Read (Microsoft Word - 6NL4SUDERSprawno\234\346motoryczna.doc) text version

Nowiny Lekarskie 2002, 71, 4-5, 230-235

AGNIESZKA SUDER*, JAN SOBIECKI**, TOMASZ KO CIUK**, JADWIGA PALOSZ*

SPRAWNO

MOTORYCZNA A POSTAWA CIALA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM MOTOR EFFICIENCY AND BODY POSTURE PRE-SCHOOL CHILDREN

*Z Zakladu Anatomii Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Kierownik: dr Teresa Gwardjak **Z Katedry Antropologii Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Kierownik: prof. dr hab. Stanislaw Gol b

Streszczenie

Cel. Celem pracy bylo okre lonie zró nicowania wyników poszczególnych prób sprawno ci motorycznej dzieci przedszkolnych w grupach postaw ciala. Metodyka. Do celów opracowania wykorzystano pomiary 305 chlopców oraz 218 dziewcz t w wieku od 4 do 6 lat dotycz ce wysoko ci i masy ciala, sprawno ci motorycznej oraz oceny postawy ciala wykonywane w ramach projektu ,,Dziecko krakowskie 2000". Ocen postawy ciala dokonano metod punktow wg Stobieckiej, w modyfikacji Chrzanowskiej (1976). Na podstawie l cznej liczby punktów wyodr bniono grupy o postawie bardzo dobrej, przeci tnej oraz wadliwej. Pomiar sprawno ci motorycznej obejmowal nast puj ce próby: rzut pilk lekarsk (1 kg) obur cz w tyl ponad glow , skok w dal z miejsca, bieg wahadlowy 4 x 5 m z przenoszeniem klocków. W grupach wyodr bnionych ze wzgl du na postaw ciala, w poszczególnych kategoriach wieku, dokonano normalizacji cech morfologicznych oraz prób sprawno ciowych na redni arytmetyczn i odchylenie standardowe cech ogólu badanych. W celu zniwelowania wplywu wysoko ci ciala obliczono wska niki relatywne dla ka dej z prób sprawno ciowych wg wzoru: wska nik relatywny próby = wska nik unormowany próby ­ wska nik unormowany wysoko ci ciala. Wyniki. Wyniki bada wykazuj , i zarówno chlopcy, jak i dziewcz ta w wieku przedszkolnym o postawie wadliwej charakteryzuj si wi ksz wysoko ci i mas ciala w porównaniu do ich rówie ników o postawie bardzo dobrej. Analiza wyników prób sprawno ciowych wskazuje na slabsze rezultaty osi gane przez dzieci o postawie wadliwej z wyj tkiem pi cioletnich chlopców. SLOWA KLUCZOWE: sprawno motoryczna, postawa ciala, wiek przedszkolny, dziewcz ta, chlopcy.

Summary

Aim. To relate the results of motor efficiency trials in pre-school children to their in body postures. Method. The height and body mass of 305 boys and 218 girls aged 4-6 their motor efficiency and estimation of body posture were used in this study. This data was collected as part of the "The Kraków Child 2000" project. Stobiecka`s point method, modified by Chrzanowska, was used. On the basis of the total number of points, posture was differentiated into three groups very good, average, and faulty. Motor efficiency was measured after the following trials: throwing a medicine ball from above the head, a long jump from standing position, and running backwards and forwards 4 x 5 metres carrying blocks. In groups selected on the basis of body posture in different age categories, the standarization of morphological characteristics and efficiency trials was conducted based on the arithmetic averages and standard deviations of the whole group. To counterbalance the influence of body height, the relative factors for each of the efficiency trials were worked out from the following formula: trial relative factor = trial normalised factor - body height normalised factor. Results. The results of this study show that both pre-school boys and girls with faulty body posture are characterised by greater body height and body mass in comparison to children of the same age with very good posture. Analysis of the results of the efficiency trials shows that poorer results were achieved by children with faulty posture, except for the five-year-old boys. KEY WORDS: motor efficiency, body posture, pre-school age, girls, boys.

