Read Pojcie stresu nie jest jednoznaczne i dlatego w róny sposób bywa definiowane i wyjaniane text version

Beata Sobiecka e-mail: [email protected] nauczyciel nauczania zintegrowanego Szkola Podstawowa nr 4 w yrardowie ul. Radziwillowska 16

Psychologiczne pojcie stresu i jego ródla - referat dla rodziców

Pojcie stresu nie jest jednoznaczne i dlatego w róny sposób bywa definiowane i wyjaniane. Mona wskaza trzy odmienne sposoby okrelania stresu, które niekoniecznie musz si wzajemnie wyklucza. Pierwsze pojcie traktuje stres jako odpowied organizmu na szkodliwe bodce albo inaczej, jako reakcj na jakiekolwiek wymagania fizyczne lub psychiczne, stawiane organizmowi. Drugie podejcie opisuje stres z punktu widzenia oddzialywa rodowiska (otoczenia) i w ten sposób traktuje stres jako rónego rodzaju sytuacje trudne. Trzecie podejcie, które rozwinlo si stosunkowo póno ujmuje stres jako reakcj wynikajc z braku odpowiedzialnoci pomidzy jednostk a jej otoczeniem biologicznym i spolecznym. Sytuacja stresowa pobudza do aktywnoci ukierunkowanej na odzyskanie równowagi pomidzy wymaganiami i moliwociami oraz na popraw stanu emocjonalnego. Ten nurt aktywnoci okrelany jest jako ,,radzenie sobie ze stresem". Okrelenie radzenia sobie ma trzy odniesienia znaczeniowe, które raczej si uzupelniaj , ni wykluczaj. Radzenie sobie moe by rozpatrywane jako: · proces · strategia · styl Proces radzenia obiema zwykle zloon struktur. w przebiegu czasowym mona wyodrbni mniejsze jednostki aktywnoci, stanowice jakby jego ogniwa. Okrelane s one jako strategie lub sposoby radzenia sobie. Ludzie róni si ze wzgldu na nawykowy sposób zachowania si w sytuacjach stresowych, czy te w sytuacjach stresowych okrelonego rodzaju. Pojcie stylu radzenia sobie jest konstruktem ujmujcym indywidualne tendencje doradzenia sobie w okrelony sposób. Zainteresowanie aktywnoci podejmowan przez czlowieka w obliczu sytuacji stresujcych czy wywolujcych napicie emocjonalne wywodzi si z psychoanalizy. Mechanizmy obronne osobowoci uruchamiane s

niewiadomie, a ich istot jest znieksztalcenie percepcji rzeczywistoci, tak aby w niepomylnej dla podmiotu sytuacji moliwe bylo uniknicie przykrych emocji i uchronienie samooceny przed uszczerbkiem. Radzenie sobie jest seri celowych wysilków podejmowanych w wyniku okrelonej oceny sytuacji. Zmienno charakteryzujca owe wysilki decyduje o tym, e radzenie sobie jest procesem. Formy aktywnoci pojawiajce si w obliczu stresu automatycznie, bez porednictwa poznawczych procesów oceniajcych nie s traktowane jako radzenie sobie. Wylczone wic zostaj mechanizmy adaptacyjne dzialajce na poziomie biologicznym, a take zachowania odruchowe. Procesowi radzenia sobie przypisuje si dwie funkcje: · instrumentaln- inaczej zadaniow, zorientowan na problem, czyli na popraw relacji podmiotu z otoczeniem · samoregulacji emocji- polega na obnianiu przykrego napicia i lagodzeniu innych negatywnych stanów emocjonalnych. Okrelenie jednej z tych funkcji jako ukierunkowanej na emocje moe sugerowa, e traktowane s one jako reakcja jednoznacznie niepodana i czym prdzej naley je opanowa, inaczej bowiem wymkn si spod kontroli i doprowadz do dezorganizacji zachowania. Emocje dowiadczane w sytuacji stresu pelni wan funkcj adaptacyjn sygnalizujc, e dzieje si co istotnego dla podmiotu, a take energetyzujc proces radzenia sobie i ksztaltujc jego przebieg. Samoregulacja emocji, majca najczciej form zmniejszania przykrego napicia, moe te zmierza do zwikszenia pobudzenia, poniewa to mobilizuje do dzialania. Proces radzenia sobie obejmuje calo aktywnoci podejmowanej przez czlowieka w danej sytuacji stresowej i jest inicjowany przez poznawcz ocen sytuacji jako stresowej i kontynuowany przez caly czas trwania tej sytuacji. Na podstawie bada nad rónymi naturalnymi formami stresu Lazarus przedstawia nastpujce wnioski, które dotycz przebiegu procesu radzenia sobie: · W kadej konfrontacji stresowej ludzie uywaj rónorodnych strategii radzenia sobie, stosujc wikszo sporód glównych rodzajów tych strategii. · Porównujc zachowania tych samych osób w rónych konfrontacjach stresowych, stwierdzamy, e niektóre ze strategii wykazuj wiksz stalo ni inne. Przykladem takiej wzgldnie stalej strategii jest pozytywne przewartociowanie, podczas gdy

