Read Pokrajinski zavod za sport text version

Aktuelno u praksi

POKRAJINSKI ZAVOD ZA SPORT

AKTUELNO U PRAKSI

9

NOVI SAD, 2010. god. XXII

1

Pokrajinski zavod za sport

AKTUELNO U PRAKSI

CASOPIS ZA NAUCNO-STRUCNA PITANJA U SEGMENTU SPORTA

IMPRESUM

Izdavac Pokrajinski zavod za sport, Novi Sad, Masarikova 25/2 Za izdavaca: dr Nenad Sudarov Glavni i odgovorni urednik: Prof. dr Jan Babiak Urednik: Dragan Doder, naucni saradnik Domai ureivacki odbor: Prof. dr Sreko Jovanovi-Predsednik Prof. dr Zoran irkovi Prof. dr Slavko Obadov Prof. dr Zoran Masi Prof. dr Sinisa Crvenkovi Doc. dr Goran Kasum Meunarodni ureivacki odbor: Prof. dr Milorad Stricevi, USA-Predsednik Prof. dr Izet Rao , Bosna i Hercegovina Prof. dr Hrvoje Serti, Hrvatska Prof. dr Malisa Radovi, Crna Gora Prof. dr Zarko Kostovski , Makedonija Prevodi: Sasa Mihi i Ivan Milojkovi Lektura i korektura: Olivera Krivosi Naslovna strana: Bokseri (reljef) Milan Trkulja Tehnicka priprema: Goran Glamoci Tiraz: 100 primeraka UDK 796 YU ISSN 0351-2037 Stampa: «ALFA graf» - stamparija

2

Aktuelno u praksi

POKRAJINSKI ZAVOD ZA SPORT

3

Pokrajinski zavod za sport

SADRZAJ Sreko Jovanovi, Nenad Koropanovski, Goran Kasum

UTICAJ IZMENA PRAVILA SUENJA NA TAKMICARSKU AKTIVNOST U KARATEU 5 16 31 45 51 58 72 78 87 92 98 104 109

irkovi Zoran, Mirilovi Marko, Kasum Goran

METODSKI POSTUPAK OBUCAVANJA KRETANJA U BOKSU

Kasum Goran, Jovanovi Sreko, irkovi Zoran

NARODNI OBLICI RVANJA I NJIHOV UTICAJ NA MODERNO RVANJE

Slavko Obadov, Sandra Vujkov, Tatjana Trivi

ZNACAJ RAZVOJA REPETITIVNE SNAGE STAJNE NOGE KOD DZUDISTA

Jan Babiak, Dragan Doder

GIPKOST KARATISTA JUNIORA I SENIORA

Kasum Goran, irkovi Zoran, Jovanovi Sreko

NARODNO I SPORTSKO RVANJE U SRBIJI

Zoran Masi, Agelaku Filanti, Nina ukanovi

TEHNOLOSKE MOGUNOSTI EVIDENTIRANJA DINAMICKE CVRSTOE

Sandra Vujkov, Slavko Obadov, Tatjana Trivi, Jovan Pejci

ELEMENTARNE IGRE ZA RAZVOJ KOORDINACIJE KOD MLADIH DZUDISTA

Tatjana Trivi, Slavko Obadov, Sandra Vujkov, Jovan Pejci

POLIGON ZA RAZVOJ SPECIFICNE MOTORIKE MLADIH DZUDISTA

Zoran urev, Miroslava Mileusni, Mica Bujosevi

SVRSISHODNOST I METODOLOGIJA SISTEMATSKOG PREGLEDA U SP. MEDICINI

Zoran Stefanov, Nenad Koropanovski

SUENJE KAO FAKTOR USPEHA U KARATE SPORTU

Jugoslav Vojinovi, Dragan Doder

PSIHOLOSKA PRIPREMA KARATISTA

Stevan G. Puji, Mihajlo Puji, i Miroslav Joci

ANALIZA MEUNARODNOG DZUDO PRVENSTVA - " Trofej Panceva 2008."

4

Aktuelno u praksi

Originalni naucni rad

1 2 1

Sreko Jovanovi , Nenad Koropanovski , Goran Kasum 1Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizickog vaspitanja, Beograd, Srbija 2Kriminalisticko-policijska akademija Zemun UTICAJ IZMENA PRAVILA SUENJA NA TAKMICARSKU AKTIVNOST U KARATEU INFLUENCES OF CHANGES IN REFFEREING IN COMPETETIVE KARATE

Summary: In response to viewers losing interest, martial arts organization are constantly trying to change the rules by introducing elements that would make the competitions more interesting for viewers. In this sense, almost in all sports, we come across following tendencies: favorising more attractive techniques, lowering the score for passive fighters, increasing the maximum possible score, adding the points of the consecutively showed actions etc. In this work we analyze a total of 375 fights in karate, of which 287 were fought by the rule "to the three points" and 88 by the rule "to eight points." Research was based on the analysis of the most important European, World and the Yugoslav competitions in karate. It is realised that the use of the system "to eight points" resultes in increase of points achieved by attack on the head and foot, while the percentage of points gained on the ground and by hand decreases. However, the importance of these changes does not indicate significant changes in the structure of karate fights. Key words: martial arts, karate, fight, rules, scoring techniques

1. PROBLEM Sve do sredine proslog veka, dominantno mesto u globalnoj organizaciji sportova zauzimali su boks i rvanje kao tradicionalno prihvaeni borilacki sportovi, koji su se nalazili u stalnom programu Olimpijskih igara i zvanicnih svetskih prvenstava. Sesdesetih godina, meutim, dolazi do pojave borilackih sportova sa prostora Dalekog Istoka, koji su za neobicno kratko vreme stekli izuzetnu popularnost u celom svetu. U tom smislu, posebno interesovanje izazvali su dzudo, zatim karate a, u poslednje vreme, taekvondo. Ovi sportovi, zahvaljujui

5

Pokrajinski zavod za sport

prilagoavanju pravila suenja, ureenoj organizaciji takmicenja kao i autenticnoj tehnici i metodici, izborili su, uz boks i rvanje, status takozvanih bazickih borilackih sportova. Oni se, u takmicarskom smislu, mogu smatrati »cistim« sportovima, jer se zasnivaju na odreenoj, pravilima strogo definisanoj, grupi tehnika (udarci ili bacanja). Pored nabrojanih sportova, u poslednje vreme, zapazena je pojava veeg broja »novih« sportova. Ovi sportovi, jos uvek nemaju usaglasenu strucnu verifikaciju ali, zahvaljujui propagandi kao i nekim realnijim borilackim karakteristikama, izazivaju sve veu paznju gledalaca u danasnje vreme. Ono sto ih razdvaja od bazicnih (»cistih«) borilackih sportova je to da se zasnivaju na veem broju tehnika mesovitog tipa (bacanja, udarci, poluge, ...). Uslovno, mogu se smatrati »kompilativnim« disciplinama s obzirom da, u prvoj fazi svog razvoja, »pozajmljuju« tehnike i takmicare iz drugih (bazicnih) borilackih sportova. Polazimo od predpostavke da interesovanje za borilacke sportove sa aspekta motivacije mladih za upraznjavanjem i takmicenjem a posebno za pasivnim ucesem posmatracke publike, zasluzuje dublju psiho-sociolosku analizu. Meutim, iz uze strucnog ugla, treba istai da se ove pojave desavaju u najblizem okruzenju rada diplomiranih strucnjaka iz oblasti fizicke kulture. Zbog toga, smatramo da je od neobicnog znacaja njihova obavestenost koja se odnosi na aktuelne trendove u ovoj oblasti a koja e im pomoi u razlikovanju pravih borilackih vrednosti sa proverenim utilitarnim, zdravstvenim i vasitnim uticajima od onih oblika koji, zbog sumnjivih kvaliteta i mogunosti negativnih vaspitno-obrazovnih uticaja, ne bi smeli da nau mesto u populacijama dece i omladine. Praenjem razvoja borilackih sportova u duzem periodu, uocili smo razlicite transformacije, koje su, verovatno, posledica dinamicnih promena i zahteva savremenog drustva. Uocili smo, najpre, da se, u odnosu na ranije periode, menja interesovanje za pojedine sportove. S druge strane, sami sportovi dozivljavaju velike promene (narocito u pravilima suenja). 2. CILJ I ZADACI Osnovni cilj ovog rada je sagledavanje povezanosti izmena pravila suenja i takmicarske aktivnosti u borilackim sportovima sa posebnim osvrtom na karate. Na bazi postavljenog cilja, definisani su sledei zadaci:

6

Aktuelno u praksi

1. pregled najvaznijih izmena pravila suenja u afirmisanim borilackim sportovima (karate, rvanje, boks, dzudo) u duzem vremenskom periodu, 2. navoenje osnovnih pokazatelja izmena takmicarskih karakteristika modernih borilackih sportova pod uticajem izmena pravila suenja, 3. analiza rezultata konkretnog istrazivanja elemenata takmicarske aktivnosti u razlicitim sistemima suenja u karateu. 3. REZULTATI 3.1. Pregled izmena pravila suenja i takmicarske modifikacije modernih borilackih sportova Ovo istrazivanje je pokazalo da se najizrazenije promene desavaju u domenu pravila suenja. Ove promene direktno se reflektuju na izmenu takmicarske slike modernih borilackih sportova, a desavaju se, po nasem misljenju iz sledeih razloga: 1. poveanje egzaktnosti (objektivnosti) kriteijuma prilikom dosuivanja poena, 2. zastita takmicara od povreda i 3. poveanje atraktivnosti i interesantnosti takmicenja. Prvi razlog koji se postavlja pred olimpijske borilacke sportove dovodi do stalnih promena i usavrsavanja takmicarskih pravila, posmatrano uopsteno za sve borilacke sportove, dovodi do sledeih promena: definisanje bodovnih jedinica za konkretne poentirajue akcije, uvoenje zastitne opreme, kao i zabrana poentirajuih tehnika koje se po svojoj prirodi teze kontrolisu i mogu da izazovu teze povrede takmicara /9/. Kao odgovor na gubljenje interesovanja gledalaca, organizacije u borilackim sportovima pokusavaju da u pravila suenja stalno uvode elemente koji bi doprineli veoj interesantnosti za gledaoce. U tom smislu, gotovo u svim sportovima, belezimo sledee tendencije: bodovno favorizovanje atraktivnijih tehnika, sankcionisanje pasivnosti, poveanje bodovnog maksimuma, sabiranje bodova sukcesivno izvedenih akcija i slicno. Kao posebno interesantne, analiziraemo aktuelne takmicarske karakteristike karatea i rvanja sa aspekta izmena takmicarskih pravila.