Wst p W badaniach rozwoju fizycznego, szczególnie sprawno ci motorycznej i postawy ciala, znacznie mniej uwagi po wi ca si dzieciom najmlodszym ­ przedszkolnym w porównaniu do innych etapów rozwoju osobniczego. Wynika to z wielu trudno ci w prowadzeniu bada dotycz cych tego etapu ontogenezy. Mi dzy innymi, ocena postawy ciala dzieci przedszkolnych jest utrudniona ze wzgl du na jej zmienno w trakcie rozwoju osobniczego oraz brak fizjologicznych norm i precyzyjnie okre lonych kryteriów jej oceny. Dziecko w wieku przedszkolnym charakteryzuje si mi dzy innymi: uwypukleniem powlok brzusznych, wyra nym zaznaczeniem lordozy l d wiowej,

lekkim przodopochyleniem miednicy oraz ugi ciem w stawach kolanowych. Do trzeciego roku ycia utrzymuje si szpotawe uksztaltowanie kolan, które w wieku okolo pi ciu lat przechodzi w fizjologiczn ko lawo . W wieku trzech, czterech lat zaznacza si wkl slo na podeszwowej stronie stopy, a w szóstym roku ycia wyra ne staj si oba luki wysklepienia, tym niemniej ilo pod ciólki tluszczowej jest znaczna [1]. Równie przeprowadzenie wla ciwej oceny sprawnoci motorycznej nastr cza trudno ci, poniewa rezultaty prób sprawno ciowych u malych dzieci s efektami zarówno ich faktycznego poziomu sprawno ci, jak i umiej tno ci wykonywania tych czynno ci [2]. Jest to interesuj cy okres w ontogenezie, zwany okresem równowagi

Sprawno

motoryczna a postawa ciala dzieci w wieku przedszkolnym

231

przedszkolnej ze wzgl du na harmonijne, powolne wzrastanie, a tak e popraw proporcji ciala, czego konsekwencj jest, przypadaj ce na ten etap, pierwsze apogeum motoryczno ci. Autorów pracy zaciekawilo, czy istniej powi zania pomi dzy postaw ciala a sprawno ci motoryczn dzieci przedszkolnych. W niniejszej pracy okre lono zatem zró nicowanie wyników poszczególnych prób sprawno ci motorycznej w grupach postaw ciala. Material i metody W ramach projektu ,,Dziecko krakowskie 2000", realizowanego przez pracowników Katedry Antropologii i Anatomii AWF w Krakowie w okresie od kwietnia do czerwca 2000 roku na terenie miasta Krakowa, zbadano ponad 4500 chlopców i dziewcz t w wieku od 3 do 20 lat. Badania antropometryczne, sprawno ci ruchowej i postawy ciala przeprowadzone w populacji dzieci i mlodzie y Krakowa, pozwalaj na monitorowanie aktualnego stanu rozwoju biologicznego oraz sprawno ci motorycznej, a tak e konstruowanie norm rozwojowych i okre lenie stanu postawy ciala dzieci przedszkolnych i mlodzie y szkolnej. Do celów niniejszego opracowania wykorzystano dane dotycz ce wysoko ci i masy ciala, sprawno ci motorycznej oraz oceny postawy ciala 305 chlopców oraz 218 dziewcz t w wieku od 4 do 6 lat. Badania prowadzono w wybranych drog losowania przedszkolach we wszystkich dzielnicach Krakowa. Ocen postawy ciala dokonano metod somatoskopow Stobieckiej [3], z uwzgl dnieniem modyfikacji Chrzanowskiej [4]. Metody punktowania zawieraj element subiektywnej oceny i zale od do wiadczenia przeprowadzaj cego badanie, jednak w badaniach populacyjnych s

Tab. 1. Liczbowe i procentowe zestawienie wyodr bnionych grup Dziewcz ta Wiek n I. Postawa bardzo dobra II. Postawa przeci tna III. Postawa wadliwa Ogólem 16 4 lata % 32 n 18 5 lat % 24,3 n 19

