III podgrodzie wczesnoredniowiecznego zespolu grodowego · relikty zamku arcybiskupiego z XVI - XVIII w. · zabudowa z XIX/XX w. Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 18 maja do 9 wrzenia przez mgr. Tomasza Sawickiego (Muzeum Pocztków Pastwa Polskiego w Gnienie). Finansowane przez PSOZ i Muzeum Pocztków Pastwa Polskiego w Gnienie. Siódmy sezon bada. Przebadano powierzchni 2,2 ara. Badania koncentrowaly si w zachodniej czci III podgrodzia gnienieskiego zespolu grodowego i jednoczenie miejsca zaloenia zamkowego z l polowy XVI w. Byla to kontynuacja prac z ubieglego roku. Tegoroczne wykopy wykonano w pólnocno-wschodniej i poludniowo-zachodniej czci ogrodów probostwa przy ul. J. Laskiego 9 oraz na terenie tzw. Wenecji tj. dziedzica zaplecza technicznego Kurii na tylach posesji-kanonii przy ul. J. Laskiego 11. Zaloenie niektórych wykopów wymagalo wyburzenia komórek drewnianych zajmujcych obszar przeznaczony do bada, glównie w poludniowo-zachodniej czci ogrodów probostwa. W tej czci zaloono wykop o powierzchni 70 m², w którym odkryto m.in. relikty nawarstwie wczesnoredniowiecznych obfitujcych w ceramik z fazy D, tj. 2 polowy X w. w tym pozostaloci konstrukcji drewnianych i jam gospodarczych. Odslonito równie (na glbokoci 1,3 - 2,7 m) dobrze czytelne pozostaloci fundamentu kamiennego wizanego z wczesn faz budowy zamku arcybiskupiego. Drugi wykop (nr 2/98 - powierzchnia 38 m²) zlokalizowany w pólnocno-wschodnim naroniku posesji probostwa doprowadzil do odslonicia na glbokoci 3,0 - 3,3 m dalszego biegu fundamentu muru zamkowego (odslonitego czciowo w 1997 167

r.) w kierunku pólnocnym. Natomiast po wschodniej stronie teje konstrukcji dokonano donioslego odkrycia, natrafiono bowiem na dobrze zachowany fragment fundamentu okazalej, nieznanej dotd, baszty zamkowej. Bardzo trudne warunki terenowe uniemoliwily powikszenie wykopu. Nieopodal natrafiono równie na nieznane dotychczas relikty murów ceglanych najprawdopodobniej zamkowych (zaopatrzonych w szczeliny strzelnicze?). Kolejnym miejscem dzialalnoci archeologów byl plac po dawnej (2 polowa XIX w.) restauracji ,,Wenecja", poloonej nad brzegiem jeziora Jelonek. Obecnie jest to teren Kurii Metropolitalnej. Zaloono tam 6 sonday o powierzchni od 12 do 30 m², odkryto m. in. relikty zabudowy z XIX i pocz. XX w. oraz warstwy niwelacyjne, w tym take zwizane z calkowit rozbiórk zamku w 1831 r. Wyodrbniono take pozostaloci warstw XV i XVI-wiecznych i mietniskowe warstwy wczesnoredniowieczne. Rewelacyjnym odkryciem bylo odslonicie na glbokoci okolo 2 metrów doskonale zachowanego dbowego pomostu przy brzegu jeziora Jelonek. Wedlug wskaza stratygraficznych i wyników pierwszych analiz dendrochronologicznych ów pomost mona datowa na XVI w. Mógl on by zwizany z zamkiem lub z lokowanym w pobliu zamku browarem. Pomost po badaniach wyjto w caloci i zloono w Muzeum P.P.P. w Gnienie. W trakcie bada ustalono ponadto, i dawny brzeg Jeziora Jelonek znajdowal si o okolo 30 m dalej na wschód ni obecna granica akwenu. Sumujc tegoroczne badania archeologiczne w Gnienie, naley stwierdzi, i dostarczyly one rewelacyjnych danych odnonie do architektury zamku powstalego z inicjatywy arcybiskupa Jana Laskiego (1518 r.). Zarówno nowoodkryta baszta wschodnia zamku, kolejne odcinki jego fundamentów i murów jak i doskonale zachowany pomost wnosz niezwykle wane elementy mogce doprowadzi z czasem do pelnej rekonstrukcji obiektu. Naley równie doda, e zbadano relikty zabudowy wczesnoredniowiecznej w zachodniej czci podgrodzia III, które uzupelnily nasz wiedz o tej czci zespolu grodowego. Jest to szczególnie wane dla ostatecznego ksztaltu finalizowanego wlanie opracowania orodka. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Pocztków Pastwa Polskiego w Gnienie. Badania naley kontynuowa. GNIEZNO, st. 237, loco, woj. poznaskie, AZP 50-34/· osada i cz jurydyki z XII-XIV w. · lady osadnictwa pónoredniowiecznego i nowoytnego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w marcu przez mgr. Czeslawa Strzyewskiego. Finansowane przez Zaklad Ubezpiecze Spolecznych, Oddzial w Poznaniu. Drugi sezon bada. W marcu 1998 r. dokoczono badania ratownicze na terenie powstalej i czynnej nowej siedziby Zakladu Ubezpiecze Spolecznych w Gnienie. Prace przeprowadzono w pólnocno-zachodnim naroniku zaplecza posesji - w obrbie wytyczonego tam trawnika. Zaloono wykop (zorientowany po linii pólnocny wschód - poludniowy zachód) o wymiarach: ca 11-12 metrów na ca 3-4 metry (o lcznej powierzchni 45 m²), z zachowaniem bezpiecznych odlegloci z czterech stron: od strony murów ogrodze i krawników wjazdu i parkingu. Obecny poziom tego trawnika jest wyszy, gdy wyrównano go zasypujc poludniow stron o 0,40 m, gdzie byl naturalny stok zbocza wyniesienia. Pod t warstw nasypow znajdowala si warstwa wkopów gospodarczych z XIX-XX w., które zniszczyly poziom uytkowy z pónego redniowiecza i okresu nowoytnego (2 pol. XIV-XVIII w.) oraz stropy obiektów wczesnoredniowiecznych. Obecnie odkryto pozostaloci dalszych 3 duych budowli (nr 2-4) naziemnych wzniesionych w konstrukcji zrbowej z piwniczkami i paleniskami, których wypelniska rozcigaj si glównie w kierunku ssiednich parceli z boiskami szkolnymi. Znaleziono w nich 706 fragmentów naczy glinianych calkowicie obtaczanych na kolach garncarskich, koci zwierzce, brylki polepy konstrukcyjnej, zwglone drewno, fragment noa elaznego; wszystko datowane na XII-XIII/XIV w. Pod wypelniskiem budowli nr 3 znajdowala si plytka jama, w której odkryto 22 ulamki naczy z XII/XIII w. We wkopach zebrano 30 fragmentów naczy silnie obtaczanych, w tym 26 ulamków naczy 168

barwy stalowo-szarej i 4 kawalki naczy brunatno-szarych. Prócz tego znaleziono 96 fragmentów naczy toczonych, w tym 5 fragmentów naczy kamionkowych, 6 czci kafli plytowych, 3 odlamki cegiel gotyckich, ulamek dachówki, 2 gwodzie i 1 hak z elaza oraz cz ozdoby olowiowanej, datowanych na okres nowoytny (XVI-XVIII w.). Materialy ródlowe s przechowywane w Muzeum Pocztków Pastwa Polskiego w Gnienie. Poniewa pozostaly teren posesji jest ju zabudowany i wybrukowany, dalszych bada nie przewiduje si. Gnojno, st. 4, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 91-65/11 - patrz: neolit GNOJNO, st. III, gm. Konstantynów, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/40 · lady osadnictwa z epoki kamienia · lady osadnictwa kultury milogradzkiej (wczesna epoka elaza) · lady osadnictwa z pónego okresu wplywów rzymskich · osada wczesnoredniowieczna (XI-XII w.) · osada z pocztków pónego redniowiecza Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 12 do 24 padziernika przez dr Joann Kalag (Instytut Archeologii UW). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 1,5 ara. Zaloono dwa wykopy; ujawniono w nich jedn warstw kulturow. Odkryto 36 obiektów, w tym 35 osadniczych i jeden pochówek. Wszystkie obiekty zalegaly na jednym poziomie, pod spgiem warstwy kulturowej. Ich zawarto kulturow tworzyly fragmenty ceramiki, ulamki koci zwierzcych i drobnych przepalonych koci ludzkich. Funkcj obiektów okrelono jako pozostaloci jam o charakterze odpadkowym. Material zalegajcy w obiektach pochodzi z okresu wplywów rzymskich, schylku wczesnego redniowiecza oraz z pocztków pónego redniowiecza. W warstwie kulturowej znaleziono równie material ceramiczny, który przypisano kulturze milogradzkiej z pocztku epoki elaza, co podnosi walor badawczy stanowiska. Stanowisko kwalifikuje si do kontynuowania bada. Golasze ­ Puszcza, st.1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41-80 patrz: wczesna epoka brzu Grodno, st. 6, gm. Chelma. woj. toruskie, AZP 37-44/15 - patrz: wczesna epoka elaza

35B

Gródek, st. 1, gm. loco, woj. bialostockie, AZP 38-91/5 - patrz: okres nowoytny HORODYSZCZE, st. III, gm. Wisznice, woj. bialskopodlaskie, AZP 67-87/3 · osada wczesnoredniowieczna (XI-XII/XIII w.) · lady osadnictwa pónoredniowiecznego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 15 do 28 wrzenia przez mgr. Mieczyslawa Bieni (Muzeum Okrgowe w Bialej Podlaskiej). Drugi sezon bada. Prace mialy charakter ratowniczy, ich celem bylo okrelenie stopnia zniszczenia stanowiska przez wkopy rabunkowe. Zaloono cztery wykopy, bdce nawizaniem do wykopów z bada w sezonie 1995 r. W wykopie VII wystpila warstwa kulturowa a pod ni palenisko. W wykopach VIII i IX, pod warstw kulturow, wystpily obiekty osadnicze rónego charakteru: obiekty mieszkalne, jamy 169

produkcyjne, jamy zasobowe, jamy odpadowe, paleniska kamienne oraz liczne lady po slupach. Podobnie bylo w wykopie X gdzie miszo warstwy kulturowej dochodzila do 55 cm. Dua cz materialu zabytkowego pochodzila wlanie z warstwy kulturowej. Byly to glównie fragmenty ceramiki wczesnoredniowiecznej, czciowo i calkowicie obtaczanej, datowanej na XI-XII/XIII w. W wykopie VIII natrafiono równie na ceramik wczeniejsz (VIII-X w.), odkryto take dwa fragmenty ceramiki kultury luyckiej. Te ostatnie wystpily w warstwie przemy kulturowych, przechodzcej w calec. Material krzemienny pozyskany w trakcie bada równie mona wiza z kultur luyck natomiast dwa wióry oraz drapacz krzemienny byly mezolityczne. Na szczególn uwag zasluguj zabytki wydzielone: brzowa zawieszka od pasa typu awarskiego, elazny haczyk, okrgla elazna klamra od pasa, noyk w oprawie kocianej, kilkanacie noyków elaznych oraz kilkanacie przlików kamiennych i glinianych. W przyszloci planuje si kontynuacj bada. Hrebenne, st. 31, gm. Horodlo, woj. zamojskie, AZP 85-95/75 - patrz: wczesna epoka brzu HUSZLEW, st. 1, gm. loco, woj. bialskopodlaskie, AZP 59-84/1 · lady osadnictwa wczesnoredniowiecznego (VII-VIII w.) · grodzisko wczesnoredniowieczne (IX-pol. X w. i I pol. XI w.) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 15 lipca do 11 wrzenia przez dr. Marka Dulinicza. Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Zaloono trzy wykopy archeologiczne, przecinajce fosy i waly. Mialo to na celu uzyskanie przekrojów przez fos zewntrzn, wal zewntrzny, fos wewntrzn i wal wewntrzny. Badania w tym sezonie potwierdzily wyniki poprzednich prac na stanowisku. Jankowo Dolne, st. 21, gm. Gniezno, woj. poznaskie, AZP 49-35/146 - patrz: póne redniowiecze JEZIORZANY, st. 19, gm. loco, woj. lubelskie · lady osadnictwa kultury trzcinieckiej (wczesna epoka brzu) · osada wczesnoredniowieczna (IX-X w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone we wrzeniu przez mgr. Andrzeja Kokowskiego (Katedra Archeologii Uniwersytetu Marii Curie-Sklodowskiej). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 95 m². Znajdowaly si tam cztery obiekty wczesnoredniowieczne stanowice pozostalo zagrody, datowane na koniec IX ­ pocztek X wieku oraz cztery obiekty mogce stanowi pozostalo jam zasobowych kultury trzcinieckiej. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowo-Wschodniej". JURÓW, st. l, gm. Jarczów woj. zamojskie, AZP 95-92 · grodzisko wczesnoredniowieczne XII-XIII w. Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr hab. I. Kutylowsk i mgr E. Banasiewicz (,,Lubelnia"). Finansowane przez PSOZ. Czwarty sezon bada. W biecym roku prace wykopaliskowe objly obszar 150 m2 poludniowej partii jurowskiej warowni, cz obwalowa, zabudow przywalow oraz, jak si wydaje, fragment bramy wjazdowej grodu. Rozpoznano take wykopami sondaowymi, o lcznej powierzchni 66 m², pólnocn i wschodni parti grodziska. 170

Jak wskazuj dotychczasowe badania grodzisko zlokalizowane na niskim cyplu wcinajcym si w dolin Szyszly, bylo prawie idealnie koliste - 112 m po osi wschód-zachód, 110 m po osi pólnocpoludnie. Fos wykopano od strony zachodniej, poludniowej oraz, co stwierdzono w biecym sezonie, take od pólnocnej. Glównym elementem obronnym grodu byl wal o konstrukcji skrzyniowej, umocniony (a nie wypelniony jak sdzono dotychczas) w dolnych partiach przyziemia lessem lub marglem i rdzin. Podstawowym budulcem byly drewniane bale, glównie dbowe, ale take i sosnowe. Szeroko walu od pólnocy sigala 10 m, zloyly si na ni dwie skrzynie po 4 m szerokoci oraz od zewntrz umocnienia z rdziny i margla szerokoci 2 m. Odslonito tam elementy zabudowy przywalowej. Od wschodu wystpila identyczna konstrukcja skrzyniowa, jednake na zewntrz podsypana na szerokoci 3,5 m. W tej czci odkryto studni 0,70 m x 0,80 m zbudowan z pionowych dranic sosnowych dostawianych do siebie oraz do 4 dbowych slupków, znalezisko wydatowano dendrochronologicznie na XII w. Badania przywalowej zabudowy w poludniowej czci przyniosly odkrycie zachodniej czci zabudowania przy bramie (?) odkrytego w 1997 r. Pozyskano wiele cennych zabytków: naczynia, groty strzal, nó, skoble i inne. Niewtpliwie do najcenniejszych odkry naley kamienna forma do odlewania ozdób pólksiycowatych. Zakoczono eksploracj w poludniowej czci studni odkrytej w 1997 r., wydatowanej dendrochronologicznie na XIV w oraz obiekty slupowe prawdopodobnie zwizane z t faz uytkowania grodu. Badania bd kontynuowane. KACZYCE, st. 23, gm. Lipnik, woj. tarnobrzeskie, AZP 88-70/215 · osada wczesnoredniowieczna (XI - pol. XIII w.) Ratownicze, sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu przez prof. Andrzeja Buko (Instytut Archeologii i Etnologii PAN i Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego). Finansowane przez PSOZ, Instytut Archeologii i Etnologii PAN i Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 136 m². Badaniami objto wschodni cz osady, z pozostalociami obiektów o charakterze produkcyjnogospodarczym. Rozpoznano, w wikszoci fragmentarycznie, 15 rónego rodzaju obiektów: jam i towarzyszcych im palenisk, w czci zwizanych z produkcj metalurgiczn. Wydaje si, e glówna, mieszkalna cz stanowiska, zniszczona zostala nieodwracalnie niwelacjami i budow pobliskiej szosy. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN. Badania nie bd kontynuowane. KALDUS, st. l, gm. Chelmno, woj. toruskie, AZP 33-41/1 · lady osadnictwa kultury lendzielskiej (neolit) · lady osadnictwa kultury pucharów lejkowatych (neolit) · osada kultury luyckiej (rodkowa i póna epoka brzu ­ wczesna epoka elaza) · cmentarzysko szkieletowe z XI-XII wieku · osada wczesnoredniowieczna z X-XI wieku. Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr. hab. Wojciecha Chudziaka (Instytut Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Mikolaja Kopernika w Toruniu), mgr. mgr. Jacka Bojarskiego, Marcina Weinkaufa, Violett Stawsk. Badania prowadzone w ramach programu ,,1000-lecie Zjazdu Gnienieskiego). Tegoroczne prace ukierunkowane byly na okrelenie zasigu wystpowania wczesnoredniowiecznych grobów szkieletowych. W pocztkowym etapie eksploracji wykopy nakladano w pólnocnej czci cmentarzyska. Odkryte w tej strefie pojedyncze groby usytuowane na osi wschód-zachód wyznaczaj granic zasigu cmentarzyska od strony pólnocno-wschodniej, podobnie zreszt jak rowy stanowice sztuczn delimitacj badanej nekropolii. Dalsze prace badawcze prowadzono w zachodniej czci stanowiska, gdzie natrafiono na kilka 171

grobów czciowo wyeksplorowanych zapewne w wyniku XIX-wiecznych bada niemieckich. Zasadnicze prace eksploracyjne przeprowadzono jednak w poludniowej czci stanowiska, gdzie natrafiono na niezniszczon cz cmentarzyska. W sumie przebadano powierzchni okolo 3,25 ara, odslaniajc 118 obiektów, w tym 52 groby, pochodzce glównie z wczesnych faz chrystianizacji ziemi chelmiskiej (XI-XII wiek). Pochówki o orientacji glównie zachodniej, pozostajce wzgldem siebie w ukladzie rzdowym wyrónialo miejscami bardzo bogate wyposaenie (kolie z paciorków szklanych, fragment zawieszki trapezowatej, pisanka/grzechotka, olowiane i brzowe kablczki skroniowe, piercionki brzowe, noe elazne, oselki, naczynia ceramiczne). Stan zachowania odkrytych szkieletów byl zrónicowany i uzaleniony od glbokoci zalegania koci i skladu fizykochemicznego podloa. Analizy antropologiczne wykonal dr Tomasz Kozlowski z Zakladu Antropologii Instytutu Ekologii i Ochrony rodowiska UMK w Toruniu. Materialy zabytkowe przechowywane s w Instytucie Archeologii i Etnologii UMK w Toruniu. Z uwagi na niszczenie stanowiska badania powinny by kontynuowane. KALDUS, st. 3, gm. Chelmno, woj. toruskie, AZP 33-41/3 · grodzisko wczesnoredniowieczne (2 polowa X - polowa XIII wieku); relikty architektury romaskiej z XI wieku Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr. hab. Wojciecha Chudziaka (Instytut Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Mikolaja Kopernika w Toruniu), z udzialem dr. Dariusza Poliskiego, mgr. Jacka Bojarskiego, mgr. Marcina Weinkaufa, Witolda Tokarskiego. Badania prowadzone w ramach programu ,,l000-lecie Zjazdu Gnienieskiego". Trzeci sezon bada. Kontynuacja prac badawczych prowadzonych na wczesnoredniowiecznym grodzisku ukierunkowanych na odtworzenie pelnego ukladu przestrzennego, odkrytego w latach poprzednich, obiektu sakralnego oraz okrelenie jego chronologii. W tym sezonie zaloono kolejnych 10 wykopów obejmujcych powierzchni okolo 144 m2 (wykopy 18-27/98), nieznacznie poszerzono równie powierzchni eksploracyjn wykopów 7 i 14/97. Prace eksploracyjne prowadzono do stropu nawarstwie z okresu halsztackiego (grodzisko luyckie) nie naruszajc tym samym struktury reliktów architektonicznych. Jedynie w dwóch wykopach (18, 24/98) wystpowal zloony uklad nawarstwie wczesnoredniowiecznych, dochodzcych miejscami do 5 metrów miszoci. W efekcie prowadzonych prac odslonito relikty pólnocno-wschodniej absydy (wykop 21/98), prezbiterium (wykop 21-22/98 oraz 20/98), pólnocnego (wykopy 21/98, 26-27/98) oraz poludniowego muru obwodowego wityni (wykopy 18a, 19, 20 i 25/98). Zadokumentowano poludniowo-zachodni naronik budowli w postaci kamienia wgielnego wzmacniajcego z zewntrz fundament kamiennogliniany. Na podstawie wyników analizy ukladu przestrzennego odkrytych reliktów stwierdzono, e stanowi one pozostalo trójnawowej bazyliki wczesnoromaskiej, z trzema absydami, bez transeptu i wie zachodnich. Dlusza o obiektu o wymiarach okolo 40 metrów usytuowana byla na linii wschód-zachód; szeroko wntrza wityni wynosila okolo 15 m. Mur z kamienia lamanego (piaskowiec, gnejsy i zlepiece) wzniesiony byl w technice opus emplectum. Wiele fragmentów wityni zachowalo si jedynie w postaci fundamentów kamienno-glinianych zalanych w partii stropowej zapraw lub ich negatywów. Odkryto liczne fragmenty ceramiki naczyniowej, w tym zespoly naczy datowane na l oraz 2 polow XI wieku (faza IIIb oraz IIIc rozwoju garncarstwa chelmiskiego), wspólwystpujce w nawarstwieniach kulturowych z grudkami zaprawy pochodzcymi zapewne z badanego obiektu. Chronologi wityni potwierdzaj równie srebrne monety odkryte w tych nawarstwieniach: fragment dirhema arabskiego oraz krzyówka z XI wieku. W trakcie bada odslonito równie nawarstwienia kulturowe, pochodzce z czasów póniejszych tj. z XII - pocztków XIII wieku (gród slowiaski) oraz z XIII wieku (warownia krzyacka). W ich obrbie stwierdzono liczne materialy zabytkowe; przedmioty codziennego uytku, glównie ceramik naczyniow. 172

Materialy zabytkowe przechowywane s w Instytucie Archeologii i Etnologii UMK w Toruniu. Badania powinny by kontynuowane. Klonówka, st. 7, gm. Starogard Gdaski, woj. gdaskie, AZP 19-44/6 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich KLECKO, st. 14, 20, 24, 25, 27, 3, gm. loco, woj. poznaskie, AZP 48-32/79, 6, 82, 83, 5,78 · osada wczesnoredniowieczna · miasto i dwory z pónego redniowiecza i nowoytnoci Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Czeslawa Strzyewskiego. Finansowane przez Urzd Gminy Klecko. Pierwszy sezon bada. Podczas nadzoru budowy kolektora kanalizacyjnego w pólnocnej czci Klecka zlustrowano 2,094 km wykopów, w wikszoci których byly widoczne warstwy kulturowe. Odkryto równie 19 obiektów, które fragmentarycznie wyeksplorowano. W pólnocno-zachodniej partii tego terenu, bezporednio na poludnie od Malej Welny, za któr jest grodzisko wczesnoredniowieczne, wystpuje warstwa osadnicza z ceramik z X/XI w. Odslonite tam spg chaty z du iloci odpadów produkcyjnych drewna (st.14). Podobnie datowane ulamki naczy znaleziono na wschód od tego miejsca miedzy brzegiem Jeziora Kleckiego a ul. Majdany (st. 20). W wykopie przy tej ulicy przecito jam (chat?) z XI w. oraz 4 jamy (1 chat?) pónoredniowieczne i nowoytn. Stwierdzono, e droga byla od wieków utwardzana faszyn oraz brukami kamiennymi uloonymi na rónych poziomach. Na skraju stoku pólnocno-wschodniego wzgórza z miastem lokacyjnym odkryto (bezporednio przy obecnym budynku probostwa) zawalisko budowli z piwniczkami oraz jam z ceramik z polowy XIII w., jak równie material (w tym cegly) z XV-XVII w. Po zachodniej stronie posesji z kociolem parafialnym przy ul. Kocielnej natrafiono na rumowisko budowli z piwnic z XVI w. Nieco dalej od niej przy ul. Kociuszki i Kocielnej oraz przy naroniku Rynku (obecnie Placu Powstaców Wielkopolskich) wystpily belki i klody uloone poziomo i pionowo, a take fragment podlogi drewnianej. W dolnych warstwach znajdowaly si due iloci odpadów skóry i drewna oraz faszyna i bruki kamienne dawnych ulic. Ich obecny poziom jest 2 - 2,5 m powyej humusu pierwotnego. W wykopie zaloonym od Rynku wzdlu ogrodzenia kocielnego byly resztki szkieletów ludzkich z cmentarza parafialnego oraz ceramika i kawalki cegiel gotyckich. Na dalszym odcinku ul. Kocielnej odslonito róne poziomy bruków kamiennych i faszyny, jak równie lady po dwóch budynkach z XV i XVI w. Po zachodniej stronie Rynku, na zboczu wschodnim Jeziora Wilkowyjskiego - w jego partii pólnocnej, wystpuje warstwa wczesnoredniowieczna Odkryto tutaj take jam oraz zawalisko budowli z piwnic (st. 25). Znaleziono tam przedmioty elazne, odpady i ule z warsztatu kowalskiego. Na poludnie od nich byly resztki obiektu lub warstwy kulturowej. Natomiast w ogrodzie naronikowej posesji Rynku (st. 3) przecito piwnice dwóch dworów z XV/XVI w, i z XVI - XVII w. W starszym obiekcie prócz ceramiki byly ulamki kafli plytowych, w tym cz kafla z herbem Ogoczyk, a w rumowisku mlodszym wystpily fragmenty kafli miskowych i plytowych. Oprócz ceramiki l kafli znaleziono w Klecku czci dachówek, plytki posadzkowej, kawalki szkla oraz misy, podstawki i palki z drewna, jak równie noe, klucz, kablk, sztab, zawiasy i gwodzie elazne, glównie z XV-XVII w., przy niklych ladach osadnictwa z XVIII w. Materialy ródlowe zostaly przekazane do Muzeum Pocztków Pastwa Polskiego w Gnienie. Badania bd kontynuowane. KOPRZYWNICA, st. 111, gm. loco, woj. witokrzyskie, AZP 91-72/318 · zespól klasztorny cystersów (od pol. XII w.) Weryfikacyjno-rozpoznawcze badania, przeprowadzone we wrzeniu i padzierniku przez mgr. mgr. Edmunda Mitrusa i Jacka Serafinowicza (Regionalny Orodek Studiów i Ochrony Krajobrazu w Lublinie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 32 m². 173

Wykonano 3 niewielkie wykopy o charakterze sondaowym. W wykopie I, usytuowanym w miejscu rozebranej kaplicy poludniowej, przebadano nieznan wczeniej krypt z pochówkami opatów: Hieronima Ossoliskiego (z 1626 r.) i jego dwóch nastpców. W pozostalych wykopach odslonito nawarstwienia kulturowe od redniowiecza po czasy wspólczesne, w tym pónoromaskie i gotyckie poziomy uytkowe wirydarza. Badania bd kontynuowane. Kornaciska, st. 2, gm. Dlugosiodlo, woj. ostrolckie, AZP 45-71/7 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich KOSOBUDY, st. 1, gm. Zwierzyniec, woj. zamojskie, AZP 90-86/1 · domniemane grodzisko wczesnoredniowieczne Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Józefa Niedwiedzia (Uslugi Archeologiczne i Geodezyjne ,,PROFIL" w Zamociu) mialy charakter prac sondaowo-weryfikacyjnych. Finansowane byly przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano 3,1 ara powierzchni stanowiska. W trakcie bada wykopaliskowych nie odkryto ladów, wiadczcych o antropogennym charakterze ziemnej formy terenowej przypominajcej wal obronny. Zadokumentowane nawarstwienia posiadaly uklad naturalnych warstw glebowych. W wykopach nie natrafiono na adne ruchome zabytki archeologiczne ani obiekty ziemne. Wyniki tych prac nie potwierdzaj istnienia tu grodziska ale take neguj obecno jakiegokolwiek stalego osadnictwa pradziejowego czy te historycznego. Dokumentacja powykonawcza z bada znajduje si w PSOZ w Zamociu. KOWALE, st. 17, gm. Kolbudy, woj. gdaskie · osada z okresu wczesnoredniowiecznego (2 pol. XII w. - koniec XIII w.) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. mgr. Olgierda Felczaka i Zdzislaw Ratajczyk (Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Finansowane przez gdask firm budowlan ,,INVESTING S.A." Pierwszy sezon bada. Stanowisko poloone jest w pobliu wsi Kowale, ok. 11 km na poludniowy zachód od Gdaska, po obu stronach drogi prowadzcej z Gdaska-Oruni do Kolbud, tu przed jej skrzyowaniem z Trójmiejsk Obwodnic, na niewielkim wyniesieniu lagodnie opadajcym w kierunku poludniowowschodnim do ,,siodla" z ciekiem wodnym. Badania mialy charakter ratowniczy. Gdaska firma budowlana wiosn 1998 roku rozpoczla tu wznoszenie duego osiedla mieszkaniowego. Do szczególowej eksploracji wyznaczono obszar o powierzchni 120 arów, obejmujcy wschodni polow stanowiska, zagroon calkowitym zniszczeniem przez budynki mieszkalne. Zaloono 3 due wykopy, w których odkryto relikty osady produkcyjnej, mocno zniszczonej intensywn eksploatacj roln tego terenu. Warstwa kulturowa (o redniej miszoci 10-20 cm) wystpila tylko w centralnej partii stanowiska, bezporednio pod warstw orn w postaci lekko gliniastego piasku drobnoziarnistego barwy jasnobrzowej, z wgielkami drzewnymi. Pozyskano z niej kilkadziesit fragmentów naczy glinianych. Zarysy obiektów nieruchomych odkryto jedynie na obszarze 4 arów na poziomie spgu warstwy kulturowej. Wyróniono wród nich: 4 obiekty gospodarcze (jamy odpadowe i zasobow) i 1 produkcyjny (piec). Na uwag zasluguj szczególnie dwa obiekty, usytuowane przypuszczalnie w centralnej partii zniszczonej osady, tj. piec do wypalu ceramiki (znaleziono w nim 142 fragmenty naczy glinianych i fragment bursztynowego paciorka) oraz dosy dua pólziemianka, pelnica by moe funkcj magazynu (z której wydobyto 274 fragmenty naczy glinianych, 1 elazny nó i fragment szklanego piercionka). Badania archeologiczne osady nie dostarczyly materialów do podjcia próby rekonstrukcji 174

poziomu kultury materialnej jej mieszkaców. Najliczniejsz grup zabytków stanowily fragmenty naczy glinianych - z 486 sztuk nie udalo si wyklei adnego egzemplarza. Pod wzgldem technologicznym tworz one grup naczy calkowicie obtaczanych, do jednolit w zakresie formy, ornamentyki i wielkoci - glównie o esowatym profilu (obecno naczy z cylindryczn szyjk odnotowano tylko w 2 fragmentach). Materialy przechowywane s w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Gdasku. Badania zakoczono. Koziol, st. 10, gm. Kolno-Turol, woj. lomyskie, AZP 31 ­ 74 - patrz: mezolit Kraków-Kazimierz, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/10 - patrz: okres nowoytny Kraków -Kleparz, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/40 - patrz: póne redniowiecze Kraków -Kurdwanów, st.12, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 104-56/9 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Kraków -Nowy wiat, st. 2, 4, 5, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/54,56,57 - patrz: okres nowoytny KRAKÓW-PIASEK, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/45 · osada kultury luyckiej · lady osadnictwa kultury przeworskiej · osada z wczesnego i pónego redniowiecza (XI-XV w.) · przedmiecie miasta nowoytnego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w listopadzie i grudniu, przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Badaniami objto wykopy budowlane na terenie dziedzica Zespolu Szkól Ekonomicznych przy ul. Kapucyskiej 2. Obiekt ten jest zlokalizowany w poludniowej czci dawnego przedmiecia Piasek (Garbary), na przedpolu fortyfikacji miejskich Krakowa. W trakcie prac zarejestrowano nadcalcow warstw kulturow, która zawierala materialy zabytkowe z wczesnego i pónego redniowiecza oraz z czasów nowoytnych i stanowila poziom uytkowy wykorzystywany na terenie przedmiecia do XVII lub XVIII w. Nakrywaly j nawarstwienia nowoytne o charakterze nasypowym, zwizane glównie z niwelacj tego terenu w XVIII i XIX wieku. Z seri najmlodszych nawarstwie nowoytnych byl zwizany potny fundament kamienny (o gruboci 150 cm) usytuowany na osi wschód-zachód i rozpoznany na dlugoci okolo 16 m. Jest on reliktem bliej nieokrelonej, zapewne barokowej budowli, któr zlokalizowano na przedpolu fortyfikacji miejskich Krakowa. W 2 polowie XIX wieku jej mury byly prawdopodobnie wykorzystane przez ujedalni. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. 175

KRAKÓW-Stare Miasto, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/5 · zespól osad od paleolitu do wczesnego redniowiecza · podgrodzie Okól (IX-XII w.) · miasto lokacyjne i nowoytne (XIV-XX w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od marca do listopada, przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Badania ratownicze prowadzono w wykopach budowlanych i instalacyjnych poloonych w poludniowo-wschodniej czci stanowiska, w tym na jezdni ul. Grodzkiej przed kociolem w. Piotra i Pawla, na Plantach przy ul. w. Getrudy oraz w obrbie posesji Grodzka 50, 52 (obiekt okrelany w literaturze jako Sd - dziedziniec) i 54. Rozpoznano nawarstwienia kulturowe z wczesnego i pónego redniowiecza, poziomy uytkowe ulic o nawierzchni utwardzonej kamieniami oraz nowoytne nawarstwienia a take relikty gotyckiej, renesansowej i barokowej zabudowy tego terenu. Na dziedzicu posesji ul. Grodzka 52 zadokumentowano seri nawarstwie zwizanych ze starszym horyzontem osadniczym Okolu (w tym bogate lady dzialalnoci hutniczej). Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. KRAKÓW-Stare Miasto, st. 2, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/6 · lady osadnictwa i zespól osad (od paleolitu do wczesnego redniowiecza) · miasto lokacyjne i nowoytne (XIV-XX w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone od stycznia do grudnia, przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Badania prowadzono w wykopach instalacyjnych i budowlanych, zlokalizowanych na terenie posesji Rynek Glówny 23 i 30, ul. Golbia 11, ul. Grodzka 20 i pl. Dominikaski 4 a take w zabudowaniach Urzdu Miasta Krakowa przy pl. Wszystkich witych 3/4 i w klasztorze o.o. franciszkanów (pl. Wszystkich witych 5). Zadokumentowano relikty wczesnoredniowiecznej warstwy kulturowej, pozostaloci nawarstwie i poziomów uytkowych z pónego redniowiecza i czasów nowoytnych oraz fundamenty murów gotyckiej, renesansowej i barokowej zabudowy miasta lokacyjnego. Badania w zachodnim skrzydle klasztoru o.o. franciszkanów doprowadzily do rozpoznania bardzo bogatych nawarstwie z XI - XIII w. oraz reliktów gotyckiej zabudowy (w tym m.in. refektarza lub dormitorium z XIII w.), wzniesionej z kamieni i cegiel (w ukladzie wendyjskim). Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. Kraków -Stradom, st. 4, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/17 - patrz: okres nowoytny KRAKÓW-Tyniec, st. 2, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 103-55/18 · osada neolityczna · osada kultury luyckiej · osada z okresu pónolateskiego · wczesne redniowiecze · póne redniowiecze · nowoytno 176

Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od lipca do padziernika, przez prof. dr. Kazimierza Radwaskiego i mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie, ,,ARCHEO"- Dzialalno Archeologiczno- Konserwatorska K. Kruczek). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Czwarty sezon bada. Przebadano powierzchni 46 m². Badaniami wykopaliskowymi objto teren zespolu klasztornego na kulminacji wzniesienia oraz cmentarz parafialny przy dawnym kociele w. Andrzeja Apostola, usytuowany u podstawy wzgórza. W klasztorze pracami objto sie przy poludniowej cianie nawy kociola, taras po wschodniej stronie klasztoru oraz tzw. Bibliotek-Szkol. Badania na cmentarzu parafialnym mialy na celu uchwycenie murów romaskiego kociola w. Andrzeja, który rozebrano w 1834 r. Budowla ta byla wzmiankowana w bulli papiea Grzegorza IX z 1229 r. W trakcie tegorocznych prac ustalono, e: a. Fundamenty nawy romaskiego kociola w. Piotra i Pawla (lub budowli usytuowanej na jej przedlueniu) s powizane z murem zamykajcym romaski klasztor od strony zachodniej. Zachowaly si z nich tylko 3-4 warstwy kamieni lczonych glin. Nawarstwienia w ssiedztwie murów zniszczono w czasie barokowej przebudowy kociola i klasztoru. b. Zabudowania wschodniego skrzydla klasztoru romaskiego usytuowane zostaly wzdlu zalomu krawdzi wzniesienia. Bezporednio po ich wschodniej stronie zadokumentowano skaliste stoki wzgórza, pokryte cienk warstw dawnego humusu i opadajce pod ktem blisko 45°. We wczesnym redniowieczu uformowano tu niewielki taras, który zabezpieczal fundamenty zabudowa i umoliwial dojcie na teren po zewntrznej stronie kociola i klasztoru. W pónym redniowieczu taras nieznacznie poszerzono, za do wczesnogotyckiego skrzydla klasztoru dostawiono mur obronny. Jego relikty zachowaly si na calej dlugoci zabudowa najstarszej czci Opactwa. Fundamenty gotyckiego muru obronnego wykorzystano w czasie barokowej przebudowy klasztoru u schylku XVII lub w pocz. XVIII w. W tym czasie poszerzono równie taras. W okresie konfederacji barskiej na jego powierzchni znajdowaly si fortyfikacje ziemne, które umoliwialy obron klasztoru od wschodu. c. Pomieszczenia w rodkowej czci zabudowa ,,Biblioteki - Szkoly" byly w XVII lub XVIII w. podpiwniczone. W trakcie budowy podziemi zniszczono mury wczesnogotyckich budowli oraz nawarstwienia redniowieczne. Obecnie w ich miejscu zalegaj nasypy gruzowe, pochodzce z zabudowa barokowych, które zniszczono w czasie konfederacji barskiej. d. Fundamenty parafialnego kociola w. Andrzeja zostaly niemal calkowicie zniszczone przez groby nowoytne z XIX i XX w. W czasie bada uchwycono resztki lawy fundamentowej barokowego obiektu (przypór?), który zapewne byl dostawiony do zachodniej elewacji wityni. Analogicznie jak w latach poprzednich w wykopach badawczych zadokumentowano nawarstwienia kulturowe, lady poziomów uytkowych i budowlanych a take nasypy niwelacyjne z wczesnego i pónego redniowiecza oraz z czasów nowoytnych glównie z XVII i XVIII w.). Zawieraly one ceramik, kafle, koci ludzkie i zwierzce, polep i rónorodne przedmioty metalowe (w tym srebrny denar krzyowy z XI w.). Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. KRAKÓW-Wesola, st. 16, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/37 · lady osadnictwa kultury przeworskiej · osada z wczesnego i pónego redniowiecza (XII-XV w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu i od padziernika do grudnia przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Prace badawcze prowadzono w wykopach budowlanych przy murach Palacu Puslowskich (ul. Westerplatte 10). Stwierdzono obecno warstw kulturowych i obiektów ziemnych (jamy, paleniska, relikt drogi) powizanych zapewne z przedlokacyjn osad przy romaskim kociele w. Mikolaja 177

a take z osadnictwem pónoredniowiecznym i nowoytnym krakowskiego przedmiecia Wesola. W oparciu o pozyskane materialy zabytkowe mona sdzi, i teren ten byl objty stal zabudow od XII do XIV w., a take od XVIII w. Pomidzy XIV a XVIII w. ssiedztwo fortyfikacji obronnych Krakowa sprawilo, i obszary te byly wykorzystywane glównie w charakterze zaplecza gospodarczego krakowskich mieszczan. Na ich posiadlociach mogla wówczas istnie i funkcjonowa tylko zabudowa drewniana o charakterze gospodarczym. Stan taki uwiecznily jeszcze plany Krakowa z koca XVIII i pocztku XIX w. W XVIII w. niektóre obiekty drewniane mogly posiada murowane piwnice. Relikty takich podziemi zostaly obecnie zadokumentowane pod Palacem Puslowskich, wzniesionym w kocu XIX w. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. Kraków -Zwierzyniec, st. 22, gm. Kraków-Krowodrza, woj. krakowskie, AZP 102-56/128 - patrz: okres nowoytny Krzeczyn Wielki, st. 12, woj. legnickie, AZP 74-20/31 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu KRZEPOCINEK, st. 1, gm. Wartkowice, woj. sieradzkie, AZP 61-48/2 · piercieniowate grodzisko wczesnoredniowieczne (1 pol. XI w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 1 do 15 padziernika przez prof. dr. hab. Leszka Kajzera (PDA-K, A. Andrzejewski, T. Grabarczyk Lód). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 41,5 m². Grodzisko (wpisane do rejestru zabytków nieruchomych woj. sieradzkiego pod numerem 406/A) ulokowane na dzi jeszcze podmoklych terenach zalewowych w widlach rzeki Nidy (alias Gnidy), nalecej do zlewiska Neru, oraz Zianu - jej prawobrzenego doplywu, znajduje si okolo 0,5 km na pólnocny zachód od zwartej zabudowy pólnocnej czci miejscowoci, wystpujcej w ródlach pisanych dopiero od 1357 r, (lub raczej 1362). Intensywne rozorywanie sprawilo, e obecnie to slabo czytelna, kolista forma terenowa, o rednicy blisko 80 metrów. Obiekt ten odnotowywany byl ju w literaturze w wieku XIX, jako znajdujcy si na terenie pobliskiej wsi Mniszki i okrelany terminem ,,okopów szwedzkich", skd miano rzekomo pozyskiwa mobilia z czasów Jana Kazimierza (1648-1668). W 1955 r. T. Poklewski z zespolem wyeksplorowal tutaj niewielki wykop sondaowy, sugerujcy niezbyt intensywne uytkowanie obiektu, funkcjonujcego w cigu XI - XIII stulecia (zob. T. Poklewski, Badania wykopaliskowe na grodzisku wczesnoredniowiecznym w Krzepocinku, pow. Lczyca, ,,Sprawozdania Archeologiczne", t. 5. 1959, s. 189 - 192.). W efekcie przeprowadzonych w 1998 r. ratowniczych prac wykopaliskowych (wymuszonych poniekd postpujc destrukcj stanowiska zniwelowanego przez ork o blisko 1 m w porównaniu z 1955 r.), poprzedzonych wykonaniem dwóch cigów odwiertów liczcych 8 dre, wyeksplorowano 5 wykopów badawczych o lcznej powierzchni 41,5 m² i orientacyjnej kubaturze rozpoznanego wypelniska przekraczajcej 70 m³ oraz pozyskano niewielki, ale reprezentatywny formalnie i chronologicznie, zbiór ruchomego materialu ceramicznego (77 fragmentów). Dzialania te pozwolily na pelniejsze rozpoznanie stanowiska i ucilenie jego chronologii. Pierwotnie byl to zapewne obiekt o planie zblionym do kola, o rednicy zewntrznej blisko 50 55 m, za rednica majdanu wynosi mogla okolo 35 - 40 m. Brak przeslanek pozwalajcych na ustalenie przypuszczalnej wysokoci drewniano-ziemnych walów, których podstawa miala szeroko blisko 4,5 m. Ich trudna do dokladniejszego okrelenia drewniano-ziemna konstrukcja (przekladkowa, pseudorusztowa?) wzmocniona byla od rodka plaszczem kamiennym, majcym zapewne chroni take budynki usytuowane w bezporednim ssiedztwie walu. Przynajmniej od strony wschodniej 178

bezpieczestwo obiektu wzmacniala plytka fosa, o szerokoci okolo 4 - 5 metrów. Obraz techniczny i formalny pozyskanego zbioru ceramiki wskazuje, i ulamki naczy traktowa mona jako calkowicie typowe dla mlodszego odcinka tzw. fazy D rozwoju wczesnoredniowiecznego garncarstwa wielkopolskiego. Badania w Krzepocinku wykazaly, e gród byl uytkowany bardzo krótko a jego funkcjonowanie zamyka si w obrbie l pol. XI w. Wzniesiono go, podobnie jak szereg innych obiektów na terenie Wielkopolski Wschodniej, w okresie umacniania ekspansji Pastwa Polan ku wschodowi, za jego zniszczenie lczy si zapewne z najazdem Brzetyslawa i kryzysem, a raczej z kompletnym rozpadem, monarchii Pierwszych Piastów w latach trzydziestych - czterdziestych XI stulecia. W wyniku przemian w drugiej polowie XI wieku spalony obiekt stal si ju bezuyteczny i nie zostal nigdy odbudowany. Gród w Krzepocinku zaliczy mona, wraz z zaloeniami w Czerchowie, Skoszewach Starych (?) i Tumie, do tzw. lczyckiego skupiska osadniczego. Jego znaczenie militarne polegalo na ulokowaniu go w bezporednim ssiedztwie szlaków dronych uksztaltowanych w zwizku z systemem przej przez oslawione Blota Lczyckie. Lokalizacja tego obiektu w widlach Nidy (Gnidy) i Zianu pozwalala zapewne na do dobr kontrol poludniowych partii tego terenu. Przeprowadzone w 1998 r. badania jednoznacznie wskazuj, i Krzepocinek jest jedynym grodem z tzw. lczyckiego skupiska osadniczego, którego egzystencja zamyka si w wskich granicach l polowy XI stulecia. Material i dokumentacja znajduj si w delegaturze PSOZ w Sieradzu. Wyniki zostan opublikowane w: Krzepocinek - Wczesnoredniowieczne grodzisko piercieniowate w ziemi lczyckiej, (w:) Ksiga jubileuszowa prof. dr hab. Romany Barnacz- Grupieniec. A. Marciniak-Kajzer, T. J. Horbacz, L. Kajzer, ,,Wczesnoredniowieczne grodzisko piercieniowate w Krzepocinku (st. 1), gm. Wartkowice, woj. sieradzkie, Wyniki ratowniczych prac archeologicznych przeprowadzonych w 1998 roku", Lód-Sieradz, maszynopis w WUOZ w Lodzi, Delegatura w Sieradzu. Badania wykopaliskowe powinny by kontynuowane. LD, st. 2, gm. Ldek, woj. koniskie, AZP 57-37/2 · osada wczesnoredniowieczna Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 15 padziernika do 2 listopada, przez mgr. Krzysztofa Gorczyc (Muzeum Okrgowe w Koninie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 0,5 ara. Stanowisko badane w ramach okrelenia strat powoduj cykliczne powodzie czy podmywania Warty. Stanowisko czciowo zniszczone w wyniku wypierania piasku. Obiekty redniowieczne zalegaj bezporednio pod warstw darniny. Zabezpieczono fragmenty kilku palenisk oraz obiektu mieszkalnego (pólziemianka). Miszo warstwy redniowiecznej wynosi okolo 70 cm, stanowi j czarna ziemia silnie wymieszana z resztkami spalenizny i substancji organicznych. Material archeologiczny stanowily glównie bardzo liczne fragmenty ceramiki. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Koninie. Badania nie bd kontynuowane. LD, st. 9, gm. Ldek, woj. koniskie, AZP 57-37/53 · osada wczesnoredniowieczna Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 15 padziernika do 2 listopada, przez mgr. mgr. Krzysztofa Gorczyc i Józefa Kapustk (Muzeum Okrgowe w Koninie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 0,5 ara. 179

Stanowisko badane w ramach programu ,,Powód 1997 r.", odkryte podczas bada weryfikacyjnych (powierzchniowych) przeprowadzonych na wiosn 1998 r. Stanowisko zachowane w dobrym stanie. Warstwa redniowieczna zalega bezporednio pod darnin. Miszo warstwy okolo 60 cm. Odkopano pozostaloci po dwóch paleniskach oraz fragment bliej nieokrelonej budowli. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Koninie. Badania nie bd kontynuowane. LD, st. 10, gm. Ldek, woj. koniskie, AZP 57-37/54 · cmentarzysko i osada wczesnoredniowieczna Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 15 padziernika do 2 listopada, przez mgr. Krzysztofa Gorczyc (Muzeum Okrgowe w Koninie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 3,5 ara. Stanowisko badane w ramach programu ,,Powód 1997 r.", którego celem bylo okrelenie strat spowodowanych przez powód w 1997 r. W przypadku Ldu chciano przy okazji ustali wplyw jaki wywiera cykliczne podmywanie czy zalewanie na zachowanie obiektów archeologicznych. Stanowisko owe, dotychczas nieznane, zlokalizowano w wyniku bada weryfikacyjnych przeprowadzonych na wiosn 1998 r. Obiekt uytkowany dwufazowo. W X-XI w. istnial tutaj cmentarz oraz w niewielkiej odlegloci na pólnoc osada zwizana z poblisk kasztelani ldzk. Groby szkieletowe zostaly silnie zniszczone zarówno w wyniku wczeniejszej uprawy rolniczej jak i rozmycia przez wody Warty. Pobliska osada zachowana jest w dobrym stanie. Osada zostala zdobyta i spalona w XI wieku o czym wiadcz due iloci spalenizny. W póniejszym okresie powstala w tym miejscu niewielka osada, funkcjonujca przez niezbyt dlugi okres (XIII w.). Material archeologiczny jest bardzo liczny. W osadzie odkryto kilka obiektów mieszkalnych (pólziemianki), pozostaloci po warsztacie garncarskim (platy przygotowanej do wyrobu gliny) oraz by moe zlokalizowano zaplecze zakladu szklarskiego (odkryto fragmenty tygli do wytopu szkla). Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Koninie. Badania bd kontynuowane. LUBACZÓW, st. 14, gm. loco, woj. przemyskie, AZP 100-87/40 · osada wczesnoredniowieczna (schylek IX-XIV w.) Badania ratownicze, przeprowadzone w czerwcu przez mgr Agat Pilch (Muzeum w Lubaczowie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 75 m². Stwierdzono nastpujcy uklad warstw: - humus wspólczesny - ciemnobrunatna ziemia z niewielk zawartoci ruchomego materialu zabytkowego, w jej spgu widoczne lady orki wzdlu osi pólnoc-poludnie - warstwa kulturowa o znacznej spoistoci, ciemnobrunatna z zawartoci duej iloci ruchomego materialu zabytkowego - calec ob. 1, wyk. l/98 - plaskie, nieregularne palenisko o wym. 100 x 80 cm, w wypelnisku ciemnobrzowa ziemia, przy dnie czarna i tlusta; koncentracja ulamków ceramiki, drobne kamienie, brylki polepy, koci i zby zwierzce, brylki ula. ob.2, wyk.1/98 - wym. 60 x 70 cm, miszo 25 cm, ksztalt nieckowaty, w stropie ulamki ceramiki i koci zwierzcych, w wypelnisku bardzo dua ilo malych, przepalonych, ,,cinitych" ulamków ceramiki. 180

ob.3, wyk. I, i II/98 - obiekt w przyblieniu czworoktny w zarysie z rogami usytuowanymi na osiach pólnoc - poludnie, wschód - zachód, w przekroju ksztalt odwróconego trójkta. Wypelnisko stanowila bardzo ciemna, zbita ziemia, wzdlu dna widoczne brunatne smugi. Znikoma ilo materialu zabytkowego. ob.4. wyk. III/98 - ksztalt plytkiej, dlugiej niecki o wym. 4,0 x 1,80 m. i miszoci 30 cm, wypelnisko stanowila ciemnobrunatna ziemia z zawartoci ogromnej iloci ulamków ceramiki, take koci zwierzcych i brylek ula. W trakcie bada odkryto take trzy elazne noe, elazn sprzczk i drobne fragmenty innych przedmiotów elaznych. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum w Lubaczowie. Badania nie bd kontynuowane. LUBENIA, st. 20, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 102-76/8 · osada wczesnoredniowieczna (X-XII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 31 lipca do 6 sierpnia, przez mgr. Antoniego Lubelczyka (Muzeum Okrgowe w Rzeszowie). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 100 m². Tu pod warstw orn, na glbokoci 17-25 uchwycono 3 obiekty archeologiczne. Najwikszy z nich - obiekt 1 - mial nieregularny, prostoktny zarys, wymiary 300 x 280 cm i miszo 40 cm. Mial on niewtpliwie charakter mieszkalny. Pozyskano z niego 116 fragmentów ceramiki z X-XI w. Obiekt 2 - w formie kolistego owalu i wymiarach 110 x 100 cm, zarysowal si na glbokoci 20 cm i posiadal workowaty przekrój poprzeczny oraz miszo 30 cm. Zawieral 31 fragmentów ceramiki z X-XII wieku. Obiekt 3 - jama o wymiarach 98 x 64 cm, o szaropopielatym wypelnisku i miszoci 6 cm. Brak materialu archeologicznego. Osada zwizana jest zapewne z grodziskiem, Lubenia st. 1. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Rzeszowie. Wyniki zostan opublikowane w ,,Materialach i Sprawozdaniach Rzeszowskiego Orodka Archeologicznego". Badania bd kontynuowane. LUBENIA, st. 23, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 105-76/48 · osada podgrodowa (wczesne redniowieczne, X-XII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 15 do 30 lipca, przez mgr. Antoniego Lubelczyka (Muzeum Okrgowe w Rzeszowie). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 220 m². W roku biecym kontynuowano badania w kierunku poludniowym (w stron grodziska), od przebadanej w roku ubieglym strefy, chcc okreli zasig osady od tej strony. Tylko w wykopie V, przylegajcym do ubieglorocznych wykopów, stwierdzono istnienie warstwy kulturowej z wczesnego redniowiecza. Natomiast dalej w kierunku poludniowym, pod warstw humusu stwierdzano lupek lub glin z lupkiem i tym samym zdolano okreli zasig osady. Byla to niewielka osada o powierzchni okolo 30 arów. W toku obecnie przeprowadzonych bada pozyskano 254 fragmenty ceramiki wczesnoredniowiecznej X-XII w. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Rzeszowie. Wyniki zostan opublikowane w ,,Materialach i Sprawozdaniach Rzeszowskiego Orodka Archeologicznego". Badania nie bd kontynuowane.

181

LUBLIN - Kalinowszczyzna, podnóe grodziska, gm. loco, woj lubelskie · miejsce obronne z pozostalociami osadnictwa z VII-X w. oraz XII-XIII w. Nadzory archeologiczne nad wykopami telekomunikacyjnymi, przeprowadzone w sierpniu przez mgr. Andrzeja Hunicza (PP Pracownia Konserwacji Zabytków O/Lublin). Finansowane przez Netia Telekom S.A. Obszarem szczególnego zainteresowania w trakcie nadzorów byly wykopy w ulicach: Kalinowszczyzna, Podmiejska, Sienna, usytuowanych u podnóa wzniesienia zwanego Grodziskiem. Zwróci trzeba uwag, e jest to krawd wierzchowiny ograniczajcej od pólnocy rozlegl dolin utworzon w miejscu polczenia rzek: Bystrzycy, Czechówki i Czerniejówki. U podnóa Grodziska zadokumentowano poziomy uytkowe i gleb rodzim. Podkreli trzeba, e znaleziono tu znikom ilo ulamków naczy, co zdaje si wskazywa na malo intensywne uytkowanie tego obszaru dla celów osadniczych. Jedynie przy ul. Siennej (wykop 027) na glbokoci okolo 100 cm wydzielono wyran warstw osadnicz, w której znaleziono doln cz naczynia najpewniej z XII-XIII w. Materialy przechowywane s w Muzeum Historii Miasta Lublina, oddziale Muzeum Lubelskiego. Dokumentacja u Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie. LUBLIN, Rynek staromiejski, gm. loco, woj lubelskie, AZP 77-81 · osada przygrodowa VII/VIII-X w. · osada archidiakoska (X do polowy XIII w.) · miasto (XIII-XVIII w.) Nadzory archeologiczne, przeprowadzone w czasie od czerwca do wrzenia przez mgr. Rafala Niedwiadka (ARCHE-Badania i Nadzory Archeologiczne). Finansowal Zarzd Miasta Lublina. Przebadano powierzchni okolo 605 m². W obrbie calej plyty rynkowej do glbokoci 110-160 cm nawarstwienia historyczne zostaly zniszczone przez wspólczesne wkopy. Pod nimi zachowal si znacznej miszoci poziom uytkowy, który tworzyla brunatna i spoista ziemia ze znaczn zawartoci czstek organicznych m.in. koci zwierzcych, fragmentów wyprawionej skóry a take rónej wielkoci kawalków drewna. Jak wskazuje analiza materialu ceramicznego jednostka ta ksztaltowala si od co najmniej polowy XIV po XVII wiek. Mimo e miszo tej warstwy miejscami przekraczala 100 cm, nie mona bylo wyróni w jej obrbie poszczególnych poziomów depozycji. Przy pólnocnej i poludniowej pierzei Rynku opisanej powyej warstwie towarzyszyly warstwy zwizane z utwardzeniem nawierzchni - plastyczna glina koloru stalowego oraz drewniane belki. Przy wschodniej i poludniowej pierzei, pod pónoredniowiecznym i nowoytnym poziomem uytkowym zarejestrowano wystpowanie warstwy zbitej i twardej ziemi, koloru niemal czarnego z dua iloci silnie przepalonej gliny. Kontekst stratygraficzny oraz pozyskane fragmenty ceramiki, datowane na XI-XII wiek wyznaczaj terminus post quem dla momentu powstania tej warstwy, która zostala zinterpretowana jako wczesnoredniowieczny poziom utwardzenia Rynku. W dwóch profilach przy wschodniej pierzei pod poziomem utwardzenia znajdowaly si warstwy niwelacyjne datowane na okres po X-XI w. Jednostki te byly przesycone wgielkami drzewnymi oraz grudkami przepalonej gliny. W trzech profilach przy poludniowej pierzei Rynku, pod opisanym wyej wczesnoredniowiecznym poziomem niwelacyjnym wystpila warstwa jednolitej i jednorodnej ziemi o zwizlej strukturze - interpretowana jako XII-XIII wieczny poziom uytkowy. Mimo do znacznej glbokoci wykopów - dochodzcej miejscami do 280 cm - nie stwierdzono poziomu wystpowania stropu lessu calcowego. W trakcie przeprowadzonych nadzorów archeologicznych odslonite relikty 9 murów, z których 3 to mury fundamentowe obecnie istniejcych kamienic. Trzy kolejne naley wiza z regulacj zabudowy poludniowej pierzei, która w wietle zebranych danych zostala przesunita w glb bloku XI. Kolejny odslonity relikt muru, znajdowal si przy pólnocno-zachodnim naroniku Trybunalu i mona go interpretowa jako bruk uloony przy zbiorniku wodnym - tzw. rzpie. 182

Materialy i dokumentacja przechowywane s w ARCHE - Badania i Nadzory Archeologiczne, PSOZ o/Lublin. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowo-Wschodniej", t. IV. Badania nie bd kontynuowane. LUBLIN-CZWARTEK, ul. Szkolna i Krzywa, gm. loco, woj lubelskie · osada wczesnoredniowieczna (VIII-X wiek) · lady osadnictwa z XII-XIII w. Nadzory archeologiczne nad wykopami telekomunikacyjnymi, przeprowadzone w czerwcu i sierpniu przez mgr. Andrzeja Hunicza (PP Pracownia Konserwacji Zabytków O/Lublin). Finansowala Netia Telekom S.A. Szczególn uwag zwrócono na wykopy telekomunikacyjne o dlugoci 300 mb. Badania potwierdzily, e na plaskowzgórzu nie bylo wikszych deniwelacji terenowych, co zdaje si powiadcza brak dziel obronnych w postaci walu lub fosy. W wikszoci wykopów nie wydzielono warstw ani te nie znaleziono materialu zabytkowego z okresu wczesnego i pónego redniowiecza, co zdaje si powiadcza ograniczony zasig dawnej osady do poludniowo-wschodniego cypla wzgórza. Warstwy nasypowe i gleb rodzim zadokumentowano na duej przestrzeni, co pozwala okreli pólnocn granic wczesnoredniowiecznej osady. W wykopie pod studni kablow 826 znaleziono koci ludzkie. Pochówek ten mona wiza z pólnocnym skrajem odkrytego wczeniej cmentarza usytuowanego wzdlu wschodniej skarpy. Materialy przechowywane s w Muzeum Historii Miasta Lublina, oddziale Muzeum Lubelskiego, dokumentacja u Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie. LUBOMIN, st. 7, gm. Boniewo, woj. wloclawskie, AZP 52-45/158 · osada kultury pucharów lejkowatych (neolit) · osada kultury przeworskiej (mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich) · cmentarzysko wczesnoredniowieczne (X-XII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu i sierpniu, przez mgr. Andrzeja Andrzejewskiego, dr Aldon Andrzejewsk, mgr. Arkadiusza Horonziaka, mgr Ew Poturalsk (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego, PSOZ oddzial we Wroclawiu, Pracownia Archeologiczno Konserwatorska). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 562 m². Cmentarzysko, okrelone jako stanowisko nr 7, zostalo odkryte w roku 1997 w trakcie nadzorów archeologicznych, prowadzonych nad pracami ziemnymi zwizanymi z budow sieci melioracyjnej. Odkryto wtedy 4 groby szkieletowe. W roku 1998 przebadano 8 wykopów sondaowych o lcznej powierzchni 562,5 m². W wykopach II, IV i VI, poloonych w pólnocnej partii objtego badaniami obszaru nie natrafiono na lady jam grobowych ani na adne inne obiekty. Pod warstw próchnicy ornej zalegal calec - piasek i glina. W pozostalych jednostkach badawczych natrafiono na liczne obiekty. Natomiast ju w warstwie ornej zalegaly rozdrobnione koci ludzkie, co wiadczy o znacznym stopniu zniszczenia stanowiska. Zniszczenia nastpilo ju w okresie uytkowania cmentarza oraz w cigu ostatnich dziesicioleci. W obrbie wykopów I, III i V odslonito wschodni skraj cmentarzyska. Jego centralna partia rozciga si na zachód od badanego wymienionymi wykopami terenu, czyli w miejscu przebiegu gruntowej drogi i na zachód od niej, na terenie sadu p. Wypijewskiego. Poludniowy skraj nekropoli okrela brak grobów w czci poludniowej wykopu VII. Pochówki ,,wystpily" od polowy dlugoci tej jednostki badawczej do profilu pólnocnego. Na odcinku tym zarejestrowano dwa rzdy grobów, ulokowanych po osi pólnoc-poludnie. Zmarli w grobach ukladani byli na linii wschód-zachód. Obserwowano pewn prawidlowo, 183

charakterystyczn dla cmentarzysk ,,nieprzykocielnych", a mianowicie skladanie w grobach zmarlych kobiet i dzieci glowami glównie na zachód a mczyzn na wschód. Szcztki ludzkie z grobów nienaruszonych to w 5 przypadkach szkielety kobiet, w 9 - mczyzn i w 9 - dzieci. Natomiast z warstwy ornej eksplorowanej w obrbie jednostek badawczych (I, III i V) oraz jam odnotowanych w wykopach V i VIII wydobyto fragmenty koci kilkudziesiciu osobników. Pochodzily one ze zniszczonej wschodniej czci nekropoli. Wyposaenie grobowe zarejestrowano w 7 przypadkach, a w 2 zaleganie w zasypiskach jam ulamków naczy glinianych. Jeden z tych pochówków (nr 5) prawdopodobnie datowa mona na okres neolitu i wiza z ludnoci kultury pucharów lejkowatych. Wród przedmiotów znalezionych w grobach wczesnoredniowiecznych odnotowano: l grot oszczepu, l grot wlóczni, 7 noy, 58 paciorków (l srebrny z guzami, l srebrny owalny wieloboczny, 51 ze szkla, 3 z bursztynu i 2 z agatu), 8 kablczków skroniowych wykonanych z drutu brzowego platerowanego srebrem, 2 monety srebrne, l krzemie-skalka i l hetka. Zabytki te, zarówno bro jak i ozdoby, wyznaczaj ramy chronologiczne funkcjonowania cmentarzyska, które przypadaj na przelom X i XI wieku po polow XII w. Wyniki tegorocznych bada pozwalaj na nastpujce stwierdzenia: Badane archeologicznie miejsce to wielokulturowe stanowisko, którego relikty zachowaly si do naszych czasów w zlym stanie. Najstarsze obiekty to pozostaloci osad kultury pucharów lejkowatych i kultury przeworskiej, koncentrujce si glównie w czci wschodniej badanego obszaru. Materialy przechowywane s w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Lódzkich Sprawozdaniach Archeologicznych", t. V, s. 193-206. Ze wzgldu na utrzymujce si zagroenie stanowiska pracami rolnymi, konieczne jest pelne jego przebadanie. Lany Male, st. 16, gm. Rudzice, woj. katowickie, AZP 95-42/43 - patrz: wczesna epoka elaza LAPCZYCA, st. 1, gm. Bochnia, woj. tarnowskie, AZP 104-60/86 · grodzisko wczesnoredniowieczne Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 1 do 24 sierpnia, przez dr. Jacka Poleskiego (Muzeum im. prof. S. Fischera w Bochni). Finansowane przez PSOZ. Pity sezon bada. Przebadano powierzchni 0,5 ara. Grodzisko w Lapczycy, st. 1 bylo badane wykopaliskowo w latach 1965-67 i 1972 r. przez A. Jodlowskiego. W roku 1998 wykop badawczy zaloony zostal na wale, w pólnocno-zachodnim ,,naroniku" grodziska, w miejscu, gdzie w 1atach 90-tych zostala wykopana ,,ziemianka" mieszkalna, przez jednego z mieszkaców Lapczycy. Miala ona wymiary: 2,8-3,0 x 3,0-3,7 m i glbokoci okolo 3,5 m. Poniewa zagraala ona turystom, postanowiono (przed jej zasypaniem) wykorzysta wykop do zadokumentowania nawarstwie stratygraficznych. W obrbie samej ,,ziemianki" odczyszczono jej ciany, znacznie j poglbiono i zadokumentowano uklad nawarstwie. Zasadniczy wykop badawczy zostal zlokalizowany bezporednio na zachód od ,,ziemianki" i mial wymiary 7,5 x 2,5 m. Eksploracj prowadzono metod stratygraficzn, w obrbie poszczególnych jednostek, stanowicych nawarstwienia walu. Ustalono, i drewniano-ziemny wal grodziska w Lapczycy mial dwie fazy. Ich wstpne datowanie zostanie potwierdzone analiz dendrochronologiczn oraz analiz C14. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Jagielloskiego w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Sprawozdaniach Archeologicznych". Badania nie bd kontynuowane. 184

LEKNO, st. 3, gm. Wgrowiec, woj pilskie, AZP 43-31/44 · lady osadnictwa neolitycznego · lady osadnictwa kultury luyckiej (rodkowa epoka brzu ­ wczesna epoka elaza) · lady osadnictwa z okresu wplywów rzymskich · grodzisko wczesno- i pónoredniowieczne z zabudow sakraln (IX-XIV w.) · cmentarzysko wczesno- i pónoredniowieczne (XIII-XIV w.) · osadnictwo nowoytne Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 22 czerwca do 5 sierpnia przez dr. hab. Andrzeja M. Wyrw (Instytut Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu). Finansowane przez Ministerstwo Kultury i Sztuki w ramach programu ,,1000 lecie Zjazdu Gnienieskiego". Siedemnasty sezon bada. Przebadano powierzchni 130 m². Eksplorowano warstwy osadnicze zwizane z zabudow wczesnoredniowiecznego grodu i dalszy cig cmentarzyska szkieletowego. Odslonito 22 groby. Rozpoznano kolejne fazy rozbudowy reliktów architektonicznych przylegajcych od pólnocy do kociola cysterskiego. Rozpoznano relacj cysterskich warstw kulturowych do warstw grodowych oraz charakter budowy wewntrznej czci sklonu walu grodu. W trakcie eksploracji poszczególnych wykopów wydobyto fragmenty ceramiki naczyniowej, koci zwierzcych, narzdzi z poroa. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Instytucie Historii UAM w Poznaniu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Studiach i Materialach do dziejów Paluk". Badania bd kontynuowane. Lubcze, st. 25, kurhan 2, gm. Jarczów, woj zamojskie, AZP 94-92/18 - patrz: neolit Malice Kocielne, st. 1, gm. Lipnik, woj. tarnobrzeskie, AZP 88-71/3 - patrz: neolit Malnie, st. 3(14), gm. Gogolin, woj. opolskie, AZP 93-37/71(78) Patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Maluski Wielkie, st. 5, gm. Mstów, woj. czstochowskie, AZP 87-50 - patrz: wczesna epoka elaza Mierzyn, st. 30, woj. szczeciskie, AZP 30-05/45 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu MILEWO-RCZKI, st. 1, gm. Krasne, woj. ciechanowskie, AZP 42-65/16 · osada wczesnoredniowieczna (XIII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Zbigniewa Dlubakowskiego (,,Ignis" Zaklad Naukowo-Edytorski s.c.). Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. Przebadano powierzchni 200 m2. Stanowisko poloone jest okolo 1600 m na pólnoc od wsi. Prace wykopaliskowe podjto w zwizku z prowadzon budow gazocigu tranzytowego Plw. Jamal ­ Europa Zachodnia. Badaniami objto powierzchni okolo 2 arów w obrbie pasa odhumusowanego w zwizku z inwestycj. Pod warstw ziemi ornej odkryto stropy 4 obiektów. Byly to jamy zaglbione w bialoólty piasek calcowy na 7 do 68 cm. Najwikszy obiekt mial wymiary 0,7 x 2,6 m. Tylko w dwóch obiektach znajdowaly si zabytki. Lcznie pozyskano 180 fragmentów ceramiki naczyniowej, 9 fragmentów polepy, 66 fragmentów koci zwierzcych oraz fragment przedmiotu elaznego. Na podstawie ceramiki naczyniowej stanowisko wstpnie datowa mona na XIII w. 185

Badania nie bd kontynuowane.

Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Ciechanowie. Wyniki bada opublikowane zostan w serii publikacji finansowanej przez EuRoPol GAZ S.A.

MOGIELNICA, st. 1A, gm. Karczew, woj. siedleckie, AZP 53-81/1 · domniemane grodzisko - osada obronna (2 pol. XII-XIII w.) Weryfikacyjno-sondaowe badania archeologiczne, przeprowadzone przez Boen Bryczyk (ARCHE - Badania i Nadzory Archeologiczne). Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 90 m². Badany obiekt zajmuje pólnocn cz kilkusetarowej osady, znajdujcej si klinowatym cyplu w widlach Bugu i jego niewielkiego, lewostronnego doplywu - Myli. W chwili obecnej konstrukcje obronne s zupelnie niewidoczne w terenie. Jedynie na zdjciach lotniczych, wykonanych w latach 70-tych, mona zaobserwowa znaki wegetacyjne - wiadczce o istnieniu walów i fosy. Wytyczony wykop o wymiarach 3 x 30 metrów przecil teren przylegly do obiektu od strony poludniowej oraz relikt fosy i miejsce przebiegu przypuszczalnego walu a take przywalow cz majdanu. W miejscu, gdzie powinien przebiega wal obronny, pierwotny uklad stratygraficzny zostal zupelnie zniesiony i dodatkowo zaklócony wspólczesnymi wkopami. W pólnocnej czci wykopu, a wic ju na majdanie grodziska wystpil poziom uytkowy o miszoci od 20 do 50 cm. W przekroju pionowym rysowal si on jako szerokie, nieckowate obnienie, które bylo wypelnione warstwami w ukladzie horyzontalnym, zgodnym z prawem superpozycji. Warstwy te obfitowaly w zabytki ceramiczne oraz koci zwierzce. W spgu wyrónionego poziomu znajdowal si bruk kamienny, podnoszcy si wyranie w kierunku poludniowym, a wic w kierunku miejsca przebiegu linii umocnie. Bruk ten mógl stanowi rodzaj oplaszczowania wewntrznego stoku walu. W poludniowej czci wykopu natrafiono na relikty fosy, która odcinala badany obiekt od otwartej osady. Rów ten, o szerokoci co najmniej 7 m i glbokoci ponad 2 m, w przekroju poprzecznym mial ksztalt odwróconego trójkta, w przyblieniu równoramiennego. Jednolite (czarna mulista ziemia z piaskiem) jej zasypisko moe wiadczy o jednorazowym akcie jej zasypania. Znalezione w zasypisku fosy nowoytne (XVII-XVIII w.) zabytki ruchome mog wskazywa na horyzont czasowy, kiedy to umocnienia obronne zostaly zniszczone. Zapewne wtedy, przygotowujc teren pod uprawy rolnicze, zepchnito nasypy walów jednoczenie niwelujc obnienie fosy. W trakcie bada pozyskano kilkaset zabytków ruchomych. Wiksz cz z nich stanowi fragmenty naczy glinianych. Wszystkie one s wykonane w jednej, archaicznej technologii i wykazuj cechy typowe dla tzw. ,,warsztatu wiejskiego". Ponad polowa fragmentów ceramiki posiada bogate zdobnictwo, niejednokrotnie schodzce a do partii przydennnej. Niemal wszystkie ulamki naczy zostaly wydatowane od 2 pol. XII po XIII w. Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Siedlcach. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowo-Wschodniej", t.IV. Muntowo, st. XIX, gm. loco, woj. olsztyskie, AZP 21-69/3 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich NOWY DWOREK, st. 7, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/7 · lady osadnictwa schylkowopaleolitycznego · lady osadnictwa mezolitycznego · lady osadnictwa neolitycznego · osada kultury luboszyckiej z okresu wplywów rzymskich · osada wczesnoredniowieczna 186

Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 6 lipca do 10 sierpnia przez mgr Ew Przechrzt (Muzeum Archeologiczne rodkowego Nadodrza w widnicy k/Zielonej Góry). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne rodkowego Nadodrza w widnicy k/Zielonej Góry. Dwunasty sezon bada. Zaloono dwa wykopy o powierzchniach: 196 m² i 45 m². Kontynuacja bada lat 60 i 70 ­ tych XX w. Edwarda Dbrowskiego (10 sezonów). Celem bada na st. 7 bylo dokoczenie eksploracji obiektów z poprzedniego sezonu oraz wykonanie kilku sonday aby ustali czy osadnictwo schylkowopaleolityczne na tym stanowisku wystpuje in situ, czy te zostalo calkowicie zniszczone przez obiekty z okresu wplywów rzymskich i wczesnego redniowiecza. Stanowisko 20 mialo by wstpnie rozpoznane sondaowo w najbardziej rolniczo zniszczonych partiach. Wykop 1 ­ wyeksplorowano 24 obiekty datowane na wczesne redniowiecze, okres wplywów rzymskich i neolit. Bogaty material kulturowy pochodzil z czterech obiektów datowanych na wczesne redniowiecze, o numerach: 1, 3, 4 i 6. Wszystkie mialy ksztalt zbliony do owalu lub prostokta o zaokrglonych brzegach, w przekroju za byly nieckowate. Blisko spgu obiektu nr 6 pojawila si bardzo regularna jama (piwniczka) o prostych ciankach i dnie. Blisko dna obiektu znaleziono due fragmenty zdobionego naczynia wczesnoredniowiecznego. Z materialu kulturowego obiektu nr 6 wyodrbniono przedmiot elazny oraz fragment rybiej szczki. Obiekt nr 3 dostarczyl bogatego materialu ceramicznego (w tym fragmenty zdobionych naczy), kostnego (midzy innymi kilka fragmentów szczk zwierzcych) oraz przliki, szydlo kociane i przedmiot metalowy. Z obiektu nr 4 pochodz: igla kociana, noyk elazny, fragment przedmiotu brzowego wtopiony w wgielek. W obiekcie nr 1 oprócz bogatego materialu wczesnoredniowiecznego znaleziono szaroczarny rdze schylkowopaleolityczny ze zloa wtórnego. Obiekt nr 23 charakteryzowal si wydzielonym paleniskiem z konstrukcj kamienn oraz czci silnie zaglbion, w przekroju gruszkowat. Wród obiektów osadniczych z okresu wplywów rzymskich wymieni naley obiekt nr 18 z paleniskiem o konstrukcji kamiennej; w jego naronikach na kamieniach uloone byly fragmenty zwierzcych szczk. W poludniowo-wschodniej czci wykopu I udalo si dotrze do niezaklóconego poziomu schylkowopaleolitycznego. Dua gsto wystpowania materialu krzemiennego wskazywa moe, e mamy do czynienia z fragmentem krzemienicy. Material to pólsurowiec odlupkowy i wiórowy, elementy techniczne oraz kilka narzdzi: drapacz tarnowiaski silnie zniszczony i naprawiany wtórnie oraz dwa rylce. Materialy zabytkowe i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym rodkowego Nadodrza w widnicy k/Zielonej Góry. NOWY DWÓR BRATIASKI, st. l, gm. Nowe Miasto, woj. toruskie, AZP 30-52/49 · grodzisko wczesnoredniowieczne (IX/?/ - 2 pol. X w., XII w.) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr. hab. Wojciecha Chudziaka, mgr. mgr. Jacka Bojarskiego, Marcina Weinkaufa (Instytut Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Mikolaja Kopernika w Toruniu, Zaklad Archeologii redniowiecza i Czasów Nowoytnych) w dniach od 7 do 10 padziernika. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 10 m². Prace badawcze realizowano w ramach grantu wewntrznego UMK w Toruniu. Celem bada bylo w pierwszym rzdzie ustalenie chronologii obiektu oraz okrelenie zwizków chronologiczno-przestrzennych tego stanowiska z osadnictwem z terenu ssiedniej ziemi chelmiskiej we wczesnym redniowieczu. Grodzisko poloone jest na cyplowatym wyniesieniu wysoczyznowym, przylegajcym do glbokiej doliny o szerokoci 100 metrów. W dnie doliny, czciowo zabagnionej, znajduje si niewielkie jezioro. Na zapleczu grodziska od strony wschodniej wystpuje wysoczyzna morenowa 187

falista. Grodzisko jednoczlonowe w ksztalcie owalu o powierzchni 0,4 ha otacza podkowiasty wal otwarty w kierunku jeziora. Powierzchnia samego majdanu wynosi okolo 0,1 ha. Prace w terenie rozpoczto od wytyczenia trzech osi badawczych - jednej glównej oraz dwóch dodatkowych usytuowanych w stosunku do glównej pod ktem prostym. Wzdlu nich wytyczono wykop badawczy oraz 22 odwierty wykonane widrem geologicznym. W wyniku przeprowadzonych prac badawczych uzyskano szeroki wgld w stratygrafi grodziska. W trakcie prac badawczych odslonite pozostaloci zabudowy mieszkalnej grodu. W wykopie odkryto obiekt mieszkalny konstrukcyjnie zwizany z walem, w przekroju nieckowaty. Przykrywala go warstwa rumowiskowo-osuwiskowa, pochodzca z walu. Na bardziej zrónicowany uklad nawarstwie natrafiono w odwiertach, w których zarejestrowano dwa poziomy osadnicze: mlodszy reprezentowany przez warstwy zalegajce nieckowato równolegle do poludniowej, poludniowozachodniej i pólnocno-zachodniej krawdzi majdanu; starszy - z warstw równie w przekroju nieckowat odkryt w poludniowo-zachodniej czci majdanu. Na pozyskany zespól ceramiki naczyniowej skladalo si 211 ulamków naczy, z czego 57 stanowily ulamki naczy calkowicie obtaczanych, reszta za ulamki naczy czciowo obtaczanych i ulamki malo charakterystyczne. W wyniku przeprowadzonych bada pozyskano dodatkowo istotn dla datowania obiektu prób materialu zabytkowego, co pozwolilo datowa czas funkcjonowania grodu w ramach dwóch faz: I faza - datowana od IX (?) wieku do 2-iej polowy X wieku; okres plemienny II faza - datowana na XII wiek; gród funkcjonujcy w strukturach administracyjnych i politycznych Mazowsza. Kres funkcjonowania grodu nastpil ostatecznie w wyniku opuszczenia osiedla przez zamieszkujc go ludno - brakuje ladów wskazujcych na zniszczenie lub spalenie grodu. Odkryty na stanowisku lb (osada przygrodowa) material zabytkowy wskazuje na lczno tego osiedla z grodem w obu fazach jego funkcjonowania. Materialy zabytkowe oraz dokumentacja znajduj si w Zakladzie Archeologii redniowiecza i Czasów Nowoytnych Instytutu Archeologii i Etnologii UMK w Toruniu oraz w PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. Ojców - Jaskinia Lokietka, gm. Skala, woj. krakowskie, AZP 99-55/22 - patrz: paleolit

58B

Olesno-Walce, st. 4, gm. loco, woj, czstochowskie, AZP 85-41/15 - patrz: wczesna epoka elaza Olsza, st. 10 (Gaz 350), gm. Mogilno, woj. bydgoskie - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Opalenie, st. 3, gm. Gniew, woj. gdaskie, AZP 24-45/ - - patrz: wczesna epoka elaza OPINOGÓRA-KOLONIA, st. 2, gm. loco, woj. ciechanowskie, AZP 42­63/56 · osada wczesnoredniowieczna (XII/XIII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Zbigniewa Dlubakowskiego (,,Ignis" Zaklad Naukowo-Edytorski s. c.). Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 4000 m2. Stanowisko odkryto w 1994 r., podczas bada powierzchniowych przeprowadzonych na trasie projektowanego gazocigu tranzytowego Plw. Jamal - Europa Zachodnia. 188

Stanowisko ley okolo 500 m na pólnoc od wsi. Podczas bada powierzchniowych, przeprowadzonych na trasie projektowanej inwestycji, znaleziono tutaj 1 fragment ceramiki staroytnej. Dlatego te stanowisko nie zostalo wyznaczone do bada wykopaliskowych, wyprzedzajcych inwestycj. Po odhumusowaniu terenu jesieni 1998 r., wykonanym w zwizku z rozpoczt budow gazocigu, okazalo si, e w obrbie wykopu rysuj si liczne stropy obiektów, rozlokowanych w duych odstpach od siebie na przestrzeni ok. 300 m na wschód od granic stanowiska wyznaczonych w 1994 r. W wyniku odczyszczenia powierzchni odslonito 43 jamy zaglbione w zalegajc pod humusem warstw spiaszczonej gliny. Jamy maj w przekroju poziomym najczciej zarys nieregularny lub owalny i wymiary od okolo 20 cm rednicy do 230 x 370 cm. W stropach wypelnisk obiektów wystpuje ceramika wczesnoredniowieczna i koci zwierzce. Materialy i dokumentacja przechowywane s w PSOZ w Ciechanowie. Wyniki bada publikowane bd w serii publikacji finansowanej przez EuRoPol GAZ S.A. Opoki, st. 47, gm. Aleksandrów Kujawski, woj. wloclawskie - patrz: wczesna epoka elaza Opole ­Wójtowa Wie, st. 72, gm. loco, woj. opolskie, AZP 92-37/3 ­ patrz: rodkowa i póna epoka brzu OSTRÓW LEDNICKI, st. 1, gm. Lubowo, woj. poznaskie, AZP 50-32/22 · wczesnoredniowieczny zespól grodowy (X-XIV w.) Badania sondaowo-wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu i sierpniu przez Janusza Góreckiego (Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy). Finansowane przez rodków wlasnych. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 25 m². Badano odcinek walu zachodniego. Rozpoznano 22 poziomy konstrukcyjne spalonego drewna walu wzniesionego w typie przekladki jednokierunkowej - prostopadle do biegu walu. Pod walem zalegaly warstwy starsze z niewielk iloci materialu ceramicznego z 1 pol. X w.; z tych starszych warstw na uwag zasluguje warstwa spalenizny oraz kamieni, którymi wyloono teren pobrzea wyspy (by moe brukowana droga?). Rozpoznane drewno to dbina a równie i inne liciaste: topola, wiz i lipa, które wydatowano na lata 70-te X w.; wówczas to zatem wznoszono badany odcinek walu, szerzej za cal fortyfikacj lednick. Ze zloa wtórnego pozyskano 2 bardzo ciekawe architektoniczne ksztaltki (pochodzce najpewniej z palatium lednickiego) z martwicy wapiennej. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Studiach Lednickich". Badania bd kontynuowane. PILCE, st. 1, gm. Kamieniec Zbkowicki, woj. walbrzyskie, AZP 92-26/65 · lady osadnictwa z okresu neolitu · lady osadnictwa z okresu wplywów rzymskich · osada nawodna (?) z wczesnego redniowiecza Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Jaroslawa Bronowickiego, doktoranta Uniwersytetu Wroclawskiego. Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przeprowadzono ratownicze badania archeologiczne, profilowanie georadarowe zasigu 189

stanowiska, badania geologiczno-geomorfologiczne, glebowe oraz dendrochronologiczne. Stanowisko ujawnilo si na powierzchni w wyniku erozyjnej dzialalnoci wody podczas powodzi w 1997 roku. Wówczas to przy poludniowym profilu najwikszych odsloni odkryto nieokrelone, pionowo tkwice w sedymencie, drewniane elementy konstrukcyjne. W odlegloci okolo 100 metrów na poludniowy-wschód od konstrukcji drewnianych, równie w tym samym profilu znaleziono wiersz oraz na powstalym kamienisku ceramik neolityczn i pradziejow. Badania ratownicze mialy glównie na celu zdefiniowanie przestrzennego zasigu stanowiska oraz okrelenie jego chronologii. Profilowanie georadarowe wykonala firma ,,GEA" ze Szczecina i ,,KART-GEO" z Wroclawia. Badania geologiczno-geomorfologiczne przeprowadzil dr Henryk Chmal (Instytut Geografii Uniwersytetu Wroclawskiego). Badania glebowe - dr Andrzej Traczyk (Instytut Geografii Uniwersytetu Wroclawskiego). Badania dendrochronologiczne - dr Marek Krpiec z Krakowa. Materialy znajduj si w Muzeum Okrgowym w Walbrzychu, dokumentacja w biurze Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Walbrzychu. Badania powinny by kontynuowane w zwizku z planowan budowa zbiornika retencyjnego. Podloziny, st. 2, gm. Dopniewo, woj. poznaskie, AZP 53-25/58 - patrz: neolit Pokrzywnica, st. 1, gm. Pawlów, woj. kieleckie, AZP 84-68/141 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich POPIELARKA, st. 1, gm. Ploniawy-Bramura, woj. ostrolckie, AZP 42-67/26 · lady osadnictwa staroytnego · obozowisko wczesnoredniowieczne (XIII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Zbigniewa Dlubakowskiego (Fundacja Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 533 m2. Stanowisko odkryto podczas bada powierzchniowych przeprowadzonych w 1994 r. na trasie projektowanego gazocigu tranzytowego Plw. Jamal - Europa Zachodnia. Stanowisko oddalone jest ok. 1100 m na poludniowy zachód od wsi i ley na lenej polanie w miejscu, gdzie teren lagodnie opada w kierunku zachodnim ku zabagnionej dolinie obecnie ju nieistniejcej strugi o nazwie Sztok. Badania wyprzedzajce budow gazocigu tranzytowego przeprowadzono w lipcu 1998 r. W wykopie badawczym odslonito bezporednio pod humusem, w warstwie calcowego piasku, 22 obiekty w postaci jam o nieregularnych zarysach w przekroju poziomym i pionowym. Wypelniska obiektów stanowil piasek przemieszany ze spalenizn, popiolem, wglem drzewnym i fragmentami spróchnialego lub nadpalonego drewna. Tylko w 3 ssiadujcych ze sob obiektach znaleziono zabytki ruchome w postaci 21 fragmentów wczesnoredniowiecznych naczy glinianych. Ponadto 2 fragmenty ceramiki wczesnoredniowiecznej znaleziono w otoczeniu jednego z tych obiektów a dalsze 2 fragmenty ceramiki wczesnoredniowiecznej i 1 fragment ceramiki nowoytnej znaleziono w humusie. Wszystkie odkryte podczas bada jamy zinterpretowa mona jako pozostaloci po karczunku i wypalaniu lasu a obiekty zawierajce ceramik wczesnoredniowieczn to zapewne wykroty wtórnie wykorzystane jako miejsce obozowania osób zajmujcych si karczunkiem. Na podstawie fragmentów ceramiki stanowisko wstpnie datowa mona na XIII w. Materialy i dokumentacja przechowywane s w PSOZ w Ostrolce. Wyniki bada opublikowane zostan w serii publikacji finansowanej przez EuRoPol GAZ S.A. Badania nie bd kontynuowane. 190

POTOKA, st. l, gm. Michalowi, woj. podlaskie, AZP 40-90/1 · osada z okresu wczesnego redniowiecza Badaniami kierowal mgr Dariusz Krasnodbski (Instytutu Archeologii i Etnologii PAN Warszawa), przy wspóludziale badaczy z Instytutu Archeologii Rosyjskiej Akademii Nauk w Moskwie. W pracach terenowych uczestniczyli studenci archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Badania mialy charakter ratowniczy i prowadzone byly w ramach budowy gazocigu tranzytowego Jamal-Europa Zachodnia, finansowala je spólka EuRoPol GAZ S.A. Pracami wykopaliskami objto obszar o powierzchni 45 arów. W czasie ratowniczych prac wykopaliskowych odkryto 92 obiekty osadnicze. Byly wród nich zarówno jamy o charakterze gospodarczym, pozostaloci obiektów o charakterze pólziemianek, doly poslupowe, jak take jamy do skladowania gliny. Ich lokalizacja pozwala na wyodrbnienie miejsc przeznaczonych do mieszkania oraz zwizanych z dzialalnoci rzemielnicz. Ona te organizowala ycie osady, nadajc jej charakter osady produkcyjnej zwizanej z produkcj garncarsk. Material ceramiczny - prawie 900 fragmentów ­ jest niezwykle jednorodny pod wzgldem form naczy, rodzaju masy ceramicznej a take sposobu ornamentowania i traktowania powierzchni. Wydaje si, i wikszo naczy zostala wykonana w miejscowym warsztacie garncarskim. Osad datowa monana XI w. Pozna-kociól jezuicki, obecnie farny, woj. poznaskie, AZP 52-28/3 - patrz: póne redniowiecze Pozna-kociól jezuicki, obecnie farny, woj. poznaskie, AZP 52-28/3 - patrz: póne redniowiecze Pozna ­ Nowe Miasto, st. 284, gm. loco, woj. poznaskie, AZP 54-28/96 - patrz: neolit PRALKOWCE, st. 15, gm. Przemyl, woj. przemyskie, AZP 109-83/· osada wczesnoredniowieczna Badania przeprowadzone w padzierniku, przez Michala Proksa. Finansowane przez prywatnych inwestorów, Jolant i Jerzego Chmielewskich. Przebadano powierzchni 1 ara. Wykop wytyczono zgodnie z przebiegiem linii fundamentowej planowanego budynku. Odkryto jeden obiekt w postaci jamy, o zarysie prostoktnym, o wymiarach 190 x 80 cm i glbokoci 40-45 cm. Pojawil si na glbokoci okolo 30 cm poniej dzisiejszego poziomu gruntu. Wydobyto okolo 30 fragmentów ceramiki datowanej na okres wczesnego redniowiecza. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej. Przemyl, st. 12, ul. Kapitulna ­Tatarska 4, gm. loco, woj. przemyskie, AZP 108-84/78 - patrz: okres nowoytny PRZEMYL, st. 22, gm. loco, woj. przemyskie · rotunda w. Mikolaja pod prezbiterium katedry obrzdku laciskiego (XI-XIII w.) Badania archeologiczno-architektoniczne, przeprowadzone w lipcu i sierpniu przez Michala Proks. Finansowane przez PSOZ. Odkryty w obrbie nawy fundament mona interpretowa jako podstaw kolumnady obejcia. Obserwacja ta pozwala umieci kociól przemyski w lacuchu wity wczesnochrzecijaskich od

36B

191

kaplicy palacowej w Akwizgranie do Kociola Grobu Boego w Jerozolimie. Inspiracji budowy tej wityni naley szuka w krgu architektury zachodniej bez wskazywania na konkretny obiekt. Badania nie bd kontynuowane. Radgoszcz, st. 15, gm. Midzychód, woj. gorzowskie, AZP/47-18 - patrz: paleolit

37B

ROBERTOWO, st. 17, gm. Brudze Duy, woj. plockie, AZP 48-52/39 · lady osadnictwa z epoki kamienia · lady osadnictwa z okresu halsztackiego · osada wczesnoredniowieczna (VIII-Xl w.) Badania wykopaliskowe przeprowadzil mgr Tomasz Kordala. Finansowal PSOZ. Czwarty sezon bada. Przebadano powierzchni 260 m². Badaniom poddano teren przylegajcy od pólnocy, wschodu i zachodu do wykopów z poprzednich lat. Z warstwy sypkiej ziemi ornej, zalegajcej do glbokoci okolo 35 cm., wydobyto lcznie nastpujcy material zabytkowy: 1240 fragmentów naczy glinianych, 1 dwustokowaty, bardzo; regularny przlik gliniany, 57 zabytków krzemiennych i 18 brylek polepy. Material ceramiczny byl silnie rozdrobniony i nosil liczne lady zniszcze mechanicznych powstalych pod wplywem warunków atmosferycznych oraz prac polowych. Tylko jeden ulamek o czarnej i wywiecanej powierzchni byl zwizany z okresem halsztackim, pozostale pochodzily ze starszych i mlodszych faz wczesnego redniowiecza (VIII-XI w.). Wród zabytków krzemiennych wystpily m.in. 2 drapacze, 1 liciak trzoneczkowaty, 1 skrobacz i 3 rdzenie wiórowe. Poniej warstwy ziemi ornej pojawil si ciemnoólty piasek calcowy, na tle którego widoczne byly obiekty gospodarcze; jamy zwizane z osad wczesnoredniowieczn. Odslonito ich lcznie dziesi, a ich numery (XX - XXIX) nawizano do numeracji obiektów nieruchomych odkrytych w poprzednich sezonach badawczych. Byly to na planie owalne i czciej nieregularne zaciemnienia o zabarwieniu ciemnobrunatnym, miejscami prawie czarnym. W przekroju mialy one posta nieckowatych jam o glbokoci od 22 do 60 cm. W wypelniskach wszystkich tych obiektów wystpila w niewielkich ilociach ceramika naczyniowa. Obiekty XX, XXII, XXVI-XXIX wydatowano na starsze fazy wczesnego redniowiecza, za obiekty XXI, XXIII-XXV - na jego mlodsze fazy. Ponadto, poza obiektami wydzielonymi, w piasku calcowym na glbokoci okolo 40 cm od powierzchni pola znaleziono kilkanacie fragmentów ceramiki, pochodzcych glównie z górnej czci duego naczynia szerokootworowego o profilu esowatym z wyranymi ladami obtaczania. Znalezisko te reprezentuje starszy etap funkcjonowania osady, tj. VIII-IX w. Materialy i dokumentacj bada zloono w Muzeum Mazowieckim w Plocku. Badania zakoczono. Rostek, st. 2, gm. Goldap, woj. suwalskie, AZP 13-78 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich RYBITWY - Ostrów Lednicki, st. 1, gm. Lubowo, woj. poznaskie, AZP 50-32/22 · lady osadnictwa kultury przeworskiej (okres wplywów rzymskich) · gród wczesnoredniowieczny Badania wykopaliskowe zwizane z ekspozycj wyspy, przeprowadzone w okresie od lipca do koca wrzenia przez dr. Janusza Góreckiego (Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy). Finansowane przez Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 3 arów. 192

Najstarsze lady osadnictwa pochodz z okresu wplywów rzymskich i zwizane s z kultur przeworsk (fragmenty ceramiki). W IX w. powstalo kamienne ,,umocnienie"? pierwotnego wyniesienia wyspy, które odslonito na dlugoci 30 metrów. Budowa grodu miala miejsce w X wieku. Z tego okresu pochodz konstrukcje drewniane, 2 domostwa pólziemiankowe, droga po wewntrznej linii walu, a take fragmenty ceramiki. Na przelomie X/XI w. miala miejsce przebudowa grodu. Ciekawym znaleziskiem jest ,,skarb" monet arabskich i zachodnioeuropejskich (datowany na koniec X w.). W warstwie spalenizny pochodzcej z XI w. zarejestrowano zarysy 3 domostw naziemnych, 2 pólziemianek, ceramik oraz nieokrelone przedmioty elazne i srebrn krzyówk (pol. XI w.). Kolejne lady poaru pochodz z XII w. S to zniszczone zarysy z glinianymi podlogami, paleniska kamienne z glinian plyt, przedmioty elazne, ornamentowane, szpile z kólkiem, fragmenty grzebieni z poroa. W ciemnobrunatnej warstwie (XII/XIII w.) zachowaly si pozostaloci po spalonych konstrukcjach mlodszego walu grodu. Materialy i dokumentacja znajduj si w magazynie i archiwum MMP na Lednicy. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Studiach Lednickich". Badania bd kontynuowane. Rykacze, st. 2, gm. Zambrów, woj. lomyskie, AZP 42-78 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich RZECZKI-ORSZYNY, st. 1, gm. Ciechanów, woj. ciechanowskie, AZP 43-63 · osada kultury przeworskiej z wczesnego okresu wplywów rzymskich · lady osadnictwa kultury przeworskiej z pónego okresu wplywów rzymskich · osada wczesnoredniowieczna (X - XII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu i wrzeniu przez Marka Piotrowskiego (,,EVIS' s.c.). Finansowane przez PSOZ. Przebadano powierzchni 315 m². Na obszarze stanowiska (nr 1) do chwili podjcia bada, znaleziono na powierzchni (1995), kilkanacie zabytków metalowych z okresu wplywów rzymskich i wczesnego redniowiecza (m.in. 2 monety rzymskie i fragment denara Ottona III) oraz fragmenty ceramiki z tych faz zasiedlenia. Badania wykopaliskowe poprzedzila planowa prospekcja terenowa w 1998, która dostarczyla kolejnych 26 zabytków metalowych, w tym: brzow szpil (przynaleno kulturowa nieokrelona ­ brak analogii), dwa fragmenty zapinek (kultura przeworska) i fragment pónorzymskiej ostrogi oraz 16 zabytków wczesnoredniowiecznych. Penetracja najbliszych okolic pozwolila zlokalizowa stanowiska nr 2 i 3 (ssiadujce ze stanowiskiem nr 1). Celem bada bylo okrelenie charakteru stanowiska i wyznaczenie jego zasigu. Cztery wykopy sondaowe rozmieszczono na obszarze 10 400 m²; skrajne wykopy znajdowaly si w odleglociach: 130 metrów po linii pólnoc-poludnie i 80 metrów po linii wschód-zachód. Uchwycono zachodni kraniec stanowiska, nie uchwycono kraca wschodniego; wielko stanowiska szacuje si na ponad 2 hektary. Wyniki bada wskazuj na istnienie tu duej, otwartej osady wczesnoredniowiecznej o charakterze rzemielniczo-handlowym, z okresu X-XII w., która prawdopodobnie zniszczyla wczeniejsze osadnictwo przeworskie (ceramika, zabytki metalowe w warstwie humusu ­ brak konkretnych obiektów). Odslonito 42 obiekty (jamy odpadowe i paleniska na wolnym powietrzu, oraz fragmenty budynku gospodarczego z glinian podlog i paleniskiem). Rozkopane obiekty nie pochodz z jednego okresu i mona je datowa na X/XI-XII w. Osada, w której nie natrafiono na lady zniszcze, zostala opuszczona w XII-XIII w. i przeniesiona kilkaset metrów na zachód, dajc podwaliny pod dzisiejsz wie Rzeczki-Orszyny. Wykop I, (zachodni kraniec stanowiska) ­ (5 x 10 m) ­ 4 obiekty ­ jamy wypelnione ciemno193

szar ziemi ze ladami spalenizny, nieliczn ceramik wczesnoredniowieczn i pojedynczymi fragmentami koci zwierzcych. Ponadto kilka fragmentów ceramiki staroytnej i nowoytnej. Wykop II, (bezporednio przylegajcy do wykopu I) ­ (5 x 15 m) ­ 3 paleniska i 6 jam z materialem wczesnoredniowiecznym i staroytnym (kilkanacie fragmentów). Ponadto, lece luzem, niedue naczynie z XI ­ XII w. Wykop III, poszerzony w trakcie bada, zajmowal powierzchni 115 m². Konieczno przerwania prac (jesienne prace polowe i wyczerpany limit finansowy), spowodowal, e trzy obiekty (due jamy odpadowe) zadokumentowano na poziomie stropu, zabezpieczono foli i przysypano. Jeden z nich przecito profilem i wyeksplorowano w ½ czci. Ob. nr 17 ­ to najwiksza i najglbsza jama odslonita w trakcie bada (dlugo 5 m, szeroko 2 m, glboko 0, 80 m). Obiekt ten dostarczyl ponad 1000 fragmentów ceramiki (odpady produkcyjne) i 250, czciowo przepalonych i polupanych, koci zwierzcych, ponadto: 2 noyki, fragment gwodzia, elazny skobel, noyce, przekluwacz rogowy, szydlo kociane i gliniany przlik. Ceramika o formach charakterystycznych dla XI-XII w. (m.in. naczynia z cylindryczn szyjk). Ponadto na obszarze wykopu zarejestrowano 6 jam i 2 paleniska z ceramik, komi i fragmentami przedmiotów metalowych. Wykop IV, (pow. 75 m²), zaloony w pólnocnej czci badanego obszaru odslonil kilkanacie wikszych i mniejszych jam, lad po budynku oraz due palenisko. Nie byl to budynek mieszkalny lecz utwardzone glin, zadaszone miejsce (lady po slupach) z paleniskiem o rednicy 2 m. Odslonita powierzchnia ­ 15 m². Ceramika z X/XI w. Stanowisko (od czasu bada) systematycznie jest niszczone przez grupy poszukiwaczy z detektorami metali, ze wzgldu na znaczn ilo zabytków metalowych wystpujcych w warstwie humusu. Bardzo istotne stanowisko, okrelajce charakter zaplecza wczesnoredniowiecznego Ciechanowa. Znaczce zabytki to monety, odwaniki, pólprodukty naczy glinianych itp. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. Przygotowywane s dwie publikacje: Marek Piotrowski, Wyniki bada archeologicznych osadnictwa wczesnoredniowiecznego i redniowiecznego okolic Ciechanowa na przykladzie miejscowoci Rzeczki-Orszyny, [w:] Rola szlachty mazowieckiej w ksztaltowaniu polskiego krajobrazu kulturowego, Ciechanów 2000, s. 14 ­ 51; Marek Piotrowski, Osadnictwo okolic Ciechanowa w wietle najnowszych bada archeologicznych na przykladzie miejscowoci Rzeczki-Orszyny, [w:] Kurpiowszczyzna. Identyczno ­ odmienno, Ostrolka 2000, s. 52 ­ 94. W latach 2005 i nastpnych planuje si podjcie bada wykopaliskowych przez Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie we wspólpracy z Instytutem Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Rzeszotary 17, gm. Milkowice, pow. Legnica, woj. dolnolskie - patrz: mezolit SLAWA, st. 21, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 63-20/94 · grodzisko wczesno- i pónoredniowieczne Sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 27 do 30 lipca przez dr. Artura Boguszewicza (Uniwersytet Wroclawski) wraz z Kolem Naukowym Studentów Archeologii Uniwersytetu Wroclawskiego. Finansowane przez Uniwersytet Wroclawski. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 10 m². Wg opisów archiwalnych grodzisko mialo znajdowa si ok. 2,5 km na pólnocny wschód od Slawy, na lewym brzegu rz. Czernicy. Z opisów archiwalnych Langenheima i Kowalenki wynika, e gród mial mie w rzucie poziomym form podkowiastego walu otwartego ku poludniowi, o wymatrach 194

75 na 50 m, natomiast w rzucie horyzontalnym przypominal ,,babk" (Napfkuchenform). Waly mialy by wzniesione w konstrukcji drewniano ­ ziemnej. Wedlug jakiego starszego opisu, na który powoluje si Langenheim, na grodzie, przed jego zniszczeniem, mialy by czytelne pozostaloci muru o okrglym zarysie, stanowice najprawdopodobniej relikty wiey rycerskiej. Przed I wojn wiatow gród ulegl zniszczeniu w wyniku rozwiezienia przez ówczesnego wlaciciela pola. Obiekt przez dawnych okolicznych mieszkaców nazywany byl Schwedenschanze (Szwedzkie Szace) lub Mahlberg (Mlyska Górka). Wykop sondaowy ulokowano okolo 13 m na pólnocny wschód od polnej drogi przecinajcej pole, na plaskim, niewielkim cyplu wcinajcym si w podmokle lki przylegajce do poludniowego brzegu Rowu Czernica. Warstwa I: brunatnoszara, silnie przepiaszczona ziemia o miszoci od 30 cm w czci poludniowej i centralnej do 40 cm w czci pólnocnej przy profilu zachodnim. Inwentarz: 118 fragmentów ceramiki naczyniowej (w tym: 94 fragmenty wczesnoredniowieczne, 3 redniowieczne, 21 nowoytnych), 2 fragmenty kafli piecowych, 2 grudki polepy, 1 krzemie, 21 drobnych koci, 1 zb. Warstwa II: tworzyla j strefa ciemnobrunatnej ziemi, w czci pólnocnej janiejsza, w rzucie poziomym przedstawiala si jako plama o nieregularnym zarysie krawdzi. Maksymalna miszo warstwy dochodzila do 12-13 cm. Inwentarz: 85 fragmentów ceramiki naczyniowej wczesnoredniowiecznej, 1 gruda polepy, 2 krzemienie, 27 drobnych koci, 5 fragmentów poroa jelenia. Poniej poziomu warstwy II zalegal szaroólty piasek (poziom wymywania) w obrbie którego widoczne byly zaburzenia w postaci krecich korytarzy i rowków pokorzeniowych. Pozostaloci odkrytej warstwy kulturowej, na podstawie analizy ceramiki datowa mona na 2 pol. IX - 1 pol. X w. Ze wzgldu na niewielkie rozmiary wykopu trudno stwierdzi czy stanowi ona relikt istniejcego grodu, czy te np. osady podgrodowej lub osady poprzedzajcej zaloenie grodowe. Porednio o zwizku odkrytej warstwy kulturowej z zaloeniem grodowym wiadczy fakt odkrycia w jej obrbie fragmentów poroa jelenia, znanych take z opisów archiwalnych. Materialy i dokumentacja z bada znajduj si w Muzeum Archeologicznym rodkowego Nadodrza w Zielonej Górze z siedzib w widnicy. Badania nie bd kontynuowane. Smolnica, st. I, Dbno, woj. gorzowskie, AZP 44-6/1 - patrz: póne redniowiecze Solniki, st. 2, gm. Zabludów, woj. bialostockie, AZP 40-87/7 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Sonina, st. 1, gm. Lacut, woj. rzeszowskie, AZP 103-79/1 - patrz: neolit STARORYPIN, st. 1, gm. Rypin, woj. wloclawskie, AZP 38-51/61 · grodzisko wczesnoredniowieczne (XI-XIV w.) Weryfikacyjno-konserwatorskie badania sondaowe, przeprowadzone w sierpniu przez prof. dr. hab. Leszka Kajzera (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego i PSOZ. Pierwszy sezon bada. Badania mialy na celu dokladne okrelenie chronologii obiektu. Stwierdzono, e grodzisko piercieniowate (pierwszy czlon grodziska dwuczlonowego) uytkowane bylo w XI-XIV w. (do pocztku XIV wieku), grodzisko stokowate (drugi czlon) w wieku XIV-tym. Warstwy kulturowe zawieraly bardzo bogaty ruchomy material zabytkowy; glównie ceramik naczyniow, destrukty koci zwierzcych, przedmioty metalowe: m.in. ostrogi, przedmioty gliniane, wród nich: przliki, ciarki do sieci. 195

Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ we Wloclawku. Wyniki bada zostan opublikowane w serii Budownictwo obronno-rezydencjonalne Kujaw i Ziemi Dobrzyskiej. Badania nie bd kontynuowane. Strkowa Góra, st. 33, gm. Zawady, woj. lomyskie, AZP 36-81 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Strugienice, st. 4, gm. Zduny, woj. skierniewickie, AZP 59-55/25 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Stryczowice, st. VII, gm. Waniów, woj. kieleckie - patrz: neolit Strzegowa, Jaskinia Binik, gm. Wolbrom, woj. katowickie, - patrz: paleolit Strzelce-Krzyanna, st. 56 (GAZ 31), gm. Mogilno, woj. bydgoskie - patrz: neolit Strzyewo Paczkowe, st. 37, gm. Gniezno, woj. poznaskie, A2P 49-35/93 - patrz: póne redniowiecze Sulejów, st. 1, gm. loco, woj. piotrkowskie, AZP 75-55/6 - patrz: póne redniowiecze SZCZECIN-Podzamcze, kwartal V, wykopy VI, AZP 30-5 Rok 1998 byl kolejnym, w którym kontynuowane byly prace w wykopie VI. Prowadzenie prac wykopaliskowych tym razem przez Pracowni Archeologiczn Zamku Ksit Pomorskich w Szczecinie bylo moliwe dziki wspólfinansowaniu bada przez Generalnego Konserwatora Zabytków w Warszawie i Miejskiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie. Koszt finansowy zwizany z zatrudnieniem pracowników fizycznych pokrywala Spóldzielnia Mieszkaniowa ,,PODZAMCZE" ze Szczecina. Badania archeologiczne z kilkoma przerwami trwaly od 1.06.1998 do 30.10.1998. Przyznane rodki przeznaczone byly na finansowanie bada terenowych, dokumentacj opisow, rysunkow i fotograficzn oraz konserwacj zabytków i analizy niektórych surowców. W badaniach uczestniczyl caly zespól Pracowni Archeologicznej (mgr mgr B. Kamiski, Slawomir Slowiski, Anna Uciechowska-Gawron, Eugeniusz Wilgocki)oraz okresowo studenci Uniwersytetu M. Kopernika w Toruniu,(A. Drozd, A. Janowski, I. Bobik, K. Urbaska)i Uniwersytetu A. Mickiewicza w Poznaniu (S. Wójcik, M. Ziomek). Badaniami w terenie kierowali bezporednio mgr mgr A. Uciechowska-Gawron i E. Wilgocki. W okresie prowadzenia prac poddano eksploracji w rónym stopniu trzy poziomy osadnicze zwizane generalnie z warstwami XLVI, XLVII i XLVIII. Wystpowanie rónic w domieszce do glównego komponentu warstw w zarejestrowanych poziomach nie bylo na tyle due, i nie spowodowalo wydzielania w ich obrbie czci spgowej, jak to czsto mialo miejsce w poziomach chronologicznie mlodszych. Poziom osadniczy zwizany z warstw XLVI: W obrbie poziomu osadniczego odslonito w caloci lub w duych fragmentach 5 budynków 196

nakrytych niwelacyjno-spaleniskow warstw XLV. Budynki te poza jednym przypadkiem, s budynkami o konstrukcji zrbowej, jednak konstrukcje tych budynków zostaly bardzo mocno zniszczone, prawie e nie zachowane. Wielko i ksztalt tych budynków generalnie oznaczona zostala przez zarys klepisk glinianych, take czsto zniszczonych. Zachowane, nieliczne belki z podwalin bd cian niekiedy nosz lady dzialalnoci ognia co wskazuje, e mogly by zniszczone w wyniku poaru. Domieszki spalenizny w duych fragmentach wystpujce we wspomnianej warstwie XLV mog by tego potwierdzeniem. Sama warstwa XLVI to brzowa, zbita mierzwa wystpujca na calej powierzchni wykopu, czciowo pokrywajca belki podwalinowe lub dolne belki cian budynków. Powstawala w okresie uytkowania domów. W sklad warstwy wchodz ponadto sloma, szcztki rolinne, sporadycznie szcztki drewna oraz padzierzy lnianych i lusek rybich, wystpujcych w skupiskach. Wydaje si, e intensywno domieszki zaley od prowadzonej dzialalnoci w obrbie domostwa jak i bezporednio przy nim. W partii stropowej i rodkowej w wielu miejscach wystpily przymieszki spalenizny - wgielków drzewnych tworzcych mniejsze lub wiksze skupiska i soczewki. Zrónicowana jest take ich miszo, a s one wynikiem wysypywania wgli z domowych palenisk na zewntrz budynków. W stropowej partii tej warstwy znajdowaly si wcinite podwaliny budynku 178 oraz wbite kocówki palików cian budynku plecionkowego nr 176. Wypelniska tych obiektów wyeksplorowane zostaly praktycznie w 1997 roku, natomiast w 1998 wyeksplorowano wszystkie pozostale relikty cian. W warstwie XLVI zalegaly natomiast budynki nr 179 -183. Planigrafia zabudowy wskazuje na wyodrbnienie si generalnego podzialu na dwie zagrody: pólnocn, gdzie zabudowa i sposób zagospodarowania przestrzeni zmienial si w trakcie trwania i narastania warstwy oraz poludniow, gdzie sytuacja pozostawala bardziej stabilna. Okrelenia pólnocna i poludniowa maj tutaj znaczenie tylko porzdkowe. W obrbie zagrody pólnocnej zlokalizowano budynki 179, 180 i 181. Nie egzystowaly one jednak jednoczasowo. Najstarszym, pobudowanym ju w poziomie XLVII jest budynek 181 zlokalizowany w czci zachodniej, wzniesiony w technice zrbowej budowy cian. Na tym poziomie mamy do czynienia z najmlodsz jego faz. Ta faza egzystowala w pocztkowym okresie tworzenia si poziomu warstwy XLVI. W obrbie budynku zarejestrowano podzial wewntrzny na izb glówn z klepiskiem glinianym i paleniskiem oraz gospodarcz ,,komor" wypelnion mierzw. Z okresem funkcjonowania budynku wie si wymoszczone drewnem przejcie, usytuowane bezporednio na pólnoc od budynku. Midzy do silnie zniszczonymi deskami wymoszczenia oraz legarmi podwalinowymi stwierdzono zaleganie w wypelnisku warstwy bardzo duej iloci cinków drewna. Budynek ten mimo `'wieloizbowoci" nie istnial zbyt dlugo. Po jego zniszczeniu w innej konfiguracji przestrzennej - przesunicie zabudowy na wschód - pojawia si budnek 179. Zbudowany w technice zrbowej stawiania cian zachowal si tylko w postaci ciany poludniowej i przylegajcego do niej glinianego klepiska z paleniskiem. Z budynkiem tym naley prawdopodobnie wiza plot plecionkowy wystpujcy bezporednio na poludnie od niego. Plot ten postawiony generalnie po osi wschód-zachód przegradza obszar wlanie na cz pólnocn i poludniow. Bezporednio od naronika SE budynku w kierunku wschodnim plot ten ma dwa ramiona i tworzy kojec znacznych rozmiarów ( 6,4 x l,7-2,0 m po osi E-W). Wewntrz kojca znajdowala si przewrócona ciana plecionkowa a pod ni gruba warstwa mierzwy ze slom co wskazuje na jego funkcj jako pomieszczenia dla zwierzt. Jednoczenie plot ten spelnial rol graniczn midzy zagrodami. Najmlodszym elementem zabudowy w tej czci na poziomie warstwy XLVI jest budynek 180, który powstal po zniszczeniu budynku 179 i funkcjonalnie z nim zwizanego plotu granicznego. Sam budynek zbudowany w plecionkowej konstrukcji cian z zachowanym klepiskiem glinianym i paleniskiem odgrodzonym wewntrzn ciank plecionkow powstal w obrbie partii stropowej warstwy a wic ju w kocowym okresie jej trwania. W sklad czci poludniowej wchodzily natomiast budynki 182 i 183 zbudowane w konstrukcji zrbowej. Budynek 182 bardzo duych rozmiarów posiadal klepisko, by moe moszczone drewnem oraz w czci SE odgrodzon komor. Palenisko zlokalizowano w izbie glównej przy cianie pólnocnej co umieszcza wejcie zapewne w cianie poludniowej. Budynek 183 odslonity czciowo wyznaczony byl przez klepisko z paleniskiem. W przypadku zabudowy zagrody poludniowej na 197

tym poziomie naley stwierdzi, e uklad przestrzenny zostal powtórzony w mlodszym poziomie XLV i na miejscu omawianych budynków powstaly budynki 174 i 175. Osobnym zagadnieniem jest wystpujca na samym poludniu warstwa XLVII, która ksztaltem przypomina zarys klepiska glinianego jednak bez znaczcego wypalu klepiskowego. By moe wyznacza ona poziom podwórza funkcjonalnie zwizanego z omawianymi budynkami. W obrbie wyrónionego poziomu znaleziono bardzo liczny material ruchomy. Dominuje oczywicie ceramika o znaczcym udziale naczy rodziny typów G, przy nadal wystpujcych naczyniach typu K, rzadziej J i pojawiajcych si naczyniach typu D. Zauwaalne s fragmenty naczy rodziny H a take pokryw. Material kostny, którego obecno jest znaczca na obecnym etapie nie jest okrelony. Calo zinwentaryzowana w inwentarzu materialu masowego. Pobrane zostaly próbki, przede wszystkim ichtiologiczne, a take botaniczne, biologiczne (kal zwierzcy) oraz malakologiczne. Wród zabytków wydzielonych dominuj pozostaloci skórzane, przede wszystkim resztki butów, take latanych oraz pochewki. Stosunkowo duo jest przedmiotów drewnianych, w tym wrzecion - take ze znakami lub przlikiem, lyeczek, oprawek i to zdobionych a take klepek od cebrzyków. Potwierdzeniem rybolówstwa s skromnie reprezentowane plywaki, liny, powrozy. Nieliczne s zabytki elazne lub z metali kolorowych a take z rogu lub poroa (igly, szydla, grzebienie, oprawki i lywy). Do ciekawszych znalezisk naley zaliczy take fragment lódki z kory, piercionek szklany oraz by moe fragment piszczalki drewnianej. Uzupelnieniem s przedmioty wiadczce m.in. o rolnictwie (oselki), ubiorach (tkaniny) czy ozdobach ( brylki bursztynu). Nie odbiegaj od tego asortymentu przedmioty znajdowane wewntrz budynków z tym poziomem zwizanych. Po wyeksplorowaniu tego poziomu nasuwa si zasadnicza uwaga. Cechuje go nieco inny uklad zabudowy pod wzgldem rozplanowania jak w poziomie wyej. Poziom osadniczy warstwy XLVI tworzony byl przez wzgldnie duy okres czasu. Calkowita miszo waha si od 20 do 30-35 cm a warstwa ta ma charakter uytkowo-niwelacyjny. Poziom osadniczy zwizany z warstw XLVII: Kolejnym poziomem charakteryzujcym si stosunkowo rzadk zabudow jest niej zalegajcy poziom warstwy XLVII. Warstwa wystpuje na calej powierzchni wykopu. Tworzy j brzowa mierzwa z du iloci spalenizny, tworzc nieraz skupiska wgli drzewnych o powierzchni prawie 3 m². W dalszym cigu wystpuj w postaci soczewek domieszki padziey lnianych i cinków drewna. Zmianie ulega rozmieszczenie budynków - pewne przesunicie ku pólnocy intensywnoci zabudowy. Take na tym poziomie wystpuje podzial na zagrod pólnocn i poludniow. W czci pólnocnej wystpuje duy budynek o zrbowej konstrukcji cian (nr 181). Otacza go od poludnia plecionkowy plot. W budynku wystpily dwie czci - wiksza cz zachodnia z fragmentarycznie zachowan moszczon drewnian podlog a pod ni klepiskiem glinianym, oraz cz wschodnia, mniejsza z wypelniskiem mierzwy. W czci wikszej znajduje si gliniano-kamienne palenisko. Bezporednio na pólnoc od budynku zlokalizowane jest wielofazowe wymoszczenie podwórza. Ta wielofazowo wynika z grzstkoci gruntu a take ze zlej jakoci, wielokrotnie wtórnie uytkowanego materialu. Midzy budynkiem 181 a zlokalizowanym przy wschodniej granicy budynkiem 185 stwierdzono wystpowanie wolnej przestrzeni, która wystpuje take w czci NE wykopu. Ta niezabudowana przestrze to prawdopodobnie podwórze, za czym wiadczy dodatkowo moe ograniczajcy je od zachodu plot plecionkowy. Sam budynek 185zbudowany w plecionkowej konstrukcji cian posiadal gliniane klepisko z kamiennym paleniskiem. Zapewne byl take budynkiem mieszkalnym. Ciekawym zagadnieniem interpretacyjnym jest wystpowanie paleniska w naroniku NE wykopu. Od budynku 185 odgranicza go pozostalo po plocie plecionkowym (koleczki) a od pólnocy wystpuj resztki takiego plotu. Brak jest jednoznacznoci czy bylo to palenisko wolnostojce czy te naley si liczy z faktem, i wczeniej bylo zwizane z budynkiem. Zagrod pólnocn od poludniowej oddzielala wyranie si rysujca droga - przejcie. Miala przebieg po osi wschód -zachód i wystpowala na calej szerokoci wykopu. Tworzyly j dwa równolegle wzgldem siebie rzdy pali drewnianych. Przekroje tych pali byly rónorodne - okrgle oraz trójktne tzn. gruby pal dzielony byl na 4 czci co przy luku zewntrznym pala nadawalo mu taki ksztalt. Szeroko drogi dochodzila do 1,5 m. Dopiero po analizie dendrochronologicznej pali 198

bdzie mona okreli czy droga powstala w jednym czasie czy te inny ksztalt niektórych pali wie si z jej napraw. W zagrodzie poludniowej odslonito jedynie budynek 184 wyznaczony przez zarejestrowany zasig klepiska glinianego oraz podwalin ciany pólnocnej i resztki ciany dzialowej. Wielkociowo naley on do budynków bardzo duych. Przestrze na poludnie, ale take i na wschód od budynku, jest niezabudowana. Stwierdzono zwikszone przemieszanie mierzwy ze spalenizn w tej czci wykopu nadajce jej charakter niwelacji co moe wiadczy o dokonaniu tutaj porzdkowania terenu i std brak ladów zabudowy. Poziom warstwy XLVII nie jest wic tak jednorodny pod wzgldem wypelniska jak wyej zalegajcy XLVI. Glównym komponentem na caloci jest ciemnobrzowa mierzwa, w czci poludniowej ma bardziej charakter niwelacyjny ni uytkowo niwelacyjny. W czci pólnocnej ponadto wystpuj lady przymieszek szcztków rolinnych, piasku i gliny. Miszo jej jest take zrónicowana od 25 cm w czci poludniowej do ca 50 w czci pólnocnej. Pod wzgldem zawartoci materialu ruchomego to oczywicie najwicej jest ceramiki i koci. Pobiena analiza pozwala na stwierdzenie, i zdecydowanie dominuje rodzina typu G, przy wystpowaniu rodziny D i H. Praktycznie nie wystpuj fragmenty zaliczone do rodziny typu J. Z przedmiotów wydzielonych, których jest wicej ni w poziomie XLVI przewaaj pozostaloci skór. Wród przedmiotów drewnianych przewaaj wrzeciona powiadczajce wlókiennictwo co take czyni przliki. Ciekawe s take zdobione oprawki drewniane. Licznie wystpuj przedmioty z poroa i koci (szydla, bogato zdobione grzebienie take z pochewkami, zdobione i niezdobione oprawki). Wród licznych przedmiotów elaznych do ciekawych nale niektóre noe oraz okucia a take róne przedmioty zwizane z osprztem domowym. Jeeli by ocenia zawarto poziomu wg iloci zrónicowania asortymentowego znalezionych przedmiotów to jest on bogatszy od zalegajcego wyej poziomu XLVI. Poziom osadniczy zwizany z warstw XLVIII: Warstwa wyznaczajca ten poziom osadniczy wystpuje na calej powierzchni wykopu. Podstawowym komponentem warstwy jest ciemnobrzowa mierzwa przemieszana ze spalenizn. W tym najstarszym z dotychczas badanych poziomów zarejestrowano podzial na 3 zagrody: pólnocn, rodkow i poludniow. Zagroda pólnocna zajmuje dokladnie ten sam obszar, co zagroda pólnocna w poziomie XLVII. W jej sklad wchodzi budynek 186 o konstrukcji zrbowej, dwuizbowy z klepiskiem wymoszczonym drewnem, paleniskiem (bardzo interesujcym konstrukcyjnie) w czci zachodniej budynku. Na pólnoc od budynku widoczne jest wymoszczenie podwórza. Na wschód od budynku teren niezabudowany rodzaj placu?. Poludniow granic zagrody jest droga, wyznaczona przez dwa plecionkowe ploty a któr odslonite ju na poziomie XLVII co wiadczy, e byla uywana przez dluszy okres czasu, a jej pocztki naley wiza wlanie z tym poziomem. Zagroda rodkowa obejmuje cz centraln wykopu. W sklad tej zagrody wchodzily dwa budynki o konstrukcji zrbowej cian ­ 187 i 188. Obydwa odkryte zostaly fragmentarycznie w zachodniej czci wykopu. Na wschód od nich znajduje si moszczone drewnem due podwórze. Poludniow granic tej zagrody wyznaczaj resztki po plotach plecionkowych biegncych z lekkim odchyleniem po osi wschód zachód. Byly one wielokrotnie niszczone i naprawiane, std dua ilo kolków. Zagroda poludniowa odslonita zostala fragmentarycznie przy poludniowej granicy wykopu. W jej sklad wchodzi budynek 189 wraz z wymoszczeniem na NE i E od niego. Wszystkie konstrukcje nosz lady spalenia. Calo wypelniska warstwy nie zostala w obecnym sezonie wyeksplorowana. Nie zmieni to jednak oceny charakteru zabudowy. Z ju wydobytego materialu ceramicznego wida drobne zmiany w proporcjach wystpowania poszczególnych typów, co jednoznacznie bdzie wiadome po calociowej analizie. Natomiast do bardzo interesujcych znalezisk nale ozdoby bursztynowe - wisiorek wiaderkowaty, piercie oczkowaly i paciorek. Do rzadko wystpujcych przedmiotów naley take elazny grot strzaly. Ostateczn ocen tego poziomu dokona si po wyeksplorowaniu caloci warstwy w przyszlym sezonie. Uwagi kocowe. Tegoroczny sezon archeologiczny byl bardzo owocny pod wieloma wzgldami. Dokonane zostalo 199

rozpoznanie zabudowy 3 kolejnych poziomów osadniczych. Wydobyto nadspodziewanie duo materialu ruchomego - przede wszystkim ceramiki, ale i w pozostalych asortymentach uzyskano ciekawe okazy. Przeprowadzono w tym sezonie stosunkowo duo analiz dendrochronologicznych. Na ich podstawie musimy nieco zweryfikowa dotychczasowe ustalenia chronologiczne wykonywane poprzez pobien analiz materialu ruchomego i odniesienia stratygraficzne. Pewne zeszloroczne sugestie sygnalizowane analiz numizmatyczn skarbu monet znalazly potwierdzenie w wynikach dendrochronologicznych. Dlatego te w odniesieniu do wszystkich 3 poziomów przebadanych w tym sezonie, stwierdzi naley, i ich chronologi naley odnie do okresu okolo polowy XI wieku, a nie jak dotychczas uwaalimy, na sam pocztek wieku XI. Oczywicie ma to konsekwencje w stosunku do ustawienia chronologicznego warstw, które eksplorowa bdziemy w sezonie nastpnym. Po raz kolejny stwierdzamy, e terenowe badania archeologiczne na takich stanowiskach jak Podzamcze w Szczecinie dostarczaj bogatego materialu ruchomego (przede wszystkim ilociowo, ale take i jakociowo). Wszystko to naley podda odpowiednim zabiegom technicznym (umycie, oznakowanie, segregacja, inwentaryzacja, rysowanie itp.) i konserwacyjnym, które w rónym zakresie dotycz rónych surowców. Uzupelnieniem jest dokonanie zadokumentowania rysunkowego, fotograficznego i opisowego. Jednoczenie pozwalaj na do szerokie analizy przestrzenno-urbanistyczne. By byly one poprawne, to oprócz wykonywanych np. analiz dendrochronologicznych powinny by wykonywane take inne, w tym przede wszystkim analiza materialu ceramicznego i kostnego. SZCZECIN-Podzamcze, kwartal 12, wykopy 24-27, AZP 30-5 Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od czerwca do pocztku padziernika 1997 roku i w styczniu 1998 roku, przez mgr. mgr. Eugeniusza Wilgockiego, Slawomira Slowiskiego oraz mgr Ann Uciechowsk-Gawron (Pracownia Archeologiczna Zamku Ksit Pomorskich). Finansowane przez Spóldzielni Mieszkaniow ,,Podzamcze". Badania byly kontynuacj prac z 1996 roku, kiedy to po odgruzowaniu terenu rozpoznano relikty zabudowy murowej i stratygrafi osadnictwa oraz przystpiono do badania obwalowa obronnych na pólnoc od ul. Oplotki. W wykopie nr 18. odslonito wówczas skraj poludniowy walu. Sklonilo to nas do poszerzenia pola obserwacji i zaloenia wykopu nr 24 na pólnocny-wschód od 18, w celu dokladniejszego rozpoznania konstrukcji, przebiegu i chronologii umocnie. Na rozwizaniu tych problemów skoncentrowano si w badaniach tegorocznych, poszerzajc wykop 24 na pólnoc - obecnie osignl on wielko 3 x 10 m. Starano si równie okreli chronologi pocztków osadnictwa na tym terenie. Jednoczenie prowadzono nadzór nad wykopami budowlanymi dokumentujc kolejne fragmenty zabudowy murowej i warstwy z nimi zwizane - wykopy: 25 usytuowany wzdlu muru W w budynku Kurza Stopka 3-4 i 25A w podwórku tego samego budynku, obok muru granicznego z posesj Oplotki 2. Odslonito równie i przebadano latryn drewnian w podwórku posesji Nowy Rynek 5, przy murze granicznym z posesj Kurza Stopka 3-4. Pocztki osadnictwa na tym terenie naley datowa na okres okolo polowy XI w. W wykopie 24 calec osignito na glbokoci - 4, 70 do - 5,00 m. ppm. Na warstwie piasku znajdowala si okolo 30-centymetrowa warstewka ilku mulistego. Charakter znalezionych tu skorup mal i limaków wiadczy, i w tym miejscu przez dluszy czas wystpowalo zastoisko wodne o czystej wodzie, raczej niemajce polczenia ze strumykiem splywajcym wzdlu ulicy Oplotki do Odry, którego istnienie powiadczaj geolodzy. Zastoisko to z czasem zostalo zniwelowane i zasypane przez warstwy piasku z mierzw, platami gliny, szcztkami drewna, kamieniami (warstwy XXVII o miszoci 80-140 cm; XXVI od 40 do 190 cm; XXV okolo 60-70 cm). Warstwy te zawieraly bardzo liczny material zabytkowy, (koci, ceramik i przedmioty codziennego uytku) który datowany jest wstpnie na okolo polow XI wieku. Trudno dociec, czy proces ten odbywal si w sposób naturalny podczas uytkowania terenu na poludnie od podgrodzia przez jego mieszkaców; czy te zostal on przygotowywany z myl o przyszlym wykorzystaniu pod budow obwalowa. 200