7

Pokrajinski zavod za sport

U prvim decenijama nastanka karate sporta dominirao je sistem takmicenja u sportskim borbama "do jednog poena" sa dve bodovne jedinice: IPON (jedan poen) i VAZARI (dva poena). Ovaj sistem takmicenja je izvorno blisko simbolizovao osnovnu borilacku ideju karate vestine - resiti borbu jednim udarcem. U uslovima takmicenja "do jednog poena" borba se odvija u napregnutim, nizim stavovima i tvrim gardovima. Razlog za to je, verovatno, trajanje borbe, koja moze biti zavrsena nakon jednog uspesnog udarca protivnika. Otuda je i kretanje svedeno na manju meru a napadacke i odbrambene tehnike ogranicene na pojedinacne pokrete sa naglasenim elementom eksplozivne snage. Ovaj rezim borbe genealoski blize simbolizuje izvorni princip karatea, koji se ispoljava kroz koncentraciju maksimalne energije u jednom pokretu (saglasno osnovnoj borilackoj ideji "resiti borbu jednim udarcem"). Ovde bi trebalo istai i okolnost da se borba odvija bez zastitnih rukavica, sto od takmicara zahteva visi nivo standardne tehnike i kontrole. Dosledno tome, u ovom sistemu suenja, prilikom vrednovanja poentirajuih akcija stroziji su kriterijumi u elementima: forma, stabilnost stava, ravnoteza, ispoljenost snage ... Meutim, za neupuene gledaoce, ovakav sistem suenja kao i samo takmicenje, bili su relativno neinteresantni i apstraktni. Zbog toga je uveden sistem takmicenja "do tri poena". Ova izmena, uz jos neke druge izmene u pravilima suenja, znacajno su uticale na stvaranje nove "slike" karate borbe i karate sporta uopste. Novim pravilima definisane su sledee izmene: bodovni maksimum je povean na tri poena, uvedena je obavezna zastitna oprema (stitnici za zube i genitalije, rukavice i meki stitnici za potkolenice), uvedeno je bodovanje povezanih akcija, uvedni su protivkazneni poeni za ponovljene zabranjene radnje kao i izlaske iz borilista, dozvoljen je nastavak akcije posle pada protivnika. Ova pravila dovela su do znacajne izmene spoljasnje slike sportske karate borbe. Navesemo osnovne elemente kroz koje se mogu sagledati te izmene: izgled borbenog stava, garda i kretanja, zastupljenost poentirajuiih tehnika, kriterijumi u zahtevu za kvalitetom standardnih tehnickih modela. Naime, takmicenje "do tri poena", borce je oslobodilo napregnutosti koja je proisticala iz kratkoe borbe. Samim tim, takmicari su se "podigli" u prirodnije, slobodnije stavove, opustenije gardove i poceli da se kreu slobodnije. U borbi se, osim pojedinacnih eksplozivnih pokreta (u presretanju i odbrani), cese primenjuju povezane napadacke tehnike rukama i nogama. Zbog toga su ove tehnike bitno modifikovane u odnosu na modele tehnike klasicnog karatea. Zbog postojanja zastitnih rukavica, izgubljen je element kontrole a udarci

8

Aktuelno u praksi

su postali labaviji, sa manje naglasenim elementom jednokratne eksplozivne snage. Pored toga, mogunost bodovanja akcija posle pada protivnika stimulisala je primenu tehnika narusavanja ravnoteze (narocito brzih trenutnih hvatanja i cisenja). Sveukupno, sportska borba u ovom rezimu suenja, postala je dinamicnija, sa manje prekida i ogranicenja. Navedene "novine" su, u svakom slucaju, doprinele dinamicnosti i atraktivnosti takmicenja u sportskoj karate borbi. Meutim, i dalje je ostao problem koji se odnosio na veliko ucese slobodne sudijske procene bodovne vrednosti izvedenih akcija. Pored toga, sa aspekta gledalaca borba je i dalje bila monotona zbog zastupljenosti uskoogranicenog broja poentirajuih tehnika (uglavnom je dominirala rucna tehnika gjaku zuki). To su, verovatno, bili osnovni razlozi za donosenje najnovijg pravila suenja u karateu. Ova pravila sadrze brojne izmene a, najvaznije su: - uvoenje bodovnih jedinica za tacno definisane akcije (IPON, NIHON I SAMBON), produzenje trajanja borbe po osnovu bodovnog maksimuma (borba se zavrsava kada jedan takmicar ostvari razliku od 8 poena), razdvajanje kazni po vrstama, strozije sankcionisanje pasivnosti, stroga zabrana kontakta u glavu. Ne upustajui se u detaljno objasnjenje ovih, trenutno aktuelnih pravila, za kontekst ovog rada znacajno je da se istakne da su ova pravila dovela do favorizovanja noznih tehnika (tehnika nogom u glavu boduje se sa tri poena a tehnika nogom u telo sa dva poena), tehnika cisenja (poentirajua tehnika posle delimicnog narusavanja ravnoteze boduje se sa dva poena a posle potpunog cisenja sa tri poena), kao i bacanja (dozvoljena su bocna bacanja, nakon cega se poentirajui udarac boduje sa tri poena). Ako se na ovo doda i poveanje bodovnog maksimuma i kaznjavanje pasivnosti u smislu izbegavanja borbe povlacenjem i hvatanjem protivnika, moze se realno ocekivati da sportska borba u karateu postane atraktivnija, dinamicnija i intresantnija kao i razumljivija sa aspekta konkretnije definisanih kriterijuma za bodovanje poentirajuih akcija. Slicne tendencije zapazene su u ukviru promena rvackih pravila /10/. Proucavajui razvoj takmicarskog rvanja uocili smo da su se pravila suenja cesto menjala a sve iz razloga da se poboljsaju uslovi za takmicenje i da se rvanje ucini atraktivnijim za gledanje. Glavna promena odnosi se na stalnu tendenciju skraivanja vremena trajanja rvacke borbe. Posle Drugog svetskog rata i Olimpijskih igara u Helsinkiju 1952. godine, trajanje borbe smanjeno je na 15 minuta, da bi zatim najduze vazilo pravilo da borba traje 3x3 minuta sa 1 minut odmora izmeu rundi. Dalje je borba skraivana na 2x3 minuta sa minutom pauze, pa zatim na 5

9

Pokrajinski zavod za sport

minuta bez pauze, a od 1998. godine borba ponovo traje 2x3 minuta sa 30 sekundi odmora. Od 2005. godine trajanje borbe se ogranicava na dve dobijene runde od po dva minuta. Drugi karakteristican trend odnosi se na stalne modifikacije pravila sa ciljem pospesivanja aktivnosti i atraktivnosti a sankcionisanjem pasivnosti. U tom smislu, u danasnjoj rvackoj borbi, uvedeni su tehnicki bodovi (od 1 do 5 bodova), pri cemu se posebno favorizuju atraktivna bacanja velike amplitude iz stojeeg stava, akcije posle dizanja iz partera kao i sukcesivno izvedene akcije. Suprotno ovome, pasivnost se sankcionise postavljanjem takmicara u polozaj koji bira njegov protivnik a posebno nesportsko ponasanje i nedozvoljene opasne radnje kaznjavaju se sa 1 ili 2 boda. Navedene izmene pravila u mnogome su poveale dinamicnost i atraktivnost moderne rvacke borbe. S druge strane, preciznom klasifikacijom tehnickih poena poveana je egzaktnost u suenju poentirajuih akcija ali i razumljivost za praenje. Sto se tice boksa i dzudoa, nisu registrovane znacajnije promene u sistemu takmicenja koje bi se reflektovale na takmicarsku sliku ovih sportova. Analizirajui danasnje takmicarske karakteristike ova dva sporta, zapazili smo poveanje intenziteta borbi, koje je, po nasem misljenju, rezultat promene trajanja rundi u boksu (4x2 minuta), smanjivanja vremena drzanja i izrazenije borbe za gard u dzudou. 3. 2. Uticaj promena pravila suenja na zastupljenost poentirajuih tehnika Istrazivanje je zasnovano na analizi najznacajnijih evropskih, svetskih i jugoslovenskih takmicenja u sportskim borbama u karateu u dva razlicita sistema suenja: sistem suenja ,,do tri poena" i sistem suenja ,,do osam poena". Analizirano je ukupno 375 borbi, od cega 287 borbi po pravilima "do 3 poena" i 88 borbi po pravilima "do osam poena". U vezi sa postavljenim ciljem rada, u analizu su uvrseni sledei elementi: nivo poentiranja i vrsta poentirajue tehnike. Prilikom analize sportskih borbi praena je zastupljenost svih dozvoljenih tehnika u karateu i to:

1. 2. 3. 4.

10

udarac udarac udarac udarac

rukom, rukom, rukom, rukom,

oi zuki (OZ) gjaku zuki (GZ) kizami zuki (KZ) uraken uci (URU)

Aktuelno u praksi

5. 6. 7. 8. 9. 10. udarac udarac udarac udarac udarac udarac nogom, nogom, nogom, nogom, nogom, nogom, mae geri (MG) mavasi geri (MVG) asi mavasi geri (AMVG) ura mavasi geri (URMVG) usiro mavasi geri (USMVG) usiro geri (USG)

Na osnovu registrovanih podataka izracunati su numericki i procentualni pokazatelji praenih elemenata, a zatim izvrsena komparativna analiza njihove zastupljenosti u dva razlicita sistema suenja. Tabela 1: Zastupljenost poentirajuih tehnika po pravilima «do 3 poena»

NPT OZ 5 2 7 GZ 328 368 696 KZ 121 3 124 URU 13 0 13 MG 0 4 4 MVG 10 4 14 AMVG 13 0 13 URMV G 8 0 8 USMV G 3 0 3 USG 0 9 9 501 390 891

Nivo glave Nivo tela

Tabela 2: Procentualne zastupljenosti poentirajuih tehnika po pravilima «do 3 poena»

% NPT Nivo glave Nivo tela OZ 0.55 0.22 0.78 GZ 36.73 41.20 77.93 KZ 13.54 0.33 13.88 URU 1.45 0 1.45 MG 0 0.44 0.44 MVG 1.11 0.44 1.56 AMVG 1.45 0 1.45 URMVG 0.89 0 0.89 USMVG 0.33 0 0.33 USG 0 0.66 0.99 56.05 43.29 99.34

U tabelama 1 i 2 prikazani su numericki i procentualni pokazatelji poentiranja u sistemu suenja "do tri poena" na ukupnom uzorku od 287 borbi. U analiziranim borbama ukupno je ostvareno 893 poentiranja, od cega 56.05% u nivo glave i 43.29% u nivo tela. Posmatrano po tehnikama, najveu zastupljenost pokazuje udarac rukom gjaku zuki (GZ). Naime, ovom tehnikom poentirano je 696 puta (77.93% u odnosu na ukupan broj poentiranja), od cega 36.73% u nivo glave a 41.20% u nivo tela. Tehnikom kizami zuki (KZ) ukupno je ostvareno 124 poentiranja (13.54%). Ostale tehnike su pokazale veoma malu zastupljenost i to: uraken uci (1.45%), oi zuki (8.78%), mavasi geri (1.56%), asi mavasi geri (1.45%), ura mavasi geri (0.89%), usiro mavasi geri (0.33%) i usiro geri (0.99%). Dakle, u najveem broju slucajeva, poentiranje je ostvarivano rucnim tehnikama (94.06%), dok je nogama poentirano u svega 5.93% slucajeva. Ovaj rezultat