poszukiwanie wsparcia spolecznego zmienia si w rónych sytuacjach stresowych. · Take w obrbie tej samej sytuacji radzenia sobie zmienia si w miar jej trwania i ma odmienn charakterystyk w rónych jej fazach. · Radzenie sobie zaley od oceny, czy mona co zrobi aby zmieni sytuacj. Jeeli przyczyny stresu oceniane s przez osob jako niepodatne na zmian, przewaa radzenie sobie zorientowane na emocje; jeli natomiast uwaa ona, e te przyczyny mona kontrolowa poprzez odpowiednie dzialanie, przewaa radzenie sobie zorientowane na problem. · Wbrew potocznym pogldom na temat rónic plci, w sytuacji stresowej okrelonego typu kobiety i mczyni przejawiaj bardzo podobny wzór radzenia sobie. Odwolujc si do konkretnych sytuacji stresowych, mona niemal w nieskoczono wymienia róne formy zachowania, stosowane przez ludzi w celu zmiany sytuacji lub zlagodzenia jej skutków. Teoretyczne ujcie radzenia sobie ze stresem przez Lazarusa i Folkman zawiera dwa glówne kryteria, mogce sta si podstaw klasyfikacji strategii radzenia sobie: modalno radzenia sobie (,,poznawcze i behawioralne wysilki") oraz kryterium funkcjonalne, to jest ukierunkowanie strategii bd na rozwizanie problemu, bd na regulacj emocji.

Klasyfikacja radzenia sobie wedlug Moosa UKIERUNKOWANIE RADZENIA SOBIE PROBLEM MORALNO RADZENIA SOBIEPOZNAWCZE

Poznawcze zblianie si, np. mylenie o rónych sposobach rozwizania problemu Poznawcze unikanie, np. próba zapomnienia o calej sprawie

MORALNO RADZENIA SOBIEBEHAWIORALNE

Behawioralne zblianie si, np. sporzdzenie planu dzialania i postpowania wedlug niego Behawioralne unikanie, np. zaangaowanie si w nowe przedsiwzicie

EMOCJE

Kady czlowiek ma róny, specyficzny stopie odpornoci na stres. Dla jednych to dramat zachowa i reakcji, po prostu lepiej nie podchodzi do nich, a dla innych stymulator dzialania powodujcy wiksze zaangaowanie i osiganie lepszych wyników ni normalnie. Stres paraliuje i mobilizuje do twórczej i aktywnej dzialalnoci. Najczstsze objawy stresu to: · znuenie, lki, obawy, zmczenie, pesymizm, niech, niezadowolenie, agresja, zloliwo, niewlaciwe zachowanie · klopoty ze snem, czste bóle glowy, trudnoci w koncentracji, klopoty z pamici · sklonno do agresji bez powodu, bezradno, sklonno do placzu brak kontroli werbalnej i niewerbalnej · migrena, bóle mini pleców · atak serca, nadcinienie, klopoty seksualne, pokarmowe, astma, artretyzm · samotno, mier Nie mona sformulowa uniwersalnych zalece, które pozwol nam skutecznie radzi sobie ze stresem gdy kady czlowiek jest inny, inne s jego reakcje na sytuacj stresow i kady z nas w inny sposób sobie z ni radzi. Kady z nas sam dla siebie wybiera takie formy radzenia sobie, które dadz podane efekty. Aby zredukowa szkodliwe skutki nie uzewntrznionego stresu, nie wystarczy tylko go zidentyfikowa i sobie uwiadomi. Jak wiele jest ródel stresu, tak wiele jest sposobów radzenia sobie z nim. Podobnie jak wielu jest ludzi tak wiele bdzie sposobów radzenia sobie z sytuacj stresow. Jednake wszystkie zmiany wymagaj wysilku: naley zmieni ródlo stresu i swoje reakcje na niego.