W czci pólnocnej i pólnocno-wschodniej wykopu, wzdlu profilu E, odslonito szereg wbitych pali o rednicach 10-15 cm i zachowanej dlugoci powyej 2 m. By moe s to pozostaloci palisady - najwczeniejszych umocnie podgrodzia od poludnia. Kwestii tej nie da si rozstrzygn ze wzgldu na fragmentaryczno odkrycia, wynikajc z wymiarów wykopu. Teren do wysokoci pali periodycznie zalewany byl wod, wiadcz o tym powtarzajce si warstewki piasku zalewowego, odslaniane podczas eksploracji - warstwa XXVI i XXV. Na przestrzeni 2 do 2,5 m na pólnocy wykopu zaobserwowano warstw (XXIV) zawierajc due iloci spalenizny i pozostaloci spalonych konstrukcji drewnianych - s to belki uloone w kierunku NW-SE oraz kolejne prostopadle do nich. Trudno stwierdzi, czy s to konstrukcje zwizane ju z umocnieniem podgrodzia, czy te inne budowle na poludnie od niego. Na tych warstwach XXIV, XXV, XXVI posadowiono najwczeniejsz - najstarsz faz walu obronnego. W wykopie 24 odslonito 3 fazy umocnie obronnych. Faza I Wal mial orientacj NW-SE. Zaczto go wznosi najprawdopodobniej po 1086 r. (datacja na podstawie próbek dendrochronologicznych). Do wzniesienia konstrukcji drewnianych uyto rónego rodzaju drewna: dbu, olchy, buka. Zwizane s z ni warstwy: XX, XXa, XXI. XXII, XXIIa-c, XXIII l XXIIIa. Posadowiono go na warstwach gliny (warstwy XXa, XXIIb i c), na glbokoci: cz. N skrzynia l,50 m ppm i cz. S - 2,70 m ppm. W czci pólnocnej wykopu odslonito skrzyni drewnian. Widoczne s 2 ciany: poludniowa i zachodnia zachowane do wysokoci 7-miu belek. Belki pilotowane byly palikami wbijanymi od wewntrz i na zewntrz cian. W naroniku SW belki cian posiadaj zaciosy i polczono je na zrb. ciana zachodnia zostala czciowo zniszczona przez wycicie 5-ciu belek (prawdopodobnie do wtórnego wykorzystania). Na poludnie od naronika skrzyni, w profilu zachodnim wykopu odkryto, jak si wydaje, zrb kolejnej skrzyni - widocznych jest 10 kolejnych krzyujcych si belek. Teren poniej ciany S skrzyni wyloono dwoma rzdami belek wloonych na legarach i od poludnia wzmocnionych hakami. To wymoszczenie powstalo przed powstaniem skrzyni, gdy belki legarów podchodz pod najnisz z belek ciany S skrzyni. Z czasem ciana ta zostala wzmocniona przez dostawienie od zewntrz - w odlegloci okolo 50 cm, drugiej ciany (tu zachowaly si 4-ry kolejne belki). Prawdopodobnie to dodatkowe wzmocnienie zostalo ,,wymuszone" zalewami wody lady piasku zalewowego ze skorupami mal uchwycono przy cianie pierwszej skrzyni. Przestrze midzy ,,podwójn" cian wyloono faszyn i zasypano glin z próchnic (warstwa XXIIb). Druga ciana skrzyni wsparta zostala trzema hakami. Najdalej na poludnie wysunitymi konstrukcjami tej fazy walu s grube belki o przekrojach powyej 20 cm, uloone równolegle do skrzyni i wymoszczenia, zaopatrzone w zaciosy, w które wchodzily belki ciany prostopadlej, widocznej przy profilu W. Belki wsparte byly potnych rozmiarów hakiem, w rozwidleniu ramion którego wbite byly kolki. Haki ustawiono w sposób dwojaki, bd belki wchodzily w rozwidlone ramiona haka, bd haki mialy w rozwidlonych ramionach wbite pale pilotujce konstrukcje. Przestrze midzy wymoszczeniem a belkami w czci S zajmowalo ,,rumowisko" belek oraz pionowo wbite pale. Wydaje si, e wszystkie te elementy postawione zostaly równoczenie z ,,drug" cian skrzyni. I mialy za zadanie zabezpieczy skrzyni przed podmywaniem przez zalewy wody i rozsuwaniem. Wszystkie konstrukcje na poludnie od skrzyni uszczelniono zasypujc je grub warstw gliny a ,,rumowisko" dodatkow próchnic (warstwy XXII, XXIIa, XXI). Wntrze skrzyni wypelnione bylo próchnic ze szcztkami drewna, spalenizn, mierzw, kamieniami. Faza II Faza II walu powstala prawdopodobnie po 1129 r. (datowanie na podstawie próbek dendrochronologicznych). Do budowy konstrukcji drewnianych uyto drewna dbowego i bukowego. Wi si z ni warstwy XIII, XIIIa, XIV, XIVa, XV, XVI, XVIa, XVII, XVIII, XVIIIa-c, XIX i XIXa. 201

Wal w tej fazie mial inn orientacj ni poprzedzajcy go wal fazy I. Mianowicie biegl w kierunku SW-NE i prawdopodobnie zakrcal na pólnocny wschód otaczajc podgrodzie od wschodu, od strony Odry. Na szczycie walu (w czci N wykopu) odkryto równie cz skrzyni - ciany wschodni i poludniow. Skrzynia jest zbudowana z kiepskiej jakoci drewna i bardzo slabo zachowana. Belki uszczelnione byly mchem i drobnymi kamieniami, od zewntrz oblepione glin, co mialo znaczenie przeciwpoarowe. Przed rozsuwaniem zabezpieczono je wbijajc od zewntrz pionowe pale. Belki cian nie stykaj si ze sob w naroniku SE - raczej nie byly przewizane. Skrzynia posadowiona zostala dokladnie nad skrzyni starszego walu, dzieli je tylko kilkucentymetrowa warstewka gliny (warstwa XVIIIa). Wypelniono j mierzw z próchnic, kamieniami, szcztkami drewna, glin (warstwa XVIII) i przykryto ,,plaszczem" szarego gliniastego piasku (warstwa XVII) o miszoci 30-40 cm. Okolo 3,5-4 m na poludnie od ciany poludniowej skrzyni odslonito równolegl do niej konstrukcj rusztu. Tworz j 4 nakladajce si belki, slabo zachowane, rozsuwajce si na poludnie. Prawdopodobnie szybko ulegla zniszczeniu, gdy od pólnocy w odlegloci zaledwie 20 cm zbudowano kolejny, równolegly ruszt, tym razem solidniejszy, z belek o wikszej rednicy (do 25 cm), podpierajc go od poludnia wbitym palem. Konstrukcje te wypelniono mierzw z próchnic i platami gliny (warstwa XVI) sigajc a na szczyt walu, a nastpnie oblepiono glin (warstwy XIV, XIII, XIIIa). Na szczycie walu, gdzie miszo gliny dochodzila do 60 cm, stwierdzono pozostaloci zwglonych belek uloonych prostopadle do siebie, warstwy polepy l spalenizny (warstwa XIVa). S to lady destrukcji walu podczas poaru. Rónica poziomów midzy szczytem a podstaw walu tej fazy wynosi ponad 3 m (od -2,40 m ppm na S u podstawy do +0,80 m npm - szczyt walu). Faza III Na podstawie próbek dendrochronologicznych datacja tej fazy zdaje si nie róni od fazy II drzewa uyte do budowy cito midzy 1123 a 1130 r. Byly to glównie dby i jesiony. Wal zbudowany zostal równie w konstrukcji rusztowej i wypelnionej ziemi (warstwy V, VI, VII, VIIa-c, VIII, VIIIa-c, IX, IXa, X, Xa-b, XI, XII, XIIa-c). Przebieg konstrukcji drewnianych powiela przebieg walu starszego - II fazy. Prawdopodobnie jednak szczyt walu w tej fazie znajdowal si dale na pólnoc, na co zdaje si wskazywa wystpowanie rusztu nad miejscem, gdzie w fazie II starszej znajdowala si skrzynia. Analiza stratygrafii wykopu pozwala na wyodrbnienie dwóch podfaz przedzielonych warstw niwelacyjn gliny (VIIc). Podfaza starsza: wi si z ni warstwy XII do VIII. Konstrukcje rusztów z ni zwizane s bardzo slabo zachowane, rozsunite i nosz lady poaru. W czci poludniowej wykopu na poziomie warstwy XI odslonito szereg belek o przebiegu N-S bdcych ladami destrukcji. Podfaza mlodsza: wi si z ni warstwy VII do V i konstrukcja dwóch rusztów oddalonych od siebie o 3 m. Obydwa zachowane s do wysokoci 6 belek pochylonych na poludnie. Nawarstwienia zostaly czciowo zniszczone przez wkopy do latryny i obiektu nr l. Strop nie jest czytelny. Rónica poziomów midzy warstw u podstawy a najwyszymi uchwyconymi w wykopie wynosi 3,40 m (-1,70 m ppm na poludniu wykopu, do +1,70 m npm na pólnocy). Podsumowanie. l. Pocztki osadnictwa na tym terenie pochodz z okolo polowy XI wieku, o czym wiadcz warstwy poziomów uytkowych z du iloci materialu ceramicznego. 2. Niewyjanione zostaje zagadnienie, czy pierwsz form umocnie podgrodzia od poludnia byla palisada. Odkryto wprawdzie pale w czci pólnocnej wykopu, jednak ich funkcji trudno dociec. W wykopie uchwycono 3 fazy umocnie obronnych: Faza I- powstala po 1086 r. Byl to wal o konstrukcji skrzyniowej z zastosowaniem haków do umocnienia konstrukcji, o orientacji NW-SE. Skrzyni od poludnia oslonito przez belki uloone równolegle do niej, a przestrze midzy wypelniono wbitymi palami i wrzuconymi belkami. Calo 202

wypelniono wbitymi palami i wrzuconymi belami. Calo wypelniono glin. Jedynie wntrze skrzyni zostalo zasypane mierzw z piaskiem i szcztkami drewna. Faza II- datowana na okres po 1129 r. Orientacja walu ulegla zmianie na SW-NE i otaczal on podgrodzie od poludnia i wschodu. Wzniesiono go równie w konstrukcji skrzyniowej, z zastosowaniem rusztów na S od niej. Calo osypano warstwami ziemi l oblepiono glin. Nosil lady poaru. Faza III - powstala po 1230 r. Wal w tej fazie powielal przebieg walu fazy II. By moe jego szczyt, przebiegal bardziej na pólnoc. Wzniesiono go w konstrukcji rusztowej. Wyróniono dwie podfazy, starsza nosi lady spalenia. Przedstawion tutaj chronologi walu ustalono w oparciu o datacj próbek dendrochronologicznych. Rónica w chronologii II i III fazy jest nieuchwytna, gdy do budowy obydwu uyto drewna wycitego midzy 1223 a 1230 r. Material ceramiczny zawarty w warstwach jest malo pomocny w szczególowych rozwizaniach, gdy znajduje si na zlou wtórnym. Umocnienia w tej cz i podgrodzia mialy zapewne dwojak funkcj: obronn i przeciwpowodziow. O czstych zalewach wody wiadcz warstwewki piasku zalewowego w nawarstwieniach l i II fazy. Wszystkie nawarstwienia i konstrukcje pochodz z poludniowego zewntrznego stoku walu. Nierozpoznane nadal zostaly relacje umocnie z podgrodziem. Oprócz szczególowych bada umocnie obronnych nadzorowano prace ziemne w wykopach budowlanych. Dotyczyly one wykopu 25 zlokalizowanego wzdlu muru zachodniego budynku Kurza Stopka 3-4 od strony podwórza.. Natrafiono tutaj na poziomy niwelacyjne zwizane z budow kamienicy okolo 1889 r., kiedy to doszcztnie rozebrano wczeniejsze budowle. Poniej uchwycono wkopy do fundamentów murów redniowiecznych z zalegajcymi w nich drewnianymi rusztami pod te fundamenty oraz redniowieczn warstw sprzed zabudowy. Podczas prac ziemnych wewntrz budynku Kurza Stopka 3-4, przy rozbiórce muru granicznego z podwórkiem Oplotki 2, w naroniku SE posesji wykonano wykop 25A dokumentujc odslonite tam nawarstwienia. Uchwycono tutaj ceglan posadzk piwnicy budynku i warstwy podsypki z ni zwizane oraz warstwy niwelacyjne i poarowe ze spalenizn. Poniej zalegala warstwa mierzwy - poziom osadniczy sprzed zabudowy. Ostatnim wykopem realizowanym na kwartale 12 w 1997 roku byl wykop 26. Zostal wyznaczony na podwórku posesji Nowy Rynek 5, przy murze granicznym z posesj Kurza Stopka 3-4, w naroniku NE. Jest to latryna drewniana o ksztalcie niemal kwadratowym, wymiary 180 x 180 cm. Zorientowana na osi N-S, W-E. Konstrukcja drewniana opiera si na czterech palach dbowych ustawionych w naronikach (wymiary; ca 20 x 22 cm odslonita dllugo do 2,80 m). W palach wycito pasy o szerokoci do 10 cm, w których zamontowano rozpory - belki poziome o szerokoci okolo 10-12 cm (odleglo midzy rozporami 1,20 m), które wzmacnialy i stabilizowaly konstrukcje. Na zewntrz pali skonstruowano skrzyni z desek dbowych (wymiary: dlugo okolo 180 cm, szeroko 30-40 cm, grubo 5-8 cm). Deski w naronikach polczone s na zrb. W cianie S ostatnia belka rozporowa podparta zostala od spodu. Zachowalo si w cianach 7-8 desek. W wypelnisku obiektu (mierzwie) znaleziono oprócz ceramiki, wiele przedmiotów drewnianych: miski toczone i klepkowe, czerpak, fr. dna beczki a take fr. buta skórzanego i szpilk kocian. Obiekt zostal datowany na okres po 1289 r. (na podstawie próbek dendrochronologicznych). Kolejnym wykopem realizowanym ju w 1998 roku jest wykop 27 usytuowany w podwórku kamienicy Oplotki 2, przy murze granicznym z posesj Oplotki 4. W caloci zajmuje go latryna drewniana w ksztalcie prostokta o wymiarach 132 x 184 cm. Konstrukcja jej opiera si na skrzyni zewntrznej zbudowanej z desek dbowych o szerokoci 30-35 cm i gruboci 6-8 cm. Deski /zachowalo si 4-5 w cianach/ polczone s na zrb. W naronikach skrzyni od wewntrz wbito 4 zaostrzone pale o rednicach 14-18 cm stabilizujce konstrukcj. Ich dlugo wynosi 260 - 280 cm i wbite s duo poniej ostatnich desek w cianach. ciany dodatkowo zostaly wzmocnione deskami i palikami 203

od strony wewntrznej. Pod wszystkie ciany skrzyni zostaly podloone podkladki w postaci desek i belek. Wypelnisko latryny stanowila w czci stropowej próchnica z gruzem o miszoci do 30 cm, a nastpnie mierzwa. Znaleziono w niej duo materialu ruchomego m. in.: trep drewniany, miski toczone l klepkowe, fragmenty naczy szklanych, kamionkowych i siwaków. Wstpnie, na podstawie materialu archeologicznego latryn mona datowa na koniec XIV/ pocztek XV wieku. Dokladna chronologia zostanie okrelona po otrzymaniu wyników analizy dendrochronologicznej. SZCZEPKOWSKIE ALE, st. 1, gm. Raci, woj. ciechanowskie, AZP 44-58/7 · lady osadnictwa kultury luyckiej ze schylku epoki brzu · osada wczesnoredniowieczna (XIII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Zbigniewa Dlubakowskiego (,,Ignis" Zaklad Naukowo-Edytorski s. c.). Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. Przebadano powierzchni 2200 m2. Stanowisko odkryto w 1998 r., po odhumusowaniu terenu wykonanym w zwizku z budow gazocigu tranzytowego Plw. Jamal - Europa Zachodnia. Stanowisko poloone jest ok. 1000 m na poludnie od wsi. Prace wykopaliskowe podjto w zwizku z prowadzon budow gazocigu tranzytowego Plw. Jamal - Europa Zachodnia. Badaniami objto powierzchni ponad 22 arów. Odkryto lcznie 23 obiekty. Ich wypelniska wglbione byly w gliniasty piasek calcowy najczciej na 10-30 cm. Tylko dwa obiekty mialy glboko okolo 40 cm., a dwa okolo 60 cm. Jamy mialy w przekroju poziomym zarys owalny, rzadziej zbliony do czworokta lub nieregularny. W przekroju mialy zarys misowaty, nieckowaty lub nieregularny. W jednym obiekcie znaleziono wylcznie ceramik naczyniow kultury luyckiej. Pozostale obiekty zawieraly wczesnoredniowieczn ceramik naczyniow, fragmenty koci zwierzcych, sporadycznie grudki polepy, fragmenty przedmiotów elaznych lub krzemienie. W jednym z obiektów znaleziono elazny grot strzaly. W zachodniej czci badanego obszaru natrafiono miejscami na kilkucentymetrowej miszoci warstw kulturow w postaci ciemnoszarego piasku gliniastego, w którym znajdowaly si nieliczne fragmenty nowoytnej i wczesnoredniowiecznej ceramiki naczyniowej oraz fragmenty przedmiotów elaznych. Sporód odkrytych obiektów tylko jeden jednoznacznie interpretowa mona jako palenisko, siedem obiektów, ze wzgldu na ich wymiary (szeroko 1,4 - 3 m, dlugo 2,6 - 4,8 m) interpretowa mona jako pozostaloci domostw o bliszej nieokrelonej konstrukcji, pozostale za pelnily zapewne funkcje obiektów gospodarczych, a take jam zasobowych lub odpadkowych. Najbardziej niejasna jest funkcja trzech obiektów w postaci bruków - skupisk kamieni rozlokowanych mniej wicej w linii prostej i oddalonych od siebie o okolo 16 - 20 m. Na podstawie ceramiki naczyniowej osad wstpnie datowa mona na XIII w. Materialy i dokumentacja przechowywane s w PSOZ w Ciechanowie. Wyniki bada publikowane w serii publikacji finansowanej przez EuRoPol GAZ S. A. Badania nie bd kontynuowane. SZCZEPKOWSKIE ALE, st. 2, gm. Raci, woj. ciechanowskie, AZP 44-58/8 · lady osadnictwa kultury luyckiej ze schylku epoki brzu · osada wczesnoredniowieczna (XIII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Zbigniewa Dlubakowskiego (,,Ignis" Zaklad Naukowo-Edytorski s. c.). Finansowane przez EuRoPol GAZ S.A. Przebadano powierzchni 900 m2. 204

Stanowisko odkryto w 1998r., po odhumusowaniu terenu wykonanym w zwizku z budow gazocigu tranzytowego Plw. Jamal -Europa Zachodnia. Stanowisko poloone jest ok. 900 m na poludniowy zachód od wsi. Badaniami objto powierzchni okolo 9 arów w obrbie pasa terenu odhumusowanego w zwizku z prowadzon budow gazocigu tranzytowego Plw. Jamal - Europa Zachodnia. Pod warstw ziemi ornej zalegala warstwa czarnobrunatnego piasku o miszoci okolo 10 cm, w której znajdowaly si fragmenty nowoytnej, redniowiecznej i staroytnej ceramiki naczyniowej, fragmenty przedmiotów elaznych i krzemienie. Pod t warstw natrafiono na stropy 5 obiektów (w tym 4 jamy i 1 bruk kamienny) zaglbionych w piaszczyste podloe na okolo 10 ­ 40 cm. Obiekty mialy zarówno w przekroju poziomym jak i w przekroju pionowym zarys nieregularny. Najwikszy z obiektów o wymiarach 1,3 x 2,5 m zawieral dwa fragmenty ceramiki naczyniowej kultury luyckiej. Jeden z obiektów nie zawieral zabytków a w pozostalych trzech znaleziono wczesnoredniowieczn ceramik naczyniow, która szczególnie licznie wystpila w obiekcie nr 2, gdzie te znaleziono fragmenty koci zwierzcych, grudki polepy i wgla drzewnego oraz fragment przedmiotu elaznego. Na podstawie ceramiki naczyniowej obiekty redniowieczne datowa mona wstpnie na XIII w. Miejsce przechowywania materialów i dokumentacji: Pastwowa Sluba Ochrony Zabytków w Ciechanowie Wyniki bada bd opublikowane w serii publikacji finansowanej przez EuRoPol GAZ S. A. Badania nie bd kontynuowane. wity Wojciech, st. 7, gm., Midzyrzecz, woj. gorzowskie, AZP 51-14/22 - patrz: paleolit Targonie, st. 5, gm. Regimin, woj. ciechanowskie, AZP 42-62/53 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Targonie Wielkie, st. 9, gm. Zawady, woj. lomyskie, AZP 36-81 - patrz: paleolit Toczylowo, st.7, gm. Grajewo, woj. lomyskie, AZP 26 ­ 80 - patrz: mezolit TREPCZA, st. 2, gm. Sanok, woj. kronieskie, AZP 112-78/84 · grodzisko wczesnoredniowieczne (IX ? - XIII wiek) Badania ratownicze, przeprowadzone w dniach od 28 maja do 30 padziernika, przez mgr. Jerzego Ginalskiego (PSOZ w Kronie, Muzeum Historyczne w Sanoku). Finansowane przez Komitet Badan Naukowych w Kronie, Muzeum Historyczne w Sanoku. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 312,5 m². Grodzisko w Trepczy, st. 2 poloone jest na poludniowo-zachodnim skrawku Pogórza Dynowskiego i wraz z ssiadujcym drugim grodziskiem ,,Horodna" (st. l) oraz cmentarzyskiem kurhanowym (st. 3), tworzy wczesnoredniowieczny kompleks osadniczy w pamie zalesionych wzgórz na lewym brzegu Sanu. Grodzisko ,,Fajka", usytuowane na szczycie wzgórza (430 m n.p.m.), okolo 140 m ponad dnem doliny, zajmuje obszar okolo 5 ha. Otoczone jest od zachodu, czciowo od poludnia i pólnocy picioma liniami walów, przy czym dookolny przebieg posiada tylko umocnienie samego majdanu. Od wschodu i poludniowego-wschodu naturaln obron stanowily bardzo strome zbocza i rozpadliny. Badania tegoroczne, bdce kontynuacj prac ratowniczych w latach 1996-1997, mialy ju charakter stacjonarny i koncentrowaly si (tak jak w roku ubieglym) w obrbie majdanu grodziska. W pierwszej kolejnoci dokoczono eksploracj i dokumentacj wykopu I, zaloonego w najwyszej, 205

poludniowej czci majdanu, czyli w miejscu odkrycia dwóch obiektów sakralnych. Wykopaliska rozpoczto od odslonicia kamiennych reliktów drewnianej XII-wiecznej cerkwi, które na okres zimy przysypano ziemi, zabezpieczajc je uprzednio za pomoc folii oraz plastykowej siatki. Obiekt ten przetrwal praktycznie w stanie nienaruszonym - zachowal swój prostoktny zarys z trójbocznie zamknit od wschodu apsyd. Po kolejnym wypreparowaniu kamiennych law piaskowcowych stanowicych podbudow wityni (o wymiarach 11 x 5,5 m), przecito je w dwóch miejscach niewielkim sondaem, celem wyjanienia sytuacji stratygraficznej - wzajemnej relacji cerkwi, póniejszej kaplicy i otaczajcych te obiekty grobów. Pólmetrowej szerokoci wykop sondaowy potwierdzil wczeniejsze przypuszczenia o równoczasowym istnieniu starszego obiektu sakralnego i otaczajcego go cmentarzyska. Po zniszczeniu cerkwi okolo polowy XIII wieku, cmentarz funkcjonowal w dalszym cigu, groby lokalizowano niejednokrotnie w bezporednim ssiedztwie jej kamiennych podwalin. Czsto jamy grobowe wrcz wkopywano w lawy piaskowcowe, natomiast wntrze wityni pozostawiono generalnie wolne. Najpewniej w drugiej polowie XIII wieku wzniesiono na miejscu cerkwi drewnian, mniejsz kaplic (o wymiarach 8,5 x 5,6 m), z wyodrbnionym, prostoktnym prezbiterium, uytkujc cmentarz w dalszym cigu, by moe nawet jeszcze w wieku XIV. Celem tegorocznego sezonu badawczego bylo rozpoznanie sytuacji osadniczej na majdanie grodziska. Przecito go wic na calej dlugoci wykopem sondaowym (II) w kierunku na zachód od cerkwi, o szerokoci 2,5 m wzdlu osi pólnoc-poludnie, pozostawiajc w czci pólnocnej 5-metrowe, nie przekopane odcinki. Sytuacja stratygraficzna nie odbiegala od tej w rejonie wityni. Pod cienk warstw ciólki lenej natrafiano na zwarte podloe piaskowcowe, w którym bardzo slabo rysowaly si jamy grobowe, czy inne obiekty. Udalo si uchwyci pólnocn i poludniow granic cmentarzyska, które zajmowalo jak si wydaje blisko 1/3 powierzchni ponadhektarowego majdanu. Zadokumentowano kolejnych 35 pochówków, wystpujcych w poludniowej czci wykopu II - do chwili obecnej przebadano 105 grobów. Szkielety zachowaly si w stanie na ogól zlym, niejednokrotnie tylko koci czaszki i zby. Powodem tego bylo bardzo plytkie zaleganie grobów oraz brak plyt piaskowcowych nad jamami. W przypadku kilku pochówków pod duymi plytami kamiennymi szkielety znajdowaly si w stanie prawie kompletnym, w grobach bez konstrukcji kamiennych - niejednokrotnie nie zachowaly si wcale. Groby nie zawieraly adnych przedmiotów, kryly szcztki zarówno mczyzn, kobiet jak i dzieci. O ile wokól cerkwi niemale wszystkie pochówki byly jednakowo zorientowane i oddalone od siebie, o tyle w miejscu sondau nie byly ju tak regularne. Utrzymywaly wprawdzie uklad rzdowy i orientacj wschód-zachód (z glow na zachód), ale odstpy midzy nimi byly wyranie wiksze. Od strony poludniowo-zachodniej cmentarzyska zaobserwowano rodzaj podejcia do jego centralnej partii. Podejcie to uloono z duych, plaskich kamieni piaskowcowych, wykorzystujc czciowo take ich naturalny uklad. W rodkowej czci wykopu sondaowego (II), odslonito zarysy 10 niewielkich jam oraz nieregularnych skupisk kamieni otoczakowych i piaskowcowych. Jamy te, najpewniej o przeznaczeniu gospodarczym, zawieraly niewielk ilo materialu zabytkowego, sigajc do glbokoci 60-70 cm. Kilka z nich bylo zapewne jamami poslupowymi - pozostalociami bliej nieokrelonych konstrukcji naziemnych. Skupiska kamieni otoczakowych i piaskowcowych okazaly si by brukami uloonymi nad jamami grobowymi. Pólnocna cz sondau byla praktycznie pusta - nie zarejestrowano tu adnych obiektów, podloe piaskowcowe zalegalo bardzo plytko, bezporednio pod cienk warstw ciólki lenej. Pomidzy kamieniami naturalnego podloa znajdowano pojedyncze fragmenty naczy i koci zwierzce, wiadczce o tym, i poziom ten musial by odslonity i uytkowany jako naturalny bruk. W calym, liczcym 175 m², sondau nie natrafiono na lady zabudowy mieszkalnej, która musiala tu funkcjonowa w postaci zrbowych budowli, po których jednak lady zachowuj si niezwykle rzadko. We wschodniej czci majdanu grodziska, okolo 30 m na pólnoc od reliktów cerkwi, zaobserwowano na jego powierzchni wyrane wyplaszczenie, z którego w kilku miejscach sterczaly kamienie piaskowcowe rónej wielkoci. W miejscu tym zaloono nastpny wykop o powierzchni 125 m² (wykop IV) celem wyjanienia nienaturalnej, jak si na wstpie wydawalo, formy terenowej. 206

Po zdjciu cienkiej warstwy humusu lenego, na powierzchni wykopu zarysowaly si zwarte struktury rumoszu piaskowcowego, bezsprzecznie uloonego rk ludzk. Kamienie te usypano bez zaprawy jako rodzaj fundamentu pod okazal (?), drewnian budowl. W miejscach gdzie teren opadal bylo ich wicej, wystpowaly tu w kilku warstwach, zaobserwowano wyran tendencj do utrzymania jednolitego poziomu w calej tej partii. Na obecnym etapie bada, calkowity zarys budowli jest do trudny do odtworzenia, nie mówic ju o okreleniu jej przeznaczenia. Niemniej jednak ju teraz widoczny jest od strony wschodniej rodzaj wejcia ze starannie uloonym progiem. W czci zachodniej kamienie ukladaj si natomiast w wielobok (omiobok), we wntrzu którego znajduj si resztki pieca (?). Wydaje si, e od pólnocy przylega tutaj jeszcze jedno pomieszczenie, od poludnia natrafiono za na lady jam poslupowych, majcych wyrany zwizek z opisywanym zaloeniem. W wyniku tegorocznych bada pozyskano niezwykle interesujcy, rónorodny i liczny material zabytkowy pochodzcy generalnie z ostatnich faz wczesnego redniowiecza - od XII do polowy XIII wieku. Wydobyto nastpujcy inwentarz zabytków ruchomych: 707 fragmentów naczy (w tym 1 fragment naczynia grafitowego), koci ludzkie (fragmenty szkieletów ­ 35 grobów), koci zwierzce, 49 gwodzi elaznych, 39 przedmiotów elaznych (w tym: 4 ,,raczki", l wdzidlo, 2 kólka, 1 klin), 9 przedmiotów brzowych (w tym: 3 tulejki, l szydlo/?/, 2 sztabki), 5 ,,placków" brzu cynowego, 10 ozdób brzowych (w tym: l fragment dzwoneczka z brzu cynowego, l kablczek z powrotnym zwojem), 14 przedmiotów olowianych, l fragment grzywny /?/ srebrnej, 1 owalny ,,placek" srebrny, 3 ozdoby zlote (pólksiycowate blaszki - nimby /?/ od ,,ikonek"), 3 ozdoby srebrne (w tym: l fragment kolczyka ze zlot aplikacj), 7 piercieni brzowych (w tym: l ze szklanym, podwójnym oczkiem), l fragment piercienia srebrnego zdobionego technik niello, 4 sprzczki brzowe (w tym: l srebrzona z elaznym kolcem, l lirowata z brzowym kolcem), 2 pieczcie olowiane, l fragment zloconego diademu (z przedstawieniem inkrustowanego lub emaliowanego lwa), l brzowa ,,ikonka" z przedstawieniem Archaniola, l olowiana matryca do wyrobu enkolpionów (kubooktoedryczny pacior), 2 krzyyki-relikwiarze brzowe (l miniaturowy - awers i rewers, l kompletny zdobiony emali ?), l brzowy krzyyk ,,jerozolimski", 6 monet (w tym: l denar XI/XII, l trojak Zygmunta III /1621/, l szelg ryski, 2 szelgi J. Kazimierza), 11 elaznych grotów strzal, 7 elaznych grotów beltów, l grocik brzowy, l siekierka brzowa z podniesionymi brzegami, l dluto brzowe z tulejk, 6 noy elaznych (w tym: l z fragmentem drewnianej rkojeci, l z fragmentami brzowej tamy na jelcu), 3 ostrogi elazne ,,wielkomorawskie" (w tym: l z zaczepami do wntrza, l z zaczepami przeklutymi), 2 ostrogi elazne (w tym: l kompletna z plytk pod bodcem), 2 wyroby krzemienne (l odlupek, l narzdzie), 3 fragmenty naczynia szklanego, polepa, uel. Na szczególn uwag zasluguje odkrycie dwóch olowianych pieczci ksicych, z których jedna byla doskonale zachowana i udalo si j precyzyjnie przyporzdkowa konkretnemu wladcy. Ten niezwykle rzadki wyznacznik chronologiczny potwierdzil znakomicie, e w kocu XII wieku musial istnie w tym miejscu znaczcy orodek grodowo-miejski (piecz naleala do wielkiego ksicia nowogrodzkiego i kijowskiego Ruryka Rocislawicza - 1171-1172). Tym samym znalazly si konkretne podstawy do datowania odkrytych reliktów drewnianej cerkwi na okres co najmniej XII wieku. Niezwykle spektakularnym odkryciem bylo znalezienie fragmentu pozlacanego diademu ksicego - wyrobu najprawdopodobniej bizantyjskiego, olowianej matrycy do produkcji enkolpionów oraz calej serii przedmiotów kultu i ozdób z brzu, srebra a nawet zlota. Wydobyto równie kolejne zabytki (3 ostrogi) potwierdzajce zwizki terenów nadsaskich z obszarami Pastwa Wielkomorawskiego w kocu IX i na pocztku X wieku. Znaleziska natomiast takich wyrobów brzowych, jak: rkoje sztyletu, siekierka z podniesionymi brzegami, dluto z tulejk, grocik strzaly, dowodz, i stanowisko to zasiedlone zostalo ju we wczesnej epoce brzu. Nastpny sezon badawczy bdzie mial na celu zbadanie walów grodziska i okrelenie ewentualnych faz ich powstania. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Historycznym w Sanoku. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Sprawozdaniach Archeologicznych" i ,,Acta Archaeologica Carpathica". Badania bd kontynuowane. 207

TRZCIN, st. l, gm. Grodziczno, woj. toruskie · grodzisko redniowieczne z dwóch faz: X - XI wiek i XII -XIII wiek Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez dr. hab. Wojciecha Chudziaka, mgr. mgr. Jacka Bojarskiego, Marcina Weinkaufa (Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Instytut Archeologii i Etnologii Zaklad Archeologii redniowiecza i Czasów Nowoytnych). Prace badawcze realizowano w ramach grantu wewntrznego UMK w Toruniu. Badania weryfikacyjno-sondaowe ukierunkowane byly na rozpoznanie stratygrafii oraz okrelenie chronologii obiektu. Grodzisko poloone jest na cyplowato uksztaltowanym wschodnim kracu plaskiego pagórka, ograniczonego od zachodu szerok podmokl równin, natomiast od wschodu glbok dolin rzeki Wel. Forma grodziska dobrze czytelna, jego calkowita powierzchnia liczona wraz z walami wynosi niecale 0,25 ha. Wal piercieniowaty otacza niewielki majdan o powierzchni okolo 2 arów. Szeroko walu na calym obwodzie wynosi okolo 15 m, | wysoko od strony zachodniej 5,5 m, natomiast od strony wschodniej stok walu lczy si ze stokiem doliny. Na pólnocny wschód od grodziska znajduje si ziemny bastion oddzielony od wlaciwej formy grodziska obnieniem. Wymiary jego wynosz okolo 30 x 40 m. Majdan w ksztalcie pólowalu sklada si z dwóch czci, o podobnej wielkoci ale poloonych na rónych poziomach. W ramach prac wytyczono dwa wykopy sondaowe: wykop 1/98 o wymiarach l x 5 m w czci zachodniej oraz 2/98 o wymiarach l x 4 m w czci pólnocno-wschodniej; oba w miejscu styku walu z majdanem. W najbliszym otoczeniu grodziska przeprowadzono badania powierzchniowe, potwierdzajce istnienie na zachód od obiektu osady podgrodowej (st. 5). W trakcie prac badawczych odslonito pozostaloci zabudowy mieszkalnej grodu w formie zwizanych z walem, zaglbionych w ziemi jam, nieckowatych w przekroju. Niestety nie natrafiono na adne lady wiadczce o rodzaju tej zabudowy, konstrukcji i pelnionej funkcji. By moe naley si liczy z koncepcj nie do koca zrealizowan. Niewykluczone jednak, e gród pelnil funkcj glównie schronieniow. Stosunkowo dua powierzchnia walów i niewielki majdan wiadczy mog o wybitnie obronnym charakterze tego miejsca, dodatkowym elementem wzmacniajcym obronno grodu byl bastion ziemny. Funkcj tego ostatniego wiza naley zapewne ze strzeeniem przeprawy przez Wel. Prawdopodobnie gród pobudowany zostal w miejscu, gdzie wczeniej (by moe w okresie plemiennym) istniala osada otwarta. Zniszczenie lub opuszczenie grodu moglo nastpi w rezultacie dobrze udokumentowanych historycznie walk z Prusami na pocztku XIII wieku. Na zbiór ceramiki naczyniowej pozyskanej z sonday skladaj si glównie ulamki naczy wczesnoredniowiecznych (25 fragmentów). Niewielka cz tego zespolu zostala znaleziona w wypelnisku odkrytych obiektów. Ponadto w sondau 2/98 odkryto l fragment ceramiki stalowoszarej datowanej na okres pónego redniowiecza. Chronologi grodziska w Trzcinie ustalono na X - XII/XIII w. Nie jest jednak pewne, czy na caly ten okres przypadalo funkcjonowanie grodu. Najstarszy typologicznie material zabytkowy pochodzi moe z pobliskiej osady, na powierzchni, której stwierdzono material ceramiczny z X-XI wieku. W pólnocnej czci obiektu odkryto natomiast fragmenty naczy z XII-XIII wieku oraz z okresu pónego redniowiecza. Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Olsztynie, Instytucie Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Mikolaja Kopernika w Toruniu. Badania nie bd kontynuowane. TRZCINICA, st. 26, gm. Jaslo, woj. kronieskie · wczesne redniowiecze Badania ratownicze przeprowadzone w 1998 roku, przez mgr. Jana Gancarskiego (Muzeum Historyczne ­ Palac w Dukli), w dniach od 18 do 31 sierpnia. Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 235 m. 208

Badania ratownicze przeprowadzone w 1998 roku byly pierwszymi pracami wykopaliskowymi na tym stanowisku. Zaloono 1 wykop o wymiarach 50 x 5 m. W wykopie bezporednio pod poziomem ziemi ornej, na gl. 25 cm natrafiono na resztki warstwy kulturowej. Poziom calca ukazal si na glbokoci 35 ­ 45 cm. Odkryto lcznie 6 obiektów: owalny obiekt piercieniowaty (prawdopodobnie jama po wykrocie), wkop wspólczesny, przydenne resztki chaty i towarzyszcej jej jamy (fragment drugiej chaty?), dwie male jamy zasobowe. W wypelnisku chaty oraz w resztkach warstwy kulturowej znaleziono spor ilo zabytków. Ogólem wydobyto ok. 1100 fragmentów naczy wczesnoredniowiecznych (w tym zdobionych liniami falistymi, lobkami, dolkami), brylki polepy, kilka fragmentów przedmiotów elaznych (w tym dwie ,,podkówki"), 12 wyrobów krzemiennych z radiolarytów i rogowców (prawdopodobnie na zlou wtórnym). Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowe w Kronie. Badania nie bd kontynuowane. Trzemeszno, zespól poklasztorny kanoników regularnych, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 49-36/- patrz: póne redniowiecze WANDYNOWO, st. 10, gm. Byto, woj. wloclawskie · cmentarzysko wczesnoredniowieczne Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 24 sierpnia do 17 wrzenia, przez mgr. mgr. Aleksandra Andrzejewskiego, Arkadiusza Horonziaka i Marcina Lewandowskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego, PSOZ). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 400 m². Stanowisko zostalo odkryte jesieni 1997 roku. Wlaciciel pola w trakcie prac rolniczych natrafil na koci ludzkie i powiadomil o tym fakcie Pastwow Slub Ochrony Zabytków. Do bada wytypowano najbardziej zagroony, poloony najniej teren tu przy wzmiankowanej wczeniej drodze asfaltowej. Zdecydowano, e przebadana zostanie powierzchnia 4 arów w ramach jednego kwadratowego wykopu o wymiarach 20 x 20 m. Ju w warstwie ornej znajdowano koci ludzkie i nieliczne ulamki naczy glinianych. Wyeksplorowano take 2 monety: Zygmunta III Wazy i solid Jana Kazimierza. Po usuniciu powyszych warstw w calcu ukazaly si jamy grobowe. Zarejestrowano i wyeksplorowano 27 pochówków oraz jedno skupisko koci, które nie byly uloone w porzdku anatomicznym, ,,ossuarium". Groby koncentrowaly si w poludniowo-zachodniej czci wykopu, a wic w arze IV. Zaledwie jeden grób (nr 21) znajdowal si w arze III za kilka zajmowalo poludniow cz ara I. Wszystkie jamy grobowe zlokalizowane byly na linii wschód - zachód, z glowami skierowanymi na zachód. Tylko w jednym przypadku w grobie nr 5 glowa skierowana byla na wschód. Wikszo pochówków byla wyposaona. Przewaaly tutaj noe elazne, cho odkryto take kablczki skroniowe, oselk, krzesiwa elazne, klamerk czy elazny grocik strzaly. Sporadycznie pojawialy si fragmenty naczy glinianych, chyba wszystkie na wtórnym zlou. Wszystkie zabytki zostaly przekazane do konserwacji, po której zostan poddane dalszej dokladnej analizie formalnej, typologicznej i technologicznej. Jednak ju teraz mona stwierdzi, e naley je datowa na okres wczesnoredniowieczny na XII-XIII w. Na bieco wykonana zostala analiza szcztków kostnych. Materialy znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Lódzkich Sprawozdaniach Archeologicznych", s. 218228. Postulujemy dalsze badania zagroonego stanowiska.

209

Wsowo, stan. 29, gm. Kulin, woj. poznaskie, AZP 53-21/69 - patrz: mezolit Wieliczka, st. 95, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 104-58/14 - patrz: neolit Wieliczka-Ronowa, st. 13, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 104-57/13 - patrz: neolit Wierzbowa, st. 1, gm. Wartkowice, woj. sieradzkie, AZP 62-48/4 - patrz: wczesna epoka elaza Wojnicz, st. 3, gm. loco, woj. tarnowskie, AZP 105-65/20 - patrz: wczesna epoka elaza WOLIN, Wzgórze Wisielców, st. 10, wykop 3, gm. loco, woj. szczeciskie, AZP 22-06/74 · osada wczesnoredniowieczna Archeologiczne badania wykopaliskowe w Wolinie na stan. 10 usytuowanym na poludniowym stoku Wzgórza Wisielców od strony rzeki Dziwny, byly prowadzone w latach 1996-98 przez Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Pracownia Archeologiczna w Wolinie oraz Muzeum Narodowe w Szczecinie pod kierownictwem prof. dr hab. Wladyslawa Filipowiaka. Pocztkowo celem powyszych bada bylo rozpoznanie funkcji tego stanowiska. W roku 1996 badania ograniczyly si wylcznie do zaloenia czterech wykopów o charakterze sondaowym usytuowanych w jednej osi prostopadle do linii brzegowej rzeki. W sumie zaloono cztery sondae, trzy o dlugoci 10 i szerokoci l m oraz jeden o dlugoci 5 m i szerokoci 1 m. Przeprowadzone w ten sposób badania pozwolily rozpozna stratygrafi stanowiska na dlugoci 46 m, tak pod wzgldem kulturowym jak i geomorfologicznym. Ze wzgldu na bardzo mal szeroko sonday, eksploracj prowadzono warstwami niwelacyjnymi. Niestety ze wzgldu na ogromne problemy z odwodnieniem nie moliwe bylo kontynuowanie bada na sondau poloonym najbliej koryta rzeki (wykop nr 2). Na najniszym poziomie osadniczym (oznaczonym jako warstwa niwelacyjna VI) w obrbie wykopu nr l i 3 zarejestrowano pozostaloci konstrukcji drewnianych: najprawdopodobniej budynku (sonda l) oraz, co wykazaly póniejsze badania, doskonale zachowanych umocnie nabrzea portowego (sonda 3). Charakter konstrukcji umocnie nabrzea, a nastpnie odkrycie w ich obrbie wraku lodzi Wolin 8 spowodowalo przeprowadzenie w latach nastpnych regularnych bada wykopaliskowych na tym |stanowisku, prowadzonych ju jednak warstwami naturalnymi. Sonda nr 3 poszerzono rozmiarach wykop o rozmiarach 5 na 7 m (rok 1997). a nastpnie o kolejny wykop o wymiarach 5 na 6 m (rok 1998). Podczas bada wykopaliskowych na wykopie 3 oprócz stratygrafii pionowej, w warstwie VI zastosowano take dodatkowo metod stratygrafii poziomej. Wizalo si to z hipotez, i w jej obrbie mamy do czynienia z kilkoma fazami rozbudowy umocnie nabrzea portowego odpowiadajcymi poszczególnym cyklom osadniczym na tym stanowisku. W ten sposób w obrbie warstwy VI wydzielono 5 stref (oznaczonych kolejno jako strefa A, B, C, D i E) obejmujce obszary pomidzy kolejnymi szeregami cianek plecionkowych idc od strony stoku wzgórza w kierunku brzegu rzeki. Opis warstw i obiektów: Warstwy I i II byly warstwami o charakterze geomorfologicznym pozbawionymi ladów osadnictwa. Warstw III w profilu zachodnim z roku 1997 wyznaczaj poziomy 4, 5, 6 i 7. W poszerzonej w tym roku czci wykopu 3 zasadniczy element warstwy III stanowi poziom 5, którego wypelniskiem jest czarny piasek. W spgu warstwy III wystpuj obiekty gliniane z domieszk óltego piasku, oznaczone na profilu zachodnim z roku I997jako poziom 7. Pod glin warstwy III wystpuje na calej powierzchni wykopu warstwa spalenizny oznaczona jako poziom 8, wyznaczajca pocztek warstwy IV. 210

Warstw IV stanowi: poziom 8 (warstwa spalenizny) i poziom 9 (czarny piasek z domieszk ilu). W warstwie tej wystpily wierzcholki 13 kolków drewnianych. Osiem z nich stanowi uklad bdcy kontynuacj cianki plecionkowej wydatowanej dendrochronologicznie w roku ubieglym na lata 959-960. Warstw V na profilu zachodnim z roku 1997 stanowi poziomy 12, 13 i 14. Zasadniczy jej poziom wyróniony na calej powierzchni wykopu stanowi poziom 13, o ciemnobrzowym zabarwieniu. Wypelnisko jego to próchnica z domieszk mierzwy i torfu. Miejscami w spgu warstwy wystpily bardzo cienkie nawarstwienia óltego piasku (zaznaczone na rzucie poziomym warstwy). W warstwie V wystpily wierzcholki 50 kolków drewnianych, z Których 14 stanowi kontynuacj cianki plecionkowej zarejestrowanej podczas bada ubieglorocznych i wydatowanej dendrochronologicznie na lata 959 i 960. Niwelacje kolków oraz ich rednic zaznaczono na rzucie poziomym warstwy. Warstwa VI: strefa B Strefa ta obejmuje obszar pomidzy profilem pólnocnym wykopu a ciank plecionkow wchodzc w profil pólnocny wykopu. cianka ta jest kontynuacj cianki wydatowanej w roku ubieglym na lata 959 i 960. cianka ta jest gsto zaplatana wokól 11 pochylonych lekko w kierunku wody dbowych palików (dranic), z których 6 to podwójne dranice. Tak wic w sumie badany w tym roku odcinek cianki plecionkowej powstal w oparciu o konstrukcj 17 dranic. cianka przy 6 dranicy jest wzmocniona dodatkowo okrglakiem wbitym tu za plecionk od strony profilu pólnocnego. W obrbie tej strefy wystpily take dwa wolno stojce pale (okrglaki) raczej niezwizane bezporednio ze cian plecionkow. W wypelnisku warstwy nad poziomem szarego piasku rzecznego brak faszyny, która jest charakterystyczna dla umocnienia nabrzea w strefie C. strefa C Strefa ta obejmuje obszar pomidzy ciankami plecionkowymi strefy B oraz kolejn ciank plecionkow, biegnc równie lukiem równolegle do cianki strefy B. cianka strefy C podobnie jak cianka strefy B wpada w profil pólnocny wykopu. cianka jest pochylona w kierunku wody. cianka strefy C jest polczona wzlem z kolejn, ciank plecionkow biegnc do niej prostopadle i wchodzc w profil zachodni wykopu, zbudowan z trzech okrglaków. cianka strefy C zbudowana jest z okrglaków za wyjtkiem dwóch dranic w dzialce j w tym jednej w wle lczcym to ciank ze ciank wspomnian powyej. Jest ona take wzmocniona dodatkow elementami wraku lodzi Wolin 8, który rozebrany na czci zostal wykorzystany do wzmocnienia cianki plecionkowej nabrzea. Elementy wraku, glównie czci poszycia burt lodzi zostaly dodatkowo zaklinowane na ciance okrglakami. Elementy lodzi oprócz tych wspierajcych ciank plecionkow wystpily take na cienkiej warstwie mierzwy zalegajcej tu nad faszyn umacniajc spg warstwy VI. Podstawowy element wypelniska warstwy stanowi torf z mierzw, cinkami drewna, oci rybich oraz jednego obiektu z du iloci wgielków. W calym wypelnisku warstwy, podobnie jak w strefie B, wystpuje bardzo dua ilo masowych materialów zabytkowych w postaci fragmentów naczy ceramicznych oraz koci zwierzcych. Spg warstwy w tej strefie jest umocniony bardzo starannie i gsto uloon faszyn, która zalega tu nad warstw szarego piasku rzecznego. Tu nad faszyn zalega bardzo cienka okolo 3 cm miszoci warstwa mierzwy. strefa D Strefa ta obejmuje obszar rozgraniczony z jednej strony ciank plecionkow strefy C z drugiej natomiast dwoma równoleglymi ciankami plecionkowymi biegncymi tu przy profilu poludniowym wykopu- Pierwsza z tych cianek biegnie od wschodu (zarejestrowano j równie w wykopie ubieglorocznym jako najdalej wysunit w kierunku wody). Koczy si ona natomiast w dzialce n i nie dochodzi do profilu zachodniego. Jest ona zbudowana z 14 cienkich okrglaków rozmieszczonych w mniej wicej równych odstpach. W dwóch wypadkach w dzialce n s po dwa kolki razem. Plecionka wokól nich jest bardzo cienka i slabo zachowana, podobnie jak kolejna równolegla do niej cianka plecionkowa biegnca tu przy samym profilu poludniowym wykopu. 211

Pierwotnie byla ona zbudowana w oparciu o 15 cienkich kolków (okrglaków), z których dwa si nie zachowaly. Sama plecionka jest cienka, slaba i le zachowana. Na dnie strefy na samych piasku rzecznym brak umocnienia w postaci faszyny jakie wystpilo w strefie C. Material zabytkowy: Ceramika : W wyniku bada na tym stanowisku zarejestrowano lcznie 15163 fragmenty naczy ceramicznych, które wraz z materialami faunistycznymi stanowi najliczniejsz kategori zabytków. Ceramik zarejestrowano w obrbie wszystkich czterech wykopów. W wykopie nr l, który mial charakter sondaowy wyróniono sze poziomów niwelacyjnych, z których dwa pierwsze to warstwy geomorfologiczne pozbawione calkowicie materialu zabytkowego. W kolejnych warstwach III-VI zanotowano lcznie 2065 fragmentów wczesnoredniowiecznych naczy ceramicznych, w tym 204 fragmenty wylewów, 1774 fragmenty brzuców naczy oraz 87 fragmentów czci dennych. Najniszy poziom niwelacyjny (VI) jest reprezentowany przez 558 fragmentów naczy ceramicznych, wród których nieznaczn przewag posiada ceramika wykonana w technice czciowego obtaczania gór wystpujca razem z naczyniami wykonanymi w technice calkowitego obtaczania. Lcznie w warstwie tej wyróniono 88 fragmentów wylewów, 445 fragmentów brzuców oraz 25 fragmentów czci dennych. Pod wzgldem typologicznym najliczniejsz grup stanowi naczynia typu Menkendorf - 48 % (42 wylewy) oraz naczynia typu Fresendorf- 17 % (15 wylewów). Grup naczy czciowo obtaczanych gór uzupelnia l wylew naczynia typu Feldberg. W grupie naczy calkowicie obtaczanych najliczniejsze s formy naczy typu Vipperow - 16 % (14 wylewów). Grup t uzupelniaj 2 wylewy naczynia typu Teterow, l wylew naczynia z cylindryczn szyjk typu K oraz l wylew naczynia o brzegach zagitych do wewntrz typu Bobzin. W warstwie tej wystpilo take 8 wylewów zbyt drobnych, co uniemoliwilo ich precyzyjn analiz typologiczn. Diametralnie inaczej przedstawia si sytuacja w warstwie V, w której zdecydowanie dominuje ceramika calkowicie obtaczana, przy zaledwie ladowym udziale naczy czciowo obtaczanych gór. W warstwie tej zanotowano lcznie 461 fragmentów naczy, w tym 51 fragmentów wylewów, 375 fragmentów brzuców oraz 35 fragmentów czci dennych. Pod wzgldem typologicznym zdecydowanie dominuj formy naczy typu Vipperow - 24 wylewy, przy znacznym udziale ceramiki typu Teterow - 17 wylewów. Zespól ten uzupelniaj formy naczy typu K. - 7 wylewów, typu Weisdin - l wylew oraz jedno naczynie czciowo obtaczane gór typu Menkendorf. Jednego drobnego fragmentu wylewu nie poddano klasyfikacji. Ceramika w kolejnej warstwie IV jest reprezentowana ju wylcznie przez naczynia calkowicie obtaczane. W warstwie tej wystpilo lcznie 53 fragmenty wylewów, 728 fragmentów brzuców oraz 21 fragmentów czci dennych. Typologicznie najliczniej s reprezentowane równie formy naczy typu Vipperow - 42 wylewy, którym towarzysz naczynia typu Teterow ­ 8 wylewów oraz typu K - 2 wylewy. Jednego drobnego fragmentu naczynia nie poddano klasyfikacji. W warstwie III zarejestrowano 244 fragmenty naczy, w caloci wykonanych w technice calkowitego obtaczania. W grupie tej wystpilo 12 fragmentów wylewów, 226 fragmentów brzuców oraz 6 fragmentów czci dennych. Pod wzgldem typologicznym równie i w tej warstwie dominuj formy naczy typu Vipperow - 8 wylewów, które wystpuj wraz z ceramik typu Teterow - 3 wylewy oraz typu K - l wylew. W warstwach I i II bdcych warstwami geomorfologicznymi nie zarejestrowano materialów zabytkowych. W wykopie 4, na którym równie wydzielono sze poziomów niwelacyjnych, z których dwa pierwsze stanowily wylcznie poziomy geomorfologiczne pozbawione materialu zabytkowego, zarejestrowano lcznie 1618 fragmentów wczesnoredniowiecznych naczy ceramicznych, w tym 159 wylewów, 1375 fragmentów brzuców oraz 84 fragmenty den. W obrbie najniszego poziomu niwelacyjnego, w którym wystpilo 171 fragmentów naczy, w tym 15 fragmentów wylewów, 150 fragmentów brzuców oraz 6 fragmentów den, nieznaczn przewag ilociow posiada ceramika wykonana w technice czciowego obtaczania, która wystpuje lcznie z naczyniami calkowicie obtaczanymi. Pod wzgldem typologicznym w warstwie tej wyróniono formy naczy typu Menkendorf - 5 wylewów, typu Fresendorf - 2 wylewy oraz 5 fragmentów wylewów naczy 212

calkowicie obtaczanych typu Vipperow. Równie niewielka ilo ceramiki wystpila w warstwie V, w której zanotowano lcznie 228 fragmentów naczy, w tym 22 wylewy, 193 fragmenty brzuców oraz 13 fragmentów den. Dominujcym w niej skladnikiem s naczynia calkowicie obtaczane, reprezentowane przez formy typu Vipperow - 14 wylewów oraz typu Teterow -l wylew. Wród naczy czciowo obtaczanych gór wystpily formy typu Menkendorf - 4 wylewy oraz typu Fresendorf 2 wylewy. Jeden drobny fragment wylewu nie poddano klasyfikacji typologicznej. Najliczniejszy material ceramiczny w wykopie 4 zarejestrowano w warstwie. IV, w której wystpilo lcznie 947 fragmentów naczy, w tym 98 fragmentów wylewów, 791 fragmentów brzuców oraz 58 fragmentów czci dennych. Równie w tej warstwie zdecydowanie dominujcym czynnikiem s naczynia wykonane w technice calkowitego obtaczania, którym towarzyszy ceramika czciowo obtaczana gór. Pod wzgldem typologicznym dominuj formy naczy typu Vipperow - 45 wylewów oraz typu Teterow - 29 wylewów. W mniejszym udziale wystpily naczynia z cylindryczn szyjk typu K - 8 wylewów i typu Weisdin - 2 wylewy. Wród naczy czciowo obtaczanych gór wystpily formy typu Menkendorf - 6 wylewów oraz typu Fresendorf - 4 wylewy. Czterech drobnych fragmentów wylewów nie poddano klasyfikacji typologicznej. Równie niewielka ilo ceramiki wystpila w warstwie III, w której zanotowano lcznie 272 fragmenty naczy, w tym 24 wylewy, 241 fragmentów brzuców oraz 7 fragmentów den. Naczynia w tej warstwie s reprezentowane wylcznie przez formy wykonane w technice calkowitego obtaczania, wród których dominuj naczynia typu Teterow - 9 wylewów oraz typu Vipperow - 8 wylewów. Zespól ten uzupelnia l wylew naczynia typu K oraz 6 drobnych fragmentów wylewów, których nie poddano klasyfikacji. W wykopie 4 wystpilo równie 128 fragmentów naczy o bardzo wysokim standardzie technicznym znacznie przewyszajcym typow ceramik wczesnoredniowieczn, tak e mona j wrcz nazwa ,,porcelan" wród naczy wczesnoredniowiecznych. Ceramika ta jest reprezentowana przez cienkocienne naczynia wykonane w technice calkowitego obtaczania i charakterystycznej kremowej barwie pokrywajcej tak zewntrzne jak i wewntrzne cianki naczy. Warto zaznaczy, i jak dotychczas nie posiadamy analogii dla tej ceramiki tak w obrbie wczesnoredniowiecznych stanowisk w Wolinie jak i na Pomorzu Zachodnim. Nie przyniosly równie rezultatu próby znalezienia analogii dla tej ceramiki w poludniowej Szwecji oraz w pólnocnych Niemczech. W wykopie 4 wystpily w sumie pozostaloci najprawdopodobniej omiu naczy: 3 typu Teterow i 5 typu Vipperow. Zasadniczym wtkiem zdobniczym wszystkich tych naczy s dookolne ryte lobki pokrywajce powierzchni od mniej wicej jednej trzeciej wysokoci naczynia, a do nasady szyjki lub zalomu brzuca. W przypadku naczy typu Teterow strefa tu poniej nasady szyjki jest rozdzielona od strefy zdobionej dookolnymi lobkami w jednym przypadku drobnymi i nachodzcymi na siebie liniami falistymi, w drugim natomiast ukonymi nacinanymi lobkami. W przypadku trzeciego naczynia typu Teterow dookolne lobki wystpuj a do najwikszej wydtoci brzuca, na której to znajduje si ornament w postaci ukladu nachodzcych na siebie drobnych linii falistych. W górnej strefie tego naczynia pomidzy najwiksz wydtoci brzuca a nasad szyjki znajduje si tylko jeden ornament porodku niej w postaci naci tworzcych bruzdy w ksztalcie pólksiyca. Wród form naczy typu Vipperow szczególn uwag zwracaj naczynia, w których obszar pomidzy najwiksz wydtoci brzuca a odgiciem wylewu jest zdobiony ornamentem szerokich nacinanych grzebykiem zygzaków charakterystycznych raczej dla ceramiki menkendorfskiej. W przypadku lepiej zachowanego naczynia ornament ten jest oddzielony od zalegajcej poniej niego strefy dookolnych lobków lini krótkich naci tworzcych bruzdy w ksztalcie pólksiyca. Uklad wtków ornamentacyjnych w postaci krótkich ukonych naci tworzcych bruzdy w ksztalcie pólksiyca i zalegajcych pod nimi nieregularnych nachodzcych na siebie linii falistych, które oddzielaj odgicie krawdzi wylewu od strefy zdobionej dookolnymi lobkami jest charakterystyczne take dla dwóch kolejnych naczy z omawianej grupy. Niestety nie udalo si dopasowa do powyszych typów form zachowanych czci dennych naczy wykonanych w powyszej technologii. Dna tych naczy posiadaj rednic -7 i 8 cm i we wszystkich przypadkach s to formy, które pod wzgldem ksztaltu moemy zaliczy do grupy I:b:1 wg. Losiski 7 Rogosz (Losiski & Rogosz 1986:48). Wykopu 3. Najmlodszy zarejestrowany na stan. 10 poziom osadniczy, oznaczony na wykopie 3 213

jako warstwa III dostarczyl w sumie 2032 fragmenty naczy ceramicznych, w tym 208 fragmentów wylewów, 1770 fragmentów czci brzuców oraz 54 fragmenty czci dennych. Pod wzgldem techniki wykonania naczy zdecydowanie dominuje w tej warstwie ceramika calkowicie obtaczana, która stanowi a 96 %. Natomiast pozostaloci naczy wykonanych w technice czciowego obtaczania stanowily zaledwie 4 %. Ze wzgldu na bardzo due rozdrobnienie wylewów analizie jakociowoilociowej poddano zaledwie 130 z 208 zarejestrowanych wylewów. Dwa podstawowe komponenty w strukturze naczy tej warstwy stanowila ceramika typu Vipperow- 61 % (79 wylewów) oraz typu Teterow - 26 % (34 wylewy). Pozostale formy naczy byly reprezentowane zaledwie w iloci ladowej: naczynia typu Weisdin - 2 % (3 wylewy), typu K - 2 % (3 wylewy), typu Warder - 2 % (3 wylewy) oraz typu Bobzin równie 2 % (3 wylewy). Ceramika czciowo obtaczana byla reprezentowana wylcznie przez naczynia typu Menkendorf, których udzial wyniósl prawie 4 % (5 wylewów). W warstwie IV zanotowano lcznie 2078 fragmentów naczy ceramicznych, w tym 278 fragmentów wylewów, 1741 fragmentów czci brzuców oraz 59 fragmentów czci dennych naczy. Wród wylewów stan zachowania 220 fragmentów pozwolil na ich analiz jakociowoilociow. Trzy podstawowe elementy zespolu stanowily tu naczynia calkowicie obtaczane typu Vipperow - 56 % (122 wylewy), typu Teterow - 22 % (49 wylewów) oraz naczynia czciowo obtaczane typu Menkendorf ­ 7 % (16 wylewów). Zespól ten uzupelnialy formy naczy calkowicie obtaczanych typu Bobzin - 5 % (11 wylewów), typu Warder - 4 % (9 wylewów), typu K - prawie 4 % (8 wylewów), Weisdin - okolo 1,5 % (3 wylewy) oraz okolo l % (2 wylewy) naczy czciowo obtaczanych typu Fresendorf. W materiale ceramicznym wystpil take l fragment pokrywy nalecy najprawdopodobniej do naczynia typu Bobzin. W warstwie V zanotowano lcznie 1506 fragmentów naczy ceramicznych, w tym 221 fragmentów wylewów, 1217 fragmentów czci brzuców oraz 68 fragmentów czci dennych. Pod wzgldem techniki produkcji naczy zdecydowanie przewaaj naczynia wykonane w technice calkowitego obtaczania, przy znacznie mniejszym udziale naczy czciowo obtaczanych. Z powyszej grupy wylewów naczy klasyfikacji poddano 178 wylewów, 43 wylewów nie sklasyfikowano ze wzgldu na ich fragmentaryczny stan zachowania. Pod wzgldem ilociowym zdecydowanie dominuj naczynia typu Vipperow, które stanowi 51 % zespolu (91 wylewów). Na drugim miejscu jednake przy znacznie mniejszym udziale wystpily naczynia czciowo obtaczane typu Menkendorf - 16,3 % (29 wylewów). Ceramika czciowo obtaczana byla jeszcze reprezentowana przez naczynia typu Fresendorf- 4,5 % (8 wylewów) oraz typu Woldegk - 0,5 % (l wylew). Pozostale skladniki zespolu to naczynia calkowicie obtaczane typu Teterow - 13,5 % (24 wylewy), typu K - 2,8 % (5 wylewów), typu Weisdin - 2,2 % (4 wylewy), typu Warder - 2,2 % (4 wylewy) oraz naczy typu Kowall - 0,5 % (l wylew). W powyszej grupie naczy calkowicie obtaczanych wystpily take formy o brzegach zagitych do wewntrz - forma AII:3a1 wg. D. Selling (Selling 1955)- 9 wylewów, wród których przynajmniej 2 moemy zaliczy do typu Bobzin. Jak ju wspomniano dla warstwy VI zastosowano metod stratygrafii poziomej dzielc j na pi stref. Najmniej liczny material ceramiczny wystpil w strefie A, w której zanotowano lcznie 173 fragmenty naczy, w tym 25 wylewów, 134 fragmenty brzuca oraz 8 fragmentów den. Pod wzgldem techniki wykonania naczy wystpila tu wylcznie ceramika czciowo obtaczana, zdecydowanie zdominowana przez formy naczy typu Menkendorf - 83 % (20 wylewów). Formom tym towarzyszyly nieliczne naczynia typu Woldegk - 12 % (3 wylewy) oraz Fresendorf - l wylew. Jednego fragmentu wylewu nie sklasyfikowano ze wzgldu na jego zly stan zachowania. Znacznie liczniejsza byla natomiast ceramika w strefie B, w której odnotowano 822 fragmenty naczy, w tym 91 fragmentów wylewów, 675 fragmentów brzuców oraz 56 fragmentów czci dennych. Równie w tej grupie naczy zdecydowanie dominuje ceramika czciowo obtaczana okolo 84 %, przy okolo 16 % udziale pierwszych naczy calkowicie obtaczanych. Zdecydowanie najliczniejsz kategori tworz naczynia typu Menkendorf - 67 % (51 wylewów) oraz w znacznie mniejszym procencie ceramika typu Fresendorf- 13 % (10 wylewów) i Woldegk - 2,5 % (2 wylewy). W strefie tej wystpil równie jeden wylew naczynia typu Feldberg. Wród ceramiki obtaczanej 214

wystpily naczynia typu Vipperow - 6,5 % (5 wylewów) oraz typu Kowall - 9 % (7 wylewów). Przy czym w przypadku tego ostatniego typu naczy wystpily wtpliwoci co do klasyfikacji dwóch naczy, które mona zaliczy ewentualnie take do typu Warder. W strefie tej wystpilo równie 15 drobnych fragmentów wylewów, których nie poddano klasyfikacji typologicznej. W strefie C wystpilo lcznie 1860 fragmentów naczy w tym 201 fragmentów wylewów, 1568 fragmentów brzuców oraz 91 fragmentów czci dennych. Pod wzgldem techniki wykonania naczy zdecydowanie dominuje ceramika czciowo obtaczana - 89 %, przy okolo 10 % udziale naczy calkowicie obtaczanych. Pod wzgldem typologicznym najliczniejsz kategori naczy stanowi ceramika typu Menkendorf - okolo 63 % (114 wylewów) przy znaczcym udziale, ceramiki typu Fresendorf - okolo 20 % (36 wylewów). Do ceramiki typu Fresendorf jest równie zbliona grupa naczy o zagitym do wewntrz wylewie (AII: 3al wg. Selling) wykonanych w technice czciowego obtaczania. Pod wzgldem jednak ich bardzo niskiego standardu technicznego w porównaniu z ceramik fresendorfsk bardziej nawizuj one do naczy typu Menkendorf, a pod wzgldem formy do l szeregu tych naczy wg. Schuldt'a. Jednake omawiane tu naczynia w wikszoci przypadków posiadaj znacznie bardziej rozbudowan ornamentyk charakterystyczn raczej dla naczy typu Fresendorf, a niespotykan wród naczy 1szeregu typu Menkendorf. W strefie tej wród naczy czciowo obtaczanych wystpily take naczynia typu Woldegk - okolo 4 % (8 wylewów). Ceramika calkowicie obtaczana byla natomiast reprezentowana przez naczynia typu Vipperow - 9 % (17 wylewów) oraz jedno naczynie typu Teterow. Ze wzgldu na szcztkowy stan zachowania nie sklasyfikowano 19 fragmentów wylewów. W strefie D zarejestrowano lcznie 1728 fragmentów naczy ceramicznych, w tym 134 fragmenty wylewów, 1513 fragmentów brzuców oraz 81 fragmentów den. Pod wzgldem techniki wykonania naczy przewaaj nadal naczynia wykonane w technice czciowego obtaczania - okolo 60 % przy okolo 40 % udziale naczy calkowicie obtaczanych. W grupie tej najliczniej reprezentowane s naczynia typu Menkendorf - 36 % (40 wylewów), przy znaczcym udziale naczy typu Vipperow - okolo 25 % (28 wylewów) oraz Fresendorf- okolo 15 % (17 wylewów). Zespól ten uzupelniaj naczynia typu Woldegk - 9 % (10 wylewów), Bobzin - okolo 7 % (8 wylewów), Teterow - okolo 6 % (7 wylewów) i Weisdin - niecaly l % (l wylew). W strefie tej nie poddano klasyfikacji typologicznej zbioru 23 fragmentów wylewów ze wzgldu na ich szcztkowy stan zachowania. Natomiast w ostatniej strefie E wystpilo lcznie 1454 fragmenty naczy ceramicznych, w tym 176 fragmentów wylewów, 1268 fragmentów brzuców oraz 10 fragmentów den. Pod wzgldem techniki wykonania naczy zanotowano podobnie jak w strefie D przewag ceramiki czciowo obtaczanej ­ okolo 56 % przy prawie 44 % udziale naczy calkowicie obtaczanych. Równie w tej strefie podstawowe komponenty struktury tworz naczynia typu Menkendorf - okolo 39 % (59 wylewów), typu Vipperow - okolo 34 % (52 wylewy) i typu Fresendorf - 15 % (23 wylewy). Zespól ten uzupelniaj naczynia typu Woldegk - okolo 2,5 % (4 wylewy), typu Weisdin - okolo 2,5 % (4 wylewy) oraz naczynia calkowicie obtaczane typu Teterow - okolo 6 % (9 wylewów) i typu K - okolo l % (2 wylewy). Grup 23 fragmentów wylewów nie poddano klasyfikacji ze wzgldu na ich zbyt male rozmiary. Analiza chronologiczna W oparciu o analiz ceramiki mona stwierdzi, i na obszarze badanego wykopaliskowe poludniowego stoku Wzgórza Wisielców mialy miejsce dwa cykle osadnicze. Pierwszy zostal zapocztkowany okolo pocztku 2 polowy X wieku i trwal przypuszczalnie do polowy XI w., czyli przypada na okres najwikszej prosperity miasta (m. in. budowa wityni oraz umocnie obronnych pólnocnej dzielnicy miasta). Kres jego przyniósl najprawdopodobniej najazd na Wolin króla duskiego Magnusa Dobrego w roku 1043. Cykl drugi - znacznie krótszy, który nastpil po trwajcej okolo 50 lat przerwie osadniczej ­ przypada na l polow XII w. i mona go wiza przypuszczalnie z pewnym ponownym odrodzeniem miasta jakie nastpilo po najedzie duskim w roku 1098.