11

Pokrajinski zavod za sport

je u saglasnosti sa rezultatima koji su dobijeni praenjem sportskih borbi u ranijim periodima (po pravilima «do jednog poena» i «do 3 poena»). Takoe je potvrena dominacija udarca rukom gjaku zuki u odnosuna sve ostale poentirajue tehnike. Tabela 3: Zastupljenost poentirajuih tehnika po pravilima «do 8 poena»

NPT Nivo glave Nivo tela OZ 0 0 0 GZ 98 94 192 KZ 59 0 59 URU 1 0 1 MG 0 0 0 MVG 7 13 20 AMVG 12 0 12 URMV G 5 0 5 USMV G 0 0 0 USG 0 3 3 182 110 292

Tabela 4: Procentualne zastupljenosti poentirajuih tehnika po pravilima «do 8 poena»

% NPT Nivo glave Nivo tela OZ 0 0 0 GZ 33.35 31.81 65.16 KZ 20.20 0 20.20 URU 0. 0 0. MG 0 0 0 MVG 2.41 4.42 6.83 AMVG 4.11 0 4.11 URMV G 1.71 0 1.71 USMV G 0 0 0 USG 0 1.01 1.01 61.78 37.24 99.02

U tabelama 3 i 4 prikazani su numericki i procentualni pokazatelji poentiranja u sistemu suenja "do osam poena" na ukupnom uzorku od 88 borbi. U analiziranim borbama ukupno je ostvareno 292 poentiranja, od cega 61.78% poentiranja u nivo glave i 37.24% u nivo tela. Najveu zastupljenost pokazuje udarac rukom gjaku zuki. Ovom tehnikom poentirano je 192 puta (65.16% u odnosu na ukupan broj poentiranja), od cega 33.35% u nivo glave a 65.16% u nivo tela. Tehnikom kizami zuki (KZ) ukupno je ostvareno 59 poentiranja (20.20%). Ostale tehnike su pokazale manju zastupljenost i to: mavasi geri (6.83), asi mavasi geri (4.11%), ura mavasi geri (1.71%), i usiro geri (1.01%). Kao i u predhodno analiziranim takmicenjima "do 3 poena", dominantno mesto u poentiranju zauzimaju rucne tehnike (85.97%), dok je nogama poentirano u 14.03% slucajeva. Takoe je potvrena dominacija udarca rukom gjaku zuki i kizami zuki, a od noznih udaraca, iako jos uvek u relativno niskim procentima, najzastupljeniji su mavasi geri i asi mavasi geri.

12

Aktuelno u praksi

4. ZAKLJUCAK U radu su dobijeni rezultati koji potvruju da se kod svih borilackih sportova danas desavaju ceste promene takmicarskih pravila. Konstatovano je da su karakteristicne sledee promene: 1. definisanje bodovnih jedinica za konkretne poentirajue akcije, 2. uvoenje zastitne opreme, 3. zabrana poentirajuih tehnika koje se po svojoj prirodi teze kontrolisu i mogu da izazovu teze povrede takmicara, 4. bodovno favorizovanje atraktivnijih tehnika, 5. sankcionisanje pasivnosti, 6. poveanje bodovnog maksimuma, 7. sabiranje bodova sukcesivno izvedenih akcija i slicno. Ove promene direktno uticu na takmicarsku aktivnost u ovim sportovima (trajanje borbi, vrste poena, broj osvojenih poena, pojava novih standardnih tehnika, karakteristike stava, garda, kretanja, kazne, ...). Sa druge strane, neki pokazatelji takmicarske aktivnosti se bitno ne menjaju, bez obzira na promene takmicarskih pravila. Ovo je potvreno na osnovu dobijenih rezultata istrazivanja zastupljenosti poentirajuih tehnika u sportskim borbama u karateu po razlicitim takmicarskim pravilima. U odnosu na ukupan broj poentiranja, u 61.78% slucajeva registrovano je poentiranje u nivou glave, a 37% slucajeva u nivou tela. U odnosu na ranija pravila, zapaza se nesto vei procenat poentiranja u nivou glave ali ova razlika nije statisticki znacajna. Kao i u ranijim periodima, dominantno mesto u poentiranju zauzimaju tehnike rukama (85.97%), s tim sto se zapaza tendencija poveanja procenta poentirajuih tehnika nogama (14.03%) u odnosu na ranija pravila (5.96%), sto se, verovatno, moze pripisati bodovnom favorizovanju noznih tehnika po najnovijim pravilima suenja. Potvrena je dominacija udarca rukom gjaku zuki (65.16%) i kizami zuki (20.2%), a od noznih tehnika, u odnosu na ranija pravila, veu zastupljenost su pokazale nozne tehnike mavasi geri (6.83%) i asi mavasi geri (4.11%). Ovaj odnos zastupljenosti poentirajuih tehnika verovatno proistice iz razlicite informacione slozenosti tehnika i koja se bitnije ne menja pod uticajem promena pravila suenja.

13

Pokrajinski zavod za sport

LITERATURA

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. Blagojevi, S. (2002): Osnovne varijante odbrana u sportskoj borbi u karateu (Diplomski rad), Fakultet sporta i fizickog vaspitanja, Beograd Bozovi, A. (1992): Ispitivanje zastupljenosti udaraca rukama u sportskoj karate borbi, (Diplomski rad), Fakultet fizicke kulture, Beograd Brkovi, S. (2005): Karakteristike poentirajuih tehnika na takmicenjima vrhunskih kik boksera (Magistarska teza), FSFV, Beograd iri, S. (1992): Primena noznih udaraca u sportskoj karate borbi, (Diplomski rad), Fakultet fizicke kulture, Beograd ori, M. (1997): Komparativna analiza tehnicko-taktickih karakteristika evropskih i japanskih takmicara u sportskoj borbi (Diplomski rad), Fakultet fizicke kulture, Beograd Guzvica, M. (2000): Tehnicko-takticke karakteristike tezinskih kategorija u jugoslovenskom karateu (Magistarski rad), Fakultet fizicke kulture, Beograd Hisitaka, M. (1976): Sciefintik Karate-Do, Japan Publikations, Inc., Tokyo Jovanovi, S., Mudri, R. (1997): Karakteristicna obelezja modernog sportskog karatea, Godisnjak 7, Fakultet fizicke kulture u Beogradu, Beograd Jovanovi, S., irkovi, Z., Kasum, G. (2001): Savremene tendencije u borilackim sportovima, Godisnjak 10, FFK Beograd, str. 67-73, Kasum, G. (2008): Evolucija rvackih pravila, Aktuelno u praksi, 6, Pokrainski zavod za sport, Novi Sad, Pancevo, str. 60-71, Koropanovski, N. (2001): Osnove sistema za praenje sportske borbe u karateu (Diplomski rad), Fakultet sporta i fizickog vaspitanja, Beograd Mudri, R. (1999): Varijabilitet vremenskih napada u karateu (Doktorska disertacija), Fakultet fizicke kulture, Beograd Mudri, R., Jovanovi. S., Milosevi, M. (1997): Specificne sposobnosti karate sportista u izvoenju kombinovanih tehnika napada, Fizicka kultura 3, Beograd Mudri, R.; Milosevi, M., Jovanovi. S (2004): Napad u karateu, Visa skola unutrasnjih poslova, Beograd Obradovi, P. (2003): Osnovne vrijante presretanjau sportskoj borbi u karateu (Diplomski rad), Fakultet sporta i fizickog vaspitanja, Beograd Oliva, A.S., Torres, F. B., Navarro, J.M (2002): Combate supremo, Este libro se termino de imprimir en Diseno Grafico Am 2000, Madrid Romani, S. (1999): Komparativna analiza rezultata postignutih na Evropskim prvenstvima u judou 1994. i 1995. godine (Magistarski rad), Fakultet fizicke kulture, Beograd Stojadinov, P (2004): Analiza Evropskog prvenstva u Moskvi 2004. (Diplomski rad), Fakultet spota i fizickog vaspitanja, Beograd

14

Aktuelno u praksi

19. Stricevi, M.; Daci, D.; Mijazaki, T. i Anderson DZ. (1990): Moderni karate, Prometej, Novi Sad 20. Tepavcevi, S. i Lemaji, M. (2000): Nova internacionalna karate pravila (WKF), KSV, Novi Sad 21. Vucenovi, B. (1998): Analiza nacina poentiranja u modernom karate sportu, (Diplomski rad), Fakultet fizicke kulture, Beograd 22. Pravilnik WUKO

15

Pokrajinski zavod za sport

Strucni rad

1 1 1

irkovi Zoran , Mirilovi Marko , Kasum Goran 1Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizickog vaspitanja, Beograd, Srbija. METODSKI POSTUPAK OBUCAVANJA KRETANJA U BOKSU METHODOLOGICAL MOVEMENT TRAINING PROCEDURE IN BOXING

Summary: The technique of movement in boxing represents one of the most important aspect of boxing. Learning and training the movement in boxing is a long-term process which is directly connected with other aspects of training. The beginning of training is about learning the basic boxing stance, after which the basic steps like moving forward, backward and moving in the side are learnd. After completing the first part of the training we start with learning more complex elements such as: turning around the legs ("side - step"), as well as circular and mixed movements. Practice that provide assistance and help in developing of the ankles, as well as knee joints and hips, are mostly different combinations of movement with or without a partner. That practising results in more dynamic movement, better coordination and better balance. Key words: boxing, boxing stance, movement in boxing, exercise.

1. UVOD Ucenje i usavrsavanje tehnike kretanja u boksu je dugotrajni proces na koji se nadovezuju ostali delovi treninga. Pocetak obucavanja je rezervisan za formiranje osnovnog borbenog stava, posle cega sledi uvezbavanje osnovnih bokserskih koraka, pravolinijskih i kruznih, kao i pokreti rukama i telom. Prema misljenju mnogih autora tehnika kretanja, odnosno ,,rad" nogu, predstavlja najznacajniji deo tehnike boksa na koji se kasnije nadograuju svi ostali segmenti tehnike boksa. Uspesno izvoenje celokupne tehnike boksa u celini predstavlja sinhronizovano povezivanje pokreta svih delova tela. Prvenstveno treba omoguiti spajanje delovanja izmeu donjih i gornjih ekstremiteta u cilju izvoenja konacne tehnike boksa. Dobra tehnika kretanja, takozvani ,,rad" nogu, daje u boksu velike prednosti izvoenju svih udaraca ­ kako u napadu tako i u odbrani.

16

Aktuelno u praksi

2. TEHNIKA BOKSA Tehnika boksa predstavlja vodei deo u pripremanju sportista i podrazumeva elemente i nacine izvoenja kretnih aktivnosti na ringu. Dobra tehnicka pripremljenost omoguava sportisti da uspesno iskoristi svoja fizicka, takticka, psiholoska i teorijska saznanja u cilju sto bolje pripremljenosti za takmicenje. Tehnika boksa deli se na sledei nacin (irkovi i Jovanovi, 2002): a) STAVOVI dijagonalni frontalni paralelni b) KRETANJA napred nazad u stranu kruzno kombinovano c) UDARCI direktni krosei aperkati d) ODBRANE pokretima ruku pokretima nogu pokretima telom kombinovane 3. TEHNIKA KRETANJA U BOKSU Segment tehnike koji obrauje kretanje u boksu je vrlo specificnog karaktera odnosno podrazumeva specifican nacin kretanja u ringovnom prostoru za vreme borbe. Aciklicnog je karaktera, dosta je slozeno i predstavlja polaznu tacku pri savladavanju ostalih segmenata tehnike boksa.