powszechnie stosowane, pozwalaj c na ocen zarówno poszczególnych elementów postawy, jak i stopnia zaawansowania ich deformacji. Ocen postawy przeprowadzono, przyznaj c punkty za poszczególne elementy postawy ciala. Na podstawie l cznej liczby punktów wyodr bniono nast puj ce grupy: I ­ postawa bardzo dobra (0-2 pkt), II ­ postawa przeci tna (3-5 pkt) oraz III ­ postawa wadliwa (6-12 pkt). Procentowe i liczbowe zestawienia badanych grup zawiera tabela 1. Pomiar sprawno ci motorycznej obejmowal nast puj ce próby: rzut pilk lekarsk obur cz w tyl ponad glow (1 kg), skok w dal z miejsca oraz bieg wahadlowy 4 x 5 m z przenoszeniem klocków. Przeprowadzaj c test sprawno ci motorycznej, ka d prób poprzedzono pokazem i instrukcj slown . Poszczególne elementy testu dzieci wykonywaly dwukrotnie, a za miar danej próby przyjmowano wyniki najlepsze. W grupach wyodr bnionych ze wzgl du na postaw ciala dokonano normalizacji cech morfologicznych oraz prób sprawno ci motorycznej na redni arytmetyczn i odchylenie standardowe cech ogólu badanych w poszczególnych kategoriach wiekowych. W celu zniwelowania wplywu wysoko ci ciala obliczono wska niki relatywne dla ka dej z prób sprawno ciowych wg wzoru: wska nik relatywny próby = wska nik unormowany próby ­ wska nik unormowany wysoko ci ciala. Relatywizacja danych uwzgl dnia stopie zaawansowania w rozwoju morfologicznym ocenianym wysoko ci ciala [5]. Istotno ró nic statystycznych pomi dzy rednimi arytmetycznymi wyników zrelatywizowanych prób sprawno ci motorycznej w grupach postaw ciala, w danej kategorii wieku, zbadano testem t-Studenta.

Chlopcy 6 lat % 20,2 n 8 4 lata % 17,0 n 20 5 lat % 23,8 n 38 6 lat % 21,8

27 7 50

54 14 100

44 12 74

59,5 16,2 100

62 13 94

66,0 13,8 100

28 11 47

59,6 23,4 100

46 18 84

54,8 21,4 100

102 34 174

58,7 19,5 100

Wyniki bada i ich omówienie Badane cechy przedstawiono w postaci podstawowych charakterystyk statystycznych w tabeli 2 i 3, natomiast rednie warto ci znormalizowane cech na rycinach 1, 2.

Analizuj c uzyskane wyniki bada zauwa y mo na, i zarówno chlopcy, jak i dziewcz ta o postawie wadliwej charakteryzuj si wi ksz wysoko ci i mas ciala, z wyj tkiem czteroletnich chlopców, w porównaniu do ich rówie ników o postawie przeci tnej i bardzo dobrej. W grupie dziewcz t cechy te odchylaj si w kierunku

232

A. Suder i inni

warto ci dodatnich o okolo 0,5 odchylenia standardowego, natomiast u chlopców zró nicowanie to jest nieco mniejsze (ryc. 1, 2). Podobne zale no ci pomi dzy ce-

chami morfologicznymi, a postaw ciala u dzieci o postawie wadliwej zaobserwowali, mi dzy innymi, Kasperczyk [6], Zieli ski [7].

Tab. 2. Charakterystyki statystyczne badanych cech morfologicznych i wyników prób sprawno ci motorycznej dziewcz t w grupach postaw ciala (I. postawa b. dobra, II. postawa przeci tna, III. postawa wadliwa)

Dziewcz ta 4 lata Wiek wys. ciala (cm) 104,4 6,4 103,6 4,49 105,7 2,93 m. ciala (kg) 16,8 2,21 16,9 1,7 18,1 1,9 rzut (cm) 105,5 4,5 108,7 31,8 107,4 29,7 skok (cm) 63,7 13,4 67,4 12,3 69,3 14 bieg (s) 17,3 8,4 15,3 6 13,9 1,5 wys. ciala (cm) 109,2 5,04 110,7 4,8 122,6 6,8 m. ciala (kg) 18,1 2,3 19,3 3,1 19,7 3,8 5 lat rzut (cm) 149,5 49,2 146 44,2 161,6 72 skok (cm) 78,4 15 79 14,5 78,5 15,4 Bieg (s) 11,8 1,2 13,3 5,1 13,4 4,5 wys. ciala (cm) 116,1 5,1 117 4,53 120,2 6,12 m. ciala (kg) 21 2,4 21,7 3,4 23,7 6,14 6 lat rzut (cm) 188,1 61,4 172,8 50,9 189 61,1 skok (cm) 90,8 13,7 90,6 14,8 86,8 17 bieg (s) 11,2 1,9 11,2 1,9 11,1 2,1