215

Wójtowa Wie, st. 72, woj. opolskie, AZP 90-37/3 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Zadowice, st. 1, 1A, pow. Kalisz, woj. kaliskie - patrz: wczesna epoka elaza ZAMO, st. 1, gm. Czarnocin, woj. piotrkowskie, AZP 70-54/15 · osada wczesnoredniowieczna (X-XI w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w maju przez Jacka Zitk i Miroslawa Szukal (Muzeum Okrgowe w Piotrkowie Trybunalskim). Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 1000 m². Brak warstwy kulturowej. Jamy osadnicze, 8 obiektów, cz z nich moe by pozostalociami prymitywnych obiektów mieszkalnych. Niemal wszystkie uszkodzone. Ceramika naczyniowa, kilkaset sztuk. Po kilka sztuk polepy, zniszczonych przedmiotów elaznych, koci zwierzce, uel elazny. Datowanie robocze. Stanowisko w wikszej czci zniszczone w trakcie dalszych prac. Powierzchnia poddana szczególowemu przeszukiwaniu. Po odhumusowaniu teren przeszukiwany byl szczególowo i zlokalizowane obiekty eksplorowano wraz z najbliszym otoczeniem. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim. Badania nie bd kontynuowane. ZARZECZEWO, st. 1, gm. Fabianki, woj. wloclawskie, AZP 47-49 · grodzisko wczesnoredniowieczne (XI-XII w.) Sondaowe badania weryfikacyjno-konserwatorskie, przeprowadzone w sierpniu przez prof. dr. hab. Leszka Kajzera (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego) oraz PSOZ we Wloclawku. Finansowane przez wojewod wloclawskiego. Pierwszy sezon bada. Badania mialy na celu dokladne okrelenie chronologii obiektu. Naturalny cypel wysoczyzny sztucznie odcity od nasady wykopan such fas. Majdan otoczony od strony pólnocno-wschodniej walem. Odkryto gruby na 60 cm poziom kulturowy nasycony wglami drzewnymi, polep, przepalonymi kamieniami oraz ruchomym materialem zabytkowym (glównie ulamki ceramiki naczyniowej i destrukty koci zwierzcych). Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ we Wloclawku. Wyniki bada zostan opublikowane w wydawnictwie Budownictwo obronno-rezydencjonalne Kujaw i Ziemi Dobrzyskiej. Badania nie bd kontynuowane. ZAWICHOST, st. 2, gm. loco, woj. tarnobrzeskie, AZP 87-75/35 · kociól p.w. w. Maurycego, cmentarz przykocielny (wczesne redniowiecze, XI-XII w. i póniej) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu i sierpniu przez prof. dr. hab. Stanislawa Tabaczyskiego (Instytut Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie). Finansowane przez Instytut Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 100 m². Kontynuowano rozpoznanie reliktów murowanego kociola na planie tetrakonchosu z empor i towarzyszcego cmentarza przykocielnego. Lcznie w latach 1996 - 98 wyeksplorowano 220 grobów. Materialy i dokumentacja znajduj si w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie. Badania bd kontynuowane.

216

ZAWYKI, st. 35, gm. Sura, woj. bialostockie, AZP 42-85/74 · osada kultury trzcinieckiej lub luyckiej · cmentarzysko wczesnoredniowieczne (XI-XIII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 16 do 29 sierpnia przez Malgorzat Karczewsk i Macieja Karczewskiego (Podlasko-Mazurska Pracownia Archeologiczna). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 116,85 m². W trzech wykopach badawczych odkryto warstw kulturow, zawierajc ceramik kultury trzcinieckiej lub luyckiej, 6 wczesnoredniowiecznych pochówków szkieletowych i 5 innych obiektów o nieokrelonej chronologii i funkcji. Warstwa kulturowa zwizana z reliktami osady kultury trzcinieckiej lub luyckiej odslonita zostala bezporednio pod warstw orn w wykopach I i II, zlokalizowanych w pólnocnej i poludniowej czci stanowiska. W wykopie I warstwa ta zachowala si jedynie fragmentarycznie w postaci nieregularnych zaciemnie o miszoci od 7 do 4 cm, z niecharakterystycznymi fragmentami naczy kultury trzcinieckiej lub luyckiej o cechach I grupy technologicznej warsztatu ceramicznego tych kultur. Jej cz odslonita zostala równie na zlou wtórnym w zasypiskach wczesnoredniowiecznych jam grobowych odkrytych w tym wykopie. Miszo warstwy kulturowej odslonitej w wykopie II wynosila od 25 do 30 cm. Ceramika kultury trzcinieckiej lub luyckiej wystpila tu w dwóch warstwach - w odslonitej bezporednio pod warstw orn warstw óltoszarego, drobnoziarnistego piasku i szaroóltego, drobnoziarnistego piasku zalegajcego midzy t warstw a óltorudym, drobno- i rednioziarnistym piaskiem z naturalnymi skupiskami kamieni. W poludniowej czci wykopu I odslonity zostal pólnocny skraj wczesnoredniowiecznego cmentarzyska rzdowego. Eksplorowane groby uloone byly w trzech rzdach o przebiegu z poludniowego zachodu na pólnocny wschód. W wikszoci przypadków dlusze osie jam grobowych zorientowane byly wzdlu linii pólnocny zachód - poludniowy wschód, jedynie grób 6 zorientowany byl wzdlu kierunków poludniowy zachód - pólnocny wschód. Szkielety lub ich fragmenty zachowaly si w grobach l, 2, 4 i 6. Zmarli uloeni byli w pozycji wyprostowanej na wznak z glow zorientowan na pólnocny zachód (groby l, 2, 4) lub poludniowy zachód (grób 6), z rkami uloonymi wzdlu tulowia. Pojedyncze kamienic odnalezione w wypelniskach wszystkich jam grobowych mog stanowi pozostaloci zniszczonych obudów kamiennych. Wyposaenie odkryto w trzech jamach grobowych: grób l - mocno skorodowany, maly nó elazny oraz odlane z brzu: sprzczka i dwa kólka do pasa; grób 5 - 37 paciorków szklanych; grób 6 - kablczek skroniowy typu I wg K. Musianowicz i kolia 56 paciorków szklanych. Poza grobami oddzieln kategori obiektów stanowily nieckowate jamy o glbokoci od 56,5 do 95 cm, pozbawione materialu zabytkowego, o niemoliwej do jednoznacznego ustalenia chronologii i funkcji. Cztery z nich - obiekty l 2, 4 i 5 odkryto w wykopie I, a obiekt 3 - w wykopie III zlokalizowanym we wschodniej czci stanowiska. Stropy wypelnisk wszystkich jam, odslonite byly bezporednio pod warstw orn. Materialy i dokumentacja znajduj si w Pastwowym Muzeum w Bialymstoku. Badania bd kontynuowane. ZIELONA GÓRA, st. 18, wyk. VII, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 62-14/31 · miasto (od wczesnego redniowiecza po nowoytno) Archeologiczne badania wyprzedzajce budow, przeprowadzone w okresie od 5 maja do 4 wrzenia, przez Jerzego Tomasza Nowickiego (Pracownia Uslug Archeologicznych). Finansowane przez inwestora prywatnego. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 300 m². W trakcie prac eksplorowano warstwy kulturowe poczynajc od pónych faz wczesnego redniowiecza (faza F-2, pol. XIII w. - 1 pol. XIVw.), poprzez okres pónego redniowiecza do czasów nowoytnych. Stwierdzono take lady osadnictwa kultury luyckiej - 2 fragmenty ceramiki. W ramach warstw kulturowych wyeksplorowano kilka obiektów m.in. 2 piece oraz kloak. Natrafiono na lady konstrukcji drewnianych zwizanych z pónoredniowieczn zabudow 217

miasta. W pólnocnej czci wykopu stwierdzono istnienie zabudowy - pozostaloci piwnic 2 budynków, z zachowanymi cigami komunikacyjnymi. Zabudow w pólnocno-wschodniej czci dzialki mona wstpnie datowa na XVI w., a nawet by moe lczy z pón faz gotyku, z przebudow obiektu w XVIII w. Natomiast budynek w pólnocno-zachodniej czci dzialki zostal przebudowany po roku 1780 (datowanie monet uzyskan ze spoin cegiel muru) - posadowienie piwnic budynku przecina warstwy pochodzce z XVII/XVIII w. Budynki XVIII-wieczne, o szachulcowej konstrukcji cian, zostaly posadowione na warstwie niwelacyjnej budynków wczeniejszych, równie o szachulcowej konstrukcji cian, zniszczonych w poarze. W wyniku bada uzyskano liczny material archeologiczny: okolo 50 000 fragmentów ceramiki, 10 000 fragmentów kafli piecowych, przliki gliniane, ceramiczne pionki do gry, gliniane, kamienne oraz szklan kulk do gry, fragment figurki terakotowej renesansowej(?), liczne przedmioty wykonane z elaza (m.in. fragmenty gwodzi, noy, podków, oku, sprzczek), przedmioty brzowe (blaszki, okucia, cekiny, szpilki) i srebrne (obrczka?), 29 monet srebrnych i miedzianych, grzebie kociany, kostka kociana do gry, kociane paciorki, liczne fragmenty naczy szklanych m.in. paciorki i koraliki szklane. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym rodkowego Nadodrza w widnicy. Badania nie bd kontynuowane. ary, st. 4 (wykop 4), gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 68-10/25 - patrz: póne redniowiecze egotki, st. 5 (GAZ 376), gm. Strzelno, woj. bydgoskie - patrz: neolit

218

PÓNE REDNIOWIECZE

BANIE, gm. loco, woj. szczeciskie · miasto pónoredniowieczne Badania interwencyjne, finansowane przez Dyrekcj Okrgow Dróg Publicznych w Szczecinie ­ Zarzd w Chojnie. W trakcie realizacji prac ziemnych, zwizanych z budow kanalizacji deszczowej w miejscowoci Banie w okresie od wrzenia do listopada 1998 roku przeprowadzono nadzór archeologicznokonserwatorski oraz interwencyjne prace archeologiczne. Wykopy liniowe biegly wzdlu glównych arterii komunikacyjnych na trasie Gryfino-Pyrzyce. Uklad nawarstwie w wykopach byl zasadniczo jednolity na calej dlugoci wykopu liniowego. Nie znaleziono nawarstwie z okresu redniowiecza. Nieruchome ródla archeologiczne - pozostaloci dwóch obiektów odkryto jedynie w zachodniej czci miasta w ulicy Targowej przy Placu Jagielloskim. Obiekt nr l odslonito na odcinku o dlugoci 5,4 m i szerokoci okolo l,0 m. Na jego wypelnisko zloyla si spalenizna z próchnic, silnie nasycon wglami drzewnymi i grudkami przepalonej gliny. Obiekt nr l zostal zniszczony póniejszymi niwelacjami terenu. Byl to zapewne budynek posadowiony na kamiennych fundamentach o nieokrelonej konstrukcji cian. Odkryte w spgu obiektu fragmenty cegiel gotyckich mog porednio wskazywa, e byl to budynek ceglany. W wypelnisku znaleziono 23 fragmenty ceramiki, brylk polepy i 8 fragmentów koci zwierzcych. Na podstawie analizy ceramiki okres uytkowania obiektu nr l mona datowa ogólnie na okres od 2 polowy XV do XVII w. Obiekt nr 2 to workowata jama wkopana pod skosem w podloe. Jej spg znajdowal si pod wschodni cian budynku nr l. Na jej wypelnisko zloyly si warstewki: przepalone brylki gliny z próchnic i spalenizn, przemieszana szara próchnica intensywniej nasycona spalenizn i przepalonymi brylkami gliny, przepalone grudki gliny ze spalenizn w warstwie spiaszczonej, óltej gliny. Znaleziono w nim 4 fragmenty ceramiki wskazujce na okres uytkowania obiektu od 2 polowy XV do XVII w. U wylotu ulicy Jagielloskiej odkryto warstw zloon z ciemnoszarej, spiaszczonej próchnicy z kamieniami i gruzem ceglanym, w spgu której zalegaly glazy o rednicy dochodzcej do 0,7 m. Nie stwierdzono obecnoci ruchomych ródel archeologicznych. Lokalizacja warstwy z licznymi kamieniami i glazami sugeruje, i mamy tu do czynienia z pozostalociami muru miejskiego zniwelowanego podczas powojennych prac budowlanych. Wedlug ródel ikonograficznych ulica Jagielloska wyznaczala wschodni zasig miasta redniowiecznego. Wydaje si, e wspólczesna ulica Jagielloska (na niektórych odcinkach) powiela uklad redniowiecznej ulicy dookolnej biegncej wzdlu murów miejskich.

Barlono, st. 16, gm. Skórcz, woj. gdaskie, AZP 23-44 - -patrz: wczesna epoka elaza Bialaczów, st. 3, gm. loco, woj. piotrkowskie, AZP 76-59/7 - patrz: okres nowoytny BIELSKO-BIALA, ul. Krta, st. 32, gm. loco, woj. bielskie, AZP 107-48/48 · relikty baszty obronnej oraz systemu miejskich murów obronnych Badania wykopaliskowe przeprowadzil dr Slawomir Dryja (KONSUS s.c. Pracownia Dokumentacyjno-Badawcza). Prace przeprowadzono w terminie od 14 wrzenia 1998 r. do 11 stycznia 1999 r., na zlecenie Pelnomocnika Prezydenta Miasta d/s Rewitalizacji Bielskiej Starówki. Pierwszy sezon bada. Przeprowadzone u wylotu ulicy Krtej prace stanowily weryfikacj poprzedzajcych je bada radarowych i geofizycznych, skoncentrowaly si na odsloniciu, przebadaniu oraz zadokumentowaniu reliktów miejskiej baszty obronnej oraz jej powizaniach z systemem miejskich murów obronnych. 219

W trakcie prac wytyczono i wyeksplorowano dwa wykopy, oznaczone numerami l i 2. Wykop l posadowiono u wylotu ulicy Krtej, na placyku w obrbie murów oporowych. Wykop 2 ulokowano na zewntrz muru oporowego w linii ulicy Krtej, a poprzecznie w stosunku do zewntrznego muru obronnego, dzi pelnicego rol muru oporowego wzdlu ulicy Waryskiego. Odslonite relikty wewntrznego muru obronnego, który posiadal miszo okolo 185 cm i zachowany byl jedynie w dolnych partiach. Nie stwierdzono istnienia odsadzki fundamentowej. W kierunku pólnocno-wschodnim mur zostal przerwany i koczy si nieregularnym strzpiem, zakrytym przez mur oporowy. Przerwanie cigloci muru wie si z wbudowaniem w system obronny baszty. Jej pólnocna cz lokuje si na zewntrz muru obronnego, poludniowa za znajduje si od strony miasta. Oba zespoly scalone s strzpiem sklepiennym. Z wewntrznym murem obronnym wie si warstwa bruku, interpretowana jako relikt uliczki przymurnej. Przebadany odcinek muru obronnego posadowiono na warstwie jalowej, óltej gliny, pod któr kryla si starsza warstwa o charakterze uytkowym. Naley rozway moliwo, i jest to pozostalo wczeniejszej konstrukcji ziemnej, zapewne walu obronnego. Odslonito równie relikty murów z kilku póniejszych faz budowlanych. Przyjto nastpujcy schemat rozwojowy: Faza I (XIV w., okolo polowy wieku/?/), powstanie wewntrznego muru obronnego, faza II (XVI w. ), wzniesienie muru zewntrznego, faza III (XV lub XVI w.), wzniesienie baszty (brak powiza z murem zewntrznym, moliwo dwufazowego rozwoju), faza IV (XVIIXVIII w.), dostawienie od strony miasta zabudowy przymurnej, faza V (l pol. XIX w.), wyburzenie dziel obronnych i zabudowy przymurnej, uformowanie tarasu w dzisiejszym ksztalcie, zabudowa mieszkalna, faza VI (2 polowa XIX w., pocztek XX w.), drobne zmiany w ukladzie zabudowy, wyburzonej ostateczne w latach szedziesitych naszego wieku. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Badaniach Archeologicznych na Górnym lsku i Ziemiach pogranicznych w 1998 roku.", s. 218-225. Badania bd kontynuowane. BIELSKO-BIALA, ul. Piwowarska, st. 32, gm. loco, woj. bielskie, AZP 107-48/48 · Stare Miasto w Bielsku. Badania prowadzili mgr Wieslaw Ku i mgr Boguslaw Chory. Finansowalo Przedsibiorstwo Komunalne ,,Therma" w Bielsku - Bialej. Pierwszy sezon bada. Badania wykopaliskowe przeprowadzono w obrbie ulicy Piwowarskiej, w miejscu lokalizacji domniemanej tzw. górnej bramy miejskiej w grudniu - styczniu 1998/99 roku. Prace wykopaliskowe podjto w wyniku odslonicia reliktów architektonicznych w trakcie prac ziemnych zwizanych z instalacj nitki cieplowniczej (nad pracami tymi prowadzono od wrzenia biecego roku cisly nadzór archeologiczny). Celem podjtych bada bylo rozpoznanie przebiegu odkrytych reliktów architektonicznych w zakresie umoliwiajcym realizacj inwestycji. Jak si okazalo w toku prac, pierwotny projekt realizacji nitki na tym odcinku, zniszczylby niemal w stopniu calkowitym bezcenne pozostaloci zespolu bramy miejskiej. Przebadano powierzchni okolo 50 m odslaniajc fragmenty kilku obiektów architektonicznych oraz rejestrujc przylegly uklad stratygraficzny tworzc przeslanki dla okrelenia chronologii odkrytych reliktów architektonicznych. Odkryte relikty architektoniczne stanowi kamienne mury fundamentowe zbudowane z lamanego kamienia wapiennego w ukladzie warstwowym. Nale one do przynajmniej trzech obiektów powstalych w rónych okresach chronologicznych. Najstarszy z nich stanowi naronik zloony z murów warstwowych zlamanego wapienia na zaprawie wapiennej o szerokoci 2 m. (jeden z murów ma uszkodzone wewntrzne lico). Material ceramiczny zachowany we wkopie fundamentowym wskazuje na jego redniowieczn metryk. Naronik ten jest z pewnoci zwizany z obiektem bramy miejskiej stanowic najprawdopodobniej wlaciw wie bramn na planie czworokta identyczny do zachowanych reliktów dolnej bramy (tzw. typ rodkowoeuropejski) bd jej przedbramie. 220

Drugi odslonity fragmentarycznie obiekt architektoniczny zbudowany prawdopodobnie na planie czworokta, dostawiony jest do poprzednio opisanego naronika. Znaczna grubo budujcych go kamiennych murów warstwowych: 160, 120 i 80 cm oraz jego lokalizacja flankujca hipotetyczny wjazd do szyi bramnej sugeruje jego funkcje obronne zwizane z zespolem bramy miejskiej. Przeslanki stratygraficzne wskazuj na jego nowoytn metryk, najprawdopodobniej XVI - wieczn. Trzeci, jak si wydaje najmlodszy element stanowi 60 cm mur kamienny dostawiony do pólnocno ­ wschodniego naronika poprzedniej budowli. Jego przebieg i charakter wskazuje na jego zwizek z kamienic przy pólnocnej pierzei ul. Piwowarskiej (dawny browar miejski ?), której poludniowa elewacja, jak jest to widoczne na planie katastralnym z 1836 roku byla przesunita w glb ulicy (najprawdopodobniej do jej budowy wykorzystano cz opisanej powyej budowli czworoktnej. By moe z t sam faz budowlan zwizany jest mur kamienny o szerokoci 140 cm przebiegajcy nieco ukonie na zachód od opisanych do tej pory obiektów. Obserwacje stratygraficzne w otwartych wykopach wydaj si wskazywa, w rejonie odkrytych reliktów architektonicznych zlokalizowana jest fosa miejska. Element interpretowany wstpnie jako wlaciwa wiea bramna wysunity bylby nieco w fos, co wydaje si tlumaczy znaczn glboko posadowienie fundamentów muru zachodniego tego obiektu (na glbokoci 2,50 m. nie osignito stopy), a mur pólnocny wydaje si mie stop posadowion stopniowo. Czworoktny budynek dostawiony do naronika wiey bramnej znajdowalby si w caloci w obrbie fosy. Obserwacje te wymagaj jednak dalszej weryfikacji badawczej, gdy niewielka glboko wykopów oraz zniszczenie wikszoci pierwotnych nawarstwie nie zezwala na obecnym etapie bada na tak jednoznaczn ich interpretacj. Material zabytkowy zloono w Muzeum Okrgowym w Bielsku - Bialej, dokumentacj badawcz przekazano do Oddzialu Zamiejscowego lskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Bielsku - Bialej. Badania bd kontynuowane. BISKUPIEC, st. 1, gm. loco, woj. olsztyskie · stare miasto; osadnictwo pónoredniowieczne (zamek?) i nowoytne (XV-XX w.) Badania archeologiczne wyprzedzajce inwestycje budowlan, przeprowadzone w dniach od 9 do 12 padziernika, przez mgr. Adama Mackiewicza (ARCHEO-ADAM). Finansowane przez E. Koprowsk (inwestor prywatny). Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni okolo 35 m². Badania archeologiczne prowadzono w obrbie dzialki budowlanej nr 79 przy ulicy Topiel, w miejscu rozebranego pawilonu handlowego. Ze wzgldu na fakt, i projektowany budynek nie posiada podpiwniczenia zaloono wykopy wskoprzestrzenne pod lawy fundamentowe. Poszczególne odcinki oznaczono malymi literami od a do c. Czwartego odcinka nie wyznaczono ze wzgldu na fakt, i od strony pólnocno-zachodniej wystpil znaczny spadek terenu i zostanie tu zaloony jedynie szalunek pod fundament. W pozostalych odcinkach wykop doprowadzono do glbokoci 0,6 - 0,9 m a w miejscach pod stopy law fundamentowych poglbiono je do 1,1 m. Wystpily tu przewanie nawarstwienia zasypiskowe, z których pozyskano bardzo nieliczny material zabytkowy w postaci fragmentów ceramiki nowoytnej (XVIII wiek). Jedynie we wkopach pod stopy law uchwycono fragmenty nawarstwie w postaci ciemnoszarej piaszczystej ziemi, które mona okreli, jako pónoredniowieczne. Najciekawszym jednak elementem, który wystpil w obrbie wykopu 4 byl niewtpliwie fragment fundamentu kamiennego uchwycony midzy 0,2 a 1,4 m. profilu pólnocnowschodniego odcinka oznaczonego jako 4a. Byl to mur kamienny z duych glazów narzutowych spojonych mocn zapraw wapienn. Mur ten mial 1,2 m. szerokoci. W stropie zachowaly si take dwie warstwy cegiel, przy czym warstw doln tworzyly cegly gotyckie o wymiarach 310 x 150 x 90 mm lczone na zapraw wapienn, górn za cegly maszynowe lczone na zapraw cementow. Dowodzi to wykorzystania starego muru przez zabudow pónonowoytn. W przypadku muru zasadniczego, mamy tu niewtpliwie do czynienia z reliktami zabudowy pónoredniowiecznej. Nie mona wykluczy, i jest to pozostalo po zamku biskupów warmiskich, który wzniesiono 221

zapewne w latach osiemdziesitych XIV wieku i zburzono w trakcie wojny trzynastoletniej okolo 1462 roku (uprzejma informacja ustna dr. J. Sikorskiego), po czym nigdy ju nie zostal odbudowany (po raz pierwszy zamek zostal zburzony w 1414 roku, jednak wtedy zostal jeszcze odbudowany). Na temat jego lokalizacji istnieje wiele hipotez. Jak dotd jednak nie zdolano tego miejsca ustali, cho lokalizacja tego miejsca zdaje si to potwierdza. Z fundamentu pobrano próbki zaprawy do analiz. Materialy i dokumentacja znajduj si w archiwum PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. BLEDZEW, st. 45, gm. loco, woj. gorzowskie, AZP 49-13/66 · relikty opactwa cysterskiego (póne redniowiecze ­ okres nowoytny; XV - XIX wiek) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Tadeusza Laszkiewicza (Pracownie Konserwacji Zabytków w Poznaniu Spólka z o. o., Pracownia Naukowo - Badawcza). W badaniach uczestniczyl archeolog Zenon Seroczyski oraz studenci archeologii UAM w Poznaniu. Finansowane przez PSOZ. Trzeci sezon bada. Celem bada o ograniczonym zakresie bylo dalsze wykopaliskowe rozeznanie reliktów opactwa, zwlaszcza w rejonie kociola klasztornego (Plac Klasztorny 6) - sondae 9, 10 i 12 (35 m²) oraz w rejonie glównego wejcia do klasztoru we wschodniej czci skrzydla pólnocnego (Plac Klasztorny 4) - sonda 11 (10 m²). Badania w rejonie kociola pozwolily poszerzy rozeznanie zachodniej (frontowej) fasady kociola (sonda 9) - zachowanej szcztkowo w partii fundamentowej, odkryto równie dwa dalsze mocno uszkodzone groby szkieletowe, co potwierdza obserwacje z pierwszego sezonu bada o istnieniu klasztornego cmentarza przykocielnego (dotyczy kociolów wczeniejszych: I i II, przed pobudowaniem w kocu wieku XVIII kociola III - ostatniego, którego fundamenty ,,przecinaly" niektóre groby), ponadto z duym prawdopodobiestwem wyjaniono rozbienoci w ródlach ikonograficznych z l polowy XIX wieku rónie przedstawiajcych zarys bryly kociola (sondae 10 i 12); odkryte relikty fundamentów potwierdzaj obecno transeptu. Badana w rejonie glównego wejcia (sonda 11) pozwolily uchwyci niewielki relikt przedproa potwierdzajc form wejcia widoczn na jednej z rycin z 1842 r. (czyli sprzed rozbiórki klasztoru; aktualnie zlokalizowany jest tu gara, uniemoliwiajcy poszerzenie wykopu). Pozyskany w trakcie bada material zabytkowy liczy okolo 1150 ródel: ceramiki (390), kafli (okolo 300), szkla (50), koci (okolo 360) oraz kilkadziesit zabytków wydzielonych i próbek. Materialy i dokumentacja z bada znajduj si aktualnie w Muzeum w Midzyrzeczu. Badania bd kontynuowane. Blaejowice Dolne, st. 17, gm. Glogówek, woj. opolskie, AZP 96-36/1 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Boche, st. 16 (Strugienice, st. 4), gm. Zduny, woj. skierniewickie, AZP 59-55/25 - patrz: wczesne redniowiecze BORSUKI, st. 15, gm. Sarnaki, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/20 · lady osadnictwa paleolitycznego i schylkowopaleolitycznego · lady osadnictwa mezolitycznego ( kultura komornicka /?/) · lady osadnictwa kultury ceramiki sznurowej · lady osadnictwa z koca neolitu lub wczesnej epoki brzu · lady osadnictwa wczesnoredniowiecznego · osada pónoredniowieczna i nowoytnego 222

Ratownicze badania wykopaliskowe przeprowadzila, w dniach od 4 do 10 padziernika, mgr Hanna Pilicka-Ciura. Finansowane byly przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano lcznie okolo 150 m2. Stanowisko ulegalo dewastacji na skutek eksploatacji piasku z poloonej tu piaskowni oraz uytkowania tego miejsca jako wysypiska mieci. Skoncentrowano si na przebadaniu i zabezpieczeniu obszarów przyleglych do krawdzi wybierzyska eksploatowanej piaskowni. Zaloono trzy wykopy. W wykopie XIV wystpily dwie jamy poslupowe (obiekty nr 14 i 15). W wykopie XV znajdowala si cz obiektu nr 15 oraz pólnocno-zachodnia cz jamy gospodarczej (obiekt nr 16) funkcjonalnie zwizanej najprawdopodobniej z jamami poslupowymi. Dalsza cz powyszej jamy gospodarczej znajdowala si w wykopie XVI. Zlokalizowano tu równie inn jam o charakterze gospodarczym (ob. 18). W wypelniskach obiektów dominowal material pónoredniowieczny, a w dwóch najwikszych wystpily drobne fragmenty polepy oraz koci zwierzce. Ponadto w obiekcie nr 16 znaleziono fragment noa elaznego, nit elazny oraz plytk brzow (prawdopodobnie element okucia). W wykopie XVI znaleziono równie fragment elaznego grotu. Pozyskano równie pojedyncze zabytki krzemienne oraz ceramik pradziejow i wczesnoredniowieczn. Stratygrafia wskazuje na to, i uchwycono skraj osady pónoredniowiecznej. W XIV wykopie uchwycono natomiast fragment krzemienicy, najprawdopodobniej mezolitycznej. Material krzemienny to glównie odpadki oraz nieliczne rdzenie i narzdzia. Cz zabytków krzemiennych jak równie ceramicznych naley wiza z kocem neolitu lub wczesn epok brzu. Brzeno, st. 1, gm. Nidzica, woj. olsztyskie, AZP 29-61/1 - patrz: wczesna epoka brzu Bubel Stary, st. XIV-XV i XVII, gm. Janów Podlaski, woj. bialsko-podlaskie, AZP 56-87 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu BYTOM, Rynek, woj. katowickie Wykopaliskowe badania archeologiczne przeprowadzili Andrzejewska T., Grabarczyk M., Lewandowski P., Nowakowski L., Wojda S., przy udziale studentów Instytutu Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Przebadano powierzchni 665 m². Wyniki bada zostan opublikowane w: - A. Andrzejewska, Wyniki Ratowniczych bada archeologicznych przeprowadzonych na Rynku Starego miasta w Bytomiu, woj. lskie w 1998 i 1999 r.. Lód, mps w archiwum Wojewódzkiego Oddzialu Sluby Ochrony Zabytków w Katowicach, 1999. - A. Andrzejewska, Badania archeologiczne rynku w Bytomiu w 1997 i 1998 r., Lódzkie sprawozdania archeologiczne, t. VII. Chelm, ul. w. Mikolaja 4, st. 60 (n. arch. ob. nr 1C), AZP 80 ­ 90/4 - patrz: wczesne redniowiecze CHCINY, st. 2, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 87-61/8 · zamek od pónego redniowiecza po okres nowoytny (XIII/XIV-XVII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez Waldemara Gliskiego i Czeslawa Hadamika. Finansowane przez PSOZ i Urzd Gminy w Chcinach. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 0,5 ara. Wykop 2/97-98 zlokalizowano w rejonie furty wschodniej górnego zamku. Pozwolil on na wyrónienie piciu faz budowlanych w tym rejonie, od XIII/XIV w. do przebudowy pónorenesansowej 223

w l-ej wierci XVII w. Wykop 3/97-98 zlokalizowano w przejciu z górnego zamku na przygródek (zamek dolny). Odslonite tu relikty muru obwodowego zamku I fazy oraz lady furty wybitej w murze, która byla wówczas jedynym przejciem na przygródek (XV w.). W wykopie 2/97-98 wyróniono 4 warstwy kulturowe oraz relikty dwóch murów: mur l -ciana wschodnia XV-wiecznego budynku przybramnego pomidzy tzw. skarbcem i bram redniowieczn; mur 2 - przypora lub fragment ciany czolowej redniowiecznej bramy. Wydzielono warstw uytkow z okresu budowy muru l, datowan czystym zespolem ceramiki na XV w. W wykopie 2/97-98 stwierdzono, e warstwy zasypowe nowoytne po zachodniej stronie pierwotnego muru obwodowego zamku I fazy sigaj podloa skalnego, które opada tu gwaltownie w kierunku majdanu przygródka. Wypreparowano nikle relikty furty, której szeroko wynosila ca 1,40 m; komunikacja odbywala si prawdopodobnie po naturalnej pochylni ziemnej. Wystpily liczne fragmenty ceramiki i kafli, przemieszane - od pónego redniowiecza do okresu nowoytnego. Materialy i dokumentacja znajduj si w archiwum PSOZ w Kielcach. Badania, zarówno w rejonie bramy redniowiecznej jak i na zamku dolnym, powinny by kontynuowane. CHCINY, kociól w. Bartlomieja, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 87-61/· wyrobisko górnicze z pocz. XIV w. Nadzór archeologiczny, przeprowadzony w okresie od kwietnia do padziernika przez mgr. Czeslawa Hadamika (PSOZ w Kielcach). Finansowany przez PSOZ. Przebadano powierzchni okolo 1 ara. Na wyrobisko natrafiono w 1838 r., kiedy to na terenie dawnego cmentarza przykocielnego nastpilo tpnicie, zagraajce bezporednio cianom kociola i kaplicy Trzech Króli. Doszlo wówczas do penetracji sztolni, zupelnie póniej zapomnianej, która prawdopodobnie przebiegala pod kociolem, lczc dwa zapadliska po dawnych szybach zlokalizowane na pólnoc i poludnie od terenu kociola (obecnie nieczytelne w terenie). Opis penetracji sztolni zachowal si w aktach Rzdu Guberni Radomskiej, znajdujcych si w Archiwum Pastwowym w Kielcach. W trakcie nadzoru natrafiono na XIX-wieczny zasyp sztolni w wykopie na terenie dawnego cmentarza przykocielnego oraz na relikt tej samej sztolni (czytelny w spgu obrywiska jej stropu) dostpny do dzisiaj z krypty grobowej Fodygów. Stratyfikacja nawarstwie ziemnych i architektury wiadczy o tym, e sztolnia nie byla znana budowniczym kociola. Jest to - jak dotd - jedyne wyrobisko na terenie chciskiego okrgu górniczego, odkryte pod obiektem architektury oraz najstarsze w pelni udokumentowane archeologicznie. Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Kielcach. Wskazane s dalsze rozpoznanie wyrobisk na stokach Góry Zamkowej. Chroberz, ,,Zamczysko", gm. Zlota Piczowska, woj. kieleckie - patrz: wczesne redniowiecze CIECHANÓW, ul. 17 Stycznia, gm. loco, woj. ciechanowskie, AZP 43-62 · osadnictwo typu miejskiego (XIV do XX w.) Ratownicze badania wykopaliskowe w obrbie wykopu pod kolektor burzowy (wykop o szerokoci 2,5 m), przeprowadzone od wrzenia do grudnia przez mgr. Marka Piotrowskiego (,,EVIS' s.c.). Finansowane przez Miejski Zarzd Dróg i Mostów w Ciechanowie. Pierwszy sezon bada. Przebadana powierzchnia to: 1. dokumentacja profili na obszarze zniszczonym ­ lcznie 110 m; 2. obszar przekopany metod wykopaliskow: 60 m x 2,5 m = 150 m². Prace archeologiczne mialy charakter ratowniczy zwizany z czciowo ju wykonanymi wykopami kanalizacyjnymi. Celem prac bylo zadokumentowanie czci zniszczonej (rysunki i fotografie profili) 224

oraz przeprowadzenie bada wykopaliskowych w czci planowanej do rozkopania. Zaloeniem badawczym bylo rozpoznanie i zadokumentowanie obiektów w obrbie wykopu (szer. 2.5 m) i rozpoznanie stratygrafii nawarstwie miejskich od redniowiecza a po XX w. Odkryto due fragmenty zabudowy miejskiej z XIV/XV w. oraz budynki póniejsze (do XIX w.). Odslonite fragmenty budynków, to murowane i drewniane piwnice (szczególnie zabudowy nowoytnej) oraz czciowo zachowane konstrukcje drewniane budynków redniowiecznych. Szczególnie interesujcy byl fragment spalonej chaty z XV - XVI w., z zachowanymi belkami podlogi, o dlugoci 3,5 m i rednicy do 20 cm oraz fragmentami cian wykonanymi z pionowo ustawionych desek obrzuconych glin. Obok odslonito warstw mierzwy z tego samego okresu, w której znaleziono znaczn ilo fragmentów skór, drewna, ceramiki i zabytków metalowych. Grubo tej warstwy ­ od 50 do 200 cm (w obrbie wkopu). Warstwa mierzwy zalegala na przestrzeni okolo 10 m. W 1998 r. zostalo wykonane 100 m wykopu kanalizacyjnego, z czego 40 m (najciekawszych z punktu widzenia archeologicznego ­ obejmujcych redniowieczn, drewnian zabudow), zniszczono sprztem mechanicznym (zadokumentowano profile archeologiczne). Pozostale 60 m przekopano rcznie, z peln dokumentacj archeologiczn. Do wykopu glównego (biegncego po linii wschód-zachód), dochodzily dwa 15-sto metrowej dlugoci wykopy poprzeczne, przecinajce jezdni po linii pólnoc-poludnie, take niestety wykopane sprztem mechanicznym. Zadokumentowano profile archeologiczne. W jednym z nich odslonito potne fundamenty kamienne z zapraw wapienn, które mogly by pozostaloci, lokalizowanego w tej okolicy, kociola p.w. w. Malgorzaty. W trakcie bada pozyskano kilka tysicy fragmentów ceramiki, od XIV do XIX w., kilkadziesit zabytków wydzielonych z metalu i koci oraz kilka dobrze zachowanych przedmiotów z materialu organicznego (drewno, skóra). Do najciekawszych naley, wydobyty z warstwy mierzwy kapelusz, wykonany z filcu. W grudniu, w niewielkim wykopie kanalizacyjnym (nalecym do wykonywanej sieci), zadokumentowano i zabezpieczono kilka szkieletów ze redniowiecznego cmentarza przykocielnego. Wykopaliska archeologiczne podporzdkowane byly tempu robót inynieryjnych; wspólpraca byla w pelni zadawalajca. Bardzo wane stanowisko dla poznania historii miasta i rozplanowania redniowiecznego miasta lokacyjnego. Wiksza cz stanowiska zalega pod ruchliw drog krajow (ul. 17 Stycznia), która przy okazji prac kanalizacyjnych byla modernizowana. Nie wydaje si moliwe, aby w tym rejonie, w najbliszym czasie prowadzono jakiekolwiek prace ziemne, wiec tym cenniejsze s zdobyte dotychczas informacje. Badania przyniosly du ilo zabytków kultury materialnej miejskiej od redniowiecza a po czasy wspólczesne. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Ciechanowskich Studiach Muzealnych". Badania bd kontynuowane w miar przedluania i budowy planowanego kanalu deszczowego. CIECHANÓW, ul. Pultuska, gm. loco, woj. ciechanowskie, AZP 43­62 · osadnictwo typu miejskiego (XV do XX w.) Ratownicze badania wykopaliskowe w obrbie wykopu pod kolektor odprowadzajcy wod deszczow (wykop o szer. 2,5 m) przeprowadzone przez mgr. Marka Piotrowskiego (,,EVIS' s.c.). Finansowane przez Miejski Zarzd Dróg i Mostów w Ciechanowie. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 100 m2. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Ciechanowskich Studiach Muzealnych". Badania bd kontynuowane w miar przedluania i budowy planowanego kanalu deszczowego. 225

CIESZYN-Wzgórze Zamkowe, gm. loco, woj. bielskie, AZP 108-44/1 · zaloenia obronne redniowiecznego zamku piastowskiego - cylindryczna wiea ostatecznej obrony - XIII w. Badania wykopaliskowe przeprowadzil mgr Wieslaw Ku przy konsultacji archeologicznej dr. Zbigniewa Pianowskiego i architektonicznej prof. dr. hab. Janusza Bogdanowskiego. Finansowal PSOZ . Szósty sezon bada. W roku 1998 prace badawcze przy wiey cylindrycznej koncentrowaly si na dalszej eksploracji nawarstwie, które odslonite zostaly w poprzednim sezonie badawczym. Dotyczylo to glównie obiektów, którymi ,,obudowano" wie w okresie pelnego redniowiecza czyli w okresie budowy gotyckiego zamku ksicego. Mur obronny wewntrzny - od strony poludniowo-wschodniej, na poziomie podstawy nasypu, którym obsypano wie, odslonito przylegajcy do badanej wiey fragment redniowiecznego muru o dlugoci 4 m. i szerokoci 0,8 m. Mur wykonany zostal z dobrze opracowanego kamienia wapiennego, kladzionego na zaprawie wapiennej. Pozostaloci zaglbie w licu zewntrznym wiey cylindrycznej wskazuj, e mur ów zostal dowizany do wiey, prawdopodobnie w okresie rozbudowy zamku gotyckiego (XV w.). W rejonie zlczenia muru oraz wiey wykonano wstpny, sondaowy wykop o wymiarach 2 x 2 m, odslaniajc odsadzk fundamentow. W trakcie prac tych dotarto do nawarstwie z materialem pónoredniowiecznym, w tym na uwag zasluguje przydenna cz redniowiecznego naczynia szklanego. Dalsze badania w tym rejonie zaplanowano na rok nastpny. Obiekt ten mona zidentyfikowa na rysunku zamku z 1647 r. Fundament kamienno - ceglany o ksztalcie nieregularnego prostokta - w odlegloci l,2 m na pólnoc od muru wewntrznego i równolegle do niego, odkryto w 1997 r. fragment niezidentyfikowanego bliej (pozostalo budynku?) muru kamiennego. Badania w 1998 roku, które polegaly na poglbieniu wykopu zaloonego we wntrzu odkrytej konstrukcji, potwierdzaj spostrzeenia z poprzedniego roku o istnieniu w tym rejonie konstrukcji budynku zwizanego z gotyckim zamkiem, przylegajcej od wschodu do ciany wiey. Pozyskany material ceramiczny nosi cechy nowoytne (XVII w.). Analiza zachowanych materialów ikonograficznych wskazuje na pozostaloci zabudowa o nieokrelonym przeznaczeniu - moliwe, e mamy do czynienia z budynkiem o charakterze gospodarczym. Mur obwodowy zewntrzny - kontynuowane prace eksploracyjne prowadzone w rejonie odkrytego midzymurza w 1998 r., pozwolily na uchwycenie wikszych fragmentów zewntrznego muru obwodowego otaczajcego zamek górny oraz odslonicie kilkumetrowego fragmentu lica wewntrznego. W ostatnim sezonie przedluono wykop odslaniajcy omówion konstrukcj muru w celu stwierdzenia, czy mur ten lczy si z murem wiey. Obwodowy mur zewntrzny zostal dobudowany do lica wspomnianej wiey. Piec kopulowy - w rejonie midzymurza odkryto (1996) pozostaloci konstrukcji pieca kopulastego, slucego do wypalu cegly. Kontynuacja bada w 1998 r. ujawnila, e górna, ceglana kopula spoczywala na kamiennym fundamencie o wysokoci 0,9 m. i gruboci 0,7 m., wykonanym w glównej mierze z duych otoczaków. Calo konstrukcji pieca spoczywa na nieutwardzonym, gruzowym podkladzie. Obiekt ten naley wiza z XIX-wieczn przebudow pozostaloci zamku redniowiecznego. Mur pólnocny /obwodowy /, kontynuacja muru obwodowego - zachodniego. Eksploracja nawarstwie bezporednio przy licu, zewntrznym wiey cylindrycznej, od strony pólnocno-wschodniej, ujawnila pozostaloci konstrukcji muru kamiennego, zwizanego z konstrukcj wiey. Nieduy, odslonity fragment jednoznacznie koresponduje z murem obwodowym od strony zachodniej. Ze wzgldu na istniejcy tutaj take mur oporowy o wysokoci 4,0 m, który wspieral usunity nasyp, dalsze odslanianie tego muru odloono do nastpnego sezonu - nastpi wtedy wzmocnienie konstrukcji calej budowli. Wykop 4 - kontynuowano eksploracj wykopu 4, osigajc poziom stopy fundamentu wiey cylindrycznej od strony lica zewntrznego. Poziom ten jest zgodny z poziomem stopy 226

uzyskanym od wewntrz (wykop 5). Poniej stopy fundamentu wystpily nawarstwienia zwizane ze wspominanymi wczeniej nawarstwieniami walu wczesnoredniowiecznego. W poglbieniu wykopu nie wystpil aden ruchomy material zabytkowy. Jak ju wspomniano, w wykopach od strony wschodniej pozyskano glównie material ceramiczny, datowany na okres nowoytny. Wyjtek stanowi tutaj material redniowieczny, który wystpil w bezporednim ssiedztwie muru wewntrznego. CZCHÓW, st. 1, gm. loco, woj. tarnowskie, AZP 107-63/1 · ruiny zamku redniowiecznego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 24 sierpnia do 16 listopada przez mgr. Andrzeja Szpunara (Muzeum Okrgowe Tarnów). Pity sezon bada. Przebadano obszar 2 arów. Pod nadzorem archeologa porzdkowano wzgórze zamkowe, cz odslonitych murów zasypano, zniwelowano teren wokól wiey zamkowej zdejmujc nadklad gruzowy. Odslonito fundamenty murów budowli przy wiey zamkowej. Odslonito niewielkimi sondami zarys budowli bramnej, usytuowanej od zachodniej strony wzgórza przy murze obwodowym na stromym stoku. Wykonano przekop w strefie domniemanego podjazdu do budowli bramnej. Material zabytkowy to liczna ceramika pónoredniowieczna, przedmioty metalowe, m.in. strzemiona elazne, miecz w pochwie, plytki zbroi. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Okrgowym Tarnowie. Badania nie bd kontynuowane. Danilowo Male, st. l, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/12 - patrz: wczesne redniowiecze Danilowo Male, st. 6, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/34 - patrz: wczesne redniowiecze Dbrowa Górnicza- Losie, st. 2, gm. loco, woj katowickie, AZP 96-50 - patrz: wczesne redniowiecze DBRÓWNO, st. I, gm. loco, woj. olsztyskie · stare miasto, osadnictwo pónoredniowieczne i nowoytne (XIV-XX w.) Wykopaliskowe badania wyprzedzajce, przeprowadzone w dniach od 22 padziernika do 13 listopada przez mgr. Adama Mackiewicza (ARCHEO-ADAM). Finansowane przez J. Matczaka (inwestor prywatny). Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 210 m². Badania archeologiczne prowadzono w poludniowo-wschodnim naroniku rynku w Dbrównie. W ich wyniku odslonito i zadokumentowano piwnice budynku, który zostal wzniesiony w drugiej polowie XIX wieku, a ulegl zniszczeniu w 1945 roku, po podpaleniu miasta przez armi radzieck. Budynek ten znajdowal si w poludniowo-wschodniej pierzei rynku, a obecnie przy ul. Kociuszki 19. Byla to dua kamienica, niemal w caloci podpiwniczona. W trakcie prowadzonych prac odslonito jej partie fundamentowe wraz z piwnicami w czci poludniowo-zachodniej. Dziki szczliwemu zbiegowi okolicznoci projektowany budynek, pod który wykonano wykop, pokrywa si z polow istniejcej tu kiedy zabudowy. Odslonite piwnice posiadaly obszerne pomieszczenia i stosunkowo szerokie korytarze. Podzialy wewntrzne zostaly dokonane przez wzniesienie cianek z cegly nowoytnej, lczonej na zapraw gliniano-piaskow, a w nielicznych tylko przypadkach slab zapraw wapienn. W obrbie odgruzowanej piwnicy stwierdzono funkcjonowanie trzech rodzajów 227

podloa na poziomie uytkowym. W czci zachodniej byla to posadzka uloona z cegly na podsypce z piasku, w czci wschodniej natomiast posadzka betonowa. Na pozostalej czci poziom uytkowy piwnic stanowil szaro-ólty piasek. Najciekawsze jednak wyniki przeprowadzonych bada czekaly poniej poziomu uytkowego piwnic funkcjonujcych tu do 1945 roku. Po zadokumentowaniu odslonitych piwnic wykop poglbiano do poziomu posadowienia projektowanego budynku. Dziki przeprowadzonym badaniom udalo si zadokumentowa fragmenty zniszczonej przez poary zarówno w 1405, jak te w 1410 roku (13 lipca) zabudowy drewnianej. Jak wynika z zachowanych szcztków w postaci spraonej polepy oraz przepalonych fragmentów drewnianych, pocztkowo byla to bardzo prymitywna zabudowa w konstrukcji plecionkowej, w której drewniane plecione ciany obmazywano glin. Zabudowa ta ulegla zniszczeniu prawdopodobnie w 1405 roku, po czym zostala odbudowana w konstrukcji solidniejszej, prawdopodobnie szachulcowej, jednake ze wzgldu na calkowite zniszczenia, z cal pewnoci stwierdzi tego nie mona. Jedno jest natomiast pewne - pierwotna zabudowa przyrynkowa, a szczególnie w pierzei pólnocno-wschodniej byla przesunita w stosunku do obecnej o ca 3,5 metra w kierunku wschodnim. Tak wic rynek (jeden z obecnie najwikszych na terenie województwa olsztyskiego) byl jeszcze wikszy o wspomniane 3,5 m. Jeeli chodzi o zabudow murowan, to w badanym rejonie po raz pierwszy pojawila si ona w drugiej polowie XVII wieku. Na jej lady natrafiono w postaci zachowanego fundamentu kamiennego, gdzie kamienie polczono zapraw wapienn. Na takie datowanie pozwala pozyskana z tego rejonu ceramika, a zwlaszcza cztery malowane i polewane talerze, które wystpily w warstwie budowlanej w pobliu fundamentów kamiennych. Podkreli naley, i zabudowa ta, która w caloci zniszczyla lady dzialalnoci ludzkiej z okresu wczeniejszego, calkowicie si z ni pokrywala; zostala wzniesiona w tym samym miejscu. Zniszczyla ona calkowicie warstwy, które mona okreli jako pónoredniowieczne i dlatego zachowaly si one tylko w tych miejscach, gdzie zabudowa murowana powstala stosunkowo póno a wic w drugiej polowie XIX wieku. Najprawdopodobniej dopiero wtedy poszczególne dzialki wydluono w kierunku rynku o okolo 3,5 metra, zmniejszajc jednoczenie jego wielko. Z najciekawszych zabytków, które znaleziono w trakcie prowadzonych prac oprócz wspomnianych 4 talerzy z XVII wieku, wymieni naley fragmenty ceramiki pónoredniowiecznej a take l cal pokrywk, któr mona datowa na pocztek XV wieku. alowa naley, i stosunkowo liczne pónoredniowieczne przedmioty metalowe na skutek wysokiej temperatury i zalegania w bardzo przepuszczalnym podlou w postaci spraonej polepy i piasku ulegly calkowitemu zniszczeniu i nie daj moliwoci okrelenia ich ksztaltu i przeznaczenia. Liczne byly równie przedmioty nowoytne, które zalegaly w zagruzowanych piwnicach (midzy innymi lywy z lat dwudziestych XX wieku). Materialy i dokumentacja przechowywane s w PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. Dobra, st. 31, gm. loco, woj. szczeciskie, AZP 29-04/42 - patrz: wczesne redniowiecze DOBRE MIASTO, st. 1, gm. loco, woj. olsztyskie · miasto pónoredniowieczne i nowoytne (XV ­ XX w.) Badania archeologiczne wyprzedzajce, przeprowadzone w dniach od 10 do 14 sierpnia, przez mgr Hann Mackiewicz (ARCHEO-ADAM). Finansowal M. Narloch (inwestor prywatny). Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 80 m². Badania archeologiczne w obrbie wykopu oznaczonego jako 5b na st. I byly kontynuacj bada przeprowadzonych w 1994 i 1996 roku w wykopie 5. Poniewa wykop ten od strony poludniowozachodniej ssiadowal z wykopem 5 oznaczono go numerem 5b. Wykop ten zostal praktycznie wykonany ju wczeniej (w 1994 roku) przy okazji prac ziemnych prowadzonych pod ssiedni budynek. Tak wic prace archeologiczne polegaly glównie na oczyszczeniu istniejcego ju wykopu 228

z nagromadzonych tu mieci i zadokumentowaniu profilu poludniowo-wschodniego, przy którym zachowaly si fragmentaryczne nawarstwienia stratygraficzne. Pozostale profile nie wystpily; od strony pólnocno-wschodniej i poludniowo-zachodniej znajduj si obecnie nowo wzniesione budynki. Od strony pólnocno-zachodniej na skutek znacznego spadku terenu profil nie wystpuje. Na uwag zasluguje tutaj fakt, i przebiegajcy pierwotnie przez omawian dzialk mur miejski zostal calkowicie zniszczony w latach 1993 -1994. Jego zachowane resztki znajduj si obecnie w piwnicy nowo wzniesionego budynku od strony pólnocno-wschodniej. Zadokumentowano je w 1994 roku podczas prowadzonych wówczas prac archeologicznych w obrbie wykopu 5. Ze wzgldu na znaczne zniszczenia w obrbie wykopu 5b (wskutek prac ziemnych prowadzonych przy pomocy sprztu mechanicznego w obrbie dzialki ssiadujcej od strony poludniowozachodniej) praktycznie nie zachowaly si tu oryginalne nawarstwienia stratygraficzne ani elementy architektoniczne. Jedyny wyjtek stanowi naronik wschodni wykopu, gdzie udalo si uchwyci niewielki fragment fundamentu zabudowy XIX-wiecznej w postaci duych kamieni narzutowych lczonych na zapraw gliniano-piaskow (beowa glina z wypelnieniem w postaci gruzu ceglanego). Mamy tu do czynienia z reliktami budynku, który znajdowal si na posesji oznaczonej nr 19 przy dawnej ulicy Walowej. Jeeli chodzi o material zabytkowy, to wystpil on jedynie w czci pólnocno-wschodniej wykopu, przy samym profilu w warstwie szaro-brunatnej ziemi przemieszanej z gruzem i spalenizn. Material ten byl stosunkowo jednolity i mona go datowa na XIV-XV wiek. Materialy i dokumentacja przechowywane s w PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. Drgi Wypychy, st. 1, gm. Sokoly, woj. lomyskie, AZP 41 ­ 82 - patrz: neolit Dziernica, stan. 44, pow. roda Wielkopolska, woj. poznaskie, AZP 54-32/285 - patrz: neolit

39B

Elblg-Stare Miasto, st. 32, gm. loco, woj. elblskie, AZP 16-51/34 - patrz: wczesne redniowiecze GDASK, st. 20, gm. loco, woj. gdaskie, AZP 12-44 · miasto pónoredniowieczne i nowoytne (XIV-XX w.) Ratownicze badania archeologiczne, przeprowadzone przez mgr. Zbigniewa Borcowskiego (Pracownia Archeologii Gdaska Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Finansowane przez Urzd Miasta i Gminy Gdask, Firma Genesis Hotels Inc. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 450 m². Badaniami objto spichlerze o konstrukcji drewnianej od 1 pol. XIV w. do XVI w., konstrukcje murowano-drewniane od 2 pol. XVI w. do XX w. Wewntrz obiektów, z których pierwsze zostaly posadowione na warstwie niwelacyjnej podnoszcej cal powierzchni wyspy o okolo 1 m ponad ówczesne lustro Motlawy, eksplorowano kolejne warstwy niwelacyjne powstajce po poarach. Zawarto warstw glównie stanowilo spalone ziarno zbó. Material ruchomy wystpowal w znikomych ilociach, potwierdzajc dodatkowo charakter stanowiska. Datowanie bezwzgldne jest oparte glównie na wynikach analiz dendrochronologicznych. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Wyniki bada zostan opublikowane w czasopimie ,,Pomerania Antiqua". Badania nie bd kontynuowane. 229

Gdask, st. 60, gm. loco, woj. gdaskie, AZP 12-44/177 - patrz: okres nowoytny GDASK, st. 105, Stare Miasto, gm. loco, woj., gdaskie, AZP 12-44 · zabudowa miejska redniowieczna i nowoytna Badania prowadzili Zbigniew Borkowski, Agnieszka Ruta, Joanna Szubert z Pracowni Archeologii Gdaska Muzeum Archeologicznego w Gdasku. Finansowali: Eugeniusz Lorek, Marian Siekowski, Muzeum Archeologiczne w Gdasku. Pierwszy sezon bada. Badania ratownicze na obszarze dzialek zostaly przeprowadzone w zwizku z planowanym projektem ich ponownej zabudowy i projektem technicznym budynku zakladajcym zlokalizowanie poziomu piwnicy na rzdnej okolo 1,00 m n.p.m. Do tej rzdnej eksploracj rczn, metodami archeologicznymi wykonano na calym obrysie obu dzialek, tj. na powierzchni okolo 120 m². Poniewa warstwa calca na stropie sigala rzdnej kolo 60 cm n.p.m. wykonano dodatkowo cztery wykopy sondaowe o lcznej powierzchni okolo 35 m², schodzc w nich rednio do poziomu 0,40 cm n.p.m. Wyniki bada archeologicznych ustalaj pocztek I fazy zabudowy w tej czci miasta na okolo 1 pol. XV w. i pewne zmiany w jej ukladzie przestrzennym w stosunku do znanego nam podzialu, który przetrwal do momentu rozebrania obu kamieniczek podczas realizacji obecnej inwestycji. Do pocztku wieku XVII, w przynajmniej czterech kolejnych fazach budowlanych obserwuje si zabudow wylcznie drewnian, prawdopodobnie jednak kryt dachówk ceramiczn, sdzc z niemalej iloci jej fragmentów w warstwach niwelacyjnych oddzielajcych wspomniane fazy budowlane. Z fazy I, powstalej na grubej (okolo 60 cm.) warstwie niwelacyjno-izolacyjnej odslonito podwaliny konstrukcyjne oraz legary podlogowe jednej chaty, zlokalizowanej niemal na calej powierzchni parceli nr 2, sigajcej jednak jeszcze poza mur dzielcy obie parcele w XVII w. Od jej wschodniego szczytu zachowalo si przejcie biegnce po osi pólnoc - poludnie, za którym uchwycono naronik nastpnej konstrukcji drewnianej koczcej si prawdopodobnie w pierzei dzisiejszej ul. Sierocej. Inny miedzuch, slucy chyba take jako podwórze biegl wzdlu poludniowej ciany chaty z parceli nr 2 i oddzielal j od nastpnej konstrukcji drewnianej wchodzcej pod istniejcy obecnie dom nr 4 przy ul. Sierocej. W kolejnych fazach drewnianej zabudowy obserwuje si nieznaczne jedynie przesuwanie tych konstrukcji mieszkalnych, jakkolwiek widoczne s zmiany polegajce na wymianach nawierzchni podwórek i ich zabudowy gospodarczej. Pod koniec wieku XVI niektóre ciany domów powstaj z cegly na zaprawie wapiennej, trudno jest jednak stwierdzi czy ich wysoko siga kalenicy dachów, gdy zachowane zostaly tylko do wysokoci okolo 60 cm. Wtki murowane wznoszone byly na podwalinach drewnianych opartych na uprzednio osadzonych grupach pali. Mur dzielcy obie parcele i stojce tam do czasu rozbiórki kamienice równie nie jest jednorodny chronologicznie. Mona zaobserwowa w nim dokonywane naprawy i rozbiórki. Badania zostaly zakoczone na podanych wyej rzdnych, material i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. GDASK ­ Glówne Miasto, ul. Piwna/Kaletnicza, gm. loco, woj. gdaskie AZP 12-44/168 · lady osadnictwa z XII(?) i XIII w. · osada wczesnomiejska z polowy XIV w. · miasto redniowieczne i nowoytne Badania wykopaliskowe, przeprowadzone od kwietnia do sierpnia przez mgr. Mariana Kochanowskiego przy wspólpracy mgr Joanny Orliskiej, mgr. Roberta Krzywdziskiego i mgr. Macieja Szyszki (Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Finansowane przez Przedsibiorstwo ,,Sanui" w Warszawie Sp. z o.o. Pierwszy sezon bada. 230

Prace stanowily kontynuacj rozpoznania archeologicznego siedmiu parcel na styku ulic Kaletniczej i Piwnej z sezonu 1997. Wykonano eksploracj nawarstwie poniej poziomu posadzek piwnicznych w wykopach, zaloonych w kadej z parcel. W wyniku prac eksploracyjnych zarejestrowano miszo nawarstwie od polowy XIII w. po XIX w. Ustalono, e zespól parcel uksztaltowano w polowie XIV w., niwelujc dla celów budowlanych starszy uklad architektoniczny, zarejestrowany fragmentarycznie w obrbie parceli nr 29. Lawy fundamentowe w ramach poszczególnych parcel, o zrónicowanych wymiarach konstruowano na poziomych, sosnowych i dbowych, legarach o rednicy do 40 cm, wspartych na poziomo wbitych w naturalny grunt palach, wzmacniano statyk konstrukcji lawy. Wysoko fundamentów, zbudowanych z duych kamieni, uszczelnionych gruzem ceglanym i mniejszymi kamieniami, dochodzila do 100 cm, stanowic podstaw wlaciwego muru ceglanego. Artefakty, pozyskane z poszczególnych warstw, a zwlaszcza drewnianych latryn, funkcjonujcych przy kadej z parcel mona ogólnie datowa na okres od XV po XVIII w. Rozplanowanie zabudowy bylo typowe dla podobnych konstrukcji miejskich pónoredniowiecznych. W warstwie nadcalcowej przebadanego obszaru, odloonej na poziomie okolo - 0,60 m n.p.m. uchwycono fragmentarycznie w ramach parceli Piwna 29 lady domostwa starszego, zapewne z XII w. Prace zakoczono, teren przekazano do dziala inwestycyjnych. GDASK, Wyspa Spichrzów, gm. loco, woj. gdaskie · miasto pónoredniowieczne i nowoytne (XIV-XX w.) Ratownicze badania archeologiczne przeprowadzili mgr Zbigniew Borkowski, Aleksander Kwapiski, Marcin Szyszka, Mahmmoud El-Tayeb, Agnieszka Ruta, Joanna Szubert, Marcin Jagusiak. Monika Kasprzak, Karolina Sarach, Dariusz Osiki (Pracownia Archeologii Gdaska Muzeum Archeologiczne w Gdasku) oraz studenci z Uniwersytetu im. Mikolaja Kopernika w Toruniu. Finansowane przez Genesis Hotels Inc oraz Muzeum Archeologiczne w Gdasku. Drugi sezon bada. Badania archeologiczne przeprowadzone w 1998 r. na dzialkach miejskich nr 38 i 39 na Wyspie Spichrzów spowodowane zostaly zmian lokalizacji podpiwniczenia projektowanego kompleksu hotelowego. Objly one eksploracj do calca cal powierzchni piwnic w obrysie podanym pracz projektantów inwestycji, a ponadto dla okrelenia pelnych zasigów obiektów wychodzcych poza granice wykopów archeologicznych, wykonane zostaly trzy dodatkowe przekopy sondaowe. Ogólem powierzchnia bada, na której osignito calec przekroczyla 650 m². Ponadto, kierujc si pierwotnym projektem technicznym, odslonito równie wiksz cze dzialki nr 38 usuwajc glównie gruz z podziemi dawnego banku Sparkasse do poziomu ich posadzek. Ze wzgldu na przesuniecie si obrysu podpiwniczenia, badania objty obszar ju eksplorowanych dzialek (nr wg. planu Buhsego - 21 i 22). Poza nimi przebadano take przylegajce do nich dzialki 23 i 24. Dziki powikszonemu w ten sposób obszarowi eksploracji prowadzonej wzdlu czterech nastpujcych po sobie dzialkach odkryto, e przynajmniej w tej czci Wyspy zmiany granic zabudowy byly bardziej znaczce ni w pozostalych dotychczas przebadanych kwartalach. Pierwsza faza zabudowy w tym miejscu nie byla zwarta - mamy tam raczej do czynienia z pojedynczymi konstrukcjami drewnianymi, otoczonymi duymi przestrzeniami wolnymi od zabudowy, na których co najwyej staly lekkie konstrukcje plecionkowe. Szczególnie widoczne bylo to na parceli nr 22 (Buhse), gdzie drewnianym konstrukcjom zorientowanym na osi W-E, nie odpowiadaly podobne obiekty na ssiadujcych dzialkach. Niezbyt oczywista wydaje si funkcja owych pierwszych konstrukcji, datowanych wstpnie na pocztek XIV w., niewykluczone e zostaly one zniszczone przez powód. Ich pozostaloci bowiem nie nosz ladów spalenizny, brak jest równie warstw spalonego ziarna. 231