17

Pokrajinski zavod za sport

Autori irkovi i Jovanovi (2002) daju i detaljnu klasifikacija kretanja u boksu (Tabela 1):

Prilikom obucavanja i usvajanja tehnike kretanja osnovna stvar je formirati pravilan borbeni stav - gard. To je stav koji je najpogodniji za izvoenje svih pokreta iz tehnike napada i odbrane u svim fazama borbe, uz obavezno odrzavanje stabilne

18

Aktuelno u praksi

ravnoteze i balansa tela. Kod dobrog borbenog stava (garda) uvek se napred postavlja uslovno slabija ruka i slabija noga, dok se uslovno jaca ruka i jaca noga postavljaju nazad. Iz svega recenog se moze zakljuciti da je u boksu najcelishodniji i najprimenjivaniji dijagonalni borbeni stav - gard. Znaci, postoje dva osnovna stava i to su: levostrani i desnostrani.Tek nakon usvajanja osnovnog borbenog stava - garda moze se prei na obucavanje kretanja u boksu. Kretanje pocinje sa osnovnim bokserskim koracima: 1.napred 2.nazad 3.levo 4.desno Nakon usvajanja osnovnih pravaca kretanja prelazi se na slozenija kretanja, kao sto su okretanja oko prednje i zadnje noge ­ ,,sajd ­ step", kruzno krtanje u oba smera i mesovita kretanja. Ravnoteza borbenog stava i balans su vrlo znacajne komponente u tehnici kretanja. Bokser moze uspesno izvoditi tehnicke zadatke samo ako mu je telo u dobroj ravnotezi. Covecije telo je u ravnotezi onda kada su sve delujue sile podjednako rasporeene i usaglasene u tom lancu kretanja. Sile koje deluju na covecije telo su: 1.sila zemljine teze 2.misina sila 3.sila inercije 4.sila trenja 5.sila reaktivnog prenosenja zamaha 6.centripetalna sila 7.centrifugalna sila 8.spreg sila 9.sila sudara 10.sila akcije - reakcije Ako bilo koja sila, koja dejstvuje na covecije telo, iz nekog razloga bude narusena, ravnoteza i balans e se poremetiti. Zato se, za uspesno izvoenje kretanja u boksu, unutrasnji razmak nogu ne sme poveavati, jer se u tom slucaju poveava

19

Pokrajinski zavod za sport

stabilnost na racun smanjenja pokretljivosti. Uspesno izvoenje kretanja mogue je kada su kolena u polozaju blage fleksije - ugao od 175 ­ 178 stepeni. Vaznost u tehnici kretanja u boksu ima i polozaj stopala, odnosno njihov kontakt sa podlogom. Kod levostranog stava (garda), prilikom napada, desna noga potiskuje a leva stvara silu oslonca. Kod odbrane leva noga potiskuje, a desna noga se oslanja. 4. OSNOVNI DIDAKTICKI PRINCIPI Didakticki principi cine osnovu trenaznog procesa u sportu. Oni odreuju tok treninga i postupanja trenera i sportista, cine trenazni proces racionalnim, svrsishodnim i omoguavaju maksimalno mogue efekate rada. Pod osnovnim didaktickim principima podrazumevaju se: 1.princip svestranosti 2.princip svesne aktivnosti 3.princip ociglednosti 4.princip postupnosti i sistematicnosti 5.princip ponavljanja 6.princip individualizacije 1.Princip svestranosti: podrazumeva da trenazni proces u boksu treba posmatrati kao proces svestranog obrazovanja i vaspitanja. U prvom redu ucenici (vezbaci) moraju da ovladaju celokupnom tehnikom boksa. 2.Princip svesne aktivnosti: kao osnovno podrazumeva da ucenik u svakom trenutku razume smisao, strukturu i krajnji cilj svakog postavljenog zadatka. 3.Princip ociglednosti: najvise dolazi do izrazaja u pocetnim fazama ucenja tehnike boksa, a zasniva se na primeni veeg broja ociglednih sredstava kao sto su: filmovi, kinogrami, slajdovi, crtezi ... Posebno mesto, ipak, zauzima metod demonstracije. 4.Princip postupnosti i sistematicnosti: se zasniva na dva osnovna pravila ,,od lakseg ka tezem" i ,,od poznatog ka nepoznatom", a ovo se ostvaruju primenom uvodnih i pripremnih vezbi.

20

Aktuelno u praksi

5.Princip ponavljanja: je jedan od osnovnih principa koji mora biti stalno prisutan kako kroz obuku tako i kroz treninge. 6.Princip individualizacije: upuuje na potrebu individualnog pristupa svakom sportisti. 5. VEZBE ZA OBUCAVANJE KRETANJA U BOKSU 5.1. Pojedinacne vezbe

1. vezba (sl. 1, 2, 3) Iz dijagonalnog ,,borbenog" stava (sl. 1) vrsi se prenosenje tezine tela na prednju (levu) iskoracnu nogu (sl. 2), zatim na zadnju (desnu) nogu kao sto se vidi na sl. 3. Cilj vezbe je da se stvori predstava oseanja za prenosenje tezista, a da telo ostane u ravnotezi .

Slika 1

Slika 2

Slika 3

21

Pokrajinski zavod za sport

2. vezba (sl. 4, 5) Korak udesno: na komandu jedan zadnjom (desnom) nogom iskoracimo udesno (sl. 5), dok na komandu dva prednju (levu) nogu pomerimo udesno onoliko koliko smo pomerili zadnju nogu. Tezina tela je ravnomerno rasporeenja na obe noge.

Slika 4

Slika 5

3 . vezba (sl. 6, 7, 8) ,,Sajd ­ step" ­ okretanje oko leve noge sa iskorakom u stranu: iskoracimo levom nogom u stranu levo uz istovremeno prenosenje tezine tela na levu nogu kao na sl. 7. Desnom nogom vrsimo pokret okretanja oko leve stajne noge 30 ­ 40 cm ulevo (sl. 8).

22

Aktuelno u praksi

Slika 6

Slika 7

Slika 8

4. vezba (sl. 9, 10) Vezbe visoke koordinacije sa kosarkaskim loptama koje spajaju rad ruku i nogu: prva vezba se izvodi istovremenim odbijanjem dve lopte sa levom i desnom rukom od pod sa kretanjem u svim pravcima kao na sl. 9. Druga vezba se izvodi isto kao i prva s tim sto se lopte odbijaju od pod naizmenicno odnosno prvo leva zatim desna (sl. 10), uz konstantno kretanje dok traje vezba. 5. vezba (sl. 11, 12) Vezba se sastoji od poskoka na jednoj nozi (napred ­ nazad, levo ­ desno), prema semi koja je prikazana na sl. 12. Prikazana sema prvo se savladava poskocima levom nogom, a zatim desnom nogom u odreenom broju serija.

23

Pokrajinski zavod za sport

Slika 9

Slika 10

Slika 11

Slika 12

6. vezba (sl. 13, 14) Vezba se sastoji od izvoenja bocnih koraka u stranu prema semi koja je prikazana na sl. 14. Kretanje se izvodi u obe strane.

24

Aktuelno u praksi

Slika 13

Slika 14

7. vezba (sl. 15) Skok u dalj iz mesta

Slika 15

8. vezba (sl. 16) Skok u vis iz mesta sa rotiranjem trupa (levo-desno)

25

Pokrajinski zavod za sport

Slika 16

Slika 17

9. vezba (sl. 17) Skokovi na jednoj nozi izmeu dve klupe kao na sl. 17. 10. vezba (sl. 18) Skokovi se izvode kao i u predhodnoj vezbi s'tim sto se kretanje izvodi u nazad

Slika 18

Slika 19

11. vezba (sl. 19) Partneri drze jedan drugoga za ruke, imajui zadatek da nadmudre i nagaze stopala svom partneru kao na sl. 19.

Slika 19

12. vezba (sl. 20)

26

Aktuelno u praksi

Kruzno kretanje napred ­ nazad: kruzno kretanje napred (sl. 20), izvodi se isto kao i kretanje napred, s tim sto se kretanje izvodi po liniji zamisljenog kruga u cijem centru bi trebalo da se nalazi protivnik. Kod ovakog kretanja posebnu paznju treba obratiti na mekou pokreta u zglobovima kolena. Na slican nacin izvodi se i kruzno kretanje unazad, a zavisno od stava postoje sledea kruzna kretanja: 1. kruzno kretanje u dijagonalnom stavu, 2. kruzno bocno kretanje u frontalnom stavu, 3. kruzno kretanje oko prednje noge.

Slika 20

Poligoni za uvezbavanje kretanja Za vreme obuke treba primenjivati i kombinovana kretanja (kombinacije) i tako upotpuniti pojedinacnu obuku kretanja koracima. Na osnovu velikog broja vezbi mogue je sastaviti vise razlicitih poligona za obucavanje kretanja u boksu. Jedan od poligona mogao bi da izgleda ovako: 1. skok u vis iz mesta, 2. skok u vis iz mesta sa visoko podignutim kolenima, 3. skok u vis iz mesta sa rotiranjem trupa, 4. skok iz cucnja u vis sa opruzenim telom i rukama u uzrucenju, 5. bocni skok preko klupe visine 45 cm sa doskokom na obe noge,

27

Pokrajinski zavod za sport

6. bocni skok preko klupe odrazom desne noge i doskokom na levu nogu, 7. nakok na klupu iz raskoracnog stava na klupu koja se nalazi izmeu rasirenih nogu, 8. trcanje uz stepenice sa naglasenim podizanjem kolena, 9. sunozni skokovi preko medicinke, 10. preskakanje preko vijece. Izbor datih vezbi ima za cilj, pre svega, striktno angazovanje skocnog zgloba, kolena i zgloba kuka. Kao glavne nosioce sprovoenja inpulsa podloge ­ energije koja se dalje prenosi preko trupa do ramena na gornje ekstremitete. Sve ove vezbe (ukupno 90) kao prirodni oblici kretanja lako angazuju skeletne misie koji pokreu ova tri zgloba. Upraznjavanjem ovih vezbi, pojedinacno ili kroz razlicite poligone, postize se dinamicno kretanje, jacanje skeletne muskulature nogu, poboljsana koordinacija i spretnost ukljucivanja i iskljucivanja glavnih nosilaca tehnike kretanja u boksu (skocnog zgloba, zgloba kolena i zgloba kuka). Dobijanje oseaja fine misine sinhronizovane meuzglobne kordinacije glavni je i najtezi zadatak u formiranju pravilne tehnike kretanja. Aksiom da u boksu boksuju noge i glava (Hudadov, 1972) upravo se moze ostvariti jedino preko programa koji u svom sadrzaju daje veliki broj vezbi namenjenih rzvoju misia pokretaca skocnog zgloba, zgloba kolena i kuka. Kombinovanjem ovih vezbi sa ucenjem tehnike kretanja dobija se potpuna celina onoga sto propisuje dobra tehnika boksa. 8. ZAKLJUCAK Neosporna je cinjenica da tehnika kretanja u boksu predstavlja jednu od najznacajnijih i najsadrzajnijih grana tehnike boksa, a celokupna tehnika boksa moze se podeliti na sledei nacin: 1. Stavovi: dijagonalni, frontalni, paralelni 2. Kretanja: napred, nazad, u stranu, kruzno 3. Udarci: direktni, krosei, aparkati 4. Odbrane: pokretima ruku, pokretima nogu, pokretima telom