I.

x

SD II. III.

x

SD

x

SD

Tab. 3. Charakterystyki statystyczne badanych cech morfologicznych i wyników prób sprawno ci motorycznej chlopców w grupach postaw ciala (I. postawa bardzo dobra, II. postawa przeci tna, III. postawa wadliwa)

Chlopcy 4 lata Wiek wys. ciala (cm) 106,2 6 105,4 3,9 104,9 4,4 m. ciala (kg) 18,2 2,5 17,9 2,1 17,1 1,8 136,6 30,8 119 44,8 106,5 37,7 74,2 15,1 74,2 15,1 66 14,9 14,9 3,8 12,3 2 12,3 2,3 rzut (cm) skok (cm) bieg (s) wys. ciala (cm) 110,5 4,5 110,4 5 111,3 5,3 m. ciala (kg) 19,4 2,3 19,1 2,4 20,1 2,9 152,5 46,7 157,1 56,2 193,9 68,5 84,2 21,4 86,8 19,9 91,4 29,8 11,6 1,5 11,6 1,6 11,7 1,4 rzut (cm) skok (cm) bieg (s) 5 lat wys. ciala (cm) 115 5,4 118,4 5,1 118,8 5 m. ciala (kg) 21 3 22,4 3,7 22,4 3,6 204,2 100,4 75,9 232,8 65,4 199,2 54,6 25 102 16,3 88,3 25,3 10,1 1,2 10,1 1 10,5 1,6 rzut (cm) skok (cm) bieg (s) 6 lat

x

I. SD

x

II. SD

x

III. SD

Sprawno

motoryczna a postawa ciala dzieci w wieku przedszkolnym

233

0,6

0,3

0,0

-0,3

-0,6

wy soko ciala

masa ciala

rzut pilk lekarsk

skok w dal z miejsca

bieg wahadlowy

4-latki postawa b. dobra 4-latki postawa wadliwa 5-latki postawa b. dobra 5-latki postawa wadliwa 6-latki postawa b. dobra 6-latki postawa wadliwa

Ryc. 1. Profile morfologiczne dziewcz t w grupach postaw ciala (normalizacja na redni i odchylenie standardowe calej grupy w danej kategorii wieku).

0,9

0,6

0,3

0,0

-0,3

-0,6

wy soko ciala

masa ciala

rzut pilk lekarsk

skok w dal z miejsca

bieg wahadlowy

4-latki postawa b. dobra 4-latki postawa wadliwa 5-latki postawa b. dobra 5-latki postawa wadliwa 6-latki postawa b. dobra 6-latki postawa wadliwa

Ryc. 2. Profile morfologiczne chlopców w grupach postaw ciala (normalizacja na redni i odchylenie standardowe calej grupy w danej kategorii wieku).

Poniewa we wszystkich analizowanych cechach morfologicznych i wynikach prób sprawno ciowych osoby o postawie przeci tnej zajmowaly polo enie po rednie w stosunku do pozostalych grup, w dalszym etapie opracowywania materialu ograniczono si do porównywania rezultatów, jakie uzyskiwaly dzieci z grupy I i III, tj. o postawie bardzo dobrej i postawie wadliwej. Na podstawie warto ci znormalizowanych wyników poszczególnych prób sprawno ci motorycznej w grupie badanych dziewcz t, nie uchwycono jednoznacznych zale no ci. Pomimo wi kszych warto ci wysoko ci ciala w grupie dzieci o postawie wadliwej, próby sprawno ci

motorycznej nie ró nicowaly w sposób wyra ny wydzielonych grup. Wedlug aka, pomi dzy parametrami somatycznymi a efektami motorycznymi osi ganymi w poszczególnych próbach sprawno ciowych wyst powa b dzie dodatnia korelacja: zarówno sile mi niowej, jak i sile ekspolozywnej sprzyja wi ksza warto cechy morfologicznej, jak jest wysoko ciala [8]. W niniejszym opracowaniu nie stwierdzono takich zale no ci. Dlatego te dokonano relatywizacji wyników testu sprawno ciowego w celu wytr cenia wplywu wysoko ci ciala na rezultaty poszczególnych prób sprawno ciowych (ryc. 3, 4).