Dopiero elementy nastpnych faz konstrukcyjnych, take funkcjonujcych w XIV w., ulegaj kolejnym poarom, zawiadczonym przez warstwy spalonego ziarna. Obecno ziarna w horyzoncie XIV w. wiadczy równie o tym, e budynki z tego okresu przyjmuj funkcj spichlerzy. Zabudowa w wieku XIV jest wylcznie drewniana, przykuta jedynie dachówk ceramiczn. Uloenie spichlerzy biegnie wzdlu osi W-E, jednak zarówno ciany boczne jak i frontowe s przesunite w stosunku do póniejszych cigów murowanych. Orientacja spichlerzy zmienia si calkowicie pod koniec XIV w, i przypomina uklad pokazany na tzw. Planie Sztokholmskim z budynkami ustawionymi w czworobok wokól wewntrznego dziedzica. Dopiero po zakoczonej poarem tej fazie, prawdopodobnie w wieku XVI (ucilenie chronologii nastpi po otrzymaniu wyników analizy dendrochronologicznej), nastpne spichlerze, ju murowane, biegn na osi W-E, chocia nie dochodz do samego brzegu Motlawy. Wówczas pojawiaj si miedzuchy, z których jeden pomidzy parcelami nr 22 i 23 byl eksplorowany w trakcie bada. Jego funkcjonowanie mona wydatowa do 1813 r. kiedy po wojnie napoleoskiej wychodzi z uycia po poarze duy kwartal spichlerzy. Na dzialkach 22 l 23 spichlerze zostaj zastpione obszernym placem przykrytym dachem wspierajcym si na palach. Material archeologiczny pozyskany w wyniku wykopalisk oraz rysunkowa i fotograficzna dokumentacja warstw i obiektów znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Badania zostaly zakoczone. Giebultów, st. 8, gm. Ksi Wielki, woj. kieleckie, AZP 95-59 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Gniezno, st. 237, loco, woj. poznaskie, AZP 50-34/- - patrz: wczesne redniowiecze Gnojno, st. III, gm. Konstantynów, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/40 - patrz: wczesne redniowiecze Golasze ­ Puszcza, st.1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41-80 - patrz: wczesna epoka brzu

GOZDÓW, st. 1, gm. Werbowice, woj. zamojskie, AZP 87-93 · gródek redniowieczny (2 pol. XIV-XV w. i okres nowoytny - XVI-XVIII w.) Badania prowadzila mgr Ewa Prusicka ­ Kolcon (Regionalny Orodek Studiów i Ochrony rodowiska Kulturowego w Lublinie). Finansowane przez Regionalny Orodek Studiów i Ochrony rodowiska Kulturowego w Lublinie oraz PSOZ. Pierwszy sezon bada. Stanowisko l w Gozdowie poloone jest w odlegloci okolo 400 m od zwartej zabudowy wsi, na pólnoc od zabudowa podworskich, na lessowym cyplu w dolinie rzeki Huczwy. Poludniowa cz stanowiska tworzy odrbn calo w postaci kopca o wymiarach 38 X 58 m górujcego nad okolic. Cz ta to domniemany gródek, który stal si miejscem bada wykopaliskowych. Celem bada bylo rozpoznanie charakteru i chronologii stanowiska, odslonicie ewentualnej zabudowy i okrelenie stratygrafii kopca. Zaloono 6 wykopów badawczych o lcznej powierzchni okolo 2 arów. Prace badawcze na stanowisku ujawnily bogate osadnictwo sigajce od neolitu a do czasów nowoytnych. Odslonito w wyniku bada trzy obiekty neolityczne: grób szkieletowy oraz dwie jamy gospodarcze. Ponadto odslonito obiekt mieszkalny, dwa murki fundamentowe oraz rodzaj bruku kamienno-ceglanego; 232

obiekty te s datowane na redniowiecze i okres nowoytny. W wykopach I i IIIa odslonite dwa mury fundamentowe okrelone jako Mur A i B. Usytuowane byly równolegle, wzdlu osi wschód-zachód, w odlegloci 2,20 m od siebie. Mur A zaloony zostal na planie prostokta o wymiarach l,00 x 1,60 m i zachowal wysoko 1,30 m. Mur B zostal w duej czci zniszczony przez wkop wspólczesny i zachowal wymiary 1,30 x 0,80 m. i wysoko 40 cm. Oba mury, pelnice przypuszczalnie t sam funkcj, wykonane zostaly w wykopach wskoprzestrzennych z kamienia wapiennego na zaprawie wapienno-piaskowej. Datuje si je na podstawie naczynia znalezionego pod stop fundamentow Muru A (ofiara zakladzinowa?) na XlV-XV w. W wykopie III b odslonito nieregularny, o gruboci okolo 30 cm murek wykonany z gruzu kamiennego i nielicznych cegiel tzw. palcówek (Mur C). Jest to zapewne fragment posadzki lub jaka forma utwardzania terenu. W wykopach II-V odslonito obiekt 3, który okrelono jako relikty budynku mieszkalnego. Zarejestrowano go na dlugoci 19-20 m w postaci nieckowatcgo zasypiska. Obiekt zaloony zostal bezporednio w calcu. a najwiksza glboko zarejestrowana w jego obrbie wynosila 3,80 m poniej gruntu. Zauwaono dwufazowo obiektu. Z pierwszej fazy pochodz relikty drewna, dobrze zachowane dziki duej wilgotnoci wskutek podmakania gruntu oraz poziom spalenizny i cienka warstwa namulania. Z drugiej za fazy jednorodne zasypisko negatywu obiektu o miszoci okolo 2 metrów z przemieszanym materialem ruchomym datowanym na XVI-XVIII wiek. Chronologi niszego poziomu uytkowania okrelono na podstawie ceramiki, wyrobów metalowych i fragmentów odziey skórzanej na 2 pol. XIV - XV wiek. Pierwotny obiekt, którego rozmiary nie zostaly jeszcze ustalone, splonl. Nastpnie wkrótce zostal odbudowany. Udalo si ustali przebieg trzech cian budynku z drugiej fazy funkcjonowania. Nie uchwycono jednak naroników, ani czwartej ciany, niemoliwe wic bylo okrelenie jego wielkoci i ksztaltu. Dokumentacja z bada znajduje si w archiwum Pastwowej Sluby Ochrony Zabytków w Zamociu, za materialy w Muzeum Regionalnym w Hrubieszowie. Badania bd kontynuowane. Grodno, st. 6, gm. Chelma. woj. toruskie, AZP 37-44/15 - patrz: wczesna epoka elaza

40B

Horodyszcze, st. III, gm. Wisznice, woj. bialskopodlaskie, AZP 67-87/3 - patrz: wczesne redniowiecze HUTKI, gm. Boleslaw, woj katowickie · pónoredniowieczna osada hutnicza (XIV-XVI w.) Ratownicze badania archeologiczne, przeprowadzone w terminie od 22 sierpnia do 4 wrzenia, kolo Olkusza, na terenie wyrobiska kopalni piasku Jaworzno-Szczakowa. Badaniami kierowali mgr mgr Jacek Pierzak, Dariusz Rozmus, Jerzy Lo. Byly finansowane przez kopalni JaworznoSzczakowa. Badania stanowily kontynuacj prac z 1993 roku. Odkryto relikty konstrukcji drewnianych i skupiska kamieni oraz koryto pluczki z pnia drzewa. Materialy archeologiczne zostaly przekazane do dzialu archeologii Muzeum lskiego w Katowicach. Fragmenty konstrukcji drewnianych oraz najlepiej zachowana cz koryta pluczki zostaly dolczone do kolekcji zabytków górnictwa w Muzeum Regionalnym PPTK w Olkuszu. JANKOWO DOLNE, st. 21, gm. Gniezno, woj. poznaskie, AZP 49-35/146 · osada kultury pomorskiej (starszy okres przedrzymski) · osada wczesnoredniowieczna z XI-XIV w. 233

· zabudowa dworska z XIV-XVIII w. Badania prowadzil mgr Czeslaw Strzyewski (Muzeum Pocztków Pastwa Polskiego w Gnienie). Finansowal PSOZ w Warszawie. Ósmy sezon bada. Prace wykopaliskowe przeprowadzono z trzech stron - poludniowej, zachodniej i pólnocnej wokól wczeniejszych wykopów. Rozkopano lcznie 88,62 m² powierzchni stanowiska odkrywajc 7 nowych obiektów (nr 10-16), a czciowo eksplorujc trzy obiekty odslonite w latach ubieglych (nr 3,4,6). W niewielkim wykopie pólnocnym (10 m²) uchwycono dalsz cz gruzowiska dworu (obiekt 3) z XV w, z bardzo du iloci materialu ródlowego oraz rumowisko dworu z XVII w. (obiekt 6) spalonego w polowi XVIII w. W wykopie zachodnim (34x24 m²) wybrano skraj zawaliska dworu z XV w. oraz resztki jamy z XVII w, (obiekt 4). Odkryto tutaj take dwie due jamy z XVII-XVIII w. Podobne dwa obiekty wystpily w wykopie poludniowo-zachodnim (obiekty nr 11, 16). Natomiast w wykopach poludniowo-wschodnich odslonito jam po slupie budowli (obiekt nr 12), a przede wszystkim pólnocn cz kamiennego fundamentu czworobocznego budynku z piwnic (obiekt 10). Jego naronik pólnocno-zachodni zostal wkopany w du cylindryczn jam z XV w. Kamienie fundamentu wystpowaly ju w warstwie ornej na glbokoci 10 centymetrów. Jego dlugo w rzucie I wynosi 6,20 m, a w rzucie II - 5,80 m. Odslonite go na szeroko 3,20 m, a jego spg wystpil na glbokoci 0,92 m od powierzchni pola. ciana zachodnia fundamentu kamiennego spojonego glin ma szeroko 1,10 m, a ciana pólnocna - 0,70 m. Przy naroniku pólnocno-wschodnim znajduje si wejcie do piwnicy usytuowane w cianie pólnocnej, które zostalo przywalone rumowiskiem spalonych belek z glin ze ciany budynku. Po zdjciu wierzchniej warstwy kamieni w czci wschodniej dolne kamienie s uloone lukowato. W wypelnisku piwnicy oraz w glinie fundamentowej znaleziono du ilo ceramiki i kafli, w tym take ulamki kafli gotyckich z XV w. oraz liczny inny material ródlowy. W wykopach i obiektach zebrano 8090 fragmentów naczy glinianych wczesnoredniowiecznych, glównie jednak pónoredniowiecznych i nowoytnych, a take ponad 660 ulamków kafli, glównie z XVII w. oraz z XV w., a take - nieliczne - z XVI w. Wystpily kawalki cegiel, plytek i dachówek oraz drewna. Znaleziono zatyczk glinian, czci oselek i plytki kamiennych, ulamki naczy (pucharów) i butelek szklanych oraz szyb, jak równie liczne gwodzie, wieki, zawiasy, podkówki, sztabki, piercienie, klódk, skobel, wdzidlo i inne przedmioty elazne. Odkryto te zdobion okladzin kocian, okucie miedziane i szelg Zygmunta III. Material ten jest datowany na XV-XVIII w. W warstwie humusu pierwotnego oraz w obiektach wystpily ulamki naczy glinianych zwizane z osad kultury pomorskiej ze starszego okresu przedrzymskiego. Materialy ródlowe zostaly przekazane do Muzeum Pocztków Pastw Polskiego, które zamierza kontynuowa badania z uwagi na systematyczne niszczenie ork stanowiska. JANOWO, st. I, gm. loco, woj. olsztyskie · cmentarz pónoredniowieczny i nowoytny (XV/?/-XVII w.) Nadzory archeologiczne przy pracach ziemnych pod budow kolektora ciekowego, przeprowadzone w dniach od 3 do 6 czerwca, przez mgr. Adama Mackiewicza (ARCHEO-ADAM). Finansowane przez Olsztyskie Przedsibiorstwo Robót Inynieryjnych) w Olsztynie. Pierwszy sezon bada. Nadzory archeologiczne - wykopy I ­ Ib objly swym zasigiem obszar dawnego starego miasta, w miejscu, w którym jeszcze w latach midzywojennych znajdowal si kociól. Obecnie jest to teren poloony na wschód od ulicy 19-ego Stycznia i na poludnie od rzeki Orzyc. Zarówno wczeniej, jak równie obecnie jest to rejon poloony na pólnocno-wschodnich peryferiach miejscowoci. Wykopy prowadzono zgodnie z projektem realizacyjnym. Podkreli jednak naley, i przed przystpieniem archeologa do pracy cz wykopów, które powinny by objte nadzorem wykonano i zasypano, zwlaszcza od strony pomocnej i pólnocno-wschodniej. W tym przypadku naley alowa, i fakt taki mial miejsce, zwlaszcza w kontekcie wyników. Stwierdzono, i mamy tu do czynienia z obszarem, 234

na którym znajduje si pónoredniowieczny cmentarz, i nadzór prowadzony w tych miejscach pozwolilby ustali jego granice w tym miejscu, a co za tym idzie, take jego wielko. W trakcie prowadzonych nadzorów zebrano bardzo nieliczny material zabytkowy, cho o szerokim spektrum chronologicznym obejmujcym zarówno póne redniowiecze, jak te okres pónonowoytny. W sumie podczas prac terenowych sprawowano nadzory w obrbie wykopów liniowych o lcznej dlugoci 63 metrów i glbokoci od l do 3 metrów. Prowadzone nadzory objly swym zasigiem poludniow i poludniowo-zachodni cz nekropoli. W trakcie prac ustalono, pomimo braku jednoznacznych elementów umoliwiajcych okrelenie dokladnej chronologii, i mamy tu do czynienia z cmentarzem uytkowanym przez dlugi okres czasu (ca 300 lat/?/) w co najmniej dwóch fazach. Poniewa cmentarz w tej czci Janowa nie wystpuje na adnym z zachowanych planów i katastrów, nawet tych najstarszych z pocztku XIX wieku, naley przyj, i mamy tu do czynienia z miejscem, w którym zaprzestano chowania zmarlych co najmniej kilkadziesit lat wczeniej a wic najpóniej w pierwszej polowie XVIII wieku. Nie mona wykluczy take faktu, e mialo to miejsce ju w kocu wieku XVII-go. Wiadomo natomiast, i w tym rejonie Janowa znajdowal si kociól jeszcze przed nadaniem miastu praw miejskich, naley przyj funkcjonowanie tu w tym samym czasie cmentarza. Mielibymy wic do czynienia z nekropol uytkowan od pierwszej polowy XV do koca XVII wieku a wic przez niemal trzysta lat. Poniewa jednak cmentarz poloony byl na peryferiach miasta i zajmowal znaczny obszar (ca 1,5 ha), tak dlugi okres uytkowania wydaje si calkiem realny. Wydaje si, pomimo ograniczonego pola obserwacji (niewielka szeroko wykopów), i mona zaryzykowa hipotez, e pocztkowo pochówki skladano po osi pólnoc-poludnie, natomiast w fazie mlodszej (midzy innymi groby z zachowanymi fragmentami trumien) po osi wschód-zachód. Konkludujc naley podkreli, i dziki prowadzonym nadzorom archeologicznym zlokalizowano pónoredniowieczny cmentarz szkieletowy w pólnocnej czci miejscowoci, która od pocztku XV wieku posiadala prawa miejskie utracone l czerwca 1869 roku. Ze wzgldu na stosunkowo dobrze zachowane pochówki obszar ten naley otoczy szczególn ochron konserwatorsk z ewentualnym przeznaczeniem do bada systematycznych lub przynajmniej ratowniczych, które pozwolilyby ustali zasig nekropoli. Podkreli naley take, i stanowisko to moe stanowi doskonaly material do bada antropologicznych z terenów pogranicza prusko-mazowieckiego, z czasów kiedy to niejednokrotnie osadnicy z Mazowsza stanowili znaczn cz mieszkaców nowozakladanych miast na terenie pastwa zakonnego. Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. JELENIA GÓRA, st. 2, gm. loco, woj. dolnolskie, AZP 84-16/2 · grodzisko (?) i zamek pónoredniowieczny (2 polowa XIII - 1 polowa XV w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone we wrzeniu przez mgr. Stanislawa Firszta (Muzeum Okrgowe w Jeleniej Górze). Finansowane przez PSOZ i Muzeum Okrgowe w Jeleniej Górze. Czwarty sezon bada. Przebadano powierzchni 50 m². Wykop I/95/98 w N czci Wzgórza Krzywoustego (kontynuacja eksploracji wykopu w roku 1995). Na glbokoci 60 cm (od obecnego poziomu uytkowego) w centralnej partii wykopu odslonito zewntrzne lico fragmentu muru kamiennego spojonego zapraw wapienn (odkrytego w 1995 r.). Od pólnocy i pólnocnego zachodu do lica przylegala zielonoszara, gliniasta warstwa. Pólnocny kraniec wykopu stanowila lita skala oraz wir, w poludniowej partii wykopu zalegal szary poziom podglebia. Eksploracj wykopu w roku 1998 zakoczono na glbokoci 65 cm. Ruchomy material zabytkowy w postaci licznych fragmentów naczy glinianych, datowanych na XIV-XV w., pozyskano w obrbie gliniastej warstwy oraz poziomu podglebia. Ponadto wydobyto okolo 20 przedmiotów elaznych, w tym przewanie gwodzi w obrbie muru. 235

Materialy znajduj si w PSOZ w Jeleniej Górze i Muzeum Okrgowym w Jeleniej Górze. Wyniki bada zostan opublikowane w Roczniku Jeleniogórskim, tom XXXI lub XXXII. Badania bd kontynuowane. JDRZEJÓW - klasztor cystersów, st. 1, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 90-99 · klasztor cystersów (póne redniowiecze - okres nowoytny) Badania archeologiczno-architektoniczne przeprowadzila mgr Beata Kwiatkowska-Kopka. Finansowane w ramach Programu Rzdowego ,,1000 lat Zjazdu Gnienieskiego". Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 6,5 ara. W trakcie trzech lat bada eksplorowano na obszarze skrzydla wschodniego glównie gruzowo niwelacyjne nawarstwienia, odslaniajc relikty architektury; w wytypowanych miejscach zakladano sondy architektoniczno-archeologiczne uzyskujc stratygrafi do glbokoci zalegania calca. Ujawniono kolejne poziomy na zewntrz i w obrbie poszczególnych pomieszcze. Wyróniono poziom budowy skrzydla wschodniego, oraz ucilono dane dotyczce posadowienia tzw. kociola przedcysterskiego. W obrbie kapitularza zarejestrowano pochówki zarówno z okresu funkcjonowania klasztoru jak i najprawdopodobniej z fazy przedcysterskiej. Pozyskano du ilo materialu ruchomego w postaci fragmentów metalu, detali architektonicznych, ceramiki zarówno naczyniowej jak i budowlanej, szkla, monet. Pobrano próbki zapraw. Materialy znajduj si na terenie opactwa, dokumentacja wypoyczona przez prowadzc badania. Wyniki bada zostaly opublikowane w ramach publikacji dotyczcych stanowisk badanych i finansowanych przez program ,,1000 lat Zjazdu Gnienieskiego". Badania bd kontynuowane. Ktrzyn, st. III, gm. loco, woj. olsztyskie - patrz: okres nowoytny Kielce­ zamek, st. 1, gm. loco, woj. kieleckie - patrz: okres nowoytny Klonówka, st. 7, gm. Starogard Gdaski, woj. gdaskie, AZP 19-44/6 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Klecko, st. 14, 20, 24, 25, 27, 3, gm. loco, woj. poznaskie, AZP 48-32/79, 6, 82, 83, 5,78 - patrz: wczesne redniowiecze KONIN-PLAC WOLNOCI, gm. loco, woj. koniskie, AZP 57-40 · plac miejski z ratuszem (póne redniowiecze do czasów wspólczesnych) Ratownicze i weryfikacyjne badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 15 kwietnia do 15 maja, przez mgr. mgr. K. Gorczyc, J. Kapustk (Muzeum Okrgowe w Koninie). Finansowane przez Urzd Miejski w Koninie. Pierwszy sezon bada. Stanowisko z warstwami od pónego redniowiecza do czasów wspólczesnych badane bylo w ramach planów zagospodarowania koniskiej starówki. Glównym celem prowadzenia prac bylo ustalenie lokalizacji ratusza miejskiego, zabudowy towarzyszcej oraz okrelenie stopnia zachowania i wartoci naukowej obiektów. Pod warstw wspólczesn warstwy niwelacyjne z XIX w. (teren zostal podwyszony 236

i wybrukowany). W kilku miejscach uchwycono fragment stratygrafii redniowiecznej - glównie duego poaru z pocztku XV w. Udalo si zlokalizowa niewielkie pozostaloci ratusza z 2 polowy XVIII w. (wiksza cz niedostpna jest do bada gdy zalega pod ulic). Calo silnie zniszczona (chodzi o warstwy redniowieczne) w XIX-XX w. w wyniku prowadzonych prac budowlanych, melioracyjnych i zakladania instalacji energetycznej, kanalizacyjnej czy wodocigowej. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Okrgowym w Koninie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Studium Zagospodarowania Starówki Koniskiej". Badania nie bd kontynuowane. Koprzywnica, st. 111, gm. loco, woj. witokrzyskie, AZP 91-72/318 - patrz: wczesne redniowiecze Kornaciska, st. 2, gm. Dlugosiodlo, woj. ostrolckie, AZP 45-71/7 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich KORZKIEW- Zamek, gm. Zielonki, woj. krakowskie, AZP 100-56/1 · zamek rodzinny Zaklinów z 2 pol. XIV w. rozbudowany w XV i 2 pol. XVI w. Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w padzierniku przez mgr. Mariana Myszk (Pracownia Archeologiczna). Finansowane przez Donimirski Palac Pugetów Busssiness Center w Krakowie. Czwarty sezon bada. Przebadano powierzchni okolo 10 m². Badania przeprowadzono ramach nadzoru archeologicznego wykopów budowlanych, usytuowanych w budynku bramnym i po zewntrznej stronie muru obwodowego, przy baszcie poludniowo-zachodniej. W wykopach u podstawy muru obwodowego zalegala, na calcowej glinie i skale wapiennej, warstwa czarnej ziemi gliniastej bez zabytków. W budynku bramnym wystpowala, na calcu i w wypelnisku wkopu fundamentowego przy murze czolowym, warstwa czarnej ziemi z glin oraz grubym gruzem kamiennym i brylkami zaprawy wapiennej. Warstwa powstala w czasie budowy budynku bramnego i mogla stanowi nawierzchni przez krótki okres po jego wzniesieniu. Znaleziono w niej liczne ulamki naczy z 2-iej polowy XVI w., które wskazuj na chronologi budowy budynku bramnego. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Badania bd kontynuowane. Kostrzyn - Stare Miasto, st. l, Kociól Najwitszej Maryi Panny, AZP 48-06/1 - patrz: okres nowoytny KOSZALIN, Stare Miasto, gm. loco, woj. zachodniopomorskie, AZP 15-21 · zabudowa miejska (XIII-XVIII w.) Badania prowadzil mgr Roman Kamieski (Pracownia Archeologiczna Zamku Ksit Pomorskich w Szczecinie). Finansowalo Przedsibiorstwo Budowlane Pro-Bud mgr in. Mariana Jagielki z Kolobrzegu. Pierwszy sezon bada. Celem Bada bylo rozpoznanie zabudowy redniowiecznej i nowoytnej kwartalu. Badania bd kontynuowane.

237

Koziol, st. 10, gm. Kolno-Turol, woj. lomyskie, AZP 31 ­ 74 - patrz: mezolit KRAKÓW - BRONOWICE WIELKIE, st. 7, 8, 24, gm. Kraków-Krowdrza, AZP 102-56/198, 199, 211 · lady osadnictwa neolitycznego · osada pónoredniowieczna (XIII-XVI w.) · lady osadnictwa nowoytnego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w czerwcu i lipcu, przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Badaniami objto prace ziemne (odhumusowanie terenu dotychczasowych ogródków dzialkowych) w rejonie ulic Josepha Conrada i Sosnowieckiej. Byly one zwizane z budow centrum handlowego ,,Ikea" oraz z przebudow ulic i parkingów. W czasie dawniejszych bada terenowych (m.in. w ramach AZP) stwierdzono tu lady penetracji przez osadnictwo neolityczne (l wyrób krzemienny) oraz pónoredniowieczne (7 ulamków ceramiki) i nowoytne (m.in. moneta z XVII wieku). W czasie tegorocznych bada nie potwierdzono obecnoci stalego zasiedlenia tego terenu. Ani w warstwie humusu, ani te w stropie gliniastych nawarstwie calcowych nie stwierdzono obiektów archeologicznych oraz powaniejszych ladów eksploatacji w czasach pradziejowych lub w redniowieczu. Wikszo materialów ceramicznych (glównie nowoytne doniczki) byla powizana z funkcjonowaniem ogródków dzialkowych w XX wieku. Zabytki starsze mogly si tu dosta w czasie nawoenia pól przez gospodarzy zamieszkujcych dawn wie Bronowice Wielkie. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. Kraków-Kazimierz, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/10 - patrz: okres nowoytny KRAKÓW-KLEPARZ, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/40 · osada wczesnoredniowieczna · miasto lokacyjne i nowoytne Ratownicze badania archeologiczne, przeprowadzone w padzierniku przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Badania prowadzono w wykopach budowlanych w obrbie posesji ul. Dluga 38 - Pl. Slowiaski 5. Budynek ten znajduje si w pólnocnej czci lokacyjnego miasta, zwanego w XIV w. ,,Alta civitas", Florencja lub Clepardia. W wykopach stwierdzono nawarstwienia kulturowe z pónego redniowiecza i z czasów nowoytnych, redniowieczne(?) groby oraz relikty murów gotyckich. W podziemiach tego budynku zachowaly si take gotyckie piwnice ze sklepieniami i portalami kamiennymi. Z uwagi m.in. na obecno pochówków mona przypuszcza, e odkryte obiekty s pozostaloci zespolu sakralnego (kociól w. Krzya lub zabudowania klasztorne/?/), zwizanego z zakonem Benedyktynów Slowiaskich, sprowadzonych z Pragi przez króla Wladyslawa Jagiell. Kraków -Kurdwanów, st.12, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 104-56/9 ­ patrz: rodkowa i póna epoka brzu Kraków -Nowa Wie, st. 4, gm. Kraków-Krowdrza, woj. krakowskie, AZP 102-56/70 - patrz: okres nowoytny 238

Kraków -Nowy wiat, st. 2, 4, 5, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/54,56,57 - patrz: okres nowoytny Kraków -Piasek, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/45 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Piasek, st. 7, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/51 - patrz: okres nowoytny Kraków -Stare Miasto, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/5 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Stare Miasto, st. 2, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/6 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Tyniec, st. 2, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 103-55/18 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Wesola, st. 14, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/35 - patrz: okres nowoytny Kraków -Wesola, st. 16, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/37 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Zwierzyniec, st. 22, gm. Kraków-Krowodrza, woj. krakowskie, AZP 102-56/128 - patrz: okres nowoytny KRASNYSTAW, ul. J. Pilsudskiego 5, st. 101, woj. chelmskie, AZP 83-87/92 · miasto pónoredniowieczne (XIV-XV w.) · pojezuicki zespól klasztorny (XVI-XVIII w.) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. mgr. Stanislawa Goluba i Tomasza Dziekowskiego. Czwarty sezon bada. Celem bada bylo rozpoznanie wschodniego skrzydla wpisanego do rejestru zabytków zespolu pojezuickiego w Krasnymstawie pod ktem moliwoci istnienia piwnic oraz nawarstwie kulturowych. Pracami objto równie fragment skrzydla poludniowo- wschodniego (w pomieszczeniach przy bramie). Zaloono dwa wykopy sondaowe oraz dokonano 11 odwiertów. Badania uzupelniono analizami architektonicznymi. W wykopie I, zaloonym przy wewntrznym licu partii fundamentowej zachodniej ciany skrzydla wschodniego, natrafiono na fragment oszczdnociowego luku arkadowego, posadowionego w czarnej zbitej ziemi, datowanej zabytkami ceramicznymi na XIV-XV w. Przestrze pod nim wypelniona zostala w celu wzmocnienia glin lessow. Luk przykrywa mur cokolowy z czerwonej cegly, na którym wzniesiono wsze ciany naziemne budowli. W materiale zabytkowym przewaa ceramika i kafle z okresu uytkowania zespolu przez jezuitów (XVII oraz XVIII w.). W wykopie II, zaloonym przy pólnocnym licu pólnocnej ciany skrzydla wschodniego, odslonito kolejny fragment oszczdnociowego luku arkadowego. Stratygrafia kulturowa, 239

chronologia i charakter luku byl podobny. Na glbokoci 50 cm natrafiono na pierwotny poziom ceglanej podlogi. W czasie bada odkryto równie cz obiektu ­ jamy pradziejowej z okresu redniowiecza. Znaleziono take ceramik pradziejow, przypuszczalnie kultury luyckiej oraz du ilo koci zwierzcych. Badania wykazaly brak pod budynkiem piwnic reliktów starszych budowli. Krosno Odrzaskie, st. 11, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 59-10/45 - patrz: okres nowoytny Krzeczyn Wielki, st. 12, woj. legnickie, AZP 74-20/31 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu LD-klasztor, gm. Ldek, woj. koniskie, AZP 57-37 · klasztor pocysterski; kaplica, groby (póne redniowiecze, XIV w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 15 listopada do 1 grudnia przez dr Lucj Pawlick-Nowak (Muzeum Okrgowe w Koninie). Finansowane przez Muzeum Okrgowe w Koninie. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 0,5 ara. Obiekt namierzony podczas nadzoru nad pracami remontowymi, prowadzonymi w kaplicy w 1996 r. Uchwycono wtedy zarys dwóch jam grobowych, oltarza kamiennego oraz w jednym miejscu glinianej posadzki redniowiecznej. Obiekt zostal czasowo wylczony z uytkowania i zabezpieczony do przyszlych bada. Obiekt silnie zniszczony w wyniku wczeniejszych prac. Udalo si uchwyci zasig dwóch jam grobowych z trzema nieboszczykami (najprawdopodobniej fundatorzy kaplicy - znani z relacji historycznych, material kostny w trakcie bada). Material ruchomy byl bardzo nieliczny. Po zakoczeniu prac archeologicznych dokonano czciowej rekonstrukcji odkrytych obiektów (oltarz, zarysy grobów). Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Okrgowym w Koninie. Badania nie bd kontynuowane. LEGNICA-Stare Miasto, ul. Zlotoryjska, dz. 538/3, gm. loco, woj. legnickie Badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 2 listopada do 30 grudnia przez mgr. W. Laszewskiego (Pracownia Badawcza ,,Verba"). Finansowane przez BGH-RM Development w Legnicy. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. LEGNICA-Stare Miasto, ul. Mlyska, dz. 363/3, gm. loco, woj. legnickie Badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 1 maja do 1 listopada przez mgr. W. Laszewskiego (Pracownia Badawcza ,,Verba"). Finansowane przez BGH-RM Development w Legnicy. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. LEGNICA-Stare Miasto, ul. Piastowska, gm. loco, woj. legnickie Badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 25 maja do 30 czerwca przez mgr. W. Laszewskiego (Pracownia Badawcza ,,Verba"). Finansowane przez Legnick Kuri Biskupi. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. 240

LEGNICA-Stare Miasto, ul. Szpitalna i rodkowa, gm. loco, woj. legnickie Badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 30 czerwca do 30 wrzenia przez mgr. A. Dobrowolskiego (Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Glogowie). Finansowane przez ,,Budoprojekt" S.A. w Glogowie. Przebadano powierzchni 9 arów. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. LEGNICA-Stare Miasto, ul. Mlynarska, dz. 363/2, gm. loco, woj. legnickie Badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 6 lipca do 30 lipca przez mgr. W. Laszewskiego (Pracownia Badawcza ,,Verba"). Finansowane przez J. A. Rojcewicza. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. LEGNICA-Stare Miasto, ul. Muzealna i ul. Gwarna, gm. loco, woj. legnickie Badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 15 wrzenia do 21 grudnia przez mgr. W. Grabowskiego. Finansowane przez Statoil Polska Sp. z o.o. Przebadano powierzchni 20 arów. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. LEGNICA-Stare Miasto, ul. Rycerska, gm. loco, woj. legnickie Badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 19 padziernika do 30 listopada przez mgr. W. Laszewskiego (Pracownia Badawcza ,,Verba"). Finansowane przez ,,Elsur" s.c. Legnica. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. LEGNICA-Stare Miasto, Rynek, gm. loco, woj. legnickie Badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 26 padziernika do 15 grudnia przez mgr. W. Laszewskiego (Pracownia Badawcza ,,Verba"). Finansowane przez ,,P.P.H.U. Wamar" Jelenia Góra. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. LEGNICA-Stare Miasto, ul. rodkowa, gm. loco, woj. legnickie Badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 26 padziernika do 1 grudnia przez mgr. W. Laszewskiego (Pracownia Badawcza ,,Verba"). Finansowane przez ,,Renom" Lublin. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. LEGNICA-Stare Miasto, Brama Glogowska, gm. loco, woj. legnickie Badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 28 padziernika do 1 grudnia przez mgr. W. Laszewskiego (Pracownia Badawcza ,,Verba"). Finansowane przez Przedsibiorstwo ,,Budomex" Sp. z.o.o. Wloclawek. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. LEGNICA-Stare Miasto, ul. Zlotoryjska, gm. loco, woj. legnickie Badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 14 do 24 grudnia przez mgr. W. Laszewskiego (Pracownia Badawcza ,,Verba"). Finansowane przez Przedsibiorstwo Budowlane ,,Moderbud" Sp. z.o.o. Legnica. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. 241

LEGNICA-Stare Miasto, ul. Najwitszej Maryi Panny, gm. loco, woj. legnickie Badania archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 4 lutego do 30 kwietnia przez A. Dobrowolskiego (Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Glogowie). Finansowane przez ,,Budoprojekt" S.A. w Glogowie. Przebadano powierzchni 465 m². Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Miedzi w Legnicy. Lubaczów, st. 14, gm. loco, woj. przemyskie, AZP 100-87/40 - patrz: wczesne redniowiecze LUBAWA - zamek, gm. loco, woj. olsztyskie · zamek biskupów chelmiskich z XIV-XIX w. Badania prowadzila ekipa z Katedry Archeologii Historycznej Uniwersytetu Lódzkiego w skladzie: mgr A. Andrzejewski, prof. L. Kajzer (autor sprawozdania) i mgr M. Lewandowski. Finansowal Urzd Miejski w Lubawie i Uniwersytet Lódzki. Pierwszy sezon bada. Mury zamku lubawskiego, glównej rezydencji biskupów chelmiskich, zostaly rozebrane w 1826 r. Do dzi, na wschód od zespolu staromiejskiego, znajduj si czytelne jego relikty w postaci: murów zewntrznego obwodu, zakrelajcego prawie kwadrat o boku okolo 70 m oraz powtórnie zloony w XIX w. granitowy gotycki portal, pierwotnie stanowicy obramienie przelotu bramnego, ulokowanego w skrzydle zachodnim. Na pocztku lat osiemdziesitych prowadzono na zamku nadzory archeologiczne, zwizane ze spoleczn akcj, zmierzajc do odgruzowania czteroskrzydlowego zamku wlaciwego tworzcego kwadrat o boku okolo 50 m. Odkryte wtedy korony murów ulegly zniszczeniu. Konieczno poznania a moe i rewitalizacji obiektu (dostrzeona przez lokalne czynniki, a szczególnie Burmistrza Miasta Lubawa) sprawila, e obiekt stal si przedmiotem bada archeologiczno-architektonicznych, które przeprowadzono w sierpniu 1998 r. Zebrano podstawowe dane historyczne dotyczce dziejów i przeksztalce budowlanych zamku, wykonano plan sytuacyjnowysokociowy calego zaloenia, zarejestrowano istniejce relikty murowane i zrealizowano pierwszy etap bada planowanych na 4 sezony. Wyeksplorowano pi wykopów (1-V), o lcznej powierzchni 174 m² i orientacyjnej kubaturze 535 m³ (bez odliczenia blisko 197 m³ odkrytych murów). Zgromadzono 7655 zabytków ruchomych, które uporzdkowano w 305 numerach inwentarza. Sporzdzono niezbdn dokumentacj archeologiczn i architektoniczn, tak rysunkow, jak i mechaniczn. Badania doprowadzily do poznania nawarstwie kulturowych, zalegajcych w midzymurzach; wschodnim i zachodnim. Pozwolily na ocen stanu zachowania i obrazu budowlanego poludniowych partii skrzydel zachodniego i wschodniego oraz calego skrzydla poludniowego. Za najwaniejsz obserwacj poczynion w trakcie tegorocznych bada traktowa naley ustalenie, e rozbiórka zamku (przeprowadzona przez wladze pruskie na pocztku XIX w.) miala charakter porzdkowy a nie ekonomiczny. Obiekty rozebrano tylko do ,,stanu O", pozostawiajc w stanie nienaruszonym fundamenty i dolne poziomy murów dolnej kondygnacji. Sdzi naley, e przyziemne mury zamku zachowane s kompletnie i umoliwi peln rekonstrukcj jego rozplanowania w poszczególnych etapach budowlanych. Stwierdzono, e zamek powstal na uprzednio uytkowanym osadniczo terenie na pocztku XIV w. prawdopodobnie z inicjatywy biskupa Hermana (1303-1311). Prace murarskie prowadzono sukcesywnie a wraz z postpami budowlanymi podwyszano poziom platformy zamkowej. Szacowa naley, e lczna kubatura zwiezionych tu nasypów wynosila okolo 12-15 tysicy m³. Take w kolejnych etapach budowlanych (z których najwaniejszymi byly: pónogotycki z pocztku XV i wczesnobarokowy z pocztku XVII w.) wznoszone byly skrzydla obwodu wewntrznego, z których poludniowe i wschodnie s ze sob przewizane a wic chyba wspólczesne. Badania dostarczyly take typowego cho interesujcego ruchomego materialu zabytkowego. Wyniki zostan opublikowane w: ,,Zamek w Lubawie". Prace bd kontynuowane. 242

Lublin, Rynek staromiejski, gm. loco, woj lubelskie, AZP 77-81 - patrz: wczesne redniowiecze LUBSKO, st. 31, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 65 -09/73 · miasto redniowieczne i nowoytne Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 2 listopada do 21 grudnia przez mgr. Krzysztofa Garbacza, przy wspólpracy mgr Julii Orlickiej (Muzeum Archeologiczne rodkowego Nadodrza w widnicy k/Zielonej Góry). Finansowane przez inwestora ­ Spólk Wodno-ciekow ,,Lubsko". Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 70 m ². Badania prowadzono w zwizku z budow sieci kanalizacyjnej na terenie zabytkowej czci miasta. W znacznej czci wykopu, dlugoci 35 m, zaobserwowano naruszenie starszych, redniowiecznych warstw osadniczych przez nowoytne wkopy zwizane przede wszystkim z zakladaniem w XX wieku instalacji ziemnych, a take funkcjonujcych wczeniej bliej nieokrelonych budynków (budynku?) murowanych. Obecno licznych kawalków ula elaznego oraz ladów pieca (?) moe sugerowa funkcjonowanie w tym miejscu w czasach nowoytnych zakladu hutniczego. Najistotniejszym odkryciem bylo natrafienie na lady redniowiecznych obwalowa drewniano - ziemnych. Rozpoznano fragment obiektu na odcinku o szerokoci ok. 10 m i zachowanej wysokoci do 2/2,5 m. Struktura tego zaloenia jest zrónicowana. W jego dolnej partii wyeksplorowano znaczne iloci galzi, wiórów, a take kilka warstw igliwia (?) spelniajcych prawdopodobnie funkcje izolacyjne od strony cieku wodnego. W czci pólnocnej badanego obiektu stwierdzono obecno konstrukcji drewnianych przedzielonych warstwami gliny i ciemnoszarej ziemi zawierajcej material ceramiczny, szcztki drewna, koci i skóry. Na glbokoci 1,1 ­ 1,3 m odkryto uloone wzdlu osi pólnoc-poludnie pólokrgle belki, do których przylegaly (ukonie) podobne elementy konstrukcji. Stanowily one zwarty uklad. Na szczycie konstrukcji tkwily 2 pionowo wbite pale. lady te s prawdopodobnie pozostaloci zaloenia o charakterze przeciwpowodziowym i by moe obronnym. Material zabytkowy znajduje si w Muzeum Archeologicznym rodkowego Nadodrza w widnicy k/Zielonej Góry. Badania bd kontynuowane. Lany Male, st. 16, gm. Rudzice, woj. katowickie, AZP 95-42/43 - patrz: wczesna epoka elaza Lekno, st. 3, gm. Wgrowiec, woj pilskie, AZP 43-31/44 - patrz: wczesne redniowiecze Lczna - Podzamcze, st. 2, gm. loco, woj. lubelskie, AZP 76-84/1 - patrz: okres nowoytny LOWICZ, st. 36, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 59-56 · ratusz, rynek miasta redniowiecznego i nowoytnego Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od maja do lipca przez magistrów: Aleksandra Andrzejewskiego, Dariusza Osiskiego, Janusza Pietrzaka, Ew Poturalsk (Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska, Aleksander Andrzejewski, Tadeusz Grabarczyk). Finansowane przez Urzd Miasta Lowicz. Przebadano powierzchni 689 m2. Badania prowadzono na rynku Nowego Miasta, lokowanego w 1405 roku przez arcybiskupa Mikolaja Kurowskiego. Wykonano tu 13 wykopów archeologicznych oraz dwa cigi odwiertów. Pozyskano prawie 20 000 okazów materialu zabytkowego, wród nich ulamki ceramiki naczyniowej stanowily nieco powyej 67%, koci zwierzce poniej 20%, fragmenty szkla okiennego i naczy 243

szklanych okolo 8%, ulamki kafli piecowych okolo 3%. Wród pozostalych znalezisk wystpily m.in. przedmioty metalowe, wytwory skórzane i ceramika budowlana. Efektem bada archeologicznych na rynku Nowego Miasta w Lowiczu jest rozpoznanie kilku faz rozwoju ratusza. a. Ratusz redniowieczny to budynek dwutraktowy, prostoktny, o slupowej konstrukcji cian z drewnianych pali posadowionych w rowach fundamentowych i moe szachulcowej konstrukcji cian w partii naziemnej. Mierzyl on okolo 16,5 x 17 m a jego wntrze dzielilo si na dwa trakty, z których pólnocny mial 9,5 m szerokoci, za poludniowy byl wszy i mierzyl tylko 6 m. Wzniesiono go najpewniej w latach 1405-1443, a wic w okresie gwaltownego rozwoju osady majcego miejsce bezporednio po lokacji Nowego Miasta i funkcjonowal co najmniej do wielkiego poaru Lowicza w 1525 roku. W trakcie funkcjonowania byl on przebudowywany: - podzielono pierwotny pólnocny trakt i wydzielono ze trakt rodkowy o szerokoci 3 m; - rozdzielono trakt rodkowy na dwie lokalnoci; - od strony poludniowej do wschodniej partii obiektu dostawiono niewielki, prostoktny /?/ aneks. Na zewntrz budynku teren w jego ssiedztwie pokryty zostal starannie wykonanym brukiem kamiennym. b. Ratusz renesansowy wybudowal Mikolaj Gbicki w 1539 roku, a w 1549 roku za zezwoleniem przystawiono do nowe pomieszczenie wagi miejskiej. Byl to budynek na planie zblionym do prostokta o wymiarach zewntrznych 19 x 26,5-26,8 m, z mierzc okolo 3,5-5,0 x 6,0 m wie ustawion przektniowo przy narou poludniowo-wschodnim. Ratusz posiadal trójtraktowy uklad wntrz, podzielonym na parterze zapewne cztery lokalnoci w trakcie poludniowym, dwie trakcie rodkowym i trzy trakcie pólnocnym. Na przedlueniu cian dzialowych traktów elewacj wschodni (frontow?) - a moe i zachodni wzmocniono przyporami. Uchwycone w trakcie bada fundamenty (szerokie na 1,1-1,7 m) murowano z kamieni polnych i gruzu ceglanego na zaprawie wapiennej, sadowic je we wkopach cislych szalowanych belkami drewnianymi. Brak danych o konstrukcji i wysokoci cian naziemnej partii budynku i jedynie przekaz ikonograficzny z pocztku XVII wieku pozwala przyj, i ratusz byl budynkiem dwukondygnacyjnym, z wysz wyodrbnion z bryly wie, wzniesion dolem na rzucie czworoboku, który na wysokoci nieznacznie tylko przekraczajcej wysoko korpusu glównego przechodzi w szeciobok. c. Fazy barokowe maj charakter rozbudów i napraw, które nie zmienily generalnie rozplanowania budynku. Jedynie przy jego naroach pólnocno- i poludniowo-zachodnim dostawiono przektniowe przypory oraz przedluono i poszerzono przypory dopierajce cian wschodni. Prace te mogly mie miejsce zarówno po 1648 roku, kiedy zawalila si wiea ratusza, mogly te by nieudan prób zapobieenia tej katastrofie budowlanej. Ju po odbudowie przy cianie budynku powstaly nowe pomieszczenia pelnice najpewniej glównie funkcje handlowe. Ostatecznie budynek ratusza na rynku Nowego Miasta zostal rozebrany w pocztkach XIX wieku, za materialy z rozbiórki wykorzystano do budowy nowego ratusza w pólnocnej pierzei Rynku Starego Miasta. Prace te zostaly z pewnoci zakoczone czyszczeniem terenu calej powierzchni Rynku. wiadczy o tym prawie zupelny brak nawarstwie nowoytnych znajdujcych si na tzw. pierwotnym zlou. Pozostale nawarstwienia kulturowe to warstwy niwelacyjne zwizane z kilkakrotnie zmienian nawierzchni rynku Nowego Miasta. Brak bylo natomiast ladów samych nawierzchni, które najpewniej usunito w trakcie nadania rynkowi w drugiej polowie XX wieku charakteru parkowego. Jedynymi ladami dalszego handlowego charakteru placu po rozbiórce ratusza byly odkrywane w niewielkich ilociach, rozmieszczone nieregularnie lady slupów, zwizanych zapewne z XIX i XX-wiecznymi kramami. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Lódzkich Sprawozdaniach Archeologicznych", t. IV, 1998, s. 217-233 oraz ,,Lódzkich Sprawozdaniach Archeologicznych", t. V, s. 315-328. Badania nie bd kontynuowane. 244

Muszyna¸ st. 1, gm. loco, woj. nowosdeckie, AZP 177-66/1 - patrz: okres nowoytny Ojców - Jaskinia Lokietka, gm. Skala, woj. krakowskie, AZP 99-55/22 - patrz: paleolit

59B

Olesno-Walce, st. 4, gm. loco, woj, czstochowskie, AZP 85-41/15 - patrz: wczesna epoka elaza Olsztyn, st. XXIV, ratusz, gm. loco, woj. olsztyskie - patrz: okres nowoytny Olsztyn, st. XXIV, Targ Rybny, gm. loco, woj. olsztyskie - patrz: okres nowoytny Olsztyn, st. XXIV, Targ Rybny, gm. loco, woj. olsztyskie - patrz: okres nowoytny Olobok-klasztor, gm. Sieroszewice, woj. kaliskie - patrz: okres nowoytny Opalenie, st. 3, gm. Gniew, woj. gdaskie, AZP 24-45/ - - patrz: wczesna epoka elaza OSTRÓDA, st. I, gm. loco, woj olsztyskie, AZP 25-56/27 · miasto pónoredniowieczne i nowoytne (XV-XX w.) Badania archeologiczne wyprzedzajce budow, przeprowadzone przez mgr. Adama Mackiewicza (ARCHEO-ADAM). Finansowane przez J. Poplawskiego (inwestor prywatny). Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni okolo 90 m². Wykop zaloono w poludniowej pierzei ulicy Wyspiaskiego midzy nowymi budynkami nr 10 i 12. Podkreli naley, i na skutek prac ziemnych (przeprowadzonych w pocztku lat 90-tych podczas wznoszenia budynku nr 10) znacznie wykraczajcych poza dzialk zasadnicz, z pierwotnej powierzchni 90 m² badanej obecnie dzialki, do bada pozostalo zaledwie 45 m² (10 x 4,5 m), po uprzednim usuniciu nawarstwie mietniskowych i zasypiskowych. W trakcie prowadzonych bada uchwycono midzy innymi dwa poziomy ulicy okrnej. Pierwszy z nich wystpil na wysokoci ca 100,30 m n.p.m. w postaci poziomo uloonych dranic w ukladzie pólnoc-poludnie. Wykonano je z drewna sosnowego i uloono na legarach w ukladzie wschódzachód. Badania dendrochronologiczne tego poziomu daly wynik: 1337 rok (rok cicia drewna). Drugi poziom, liczc od góry, a wic starszy, wystpil na wysokoci ca 98,90 m n.p.m. Byla to bardzo prymitywna konstrukcja. Skraje pólnocny i poludniowy ulicy ograniczaj obrobione bale dbowe uloone w ukladzie wschód - zachód w odlegloci 2,7 m od siebie. Wntrze midzy balami wypelnia rodzaj faszyny w postaci cienkich galzek z odrostami. Natomiast przestrzenie midzy galzkami uzupelniono traw i szarym piaskiem. Pobrane z tego poziomu próbki do bada dendrochronologicznych nie daly si, niestety, wydatowa. Bezporednio nad ,,faszyn" wystpil nieliczny rozdrobniony material ceramiczny, który mona datowa na XIV wiek. By moe, i mamy tu do czynienia z nawierzchni funkcjonujc w trakcie budowy murów miejskich lub krótko przed ich wzniesieniem. Innym elementem architektonicznym odslonitym w trakcie prowadzonych bada byl niewielki fragment miejskich murów obronnych w poludniowo-wschodniej czci wykopu. Natrafiono tu na mur gotycki w ukladzie pólnoc poludnie, a wic prostopadly do przebiegu murów miejskich w tej czci miasta. Byl to zatem fragment baszty otwartej zniszczonej od strony poludniowej. 245

Uchwycono lico zachodnie na wysoko ca 3,5 m. i na odcinku ca 4 metrów u podstawy i l m w zachowanym stropie. Mur zbudowano z duych kamieni narzutowych ukladanych warstwowo i lczonych na zapraw wapienn. Na wysokoci ca 97,35 wystpila niewielka odsadzka fundamentowa, natomiast na wysokoci ca 100,05 m n.p.m. uchwycono rolk ceglan z cegiel ukladanych glówkowo na plask. Fundament kamienny baszty mial w tym miejscu 2,8 m. wysokoci. Podsumowujc naley stwierdzi, i prace prowadzono w rejonie, w którym od redniowiecza przebiegala tzw. Okrnica czyli ulica przymurna. Ulica ta w pocztkach funkcjonowania miasta byla czciowo nasypem wykonanym z gliny (w partii przylegajcej do murów), czciowo za (od strony pólnocnej) wykonano nawierzchni z faszyny ograniczonej dylami dbowymi. W czasach póniejszych (okolo polowy XIV wieku) byla moszczona drewnem. Pomimo, i moszczenia tego nie uchwycono na calej szerokoci, z duym prawdopodobiestwem mona zaloy, i takie wlanie bylo. Material zabytkowy pozyskany w trakcie prowadzenia prac ziemnych byl stosunkowo nieliczny. Byly to glównie fragmenty ceramiki naczyniowej, fragmenty kafli i szkla (midzy innymi duy fragment nóki kieliszka XVII/XVIIIwiecznego) oraz nieliczne fragmenty przedmiotów skórzanych i metalowych. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w archiwum PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. OSTRÓDA, st. II, gm. loco, woj olsztyskie, AZP 25-56 · zamek pónoredniowieczny (XIV-XV w.) Badania wykopaliskowe, wyprzedzajce budow, przeprowadzone przez mgr. Adama Mackiewicza (ARCHEO-ADAM). Finansowane przez Stowarzyszenie na Rzecz Muzeum Regionalnego w Ostródzie. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni okolo 90 m². Badania archeologiczne w rejonie gdaniska mialy na celu odslonicie i zadokumentowanie elementów architektonicznych obiektu a take calkowit eksploracj jego nawarstwie. Byly one zwizane z pracami na rzecz zagospodarowania przestrzennego terenu wokól zamku, a co za tym idzie planem uczytelnienia gdaniska w terenie. Wykop zaloono przy pólnocnym skrzydle zamku na przedlueniu korytarza prowadzcego w kierunku danskera. Ponadto w tym samym rejonie obiekt ten zaznaczyl na planie zamku Steinbrecht. Wykop, który pierwotnie mial wymiary 2 x 10 m, po wielokrotnych zmianach zwizanych z odslanianymi elementami osignl wymiary 2 x 20 metrów, przy czym w miejscach wystpienia filarów rozszerzano go zgodnie z ich wymiarami. W ten sposób odslonite trzy filary w rzucie prostoktne o wymiarach 5 x 2,6 m (l filar), 5,6 x 2,9 m (2 filar) i 8,2 x 3,2 m (3 filar) i oddalone od siebie o ca 3,8 i 3,9 m. Pomimo bardzo utrudnionych warunków pracy zwizanych z silnie podsikajc wod gruntow wykop niemal na calej dlugoci doprowadzono do poziomu zalegania calca. Jedynie przy samej cianie fundamentowej pólnocnego skrzydla zamku nie zdolano osign poziomu zalegania nawarstwie calcowych, a tym samym spgu lawy fundamentowej. Woda w tym miejscu przybierala z tak sam intensywnoci, co moliwo jej odbierania przez pomp. W wyniku przeprowadzonych bada stwierdzono midzy innymi, e przy budowie pólnocnego skrzydla zamku uywano z cal pewnoci szalunków, podobnie zreszt jak w przypadku partii spgowych filarów gdaniska. Ciekawostk jest tutaj fakt, i nawarstwienia zwizane z uytkowaniem tego przybytku, w postaci zlasowanych fekalii i duej iloci odpadów drewna, wystpily nie midzy 2 i 3 filarem, a midzy l i 2. Natomiast midzy 2 i 3 filarem uchwycono jedynie nawarstwienia zasypiskowe w stropie oraz naturalne warstwy wodne w postaci torfu i rolinnoci wodnej. Ponadto w miejscu tym wystpil rodzaj ,,chodnika" drewnianego ograniczonego pionow desk od strony pólnocnej, a biegncego po osi wschód - zachód, a wic wzdlu przebiegu fosy i równolegle do filarów gdaniska. Ze wzgldu na niewielk szeroko wykopu interpretacja tego elementu na obecnym etapie nie jest moliwa. W miejscu tym nie stwierdzono obecnoci nawarstwie, które mona by wiza z uytkowaniem latryny. W zwizku z tym zaistniala konieczno kontynuowania bada zarówno w kierunku zachodnim midzy 2 a 3 filarem, jak te wydluenia wykopu w kierunku pólnocnym (rzeki Drwcy). Niestety ograniczenia czasowe nie pozwolily na ich wykonanie w roku 246

biecym, dlatego te postanowiono, e bd one kontynuowane wiosn 1999 roku. By moe, i nawarstwienia, które uchwycono jako uytkowe midzy 1 a 2 filarem, naley wiza tylko z czasowym uytkowaniem gdaniska w tym miejscu, jeszcze przed jego ukoczeniem, a docelowe miejsce znajdowalo si poza 3 filarem, co niewtpliwie rozstrzygn przyszle badania. Na tak interpretacj zdaje si wskazywa fakt, i miszo warstwy fekalii z odpadami drewna byla tu stosunkowo niewielka i nie przekraczala ca 0,3 - 0,4 m. Z warstwy tej pozyskano liczne fragmenty przedmiotów drewnianych w postaci toczonych talerzy i naczy klepkowych o niewielkich rozmiarach. Bardzo nieliczny w tym miejscu byl natomiast material ceramiczny wystpujcy niemal wylcznie w pojedynczych egzemplarzach. Wyjtek stanowi tu pozostaloci duego garnka, które pozwolily na jego wyklejenie i dokonanie calkowitej rekonstrukcji. Garnek ten mona datowa na XIV/XV wiek. Fragmenty ceramiki byly natomiast bardzo liczne w nawarstwieniach zasypiskowych fosy. Równie bardzo nieliczne, jak na charakter badanego miejsca byly pozostaloci przedmiotów skórzanych i metalowych (l egzemplarz). Wszystkie przedmioty drewniane poddano zabiegom konserwacyjnym. W trakcie prac wykonano rzut poziomy odslonitych reliktów gdaniska oraz dokumentacj rysunkow partii fundamentowych filarów, pólnocnego skrzydla zamku i profilu nawarstwie od ciany zamku, a do 20 metra wykopu (skraj pólnocny). Najciekawsz konkluzj przeprowadzonych bada jest fakt, i nie potwierdzil si ksztalt gdaniska, który widnieje na planie Steinbrechta, w postaci kwadratowej wiey na jego skraju pólnocnym. To jednak wymaga potwierdzenia dalszymi badaniami. Na zakoczenie prac pobrano próbki z drewnianych elementów konstrukcyjnych do bada dendrochronologicznych. Z wykonanych siedmiu prób uzyskano daty zamykajce si w przedziale od 1352 do 1389 roku. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w archiwum PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. Ostrów Lednicki, st. 1, gm. Lubowo, woj. poznaskie, AZP 50-32/22 - patrz: wczesne redniowiecze PIECHOWICE, st. 4, gm. loco, woj. jeleniogórskie, AZP 85-15/23 · huta szkla (póne redniowiecze, XIV-XV w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 27 lipca do 14 sierpnia przez Macieja Nawrockiego, Roberta Rzeszowskiego, Malgorzat Markiewicz (Uniwersytet im. M. Kopernika w Toruniu, Muzeum Okrgowe w Jeleniej Górze). Finansowane przez PSOZ, Uniwersytet im. M. Kopernika w Toruniu oraz Muzeum Okrgowe w Jeleniej Górze. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 1,5 ara. Cztery równolegle wykopy sondaowe o szerokoci 2 m i dlugoci 20-25 m, usytuowane wzdlu linii pólnoc-poludnie. Do glbokoci 30-40 cm zalegal humus, natomiast poniej w wikszoci wykopów stwierdzono warstwy kulturowe. Natrafiono na zarysy piciu obiektów w postaci przebarwie czerwonej, silnie spieczonej gliny, zamieszane z oszkliwionymi kamieniami, spalenizn oraz materialem ceramicznym i szklarskim oraz przedmiotami metalowymi. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w Muzeum Okrgowe w Jeleniej Górze. Wyniki bada zostan opublikowane w czasopimie ,,Archaeologica Historica Polona", Toru. Badania bd kontynuowane. Podloziny, st. 2, gm. Dopniewo, woj. poznaskie, AZP 53-25/58 - patrz: neolit

247

POZNA-kociól jezuicki, obecnie farny, woj. poznaskie, AZP 52-28/3 · Kolegiata Poznaska p.w. w. Stanislawa Biskupa i w. Marii Magdaleny (XIII-XIX w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lutym przez mgr. Zbigniewa Karolczaka (Muzeum Archeologiczne w Poznaniu). Finansowane przez PSOZ oraz Urzd Miasta Poznania. Przebadano powierzchni 800 m². Celem bada jest zbadanie podziemi kocielnych, otwarcie wszystkich dziewiciu krypt obecnie niedostpnych, rozpoznanie i zbadanie ich zawartoci, eksploracja czci podposadzkowej, zbadanie fundamentów kociola, równie kamienic mieszczaskich oraz muru obronnego. W chwili obecnej otwarto wszystkie krypty, okrywajc ponad 200 pochówków w trumnach drewnianych, równie w metalowej oraz kamiennej. W wyniku przeprowadzonych bada uzyskano zespól (kolekcj) strojów szlacheckich oraz mieszczaskich (ponad 40 strojów). Na uwag zasluga XVIII-wieczny pas kontuszowy. Odkryto równie zachowan w caloci miedzian trumn Kaspra Drubickiego (z zawartoci) oraz rozbity sarkofag kamienny Ludwiki Korzbok - Lckiej z XVIII w. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu. Wyniki bada bd opublikowane w czasopimie ,,Fontes Archaeologici Posnanienses". Badania bd kontynuowane. POZNA-kociól jezuicki, obecnie farny, woj. poznaskie, AZP 52-28/3 · Kolegiata Poznaska w. Stanislawa Biskupa i w. Marii Magdaleny (XIII-XIX w.) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w kwietniu przez mgr. Zbigniewa Karolczaka (Muzeum Archeologiczne w Poznaniu). Finansowane przez Urzd Miasta Poznania. Przebadano powierzchni 300 m². Kociól farny, póniej kolegiacki byl jednym z najznakomitszych pomników gotyckiej architektury Poznania. Zbudowano go w poludniowo-wschodnim kwartale redniowiecznego miasta, w miejscu obecnego Pl. Kolegiackiego. Budynek zrujnowany katastrof budowlan w 1776 r. oraz poarem w 1780. rozebrano ostatecznie w 1802 r. Badania przeprowadzono we wschodniej, prezbiterialnej czci kociola. Cz ta zostala zniszczona przez zbiornik przeciwpoarowy (1944 r.). Ustalono granic wschodni zasigu kociola. Znaleziono m.in. fragmenty dwóch filarów fragmentu ciany bocznej, pozostaloci murowanych krypt oraz ponad 100 pochówków. Wród przedmiotów: szklo okienne, naczynia szklane, material obiciowy i wyciólka wewntrzna trumien, okucia z brzu, nity, gwodzie, monety (m.in. srebrny denar Kazimierza Wielkiego - rzadko numizmatyczna), cegly profilowane, plyty kamienne i ceramik. Pochówki: wszystkie orientowane, z glowami skierowanymi na zachód, spoczywaly na wznak w pozycji wyprostowanej z rkoma uloonymi wzdlu tulowia, trumny prostoktne wzgldnie trapezowate oraz cynkowe (fragmenty), mczyni, kobiety, dzieci (rzadko), wikszo pochowanych przekroczyla 65 lat. Stwierdzono (zwlaszcza u pochowanych poza kociolem) wystpowanie chorób, m.in. zmian artretycznych, paradontozy, próchnicy, odwapnienie koci glowy. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu. Wyniki bada zostan opublikowane w czasopimie ,,Fontes Archaeologici Posnanienses". Badania bd kontynuowane. Rogów Opolski, st. 2, gm. Krapkowice, woj. opolskie, AZP 92-37/9 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Rogów Opolski, st. 8, gm. Krapkowice, woj. opolskie, AZP 92-37/10 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich 248