28

Aktuelno u praksi

Tehnika kretanja predstavlja prve i vrlo znacajne korake prilikom usvajanja tehnike u boksu. Ucenje i obucavanje tehnike kretanja je dugotrajni proces na koji se nadovezuju ostali procesi treninga. Pocetak obucavanja je rezervisan za formiranje osnovnog borbenog stava, posle cega sledi uvezbavanje osnovnih bokserskih koraka odnosno kretanja napred, nazad i kretanja u stranu. Posle toga prelazi se na slozenije elemente kao sto su: okretanje oko prednje i zadnje noge (,,sajd ­ step"), kruzna i mesovita kretanja. Prilikom obucavanja tehnike kretanja, ali i bokserske tehnike u celini, neophodno je ispostovati i uvazavati osnovne didakticke principe: princip svestranosti, svesne aktivnosti, ociglednosti, postupnosti i sistematicnosti, ponavljanja i individualizacije. Prilikom ucenja tehnike kretanja cesto se usvajaju nepravilne navike tj. javlja se veliki broj gresaka. Metode ispravljanja gresaka vrsi se: recima, demonstrcijom i prekidom vezbanja. Vezbe koje se daju kao pomo u formiranju dobrog i skladnog angazovanja skocnog zgloba, te zgloba kolena i kuka, mahom predstavljaju razlicite kombinacije prirodnih oblika krtanja sa rekvizitima ili sa partnerom, a upraznjavanjem ovih vezbi postize se dinamicno kretanje, jacanje skeletne muskulature, poboljsanje kordinacije i dobar balans.

LITERATURA

29

Pokrajinski zavod za sport

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Arnold , P (1989): Boxing. London. Boskovi, V. (2003): Razvoj snage u boksu ­ sa posebnim osvrtom na specificne vezbe. Imanuel. Beograd. irkovi, Z., Jovanovi, S. (2002): Borenja boks ­ karate. FSFV Beograd. Beograd irkovi, Z (2005): Taktika u boksu. SIA. Beograd. irkovi, Z. (1979): Kako nauciti dolazak u osnovi borbeni stav. Fizicka kultura. Beograd. Hudadov, N. A. (1972): Psiholoska priprema boksera. Prevod Sport indok centar, JZFK. Beograd. Koprivica, V . J (2002): Osnove sportskog treninga. Beograd. Mirilovi, M. (2008): Metodski postupak obucavanja kretanja u boksu. Diplomski rad, FSFV, Beograd. Rogli, M (1980): Skola boksa. Beograd.

30

Aktuelno u praksi

Strucni rad Kasum Goran , Jovanovi Sreko , irkovi Zoran 1Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizickog vaspitanja, Beograd, Srbija. NARODNI OBLICI RVANJA I NJIHOV UTICAJ NA MODERNO RVANJE REGIONAL FORMS OF WRESTLING AND THEIR INFLUENCE ON MODERN WRESTLING

Summary: All forms of wrestling can be devided in traditional and sport wrestling. Traditional forms have local significance and the rules are not usually strictly defined, while forms of sports wrestling have a global character and defined rules which are internationally accepted. Various forms of traditional wrestling appeared independently, under different historical conditions and surrounding influences. Throughout history, a large number of different types of wrestling were developed, based on the variety of racial, ethnic and regional characteristics. All forms of sport wrestling represent the most prominent forms of wrestling, which over the time attracted attention and interest of many people from the entire world, and gained the status of internationally recognized forms. The number of those forms is not definitive, which is showed by launching of the world wrestling games and official championship of the world in certain non-olympic forms of wrestling, and therefore it is predicted that that number will increase, while the status of some other forms will eventually change. Quality of the sport wrestling in most countries is greatly connected with the tradition and its popularity. This work illustrates the connection between forms of sport wrestling and some forms of traditional wresling, which existed or still exist in the world. Key words: traditioanl wrestling, sport wrestling, popularity, tradition, quality.

1 1 1

1. UVOD Kroz istoriju, nastao je veliki broj razlicitih formi i oblika rvanja, sa raznim specificnostima vezanim za istorijske, rasne, etnicke i regionalne karakteristike naroda koji ga je upraznjavao. Mada je vrlo tesko utvrditi tacan sled istorijskih dogaaja, namee se zakljucak da su odlike i karakteristike razlicitih oblika rvanja proizvod meusobnih politickih, drustvenih i kulturnih uticaja mnogih grupa koje su presle preko teritorija na kojima ono egzistira. Neki od tih oblika rvanja su odav31

Pokrajinski zavod za sport

no prestali da se primenjuju, neki se retko i od strane relativno malog broja aktera upraznjavaju i danas, dok neki oblici narodnog rvanja i danas uzivaju znacajnu popularnost i privlace interesovanje vrlo velikog broja rvaca i posmatraca. Svi ovi oblici rvanja su, kroz dugu istoriju svog postojanja, odigrali znacajnu ulogu u procesu evolucijskog razvoja coveka. Ovaj rad predstavlja pokusaj da se svi oblici rvanja sistematizuju na jedan prihvatljiv nacin, kao i da se kroz kratak presek i pregled pojedinih formi narodnog rvanja, ilustuje njihov uticaj na kvalititet i popularnost modernog sportskog rvanja. 2. PODELA RVANJA Rvanje je kao oblik vezbanja i nadmetanja poznato prakticno svim ljudskim kulturama u istoriji, od kineskog »dana rvanja«, iz treeg milenijuma stare ere, do danas (irkovi, 2006). Veina autora je sve forme i vidove rvanje podelilo na narodne oblike rvanja i sportsko rvanje. U sustini, sportsko ili meunarodno rvanje predstavljaju vidovi rvanja koji su rasprostranjeni po celom svetu, meunarodno su priznati, i imaju jedinstvenu organizaciju i pravila za ceo svet, dok grupu narodnih oblika rvanja cine sve forme rvanja koje egzistiraju sirom sveta, ili su nekada upraznjavani na pojedinim teritorijama ili u pojedinim etnickim zajednicama, ali nemaju globalni karakter. Njihov broj je jako veliki, a u literaturi je opisano preko 300 oblika rvanja. U sportsko rvanje se, ve duze vreme, ubrajaju tri oblika olimpijskog rvanja (rvanje grcko-rimskim stilom, rvanje slobodnim stilom i rvanje za zene), kao i neolimpijski oblik rvanja sambo. Od pre dve godine Svetska rvacka federacija - FILA, je, kao meunarodno razvijene i priznate oblike sportskog rvanja, prihvatila i rvanje na plazi, grapling i pankracion. Tako se od prosle godine odrzavaju Svetske rvacke igre, koje na programu imaju meunarodno priznate neolimpijske vidove rvanja, a pobednici dobijaju titule svetskih sanpiona u tom obliku rvanja. U turskom gradu Antalija, od 7. do 9. septembra 2007. godine, odrzane su Druge svetske rvacke igre, a takmicenja su odrzana u sambou, rvanju na plazi, graplingu i pankracionu. Na ovom takmicenju ucestvovalo je oko 200 rvaca iz 22 zemlje, u kojima se upraznjavaju ovi oblici rvanja. Osim toga, pojedine forme narodnog rvanja, koje su se svojom masovnosu, atraktivnosu i organizacijom posebno nametnule, dobile su atribut meunarodnosti i pocele da organizuju i odrzavaju meunarodna takmicenja cak i na nivou svetskih prvenstava.

32

Aktuelno u praksi FORME RVANJA BEZ PARTERA 1.Bez koristenja nogu i hvatova za noge -v shvatku (Rusija), -trinte ­ drpte (Moldavija), -kurjas (Tatarstan), -kurjas ferganski (UzbekistanFerganski reon), -cukotsko-korjaksko rvanje (Rusija), -kalmicko rvanje (Rusija), 2.Sa koristenjem nogu i bez hvatova za noge -ne v shvatku (Rusija), -kures (Kirgizija), -gusti (Tadzikistan), -cidaoba (Gruzija), -koh (Armenija), -trinte-kupedike (Moldavija), -kurdacaj tustu (Jakuti), -kabis (Osetija), -gouren ili bretonsko rvanje (Francuska), -starogrcko rvanje, 3.Sa koristenjem nogu i hvatovima za noge -buharska gusti (Tadzikistan), -kures ili hures (Tuvini), -barilda (Mongoli), -hapsagaj (Jakuti), -tutus (Severni Kavkaz), -sumo (Japan), -svingen (Svajcarska), -hivinski slobodni stil (Turkmenistan), -kec gold (Enleska), -kurjas buharski (UzbekistanBuharski reon), -rvanje na plazi (meunarodno), FORME RVANJA SA PARTEROM 1.Bez koristenja nogu i zahvata za noge -grcko-rimski stil (meunarodno), 2.Sa koristenjem nogu i zahvatima za noge -slobodni stil (meunarodno), -rvanje za zene (meunarodno), -drevno grcko rvanje, -gjules (Azerbejdzan), -kosti (Iran), -kusti (Pakistan), -gjures (Turska), -lankasirski stari slobodni stil (Engleska), -suvo rvanje (Bugarska), -grcko narodno rvanje, -dini (Skotska), -koledz rvanje (Amerika), 3.Sa koristenjem nogu, zahvatima za noge i polugama -drevno egipatsko rvanje, -sambo (meunarodno), -grapling (meunarodno), -kec-ez-kec-ken (Amerika), -sabmisen, -brazilska jiu-jitsu, -tradicionalna jiu-jitsu (Japan), -judo (meunarodno), -vale tudo (Brazil), -pankracion (meunarodno).