234

A. Suder i inni

0,9

0,6

0,3

0,0

-0,3

-0,6

-0,9

rzut pilk lekarsk

skok w dal z miejsca

bieg wahadlowy

4-latki postawa b. dobra 4-latki postawa wadliwa 5-latki postawa b. dobra 5-latki postawa wadliwa 6-latki postawa b. dobra 6-latki postawa wadliwa

Ryc. 3. Sprawno

relatywna dziewcz t z uwzgl dnieniem wieku oraz grup postawy ciala.

0,9

0,6

0,3

0,0

-0,3

-0,6

-0,9

rzut pilk lekarsk

skok w dal z miejsca

bieg wahadlowy

4-latki postawa b. dobra 4-latki postawa wadliwa 5-latki postawa b. dobra 5-latki postawa wadliwa 6-latki postawa b. dobra 6-latki postawa wadliwa

Ryc. 4. Sprawno

relatywna chlopców z uwzgl dnieniem wieku oraz grup postawy ciala.

W grupie czteroletnich dziewcz t, w wynikach testowanych elementów sprawno ci motorycznej, nie zauwa a si tak wyra nego zró nicowania ze wzgl du na postaw ciala, jak u dziewcz t starszych, tj. pi cio- i sze cioletnich (ryc. 3). Prób , której wyniki ró nicuj czterolatki z wyró nionych grup jest bieg wahadlowy. Zdecydowanie lepsze rezultaty osi galy w niej dziewcz ta o postawie bardzo dobrej w porównaniu do dziewcz t o postawie wadliwej, chocia ró nice te s statystycznie nieistotne. Wskazuj one jednak na prawidlow kolejno rozwoju sprawno ci motorycznej, gdy Sekita podaje, e zwinno rozwija si najwcze niej, tzn. okolo czwartego roku ycia, potem kolejno sila eksplozywna mierzona skokiem w dal z miejsca i sila mi niowa mierzona rzutem pilk lekarsk [9]. W ród pi cio- i sze ciolatek elementem, który najbardziej ró nicuje badane grupy o skrajnym typie postawy ciala, jest skok w dal z miejsca: ró nice u dziewcz t sze cioletnich wynosz

okolo jednego odchylenia standardowego i s statystycznie istotne. Analizuj c wska niki relatywne prób sprawno ci motorycznej obserwujemy zatem lepsze rezultaty wyników sprawno ci dziewcz t o postawie bardzo dobrej w porównaniu do dziewcz t o postawie wadliwej i to we wszystkich trzech kategoriach wiekowych. W ród badanych chlopców równie obserwujemy zró nicowanie w rezultatach prób sprawno ciowych (ryc. 4). W ród czterolatków o postawie bardzo dobrej najlepsze wyniki mo na zaobserwowa w rzucie pilk lekarsk , nieco slabsze w skoku w dal z miejsca oraz w biegu wahadlowym. Pi cioletni chlopcy stanowi jedyn grup , w której wyniki prób sprawno ciowych osób o postawie wadliwej odchylaj si w kierunku warto ci dodatnich. S to niewielkie odchylenia i dotycz glównie wyników rzutu pilk lekarsk . Sze cioletnich chlopców o postawie bardzo dobrej i wadliwej wyra nie, i staty-

Sprawno

motoryczna a postawa ciala dzieci w wieku przedszkolnym

235

stycznie istotnie ró nicuje próba skoku w dal z miejsca (okolo 1,3 odchylenia standardowego). W biegu wahadlowym natomiast, ró nice pomi dzy grupami w uzyskanych rezultatach s znacznie mniejsze i nieistotne statystycznie. Reasumuj c mo na stwierdzi , e równie w grupie chlopców przedszkolaki, o prawidlowej postawie ciala, uzyskuj lepsze wyniki we wszystkich próbach sprawno ciowych z wyj tkiem rzutu pilk lekarsk u pi ciolatków. Wnioski Przeprowadzona analiza wyników stanowi podstaw do sformulowania pewnych uogólnie : 1. Zarówno chlopcy, jak i dziewcz ta o postawie wadliwej charakteryzuj si wi ksz wysoko ci i mas ciala w porównaniu do ich rówie ników o postawie bardzo dobrej. 2. Na podstawie analizy wska ników relatywnych zauwa amy zró nicowanie rezultatów sprawno ci motorycznej chlopców i dziewcz t w wieku przedszkolnym na korzy dzieci o postawie bardzo dobrej. 3. Slabsze wyniki sprawno ci motorycznej, które s statystycznie znacz ce uzyskuj tylko sze ciolatki o postawie wadliwej. Mo na zatem przypuszcza , e u dzieci cztero- i pi cioletnich nie zaznacza si jeszcze wyra ny wplyw wadliwej postawy ciala na sprawno motoryczn . Wady w tym okresie nie wydaj si jeszcze na tyle pogl bione i utrwalone, by znacz co ró nicowa rezultaty sprawno ci motorycznej.