Rykacze, st. 2, gm. Zambrów, woj. lomyskie, AZP 42-78 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Rzdziwojowice, st. 1, gm. Niemodlin, woj. opolskie, AZP 89-34/1 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu SANDOMIERZ, st. 1, rejon 10-11, gm. loco, woj. tarnobrzeskie · osada wczesnomiejska, kociól Marii Magdaleny i cmentarz przykocielny (XIV-XIX w.) Ratowniczo-weryfikacyjne badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od czerwca do padziernika przez mgr. Waldemara Gliskiego (PKZ Sp. z o.o. Kielce). Finansowane przez Urzd Miejski w Sandomierzu. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 70 m². Rozpoznano mury przezbiterium i czci nawy, pozostaloci krypt grobowych i groby na cmentarzu przykocielnym oraz zniszczony przy budowie kociola wziemny obiekt o charakterze gospodarczym, datowany ceramik na XIII/XIV w. W wietle przeprowadzonych bada najstarsz faz kociola naley datowa na polow (lub nawet 2 polow) XIV w. a nie, jak dotychczas przyjmowano, na 2 polow XIII w. Materialy i dokumentacja z bada znajduj si s w Muzeum w Sandomierzu. Badania nie bd kontynuowane. Sandomierz, st. 1, ul. Opatowska, gm. loco, woj. tarnobrzeskie - patrz: okres nowoytny SANOK, st. 1, gm. loco, woj. lubelskie · zamek Ratownicze badania wykopaliskowe, prowadzone przez mgr Mari Zielisk (Muzeum Historyczne w Sanoku). Finansowane przez Urzd Miasta w Sanoku. Trzeci sezon bada. Przebadano powierzchni 50 m2. Konieczno sprawowania cislego nadzoru archeologicznego na wzgórzu zamkowym w Sanoku byla spowodowana kontynuowaniem kapitalnego remontu renesansowego budynku zamku. Nadzorem zostal objty wykopem budowlanym teren, przylegajcy do zachodniej elewacji zamku, o wymiarach 25 x 2 m. Na calym odcinku przeledzono stratygrafi tej partii wzgórza i przebadano dostpne fragmenty obiektów architektonicznych, które w nim wystpily. W nadzorowanym wykopie odslonito midzy innymi dwumetrowej szerokoci fragment fundamentu skrzydla pólnocnego zamku, dobudowanego do glównego budynku. W dalszej kolejnoci odkryto 8 niewielkich murków stanowicych ograniczenia zasypanych wej do piwnic i zamku. Rozpito chronologiczna odkrytych fragmentów architektury zamyka si w okresie od XVI do XIX wieku. Dokoczono eksploracj odcinka, w którym wystpily konstrukcje drewniane odkryte w 1997 r. i wstpnie interpretowane jako pozostaloci wczesnoredniowiecznego walu obronnego. Ustalono, e rozcigaly si one na dlugoci 9 m i skladaly si z lunych, niepowizanych belek, uloonych ukonie na przemian, przesypywanych czarn ziemi przemieszan z kawalkami szaroniebieskiego piaskowca i okruchami cegly ,,palcówki". Warstwy te zalegaly do glbokoci okolo 4,5 m od poziomu obecnej powierzchni dziedzica. Na dlugoci 4 m, nad warstw drewna natrafiono na bruk kamienny, który stanowil podstaw dla muru ceglanego. Mur ten zbudowany byl z cegiel ,,palcówek" ­ material ceramiczny w jego najbliszym otoczeniu datowany jest na póne redniowiecze, a rozpito dat drewna uzyskanych w wyniku analizy dendrochronologicznej wynosi ponad pól wieku (od koca XIII do polowy XIV w.) Stratygrafia w wykopie budowlanym, pomidzy fundamentem skrzydla pólnocnego a murem ceglanym, przedstawiala si nastpujco: pod warstwami nasypowymi niwelujcymi dziedziniec, 249

wystpila warstwa brunatnej ziemi z materialem XVI-wiecznym (z czasów budowy zamku), pod ni natomiast szaro-brunatna warstwa zawierajca zabytki pónoredniowieczne oraz warstwa cegliny ­ gotyckiego poziomu dziedzica. Ta z kolei zalegala na warstwach piaskowca i gliny, pod którym natrafiono dopiero na czarny wczesnoredniowieczny poziom uytkowy. Calec osignito na odcinku 4 m, dokumentujc jednoczenie fundament muru zamkowego. W odlegloci 1,2 m od muru wschodniego zamku, odslonito do glbokoci 2,5 m, maly fragment muru, który mógl pelni funkcj obronn. Wród wydobytego materialu ruchomego, którego trzon stanowily fragmenty naczy, kafli i koci zwierzce, na uwag zasluguj 2 fragmenty kartuszy herbowych (orla i Sforzów), umieszczone pierwotnie nad wejciem do renesansowego zamku. W roku 1998 zabezpieczono, take odkryte w sezonie ubieglym mury wiey i odcinek muru obronnego. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Historycznym w Sanoku. Badania bd kontynuowane. SKPE, st. 5, gm. loco, woj. wloclawskie · klasztor oo. bernardynów (XV-XX w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w czerwcu i lipcu, przez Janusza Pietrzaka (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 200 m². Prace mialy charakter ratowniczy i obejmowaly wykonanie metodami archeologicznymi 7 wykopów o powierzchni okolo 55 m² oraz nadzór nad okolo 210 m.b. wykopu instalacyjnego. Przedsiwzito je w zwizku z prowadzonymi na terenie klasztoru pracami ziemnymi zwizanymi wykonaniem systemu odwodnienia terenu. W wykopach wyeksplorowano 32 pochówki z cmentarza przykocielnego. Pozyskano niewielk ilo ruchomego materialu zabytkowego, glównie ceramiki naczyniowej. Stwierdzono, i lady osadnictwa w najbliszym ssiedztwie klasztoru pochodz z przelomu XIV i XV wieku a wic moment sprzed ufundowania tu w roku 1496 drewnianej kaplicy i majcego miejsce w latach 1498 - 1507 zaloenia klasztoru. Charakter tak datowanego materialu sugeruje, i mógl to by np. dwór przekazany bernardynom i slucy im w okresie budowy klasztoru. W badanych rejonach jest prawie brak nawarstwie, które okreli by mona jako zdeponowane w trakcie istnienia klasztoru. Z XVI-XVIII wiekiem wiza mona prawie wylcznie pochówki na cmentarzu przykocielnym. Inne nawarstwienia usunito w trakcie jakich (kilkakrotnych?) prac niwelacyjno-porzdkowych. Materialy i dokumentacja z bada znajduj si w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Badania nie bd kontynuowane. Slawa, st. 21, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 63-20/94 - patrz: wczesne redniowiecze SMOLNICA, st. I, Dbno, woj. gorzowskie, AZP 44-6/1 · redniowieczny warsztat garncarski Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr Malgorzat Pytlak (Muzeum w Gorzowie Wlkp). Finansowane przez PSOZ i Muzeum w Gorzowie Wlkp. Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu, byly efektem nadzorów archeologicznych, jakie pracownicy Muzeum prowadzili w sezonach 1997 i 1998, na trasach budowy gazocigu na terenie gminy Dbno. Stanowisko znajduje si na dzialce prywatnej. Cz stanowiska byla wieo naruszona z racji budowy domku jednorodzinnego. 250

Efektem bada archeologicznych bylo odkrycie jamy piecowej zwizanej z warsztatem garncarskim. Jama, o wymiarach: 2,50 x 1,50 x l,50 m zawierala okolo 5000 ulamków ceramiki redniowiecznej. Z dna jamy wydobyto zachowany w caloci garnek o dnie kulistym, w kolorze szarym. Jam, po by moe zawaleniu si pieca garncarskiego, wykorzystano na odpady produkcyjne. Wydobyto fragmenty w przewaajcej liczbie naczy o dnie kulistym, a take cienkocienne pucharki, dzbany oraz grup klasycznych siwaków. Na naczyniach widoczne s próby szkliwienia. Kolor wypalu jest óltobrunatny, czerwony, szary, brunatny po stalowoszary. Badania bd kontynuowane. Starorypin, st. 1, gm. Rypin, woj. wloclawskie, AZP 38-51/61 - patrz: wczesne redniowiecze STRYKÓW, st. 5, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 63-53/38 · fortalica redniowieczno-nowoytna (XV-XVIII w.) Badania weryfikacyjno-ratownicze, przeprowadzone w dniach od 14 do 29 wrzenia, przez Blaeja Muzolfa (Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Lodzi). Finansowane przez PSOZ. Przebadano powierzchni 161 m². Fortalicja w Strykowie zostala zlokalizowana w wyniku dziala konserwatorskich Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w 1997 r. Prace weryfikacyjno-ratownicze podjto w 1998 r. Jednoznacznie zlokalizowano na kopcu fortalicy poloonej w dolinie zalewowej rzeki Moszczenicy, trzy budowle drewniane i kamienno-drewniane. Obiekt nr 1 datowany na schylek XV w. ulegl spaleniu. Obiekt 2, take o konstrukcji drewnianej, pochodzil równie ze schylku XV w. i pocztku wieku XVI. Wydobyto z niego m.in. fragment topora, groty beltów, fragmenty kafli garnkowych. Obiekt nr 3 to fragmenty fundamentów kamiennych na zaprawie glinianej z fragmentem piwniczki (?), datowanym na XVI-XVIII wiek. Ogólem pozyskano znaczny zbiór kafli piecowych, zwlaszcza XVI-wiecznych, fragmenty naczy glinianych, fragment szkla jak i szereg przedmiotów elaznych. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Lodzi. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Pracach i Materialach Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Lodzi". Badania bd kontynuowane. Strzegowa, Jaskinia Binik, gm. Wolbrom, woj. katowickie - patrz: paleolit STRZYEWO PACZKOWE, st. 37, gm. Gniezno, woj. poznaskie, A2P 49-35/93 · osadnictwo kultury pomorskiej (wczesna epoka elaza) · osadnictwo wczesnoredniowieczne z XIII/XIV w. · zabudowa dworska z XIV/XV-XVIII w. Badania przeprowadzone przez mgr. Czeslawa Strzyewskiego. Finansowane przez Muzeum Pocztków Pastwa Polskiego w Gnienie i Wydzial Kultury i Sztuki Urzdu Wojewódzkiego w Poznaniu. Drugi sezon bada. Po zgloszeniu przez wlaciciela posesji informacji o natrafieniu na kolejne bruki kamienne zaloono wykop, o powierzchni okolo 50,40 m², usytuowany na pólnocno-zachodnim skraju wzgórza dworskiego czciowo rozpoznanego w 1994 r. Odslonito du cz zawalonej piwnicy dworu z warstwami rumowisk pieców z koca XV w., z XVI w., z XVII w. oraz gruzowiskiem póniejszym. Po pólnocnej stronie piwnicy znajdowaly si klatki schodowe dotykajce kamiennego fundamentu pólnocnego dworu, za którym odkryto przylegly rynsztok i wybrukowany dojazd-placyk z XVIII w. Spg zawaliska piwnicy wystpil na glbokoci 3,26 m od obecnej powierzchni, obnionej podczas prac budowlanych. 251

Wydobyto ponad 3370 fragmentów naczy z 2 pol. XIII - 1 pol. XIV w., z okresu pónoredniowiecznego i nowoytnego oraz ulamek ceramiki kultury pomorskiej. Wród kafli piecowych s okazy plytowe, gzymsowe i narone z obiektu postawionego okolo 1490 r. zdobione herbami: Dbno (z insygniami prymasa Zbigniewa Olenickiego), Zadora, Trby, Szeliga i innymi oraz scenami religijnymi i motywami geometrycznymi. W gruzowisku pieca renesansowego wystpily kafle plytowe zdobione rozetami i gryfami oraz kafle miskowe. Równie piec z XVII w, odkryty na wyszym poziomie, byl zbudowany z kafli plytowych i miskowych. Znaleziono ulamki dachówek, plytek posadzkowych, cegly gotyckie, polep, kawalki szkla, drewna, ciosów kamiennych oraz oselk kamienn, pocisk gliniany, blaszk miedzian i nó, sprzczk, podkow, okucia, sztabki, wiek oraz gwodzie elazne. Materialy ródlowe znajduj si w Muzeum Pocztków Pastwa Polskiego w Gnienie. Badania powinny by kontynuowane. SULEJÓW, st. 1, gm. loco, woj. piotrkowskie, AZP 75-55/6 · opactwo cysterskie (XII-XIX w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 16 lipca do 20 sierpnia, przez Jerzego Augustyniaka (Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Lodzi). Finansowane przez PSOZ w ramach projektu ,,1000 lecie Zjazdu Gnienieskiego". Dziewity sezon bada. Przebadano powierzchni 50 m². Najwaniejszym rezultatem prac w roku 1998 bylo stwierdzenie istnienia nieznanego dotd, muru obustronnie licowanego ciosami piaskowca. Zostal on potwierdzony na dlugoci okolo 30 m i datowany na I polow XIV wieku. Usytuowany poniej stoku wyniesienia, na którym zbudowano klasztor, pelnil dwojak funkcj: chronil wzgórze przed niszczc dzialalnoci wód Pilicy oraz bronil cale zaloenie klasztorne od strony poludniowej. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Lodzi. Badania bd kontynuowane. Swaroyn, st. 33, gm. Tczew, woj. gdaskie, AZP 18-44/141 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Swaroyn, st. 39, gm. Tczew, woj. gdaskie, AZP 18-44/147 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Szczebra, st. 18, gm. Nowinka, woj. suwalskie, AZP 21-85/38 - patrz: paleolit Szczebra, st. 40, gm. Nowinka, woj. suwalskie, AZP 21-85/6 - patrz: paleolit Szczecin-Podzamcze, kwartal 12, wykopy 24-27, AZP 30-5 - patrz: wczesne redniowiecze WIEBODZIN, st. 2, wyk. II, gm. loco, woj. zielonogórskie · kociól pw. w. Michala Archaniola z pónego redniowiecza Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 11 do 31 sierpnia, przez mgr Marlen Magd Nawrock (Muzeum Archeologiczne rodkowego Nadodrza). Finansowane przez Urzd Miejski w wiebodzinie. Pierwszy sezon bada. 252

Prace archeologiczne prowadzono w zwizku z odsloniciem, podczas budowy drogi procesyjnej wokól kociola, kamiennego stropu budowli. Na podstawie wstpnych obserwacji stwierdzono, e odslonite pomieszczenie jest fragmentem zabudowy gotyckiej (pozostaloci piwnic), rozcigajcej si na poludnie (odslonito strop piwnicy nr 2) i wschód pod obecn skarp i murem kocielnym. W trakcie prac pozyskano kilkadziesit fragmentów ceramiki naczyniowej, kafli plytowych i garnkowych, fragmenty barwnych tynków, detale architektoniczne, fragmenty szkla z plytek witraowych, naczy stolowych i butelek. Na calym obszarze prowadzonych prac ziemnych natrafiono na lune ulamki koci, pochodzcych z wczeniejszego zaloenia cmentarnego. Materialy s w trakcie opracowywania. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym rodkowego Nadodrza. Badania nie bd kontynuowane. wity Wojciech, st. 7, gm., Midzyrzecz, woj. gorzowskie, AZP 51-14/22 - patrz: paleolit Targonie Wielkie, st. 9, gm. Zawady, woj. lomyskie, AZP 36-81 - patrz: paleolit TARNÓW, gm. loco, woj. tarnowskie · brama miejska (XV, XVI w.) Nadzór archeologiczny, przeprowadzony w marcu i kwietniu przez mgr. Eligiusza Dworaczyskiego (Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska w Tarnowie). Finansowane przez Tarnowski Zarzd Dróg Miejskich. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 500 m². W trakcie robót ziemnych w zachodniej czci ul. Pilzneska Brama odkryto fundament redniowiecznej Bramy Pilzneskiej wraz z fragmentami muru obronnego. Prostoktny w rzucie fundament mial wymiary 819 x 825 cm, grubo cian 204 cm. Na cianie wschodniej i zachodniej zachowaly si fragmenty glifów otworów bramnych o szerokoci okolo 260 cm. Naroniki bramy od strony wschodniej wzmocnione byly solidnymi przyporami. Fundament bramy wykonany byl z kamienia lamanego a ciany z cegly. Do naronika poludniowo-zachodniego dochodzil mur obronny o szerokoci okolo 180 cm. Taki sam mur dochodzil do ciany pólnocnej. Na podstawie bada archeologicznych i architektonicznych odkryty zespól obronny datowa mona na pocztek XV w. Do naronika poludniowo-wschodniego bramy dochodzi drugi, mlodszy mur obronny, datowany na wiek XVI. Szeroko muru wynosila l65 cm. Na przedbramiu odkryto ponadto fragmenty bruku drogi dojazdowej i prawdopodobnie przyczólka mostu nad fos. W trakcie prac znaleziono liczne fragmenty ceramiki z XIV-XVI wieku. Materialy i dokumentacja znajduj si przy ul. Franciszkaskiej 9 w Tarnowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Muzeum Okrgowego w Tarnowie". Badania nie bd kontynuowane. TRZEMESZNO, zespól poklasztorny kanoników regularnych, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 49-36/· osada przyklasztorna (wczesne redniowiecze - okres nowoytny (XIII w.- XVI w.) · browar (okres nowoytny, XVIII w.) Tegoroczne badania prowadzono w okresie od 5 czerwca do 24 lipca. Skoncentrowano si na czterech glównych zagadnieniach. Po pierwsze kontynuowano rozpoczte w 1996 roku badania dawnej osady przyklasztornej, rozwijajcej si od polowy XIII w. na terenie dzisiejszego Placu Kosmowskiego, gdzie w jednej z eksplorowanych odkrywek zlokalizowano redniowieczn pracowni metalurgiczn. Po drugie podjto prób weryfikacji istnienia dwóch domniemanych cmentarzy przyklasztornych: na terenie dawnego przedmiecia Skwarzymowa, na którego relikty natrafiono, wedlug naocznych 253

wiadków, w trakcie prac remontowych prowadzonych przy Liceum Ogólnoksztalccym oraz podczas budowy hotelu Czeremcha poloonego na wschód od kociola Najwitszej Maryi Panny. W tym roku przystpiono równie do bada XVIII-wiecznego budynku browaru, zlokalizowanego na pólnoc od zespolu klasztornego, na drugim brzegu Jeziora Kocielnego. Ogólem zaloono 7 wykopów (nr 199-205) zlokalizowanych na obecnym Placu Kosmowskiego (wykopy 203-204), na terenie Liceum Ogólnoksztalccego (wykop 199), w ogrodzie plebanii (wykop 205) oraz przy budynku browaru (wykopy 200-202). Tegoroczne prace wykopaliskowe mialy za zadanie przede wszystkim zweryfikowanie doniesie o istnieniu reliktów domniemanych cmentarzy szkieletowych przy obecnym Liceum Ogólnoksztalccym znajdujcym si okolo 60 m na poludnie od kociola NMP oraz w pobliu hotelu Czeremcha, wzniesionego okolo 60 m na wschód od prezbiterium kociola. W obu przypadkach badania archeologiczne nie dostarczyly danych, potwierdzajcych te doniesienia. Jednak ze wzgldu na istniejce obecnie utrudnienia terenowe z powodu których nie bylo moliwe zaloenie odkrywek bezporednio w pobliu wytypowanych miejsc, nie mona do koca zweryfikowa tych informacji. Kontynuowano take, zapocztkowane w poprzednich sezonach, badania redniowiecznej osady przyklasztornej oraz targowej, zajmujcej teren obecnego Placu Kosmowskiego. Odslonite relikty pracowni metalurgicznej zlokalizowanej w 1996 roku, datowane s materialem ceramicznym na XV-XVI w. Natomiast na terenie obecnego ogrodu plebanii, poloonego na pólnocny wschód od prezbiterium kociola NMP, natrafiono na dobrze zachowany fragment drewnianej rury kanalizacyjnej, datowanej w ogólnych ramach na XVI-XVIII w. Ostatnim etapem prac archeologiczno-architektonicznych byly badania XVIII-wiecznego browaru, zajmujcego teren poloony na drugim brzegu Jeziora Kocielnego na pólnocny wschód od kociola NMP. Teren wokól budynku browaru byl wielokrotnie niwelowany, zarówno w czasach nowoytnych jak i wspólczenie. Badania wykazaly niewielk aktywno osadnicz na tym obszarze do momentu rozpoczcia budowy browaru. wiadczy o tym wyranie rejestrowana we wszystkich trzech odkrywkach niewielka miszo warstw osadniczych, datowanych odkrytym materialem ceramicznym najwczeniej na schylek XVII i 1 polow XVIII w. Walbrzych-Rynek, gm. loco, woj. walbrzyskie, AZP 87-21 - patrz: okres nowoytny Wieliczka, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 104-58 - patrz: okres nowoytny WLOCLAWEK, st. 2, gm. loco, woj. wloclawskie · miasto (XIII-XX w.) Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez Janusza Pietrzaka (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez Gmin Wloclawek. Przebadano powierzchni 43 m². Prace prowadzono w dwu rejonach miasta: A. Otoczenie katedry p.w. Wniebowzicia NMP. Wykonano tu 2 wykopy o lcznej powierzchni okolo 23,5 m². W wykopach wyeksplorowano zawarto 8 jam grobowych. Pozyskany ruchomy material zabytkowy to glównie ceramika naczyniowa. Ustalono, i lady uytkowania Wzgórza Katedralnego sigaj pradziejów a z intensywn osadnictwo moemy tu datowa na drug polow XIII/pocztki XIV wieku. Jest ono wczeniejsze ni to si dotychczas przyjmowalo i wyprzedza budow gotyckiej katedry rozpoczt w 1340 roku. Jego charakteru, ze wzgldu na niewielk powierzchni eksploracji i szcztkowe zachowanie reliktów, nie da si jednoznacznie okreli. Zaobserwowano te, e te najstarsze kulturowe nawarstwienia ziemne przykrywaj wzniesione bezporednio na calcu relikty nieokrelonej konstrukcji z kamieni polnych. Natomiast prawie calkowicie brak tu, poza pochówkami na cmentarzu przykatedralnym, 254

nawarstwie zwizanych z budow, rozbudow i przebudowami katedry (tj. od polowy XIV wieku po wiek XX) co spowodowane jest wielokrotnymi pracami niwelacyjno-porzdkowymi. Cmentarz uytkowano od XIV (?) wieku. Stwierdzono take, i przy budowie w pocztkach XVII wieku kaplicy p.w. NMP wykorzystano czciowo fundament wczeniejszej, pónogotyckiej kaplicy z pocztków XVI wieku. Starszy obiekt byl nieco mniejszy i wzmocniony przektniow przypor. B. Posesja Gdaska 3/Bednarska 2: Eksplorowano tu 2 wykopy o lcznej powierzchni okolo 20 m². Ruchomy material zabytkowy to glównie ceramika naczyniowa. Równie i tu lady uytkowania terenu sigaj pradziejów a z intensywn okupacj osadnicz moemy si tu liczy dopiero w redniowieczu. ladem jej s jamy o bliej nieokrelonym charakterze, zawierajce material zabytkowy datowany na polow XIII/pocztki XIV wieku. Ju po nich funkcjonowal tu te cmentarz grzebalny. Jego obecno stwierdzono ju na pocztku XX wieku, jednak brak bylo dotychczas podstaw do datowania i tylko hipotetycznie lczono go z XII wiekiem. Wyeksplorowano tu 9 zachowanych grobów oraz lady co najmniej kilkunastu innych pochówków zniszczonych przez wtórne wkopy grobowe. Cmentarz byl intensywnie uytkowany chyba jeszcze przez caly(?) XIV wiek. Brak ladów jego póniejszego uytkowania. Zapewne jest to cmentarz przykatedralny zwizany z romask katedr powstal okolo polowy XIII wieku i funkcjonujc co najmniej do roku 1329, a wic zniszczenia jej przez Krzyaków. Jednoczenie wykluczony jest jego zwizek ze pierwotn, take tu hipotetycznie lokalizowan, drewnian katedr wloclawsk. W trakcie obecnych bada nie uchwycono jednak reliktów samego kociola katedralnego brak jest wic przeslanek umoliwiajcych okrelenie materialu uytego do budowy kociola. Jedynie obecno w warstwie cmentarnej okruchów zaprawy wapiennej sugeruje moliwoci, i byl to budynek murowany. Z kolei jednoczesny brak w niej ladów gruzu ceglanego wskazuje raczej na uycie kamienia. Zarazem jednak obecno w wyej poloonych warstwach cegly ,,palcówki" dopuszcza te moliwo uycia w obiekcie równie i niej. Materialy i dokumentacja znajduj si Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego. Badania bd kontynuowane. Wojnicz, st. 3, gm. loco, woj. tarnowskie, AZP 105-65/20 - patrz: wczesna epoka elaza Zielona Góra, st. 18, wyk. VII, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 62-14/31 - patrz: wczesne redniowiecze AGA, st. 29, wykop II, III, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 69-12/12 · miasto redniowieczne i nowoytne Badania wykopaliskowe wyprzedzajce budow, przeprowadzone w dniach od 15 maja do 10 padziernika, przez mgr Alin Jaszewsk (Pracownia Uslug Archeologicznych ,,Kontra L"). Finansowane przez inwestora prywatnego. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 600 m². Prace prowadzono na dzialce o powierzchni 6 arów, przy ul. Warszawskiej, róg ul. Dlugiej. Glboko wykopów uzaleniona byla od glbokoci zachowanych piwnic, tj. od 2,5 m do 5,0 m. W wykopie II odkryto pozostaloci piwnic murowanych z cegly lub cegly i kamienia, sklepionych kolebkowo (starsza faza) i o stropie ceglanym plaskim i odcinkowym Kleina (faza mlodsza). Wszystkie piwnice zostaly przebadane sondaowo w celu wykluczenia istnienia zabudowy (warstw kulturowych) poniej poziomu piwnic - taka sytuacja wystpila w jednym przypadku: natrafiono na budynek wstpnie datowany na XIV w. Jego pozostaloci wystpily pod posadzk piwnicy, na glbokoci 2,5 m od aktualnego stropu. Obiekt usytuowano na planie kwadratu o boku 5 m. Posiadal ciany z wypalonej polepy na szkielecie z galzi i palików, wygladzanej od wewntrz i zewntrz: 255

w dolnych partiach - w cianie poludniowej i pólnocnej opieral si na drewnianych podwalinach, ciana wschodnia i zachodnia wzmocniona byla kamieniami - mona przypuszcza, e budynek posiadal konstrukcja ryglow z wypelnieniem polepy. Jego charakter produkcyjny - warsztat kowalski (?) okrelaj przedmioty elazne znalezione w jego warstwach rumoszowych: fragmenty podków, miecz (?) a take liczne przedmioty lub ich fragmenty miedziane i mosine. Wyeksplorowano równie du ilo uli. W kilku miejscach wykopu II zanotowano obecno warstw kulturowych, w tym najstarsze pochodzce z XIV w. W poludniowo-zachodnim naroniku wykopu III stwierdzono istnienie pomieszcze gospodarczych (komórek). W wyniku bada uzyskano liczny material archeologiczny: okolo 20 000 fragmentów ceramiki, fragmenty kafli piecowych, glównie plytowych (m.in. renesansowe i secesyjne), kilka fragmentów kafli garnkowych, przlik gliniany, liczne przedmioty z elaza (fragmenty noy, oku, podków, gwodzi), przedmioty brzowe: okucia, nity, ozdobne okrgle blaszki (cekiny?), fragmenty bransoletki oraz mosina sprzczka do pasa, 3 monety. Przedmioty kociane to: kostka do gry, szydlo, ozdobny noyk. Liczne fragmenty naczy i przedmiotów szklanych, w wikszoci XVIII, XIX wiecznych. Fragmenty fajek, rylec kamienny. Istniejce pozostaloci budynków pozwalaj na odtworzenie redniowiecznego podzialu, który obejmowal 2 dzialki z lini podzialu na osi pólnoc-poludnie w rodkowej czci aktualnej powierzchni dzialek. Podzial ten zostal zaklócony póniejsz przebudow, która polczyla ze sob budynki przy ul. Warszawskiej. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym rodkowego Nadodrza w Zielonej Górze z siedzib w widnicy. Badania nie bd kontynuowane. ARY, st. 4 (wykop 4), gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 68-10/25 · stare miasto Ratownicze badania, przeprowadzone w dniach od 26 czerwca do 6 lipca, przez mgr Piotra Dziedzica (Muzeum Archeologiczne rodkowego Nadodrza). Finansowane przez inwestora prywatnego. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 2 arów. Na terenie posesji na rogu Pl. Stefana Wyszyskiego i ul. Kocielnej w okresie przedwojennym istniala zabudowa mieszkalna, która w wikszoci zniszczyla wczeniejsze lady osadnictwa. Jedynie w poludniowej i pólnocnej czci badanego obszaru natrafiono na nawarstwienia kulturowe z okresu redniowiecza. Odkryto pozostaloci 4 obiektów, z których dwa to prawdopodobnie domostwa mieszkalne. Mialy one kwadratowy ksztalt i zblione wymiary boku - okolo 4 m. Pozostale dwa obiekty zwizane byly z zabudow gospodarcz, by moe z warsztatem zwizanym z obróbk skóry. Ze wzgldu na stan ich zachowania oraz na fragmentaryczno odkrycia (cz obiektów znajdowala si poza badanym obszarem na ssiedniej posesji) trudno odtworzy ich calkowity ksztalt i charakter. W trakcie bada pozyskano 249 fragmentów ceramiki naczyniowej, okolo 100 fragmentów cinków i pólwytworów skórzanych, 50 fragmentów koci zwierzcych oraz 6 zabytków wydzielonych w tym: fajka z wspólczesnych warstw zagruzowania, gliniany przlik z warstwy nr 3, miedziany, powlekany zlotem kablczek skroniowy z warstwy nr 3, misa drewniana z warstwy nr 3, misa elazna take z warstwy nr 3. Pozyskany material ceramiczny, cho stosukowo nieliczny i bardzo rozdrobniony stanowi interesujcy przyczynek do bada nad chronologi i rónorodnoci form redniowiecznej ceramiki miejskiej. Wstpna analiza pozwala umieci j w przedziale: druga polowa XIII wieku do polowy wieku XIV, a by moe póniej. Datowanie to jest nieco póniejsze od dat dendrochronologicznych z pozyskanych próbek, próbka nr 4 /obiekt z plecionk/- data cicia po 1197 roku, próbka nr 5 / obiekt nr 3/-data cicia 1249 r., próbka nr 7 /obiekt nr 3/ -data cicia po 1236 roku. 256

Powysze daty uzyskano z elementów drewnianych budynków gospodarczych, które mogly by budowane z surowca pozyskanego po rozbiórce innych obiektów. Material i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym rodkowego Nadodrza w widnicy. Badania nie bd kontynuowane.

257

OKRES NOWOYTNY

Banie, gm. loco, woj. szczeciskie - patrz: póne redniowiecze BIALACZÓW, st. 3, gm. loco, woj. piotrkowskie, AZP 76-59/7 · dwór na kopcu (XIV-XVIII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone we wrzeniu i padzierniku przez Janusza Pietrzaka (,,ARCHEOGRAF", mgr Pawel Zawilski, Lód). Finansowane przez PSOZ. Drugi sezon bada. Przebadano powierzchni 30 m². Prace mialy charakter uzupelniajcy w stosunku do bada prowadzonych w 1997 roku. Przedsiwzito je w zwizku z wstpnymi dzialaniami zmierzajcymi do zabezpieczenia pozostaloci murowanego dworu, które mialy na celu zatrzymanie procesu dalszej dewastacji ruin oraz poprawy ich stanu przez likwidacj najbardziej zagraajcych ubytków w substancji murów. W toku prac ziemnych zwizanych z dzialaniami murarsko-konserwatorskimi odslonite zostaly korony reliktów murów przewidzianych do rekonstrukcji. Wykopy te wykonano metodami archeologicznymi. Usunito równie hald ziemi zasypujcej cz jednego z pomieszcze dworu. Lcznie przebadano powierzchni okolo 30 m². Pozyskano nieliczny material zabytkowy. S to przede wszystkim ulamki ceramiki naczyniowej oraz fragmenty szklanych butelek i gsiorów. Uzyskane obserwacje nie zmienily ustale poczynionych w pierwszym sezonie prac. I tak pocztki uytkowania obiektu sigaj XIV wieku i wi si z Odrowami, którzy póniej przyjli nazwisko Bialaczowscy. Zachowane do dzi na kopcu relikty murowanego budynku s póniejsze, tak e pocztki jego istnienia odnie mona ogólnie do XVI wieku. Do rozbudowy budynku doszlo zapewne w XVII wieku. Moliwe, i budow (a przynajmniej rozbudow) obiektu lczy mona z rodzin Kochanowskich herbu Korwin. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Lódzkich Sprawozdaniach Archeologicznych". Bielsko-Biala, ul. Krta, st. 32, gm. loco, woj. bielskie, AZP 107-48/48 - patrz: póne redniowiecze Bielsko-Biala, ul. Piwowarska, st. 32, gm. loco, woj. bielskie, AZP 107-48/48 - patrz: póne redniowiecze Biskupiec, st. 1, gm. loco, woj. olsztyskie - patrz: póne redniowiecze Bledzew, st. 45, gm. loco, woj. gorzowskie, AZP 49-13/66 - patrz: póne redniowiecze Boche, st. 16 (Strugienice, st. 4), gm. Zduny, woj. skierniewickie, AZP 59-55/25 - patrz: wczesne redniowiecze Borsuki, st. 15, gm. Sarnaki, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/20 - patrz: póne redniowiecze Brzeno, st. 1, gm. Nidzica, woj. olsztyskie, AZP 29-61/1 - patrz: wczesna epoka brzu 258

Bytom, Rynek, woj. katowickie - patrz: póne redniowiecze Chelm, ul. Lubelska 2, st. 1, AZP 80 ­ 90/1 - patrz: wczesne redniowiecze Chelm, ul. w. Mikolaja 4, st. 60 (n. arch. ob. nr 1C), AZP 80 ­ 90/4 - patrz: wczesne redniowiecze CHELMNO, gm. Dbie, woj. koniskie, AZP 59-45 · relikty palacu nowoytnego ­ teren obozu zaglady ludnoci ydowskiej Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w terminie od 1 czerwca d 30 padziernika przez dr Lucj Pawlick-Nowak (Muzeum Okrgowe w Koninie). Finansowane przez Rad Ochrony Pamici Walk i Mczestwa w Warszawie. Drugi sezon bada. Celem podjcia prac archeologicznych bylo zlokalizowanie palacu, wysadzonego w 1943 r. przez Niemców oraz, o ile to moliwe, potwierdzenie relacji nielicznych wiadków odnonie wygldu i funkcjonowania obozu podczas II wojny wiatowej (zlokalizowanie zaloe architektonicznych, skladowisk mienia osób pomordowanych, grobów). Po wojnie teren sluyl jako skladowisko mieci, w latach 60-tych postala tutaj baza GS-u. Do najwaniejszych ustale tegorocznych bada nale: 1. odslonicie glównego wejcia do palacu 2. odslonicie fragmentu klatki schodowej, prowadzcej do piwnic wraz z kilkoma piwnicami 3. odkrycie kilku dolów, w których po spaleniu chowano rzeczy ofiar. Wanym odkryciem bylo odslonicie wejcia bocznego w pólnocno-wschodnim naroniku, zapewniajcego komunikacj pomidzy poszczególnymi partiami budynku. Zabezpieczono due iloci przedmiotów, które nalealy do pomordowanych ludzi. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Okrgowym w Koninie. Wyniki bada zostan opublikowane w Biuletynie Rady Ochrony Pamici i Mczestwa w Warszawie. Badania bd kontynuowane Chciny, st. 2, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 87-61/8 - patrz: póne redniowiecze Chroberz, ,,Zamczysko", gm. Zlota Piczowska, woj. kieleckie - patrz: wczesne redniowiecze Ciechanów, ul. 17 Stycznia, gm. loco, woj. ciechanowskie, AZP 43-62 - patrz: póne redniowiecze Ciechanów, ul. Pultuska, gm. loco, woj. ciechanowskie, AZP 43-62 - patrz: póne redniowiecze Cieszyn-Wzgórze Zamkowe, gm. loco, woj. bielskie, AZP 108-44/1 -patrz: póne redniowiecze CZERNICHÓW-Kaplica Róacowa, gm. loco, woj. krakowskie · barokowa kaplica grobowa z 1687 r. Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w maju przez Marcina Myszk (Pracownia 259

Archeologiczna w Krakowie). Finansowane przez Urzd Gminy w Czernichowie. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 45 m². Wykonano 5 wykopów archeologicznych, usytuowanych we wntrzu kaplicy i w jej otoczeniu. Nie natrafiono na warstwy kulturowe ani na pozostaloci obiektów z okresu przed zbudowaniem kaplicy. Na skale wapiennej zachowal si humus naturalny a nawarstwienia kulturowe, których grubo nie przekraczala 0,5 m, powstaly w okresie od XVIII do XX w. Wewntrz kaplicy odslonito krypt grobow o dlugoci 3,5 m, szerokoci 2,5 m i wysokoci nieprzekraczajcej 2 m. Sklepienie krypty uleglo zniszczeniu i jest ona calkowicie zasypana gruzem. Wejcie do krypty o szerokoci 1,1 m znajdowalo si od strony zachodniej a w kierunku pólnocnozachodnim wyprowadzony byl ze sklepienia kanal wentylacyjny o szerokoci 0,23 m. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Badania nie bd kontynuowane. Danilowo Male, st. l, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/12 - patrz: wczesne redniowiecze Danilowo Male, st. 6, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/34 Patrz: wczesne redniowiecze Dbrowa Górnicza- Losie, st. 2, gm. loco, woj katowickie, AZP 96-50 - patrz: wczesne redniowiecze Dbrówno, st. I, gm. loco, woj. olsztyskie - patrz: póne redniowiecze Dobre Miasto, st. 1, gm. loco, woj. olsztyskie - patrz: póne redniowiecze Elblg-Stare Miasto, st. 32, gm. loco, woj. elblskie, AZP 16-51/34 - patrz: wczesne redniowiecze Gdask, st. 20, gm. loco, woj. gdaskie, AZP 12-44 - patrz: póne redniowiecze GDASK, st. 33, gm. loco, woj., gdaskie, AZP 12-44/150 · mur filarowo-lkowy Nadzór archeologiczny przeprowadzili mgr Zbigniew Borkowski i mgr Marcin Jagusiak. Finansowany przez Akademi Muzyczn. Nadzór archeologiczny prowadzono na dziedzicu bylych koszar wojskowych przy ul. Lkowej w Gdasku, w trakcie ukladania kanalu deszczowego i dwóch studni odsadnikowych. Okolo 50 cm pod powierzchni, w profilu E wykopu odslonito relikty zalepionego fundamentu muru filarowolkowego. Fundament wykonano z cegly maszynowej o wymiarach 250 x 120 x 60 mm lczonej zapraw cementowo - piaskow. Do budowy lku uyto równie wtórnie cegiel o wymiarach 257 x 135 x 60 mm. Ponadto w wykopie w odlegloci 2 m od siebie wystpily dwa równolegle wzgldem siebie mury biegnce wzdlu osi wschód - zachód. Do ich budowy posluyla cegla maszynowa o wymiarach 270 x 130/135 x 60/70 mm. Na calej dlugoci wykopu zauwaono wkopy niszczce nieznane bliej obiekty. Zarejestrowano równie cite wkopem rabunkowym trzy drewniane pale o rednicach od 30 do 40 cm. 260

Ceramika i metale pozyskane ze stanowiska stanowi zbiór pochodzcy ze zloa wtórnego. Ich chronologi ustalono na okres nowoytny od XVII do XX w wlcznie. Materialy z bada znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Badania zakoczono. GDASK, st. 60, gm. loco, woj. gdaskie, AZP 12-44/177 · fragment fortyfikacji miejskich Ratownicze badania wykopaliskowe przeprowadzili mgr Zbigniew Borcowski i mgr Marcin Jagusiak. Finansowane przez bank PKO BP. Badaniami ratowniczymi objto piwnice budynku Banku PKO BP o powierzchni 30 m² oraz teren na zewntrz banku o powierzchni 4 m². W trakcie bada bezporednio pod posadzk piwnicy odkryto relikty fortyfikacji miejskich, byl to gotycki mur obronny i fragment domurowanego do niego mlodszego muru o nieznanym przeznaczeniu. Mur obronny, zorientowany wzdlu osi pólnoc - poludnie, mial szeroko 140 cm, przy czym zauwaono, e rozszerza si ku dolowi. Wykonano go przy uyciu cegly, o rednich wymiarach 310 x 140 x 75 mm, lczonej zapraw wapienn. Mala powierzchnia wykopu, przemurowania, naprawy lica muru i wzgldy bezpieczestwa uniemoliwily dokladn obserwacje lica muru. Dlatego brak jest wystarczajcych danych dotyczcych wtku w jakim zostal on zbudowany. Do opisanego muru od strony wschodniej dostawiony byl zapewne mlodszy mur wykonany z cegly o wymiarach 300 x 140 x 70 mm, lczonych zapraw wapienn. Odslonito jedynie na niewielkiej przestrzeni do wysokoci jednego rzdu cegiel koron tego muru. W wykopie usytuowanym na podwórzu budynku banku, okolo 40 cm pod wspólczesnym poziomem odkryto dalsz cz opisanego powyej muru obronnego. Ponadto w piwnicy wystpily XX w. mury bdce pozostalociami podzialów wewntrznych piwnic sprzed adaptacji kamienic na siedzib banku. Materialy z bada znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Badania zakoczono. Gdask, st. 105, Stare Miasto, gm. loco, woj., gdaskie, AZP 12-44 - patrz: póne redniowiecze GDASK, st. 106, ul. Slodowników, gm. loco, woj., gdaskie, AZP 12-44/223 · zabudowa miejska nowoytna Badania prowadzil mgr Maciej Szyszka (Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Prace finansowal GPEC. Badania prowadzono w dniach od 30 wrzenia do 1 padziernika, rejestrujc w trakcie prac wykop pod instalacj cieplownicz o dlugoci 20 m i szerokoci 2 m schodzc do rzdnej budowlanej 2,24 m n.p.m. W trakcie bada rozpoznano relikty zabudowy w postaci fragmentów murów oraz zarejestrowano w profilu pi warstw archeologicznych, które nastpnie zarejestrowano. Najmlodszym elementem rozpoznanym w wykopie jest warstwa destrukcyjna powstala po II wojnie wiatowej. Nieco mlodszy jest mur zwizany z zabudow mieszkaln funkcjonujc w tym miejscu w okresie midzywojennym. Starsza od muru jest warstwa destrukcyjna zwizana z rozbiórk bliej nieokrelonej konstrukcji a datowana na XIX w. Pod ni zalega spalenizna zwizana najprawdopodobniej z okresem wojen napoleoskich. Poniej znajdowala si warstwa cegiel bdcej pozostaloci nieokrelonego budynku funkcjonujcej pod koniec XVIII i na pocztku XIX w. Najstarsz zarejestrowan warstw jest niwelacja datowana materialem ceramicznym na XVII w. Nieco starsze, ale pochodzce z XVII w, s mury zwizane z najstarsz zabudow mieszkaln na tym obszarze. Material ruchomy pozyskany w trakcie prac pochodzi z XVII w. 261

Materialy i dokumentacja z bada znajduj si w Muzeum Archeologicznym w Gdasku. Badania zakoczono. Gdask ­ Glówne Miasto, ul. Piwna/Kaletnicza, gm. loco, woj. gdaskie AZP 12-44/168 - patrz: póne redniowiecze Gdask, Wyspa Spichrzów, gm. loco, woj. gdaskie - patrz: póne redniowiecze GDYNIA - Kolibki, (GDYNIA-ORLOWO, st. 11), gm. loco, woj. gdaskie, AZP 9-43 · relikty murowanego kociólka w. Józefa (nowoytno - 2 polowa XVIII w.) Badania sondaowe, przeprowadzone w czerwcu, przez mgr. Olgierda Felczaka (Muzeum Archeologiczne w Gdasku). Finansowane przez Towarzystwo Przyjaciól Orlowa. Jeden sezon bada. Przebadano powierzchni 32 m². Kociólek w. Józefa zniszczony w drugiej polowie XVIII wieku, nastpnie calkowicie zniszczony i pozbawiony nawet czytelnych fundamentów we wrzeniu 1959 roku przez wladze niemieckie. Celem bada archeologicznych, bylo odslonicie zarysu fundamentów kociola, ustalenie szczególów konstrukcyjnych partii fundamentowych oraz ucilenie lokalizacji bryly budowli. Wstpna penetracja terenu przed badaniami, potwierdzila opini, i interesujcy nas obiekt sakralny zostal mocno zniszczony, poniewa brak bylo na powierzchni ladów po konstrukcji. Wobec powyszego po konsultacji z geodetami zaloono trzy wykopy, w wybranych najbardziej istotnych miejscach to znaczy: przy naroniku pólnocno-zachodnim kociola, w rejonie wiey oraz przy absydzie kociola. Przeprowadzone badania potwierdzily niestety tez, i kociól ulegl bardzo daleko posunitej degradacji. Po zdjciu humusu i dojciu do poziomu w obrbie, którego powinien si znajdowa mur glówny (wykop 1) lub fundament poludniowej ciany wiey kociola, odkryto jedynie zwart warstw gruzu z zapraw bdcych niewtpliwie szcztkow pozostaloci po murach kocielnych. Reasumujc wyniki bada, naley podkreli, e potwierdzily one usytuowala kociólka, zgodnie z pomiarami geodetów i wykazaly calkowit destrukcj fundamentów. Poruszajc kwesti materialów ruchomych, trzeba podkreli znikom ilo zabytków w stosunku do badanego terenu. Pomijajc gruz w postaci cegiel, elementów zaprawy, odkryto fragmenty okladzin miedzianych od witray, niewielkie elementy posadzki, kilka fragmentów ceramiki nowoytnej oraz gwodzi elaznych. Najbardziej wartociowym znaleziskiem byl solid - szelg bity w Elblgu posiadajcy dat 1763 - co potwierdza bardzo precyzyjnie czas budowy kociola podawany w ródlach pisanych. Sprawozdanie z bada ukazalo si w ,,Informatorze Archeologicznym 1997". Materialy przechowywane s w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Gdasku. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Roczniku Gdaskim". Badania nie bd kontynuowane. Giebultów, st. 8, gm. Ksi Wielki, woj. kieleckie, AZP 95-59 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu 41BGiecz, st. 1 (arch. nr 3), gm. Dominowo, woj. poznaskie, AZP 54-32/212 - patrz: wczesne redniowiecze

42B

262

Giecz, st. 4 (arch. nr 1), gm. Dominowo, woj. poznaskie, AZP 54-32/218 - patrz: wczesne redniowiecze Gniezno, st. 13b, gm. loco, woj. wielkopolskie, AZP 50-34/- - patrz: wczesne redniowiecze Gniezno, st. 237, loco, woj. poznaskie, AZP 50-34/- - patrz: wczesne redniowiecze Golasze ­ Puszcza, st.1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41-80 - patrz: wczesna epoka brzu Gozdów, st. 1, gm. Werbowice, woj. zamojskie, AZP 87-93 - patrz: póne redniowiecze Gródek, st. B, gm. Hrubieszów, woj, zamojskie, AZP 87-94/5 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu GRÓDEK, st. 1, gm. loco, woj. bialostockie, AZP 38-91/5 · grodzisko wczesnoredniowieczne · rezydencja rodziny Chodkiewiczów (2 pol. XV w. ­ XVIII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez mgr Halin Karwowsk (Pastwowe Muzeum w Bialymstoku). Siódmy sezon bada. Przebadano powierzchni 240 m². Badania wykopaliskowe skupialy si glównie na rozpoznaniu zachodniej i poludniowo-zachodniej czci rezydencji Chodkiewiczów. Wytyczono i wyeksplorowano 12 wykopów badawczych. W wykopach zlokalizowanych w zachodniej czci stanowiska (wykopy 24-26A) zarejestrowano lady dwóch budynków drewnianych, które jak wykazuje wstpna analiza ukladu stratygraficznego i pozyskanego materialu zabytkowego byly miejscem gdzie przygotowywano posilki na potrzeby mieszkaców rezydencji. Jeden z budynków wspomniany powyej a zarejestrowany w wykopach 2525A zostal posadowiony na istniejcym tu wczeniej obiekcie wczesnoredniowiecznym. Zachowala si z niego jedynie mala piwniczka, z której w trakcie prac eksploracyjnych pozyskano fragmenty duych naczy zasobowych oraz 2 noyki elazne. Prace ziemne dostarczyly duego zbioru zabytków ruchomych, na który skladaly si: fragmenty ceramiki (okolo 10 000 ulamków), fragmenty kafli piecowych (okolo 300), przedmioty metalowe (okolo 300), ulamki szkla okiennego i naczyniowego oraz destrukty koci zwierzcych. Materialy i dokumentacja znajduj si w Pastwowym Muzeum w Bialymstoku. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Biuletynie Konserwatorskim". Badania bd kontynuowane. Hrubieszów, ul. 3-go Maja, woj. zamojskie - patrz: wczesna epoka brzu Jankowo Dolne, st. 21, gm. Gniezno, woj. poznaskie, AZP 49-35/146 - patrz: póne redniowiecze Janowo, st. I, gm. loco, woj. olsztyskie - patrz: póne redniowiecze 263

Jdrzejów - klasztor cystersów, st. 1, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 90-99 - patrz: póne redniowiecze Karczyn, st. 42, gm. Inowroclaw, woj. bydgoskie, AZP 46-41/33 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Kazimierza, st. 1, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 98-62 - patrz: neolit KTRZYN, st. III, gm. loco, woj. olsztyskie · miasto pónoredniowieczne i nowoytne (XV-XX wiek). Nadzory archeologiczne przy pracach ziemnych pod budow szeregowego budynku mieszkalnouslugowego, przeprowadzone w dniach od 5 do 14 maja, przez mgr. Adama Mackiewicza. Finansowane przez spólk Pref-Dom w Ktrzynie. Pierwszy sezon bada. Nadzorowano powierzchni okolo 1000 m². Nadzory archeologiczne w Ktrzynie na st. III - wykop 2 przy ulicy Traugutta 5 objly swym zasigiem teren dzialek budowlanych pod szeregowiec uslugowo-mieszkalny. Wykonano wykop w ksztalcie nieregularnego wieloboku o wymiarach - ca 26 x l x 6,4 x 36 x 15 x 1,5 x 13,6 m i glbokoci od 0 w czci pólnocnej do ca 3,4 m w czci poludniowej. W omawianym wykopie nie wystpil profil pólnocny ze wzgldu na du deniwelacj terenu w tym kierunku. Z omawianego wykopu pozyskano stosunkowo niewiele fragmentów naczy ceramicznych, kafli i plytek podlogowych pónonowoytnych i wspólczesnych oraz bardzo nieliczne fragmenty pónoredniowiecznej ceramiki siwej. Podkreli naley, i w wyniku prac ziemnych prowadzonych w latach 60-tych obecnego stulecia pod budow baru zniszczono zarówno nawarstwienia kulturowe, jak te elementy architektoniczne zabudowy starszej ni pónoredniowieczna. Tak, wic do bada analitycznych zachowaly si jedynie nieliczne fragmenty architektury i nawarstwie stratygraficznych, które udalo si uchwyci w zadokumentowanych profilach. I tak uchwycono tu pozostaloci partii fundamentowych budynku hotelu Konigsberg wzniesionego w 1843 roku na terenie dawnej farbiarni. Zadokumentowano take fragmenty zabudowy szachulcowej zwlaszcza w profilu zachodnim, jak równie nawarstwie redniowiecznych w profilu poludniowym. Materialy i dokumentacja znajduj si w archiwum PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. Kichary, st. 2, gm. Dwikozy, woj. witokrzyskie, AZP 88-73/18 - patrz: neolit KIELCE­ zamek, st. 1, gm. loco, woj. kieleckie · relikty muru obronnego zamku z tzw. puntone (XVIII-XIX w.) Badania ratownicze, przeprowadzone w lipcu i sierpniu, przez mgr Czeslawa Hadamika (PSOZ w Kielcach). Finansowane przez PSOZ w Kielcach. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni okolo 1 ara. Badaniami objto relikty muru obronnego zamku z tzw. puntone pólnocnym w cigu fortyfikacji zamkowych wzniesionych w latach 40-tych XVII w., na odcinku tzw. domu Winklera - budynku dobudowanego w pocz. XIX w. do muru i kurtyny wschodniej puntone. W cigu XIX w. ten fragment fortyfikacji ulegl zupelnemu przeksztalceniu - m.in. zburzono puntone i zmieniono przebieg muru obronnego. W trakcie bada odslonite i zadokumentowano: 1. relikt muru fundamentowego puntone pólnocnego zbudowanego w cigu muru obronnego na 264

planie otwartego od strony ogrodu biskupiego picioboku oraz relikty stopy fundamentowej muru obronnego pólnocnego w jego pierwotnym, XVII-wiecznym, przebiegu (lub jego negatyw); 2. relikty tzw. gruby (pieca zewntrznego) zwizanej ze znan z lustracji XVIII wieku cieplarni (trepanz), dobudowanej do muru obronnego od strony ogrodu w 2. pól. XVIII w. Zejcie do gruby znajdowalo si wewntrz puntone, samo pomieszczenie pieca znajdowalo si po zewntrznej stronie fortyfikacji (czciowo wykuto je w skale podloa), a otwór wylotowy pieca zlokalizowano pod murem; prowadzil on zapewne do ceglanych kanalów grzewczych; 3. relikty XIX-wiecznych piwnic zwizanych z funkcjonowaniem domu Winklera. Wewntrz puntone odkryto reliktowe zachowany fragment warstwy kulturowej z XV i XVI zwizanej zapewne z funkcjonowaniem kanonii Tumlin - jednej z najstarszych posesji kanoniczych na Wzgórzu Zamkowym, wzmiankowanej w pocztkach XV w. Warstw datowano jednorodnym zespolem ceramiki. Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Kielcach. Badania powinny by kontynuowane zarówno od strony zewntrznej muru obronnego jak i wewntrz ogrodu biskupiego, ze wzgldu na moliwo rozpoznania na niezbadanym jeszcze archeologicznie terenie reliktów cieplarni z 2 polowy XIX w. (znany ze ródel trepanz). Klonówka, st. 7, gm. Starogard Gdaski, woj. gdaskie, AZP 19-44/6 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Klecko, st. 14, 20, 24, 25, 27, 3, gm. loco, woj. poznaskie, AZP 48-32/79, 6, 82, 83, 5,78 - patrz: wczesne redniowiecze Konarzewo, st. 4, gm. Dopiewo, woj. poznaskie, AZP 53-26/164 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Konin-Plac Wolnoci, gm. loco, woj. koniskie, AZP 57-40 - patrz: póne redniowiecze Koprzywnica, st. 111, gm. loco, woj. witokrzyskie, AZP 91-72/318 - patrz: wczesne redniowiecze Kornaciska, st. 2, gm. Dlugosiodlo, woj. ostrolckie, AZP 45-71/7 ­ patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Korzkiew- Zamek, gm. Zielonki, woj. krakowskie, AZP 100-56/1 - patrz: póne redniowiecze KOSTRZYN - Stare Miasto, st. l, Kociól Najwitszej Maryi Panny, AZP 48-06/1 · kociól farny z XV-XIX wieku Badaniami kierowal mgr Eugeniusz Wilgocki przy udziale mgr. mgr. Romana Kamiskiego, Slawomira Slowiskiego (autora sprawozdania), mgr. in. arch. Henryka Kustosza. Badania finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Rozpoczte w pocztkach lat 90-tych XX wieku odgruzowanie Starego Miasta w Kostrzynie doprowadzilo do odslonicia m.in. ruin kociola pod wezwaniem Najwitszej Maryi Panny. W latach 265

1996-1997 relikty kociola zostaly zinwentaryzowane geodezyjnie oraz przeprowadzono wstpne badania architektoniczne i wykonana zostala ekspertyza archeologiczna a nastpnie interwencyjne badania krypty podoltarzowej. W roku 1998 doszlo do przypadkowego odkrycia krypty centralnej we wntrzu kociola. Wszystko to zadecydowalo o podjciu decyzji o rozpoczciu stacjonarnych bada wykopaliskowych zrealizowanych w okresie od 21 wrzenia do 15 listopada 1998 roku. W trakcie bada realizowanych w 10 wykopach o powierzchni okolo 80 m² zarejestrowano informacje zarówno archeologiczne jak i architektoniczne. W wykopach l i 2 odslonito wczeniej uchwycone relikty krypt (nr l podoltarzowa, nr 2 centralna) oraz groby wziemne (w wykopie nr 2). W wykopach 6-10 usytuowanych we wntrzu kociola przebadano jego elementy konstrukcyjne, takie jak: sposób konstrukcji i glboko posadowienia cian, wymiary i rozmieszczenie filarów umoliwiajc tym samym chronologiczne rozwarstwienie reliktów architektonicznych (fazy: gotycka, barokowa i nowoytna). W wykopach 3-55 usytuowanych na zewntrz bryly kociola odslonite relikty dalszych krypt (nr 4 i 5), szczególy konstrukcyjne murów kapitalnych (przypora w wykopie nr 3) oraz lady aneksu-kaplicy? (wykop nr 5). W trakcie bada pozyskano du ilo materialu osteologicznego, w tym cale szkielety z pochówków w wykopie nr 2 oraz luny, przemieszany material zalegajcy we wntrzu jak i na zewntrz kociola. W materiale zabytkowym dominowaly fragmenty oku i uchwytów trumiennych glównie barokowych i nowoytnych. Z wykopu nr l pochodz liczne fragmenty dwóch(?) kamiennych plyt z inskrypcjami. Na jednej zachowala si data 1882. Niestety pozyskane fragmenty stanowi zbyt mal cz caloci by pokusi si o pelne odczytanie tekstu. W inwentarzu zabytków ruchomych wystpuj take nieliczne fragmenty ceramiki naczyniowej i kafli. Poniewa XIX-wieczna przebudowa kociola calkowicie zniszczyla starsze nawarstwienia (z wyjtkiem wkopanych w calec pochówków z wykopu nr 2), fragmenty naczy wystpily w duym przemieszczeniu, w wikszoci na zlou wtórnym. Pochodz z okresu redniowiecza po czasy nowoytne. Badania przeprowadzone w kociele NMP pozwolily na wysunicie pierwszych wniosków dotyczcych chronologii obiektu, jego rozplanowania (trójnawowa beztranseptowa hala z wielobocznym zamkniciem), oraz przebadanie licznych krypt grobowych wystpujcych zarówno we wntrzu kociola jak i opasujcych go od zewntrz. Badania bd kontynuowane. Koszalin, Stare Miasto, gm. loco, woj. zachodniopomorskie, AZP 15-21 - patrz: póne redniowiecze KOZIEBRODY, st. 3, gm. Raci, woj. ciechanowskie, AZP 44­56/3 · dwór XVII ­ XVIII w. Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. Zbigniewa Dlubakowskiego (,,Ignis" Zaklad Naukowo-Edytorski s. c.). Finansowane przez EuRoPol GAZ S. A. Przebadano powierzchni 578 m2. Stanowisko odkryto w 1998 r., ley ono okolo 600 m na poludniowy wschód od wsi. Odkryte zostalo w wyniku penetracji pasa terenu odhumusowanego w zwizku z rozpoczciem budowy gazocigu tranzytowego Plw. Jamal ­ Europa Zachodnia, w lipcu 1998 roku. Po usuniciu pozostaloci humusu odslonito, w centrum strefy objtej badaniami, trzy ssiadujce ze sob bruki kamienne. Bruki lealy w obrbie jasno zabarwionej warstwy piasku i gliny o zarysie prostoktnym, przedzielonej pasem ciemno zabarwionej warstwy piasku i gliny wymieszanych ze spalenizn. Na obwodzie prostokta odslonito kilka skupisk kamieni a take pojedyncze kamienie i glazy. Midzy kamieniami odslonitych bruków i skupisk oraz w warstwie jasnego piasku i gliny znaleziono liczne fragmenty naczy ceramicznych i kafli. 266

Odkryte konstrukcje i zabytki jednoznacznie wskazuj, e odslonity obiekt jest pozostaloci budynku drewnianego o wymiarach okolo 7 x 20 m ulokowanego wzdlu osi pólnoc ­ poludnie, wyposaonego w 3 piece kaflowe, posadowione na kamiennych cokolach. Centralnie poloony piec w czci przyziemnej posiadal, w obrbie bruku kamiennego, elementy konstrukcyjne wykonane z cegly. Okolo 2 m na pólnoc od szczytowej ciany budynku natrafiono na bruk kamienny o zarysie owalnym, w czci pólnocnej zniszczony przez wykop pod instalacj melioracyjn. W pobliu pólnocno-wschodniego naronika budynku i kilka metrów od wschodniej jego krawdzi odslonito dwie jamy, które zawieraly bardzo liczne koci zwierzce. Luny material zabytkowy w postaci fragmentów naczy glinianych i kafli zalegal w ciemno zabarwionej warstwie kulturowej w obrbie i w bezporednim ssiedztwie budynku. W odlegloci kilku metrów od budynku warstwa kulturowa przechodzi w janiej zabarwion warstw podglebia, w której sporadycznie wystpuj drobne fragmenty ceramiki nowoytnej. Lcznie w toku bada pozyskano ponad 5000 fragmentów kafli naczyniowych i plytowych, ponad 11 000 fragmentów naczy glinianych, ponad 800 fragmentów koci zwierzcych i liczne fragmenty przedmiotów metalowych (w tym naparstek oraz fragmenty noy, noyczek i sprzczek) a take fragmenty przedmiotów szklanych oraz fragmenty kocianej tarczki zegara slonecznego. Wstpna analiza materialu zabytkowego pozwala datowa pozostaloci budynku na XVII ­ XVIII w. i interpretowa obiekt jako dwór. Materialy i dokumentacja znajduj si w PSOZ w Ciechanowie. Wyniki bada opublikowane bd w serii publikacji finansowanej przez EuRoPol GAZ S.A. Badania nie bd kontynuowane. Kraków-Bieanów, st. 27, woj. krakowskie, AZP 103-57/27 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Kraków - Bronowice Wielkie, st. 7, 8, 24, gm. Kraków-Krowdrza, AZP 102-56/198, 199, 211 patrz: póne redniowiecze KRAKÓW-KAZIMIERZ, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/10 · zespól osad: neolitycznej, kultury luyckiej, z okresu pónolateskiego i wplywów rzymskich oraz z wczesnego redniowiecza · miasto lokacyjne i nowoytne Kazimierz (XIV-XIX w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od stycznia do grudnia przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Badania prowadzono w wykopach budowlanych na terenie nastpujcych posesji: ul. Augustiaska 15, ul. Józefa 19 i ul. Kupa 3/5 oraz w wykopach energetycznych wzdlu ulic: Boego Ciala, Krakowskiej, Szerokiej i Wglowej a take przy budynkach pl. Wolnica 2-6. Stwierdzono w nich nawarstwienia pónoredniowieczne i nowoytne (m.in. nawierzchnie ulic utwardzone tluczniem i kamieniami wapiennymi), relikty gotyckiej i barokowej zabudowy oraz nasypy z okresu regulacji ulic Kazimierza w XIX w. Na dziedzicu i w piwnicach posesji ul. Augustiaska 15 zadokumentowano negatywy murów gotyckich piwnic, które nalealy do kamienicy przyrynkowej, zrujnowanej w okresie najazdu szwedzkiego i rozebranej w pocz. XIX w., natomiast przy ul. Kupa 3/5 i Józefa 19 rozpoznano mury zabudowy pónogotyckiej lub renesansowej(?) i barokowej. Te ostatnie budynki zostaly rozebrane w XIX i XX wieku. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w Materialach Archeologicznych. Badania bd kontynuowane. 267

Kraków -Kleparz, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/40 - patrz: póne redniowiecze KRAKÓW-Nowa Wie, st. 4, gm. Kraków-Krowdrza, woj. krakowskie, AZP 102-56/70 · lady osadnictwa z pónego redniowiecza · osada z czasów nowoytnych Badania ratownicze, przeprowadzone w kwietniu, przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Badania prowadzono w wykopie budowlanym usytuowanym na skwerze u wylotu ul. A. Grottgera. Stwierdzono nowoytne nasypy z XIX i WW w. o do znacznej miszoci. Prawdopodobnie s one zasypiskiem dawnego koryta Rudawy (Mlynówki), zlikwidowanego dopiero w XX w. Od pocztku XIV wieku jej sztucznym korytem doprowadzano wod do fos miejskich i zasilano krakowski wodocig. W wykopie nie zarejestrowano ladów osadnictwa ze redniowiecza. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. KRAKÓW-Nowy wiat, st. 2, 4, 5, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/54,56,57 · lady osadnictwa z wczesnego redniowiecza · lady osadnictwa z pónego redniowiecza · przedmiecie miasta nowoytnego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w od marca do czerwca, przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Badania prowadzono w wykopach instalacyjnych, zwizanych z przebudow ul. Zwierzynieckiej oraz ssiadujcych z ni odcinków ul. Powile i ul. Retoryka. Tereny te usytuowane s pomidzy stanowiskami archeologicznymi zadokumentowanymi w dokumentacji AZP. W czasie bada stwierdzono szereg nawarstwie nowoytnych o charakterze nasypowym, pochodzcych glównie z XIX i pocz. XX w. Zawieraly one rónorodne materialy zabytkowe ze schylku pónego redniowiecza i czasów nowoytnych (m.in. ceramik budowlan, kafle, ulamki naczy glinianych, fajansowych, porcelanowych i szklanych), które prawdopodobnie przetransportowano tu wraz z ziemi ze Starego Miasta. W wykopach nie stwierdzono nawarstwie ze redniowiecza. We wschodniej czci ul. Zwierzynieckiej rozpoznano fundamenty budynków i mury piwnic zbudowanych z kamieni wapiennych i barokowej cegly. Byly one prawdopodobnie powizane z drukarni L. Anczyca, istniejc w tym rejonie w XIX w. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. Kraków -Piasek, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/45 - patrz: wczesne redniowiecze KRAKÓW-PIASEK, st. 7, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/51 · lady osadnictwa kultury przeworskiej (monety) · osada redniowieczna (?) · przedmiecie miasta nowoytnego Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w czerwcu przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. 268