33

Pokrajinski zavod za sport

Na pomenutim Svetskim rvackim igrama su, kao demonstracioni sportovi, prikazani rvanje u pojas, kuras i sumo, i na taj nacin je dat podstrek za dalji razvoj ovih oblika rvanja. Tree svetske rvacke igre odrzae se od 18. do 20. septembra 2008. godine, a za ocekivati je da interesovanje bude jos vee, kako od strane takmicara, tako i od strane publike. Veliki broj autora u sportsko rvanje ubraja i dzudo. Ovaj sport, po svojim karakteristikama i osobenostima, spada u grupu sportova na bazi hvatova, ili kako se to cesto kaze rvackih sportova, ali je vremenom stekao toliko veliku masovnost sirom sveta da se potpuno odvojio od ostalih vidova sportskog rvanja, i danas egzistira kao zaseban sport. Pored ove najopstije podele rvanje na narodno i sportsko, sve oblike sportskog i narodnog rvanja, mogue je podeliti i na osnovu kriterijuma da li se borba odvija iskljucivo u stojeem stavu ili se nastavlja i u parteru. Dalja klasifikacija rvanja mogla bi da se izvrsi prema kriterijumima o delovima tela kojima se moze dejstvovati i na koje su dejstva dozvoljena. Tako je rvanje u stojeem stavu, kao i rvanje u kojem se borba odvija i u parteru, mogue podeliti na oblike u kojima je zabranjeno izvoditi dejstva nogama i na noge protivnika, na oblike u kojima je dozvoljeno izvoditi dejstva nogama ali bez hvatova za noge protivnika, kao i na oblike u kojima je dozvoljeno izvoditi dejstva nogama i izvoditi hvatove za noge protivnika. Naravno, i mnogi drugi kriterijumi mogu biti upotrebljeni da bi se mnogobrojni oblici rvanja sistematizovali na prirodan i logican nacin. Sistematizacija koja je ovde data predstavlja, po nasem misljenju, jednu od najlogicnijih i najprakticnijih, a zasniva se na principima koje je preporucio Galkovskij (prema Stepanov, 2005). Svi oblici rvanja podeljeni su na one one bez borbe u parteru i one u kojima se borba nastavlja u parteru, uz dalju podelu obe grupe na podgrupe po osnovu delova tela kojima se i na kojima se izvode pravilima dozvoljena dejstva. 3. NARODNO RVANJE U VODEIM RVACKIM ZEMLJAMA

34

Aktuelno u praksi

Istorija rvanja predstavlja u stvari istoriju narodnih oblika rvanja. Ljudi koji su vodili sportsko rvanje u nekadasnjem Sovjetskom Savezu, bil su svesni znacaja narodnog rvanja i koristi koju njihovo sportsko rvanje ima od narodnih oblika rvanja. Zato su 14. aprila 1982. godine, na zasedanju Svesovjetske federacije sportskog rvanja, doneli odluku da znacajno pomognu radu i razvoju narodnih oblika rvanja u svojim republikama i reonima (Konsultacije, 1982). Ova odluka je obrazlagana izutno velikim brojem kvalitetnih i perspektivnih rvaca upravo iz onih reona gde narodni oblici rvanja imaju veliku popularnost. U Rusiji se i danas neguje preko 20 nezavisnih oblika narodnog rvanja, a mnogi veliki sampioni su svoje prve rvacke korake nacinili u narodnom rvanju. Veliki broj narodnih oblika rvanja godinama negovanih u Rusiji, rezultirao je njihovom dugogodisnjom dominacijom u svetskom sportskom rvanju. Ranije u sklopu Sovjetskog Saveza, a od 1992. i kao samostalna reprezentacija, Rusija gotovo bez prekida neprikosnoveno vlada svetskim rvackim strunjacama. Nije nikakvo iznenaenje sto su rvaci Rusije i na poslednjem Prvenstvu sveta u Bakuu, od sedam kategorija u slobodnom stilu, osvojili sest zlatnih i jednu bronzanu medalju (FILA, 2007). U grcko - rimskom stilu ta dominacija nije toliko izrazena, ali i tu nikada ne proe veliko takmicenje bez njihovih predstavnika na najvisem postolju. Slicna situacija je i sa sambom, a i u dzudou imaju vrlo zapazene pojedince, mada bez tako naglasene dominacije. Ovakva superiornost Ruskog rvanja u direktnoj je vezi sa popularnosu i tradicijom koju narodni oblici rvanja imaju u ovoj zemlji. Iz ovog mnostva narodnih oblika rvanja vremenom se posebno izdvojilo rvanje u pojas sa svoje dve varijante: klasicna, koja ne dozvoljava koristenje nogu, i slobodna u kojoj je dozvoljeno koristenje nogu. U obe varijante borba traje 5 minuta, a pre borbe se hvata i obmotava oko ruku protivnikov pojas, koji je labavo vezan oko struka. Cilj je protivnika baciti direktno na lea, sto automacki donosi 5 poena i pobedu. Bacanja kojima se protivnik ne dovede direktno na lea donose po dva poena i sabiraju se do prednosti od 6 poena, kada se borba zavrsava. U oktobru 2007. godine, u Baskiriji je odrzano Sesto Svetsko prvenstvo u rvanju za pojas, a ucestvovao je veliki broj rvaca, uglavnom iz bivseg Sovjetskog Saveza. Ovo kvalitetetno i vrlo zanimljivo takmicenje pratila je gotovo sva rvacka elita sa tih prostora, a publicitet koji mu je dat ravan je publicitetu kakav dobija svetsko ili evropsko prvensvo u olompijskim oblicima rvanja. Inace, rvanje sa kopcanjem oko pojasa je veoma stari oblik rvanja, a pojedini autori opisuju ga kao glavni u Ruskom rvanju. U proslosti je bilo popularno na celoj teritoriji Rusije, tako da je u XIX veku profesionalno cirkusko "rvanje kopcanjem oko pojasa"

35

Pokrajinski zavod za sport

ustvari proisteklo iz ovog oblika. Na reklamnim plakatima ovi dogaji u cirkusima su cesto nazivani kao svajcarsko - rusko rvanje. Nije bilo zvanicnih sudija, ucestvovali su i strani rvaci, a za pobedu je trebalo protivnika baciti tri puta. Veliki profesionalni rvac, Ivan Podubni, slavu je poceo da stice 1898. godine, postavsi sampion u rvanju sa kopcanjem za pojas. Nastupi i uspesi velikih rvaca sa pocetka 20. veka ukazuju na njihov postepeni prelazak od rvanja sa kopcanjem za pojas, preko rvanja v shvatu, do grcko-rimskog rvanja. Kada se govori o superiornosti Rusije u rvanju slobodnim stilom cesto se kaze da njima nije tesko da sa tako ogromnog prostranstva izaberu one najbolje. Meutim, prava istina je nesto drugacija, pa ogromnu veinu njihovih reprezentativaca daje samo region Kavkaza. Veina najkvalitetnijih rvaca Rusije, a time i sveta, selektirana je uz regiona koji verovatno nema vise stanovnika od, recimo, Srbije. Takva superiornost slobodnog stila rvanja usko je povezana sa popularnosu i kvalitetom narodih oblika rvanja na Kavkazu. Kada se kaze kavkasko rvanje obicno se odmah pomisli na cidaoba i gules rvanje, ali broj stilova koji tamo egzistiraju mnogo je vei. Samo dagestansko rvanje cini 8 razlicitih varijanti narodnog rvanja, od kojih sve imaju ratnicke odlike. Katkabi je najstariji od svih i ima najbogatiji tehnicki arsenal, koji cini 80 razlicitih zahvata. U nekim regijama pobednikom se proglasava rvac koji uspe da baci protivnika na grudi, zato sto protivnik bacen na lea ima vise opcija za odbranu. U mnogim selima postoje mesta posebno ureena za trening i takmicenja u rvanju (Dibirov, 1973). U vise varijanti lechum bukavu rvanja dominiraju zahvati za noge, a pobeuje rvac koji baci protivnika na lea. Ankumara rvanje jako podsea na cidaoba rvanje bez muzike i plesa, a u ovoj regiji veoma je popularan i tutus, u kojem rvaci nose neku vrstu kosulje, pojas i cipele. Rvaci hvataju jednom rukom za pojas protivnika, drugom po slobodnom izboru, a za pobedu treba protivnika oboriti na lea i pri tome ostati na nogama. Kod Slovenskih naroda poseban znacaj i tradiciju ima sloveno goricko rvanje. Ono predstavlja modernu kombinacija boksa i tradicionalne ruske rvacke tehnike, i na neki nacin predstavlja imitaciju borbenog ratnickog rvanja (Belov, 1993), i predstavlja neku vrstu prototipa pankraciona koji je danas priznat od strane FILA. Pored toga, kombinovanjem sistema samozastite bez oruzja, koji je, oslanjajui se na dzudo i ju-jutsu, 1921. godine utemeljio a 1923. i predstavio Spiridonov, kao i velikog broja tehnika iz narodnih oblika rvanja, 30 ­ ih godina dvadesetog veka razvija se oblik sportskog rvanja ­ sambo. Sambo je objedinio opremu, bacanja i pripremu za zahvat iz ruskog narodnog rvanja v shvat36

Aktuelno u praksi

ku i ne v shvatku, kacenja nogu i bacanja preko boka sa hvatom za odeu iz gruzijskog cidaoba, razne zahvate za noge iz azerbejdzanskog i burat-mongolskog rvanja, obaranja iz tatarskih, turkmenskih i uzbeckih oblika rvanja, pripremni hvat za bacanje iz tadzickog rvanja, kao i poluge iz altajskih i srednjeazijskih oblika rvanja. U Gruziji je rvanje izvorni nacionalni sport. Ima veoma dugu tradiciju vrlo vaznu ulogu u njihovoj istoriji i nacinu zivota. U gruzijskom rvanju se posebno ceni vestina a ne snaga, i gotovo da nema Gruzijca koji ne zna da se rve. Tehnicki arsenal gruzijskog rvanja je veoma bogat, ima puno zahvata slicnih onim koji se koriste u rvanju slobodnim stilom, sambou i dzudou. Najpoznatiji oblik narodnog rvanja u Gruziji je cidaoba. Borba se vodi na zemlji i posebnim prostirkama, a rvaci oblace specijalne kostime, cobu, vrstu vojne bluze bez rukava sa mekim kajisem oko pojasa. Danas je Gruzija jedna od vodeih zemalja u svim oblicima sportskog rvanja. Takav kvalitet i uspesnost na meunarodnoj sceni prosto je nemogue ne dovesti u vezu sa kvalitetom i popularnosu koje cidaoba rvanje ima u ovoj drzavi. Ostae zabelezeno da je na Svetskom prvenstvu u slobodnom stilu 1954. godine, cak sedam od ukupno osam rvaca tadasnjeg Sovjetskog Saveza, u sportsko rvanje presla nakon visegodisnjeg upraznjavanja cidaoba rvanja (Petrov, 2000). Koh rvanje je najrazvijeniji narodni sport u Jermeniji. Takmicenje se izvodi na prostirci ili travi. Rvaci oblace posebnu vojnu bluzu zvanu dzoha, pantalone i mekani opasac. Pre takmicenja rvaci izvode ples, a posle pobede pobednik igra slavei pobedu. U proslosti trajanje takmicenja nije vremenski bilo ograniceno. Danas to obicno nije duze od 7 minuta. Pobednik je onaj rvac koji uspe da protivnika baci na lea. Takmicenja su praena narodnom muzikom. Postoji vise varijanti ili bolje rei vise grupa, ali su za pobedu zahtevi isti: lorient koh (zabranjeni su zahvati ispod struka), sirakski koh (rvaci oblace neku vrstu suknje i pojas, a dominiraju zahvati za noge i suknju), dzoka-gulas (rvanje na kolenima gde rvaci, koristei samo ruke i bez ustajanja, pokusavaju da bace protivnika na lea). Popularnost ovih stilova rezultirala je velikim brojem sampiona koje je imala i ima Jermenija, i koji su nastupali ili nastupaju za veliki broj evropskih zemalja. Kada bi svi rvaci iz Jermenije takmicili za istu reprezentaciju, ta reprezentacija bi vrlo cesto bila najuspesnija na najveim svetskim takmicenjima. U Turkmenistanu je vrlo popularano narodno rvanje zvano jakalasma. Ovaj oblik rvanja svoje korene vuce iz davnih vremena, i uvek je imao znacajno mesto prilikom narodnih i drzavnih prazvnika, te narodnih i porodicnih svecanosti. U