Co zatem mona zrobi, aby nie da si stresowi: · naley zna swoj warto i swoje moliwoci · wlaciwa samoocena, ustalenie sobie celów, priorytetów oraz systemu wartoci ( postawa asertywna ) · naley mierzy sily na zamiary · naley zawsze zachowywa si naturalnie · przebywa na lonie natury, uprawia sport · nie traci sily na konflikty, oslabia agresje · wypowiada si zawsze mialo, zgodnie ze swoimi przekonaniami · myle pozytywnie o sobie · by dobrym organizatorem wlasnego czasu · nie pozostawia spraw nie zalatwionych, klopotliwych · czsto si umiecha Nie jest moliwe sporzdzenie wyczerpujcej listy sposobów postpowania, wykorzystywanych przez ludzi dla opanowania stresu w rónych sytuacjach. Sposobów tych jest wiele i maj one oczywicie niejednakow skuteczno, co zaley nie tylko od samej sytuacji, w której s wytwarzane i stosowane, ale take od cech jednostki. Podobnie jak zwierzta, tak i czlowiek unika sytuacji trudnych albo próbuje si z nich wycofa (uciec). Innym sposobem opanowania (kontroli) stresu to nabywanie dowiadczenia i wprawy w wykonywaniu zadania, poszerzaniu wlasnych kompetencji. Niekiedy osoby przeywajce stres próbuj rozladowa napicie poprzez intensywny wysilek fizyczny albo siln koncentracj na jakiej czynnoci. Wiele jest sposobów w jaki ludzie radz sobie ze stresem. Kady z tych sposobów moe sluy zarówno rozwizywaniu problemu, jak i opanowaniu emocji, a podjte dzialania mog by skierowane zarówno na otoczenie, jak i na siebie. Jednym z tych sposobów jest poszukiwanie informacji. Innym sposobem radzenia sobie w sytuacjach stresowych jest podejmowanie bezporednich dziala, czyli rónych czynnoci slucych zmianie tej sytuacji. Z grupy bezporednich dziala slucych opanowaniu stresu wylczone zostaly procesy poznawcze, gdy tworz one odrbn grup tzw. Wewntrz psychicznych metod zaradczych . Wszystkie te metody maj znaczenie przede wszystkim uspokajajce, gdy redukujc przykre emocje, poprawiaj nasze samopoczucie, nie zmieniaj jednak obiektywnej relacji czlowiek-rodowisko.

Jeszcze innym, wanym mechanizmem ulatwiajcym czlowiekowi radzenie sobie ze stresem to zludzenia. To czy i jak skutecznie poradzimy sobie ze stresem zaley od umiejtnoci tworzenia i podtrzymywania iloci zludze (iluzji), które stanowi specyficzny sposób spostrzegania faktów, który pozwala je zobaczy jako korzystniejsze ni s naprawd. Mona powiedzie, e umiejtno i latwo tworzenia iluzji w pewnym sensie uodparnia ludzi na kolejne niepowodzenia zwizane z niepotwierdzeniem si zludze. W badaniach nad stresem poszukuje si odpowiedzi na pytanie : w jaki sposób radzi sobie skutecznie w warunkach stresowych. Moim zdaniem trudno na to pytanie udzieli jednoznacznej odpowiedzi. Ocena efektywnoci radzenia sobie moe dotyczy procesu, strategii lub stylu. w przypadku procesu ocena dotyczy rozwizania konkretnej sytuacji stresowej i bywa niejednoznaczna, poniewa radzenie sobie prowadzce do poprawy sytuacji moe pociga za sob koszty emocjonalne. Ocena efektywnoci strategii okazuje si wzgldna, zalena od kontekstu. Wedlug mnie nie istniej strategie lepsze lub gorsze. Nie ma te takiego stylu radzenia sobie, który bylby najlepszy i dominowal nad innymi. Kady z nas w momencie znalezienia si w sytuacji stresowej sam obiera strategi, która jest dla niego najkorzystniejsza w danej chwili. Dlatego tez nie mona sformulowa uniwersalnych zalece, które pomoglyby nam skutecznie radzi sobie ze stresem. Wana jest zgodno zachowania z indywidualnym stylem radzenia sobie. w pewnych okolicznociach takie dopasowanie jest wanym warunkiem skutecznego radzenia sobie ni dostosowanie zachowania do rodzaju sytuacji. Materialy ródlowe: Jan Strelau, Jednostka w spoleczestwie i elementy w psychologii stosowanej(Psychologia kliniczna)

Information

Pojcie stresu nie jest jednoznaczne i dlatego w róny sposób bywa definiowane i wyjaniane

6 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

946026


Notice: fwrite(): send of 200 bytes failed with errno=104 Connection reset by peer in /home/readbag.com/web/sphinxapi.php on line 531