Badania prowadzono w wykopach budowlanych na terenie Zespolu Szkól rednich przy ul. Krupniczej 44. Budynek ten znajduje si na poludniowy-zachód od ul. Skarbowej, przy której przed 1922 r. znaleziono co najmniej 4 monety rzymskie, natomiast w latach 1963-1977 znaleziono pojedyncze zabytki z pónego redniowiecza. Tegoroczne wykopy odslonily tylko nowoytne warstwy nasypowe z XIX i XX wieku, pochodzce glównie z okresu budowy gmachów wspomnianego Zespolu Szkól. Nie stwierdzono ani niezaklóconych nawarstwie kulturowych, ani te materialów zabytkowych zwizanych ze starszym osadnictwem (w tym równie zabytków z okresu wplywów rzymskich). Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. Kraków -Stare Miasto, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/5 - patrz: wczesne redniowiecze Kraków -Stare Miasto, st. 2, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/6 - patrz: wczesne redniowiecze KRAKÓW-STRADOM, st. 4, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/17 · lady osadnictwa z wczesnego redniowieczna lub kultury przeworskiej z okresu wplywów rzymskich · lady osadnictwa z czasów nowoytnych Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w maju przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Badaniami objto wykop w sieni budynku ul. Dietla 46. Stwierdzono nawarstwienia o charakterze nasypowym, pochodzce z zasypywania dawnego koryta Wisly pomidzy przedmieciem Stradom a miastem lokacyjnym na Kazimierzu. Utwory te (o miszoci ponad 400 cm) s pozostaloci prac niwelacyjnych przy zakladaniu tzw. Plant Dietlowskich, prowadzonych w polowie XIX w. Zawieraly one gruz kamienny i ceglany, zapraw wapienn, piasek, glin oraz rónorodne materialy zabytkowe ze schylku redniowiecza i z czasów nowoytnych. W badanym wykopie nie stwierdzono ani nawarstwie kulturowych sprzed XIX w, ani te utworów uformowanych na dnie dawnego koryta Wisly. W zwizku z tym mona przypuszcza, i odkryty w 1865 r. wczesnoredniowieczny (?) grot elazny mógl pochodzi z analogicznych nasypów, przemieszczonych na ten teren w XIX wieku. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. Kraków -Tyniec, st. 2, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 103-55/18 - patrz: wczesne redniowiecze KRAKÓW-Wesola, st. 14, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/35 · lady osadnictwa pónoredniowiecznego i nowoytnego · cmentarz z czasów nowoytnych Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu i od padziernika do grudnia, przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. 269

Badaniami objto wykopy budowlane przy ul. Lubicz 23, zwizane z budow krakowskiego Centrum Administracji. Nie stwierdzono w nich ladów domniemanego cmentarza ani w postaci koci ludzkich, ani te w charakterze jam lub wkopów grobowych. Z nadcalcowej warstwy dawnego humusu uzyskano pojedyncze ulamki naczy glinianych z pónego redniowiecza i czasów nowoytnych. Wydaje si, e koci ludzkie, które odkryto tu (wówczas na terenie Miejskiego Przedsibiorstwa Zieleni) w 1983 r., pochodzily z warstw niwelacyjnych (nasypowych), przemieszczonych w rejon Parku Strzeleckiego w 1837 r. Zgodnie z informacjami A. Grabowskiego z 1852 r. szcztki ludzkie mogly pochodzi z obrzey dawnego cmentarza ariaskiego, który znajdowal si w rejonie Ogrodu Botanicznego i zostal w czasie tych prac uszkodzony. Pozyskane z nawarstwie zabytki pónoredniowieczne s zapewne ladem penetracji tego terenu przez ludno zamieszkujc dawne przedmiecie Wesola. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. KRAKÓW-ZWIERZYNIEC, st. 22, gm. Kraków-Krowodrza, woj. krakowskie, AZP 102-56/128 · lady osadnictwa kultury przeworskiej · osada z wczesnego i pónego redniowiecza (XII-XV w.) · osada nowoytna Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w sierpniu przez mgr. Emila Zaitza (Muzeum Archeologiczne w Krakowie). Finansowane przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Badaniami objto wykop zwizany z przebudow domu nr 116 przy ul. Królowej Jadwigi. Stwierdzono w nim przemieszane warstwy o charakterze nasypowym, pochodzce glównie z prac ziemnych prowadzonych przy przebudowie domu w ostatnich latach. We wntrzu budynku, pod jego zachodni cian drewnian znaleziono ,,pochówek" mlodego jelenia. W nasypach nakrywajcych koci znajdowaly si ulamki ceramiki z XVIII i XIX wieku. Lokalizacja szkieletu (pod cian budynku) moglaby sugerowa, e chodzi tu o rodzaj ofiary zakladzinowej. Bezporednie datowanie szcztków nie bylo moliwe. W czasie prac niwelacyjnych w ssiedztwie wspomnianego domu znaleziono równie elazne okucie drewnianej lopaty (szpadla), by moe zwizane z okresem redniowiecza. W czasie bada nie stwierdzono innych zabytków powizanych z osadnictwem z wczesnego lub pónego redniowiecza. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach Archeologicznych". Badania bd kontynuowane. Krasnystaw, ul. J. Pilsudskiego 5, st. 101, woj. chelmskie, AZP 83-87/92 - patrz: póne redniowiecze KROSNO ODRZASKIE, st. 11, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 59-10/45 · zamek piastowski · nawarstwienia nowoytne Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez mgr. mgr. Piotra Dziedzica, Slawomira Kalagate (Muzeum Archeologiczne rodkowego Nadodrza w Zielonej Górze z siedzib w widnicy) w dniach od 15 wrzenia do 14 listopada. Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Kontynuacja bada z lat 50. ­ 70. XX w. Przebadano powierzchni 72 m². Wykop badawczy o wymiarach 8 x 9 m zaloono w poludniowo-zachodniej czci dziedzica zamkowego. W takcie prac wyeksplorowano 43 jednostki stratygraficzne (warstwy i obiekty). 270

Odslonito liczne nowoytne nawarstwienia kulturowe, bdce w wikszoci przypadków pozostalociami po rozbudowie lub przebudowie zamku. Wierzchnie warstwy zaklócone zostaly licznymi wspólczesnymi wykopami. Odslonito brukowan ciek (XIX lub XX w.), prowadzc od bramy do wejcia, zlokalizowanego w centrum wschodnie pierzei dziedzica. W centralnej czci wykopu odslonito fragment konstrukcji drewnianej w postaci trzech belek dbowych (?). Wystpily one na stropie ,,jedn. strat. 41", przykryte zostaly ,,jedn. strat. 32". Pod warstw, na której wystpily odslonito fragment bruku kamiennego wraz z czci kamiennodrewnianego rynsztoka (?). Prawdopodobnie jest to relikt konstrukcji stajni dworskiej. Obiekt ten przyniósl bogaty material zabytkowy, obok licznych fragmentów ceramiki naczyniowej pozyskano: monety, dwa zlote krki mennicze (?), duy wybór przedmiotów brzowych i elaznych. Wstpnie obiekt datowany jest na 2 pol. XV ­ pocztek XVI wieku. Z pozyskanych nawarstwie pozyskano bogaty material ruchomy; ceramiczny, du ilo przedmiotów elaznych, z których na uwag zasluguje zespól grotów strzal kuszy. Z warstw mlodszych pozyskano liczny zbiór fragmentów szkla. Materialy zabytkowe znajduj si w Muzeum Archeologicznym rodkowego Nadodrza w Zielonej Górze z siedzib w widnicy. Badania bd kontynuowane. Krynickie, st. 16, gm. Zabludów, woj. podlaskie, AZP 40-87/43 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu. Legnica-Stare Miasto, ul. Zlotoryjska, dz. 538/3, gm. loco, woj. legnickie - patrz: póne redniowiecze Legnica -Stare Miasto, ul. Mlyska, dz. 363/3, gm. loco, woj. legnickie - patrz: póne redniowiecze Legnica -Stare Miasto, ul. Piastowska, gm. loco, woj. legnickie - patrz: póne redniowiecze Legnica -Stare Miasto, ul. Szpitalna i rodkowa, gm. loco, woj. legnickie - patrz: póne redniowiecze Legnica -Stare Miasto, ul. Mlynarska, dz. 363/2, gm. loco, woj. legnickie - patrz: póne redniowiecze Legnica -Stare Miasto, ul. Muzealna i ul. Gwarna, gm. loco, woj. legnickie - patrz: póne redniowiecze Legnica -Stare Miasto, ul. Rycerska, gm. loco, woj. legnickie - patrz: póne redniowiecze Legnica -Stare Miasto, Rynek, gm. loco, woj. legnickie - patrz: póne redniowiecze 271

Legnica -Stare Miasto, ul. rodkowa, gm. loco, woj. legnickie - patrz: póne redniowiecze Legnica -Stare Miasto, Brama Glogowska, gm. loco, woj. legnickie - patrz: póne redniowiecze Legnica -Stare Miasto, ul. Zlotoryjska, gm. loco, woj. legnickie - patrz: póne redniowiecze Legnica -Stare Miasto, ul. Najwitszej Maryi Panny, gm. loco, woj. legnickie - patrz: póne redniowiecze Lubawa - zamek, gm. loco, woj. olsztyskie - patrz: póne redniowiecze LUBLIN - Kalinowszczyzna, Bialkowska Góra, gm. loco, woj lubelskie Nadzory archeologiczne nad wykopami telekomunikacyjnymi, przeprowadzone w czerwcu i sierpniu przez mgr. Andrzeja Hunicza (PP Pracownia Konserwacji Zabytków O/Lublin). Finansowane przez Netia Telekom S.A. Obszarem szczególnego zainteresowania w trakcie nadzorów byl pas terenu od klasztoru oo. salezjanów (dawniej oo. franciszkanów) do kociola w. Agnieszki. Jest to krawd wierzchowiny ograniczajcej od pólnocy rozlegl dolin utworzon w miejscu polczenia trzech rzek: Bystrzycy, Czechówki i Czerniejówki. W rejonie Bialkowskiej Góry nadzorowano wiele wykopów w obrbie ulic: Kalinowszczyzna, Bialkowska Góra, Niska, Tatarska. Nie wydzielono tu warstw, ani te nie znaleziono materialu zabytkowego z okresu wczesnego czy te pónego redniowiecza. Dokumentacja przechowywana jest u Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie. LUBLIN - Kalinowszczyzna, Kociól w. Agnieszki, gm. loco, woj lubelskie · kociól i klasztor z polowy XVII w. Nadzory archeologiczne nad wykopami telekomunikacyjnymi przeprowadzone w sierpniu przez mgr. Andrzeja Hunicza (PP Pracownia Konserwacji Zabytków O/Lublin). Finansowala Netia Telekom S.A. Szczególn uwag zwrócono na wykopy telekomunikacyjne o dlugoci 230 metrów. Kociól i klasztor wzniesiono w polowie XVII wieku na krawdzi wierzchowiny ograniczajcej od pólnocy dolin utworzon w miejscu polczenia trzech rzek: Bystrzycy Czechówki i Czerniejówki. W wykopach usytuowanych bezporednio przed kociolem znaleziono ulamki naczy, kafli, due fragmenty 4 szklanych pucharków dzwonowatych. Materialy te wikszoci wiza trzeba z pierwszym okresem funkcjonowania kociola i klasztoru w polowie XVII wieku. Materialy przechowywane s w Muzeum Historii Miasta Lublina, oddziale Muzeum Lubelskiego. Dokumentacja u Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie. LUBLIN, ul. Narutowicza, ul. Okopowa, ul. Hembla, ul. Górna, ul. Mocickiego, gm. loco, woj. lubelskie · kociól p.w. Panny Maryi Zwyciskiej (XV-XVIII w.) Nadzory archeologiczne nad wykopami zwizanymi z przebudow sieci telekomunikacyjnej, przeprowadzone przez mgr. Andrzeja Hunicza (SKRYPTORIUM). Finansowala Dyrekcja Inwestycji Miejskich w Lublinie. Czwarty sezon bada. 272

W trakcie nadzorów archeologicznych nad wykopami zwizanymi z przebudow sieci zadokumentowano: - fundamenty zabudowy z XVIII w. w obrbie skrzyowania ulic Narutowicza i Okopowej (dzialki nr 29 i 31), - mur ogradzajcy dawn posiadlo ss. wizytek, wzniesiony okolo 1730 r., - poziomy uytkowe i najstarszy poziom wyznaczony przez strop lessu tworzcego naturalne podloe. W warstwach zwizanych z najstarszymi poziomami uytkowymi znaleziono ulamki naczy i kafle, przewanie z XVII w. Ustalono granice deniwelacji terenowych, które w ul. Górnej tworzyly lini fortyfikacji z pierwszej wierci XVII w. Materialy przechowywane s w Muzeum Historii Miasta Lublina, oddziale Muzeum Lubelskiego. Dokumentacja u Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie. LUBLIN-Palac Lubomirskich, gm. loco, woj. lubelskie · zaloenie palacowo-parkowe z koca XVI i z XVII-XVIII wieku Nadzory archeologiczne nad wykopem pod przylcze sanitarne, przeprowadzone w lipcu przez mgr. Andrzeja Hunicza (SKRYPTORIUM). Finansowane przez Zarzd Inwestycji Szkól Wyszych. Lczna dlugo wykopów wynosila 30 metrów. W nadzorowanym wykopie pod przylcze sanitarne w obrbie wschodniego dziedzica palacu Lubomirskich odkryto szereg murów zwizanych z póniejszymi dobudówkami. Zadokumentowano tu warstwy nasypowe zwizane z kolejnymi etapami rozbudowy palacu. Znaleziono interesujce ulamki naczy i ulamki kafli z bogatym ornamentem, pokryte wielobarwnym szkliwem. Niektóre egzemplarze kafli datowa mona na koniec XVI i pocztek XVII wieku. Materialy przechowywane s w Muzeum Historii Miasta Lublina, oddziale Muzeum Lubelskiego, dokumentacja u Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie. LUBLIN, ul. Ruska, w pobliu cerkwi, gm. loco, woj lubelskie · warstwy i poziomy uytkowe z XVII, XVIII, XIX wieku Nadzory archeologiczne nad wykopami telekomunikacyjnymi, przeprowadzone w czerwcu i sierpniu przez mgr. Andrzeja Hunicza (PP Pracownie Konserwacji Zabytków O/Lublin). Finansowane przez Netia Telekom S.A. Szczególn uwag zwrócono na wykopy telekomunikacyjne o dlugoci 200 metrów. Wykopy przy ul. Ruskiej usytuowane s na obrzeu doliny Czechówki i rozleglej doliny utworzonej w miejscu, gdzie z Bystrzyc lcz si dwie mniejsze rzeki Czechówka i Czerniejówka. Rozpoznano tu nawarstwienia uzyskujc dane do rekonstrukcji pierwotnego uksztaltowania terenu. W ulicy Ruskiej ustalono poziomy uytkowe, a z warstw uzyskano material z XVII-XVIII, XIX wieku, a wic ulamki naczy, kafli, glinian fajk. Materialy przechowywane s w Muzeum Historii Miasta Lublina, oddziale Muzeum Lubelskiego. Dokumentacja u Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie. Lublin, Rynek staromiejski, gm. loco, woj lubelskie, AZP 77-81 - patrz: wczesne redniowiecze LUBLIN, ul. Staszica, ul. Karmelicka, ul. Radziwillowska, gm. loco, woj lubelskie · nawarstwienia nowoytnego miasta Nadzory archeologiczne nad wykopami zwizanymi z wymian sieci gazowej, przeprowadzone w czerwcu i lipcu przez mgr. Andrzeja Hunicza (SKRYPTORIUM). Finansowal PGNiG S.A. Zaklad Gazowniczy w Lublinie. 273

W nadzorowanych wykopach zarejestrowano poziomy uytkowe i w wielu miejscach poziom lessu stanowicego naturalne podloe. Znalezione, nieliczne, wyroby garncarskie i kafle z koca XVI i z XVII wieku, wiza naley zapewne z fundacj kociolów, budow klasztorów i palaców. W trakcie prac odkryto szereg murów zwizanych z zabudowaniami przyleglymi do palaców Czartoryskich i Lubomirskich. Materialy przechowywane s w Muzeum Historii Miasta Lublina, oddziale Muzeum Lubelskiego. Dokumentacja u Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie. Lubsko, st. 31, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 65 -09/73 - patrz: póne redniowiecze Lany Male, st. 16, gm. Rudzice, woj. katowickie, AZP 95-42/43 - patrz: wczesna epoka elaza LACUT, st. 9, ul. Walowa, gm. loco, woj. rzeszowskie · obwalowania miejskie, okres nowoytny (XVI-XVII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 16 do 24 wrzenia, przez mgr. Antoniego Lubelczyka (Muzeum Okrgowe w Rzeszowie, PSOZ w Rzeszowie). Finansowane przez PSOZ w Rzeszowie. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 120 m². W wyniku przeprowadzonych bada przy ul. Walowej 17 i 19 poszerzono znacznie wiedz na temat zachodniego odcinka obwalowa ziemnych Lacuta. W wykopie budowlanym na posesji nr 19 uchwycono profil walu, z widocznym od góry kwadratowym wkopem, wypelnionym szar ziemi i przepalonymi belkami. Na glbokoci 2 m stwierdzono lady dolków poslupowych, a na glbokoci 3,5 m kilka poziomo uloonych belek drewnianych, bdcych podstaw walu, poniej której zalegal ju calec. Z dolnych partii walu pozyskano 109 fragmentów ceramiki z pónego redniowiecza oraz XVI i XVII wieku. Take w wykopie zaloonym na posesji nr 17 uchwycono profil walu z nielicznym materialem z XVII wieku. Ponadto natrafiano na szereg murów po piwnicach wzniesionych tutaj póniej domów. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Muzeum Okrgowym w Rzeszowie. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Materialach i Sprawozdaniach Rzeszowskiego Orodka Archeologicznego" Badania nie bd kontynuowane. Lekno, st. 3, gm. Wgrowiec, woj pilskie, AZP 43-31/44 - patrz: wczesne redniowiecze LCZNA- Podzamcze, st. 2, gm. loco, woj. lubelskie, AZP 76-84/1 · lady osadnictwa redniowiecznego z XIII-XIV wieku · zamek (XV-XIX w.) Badania sondaowe, przeprowadzone w dniach 8 lipca do 5 sierpnia przez dr hab. Iren Kutylowsk (Katedra Archeologii UMCS w Lublinie) w ramach praktyk studenckich. Trzeci sezon bada. Odwiertami sondaowo-weryfikacyjnymi lokalizowano zasig zabudowy zamku potwierdzonego ródlowo od XVI w. Wykonane odwierty potwierdzily warstwy kulturowe (w tym budowlanego gruzu) na poludniowozachodniej partii stanowiska w zasigu 120-160 m na osi wschód-zachód i 220-240 m na osi pólnocpoludnie. Nawarstwienia kulturowe datowane s w oparciu o wkopy sondaowo-weryfikacyjne z 1996 i 1997 r. glównie na XV-XIX w. (XIII-XIV?). Materialy i dokumentacja przechowywane s w Regionalnym Muzeum w Lcznej oraz Katedrze Archeologii UMCS w Lublinie. 274

Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Archeologii Polski rodkowowschodniej", t. IV. Badania bd kontynuowane. Lowicz, st. 36, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 59-56 - patrz: póne redniowiecze Lód-Polesie, st. 11, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 66-51/46 - parz: wczesna epoka elaza Maluski Wielkie, st. 5, gm. Mstów, woj. czstochowskie, AZP 87-50 - patrz: wczesna epoka elaza MUSZYNA¸ st. 1, gm. loco, woj. nowosdeckie, AZP 177-66/1 · zamek (XV-XVII w.) Badania wykopaliskowe prowadzone przez mgr Barbar Chudzisk przy udziale mgr Barbary Szybowicz (B-B Biuro Studiów i Dokumentacji Archeologiczo-Konserwatorskiej, WKZ w Nowym Sczu). Finansowane przez Urzd Miasta i Gminy w Muszyna. Siódmy sezon bada. Ruiny zamku znajduj si na wzniesieniu Koziejówka, na prawym brzegu Popradu pomidzy potokami Muszynka i Szczawnik. Celem prac prowadzonych w latach 1996-1998 bylo rozpoznanie baszty pólnocnej i przedmurza zamku od strony wschodniej. Badania nawizywaly bezporednio do wykopalisk z roku 1992. W trakcie trzech sezonów zaloono 5 wykopów. Wykop ,,Baszta" obejmowal wntrze wiey. Wykop I wyznaczono na zewntrz muru E baszty midzy granic zbocza a postumentem z figur Matki Boskiej. Wykop II byl jego kontynuacja w kierunku S. Zajmowal teren na zewntrz muru E midzy postumentem z figur Matki Boskiej a najblisz mu przypor w kierunku poludniowym, od E lini wykopu wyznaczala granica stoku. Wykop III wyznaczono na zewntrz muru N baszty, midzy granic zbocza a przyporami wiey. Przekopano równie czciowo wykop IV zlokalizowany midzy zejciem do przyziemia wiey, jej murem poludniowym, wewntrznym licem muru E zamku oraz lini wyznaczon 10 m od muru S baszty. We wszystkich wykopach nawarstwienia kulturowe przykrywal gruz, osigajcy miejscami do 300 cm miszoci. Praktycznie byl on pozbawiony materialu zabytkowego. Jedynie we wntrzu baszty, w jego spgu znaleziono znaczne iloci ceramiki, ulamki naczy szklanych oraz przedmioty metalowe (gwodzie, belty, podkowy) i kociane (kostka do gry, prostopadlocienny fragment obrobionej koci). Licznie wystpily take fragmenty koci zwierzcych. Na zewntrz wiey, od strony pólnocnej (wykop III) i wschodniej (wykop I) pod gruzem zalegala brzowoczarna, a miejscami czarna ziemia nasycona zabytkami, pochodzcymi z okresu od koca XV do XVII wieku. Warstwa ta znajdowala si bezporednio na podlou calcowym, który stanowily wychodnie skalne i mikka skala marglowa. Nie natrafiono na lady gleby pierwotnej ani starsze nawarstwienia, co sugeruje e w trakcie budowy zaloenia teren zostal zniwelowany. W wyniku prac niwelacyjnych od strony pólnocnej baszty, midzy jej przyporami powstala pólka-taras szerokoci od 350 do 800 cm. Od strony E przedmurze bylo zdecydowanie wsze, a wzdlu lica muru teren opadal. To regularne zaglbienie naley interpretowa jako pozostalo po rowie fundamentowym. W obu wykopach we wspomnianej warstwie znaleziono liczne fragmenty naczy i kafli, w tym gotyckie z inskrypcjami i renesansowe z motywami figuralnymi, ulamki szkla z naczy i moe tafli okiennych oraz prawie 3000 przedmiotów metalowych, zwlaszcza gwodzi i ich fragmentów, ale równie fragment ostrogi, kord, noe, belty, groty strzal, krzy elazny ze zwieczenia furty (?), brzow lyeczk toaletow, 3 obrczki, w tym jedn pozlacan z wyryt inskrypcj: Maria hilf, oraz monety. Licznie wystpily take koci zwierzce Ciekawie przedstawiala si sytuacja w wykopie II. W jego czci poludniowej pod gruzem zalegala warstwa w obrbie, której natrafiano na lady drewnianej podlogi (zwglone pozostaloci 275

desek i gwodzie rozmieszczone w regularnych odstpach) oraz pozostaloci pieca. Znaleziska te, jak równie odslonite w zewntrznym licu muru E gniazda na belki nasuwaj przypuszczenie, i znajdowalo si tu pomieszczenie mieszkalne zamknite od pólnocy i poludnia murami, których pozostaloci uznawano do tej pory za przypory. Pomieszczenie to prawdopodobnie uleglo zniszczeniu w wyniku poaru i oberwania zbocza. Warstwa z podlog spoczywala na wyrównanym poziomie o charakterze destrukcyjnym (ciosy kamienne przemieszane z ziemi i zapraw). Ten poziom destrukcji mona wiza ze znanym ze ródel zniszczeniem zamku przez wojska Macieja Korwina w roku 1471. Poniej wystpila warstwa, odpowiadajca charakterem warstwie kulturowej zalegajcej na zewntrz murów baszty. Znaleziono w niej m.in. belty. Warstwa ta leala na óltej gliniastej ziemi. W jej stropie odslonito pozostalo ogniska. Poniej znajdowaly si wychodnie skalne. We wntrzu baszty po usuniciu gruzu natrafiono na lady silnego poaru (warstwa popiolu, a pod ni poziom calkowicie przepalonej ziemi i kamieni). Poniej znajdowala si warstwa ze ladami otwartego paleniska i resztkami zbutwialego drewna, koncentrujcego si w partii centralnej pomieszczenia. lady drewna to prawdopodobnie resztki desek lub galzi wycielajcych rodkow cz pomieszczenia. Poziom ten bogaty w zabytki ceramiczne, koci zwierzce oraz przedmioty metalowe i kociane zalegal na warstwie wyrównawczej, któr stanowila glina oraz glina przemieszana ze wirem. Material zabytkowy wystpil w nim sporadycznie. Wewntrz baszty nawarstwienia usunito do calca. Dziki temu udalo si dokladnie okreli przebieg stopy fundamentu. Mury wzniesiono czciowo na wychodniach skalnych czciowo na mikkiej skale marglowej, miejscami wykuwajc w niej wkopy fundamentowe (od strony wschodniej i pólnocnej). Lico zewntrzne muru pólnocnego postawiono czciowo bezporednio na poziomie pólki-tarasu. Od wewntrz lica wymurowano starannie wyrównujc je dwoma odsadzkami na cianach pólnocnej i wschodniej oraz po jednej na pozostalych. Na murach pólnocnym i poludniowym zachowaly si resztki sklepienia. Mniej wicej w polowie dlugoci muru pólnocnego od strony zewntrznej przylegal do niewielki wkop niemal 1,5 m glbokoci. Na dlugoci wkopu fundament byl zniszczony - kamienie z lica i czciowo z wntrza muru zostaly usunite, tworzc rodzaj wnki. Dól zasypano jeszcze przed zniszczeniem zaniku. Trudno obecnie okreli w jakim celu zostal wykonany. W rozwizaniu tej zagadki nic moe by pomocny malo charakterystyczny material zabytkowy, jaki znaleziono w jego wypelnisku. Inny wkop stwierdzono przy murze przypory pólnocno-zachodniej. Jest on ladem po XVII-wiecznych próbach wzmocnienia fundamentu szkarpy przez obloenie go glazami. Badania odslonily równie fundament calkowicie zniszczonej przypory w naroniku pólnocnowschodnim baszty. Mur zachowal si do wysokoci 80 cm. Przypora dochodzila do samej granicy zbocza. Przed obsuniciem chronily j potne glazy, którymi byla obloona. Zlokalizowany wewntrz zamku wykop V przebadano w stopniu niewielkim. Gór nawarstwie stanowila ziemia z hald z roku 1992. Tu pod nimi, w czci zachodniej odslonite wychodni skaln, natomiast w czci wschodniej w odlegloci okolo 250 cm od ciany poludniowej baszty natrafiono na fragment bardzo le zachowanego muru. Okrelenie jego funkcji i czasu powstania stanie si moliwe dopiero po odsloniciu wikszej przestrzeni. NIDZICA, st. II, gm. loco, woj. olsztyskie · miasto nowoytne (XVIII-XX w.) Nadzory archeologiczne na wykopach liniowych o lcznej dlugoci 235 m. Nadzory prowadzone byly w terminie od 19 padziernika do 18 listopada, przez mgr. Adama Mackiewicza (ARCHEOADAM). Finansowane przez w Urzd Miasta Nidzica. Pierwszy sezon bada. Nadzory archeologiczne podczas budowy cieplocigu wzdlu ul. eromskiego w Nidzicy na stanowisku II - wykopy 6a - 6i objly swym zasigiem rejon tej ulicy od nowo wzniesionego budynku w pierzei poludniowej (naprzeciwko numerów 2 i 5) do kotlowni przy numerze 6 w pólnocnej pierzei ulicy. Teren ten znajduje si u podnóa wzgórza zamkowego od strony poludniowej. Tak wic nadzorami objto obszar poloony na poludnie i poludniowy wschód od starego miasta, w którym ju 276

od koca XV wieku rozwijalo si tzw. polskie przedmiecie. Wykopy prowadzono zgodnie z projektem realizacyjnym. W sumie nadzorowano wykopy liniowe o lcznej dlugoci 235 metrów, natomiast rysunkowo zadokumentowano wykopy o dlugoci 157 metrów. W trakcie prowadzonych nadzorów zebrano bardzo nieliczny material zabytkowy o szerokim spektrum chronologicznym obejmujcym okres od XVI do XX wieku. Wszystkie fragmenty ceramiki pochodzily jednak z warstw zasypiskowych, nie mialy wic znaczenia dla datowania warstw kulturowych. Calo prac ziemnych prowadzona byla niemal wylcznie w obrbie nawarstwie zasypowych powstalych w drugiej polowie XIX i w XX wieku, na co niewtpliwie miala wplyw niewielka glboko wykopów, tylko w nielicznych przypadkach osigajca ca 1,5 m. Jeeli chodzi o datowanie poszczególnych nawarstwie, to mona to zrobi jedynie w bardzo szerokich ramach chronologicznych. W adnym te wykopie nie udalo si zarejestrowa ciglego ukladu stratygraficznego, poczynajc od pónego redniowiecza, czy choby wczesnej nowoytnoci, a koczc na czasach wspólczesnych. Uchwycono jedynie nieliczne elementy zabudowy murowanej zarówno w pierzei poludniowej, jak te pólnocnej ul. eromskiego, której dokladnej chronologii nie sposób ustali, ze wzgldu na niewielkie wymiary wykopów. Mona tylko ogólnikowo stwierdzi, i zabudowa murowana w tej czci miasta powstala nie wczeniej ni w drugiej polowie XIX, a najpewniej pod koniec tego wieku. Pomimo niewielkiej glbokoci wykopów udalo si take uchwyci kilka poziomów utwardzonej (brukowanej) nawierzchni obecnej ulicy eromskiego. Materialy i dokumentacja znajduj si w archiwum PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. NOWA SÓL, st. 32, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 65-16/54 · miasto nowoytne Badania wyprzedzajce budow stacji paliw, przeprowadzone w dniach od 14 padziernika do 23 grudnia przez mgr. Roberta Jadrycha (Archeoconsult - Pracownia Archeologiczna w Poznaniu). Finansowane przez inwestora SHELL Polska. Pierwszy sezon bada. Nadzory i badania prowadzono na terenie istniejcych od 170 lat zakladów metalurgicznych przy ul. Pilsudskiego. W trakcie prac ziemnych natrafiono na pozostaloci nieruchomych (w tym architektonicznych) jak i ruchomych ladów dzialalnoci przemyslowej. Prace prowadzono lcznie w wydzielonych 6 wykopach na i poza cislym terenem inwestycji. Wydzielono 94 warstwy i 7 obiektów archeologicznych. Pozyskano kilkaset fragmentów ceramiki (w tym fragmentów naczy kamionkowych, porcelanowych oraz form odlewniczych), szkla, fragment naczynia eliwnego oraz fragment kamiennego kola - kamienia szlifierskiego. Na podstawie zebranego materialu oraz analizy ródel archiwalnych, w historii badanego terenu wydzielono dwa etapy. Pierwszy - zwizany z wczesnym okresem funkcjonowania zakladu (XIX w.) oraz drugi - od wzniesienia budynków przemyslowych przez funkcjonowanie zakladów od pocz. XX w. do czasów wspólczesnych. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym rodkowego Nadodrza w widnicy i w PSOZ w Zielonej Górze. Badania nie bd kontynuowane. Ojców - Jaskinia Lokietka, gm. Skala, woj. krakowskie, AZP 99-55/22 - patrz: paleolit

60B

OLSZTYN, st. XXIV, ul. Okopowa, gm. loco, woj. olsztyskie · stare miasto, rejon murów obronnych (okres nowoytny, XVI-XX w.) Nadzory i badania archeologiczne pod pracami ziemnymi przy rozbudowie kamienicy w zachodniej pierzei ul. Okopowej 23. Nadzory przeprowadzone w dniach 26 i 27 czerwca przez mgr. Adama Mackiewicza (ARCHEO-ADAM). Finansowane przez Tomasza Krup. 277

Wykonano wskoprzestrzenny wykop w czci pólnocno-zachodniej pod fundament rozbudowywanego budynku. Poniewa fundament ten pelnil dwojak rol (pod ogrodzenie i pod cian non budynku), wykop wykonano do glbokoci od 2,3 m w czci pólnocno-zachodniej do 2,9 m w czci poludniowo-wschodniej. Jego szeroko nie przekraczala l m. Zadokumentowano tu profil pólnocno-wschodni. W partiach stropowych, do znacznej glbokoci ca 2 m wystpily nawarstwienia zasypowe i niwelacyjne, w których posadowiono niewielkie cianki fundamentowe o szerokoci 0,5 i 0,4 m odpowiednio midzy 6 a 7 m i na 3 metrze, stanowice podwalin jakiego wspólczesnego budynku gospodarczego, który nie zostal naniesiony na adnych znanych planach katastralnych z ostatniego stulecia. Na glbokoci ca 2 m, midzy 0,2 a 6 m udalo si uchwyci sporej miszoci (od 0,2 do 0,5 m) warstw spraonej polepy w czystej postaci oraz przemieszan z szar gliniast ziemi, przepalonym drewnem i spalenizn w spgu a take spalenizn w stropie. Przy skraju pólnocno-zachodnim tej warstwy wystpila soczewka przepalonego zboa (soczewicy?). Poniej wystpily warstwy niwelacyjne w postaci siwej gliny i óltego piasku. Ponadto w tym samym czasie wykonano niewielkiej glbokoci (do 0,6 m) wykop tylko pod ogrodzenie murowane od strony pólnocno-zachodniej. Poprowadzono go wylcznie we wspólczesnych nawarstwieniach zasypiskowych. Wykop ten pokrywal si z nadzorowanym przez piszcego te slowa wykopem l2d wykonanym w 1994 roku (por. Informator Archeologiczny za 1994 rok, ss. 114-l15). Materialy i dokumentacja znajduj si w archiwum PSOZ w Olsztynie. Badania bd kontynuowane. OLSZTYN, st. XXIV, ul. Piastowska, gm. loco, woj. olsztyskie · stare miasto, rejon murów obronnych (okres nowoytny, XVI-XX w.) Badania wykopaliskowe, wyprzedzajce inwestycj budowlan pod budynek mieszkalnouslugowy, przeprowadzone w dniach od 20 padziernika do 16 listopada przez mgr Hann Mackiewicz (ARCHEO-ADAM). Finansowane przez Z. Prusinowskiego. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 70 m². Badania archeologiczne objly swym zasigiem dzialk budowlan przy ulicy Piastowskiej. W miejscu tym znajdowala si wylewka betonowa oraz kanal samochodowy po rozebranym przed przystpieniem do prac ziemnych garau oraz budynku gospodarczym. Poniewa zaprojektowany budynek nie posiada podpiwniczenia, zgodnie z projektem realizacyjnym, prace prowadzono jedynie do glbokoci l - 1,2 m, nie dochodzc w adnym miejscu do calca. Wiercenia, które wykonano przed przystpieniem do prac ziemnych wykazaly, e w obrbie omawianej dzialki nawarstwienia antropogeniczne (gliny z gruzem) wystpuj do glbokoci ca 2,1 m. Ze wzgldu na bardzo slabe fundamenty ssiednich budynków wykluczono wykonanie w obrbie omawianej dzialki glbokiego wykopu w celu posadowienia budynku na gruntach rodzimych. Dlatego te zostala tu zaprojektowana plyta elbetowa, na której wzniesiony zostanie budynek mieszkalno-uslugowy. W trakcie prowadzonych prac nie uchwycono nawarstwie starszych ni nowoytne (XVII wiek) a i to tylko fragmentarycznie, gdy zostaly one w znacznej mierze zniszczone podczas budowy wspomnianego ju garau. Pomimo to wystpil tu bardzo liczny, jak na tak niewielk powierzchni wykopu material ceramiczny, zwlaszcza w odniesieniu do kafli miskowych i garnkowych, w wielu wypadkach byly to kafle na cylindrycznej stopce. Stosunkowo nieliczne byly natomiast kafle plycinowe. To samo odnosi si do naczy ceramicznych, których procent w stosunku do kafli miskowych jest niewielki. Jeeli chodzi o kafle, to wiele z nich daje moliwo wyklejenia duych partii, a tym samym wykonania pelnej ich rekonstrukcji. Kafle te zalegaly wylcznie w warstwie wtórnie spraonej polepy, pochodzcej prawdopodobnie ze spalonego budynku w konstrukcji szachulcowej, który wzniesiono w oparciu o prymitywny fundament kamienny. Niewielki fragment takiego fundamentu udalo si uchwyci midzy innymi w centralnej partii wykopu. Zbudowano go z niewielkich kamieni lczonych na zapraw gliniano-piaskow. Niestety zachowal si on jedynie na odcinku l metra. Jego szeroko nie przekraczala ca 0,4 m. By moe byl to tylko fragment pod ciank dzialow. Natomiast w profilu poludniowo-zachodnim wystpil fragment fundamentu z duych glazów narzutowych czciowo 278

spojonych zapraw wapienn. Wydaje si, i uchwycone tu relikty architektoniczne mona z pewn ostronoci datowa na wiek XVII, by moe na pocztek tego stulecia. Jego kres nastpil zapewne w XVIII wieku, kiedy to mialy miejsce dwa due poary w 1708 i 1759 roku. Oczywicie nie mona wykluczy okresowych zniszcze tutejszej zabudowy w cigu licznych poarów majcych miejsce w wieku XVII, najprawdopodobniej jednak zabudowa ta byla odbudowywana. Podkreli naley, i po obrysie wykopu wystpil fundament rozebranego garau zbudowany z cegly maszynowej lczonej na zapraw cementow. Po jego rozebraniu nie udalo si uchwyci regularnych nawarstwie stratygraficznych, a jedynie warstwy zasypowe powstale w wyniku zasypania wykopu, który wykonano w trakcie wznoszenia wspomnianego garau. Materialy i dokumentacja znajduj si w archiwum PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. OLSZTYN, st. XXIV, ratusz, gm. loco, woj. olsztyskie · stare miasto- osadnictwo pónoredniowieczne i nowoytne (XIV-XX w.) Nadzory archeologiczne przy pracach remontowych i uzbrojeniowych w obrbie i wokól ratusza, przeprowadzone przez mgr. Adama Mackiewicza (ARCHEO-ADAM). Finansowane przez Wojewódzk Bibliotek Publiczn w Olsztynie za porednictwem WPUI Olsztyn. Trzeci sezon bada. Nadzory prowadzono z przerwami od 14 listopada 1996 do 2 padziernika 1998 roku. W sumie nadzorowano prace przy dziewitnastu odcinkach wykopu 18. Poszczególne odcinki oznaczono malymi literami alfabetu. Dokumentacj rysunkow sporzdzono w obrbie 8 odcinków o lcznej dlugoci ca 114 metrów. W pozostalych przypadkach ze wzgldu na wylcznie zasypiskowy charakter nawarstwie sporzdzano serwis fotograficzny i opis w dzienniku bada. Niewtpliwie najciekawsze byly odcinki wykonane pod kanalizacj wzdlu skrzydla zachodniego. Wykopy te prowadzono do glbokoci ca 2 m., a w miejscach studzienek kierunkowych nawet do 3,5 m. Udalo si tu midzy innymi stwierdzi, i nawarstwienia pónoredniowieczne zalegaj pod bardzo grub warstw niwelacyjn w postaci rónoziarnistych piasków, zwlaszcza w poludniowo-zachodniej czci starego miasta. Nie wystpily natomiast nawarstwienia nowoytne i pónonowoytne, co jest zapewne zwizane z przeprowadzonymi w XIX wieku pracami niwelacyjnymi. Bardzo interesujce wyniki uzyskano take w obrbie wykopów prowadzonych w zachodnim skrzydle ratusza (wzniesionym w polowie XIX wieku) oraz przy jego cianie wschodniej od strony dziedzica, gdzie wystpily fragmenty fundamentów kamiennych lczonych na zapraw wapienn. Mamy tu prawdopodobnie do czynienia z pozostalociami rozebranych w pierwszej polowie XIX wieku tzw. bud rzemielniczokupieckich, których pocztki sigaj XVI wieku. Ponadto w obrbie tych wykopów wystpil liczny material zabytkowy w postaci ceramiki naczyniowej oraz kafli. Szczególnie w tym ostatnim przypadku mamy do czynienia z interesujcym zbiorem kafli renesansowych pokrytych zielon polew. Byly to kafle plycinowe z ,,miseczkowatymi" zaglbieniami. W jednym przypadku byl to duy fragment kafla z przedstawieniem figuralnym. Podkreli naley, i wikszo prac prowadzono wokól skrzydel pólnocnego i zachodniego, a wic wzniesionych odpowiednio w 1928 i 1859 roku. Natomiast wokól skrzydla poludniowego (gotyckiego) prace prowadzono jedynie do glbokoci l m., tak, wic nie mogly one przynie spodziewanych rezultatów. Naley mie nadziej, i dojd do skutku planowane prace majce na celu odgruzowanie piwnic w obrbie tej czci ratusza, które powinny przynie wiele interesujcych danych na temat jego historii, a zwlaszcza pocztków budowy budynku murowanego. Ma to o tyle znaczenie, i w wietle przeprowadzonych nadzorów oraz odkrywek wykonanych na poludniowej elewacji tego skrzydla, naley przypuszcza, i poziom, który obecnie jest parterem, pierwotnie mógl by pierwszym pitrem, natomiast uznawane za piwnice gotyckie pomieszczenia prawdopodobnie byly parterem w okresie pónoredniowiecznym. Do takich wniosków sklania widoczne w poludniowej elewacji zwieczenie otworu okiennego (niewtpliwie gotyckiego), które znajduje si znacznie wyej ni góry obecnych otworów okiennych na parterze. Ponadto strop nawarstwie pónoredniowiecznych, które zostaly uchwycone od strony zachodniej 279

tego skrzydla wystpil ca 1,5 m. poniej obecnego poziomu uytkowego zdaje si take potwierdza, i obecne (zagruzowane) piwnice pierwotnie byly poziomem uytkowym ratusza, który mógl w ogóle nie posiada pomieszcze piwnicznych, w zasadzie w takim obiekcie niepotrzebnych. Nie mona oczywicie wykluczy, i takowe si znajdowaly, trudno jednak przypuszcza, e wykonano je pod calym obiektem. Wydaje si, i kwestie te definitywnie wyjani prace, które miejmy nadzieje zostan przeprowadzone podczas odgruzowywania obecnych pomieszcze piwnicznych. Na zakoczenie naley podkreli, i zarówno od strony zachodniej, jak te i wschodniej zwlaszcza w pólnocnej czci rynku (w najbliszej okolicy ratusza) nawarstwienia pónoredniowieczne nie zachowaly si. Ulegly one zniszczeniu prawdopodobnie podczas prowadzenia prac niwelacyjnych w pocztku XIX wieku, by moe po wielkim poarze z 1803 roku, bd orkanie, który zniszczyl niemal cale miasto w 1818 roku. Materialy i dokumentacja znajduj si w archiwum PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. OLSZTYN, st. XXIV, Targ Rybny, gm. loco, woj. olsztyskie · stare miasto- osadnictwo pónoredniowieczne i nowoytne (XV-XX w.) Nadzory archeologiczne nad pracami ziemnymi przy usuwaniu nawarstwie zasypiskowych; odwierty widrem geologicznym, przeprowadzone przez mgr. Adama Mackiewicza (ARCHEOADAM). Finansowane przez A. Golon, Koziski-Polowianiuk, H. Sitek (inwestorzy prywatni). Pierwszy sezon bada. Nadzorowano powierzchni ca 1000 m². Ze wzgldu na fakt, i rejon prac obejmowal ,,teren, który w caloci zostal zasypany w wyniku czego utworzono tzw. Plac gen. wierczewskiego (obecnie Targ Rybny), a take czciowo zweryfikowany podczas nadzorów prowadzonych w 1995 roku, prace prowadzono tu przy pomocy sprztu mechanicznego, usuwajc grube nadklady gruzu przemieszane z piaskiem, ziemi i zapraw wapienn o miszoci ca 3,5 - 4 m. Wystpily tu nieliczne materialy zabytkowe (XIX ­ XXwieczne), glównie w postaci fragmentów szkiel i przedmiotów metalowych, które ulegly w znacznym stopniu korozji. Po zakoczeniu prac terenowych zaloono siatk, wedlug, której wykonano seri odwiertów geologicznych. Odwierty wytyczono co 10 m. w czterech rzdach liczc od strony poludniowo-zachodniej (od kociola ewangelickiego), tak aby obj nimi teren dzialek nalecych do wszystkich inwestorów. Rzdy oznaczono liczbami rzymskimi od I do IV, odwierty natomiast liczbami arabskimi. Wytyczono w ten sposób 14 odwiertów, przy czym odwiert oznaczony, jako 9 nie zostal wykonany, gdy w miejscu tym zalega jeszcze gruba warstwa nawarstwie gruzowiskowych. Wykonano tu bowiem wykop sondaowy do glbokoci ca 1,5 m. i nie udalo si osign podloa umoliwiajcego wykonanie odwiertu. W pozostalych przypadkach odwierty wykonano do glbokoci od 2,2 do 3,8 m. Podkreli, jednak naley, i w niektórych przypadkach nie udalo si osign poziomu geologicznego ze wzgldu na przeszkody (kamienie), które wystpily na linii wykonywanych odwiertów. Sytuacja taka miala miejsce w punktach oznaczonych numerami: l, 5, 6, 7, 8 i 10. W tych te miejscach odwierty byly najplytsze. W obrbie omawianych dzialek pomimo usunicia XX-towiecznej (powstalej po 1945 roku) warstwy zasypiskowej do wysokoci bezwzgldnej od ca 110,90 m. n.p.m. (odwiert 7) w czci pólnocnej wykopu (naronik), do ca 111,15 m. n.p.m. (odwiert 13) w czci poludniowo-wschodniej wykopu, w stropie wykonanych odwiertów zalegaj tu jeszcze wspólczesne warstwy zasypiskowe. Poniej uchwycono warstwy niwelacyjne w postaci grubych pokladów glin przewarstwionych rónobarwnymi i rónoziarnistymi piaskami. Warstwy te poza jednym przypadkiem (odwiert 6) osigaj znaczn miszo dochodzc nawet do 2 m. Poniej tych warstw we wszystkich rzdach - oprócz pierwszego - uchwycono pónoredniowieczny poziom uytkowy, co w przypadku odwiertów 6 i 14 zostalo potwierdzone wystpowaniem fragmentów ceramiki. Dopiero pod nawarstwieniami pónoredniowiecznymi wystpily poklady geologiczne (calcowe) w postaci brunatnej i jasnobrunatnej zbitej gliny. Tylko w przypadku odwiertu 11 byly to 280

piaski czwartorzdowe. Deniwelacje stropu zalegania calca na badanym obszarze osigaj 3,2 m. Tak dua rónica dotyczy jedynie sytuacji zarejestrowanej w odwiercie 13. W pozostalych przypadkach rónica ta nie przekracza 1,1 m. W piciu otworach stwierdzono wystpowanie wody gruntowej. Miejsca takie wystpuj w obrbie wszystkich badanych dzialek. Konkludujc naley stwierdzi, i strop calca w stosunku do pierwotnego poziomu terenu w tym miejscu (przed przystpieniem do prac ziemnych) zalega na glbokoci ca 7 m. Tak wic nawarstwienia pónoredniowieczne w omawianym kwartale starego miasta zalegaj na glbokoci od ca 5 do 7 metrów w stosunku do pierwotnego poziomu terenu (poziom bylego Placu im. Karola wierczewskiego, a obecnie Targu Rybnego w jego czci zachodniej i poludniowo-zachodniej). Jest to zwizane glównie z faktem, i jeszcze do 1945 roku w miejscu tym wystpowaly znaczne deniwelacje terenu - nawierzchnia opadala w kierunku zachodnim, czyli doliny Lyny. Poza tym w miejscu prowadzonych prac znajdowala si fosa miejska oraz pierwotny wal usypany po pierwszej lokacji miasta, która miala miejsce w 1353 roku, natomiast po rozszerzeniu granic miasta w 1378 roku w kierunku pólnocno-wschodnim i pólnocnym, wykonana ju fosa - a wic teren objty badaniami - zostala zasypana. Materialy i dokumentacja znajduj si w archiwum PSOZ w Olsztynie. Badania bd kontynuowane. OLSZTYN, st. XXIV, Targ Rybny, gm. loco, woj. olsztyskie · miasto pónoredniowieczne i nowoytne (XV-XX w.) Nadzory archeologiczne przy pracach ziemnych podczas budowy kanalizacji deszczowej wokól starego miasta, a take prac zwizanych z modernizacj nawierzchni i budow fontannny, przeprowadzone przez mgr. Adama Mackiewicza (ARCHEO-ADAM). Finansowane przez Miejski Zarzd Dróg, Mostów i Zieleni Miejskiej w Olsztynie. Pierwszy sezon bada. Nadzorowano wykopy o lcznej dlugoci 375 m. Ze wzgldu na fakt, i wszystkie wykopy w obrbie, których prowadzono nadzory mialy ze sob polczenie nie nadawano im osobnej numeracji, a jedynie oznaczano malymi literami alfabetu, a take dodatkowo malymi cyframi arabskimi umieszczonymi po literze alfabetu (np.: wykop 33ai). W sumie nadzorowano 30 wykopów, z czego w formie rysunkowej zadokumentowano 201 metrów profili. Jeeli chodzi o zachodni cz rynku, to w zasadzie potwierdzily si obserwacje poczynione przy okazji prac ziemnych prowadzonych wokól ratusza. Stwierdzono wystpowanie tu duej miszoci nawarstwie niwelacyjnych w postaci rónobarwnych i rónoziarnistych piasków zwlaszcza w czci poludniowej i poludniowo-zachodniej rynku. Dopiero pod ni uchwycono nawarstwienia pónoredniowieczne, bez warstw porednich, a wic wczesnonowoytnych i nowoytnych. O wiele jednak ciekawsza sytuacja zostala zaobserwowana i zadokumentowana w zachodniej pierzei rynku, bezporednio pod nawierzchni obecnego chodnika. Wystpily tu mianowicie relikty piwnic pónogotyckich ze sklepieniami kolebkowymi zbudowanymi z cegiel gotyckich lczonych na zapraw wapienno-piaskow. Uchwycono take fragmenty fundamentów kamiennych, oraz w jednym wypadku podwalin, która wyranie wskazywala, i mamy tu do czynienia z fundamentem pod filar arkady. Fakt, i pozostaloci piwnic sigaj a do granicy midzy chodnikiem a jezdni (ca 2,5 m. od ciany budynku) wiadczy wyranie, i, pomimo, e obecnie w miejscu tym nie zachowaly si arkady, to jednak byly one w tej czci starego miasta, i to ju od czasów pónoredniowiecznych. Nie wydaje si to dziwi, zwlaszcza, e arkady takie zachowaly si w przypadku trzech pozostalych pierzei rynku. Podobna sytuacja zostala zarejestrowana w pólnocnej czci pierzei wschodniej, a wic w miejscu gdzie obecnie arkady ju nie istniej. Równie w tym przypadku piwnice dochodz do skraju chodnika. Potwierdzila si take wczeniej zaobserwowana sytuacja w pólnocnej czci rynku. W obrbie prowadzonego tu wykopu oznaczonego jako 33b, nie stwierdzono obecnoci regularnych nawarstwie stratygraficznych, a jedynie dwa poziomy nawierzchni, które funkcjonowaly tu po sobie od koca XIX wieku. Poniej zalegaly ju tylko nawarstwienia niwelacyjne i calcowe. Najciekawsza sytuacja stratygraficzna wystpila i zachowala si w poludniowej czci rynku, tam te naley zwróci 281

szczególn uwag podczas prowadzenia wszelkich prac ziemnych. Uchwycono tu midzy innymi fragmenty wodocigów z rur drewnianych, które wystpily stosunkowo plytko, bo zaledwie 0,8 m. poniej obecnego poziomu powierzchni (przed remontem). Odslonite wodocigi mona ostronie datowa na XVII-XVIII wiek, jakkolwiek z cal pewnoci stwierdzi tego nie mona. By moe fragment pobrany do bada dendrochronologicznych pozwoli ustali przynajmniej w przyblieniu rok ich poloenia. W tym momencie mona jedynie stwierdzi, i wykonano je z drzew sosnowych, natomiast poszczególne odcinki lczono przy pomocy kutych elaznych lczników. Jeeli chodzi o material zabytkowy, to jak na stanowisko miejskie byl stosunkowo nieliczny i rozdrobniony, reprezentuje take szerokie spektrum chronologiczne, obejmujce okres od XV do XX wieku. Równie bardzo nieliczne byly fragmenty kafli i przedmiotów skórzanych. Te ostatnie wystpily zaledwie w postaci kilku cinków. W poludniowej czci uchwycono take stosunkowo misze warstwy kulturowe w postaci zbitej zbutwieliny z du iloci mierzwy i odpadów drewna, by moe zwizanych z jeszcze drewnianym budownictwem wokól rynku. Podkreli naley take konieczno nadzorowania przyszlych prac, które zapewne bd prowadzone w kierunku górnej bramy, a wiec wzdlu ulicy Staromiejskiej, pomimo, i w pólnocno-wschodnim naroniku rynku nie udalo si jak do tej pory uchwyci nawarstwie pónoredniowiecznych czy chociaby wczesnonowoytnych. Materialy i dokumentacja znajduj si w archiwum PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. OLOBOK- klasztor, gm. Sieroszewice, woj. kaliskie · zespól klasztorny ss. cysterek Badania wykopaliskowe, przeprowadzone przez ekip z Katedry Archeologii Historycznej Instytutu Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego w skladzie: mgr Aleksander Andrzejewski, prof. Leszek Kajzer (autor sprawozdania) i mgr Mariusz Lewandowski. Finansowane przez PSOZ i Uniwersytet Lódzki. Drugi sezon bada. Drugi sezon badawczy w Oloboku objl eksploracj 5 wykopów (VII-XI) o lcznej powierzchni 60 m² i orientacyjnej kubaturze 120 m³. Lcznie wic w trakcie dwuletnich prac przebadano powierzchni 173 m² i przemieszczono gruz o kubaturze okolo 420 m³. Znaleziono 2169 zabytków ruchomych, glównie dokumentujcych (tak jak w sezonie 1997 r.) nowoytne etapy funkcjonowania klasztoru. Wykonano take 10 odwiertów, stanowicych uzupelnienie dziala z 1997 r. Tegoroczne prace, prowadzone w pólnocno-zachodniej partii zaloenia klasztornego i w rejonie XVIII-wiecznego palacu ksieni, dostarczyly obserwacji analogicznych jak w roku ubieglym. W wykopach przewaaly poziomy gruzowe, zachowane relikty murowane byly nieliczne i pochodzily tylko z dolnych partii fundamentów klasztoru. Natomiast w wykopie VII znaleziono in situ wcit w profil zachodni warstw ciemnobrunatnej próchnicy kulturowej z materialem ceramicznym, któr identyfikowa naley z najwczeniejszym (XIII - XV-wiecznym), jeszcze drewnianym, zaloeniem klasztornym. Potwierdzono wczeniejsze sugestie, e zabudowania klasztorne zostaly kompletnie rozebrane w 1882 r., za przy tej okazji zniszczono poziomy kulturowe z wieków XIII-XVIII i przemieszano zabytki, zalegajce obecnie na wtórnym zlou. Poznanie pelnej historii budowlanej zespolu klasztornego nie bdzie wic ju nigdy moliwe. Badania zakoczono, sugerujc moliwo wyodrbnienia kilku zasadniczych etapów funkcjonowania zespolu: 1. Etap ,,drewniany", pocztek XIII - koniec XV w. 2. Budowa na przelomie XV i XVI w. zespolu ceglanego, w stylistyce pónogotyckiej 3. Remont klasztoru za ksieni P. Jaskólskiej (1610-1632) 4. Rozbiórka znacznych partii murów pónogotyckiego klasztoru w latach dziewidziesitych XVII w. i uksztaltowanie zaloenia wczesnobarokowego przez K.D. Gnisk 5. Druga przebudowa barokowa, rozpoczta w polowie XVIII w. z inicjatywy ksieni L. 282

Komiskiej. Nie zrealizowano wtedy projektu F. Placidiego, za zespól uformowano tak, jak znamy go z XIX-wiecznych inwentaryzacji i pomiarów 6. Likwidacja klasztoru w 1 polowie XIX w. i totalna rozbiórka jego murów w 1882 r. Materialy i dokumentacja przechowywane s w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego i stan si przedmiotem obszerniejszego opracowania. Opalenie, st. 3, gm. Gniew, woj. gdaskie, AZP 24-45/ - - patrz: wczesna epoka elaza Ostróda, st. I, gm. loco, woj olsztyskie, AZP 25-56/27 - patrz: póne redniowiecze OWICIM, gm. loco, woj. bielskie, AZP 103-49 · miasto lokowane w 1272 r. Badania prowadzone przez mgr. Mariana Myszk (Pracownia Archeologiczna, Marian Myszka, Kraków). Finansowane przez Urzd Gminy Owicim, Zarzd Miasta Owicim, Szkol Podstawow Nr l w Owicimiu oraz Auschwitz Jewish Center Foundation N. Y. Trzeci sezon bada. Ratownicze badania archeologiczne prowadzone s na terenie Owicimia od 1996 r., w ramach nadzoru wykopów instalacyjnych i budowlanych. W 1998 r. najwikszy zakres mialy prace po pólnocnej stronie Starego Miasta - na ulicach: J. Krasickiego, L. Górnickiego, Zamkowej i Bulwary. Wykopy w tej czci miasta zwizane byly z budow instalacji cieplowniczych oraz doprowadzeniem kabla energetycznego do budynku nr 12 przy ul. Zamkowej. Na terenie Starego Miasta badania archeologiczne ograniczaly si do wykopów konstrukcyjnych przy budynku dawnej synagogi, przy pl. ks. Skarbka 3. Kontrolowano take prace ziemne na terenie boiska szkolnego przy ul. Królowej Jadwigi 12, usytuowanego po poludniowej stronie Starego Miasta, w rejonie dawnego kociola p.w. w. Mikolaja, zbudowanego pod koniec XV w. Wykopy przewanie nie sigaly do calca i nie wykraczaly poza nasypy z ostatniego stulecia oraz zasypiska wspólczesnych wkopów instalacyjnych. Strop calca zostal osignity tylko w rejonie Szkoly Podstawowej Nr 3 przy ul. J. Krasickiego 16, na glbokoci od 0,4 - do 0,9 m oraz przy synagodze ­ na glbokoci 0,95 - 1,4 m. Na terenie boiska szkolnego przy ul. Królowej Jadwigi 12 calec wystpuje od obecnego poziomu terenu; nawarstwienia zostaly usunite podczas prac niwelacyjnych, przeprowadzonych okolo 1980 r. W adnym z wykopów nie natrafiono na warstwy ani obiekty nieruchome z okresu redniowiecznego. Nawarstwienia z okresu nowoytnego (XVI ­ XVII w.) wystpowaly tylko po pólnocnej stronie Starego Miasta, w rejonie budynku nr 12 przy ul. Zamkowej i budynku szkolnego przy ul. J. Krasickiego 16. W warstwie z tego okresu przy ul. Zamkowej zachowaly si prty drewna, lece poprzecznie do osi ulicy, które s prawdopodobnie pozostaloci faszyny zastosowanej do utwardzenia blotnistej drogi (lustracja dróg woj. krakowskiego z 1570 r. wspomina o naprawianiu dróg ,,chrostem"). Warstwa kulturowa przy ul. J. Krasickiego zawierala ulamki naczy z XVI - XVII w.; przechodzila stopniowo w humus naturalny, a nastpnie podglebie i calec. Podobna warstwa kulturowa wystpowala take na terenie Starego Miasta, przy budynku dawnej synagogi. Wzgórze, na którym znajduje si Stare Miasto, otoczone bylo od pólnocy wyranym obnieniem (teren ulicy L. Górnickiego), obecnie w znacznym stopniu zniwelowanym. Obnienie to wypelnialy nasypy z 2-iej polowy XIX i z XX w., na które sklada si glównie wir z otoczakami oraz czarna ziemia z glin i gruzem. Na ulicach L. Górnickiego i Zamkowej zachowaly si miejscami, na glbokoci 0,45 - 0,6 m, resztki dawnych nawierzchni z koca XIX i 1-ej polowy XX w., w postaci warstwy wiru z otoczakami oraz bruku z otoczaków. Dawne nawierzchnie wirowe z 1-ej polowy XX w. odkryto take przy budynku synagogi, od strony placu ks. Skarbka. Badania ratownicze na terenie Owicimia bd kontynuowane. 283

Paprotki Kolonia, st. 1, gm. Milki, woj. suwalskie, AZP 21-73/2 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich PELCZYSKA, st. 11, gm. Wartkowice, woj. sieradzkie, AZP 61-47/26 · domniemane relikty nowoytnego dworu na wyspie w obrbie zaloenia dworskoparkowego Ratowniczo-weryfikacyjne badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 16 do 24 wrzenia przez prof. dr. hab. Leszka Kajzera (PDA-K A. Andrzejewski, T. Grabarczyk w Lodzi). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 6 m². Stanowisko znajduje si na niewielkiej wyspie o rzucie zblionym do owalu (okolo 24 x 16 m), ulokowanej na stawie w ksztalcie odwróconej litery ,,L", poloonym w zachodniej czci pozostaloci XIX-wiecznego zespolu dworsko-parkowego w Pelczyskach. Teren ten, o stromych zboczach i wypitrzeniu dochodzcym do prawie 4 m ponad lustro wody akwenu, jest bardzo silnie poronity i nosi lady licznych wkopów rabunkowych. Opisywany obiekt w trakcie penetracji powierzchniowej w ramach AZP, przeprowadzonej w 1996 r., zarejestrowany zostal jako prawdopodobny relikt nowoytnego dworu na kopcu. Postpujca destrukcja oraz konieczno weryfikacji domniemanej funkcji stanowiska o charakterystycznej formie terenowej zadecydowala o jego wytypowaniu do bliszego rozpoznania. W trakcie prac wysp przecito dwoma cigami odwiertów wykonanych rcznym widrem strzemiczkowym (pierwszym - po osi dluszej wschód-zachód, liczcym 11 dre oraz drugim, wzdlu linii pólnoc-poludnie, mieszczcym 6 odwiertów) oraz wyeksplorowano dwa wykopy, o wymiarach 2,0 x 1,5 m kady, wytyczone na plateau nasypu. Powysze dzialania wykazaly, i wyspa pozbawiona jest calkowicie starszych treci kulturowych i zostala usypana podczas prac ziemnych, zwizanych z kopaniem stawu. U schylku XIX oraz w XX stuleciu stanowila element organizacji przestrzennej tej czci zaloenia parkowego, posiadajc pewne walory krajobrazowe. Najprawdopodobniej pelnila funkcje typowo rekreacyjne i na niej lokowano np. wspólczesne, drewniane altany, których trwale pozostaloci nie zostaly jednak zarejestrowane podczas prac wykopaliskowych. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w PSOZ w Sieradzu. Badania nie bd kontynuowane. PIOTRKÓW TRYBUNALSKI, st. 13, gm. loco, woj piotrkowskie, AZP 74-54/28 · relikty budynku z 1 polowy XVI w. przy dawnym trakcie królewskim Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 4 do 16 czerwca przez mgr. Jacka Zitk (Instytut Archeologii Uniwersytetu Lódzkiego). Finansowane przez Urzd Miejski w Piotrkowie. Przebadano powierzchni 10 m². Podczas nadzorów archeologicznych nad budow wodocigów przy rogu ulic: Krakowskie Przedmiecie i Kopernika zaobserwowano trudne do identyfikacji konstrukcje drewniane. Zaloony zostal wykop sondaowy, który mial okreli charakter tych konstrukcji. W wyniku wykopalisk zlokalizowano 9 warstw naturalnych, z których trzy najniej poloone warstwy zwizane s z reliktem domostwa. Material zabytkowy wystpowal w postaci bogato zdobionych ulamków renesansowych kafli piecowych oraz fragmentów naczy glinianych i niewielkiej liczby przedmiotów metalowych. Wród kafli renesansowych wyróniaj si kafle z przedstawieniami dworzan i kopijnika. Z analizy materialu zabytkowego mona wnioskowa, e budynek funkcjonowal w 1 polowie XVI w. Materialy i dokumentacja z bada s przechowywane w Muzeum Okrgowym w Piotrkowie Trybunalskim. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Lódzkich Sprawozdaniach Archeologicznych", t. IV. Badania nie bd kontynuowane. 284

Pozna - kociól jezuicki, obecnie farny, woj. poznaskie, AZP 52-28/3 - patrz: póne redniowiecze Pozna - kociól jezuicki, obecnie farny, woj. poznaskie, AZP 52-28/3 - patrz: póne redniowiecze PRZEMYL, st. 12, ul. Kapitulna ­Tatarska 4, gm. loco, woj. przemyskie, AZP 108-84/78 · miejskie umocnienia ­ waly ziemne (okres nowoytny - XVII wiek) Sondaowe badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 17 sierpnia do 10 wrzenia, przez Andrzeja Koperskiego (Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemylu). Finansowane przez PSOZ. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 35 m². Miejskie waly ziemne ladowo zachowaly si w terenie i powiadczone s archiwaliami. Badaniami sondaowymi objto dwie linie walów. W wykopie badawczym I/98 wyróniono kilka jednostek stratygraficznych, w szczególnoci warstwy stanowice rdze walu, ponadto wypelniajce zaglbienie fosy oraz przykrywajce wal. Nie stwierdzono drewnianych ani kamiennych konstrukcji walów. Rdze walu uformowany byl z miejscowej gliny lessowej. Material archeologiczny stanowicy zawarto warstw to fragmenty naczy wczesnoredniowiecznych na wtórnym zlou oraz ceramika tj. fragmenty naczy i kafli, które mona datowa na XVII wiek. Z kolei w poziomach zasypiskowych wystpil material z koca XIX i pocztków XX w. W wykopie II/98 pod wspólczesnymi nasypami równie odslonito zarys rdzenia walu, analogicznego jak w wykopie I/98 i z materialem, pozwalajcym datowa równie i t lini walu na XVII wiek. Calo wstpnie naley wiza z elementami zachowanych umocnie ziemnych wg systemu kleszczowego rozpowszechnionego od okolo polowy XVII wieku, by moe z dzielem rozpocztym ju w 1659 roku przez Solariego, które spelnilo swoje zadanie obronne w okresie najazdu Tatarów w 1672 roku. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej w Przemylu. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Roczniku Przemyskim, Archeologia". Badania bd kontynuowane.