37

Pokrajinski zavod za sport

nekim reonima se cak 80% muskog stanovnistva bavilo ovim oblikom rvanja (Ananjijazov, 1982). Velika veina turkmenistanskih reprezentativaca u rvanju, sambou i dzudou, pocetnu obuku stekla je vezbajui jakalasma rvanje. Ova cinjenica, je, krajem osamdesetih godina, dovela do inplementacije programa obuke ovog vida rvanja u skolske programe. Mada za bavljenje jakalasmom nisu potrebni posebni uslovi, jer svaka ravna travnata povrsina moze biti pretvorena u mesto za rvanje, u novije vreme se obicno inprovizuje strunjaca. Gules je oblik narodnog rvanja veoma popularan u Azerbejdzanu. Takmicenja se odrzavaju na otvorenom, ranije na zemlji a danas na strunjacama. Rvaci oblace lake cipele, vrlo uske pantalone i kais oko pojasa. Mecevi su praeni istocnjackom muzikom. Pobednik je rvac koji obori protivnika na lea, a u proslosti i onaj ko baci protivnika na kolena. Dozvoljeno je drzanje ruku, tela i nogu ili pantalona. Mec traje 10 - 15 min. Jaki rvaci su ponekad kacili ogledala na svoja kolena u nameri da pokazu da nisu dotakli zemlju (Bakalova, 2006). Velika popuarnost ovog oblika rvanja reflektovala se i na izuzetne rezultate koje rvaci iz ovih zemalja postizu u sportskom rvanju. Narodno rvanje igra vaznu ulogu u zivotu Bugara. Glavni stil koristen u Bugarskoj slican je rvanju slobodnim stilom i obicno se naziva narodna borba, a u nameri da se razlikuje od masnog rvanja, ovo rvanje zovu i suvo rvanje. Borbe se izvode na zemlji, prostor i vreme nisu bili ograniceni, a postoji samo jedna kategorija. Rvaci su goli do pojasa ili nose svakodnevnu odeu. Arsenal tehnika ovog stila je veoma bogat zato sto su dozvoljena hvatanja za sve delove tela, osim hvatanja za odeu i brutalnog zahvta. Pobeda se proglasava samo bacanjem protivnika i njegovim zadrzavanjem u tom polozaju. Pored ovog oblika rvanja, u istocnoj Bugarskoj je veoma popularno bilo i masno rvanje. Veina velikih bugarskih sampiona starije generacije poceli su da se rvu u poljima. Veoma bogat tehnicki arsenal ovih narodnih oblika rvanja sve vise je koristen i inplementiran u moderno sportsko rvanje. Ovo je iniciralo Bugarsku rvacku federaciju da 1958. godine ustanovi pravila narodnog rvanja. U Bugarskoj se godisnje organizuje 600-800 takmicenja, obicno na nacionalnim sajmovima, a takmicenja prati puno gledalaca. Lankasir rvanje, ili rvanje uhvati kako uhvatiti mozes, nastalo je u Engleskoj od najmanje tri izvorna stila. Na Olimpijskim igrama 1908. u Londonu, kada je britanija osvojila 2 zlatne medalje, rvalo se po pravilima uzetim iz lankasir rvanja. Iz ovog stila kao osnove, pored modernog rvanja slobodnim stilom, razvilo se i profesionalno kec rvanje i americko koledz rvanje. Jos pocetkom tridesetih go38

Aktuelno u praksi

dina 20.- og veka, nekolicina Svajcaraca koji su se bavili rvanjem svingen, uspela je da na svetskoj sceni ostvari najvrednije rezultate. Kod Turaka, rvanje je bilo najomiljeniji sport i pre nego sto su se ustalili na danasnjim teritorijama. Jos od 1349. godine, pored Adrionopolja, danasnjeg Jedrena, organizuju se najvea takmicenje u narodnom rvanju u svetu. U Turskoj se praktikuje vise oblika rvanja, a jagli gures je jedan od najpopularnijih. Mesto za rvanje je velika povrsina, ne manja od 30 x 30 metara. Rvaci oblace specijalne kozne pantalone kispet, napravljene od volovske koze. Pre takmicenja najbolji rvaci obilno namazu svoju kozu biljnim uljem. Posle prvog poraza rvac je eliminisan iz daljeg takmicenja. Ranije je takmicenje trajalo i po 5-6 sati, do pobede jednog od rvaca, sto je znacilo da je izdrzljivost bila veoma vazna. Laksi rvaci su, zahvaljujui dobroj tehnici i izdrzljivosti, uspevali da pobede i znatno teze protivnike. Pobednik je rvac koji obori protivnika na lea, ali da njegova lea, rame ili grudi nemaju kontakt sa zemljom. Pobeda se priznaje i rvacu koji nacini tri koraka nosei protivnika, posle slucajnog cepanja kispeta, posle povrede. Pobednik dobija vredne nagrade. Karakusak gures je oblik rvanja, u kojem rvaci nose kratke kombinizone i kratke pantalone napravljene od jaree koze. Takmicenja se odrzavaju na travi i prema unificiranim pravilima, na povrsini 30 x 30 metara, a rvaci su podeljeni u 4 starosne grupe i u 9 tezinskih kategorija. U zavisnost od uzrasta takmicenja traju 6, 8, 12, 15 minuta. Treba pomenuti da su mnogi sampioni prve korake u rvanju nacinili u ovom obliku. Slicno je nekim kavkaskim stilovima i stilovima Centralne Azije. Aba je oblik rvanja u Turskoj, u kome ucesnici oblace tesku vunenu odeu, dok je salvar gures je oblik rvanja u kome rvaci rvu u caksirama i goli do pojasa. Posle Drugog svetskog rata veina olimpijskih i svetskih sampiona prvo su se dokazali u narodnim oblicima rvanja. Imajui u vidu veliku popularnost koju ovi oblici rvanja imaju u Turskoj, dominacija i kvalitet njihovih rvaca u sportskom rvanju, nameu se kao logicna posledica. Korene skoro svih japanskih borilackih vestina mogue je pronai u istoriji kineskog rvanja, a nastale su mesanjem stranih uticaja. Sumo rvanje se razvijalo u razlicitim pravcima. Rvanje je praktikovano od strane ruralne populacije, a kasnije se mesalo sa drugim borilackim tehnikama i razvilo u inperijalni sport. Boriliste je krug precnika 4,5 m. Za pobedu protivnika treba prisiliti da dodirne podlogu bilo kojim delom tela sem stopalom, ili ga izgurati van borilista. Borba obicno ne traje duze od minuta, a zabranjeni su brutalni zahvati. Njegov uticaj je vrlo uocljiv na veinu oblika modernog sportskog rvanja, a posebno na rvanje grcko - rimskim i

39

Pokrajinski zavod za sport

slobodnim stilom, kao i rvanje na plazi. Internacionalna amaterska sumo federacija je osnovana 1972. godine, a pravila se razlikuju od profesionalnog sumoa, i postoje kategorije: do 80, do 100 i preko 100. Postoje takmicenja i bez tezinskog limita. Takmicenje je ograniceno na tri minuta. Ju­jutsu je stari japanski sistem samoodbrane, koji podrazumevao gipkost, mekou i sposobnost koristenja protivnikove sile. Ovaj nacin borenja postojao je jos u 7. veku, a sam termin se prvi put pojavio u 14. veku, i oznacavao je generalizovana i sistematizovana iskustva borenja u bliskom kontaktu. Poznajui potrebe samuraja, logicna je bila potreba da se protivnik neutralise ili ubije udarcima ruku ili nogu, guranjima, pritiscima, bacanjima ili obaranjima, a u periodi 17 ­ 19 vek broj ovih skola bio je veoma velik. Mnogi autori ovaj oblik rvanja dovode u vezu sa sumo rvanjem, mada je sumo relativno rano primilo takmicarski karakter, sto sa ju-jutsu nije bio slucaj. Dzudo, aikido, grapling i pankracion, samo su neki od sportova nastalih na osnovama ju­ jutsua. U skladu sa policijskim zahtevima, danas se proteziraju neke od ovih varijanti, dok su neke od varijanti dobile obelezja sporta i postale vrlo popularne sirom sveta. Dominaciju koju rvacice i rvaci iz Japana imaju u svetu nemogue je ne povezati sa tradicijom i popularnosu ovih oblika rvanja. U zenskom rvanju Japanke vrlo nadmono osvajaju prva mesta na najveim svetskim takmicenjima, u slobodnom i grcko-rimskom stilu redovno osvajaju medalje, a dzudo, kakav se godinama radi u Japanu, bio je i ostao ideal ka kojem teze svi dzudisti sveta. Maarsko narodno rvanje se odrzavalo na prostirkama ili na travi, u cirkuskoj areni. Rvaci su nosili odeu ili kombinezone ili vunene potkosulje. Pobeda se osvajala obaranjem protivnika ili njegovim izgurivanje van borilista. Pravila su veoma slicna sumo rvanju, ali je tesko rei ko je tvorac tih pravila. Maarsko rvanje ima vrlo bogatu istoriju. Jos u XV veku kraljevski dvor je imao rvackog trenera po imenu Galesti. Najbolji rvaci u narodnom rvanju, koji su bili uz feudalne gospodare, a kasnije i cirkuski rvaci kao promoteri iste tradicije, mogu se smatrati predhodnicima grcko-rimskog rvanja i njegove popularnosti. Prva pravila su ustanovljena 1886. godine. Maari danas predstavljaju jednu od vodeih zemalja u svetskom sportskom rvanju, a narocito u grcko-rimskom stilu. Povezanost narodnog i sportskog rvanja se prosto namee sama. Narodno rvanje u Iranu uziva uzuzetnu popularnost. Takmicenjima narodnog rvanja cuha, koje se svake godine odrzava u provinciji Horasan, obavezno prisustvuje vise od deset hiljada ljudi, a, za razliku od ostalih muskih takmicenja u Iranu, mogu da ga gledaju i zene. Pobedikom se smatra rvac koji svog protivnika