Pi miennictwo

1. Kasperczyk T.: Wady postawy ciala ­ diagnostyka i leczenie. FHU Kasper, Kraków 1994. 2. Sekita B.: Z bada nad sprawno ci fizyczn dzieci wroclawskich w wieku 3-5,5 lat. Rozprawy Naukowe AWF we Wroclawiu, 1977, 13, 7-17. 3. Stobiecka M.: Badania postawy dziewcz t szkól powszechnych. Chir. Narz. Ruchu, 1932, 3,4. 4. Chrzanowska M.: Postawa ciala oraz jej zwi zek z typem budowy i poziomem rozwoju biologicznego dzieci i mlodzie y. Mat. Prace Antrop., 1976, 92. 5. Gol b S.: Biologiczne i spoleczne uwarunkowania zmiennoci przebiegu rozwoju fizycznego dzieci i mlodzie y z Nowej Huty (wyniki bada ci glych). Wydawnictwo Monograficzne nr 53, AWF Kraków, 1993. 6. Kasperczyk T.: Postawa ciala a wybrane cechy morfologiczne i funkcjonalne u dzieci w wieku 8-15 lat. Wydawnictwo Monograficzne nr 32 AWF, 1998. 7. Zieli ski J.: Wady postawy ciala i plaskostopie a rozwój fizyczny i sprawno motoryczna dzieci i mlodzie y. Kult. Fiz., 1980, 5, 12-16. 8. ak S.: Zdolno ci kondycyjne i koordynacyjne dzieci i mlodzie y z populacji wielkomiejskiej na tle wybranych uwarunkowa somatycznych i aktywno ci ruchowej, Wydawnictwo Monograficzne nr 43, AWF Kraków, 1991. 9. Sekita B.: Rozwój somatyczny i sprawno fizyczna dzieci w wieku 3-7 lat. W: Rozwój sprawno ci i wydolno ci fizycznej dzieci i mlodzie y, raporty z bada . (red. S. Pilicz), AWF Warszawa, 1988, 12-35.

2

A. Suder i inni

x

Sprawno

motoryczna a postawa ciala dzieci w wieku przedszkolnym

3

x

x

Dziewcz ta 4 lata Wiek wys. ciala (cm) m. ciala (kg) rzut (cm) skok (cm) bieg (s) wys. ciala (cm) m. ciala (kg) 5 lat rzut (cm) skok (cm) Bieg (s) wys. ciala (cm) m. ciala (kg) 6 lat rzut (cm) skok (cm) bieg (s)

x

104,4 I. SD II. 6,4 103,6 4,49 105,7 2,93 2,21 16,9 1,7 18,1 1,9 4,5 108,7 31,8 107,4 29,7 13,4 67,4 12,3 69,3 14 8,4 15,3 6 13,9 1,5 5,04 110,7 4,8 122,6 6,8 2,3 19,3 3,1 19,7 3,8 49,2 146 44,2 161,6 72 15 79 14,5 78,5 15,4 1,2 13,3 5,1 13,4 4,5 5,1 117 4,53 120,2 6,12 2,4 21,7 3,4 23,7 6,14 61,4 172,8 50,9 189 61,1 13,7 90,6 14,8 86,8 17 1,9 11,2 1,9 11,1 2,1 16,8 105,5 63,7 17,3 109,2 18,1 149,5 78,4 11,8 116,1 21 188,1 90,8 11,2

x

SD

III.

x

SD

x

x

Information

(Microsoft Word - 6NL4SUDERSprawno\234\346motoryczna.doc)

8 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

628438


You might also be interested in

BETA
(Microsoft Word - 6NL4SUDERSprawno\234\346motoryczna.doc)