43B

RESZTEL, st. II, gm. loco, woj. olsztyskie · stare miasto ­ kociól parafialny, nowoytny Nadzory archeologiczne podczas zakladania przylcza energetycznego do kociola rzymskokatolickiego nadzorowane przez mgr. Adama Mackiewicza (ARCHEO-ADAM), w dniach od 25 listopada do 1 grudnia. Pierwszy sezon bada. Nadzory archeologiczne, podczas zakladania nowego przylcza energetycznego do kociola rzymsko-katolickiego pod wezwaniem w. w. Piotra i Pawla przy ulicy Slowackiego w Reszlu na stanowisku II (wykopy 12a ­ 12c), objly swym zasigiem teren przykocielny od jego strony wschodniej. Wykop mial dlugo 28,5 metrów. Kierunkowo wykopy prowadzono zgodnie z projektem realizacyjnym, cho w trakcie prac terenowych zmieniono ich przebieg, wydluajc nieznacznie wykop oznaczony jako 12a i skracajc wykop oznaczony jako 12c. Nadzorowany wykop oznaczono numerem 12 w obrbie st. II i w momencie zmiany kierunku zostal on dodatkowo oznaczony malymi literami - 12a do 12c. W sumie nadzorowano wykopy liniowe o lcznej dlugoci 28,5 metra, natomiast rysunkowo zadokumentowano wykopy o dlugoci 21 metrów. Wszystkie wykopy mialy bardzo niewielk glboko (maksymalnie do 0,6 m.) i szeroko (0,4 - 0,5 m.). Dlatego te uchwycono tu jedynie nawarstwienia zasypiskowe, zwizane 285

z ostatni przed 1945 rokiem przebudow kociola, która miala miejsce w latach 1920, 1921 i 19261931. W trakcie prowadzonych nadzorów zebrano bardzo nieliczny material zabytkowy, który mona wiza jedynie z okresem pónonowoytnym i wspólczesnym. Wyjtek stanowi tu jeden fragment ceramiki siwej, który mona okreli jako pónoredniowieczny. Wszystkie fragmenty ceramiki pochodzily z warstw zasypiskowych. Ponadto pozyskano tu 3 fragmenty koci ludzkich (l fragment koci udowej i 2 bardzo male fragmenty kaloty), które zdaj si wiadczy o tym, i na wikszej glbokoci znajduj si pochówki szkieletowe. Materialy i dokumentacja znajduj si w archiwum PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. RESZTEL, st. III, gm. loco, woj. olsztyskie · stare miasto ­ nawarstwienia nowoytne (XVIII-XX w.) Nadzory archeologiczne podczas prac ziemnych pod fundamenty budynku. Powierzchni okolo 80 m², w dniach od 11 do 14 wrzenia, nadzorowal mgr Adam Mackiewicz (ARCHEO-ADAM. Pierwszy sezon bada. Wykop wytyczono zgodnie z projektem realizacyjnym w obrbie dzialki 132/2 w pólnocnej pierzei ulicy Plowce. Mial on wymiary 7,80 x 9,80 m i usytuowany byl krótszym bokiem po osi pólnoc poludnie. Od strony zachodniej ssiadowal ze wspólczesnym budynkiem wzniesionym po 1945 roku. Budynek ten mial bardzo slabe fundamenty z kamienia lczonego na zapraw gliniano-piaskow, dlatego te przed przystpieniem do wlaciwych prac ziemnych zostaly one wzmocnione w celu zabezpieczenia go przed osuniciem. Prawdopodobnie wykorzystano tu fundamenty starszej zabudowy XIX-to wiecznej. Od strony wschodniej znajduje si wysoka skarpa doliny rzeki Sajny. Ze wzgldu na fakt, i prace mialy charakter nadzorów prowadzono je przy pomocy sprztu mechanicznego. Na calej powierzchni wykopu wystpily nawarstwienia zasypiskowe po wyburzonym w latach 50tych XX wieku budynku z koca XIX wieku. Byl on posadowiony na fundamentach kamiennych wykonanych bez uycia zaprawy wapiennej. Ze wzgldu na gliniaste i grzskie podloe oraz fakt, i budynek byl podpiwniczony, fundamenty wykonano z bardzo duych glazów posadowionych w warstwie calcowej w postaci siwej, zbitej gliny. Tak, wic osadzono je na znacznej glbokoci osigajcej 2,8 m. Wykop prowadzono do glbokoci 3 m. W kierunku wschodnim stopniowo wyplycal si, co bylo zwizane ze znacznym spadkiem terenu w tym kierunku. W czci zachodniej nie wystpily warstwy starsze ni XIX-to wieczne, co jest zwizane zapewne z pracami ziemnymi, jakie prowadzono podczas wznoszenia rozebranego w latach 50-tych budynku. O pónonowoytnym charakterze rozebranego budynku znajdujcego si niegdy w obrbie badanej dzialki wiadczy fakt uycia zaprawy cementowej do lczenia cegiel w cianie dzialowej piwnicy na glbokoci ca 2,8 m od obecnej powierzchni terenu. Ponadto na adnym ze znanych planów i katastrów z pierwszej polowy XIX wieku, w miejscu tym nie zaznaczono istnienia jakiejkolwiek zabudowy. W centralnej czci wykopu wystpila studzienka o rednicy 1,4 m zbudowana z cegiel lczonych na zapraw cementow. W jej bezporednim ssiedztwie od strony zachodniej w spgu wykopu uchwycono 2 ,,studnie" drewniane wykonane z klepek dbowych. ,,Studnie" wkopano w podloe calcowe w postaci niebieskawo-siwej gliny. rednice ,,studzienek" wynosily odpowiednio 0,8 i 1,1 m. Wszystkie trzy studnie niemal stykaly si ze sob. Zasypano je duymi kamieniami i zapraw wapienn. Poniewa znajdowaly si one poniej posadowienia budynku, pozostawiono je in situ. Mamy tu do czynienia z obiektami pónonowoytnymi (XIX-to wiecznymi). By moe, i s to zasypane szamba. W trakcie prac pozyskano bardzo nieliczny material zabytkowy w postaci fragmentów ceramiki naczyniowej i kafli. W przewaajcej czci mamy tu do czynienia z ceramik nowoytn i pónonowoytn, a wic z XVII-XVIII i XIX wieku. Tylko pojedyncze fragmenty mona okreli jako pónoredniowieczne, pozyskano je jednak ze zloa wtórnego. Materialy i dokumentacja znajduj si w archiwum PSOZ w Olsztynie. Badania nie bd kontynuowane. 286

Rogów Opolski, st. 8, gm. Krapkowice, woj. opolskie, AZP 92-37/10 - patrz: mlodszy okres przedrzymski ­ okres wplywów rzymskich Ru Nowa Kolonia, st. 1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41- 82 ­ patrz: rodkowa i póna epoka brzu Ru Nowa Kolonia, st. 6, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41 ­ 82 - patrz: neolit Sandomierz, st. 1, rejon 10-11, gm. loco, woj. tarnobrzeskie - patrz: póne redniowiecze SANDOMIERZ, st. 1, ul. Opatowska, gm. loco, woj. tarnobrzeskie · miasto pónoredniowieczne i nowoytne Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w czerwcu przez Józefa cibora. Finansowane przez EUROTOUR w Sandomierzu. Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 31 m². Rozpoznano nawarstwienia nowoytne ze starszymi (redniowiecznymi) materialami na zlou wtórnym w odcinku, przylegajcym do posesji przy ul. Opatowskiej 9. Materialy i dokumentacja z bada znajduj si w Muzeum Okrgowym w Sandomierzu. Badania nie bd kontynuowane. Sanok, st. 1, gm. loco, woj. lubelskie - patrz: póne redniowiecze Skpe, st. 5, gm. loco, woj. wloclawskie - patrz: póne redniowiecze Smolniki, st.11, gm. Szubin, woj. bydgoskie - patrz: wczesna epoka elaza Solniki, st. 2, gm. Zabludów, woj. bialostockie, AZP 40-87/7 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu Stryków, st. 5, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 63-53/38 - patrz: póne redniowiecze Strzyewo Paczkowe, st. 37, gm. Gniezno, woj. poznaskie, A2P 49-35/93 - patrz: póne redniowiecze Sulejów, st. 1, gm. loco, woj. piotrkowskie, AZP 75-55/6 - patrz: póne redniowiecze Szczebra, st. 18, gm. Nowinka, woj. suwalskie, AZP 21-85/38 - patrz: paleolit Szczebra, st. 40, gm. Nowinka, woj. suwalskie, AZP 21-85/6 - patrz: paleolit 287

wity Wojciech, st. 7, gm., Midzyrzecz, woj. gorzowskie, AZP 51-14/22 - patrz: paleolit Targonie, st. 5, gm. Regimin, woj. ciechanowskie, AZP 42-62/53 - patrz: rodkowa i póna epoka brzu TARNOWO PALUCKIE, st. T 22, gm. Wgrowiec, woj. pilskie, AZP 43-31/123 · kociól p.w. w. Mikolaja z cmentarzem przy kocielnym (okolo polowy XIII w. - czasy wspólczesne) Drugi sezon bada przeprowadzono w 1998 roku w ramach nadzoru archeologicznego w czasie prac konserwatorskich prowadzonych przy kociele przez firm Zajczkowska-Kloda Sp. z o.o. z Lodzi. W trakcie bada, przede wszystkim w strefie przefundamentowanej, na zewntrz i we wntrzu kociola wykonano, m. in. sondae sprawdzajce konstrukcje kamienne. We wntrzu zarejestrowano fragmenty posadzki kamiennej w wierzy i pod chórem muzycznym oraz rozproszone fragmenty plytek posadzkowych, o których wspominaj wizytacje tego kociola z XVII-XVIII wieku. Odslonito równie 29 grobów i liczne skupiska koci ludzkich, przede wszystkim na zachód od ciany luku tczowego, w zakrystii i w strefie przyfundamentowej nawy i prezbiterium oraz na zewntrz kociola. Wikszo osobników pochowanych we wntrzu kociola byla zloona w drewnianych trumnach, które bardzo dobrze zachowaly si do naszych czasów. Stwierdzono, e cz z tych pochówków wchodzila pod fundamenty obecnego kociola. Sytuacj tak stwierdzono pod wschodni cian zakrystii i w naroniku poludniowo zachodnim prezbiterium. wiadczy to jednoznacznie o ich zwizku z cmentarzyskiem funkcjonujcym tu przed budow II kociola. Wedlug wstpnych ustale, m.in. na podstawie znalezionych przy osobnikach i w grobach monet oraz ceramiki w warstwach grobowych, a take na podstawie grobów zalegajcych pod fundamentami drugiego kociola, stwierdzi naley, e cmentarzysko przy kociele w. Mikolaja funkcjonowalo przynajmniej w dwóch fazach. Pierwsza wie si z okresem funkcjonowania pierwszego kociola, a druga z drugim obiektem. Znalezione przy osobnikach monety (cz znaleziona w ,,ustach") wydaj si wiadczy, e druga faza jego uytkowania zwizana byla z okresem od okolo I tercji XVI do okolo koca XVIII wieku (?). Jej pocztek zwizany jest najprawdopodobniej z zaprzestaniem pochówków na cmentarzysku zlokalizowanym na stan. L3 - Klasztorek. Uszczególowienie tej tezy bdzie moliwe dopiero po zakoczeniu bada specjalistycznych. W 1998 roku w trakcie prac eksploracyjnych we wntrzu, jak i na zewntrz kociola, oraz przy rozbiórce chóru muzycznego i oltarza glównego znaleziono 31 monet datowanych od XVI do XX wieku. Pochodz one przede wszystkim z zakrystii i prezbiterium. Wród nich znajduje si m.in. kilka rónych szelgów Jana Kazimierza, szelg miejski Zygmunta I Starego (Gdask 1530), denar miejski Zygmunta II Augusta (1555), denar Ferdynanda I z 1563 roku (Wgry), szelg miejski Zygmunta III (1593), ternar poznaski z 1603, szelg miejski okupacyjny Karola Gustawa (Elblg 1657), szóstak koronny Augusta III (1756) oraz 6 halerzy Wilhelma V (1539-1592), datowane na 1561-1564. Ta ostatnia moneta pochodzi z ksistwa Julich-Clave-Berg, czyli z ksistwa, na terytorium którego cystersi altenberscy mieli swoje dobra. Ich bezporednie kontakty z klasztorem leknesko-wgrowieckim trwaly do II polowy XVI wieku. Oprócz tego znaleziono fragmenty ozdób ksig, podstaw wiecznika (?) ze ladami pozlacania, fragment monstrancji - pólksiyc - melchizedech i inne. W kociele od 1996 roku, prowadzone s prace konserwatorskie - renowacja i restauracja obiektu. Pracom tym poddana jest cala bryla kociola i zdobica go wewntrz polichromia. Po zakoczeniu prac konserwatorskich i bada specjalistycznych, w tym archeologicznych ich wyniki zostan opublikowane w monografii tego kociola oraz w ,,Ziemia Wgrowiecka"- patrz te: www:http;// historia. amu.edu.pl/lekno. Materialy oraz dokumentacja s przechowywane w magazynie i archiwum Ekspedycji Archeologicznej "Lekno" w Instytucie Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) Badania bd kontynuowane. 288

Tarnów, gm. loco, woj. tarnowskie - patrz: póne redniowiecze Trzemeszno, zespól poklasztorny kanoników regularnych, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 4936/- - patrz: póne redniowiecze TYKOCIN, st. 40, gm. loco, woj. bialostockie, AZP 36-83/35 · podziemny korytarz ewakuacyjny (?) z okresu nowoytnego (XVI-XVII w.) Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 24 sierpnia do 12 wrzenia, przez mgr Urszul Stankiewicz (Pastwowe Muzeum w Bialymstoku). Finansowane przez Urzd Wojewódzki w Bialymstoku. Przebadano powierzchni 23,3 m². W trakcie inwestycyjnych prac ziemnych, w pasie jezdni ul. Powitnej, na glbokoci 0,90 m od powierzchni, odslonito fragment ceglanych podziemi o sklepieniu pólkolistym. Badania wykopaliskowe poprzedzono wykonaniem odwiertów archeologicznych. Zaloono dwa wykopy, na wyznaczonej linii przebiegu budowli. Wykop nr 1 (o powierzchni 20 m²) usytuowano na stoku skarpy nadnarwiaskiej, w odlegloci okolo 5 m od lewego brzegu rzeki, drugi za (o powierzchni 3,3 m²) w odlegloci okolo 37 m na pólnoc od wykopów inwestycyjnych. W pierwszym wykopie na glbokoci 1,5 m odslonito zachowane szcztkowo dwie ciany korytarza oraz wylot, od strony rzeki zabezpieczony palami wbitymi po trzy przy kadej ze cian. Mury cian zachowane s do wysokoci 0,70 m, grubo muru: od 0,42 do 0,50 m. Cegly ze slabo czytelnymi ladami bruzdowania, o wymiarach: 63 - 77 mm x 132 - 140 mm x 278 - 288 mm, lczone zapraw wapienn. Wypelnisko korytarza od strona wylotu tworzyly kamienie narzutowe, redniej wielkoci. W partii przydennej wystpila warstwa ciemnoszarej, piaszczystej ziemi o znacznej zawartoci szcztków organicznych oraz jasnoólty piasek rzeczny. Material zabytkowy zwizany z konstrukcj, zarejestrowano wylcznie w partii wylotu korytarza oraz na odcinku dwóch pierwszych metrów wntrza budowli. Byly to: fragmenty szkla naczyniowego, fragmenty naczy glinianych, ulamki kafli naczyniowych i plytowych, strzpy odziey skórzanej, przedmioty elazne oraz kilka monet. W wykopie drugim uchwycono jedn ze cian korytarza oraz fragment niemal plaskiego dna, wyloonego ceglami, ukladanymi ,,wozówkowo" na ,,sztorc" bez spoiwa. Wypelnisko tej czci (zniszczonego wczeniejszymi pracami ziemnymi) korytarza, tworzyla warstwa ciemnobrunatnej ziemi ogrodowej. Materialu zabytkowego nie znaleziono. Analiza ukladu stratygraficznego pozwolila na stwierdzenie, i konstrukcja zostala wymurowana we wczeniej wykopanym otwartym rowie a nastpnie przysypana ziemi. Cz korytarza prawdopodobnie zostala celowo zniszczona, a wlot (wylot?) od strony rzeki zasypany kamieniami. Czytelny w tym miejscu poziom warstwy destrukcyjnej, wstpnie datowano na 2 polow XVIII w. Materialy i dokumentacja znajduj si w Pastwowym Muzeum w Bialymstoku i w PSOZ w Bialymstoku. Badania bd kontynuowane. WALBRZYCH-Rynek, gm. loco, woj. walbrzyskie, AZP 87-21 · rynek redniowiecznego miasta Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w okresie od listopada 1997 roku do koca 1998 roku, kierowane przez dr. Krzysztofa Jaworskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu Wroclawskiego). W badaniach brala udzial mgr Barbara Krukiewicz oraz uczestniczyla grupa studentów archeologii z Uniwersytetu Wroclawskiego. Badania Finansowane przez Wydzialu Inwestycji i Zamówie Urzdu Miejskiego w Walbrzychu. 289

Prace inwestycyjne objly obszar redniowiecznego centrum Walbrzycha (glównie obszar zaloenia urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków pod nr 683 z dnia 08 grudnia 1977 roku), gdzie wczeniej odkrywano pónoredniowieczne nawarstwienia kulturowe. Obserwacjom archeologicznym poddano równie wyloty ulic dochodzcych do rynku. W toku prac badawczych zadokumentowano okolo 450 metrów profili wykopów. Dua cz wykopów biegla wzdlu starszych wykopów pod rónego rodzaju instalacje, std te stratygrafia nawarstwie byla w duej mierze zaklócona. Najcenniejszym pod wzgldem naukowym osigniciem badawczym bylo odkrycie w zachodniej czci wykopu pod projektowan w centrum rynku fontann reliktów pónobarokowego ratusza, wzniesionego w 1731 r., a zburzonego w 1857 r. S to fragmenty murów fundamentowych jednego z pomieszcze piwnicznych ratusza. Pomieszczenie to przykryte bylo sklepieniem kolebkowym, po którym zachowal si fragment murowanego lku. Przy wschodniej pierzei rynku odkryte zostaly, na bardzo malej glbokoci (ok. 0,35 - 0,5 m poniej dzisiejszego poziomu uytkowego rynku), cztery odcinki drewnianych rur wodocigowych, lczonych ze sob elaznymi lczami. Wczeniejsze prace ziemne prowadzone na walbrzyskim rynku zaklócily pierwotny przebieg wodocigu (niektóre z rur nie lealy in situ), nie mona wic w pelni zrekonstruowa dokladnego przebiegu walbrzyskiego wodocigu, wstpnie datowanego na koniec XVIII i pocztek XIX w. Teren objty badaniami archeologicznymi, po dokonaniu analizy stratygrafii wykopów i wykonaniu dokumentacji naukowej, przekazano Inwestorowi. Do walbrzyskiego Muzeum Okrgowego (obecnie Muzeum Miejskiego) przekazano drewniane rury wodocigowe. Badania archeologiczne bliej scharakteryzowane bd w publikacji autorów bada (K. Jaworski, B. Krukiewicz, Rynek w Walbrzychu. Badania w latach 1997-1999, ,,lskie Sprawozdania Archeologiczne", t. 42/2000, s. 269-289). Materialy znajduj si w Muzeum Okrgowym w Walbrzychu. Badania zakoczono. Wsowo, stan. 29, gm. Kulin, woj. poznaskie, AZP 53-21/69 - patrz: mezolit WIELICZKA, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 104-58 · miasto, teren w pobliu szybu górniczego ,,Seraf", pochodzcego z 1440 r. Nadzory archeologiczne, przeprowadzone w dniach od 11 do 23 marca, przez Kazimierza Regul (Muzeum up Krakowskich Wieliczka). Pierwszy sezon bada. Przebadano powierzchni 337 m². Warstwa 0 - trylinka betonowa gruboci 20 cm Warstwa 1 - warstwa nasypiskowa gruboci 70 cm Warstwa 2 - sinobrunatna ziemia gruboci 30 cm Warstwa 3 - sinobialy il gruboci 50 cm Warstwa 4 - ciemnobrzowa ziemia ze szcztkami organicznymi, poniej 170 cm od powierzchni gruntu (nawierzchni placu). Odkryto: nowoytne nawarstwienia kulturowe zwizane z istniejcym tutaj od 1440 r. szybem górniczym ,,Seraf". Natrafiono na resztki obelkowania szybu, na glbokoci 80 cm poniej nawierzchni placu. Na poziomie 180 - 200 cm stwierdzono zarysy dwóch budowli ceglano-kamiennych z XVIII w., które najprawdopodobniej mialy powizania z w/w szybem, resztki bruku kamiennego, pionowo i poziomo uloone belki i pole drewniane pochodzce z klety i urzdze wycigowych, z wczeniejszej fazy uytkowania szybu ,,Seraf". Zabytki ruchome to: kawalek grubej liny wycigowej z lyka lipowego (z poblia szybu), 6 monet miedzianych (boratynki Jana Kazimierza, krajcary austriackie, rumuska bania z 1867 r.), fragment zlotej pokrywki solniczki, przedmioty elazne (gwodzie, raki, nó), wyroby z kamienia (tralka), koci zwierzce, cegly, ule elazne, obrobione kawalki drewna, szklo, plomba olowiana, miedziany guzik, brylka olowiu z naciciami itp. 290

Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum up Krakowskich Wieliczka. Wyniki bada zostan opublikowane w ,,Studiach i Materialach do Dziejów up Solnych w Polsce". Badania nie bd kontynuowane. Wloclawek, st. 2, gm. loco, woj. wloclawskie - patrz: póne redniowiecze Zbie, st. X, gm. Olsztynek, woj. warmisko-mazurskie, AZP 28-61/15 - patrz: neolit Zielona Góra, st. 18, wyk. VII, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 62-14/31 - patrz: wczesne redniowiecze ZIELONA GÓRA, st. 22, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 62-14/44 · miasto nowoytne Ratownicze badania wykopaliskowe, przeprowadzone w dniach od 28 wrzenia do 31 padziernika przez Jaroslawa Lewczuka (Muzeum Archeologiczne rodkowego Nadodrza w widnicy). Finansowane przez Filharmoni Zielonogórsk im. T. Bairda. Pierwszy sezon bada. Prace prowadzono w zwizku z rozbudow Filharmonii Zielonogórskiej, budow Centrum Muzycznego Wschód-Zachód, przy Pl. Powstaców Wielkopolskich. Kwerenda archiwalna wykazala, e na najstarszym zachowanym planie miasta (Plan Buttnera z 1784 roku) teren ten zajmowaly lki i ogrody. W pobliu przeplywala rzeka Lcza, obecnie skanalizowana. W trakcie prac odslonito dobrze zachowany kanal, zbudowany z cegiel na zaprawie cementowej, czciowo wymoszczony deskami. Byl to skanalizowany dawny ciek, nie odnotowany na planie Buttnera, ale odwzorowany na planie Zielonej Góry z roku 1896. Prowadzil on z kierunku placu Kasprowicza do Lczy. Drugim obiektem odslonitym podczas bada byly fundamenty i jedna kondygnacja budynku o wymiarach 21,30 x 7,45 m. Fundamenty zbudowane z duych nieociosanych kamieni, tworzcych czworoktne w przekroju stopy, posadowione na parach drewnianych legarów. Powyej fundamentów wznosily si filary polczone w górze ceglanymi lukami. Najstarsza cz budowli o wymiarach 14,00 x 7, 4,45 m miala 5 pomieszcze (nr 1-4, 8), w póniejszym okresie dobudowano pomieszczenie nr 9, a pomieszczenia nr 5, 6, 7 - dostawiono najpóniej. Zasig wykopu budowlanego ograniczyl moliwo obserwacji od strony wschodniej. Z planu Zielonej Góry z roku 1896 i 1926 wynika, e budynek ten musial by dluszy (okolo 30 metrów) i zawieral prawdopodobnie wiksz liczb pomieszcze. Z pozyskanego materialu ceramicznego (fragmenty naczy glinianych, kamionkowych, porcelanowych, fajansowych i kafli oraz szkla i fragmenty fajek) mona wnioskowa, e obiekt uytkowany mógl by w XVIII i XIX w. oraz na pocztku XX w. Odslonite wewntrz obiektu pozostaloci 2 beczek, systemu doprowadzajcego wod oraz resztek niebieskiej, óltej i brzowej farby w warstwach namulu, wiadcz i byla to farbiarnia lub zaklad przeróbki czy uszlachetniania tkanin np. folusz. Materialy i dokumentacja znajduj si w Muzeum Archeologicznym rodkowego Nadodrza w widnicy. Badania nie bd kontynuowane. aga, st. 29, wykop II, III, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 69-12/12 - Patrz: póne redniowiecze 291

Indeks

A ALEKSANDRÓW LÓDZKI, st. 1A, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 65-50/2 20 ANTONIEW, st. 1, gm. Nowa Sucha, woj. skierniewickie, AZP 57-58/9 126 ARBASY, st. 14, gm. Drohiczyn, woj. bialostockie, AZP 50-81/11 64 B BABICHA, st. 6, gm. Tuszów Narodowy, woj. rzeszowskie, AZP 96-71/23 27 BABI DÓL-BORCZ, st. 2, gm. Somonino, woj. gdaskie, AZP 13-40/51 126 BABITY MALE, st. 1, kurhan 1, gm. Susz, woj. elblskie, AZP 26-51 27 BABOROWO, st. 22, gm. Szamotuly, woj. poznaskie, AZP 49-25/11 127 BACHÓRZ, st. 16, gm. Dynów, woj. przemyskie, AZP 107-79/16 155 BANIE, gm. loco, woj. szczeciskie 219 BARLONO, st. 16, gm. Skórcz, woj. gdaskie, AZP 23-44 101 BESSÓW, st. 3, gm. Bochnia, woj. tarnowskie, AZP 102-62/10 127 BEZRZECZE, gm. Dobra Szczeciska, woj. szczeciskie 102 BIALACZÓW, st. 3, gm. loco, woj. piotrkowskie, AZP 76-59/7 258 BIELSKO-BIALA, ul. Krta, st. 32, gm. loco, woj. bielskie, AZP 107-48/48 219 BIELSKO-BIALA, ul. Piwowarska, st. 32, gm. loco, woj. bielskie, AZP 107-48/48 220 BISKUPIEC, st. 1, gm. loco, woj. olsztyskie 221 BLEDZEW, st. 45, gm. loco, woj. gorzowskie, AZP 49-13/66 222 BLAEJOWICE DOLNE, st. 17, gm. Glogówek, woj. opolskie, AZP 96-36/1 75 BOCHE, st. 16 (Strugienice, st. 4), gm. Zduny, woj. skierniewickie, AZP 59-55/25 155 BORSUKI, st. 15, gm. Sarnaki, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/20 222 BRODNO, st. 1, gm. roda lska, woj. dolnolskie, AZP 77-24/10 75 BRODY POMORSKIE, st. 20, gm. Gniew, woj. gdaskie, AZP 22-45/52 28 BRUNIK, st. 1, gm. Cikowice, woj. tarnowskie, AZP 109-66/5 76 BRZESKO, st. 18, gm. loco, woj. tarnowskie, AZP 04-63/12 156 BRZENO, st. 1, gm. Nidzica, woj. olsztyskie, AZP 29-61/1 64 BUBEL STARY, st. XIV-XV i XVII, gm. Janów Podlaski, woj. bialsko-podlaskie, AZP 56-87 76 BYTOM, Rynek, woj. katowickie 223 C CHABSKO, st. 24 (GAZ 334), gm. Mogilno, woj. bydgoskie, AZP 48-37/- 128 CHABSKO, st. 40 (GAZ 338), gm. Mogilno, woj. bydgoskie, AZP 48-37 29 CHARLUPIA MALA-OSMOLIN, st. 5, gm. Sieradz, woj. sieradzkie, AZP 69-44/22 102 CHELMNO, gm. Dbie, woj. koniskie, AZP 59-45 259 CHELM, ul. Lubelska 2, st. 1, AZP 80 ­ 90/1 156 CHELM, ul. w. Mikolaja 4, st. 60 (n. arch. ob. nr 1C), AZP 80 ­ 90/4 157 CHCINY, kociól w. Bartlomieja, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 87-61/- 224 CHCINY, st. 2, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 87-61/8 223 CHROBERZ, ,,Zamczysko", gm. Zlota Piczowska, woj. kieleckie 157 CIECHANÓW, ul. 17 Stycznia, gm. loco, woj. ciechanowskie, AZP 43-62 224 CIECHANÓW, ul. Pultuska, gm. loco, woj. ciechanowskie, AZP 43­62 225 CIECHRZ, st. 26 (gaz. 371), gm. Strzelno, woj. bydgoskie 129 CIESZYN-Wzgórze Zamkowe, gm. loco, woj. bielskie, AZP 108-44/1 226 CZCHÓW, st. 1, gm. loco, woj. tarnowskie, AZP 107-63/1 227 CZEKANÓW, st. 2, gm. Jablonna Lacka, woj. siedleckie, AZP 52-80/32 158 CZERNICHÓW-Kaplica Róacowa, gm. loco, woj. krakowskie 259

292

D DANILOWO MALE, st. 6, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/34 161 DANILOWO MALE, st. l, gm. Lapy, woj. bialostockie, AZP 41-84/12 160 DBROWA GÓRNICZA- Losie, st. 2, gm. loco, woj katowickie, AZP 96-50 162 DBROWA GÓRNICZA - Strzemieszyce Wielkie, st. 2, 3, 4, gm. loco, woj. katowickie 20 DBRÓWKA, st. 4, gm. Czerwonka, woj. ostrolckie, AZP 42­68/26 103 DBRÓWNO, st. I, gm. loco, woj. olsztyskie 227 DOBRA, st. 31, gm. loco, woj. szczeciskie, AZP 29-04/42 162 DOBRE MIASTO, st. 1, gm. loco, woj. olsztyskie 228 DOBRYSZYCE, st. 1, gm. loco, woj. piotrkowskie, AZP 79-51/1 103 DOBRZEJOWICE, st. 2, gm. ukowice, woj. legnickie, AZP 67-18/51 29 DOMANIEWICE, st. 1, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 61-55/19 77 DRGI WYPYCHY, st. 1, gm. Sokoly, woj. lomyskie, AZP 41 ­ 82 29 DZIEKANOWICE, st. 22, gm. Lubowo, woj. poznaskie, AZP 50-32/104 163 DZIERNICA, stan. 44, pow. roda Wielkopolska, woj. poznaskie, AZP 54-32/285 30 DZIERYSLAW, st. 35, gm. Kietrz, woj. opolskie, AZP 102-38/146 5 DZIWISZEWO, st. l, gm. Giycko, woj. suwalskie, AZP 18-72/- 77 E ELBLG-Stare Miasto, st. 32, gm. loco, woj. elblskie, AZP 16-51/34 163 G GABULTÓW, st. 1, gm. Kazimierza Wielka, woj. kieleckie, AZP 98-62/- 30 GSAWA, st. 6, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 45-35/68 31 GDASK ­ Glówne Miasto, ul. Piwna/Kaletnicza, gm. loco, woj. gdaskie AZP 12-44/168 230 GDASK, st. 20, gm. loco, woj. gdaskie, AZP 12-44 229 GDASK, st. 33, gm. loco, woj., gdaskie, AZP 12-44/150 260 GDASK, st. 60, gm. loco, woj. gdaskie, AZP 12-44/177 261 GDASK, st. 105, Stare Miasto, gm. loco, woj., gdaskie, AZP 12-44 230 GDASK, st. 106, ul. Slodowników, gm. loco, woj., gdaskie, AZP 12-44/223 261 GDASK, Wyspa Spichrzów, gm. loco, woj. gdaskie 231 GDYNIA - Kolibki, (GDYNIA-ORLOWO, st. 11), gm. loco, woj. gdaskie, AZP 9-43 262 GIEBULTÓW, st. 8, gm. Ksi Wielki, woj. kieleckie, AZP 95-59 78 GIECZ, st. 1 (arch. nr 3), gm. Dominowo, woj. poznaskie, AZP 54-32/212 164 GIECZ, st. 4 (arch. nr 1), gm. Dominowo, woj. poznaskie, AZP 54-32/218 165 GIECZ, st. 21-22, gm. Dominowo, woj. poznaskie, AZP 54-32/224-225 129 GILÓW, st. 1, gm. Niemcza, woj. walbrzyskie, AZP 88-26/32 166 GLOGÓW, Kolegiata, st. 2, gm. loco, woj. legnickie, AZP 68-19/2 167 GLOGÓW, Stare Miasto, kw. A-20, woj. legnickie, AZP 68-19 167 GNIEZNO, st. 13b, gm. loco, woj. wielkopolskie, AZP 50-34/- 167 GNIEZNO, st. 237, loco, woj. poznaskie, AZP 50-34/- 168 GNOJNO, st. 4, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 91-65/11 32 GNOJNO, st. III, gm. Konstantynów, woj. bialskopodlaskie, AZP 55-86/40 169 GOCKOWICE, st. 1, gm. Chojnice, woj. bydgoskie 104 GOLASZE ­ PUSZCZA, st.1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41-80 65 GOZDÓW, st. 1, gm. Werbowice, woj. zamojskie, AZP 87-93 232 GROCHY STARE, st. 1, gm. Powitne, woj. bialostockie, AZP 41-84/20 130 GRODNO, st. 6, gm. Chelma. woj. toruskie, AZP 37-44/15 104 GRODZISKO DOLNE, st. 22, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 101-81/6 66 GRÓDEK, st. 1, gm. loco, woj. bialostockie, AZP 38-91/5 263 GRÓDEK, st. B, gm. Hrubieszów, woj, zamojskie, AZP 87-94/5 79 GRZYBÓW st. 23, gm. Slubice, woj. plockie 33

293

GUTKOWO, st. 3, gm. Siemitkowo, woj. ciechanowskie, AZP 44-57/1 i 44-58/6 105 GWODZIEC, st. 2, gm. Zakliczyn, woj. tarnowskie, AZP 106-64/27 33 H HORODYSZCZE-KOLONIA, st. 16, gm. Chelm, woj. chelmskie, AZP 79-89/139 106 HORODYSZCZE, st. III, gm. Wisznice, woj. bialskopodlaskie, AZP 67-87/3 169 HREBENNE st. 31, gm. Horodlo, woj. zamojskie, AZP 85-95/75 66 HREBENNE st. 34, gm. Horodlo, woj. lubelskie, AZP 85-95/78 66 HRUBIESZÓW, ul. 3-go Maja, woj. zamojskie 67 HUSZLEW, st. 1, gm. loco, woj. bialskopodlaskie, AZP 59-84/1 170 HUTKI, gm. Boleslaw, woj katowickie 233 I INOWROCLAW, st. 69, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 44-40/- 131 J JANKI DOLNE, st. 11, gm. Horodlo, woj. zamojskie, AZP 85-96/58 67 JANKOWO DOLNE, st. 21, gm. Gniezno, woj. poznaskie, AZP 49-35/146 233 JANOWO, st. I, gm. loco, woj. olsztyskie 234 JAROSZÓWKA, st. 8, gm. Chojnów, woj. legnickie, AZP 75-18/25 20 JARTYPORY, st. 2, gm. Liw, woj. siedleckie, AZP 53-76 131 JAZÓW, st. 4, gm. Gubin, woj. zielonogórskie, AZP 63-06/33 34 JEGLOWA, st. 2, gm. Przeworno, woj. walbrzyskie, AZP 88-29/5 21 JELENIA GÓRA, st. 2, gm. loco, woj. dolnolskie, AZP 84-16/2 235 JEZIORZANY, st. 19, gm. loco, woj. lubelskie 170 JDRZEJÓW - klasztor cystersów, st. 1, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 90-99 236 JORDANOWO, st. 12, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/47 132 JURKÓW, st. 5, gm. Czechów, woj. tarnowskie, AZP 107-63/73 35 JURÓW, st. l, gm. Jarczów woj. zamojskie, AZP 95-92 170 K KACZYCE, st. 23, gm. Lipnik, woj. tarnobrzeskie, AZP 88-70/215 171 KALDUS, st. 3, gm. Chelmno, woj. toruskie, AZP 33-41/3 172 KALDUS, st. l, gm. Chelmno, woj. toruskie, AZP 33-41/1 171 KAMIENICA SZLACHECKA, st. 3, gm. Styca, woj. gdaskie, AZP 13-37/- 132 KAMIESKIE, st.1, gm. Orzysz, woj. suwalskie, AZP 23-76/- 69 KARCZYN, st. 42, gm. Inowroclaw, woj. bydgoskie, AZP 46-41/33 133 KARMANOWICE, st. 35, gm. Wwolnica, woj. lubelskie, AZP 75-77/201 35 KARSZNICE MALE, st. 1, gm. Chno, woj. skierniewickie, AZP 57-55/27 107 KAZIMIERZA, st. 1, gm. loco, woj. kieleckie, AZP 98-62 36 KTRZYN, st. III, gm. loco, woj. olsztyskie 264 KICHARY, st. 2, gm. Dwikozy, woj. witokrzyskie, AZP 88-73/18 36 KIELCE­ zamek, st. 1, gm. loco, woj. kieleckie 264 KLISZÓW, st. 3, gm. woj. rzeszowskie, AZP 95-70/24 107 KLONÓWKA, st. 7, gm. Starogard Gdaski, woj. gdaskie, AZP 19-44/6 133 KLECKO, st. 14, 20, 24, 25, 27, 3, gm. loco, woj. poznaskie, AZP 48-32/79, 6, 82, 83, 5,78 173 KOCMYRZÓW, st. 17, gm. Kocmyrzów-Luborzyca, woj. krakowskie, AZP 100-58/17 37 KOLONIA CZULCZYCE, st. 6, gm. woj. chelmskie, AZP 78-89/137 37 KOLONIA WOLA, st. 2, gm. Zgierz, woj. lódzkie, AZP 62-52 135 KONARZEWO, st. 4, gm. Dopiewo, woj. poznaskie, AZP 53-26/164 135 KONARZEWO, st. 62, gm. Dopiewo, woj. poznaskie, AZP 53-26/222 108 KONIN-PLAC WOLNOCI, gm. loco, woj. koniskie, AZP 57-40 236 KONSTANTYNÓW LÓDZKI, st. 18, gm. loco, woj. lódzkie 108

294

KOPRZYWNICA, st. 111, gm. loco, woj. witokrzyskie, AZP 91-72/318 173 KORNACISKA, st. 2, gm. Dlugosiodlo, woj. ostrolckie, AZP 45-71/7 135 KORZKIEW- Zamek, gm. Zielonki, woj. krakowskie, AZP 100-56/1 237 KOSOBUDY, st. 1, gm. Zwierzyniec, woj. zamojskie, AZP 90-86/1 174 KOSTRZYN - Stare Miasto, st. l, Kociól Najwitszej Maryi Panny, AZP 48-06/1 265 KOSZALIN, Stare Miasto, gm. loco, woj. zachodniopomorskie, AZP 15-21 237 KOWALE, st. 17, gm. Kolbudy, woj. gdaskie 174 KOWALEWKO, st. 12, gm. Oborniki, woj. poznaskie, AZP 49-26/46 136 KOZIEBRODY, st. 3, gm. Raci, woj. ciechanowskie, AZP 44­56/3 266 KOZIOL, st. 10, gm. Kolno-Turol, woj. lomyskie, AZP 31 ­ 74 22 KONIEWICE, st. 2, gm. Kamiesk, woj. piotrkowskie, AZP 78-52/58 109 KRACZKOWA, st. 1, gm. Lacut, woj. rzeszowskie, AZP 103-78/1 38 KRAKÓW-BIEANÓW, st. 27, woj. krakowskie, AZP 103-57/27 80 KRAKÓW-BIEANÓW, st. 30, woj. krakowskie, AZO 103-57/41 81 KRAKÓW - BRONOWICE WIELKIE, st. 7, 8, 24, gm. Kraków-Krowdrza, AZP 102-56/198, 199, 211 238 KRAKÓW-Górka Narodowa, st. 8, 9, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 101-56/111 38 KRAKÓW-KAZIMIERZ, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/10 267 KRAKÓW-KLEPARZ, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/40 238 KRAKÓW-KURDWANÓW, st.12, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 104-56/9 82 KRAKÓW-Nowa Wie, st. 4, gm. Kraków-Krowdrza, woj. krakowskie, AZP 102-56/70 268 KRAKÓW-Nowy wiat, st. 2, 4, 5, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/54,56,57 268 KRAKÓW-PIASEK, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/45 175 KRAKÓW-PIASEK, st. 7, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/51 268 KRAKÓW-Stare Miasto, st. 1, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/5 176 KRAKÓW-Stare Miasto, st. 2, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/6 176 KRAKÓW-STRADOM, st. 4, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/17 269 KRAKÓW-Tyniec, st. 2, gm. Kraków-Podgórze, woj. krakowskie, AZP 103-55/18 176 KRAKÓW-Wesola, st. 14, gm. Kraków-ródmiecie, AZP 102-56/35 269 KRAKÓW-Wesola, st. 16, gm. Kraków-ródmiecie, woj. krakowskie, AZP 102-56/37 177 KRAKÓW-ZWIERZYNIEC, st. 22, gm. Kraków-Krowodrza, woj. krakowskie, AZP 102-56/128 270 KRASNE, st. 16, gm. Wojslawice, woj. chelmskie, AZP 83-91/92 40 KRASNYSTAW, ul. J. Pilsudskiego 5, st. 101, woj. chelmskie, AZP 83-87/92 239 KROSNO ODRZASKIE, st. 11, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 59-10/45 270 KRUPY, st. 1, gm. Michów, woj. lubelskie 109 KRYNICKIE, st. 16, gm. Zabludów, woj. podlaskie, AZP 40-87/43 83 KRZECZYN WIELKI, st. 12, woj. legnickie, AZP 74-20/31 84 KRZEPOCINEK, st. 1, gm. Wartkowice, woj. sieradzkie, AZP 61-48/2 178 KULICE, st. 7, gm. Pelplin, woj. gdaskie 110 L LD-klasztor, gm. Ldek, woj. koniskie, AZP 57-37 240 LD, st. 2, gm. Ldek, woj. koniskie, AZP 57-37/2 179 LD, st. 9, gm. Ldek, woj. koniskie, AZP 57-37/53 179 LD, st. 10, gm. Ldek, woj. koniskie, AZP 57-37/54 180 LEGNICA-Stare Miasto, Brama Glogowska, gm. loco, woj. legnickie 241 LEGNICA-Stare Miasto, Rynek, gm. loco, woj. legnickie 241 LEGNICA-Stare Miasto, ul. Mlynarska, dz. 363/2, gm. loco, woj. legnickie 241 LEGNICA-Stare Miasto, ul. Mlyska, dz. 363/3, gm. loco, woj. legnickie 240 LEGNICA-Stare Miasto, ul. Muzealna i ul. Gwarna, gm. loco, woj. legnickie 241 LEGNICA-Stare Miasto, ul. Najwitszej Maryi Panny, gm. loco, woj. legnickie 242 LEGNICA-Stare Miasto, ul. Piastowska, gm. loco, woj. legnickie 240 LEGNICA-Stare Miasto, ul. Rycerska, gm. loco, woj. legnickie 241

295

LEGNICA-Stare Miasto, ul. Szpitalna i rodkowa, gm. loco, woj. legnickie 241 LEGNICA-Stare Miasto, ul. rodkowa, gm. loco, woj. legnickie 241 LEGNICA-Stare Miasto, ul. Zlotoryjska, dz. 538/3, gm. loco, woj. legnickie 240 LEGNICA-Stare Miasto, ul. Zlotoryjska, gm. loco, woj. legnickie 241 LESZCZANY, st. 3, gm. mud, woj. chelmskie, AZP 82-91/- 110 LIPNIK, st. 5, gm. Kaczuga, woj. przemyskie, AZP 104-79/155 84 LIW, st. 4, gm. loco, woj. siedleckie 111 LUBACZÓW, st. 14, gm. loco, woj. przemyskie, AZP 100-87/40 180 LUBAWA - zamek, gm. loco, woj. olsztyskie 242 LUBENIA, st. 20, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 102-76/8 181 LUBENIA, st. 23, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 105-76/48 181 LUBLIN-CZWARTEK, ul. Szkolna i Krzywa, gm. loco, woj lubelskie 183 LUBLIN - Kalinowszczyzna, Bialkowska Góra, gm. loco, woj lubelskie 272 LUBLIN - Kalinowszczyzna, Kociól w. Agnieszki, gm. loco, woj lubelskie 272 LUBLIN - Kalinowszczyzna, podnóe grodziska, gm. loco, woj lubelskie 182 LUBLIN-Palac Lubomirskich, gm. loco, woj. lubelskie 273 LUBLIN, Rynek staromiejski, gm. loco, woj lubelskie, AZP 77-81 182 LUBLIN, ul. Narutowicza, ul. Okopowa, ul. Hembla, ul. Górna, ul. Mocickiego, gm. loco, woj. lubelskie 272 LUBLIN, ul. Ruska, w pobliu cerkwi, gm. loco, woj lubelskie 273 LUBLIN, ul. Staszica, ul. Karmelicka, ul. Radziwillowska, gm. loco, woj lubelskie 273 LUBOMIN, st. 7, gm. Boniewo, woj. wloclawskie, AZP 52-45/158 183 LUBSKO, st. 31, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 65 -09/73 243 L LACHA, st. 4, gm. Turol, woj. lomyskie, AZP 31-73 41 LANY MALE, st. 16, gm. Rudzice, woj. katowickie, AZP 95-42/43 111 LACUT, st. 9, ul. Walowa, gm. loco, woj. rzeszowskie 274 LAPCZYCA, st. 1, gm. Bochnia, woj. tarnowskie, AZP 104-60/86 184 LG KOLONIA, st. 38, gm. Czersk, woj. bydgoskie, AZP 22-38/9 85 LEKNO, st. 3, gm. Wgrowiec, woj pilskie, AZP 43-31/44 185 LCZNA- Podzamcze, st. 2, gm. loco, woj. lubelskie, AZP 76-84/1 274 LOWICZ, st. 36, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 59-56 243 LÓD-LUBLINEK, st. 199, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 67-51/109 85 LÓD-LUBLINEK, st. 219, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 67-51/110 86 LÓD-LUBLINEK, st. 253, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 67-51/133 86 LÓD-POLESIE, st. 11, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 66-51/46 112 LÓD-POLESIE, st. 16, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 66-51/26 87 LUBCZE, st. 25, kurhan 2, gm. Jarczów, woj zamojskie, AZP 94-92/18 41 LUBCZE, st. 25, kurhan 3, gm. Jarczów, woj zamojskie, AZP 94-92/18 42 M MALICE KOCIELNE, st. 1, gm. Lipnik, woj. tarnobrzeskie, AZP 88-71/3 43 MALNIE, st. 3(14), gm. Gogolin, woj. opolskie, AZP 93-37/71(78) 137 MALUSKI WIELKIE, st. 5, gm. Mstów, woj. czstochowskie, AZP 87-50 112 MASLOMCZ, st. 15, gm. Hrubieszów, woj. zamojskie, AZP 88-94/80 138 MICHALÓW-PIASKA, gm. Wchock, woj. kieleckie, AZP 80-66 6 MIECHOWICE, st. 4a, gm. Brze Kujawski, woj. wloclawskie, AZP 48-45 44 MIEROSZYNO, st. 39, gm. Puck, woj. gdaskie, AZP 02-41/64 87 MIERZYN, st. 30, woj. szczeciskie, AZP 30-05/45 88 MILEWO-RCZKI, st. 1, gm. Krasne, woj. ciechanowskie, AZP 42-65/16 185 MIRKOWICE, st. 33, gm. Miecisko, woj. poznaskie, AZP 45-32/7 7 MLODÓW, st. 1, gm. Lubaczów, woj. przemyskie, AZP 100-87/61 44

296

MLODÓW-ZAKCIE, st. 14, gm. Lubaczów, woj, przemyskie, AZP 100-87/68 70 MOGIELNICA, st. 1A, gm. Karczew, woj. siedleckie, AZP 53-81/1 186 MOKRA, st. 8, gm. Miedno, woj. czstochowskie, AZP 83-46/58 139 MROCZA, st. 2, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 35-34/34 113 MUNTOWO, st. XIX, gm. loco, woj. olsztyskie, AZP 21-69/3 140 MUSZYNA¸ st. 1, gm. loco, woj. nowosdeckie, AZP 177-66/1 275 N NAMYSLÓW, st. 27, gm. loco, woj. opolskie, AZP 81-35/8 113 NIDZICA, st. II, gm. loco, woj. olsztyskie 276 NIESZAWA KOLONIA, st. 5, gm. Józefów nad Wisl, woj. lubelskie, AZP 82-74/9 141 NOWAKI, st. 18, gm. Pakoslawice, woj. opolskie, AZP 92-30/150 114 NOWA SÓL, st. 32, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 65-16/54 277 NOWY DWOREK, st. 7, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/7 186 NOWY DWOREK, st. 20, gm. wiebodzin, woj. zielonogórskie, AZP 53-14/20 7 NOWY DWÓR BRATIASKI, st. l, gm. Nowe Miasto, woj. toruskie, AZP 30-52/49 187 O ODRY, st. l, gm. Czersk, woj. bydgoskie, AZP 21-38/1 142 OJCÓW - Jaskinia Lokietka, gm. Skala, woj. krakowskie, AZP 99-55/22 8 OLESNO-WALCE, st. 4, gm. loco, woj, czstochowskie, AZP 85-41/15 114 OLSZA, st. 10 (Gaz 350), gm. Mogilno, woj. bydgoskie 142 OLSZOWA, st. A, gm. Ujazd, woj. piotrkowskie, AZP 94-40 45 OLSZTYN, st. XXIV, ratusz, gm. loco, woj. olsztyskie 279 OLSZTYN, st. XXIV, Targ Rybny, gm. loco, woj. olsztyskie 280, 281 OLSZTYN, st. XXIV, ul. Okopowa, gm. loco, woj. olsztyskie 277 OLSZTYN, st. XXIV, ul. Piastowska, gm. loco, woj. olsztyskie 278 OLOBOK- klasztor, gm. Sieroszewice, woj. kaliskie 282 OPALENIE, st. 3, gm. Gniew, woj. gdaskie, AZP 24-45/ - 115 OPATOWICE, st. 35, gm. Radziejów, woj wloclawskie 45 OPATÓW, st. 1, gm. loco, woj. czstochowskie, AZP 83-46/10 89 OPINOGÓRA-KOLONIA, st. 2, gm. loco, woj. ciechanowskie, AZP 42­63/56 188 OPOKI, st. 47, gm. Aleksandrów Kujawski, woj. wloclawskie 115 OPOLE ­Wójtowa Wie, st. 72, gm. loco, woj. opolskie, AZP 92-37/3 91 OSIEK n/WISL, st. 9, gm. Obrowo, woj. toruskie, AZP 41-45/59 46 OSTROLKA, st. 7, gm. Sulmierzyce, woj. piotrkowskie, AZP 79-48/88 91 OSTRÓDA, st. I, gm. loco, woj olsztyskie, AZP 25-56/27 245 OSTRÓDA, st. II, gm. loco, woj olsztyskie, AZP 25-56 246 OSTRÓW LEDNICKI, st. 1, gm. Lubowo, woj. poznaskie, AZP 50-32/22 189 OWICIM, gm. loco, woj. bielskie, AZP 103-49 283 P PAKOSZÓWKA, st. 26, gm. Sanok, woj. kronieskie, AZP 112-77/108 143 PALUCHY, st. 1, gm. Sieniawa, woj. przemyskie, AZP 99-82/42 91 PAPROTKI KOLONIA, st. 1, gm. Milki, woj. suwalskie, AZP 21-73/2 143 PAPROTKI KOLONIA, st. 41, gm. Milki, woj. suwalskie, AZP 21-73/73 144 PAWLOWICE, st. 1, gm. Michalów, woj. kieleckie, AZP 93-61/7 116 PELCZYSKA, st. 11, gm. Wartkowice, woj. sieradzkie, AZP 61-47/26 284 PIECHOWICE, st. 4, gm. loco, woj. jeleniogórskie, AZP 85-15/23 247 PILCE, st. 1, gm. Kamieniec Zbkowicki, woj. walbrzyskie, AZP 92-26/65 189 PIOTRKÓW TRYBUNALSKI, st. 13, gm. loco, woj piotrkowskie, AZP 74-54/28 284 PNIÓWEK, st. 15, gm. Zamo, woj. zamojskie 47 POCZALKOWO, st. 18, gm. Aleksandrów Kujawski, woj. wloclawskie 47

297

POCZALKOWO, st. 38, gm. Aleksandrów Kujawski, woj. wloclawskie 47 PODLOZINY, st. 2, gm. Dopniewo, woj. poznaskie, AZP 53-25/58 48 POGORZALKI, st. 1, gm. Mszczonów, woj. skierniewickie, AZP 62-62/1 71 POKRZYWNICA, st. 1, gm. Pawlów, woj. kieleckie, AZP 84-68/141 145 POPIELARKA, st. 1, gm. Ploniawy-Bramura, woj. ostrolckie, AZP 42-67/26 190 POTOKA, st. l, gm. Michalowi, woj. podlaskie, AZP 40-90/1 191 POZNA-kociól jezuicki, obecnie farny, woj. poznaskie, AZP 52-28/3 248 POZNA ­ NOWE MIASTO, st. 284, gm. loco, woj. poznaskie, AZP 54-28/96 48 PRALKOWCE, st. 15, gm. Przemyl, woj. przemyskie, AZP 109-83/- 191 PRZEMYL, st. 12, ul. Kapitulna ­Tatarska 4, gm. loco, woj. przemyskie, AZP 108-84/78 285 PRZEMYL, st. 22, gm. loco, woj. przemyskie 191 R RADGOSZCZ, st. 15, gm. Midzychód, woj. gorzowskie, AZP/47-18 8 RB, st. 3, gm. Przodkowo, woj. gdaskie, AZP 10-40/73 117 RTY, st. 3, gm. Przodkowo, woj. gdaskie, AZP 10-40/73 117 RESZTEL, st. II, gm. loco, woj. olsztyskie 285 RESZTEL, st. III, gm. loco, woj. olsztyskie 286 ROBERTOWO, st. 17, gm. Brudze Duy, woj. plockie, AZP 48-52/39 192 ROGÓW OPOLSKI, st. 2, gm. Krapkowice, woj. opolskie, AZP 92-37/9 145 ROGÓW OPOLSKI, st. 8, gm. Krapkowice, woj. opolskie, AZP 92-37/10 146 ROSTEK, st. 2, gm. Goldap, woj. suwalskie, AZP 13-78 147 ROTNOWO, st. 18, gm. Gryfice, woj. szczeciskie, AZP 20-13/23 9 ROZUMICE, st. C, gm. Kietrz, woj. opolskie 11 RU NOWA KOLONIA, st. 1, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41- 82 92 RU NOWA KOLONIA, st. 6, gm. Wysokie Mazowieckie, woj. lomyskie, AZP 41 ­ 82 49 RYBITWY - Ostrów Lednicki, st. 1, gm. Lubowo, woj. poznaskie, AZP 50-32/22 192 RYBNIKI, st. Stroma Górka, gm. Wasilków, woj. podlaskie, AZP 34-86 12 RYKACZE, st. 2, gm. Zambrów, woj. lomyskie, AZP 42-78 147 RZECZKI-ORSZYNY, st. 1, gm. Ciechanów, woj. ciechanowskie, AZP 43-63 193 RZESZOTARY, st. 17, gm. Milkowice, pow. Legnica, woj. dolnolskie, AZP 76-20/56 23 RZESZÓW, st. 54, gm. loco, woj. rzeszowskie, AZP 103-75/30 50 RZDZIWOJOWICE, st. 1, gm. Niemodlin, woj. opolskie, AZP 89-34/1 92 RZUCEWO, st. 1, gm. Puck, woj. gdaskie, AZP 04-42/1 50 S SAMBOROWO, st. X, gm. Ostróda, woj. olsztyskie, AZP 28-56/10 23 SANDOMIERZ, st. 1, rejon 10-11, gm. loco, woj. tarnobrzeskie 249 SANDOMIERZ, st. 1, ul. Opatowska, gm. loco, woj. tarnobrzeskie 287 SANOK, st. 1, gm. loco, woj. lubelskie 249 SEKURSKO, st. 1, gm. ytno, woj. czstochowskie, AZP 85-53 118 SIEMIECHÓW, st. 2, gm. Widawa, woj. sieradzkie, AZP 73-45/57 148 SIERZCHÓW, st. A3, gm. Bolimów, woj. skierniewickie, AZP 59-58/26 118 SIETESZ, st. 5, gm. Kaczuga, woj. przemyskie, AZP 104-80 / 57 71 SKPE, st. 5, gm. loco, woj. wloclawskie 250 SLAWA, st. 21, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 63-20/94 194 SLONOWICE, st. ,,G", gm. Kazimierz Wielka, woj. kieleckie, AZP 98-61/38 50 SLUP, st. 2 (znane w literaturze jako 3), gm. roda lska, woj. wroclawskie, AZP 77-25/11 93 SMARDZOWICE, st. 1, gm. Skala, woj. krakowskie 12 SMOGORZEWIEC, st. 9, gm. Obrowo, woj. toruskie, AZP 41-45/58 51 SMOLNICA, st. I, Dbno, woj. gorzowskie, AZP 44-6/1 250 SMOLNIKI, st.11, gm. Szubin, woj. bydgoskie 118 SOBIESZYN, st. 14, gm. Ul, woj. lubelskie 149

298

SOLNIKI, st. 2, gm. Zabludów, woj. bialostockie, AZP 40-87/7 93 SONINA, st. 1, gm. Lacut, woj. rzeszowskie, AZP 103-79/1 52 STALMIERZ, st. 3, gm. Chrostkowo, woj. wloclawskie 119 STARORYPIN, st. 1, gm. Rypin, woj. wloclawskie, AZP 38-51/61 195 STRADZEW, st. 3, gm. Wola Krzysztoporska, woj. piotrkowskie, AZP 74-52/51 120 STRKOWA GÓRA, st. 33, gm. Zawady, woj. lomyskie, AZP 36-81 149 STRUGIENICE, st. 4, gm. Zduny, woj. skierniewickie, AZP 59-55/25 94 STRYCZOWICE, st. VII, gm. Waniów, woj. kieleckie 52 STRYKÓW, st. 5, gm. loco, woj. lódzkie, AZP 63-53/38 251 STRZEGOWA, Jaskinia Binik, gm. Wolbrom, woj. katowickie 13 STRZELCE-KRZYANNA, st. 56 (GAZ 31), gm. Mogilno, woj. bydgoskie 53 STRZYEWO PACZKOWE, st. 37, gm. Gniezno, woj. poznaskie, A2P 49-35/93 251 SULEJÓW, st. 1, gm. loco, woj. piotrkowskie, AZP 75-55/6 252 SWAROYN, st. 33, gm. Tczew, woj. gdaskie, AZP 18-44/141 150 SWAROYN, st. 39, gm. Tczew, woj. gdaskie, AZP 18-44/147 151 SZADEK, st. 3, gm. Blizanów, woj. kaliskie 121 SZCZEBRA, st. 17, gm. Nowinka, woj. suwalskie, AZP 21-85/37 13 SZCZEBRA, st. 18, gm. Nowinka, woj. suwalskie, AZP 21-85/38 14 SZCZEBRA, st. 40, gm. Nowinka, woj. suwalskie, AZP 21-85/6 15 SZCZECIN-Podzamcze, kwartal 12, wykopy 24-27, AZP 30-5 200 SZCZECIN-Podzamcze, kwartal V, wykopy VI, AZP 30-5 196 SZCZEPKOWSKIE ALE, st. 1, gm. Raci, woj. ciechanowskie, AZP 44-58/7 204 SZCZEPKOWSKIE ALE, st. 2, gm. Raci, woj. ciechanowskie, AZP 44-58/8 204 SZCZUKOCICE, st. 4, gm. Gorzkowice, woj piotrkowskie, AZP 78-53/71 121 SZCZUKOCICE, st. 5, gm. Gorzkowice, woj piotrkowskie AZP 78-53/72 121 SZCZUKOCICE, st.7, gm. Gorzkowice, woj. piotrkowskie AZP 78-53/74 122 CIEJOWICE, st. 1, gm. Liszki, woj. krakowskie, AZP 103-55/135 24 REDNIA, st. 4, gm. Krzywcza, woj. przemyskie, AZP 107-82/30 53 WIEBODZIN, st. 2, wyk. II, gm. loco, woj. zielonogórskie 252 WIERKOCIN, st. 1, gm. Olsztynek, woj. olsztyskie, AZP 28-60/1 95 WITY WOJCIECH, st. 7, gm., Midzyrzecz, woj. gorzowskie, AZP 51-14/22 16 T TARGONIE, st. 5, gm. Regimin, woj. ciechanowskie, AZP 42-62/53 95 TARGONIE WIELKIE, st. 9, gm. Zawady, woj. lomyskie, AZP 36-81 16 TARNOWO PALUCKIE, st. 13, gm. Wgrowiec, woj. pilskie, AZP 43-31/108 151 TARNOWO PALUCKIE, st. T 22, gm. Wgrowiec, woj. pilskie, AZP 43-31/123 288 TARNÓW, gm. loco, woj. tarnowskie 253 TOCZYLOWO, st.7, gm. Grajewo, woj. lomyskie, AZP 26 ­ 80 25 TREPCZA, st. 2, gm. Sanok, woj. kronieskie, AZP 112-78/84 205 TRUSKOLASY, st. 8, gm. Wrczyca Wielka, woj. czstochowskie, AZP 85-45 96 TRZCINICA, st. 3, gm. Jaslo, woj. kronieskie, AZP 109-71/1 97 TRZCINICA, st. 26, gm. Jaslo, woj. kronieskie 208 TRZCIN, st. l, gm. Grodziczno, woj. toruskie 208 TRZEMESZNO, zespól poklasztorny kanoników regularnych, gm. loco, woj. bydgoskie, AZP 49-36/253 TUR DOLNY-BUSINA, st. 3, gm. Michalów, AZP 92-61/48 72 TWARDA GÓRA, st. 9 ,,Milewo", gm. Nowe, woj. bydgoskie 123 TYKOCIN, st. 40, gm. loco, woj. bialostockie, AZP 36-83/35 289 TYSZOWCE, st. 3, gm. loco, woj. zamojskie, AZP 90-92/20 73

299

W WALKÓW-KURNICA, st. 1, gm. Osjaków, woj. sieradzkie, AZP 75-45/- 151 WALBRZYCH-Rynek, gm. loco, woj. walbrzyskie, AZP 87-21 289 WANDYNOWO, st. 10, gm. Byto, woj. wloclawskie 209 WAPNIARNIA, st. 129, gm. Trzcianka, woj. pilskie, AZP 38-24/74 97 WSOWO, stan. 29, gm. Kulin, woj. poznaskie, AZP 53-21/69 25 WGROWO, st. 11, gm. Grudzidz, woj. toruskie, AZP 31-45/157 152 WIELICZKA, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 104-58 290 WIELICZKA-RONOWA, st. 13, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 104-57/13 56 WIELICZKA, st. 87, gm. loco, woj. krakowskie, AZP 104-58/20 55 WIERZBOWA, st. 1, gm. Wartkowice, woj. sieradzkie, AZP 62-48/4 123 WIERZCHLD, st. 12, gm. Stargard Szczeciski, woj szczeciskie, AZP 33-09/34 56 WIERZCHUCA NAGÓRNA, st. 3, woj. bialostockie, AZP 51-81 153 WILCZYCE, st. 10, gm. loco, woj. witokrzyskie, AZP 88-73/10 16 WLOCLAWEK, st. 2, gm. loco, woj. wloclawskie 254 WOJNICZ, st. 3, gm. loco, woj. tarnowskie, AZP 105-65/20 124 WOLIN, Wzgórze Wisielców, st. 10, wykop 3, gm. loco, woj. szczeciskie, AZP 22-06/74 210 WÓJTOWA WIE, st. 72, woj. opolskie, AZP 90-37/3 98 WYBRANOWO, st. 11, gm. Janowiec Wielkopolski, woj. bydgoskie 17 WYBRANOWO, st. 13, gm. Janowiec Wielkopolski, woj. bydgoskie 17 WYSOKA, st. 57, gm. Lenica, woj. opolskie, AZP 93-39 18 Z ZADOWICE, st. 1, 1A, pow. Kalisz, woj. kaliskie 124 ZAKRZÓWEK SZLACHECKI, st. 5, gm. Ladzice, woj. piotrkowskie, AZP 81-49/35 125 ZAMIENICE, st. 10/25, gm. Chojnów, woj. dolnolskie 26 ZAMO, st. 1, gm. Czarnocin, woj. piotrkowskie, AZP 70-54/15 216 ZARZECZEWO, st. 1, gm. Fabianki, woj. wloclawskie, AZP 47-49 216 ZAWICHOST, st. 2, gm. loco, woj. tarnobrzeskie, AZP 87-75/35 216 ZAWYKI, st. 35, gm. Sura, woj. bialostockie, AZP 42-85/74 217 ZBIE, st. X, gm. Olsztynek, woj. warmisko-mazurskie, AZP 28-61/15 59 ZIELONA GÓRA, st. 18, wyk. VII, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 62-14/31 217 ZIELONA GÓRA, st. 22, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 62-14/44 291 ABIENKO, st. 11 (GAZ 345), gm. Mogilno, woj. bydgoskie, 59 ABIENKO, st. 12 (GAZ 347), gm. Mogilno, woj. bydgoskie 60 AGA, st. 29, wykop II, III, gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 69-12/12 255 ARY, st. 4 (wykop 4), gm. loco, woj. zielonogórskie, AZP 68-10/25 256 EGOTKI, st. 4, gm. Strzelno, woj. bydgoskie 60 EGOTKI, st. 5 (GAZ 376), gm. Strzelno, woj. bydgoskie 60 ULAWKA MALA, st. 1, gm. Wyrzysk, woj. pilskie, AZP 37-31/80 61 ULAWKA MALA, st. 13, gm. Wyrzysk, woj. pilskie, AZP 38-31/36 19

300

Information

300 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

448873


You might also be interested in

BETA