40

Aktuelno u praksi

digne u vazduh i pocne da okree oko sebe, ili ga obori na plea. Pored cuha rvanja, u Iranu postoje i drugi popularni oblici narodnog rvanja. Svake godine, tokom meseca jula, za vreme odmora od radova u poljima, 33 sela organizuju u provinciji Mazarderan takmicenje u kusti rvanju. Ovaj turnir se naziva Luco kusti i veoma je kvalitetan i poseen. Ovakva popularnost rvanja u ovoj provinciji za posledicu ima cinjenicu da mnogi svetski poznati rvaci poticu upravo iz ove sredine, a Iran predstavlja jednu od vodeih zemalja u svetskom rvanju. U ovom veoma starom i dosta brutalnom obliku rvanja na zemlji je malo sta bilo zabranjeno, a pocetkom 20. ­ og veka nekoliko poznatih rvaca je, zahvaljujui njihovoj pripremi u kusti rvanju, nizalo briljantne pobede u profesionalnim mecevima u Evropi i Americi. Ovo rvanje posluzilo je kao osnova za nastanak modernog slobodnog stila ali i meunarodno priznatog rvanja na plazi, stila u kojem se od 2006. godine, u organizaciji FILA, u okviru Svetskih rvackih igara odrzavaju zvanicna svetska prvenstva. Amerika neguje veliki broj oblika narodnog rvanja, od kojih su najpoznatiji koledz rvanje i kec-ez-kec-ken. Cuveni koledz stil je rvanje slobodnim stilom sa nesto uprosenim pravilima. Borba traje 7 minuta i ima tri dela (3+2+2). U drugom i treem delu borbe rvaci, jedan put jedan a posle drugi, biraju da li zele da se bore u stojci, kao gornji u parteru ili kao donji u parteru. Ustajanje iz partera donosi bod, a drzanje protivnika u parteru duze od 1 minut takoe donosi bod. Kraj borbe je tus, koji se oznacava ako se protivnik 5 sekundi zadrzi na leima. Bacanja se boduju sa 2 ili 3 boda, a iz partera se boduju samo zahvati kojima je protivnik duze od 5 sekundi zadrzan u mostu ili polumostu. Bacanja bez zadrzavanja na leima se ne boduju. Atraktivnost i popularnost ovog stila je tako velika da nije iznenaenje da na takmicenjima bude prisutno i 20 000 gledalaca, a iz redova uspesnih rvaca u ovom stilu regrutuju se rvaci za olimpijske vidove rvanja. Kec-ez-kec-ken je oblik rvanja koji danas predstavlja komercijalnu varijantu i svojevrstan sou, i koji u Americi uziva veliku popularnost, a znacajno utice na transformaciju uvrezenih shvatanja i poimanja rvackog sporta u celini (Kasum, 2006). Ovaj oblik rvanja predstavlja nastavak tradicije profesionalnog rvanja slobodnim stilom, koji je krajem 19. i pocetkom 20. veka imao veliku popularnost u Americi. Za razliku od profesionalnog rvanja, u istom periodu se razvijalo i amatersko rvanje slobodnim stlom, koje je vremenom preraslo u meunarodno priznato rvanje slobodnim stilom. I mnogi drugi stilovi rvanja, poput graplinga i sabmisem rvanja u Americi su stekli veliku popularnost, i vremenom stekli meunarodni znacaj. Zahvaljujui sirokoj bazi i popularnosti, koje sustvorili ovi stilovi, Amerika danas predstavlja

41

Pokrajinski zavod za sport

velesilu u sportskom rvanju. Sa ukupno osvojenih 117 medalja (49, 43, 25), Amerika se po broju osvojenih olimpijskih medalja nalazi odmah iza Rusije ­ URS, koja je ukupno osvojila 161 medalju (83, 44, 34). I na Svetskim rvackim igrama, odrzanim ove godine u Antaliji, rvaci Amerike su imali zapazenu ulogu, a posebno naglasenu dominaciju pokazali su u graplingu. Skandinavske zemlje neguju veliki broj razlicitih oblika rvanja. Glima podrazumeva hvatove za remenje bez prava raspustanja hvata, bondetak ili litvak je rvanje u stojeem stavu sa opisanim glima zahvatom bez slozenih zahvata gde pobedu odlucuje superiornost u snazi, finsko ritpaini sa uzvoenjem zahvata hvatovima za pantalone, svedsko rigcast ili finsko risancosti sa slobodnim zahvatima, svedsko beltestcast ili finsko hausupai sa kopcanjem pojasa, svedsko bonscast ili finsko viopaini sa zahvatima za pantalone i noge, armesloengija slicno rvanju slobodnim stilom, norvesko rigegnesa - staticko rvanje i savijanje protivnika u leuma, svedsko armtag, finsko sulipaini ili norvesko slentag ­ sa kopcanjem oko ruku. Ovako veliki broj stilova rezultirao je da u grcko-rimskom stilu, po broju olimpijskih medalja, Finska zauzima drugo mesto sa 20 zlatnih, 19 srebrnih i 18 bronzanih medalja, iza neprikosnovenih Rusa - URS sa skorom 38, 23, 13 (Belov, 2005), dok tree mesto na vecitoj listi pripada Sveanima. Kada se posmatra ukupan broj olimpijskih medalja u grcko-rimskom i slobodnom stilu na vecitoj listi Finci zauzimaju tree (26, 27, 28) a Sveani cetvrto mesto (28, 26, 26), iza Rusije -URS i Amerike (FILA, 2004). Rvanje slobodnim stilom u SFRJ takoe se razvilo na osnovama narodnih obika rvanja, najvise zahvaljujui tradiciji i kvalitetima koje je imalo pelivansko rvanje, ali i rvanje sa hvatom za krsta i rvanje u kais. Prakticno, prva generacija rvaca slobodnim stilom u Makedoniji, gde je ono vremenom dostiglo visok meunarodni nivo, bili su zapravo pelivani iz vremena sa kraja pedesetih i pocetka sezdesetih godina 20. ­ og veka (Bojovi, 1983). Njihovi kvaliteti i vestina, steceni upraznjavanjem pelivanskog rvanja, posluzili su kao izvanredna osnova za izgradnju siroke baze potrebne za razvoj kvalitetnog slobodnog stila. Vremenom, uloge su se donekle promenile, tako da danas slobodni stil rvanja znacajnije utice na narodne oblike rvanja u svetu nego oni na njega. Nije retkost slucaj da poznati rvaci slobodnim stilom, privuceni pozivima vienih domaina, kao i vrednim nagradama koje se dodeljuju najuspesnijim pelivanima, oprobaju svoje kvalitete u borbama po pravilima ovog oblika narodnog rvanja.

42

Aktuelno u praksi

4. ZAKLJUCAK Razliciti oblici narodnog rvanja su se pojavljivali nezavisno, pod razlicitim istorijskim uslovima i podsticajima iz okoline. U slicnim uslovima, postojei tipovi rvanja su podsticali i razvijali slicne oblike, ali su odreene razlike po pitanju pravila i tehnika rvanja, cak i unutar istih etnickih grupa, predstavljale specificnost pojedinih regiona i vremena u kojem je nastalo. U izmenjenim uslovima, pojavljivale se nove varijante rvanja, ali su i one imale dodirnih tacaka sa starijim oblicima rvanja. Uticaj jednog tipa rvanja na drugi je znacajan, i karakterise ceo ovaj proces. Kroz istoriju, nastao je veliki broj razlicitih tipova rvanja sa razlicitim rasnim, etnickim i regionalnim odlikama. Svi oblici sportskog rvanja predstavljaju ustvari najprominentnije oblike rvanja, koji su vremenom privukli paznju i interesovanje velikog broja ljudi iz celog sveta, i stekli status meunarodno priznatih oblika rvanja. Broj meunarodno priznatih oblika rvanja nije konacan, a desavanja koja su obelezila pokretanja svetskih rvackih igara i zvanicnih sampionata sveta u pojedinim neolimpijskim oblicima rvanja, nagovestavaju da e se broj meunarodno priznatih oblika rvanja poveavati, a status pojedinih oblika rvanja menjati. Ovaj rad predstavlja svojevrsnu ilustraciju povezanosti pojedinih oblika sportskog rvanja i razlicitih oblika narodnog rvanja, koji su egzistitali ili jos uvek egzistiraju u svetu. Analizirajui ukupnu problematiku i fenomenologiju rvanja, i uvazavajui informacije iznete u ovom radu, mogue je izvesti odreene opste zakljucke, koji se odnose na veze i interakcije razlicitih oblika rvanja: Svi oblici modernog sportskog rvanja nastali su na osnovama koje su cinili narodni oblici rvanja, odnosno njihovim kombinovanjem i modifikacijom, Svi oblici sportskog rvanje su u pocetku uglavnom preuzimali neka pravila, takmicarske tehnike i takmicare iz narodnih oblika rvanja, ili ve formiranih oblika sportskog rvanja, da bi nakon dostizanja visokog nivoa kvaliteta i konkurencije ovaj proces tekao u suprotnom pravcu, pa danas sportsko rvanje znacajno utice na modifikovanje i modernizaciju narodnih oblika rvanja, Vremenom je diferencijacija pojedinih oblika rvanja dovela do toga da, za svaki oblik rvanja, postoje specijalisti koji u drugim oblicima rvanja ili ne takmice, ili ne postizu vrednije rezultate, Sve drzave, koje imaju vodeu ulogu i rezultate u sportskom rvanju, imaju bogatu dudogodisnju tradiciju narodnog rvanja, kao i veliki broj formi narodnog rvanja koje se upraznjavaju, ili su se upraznjavale, na njenim prostorima,

43

Pokrajinski zavod za sport

Vremenom se javila realna potreba za pokretanjem i afirmacijom novih oblika rvanja, koji ne samo da nisu negativno uticali na kvalitet ve postojeih oblika rvanja, ve je uocen njihov izuzetno pozitivan i stimulativan uticaj na popularnost i kvalitet postojeih formi rvanja. LITERATURA

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 44 Ananjijazov, A. A., (1982): Turkmenistansko nacionalno rvanje jakalasma i sistem fizickog vaspitanja, Teorija i praksa fizicke kulture, Moskva, 6, str. 54-55, Bakalova, S. (2006): Tradicionnite borbi po sveta, Avangard Prima, Sofija, Belov, A. (1993): Sloveno goricko rvanje, Moskva Belov, V. S. (2005): Istorija grcko-rimskog rvanja u Rusiji, www.krugosvet.ru, Birli, P. (1970): Razvitak pravila rvanja od 1948. do danas i njihov uticaj na dalji razvoj tehnike i taktike, Diplomski rad, FFK, Beograd, Bojovi, S. (1978): Rvanje grcko ­ rimskim stilom, Sportska knjiga, Beograd, Bojovi, S. (1983): Rvanje slobodnim stilom, Sportska knjiga, Beograd, irkovi, Z. (2006): Teorija borenja, FSFV Univerziteta u Beogradu, Beograd, Dibirov, M. (1973): Dagestanska narodna fizicka kultura, Magackala, Draeger, E. N., Smith, R. W. (1974): Asian Fighting Arts, Tokyo et Palo Alto, FDR (2007): Istorija dzudoa, Dzudo federacija Rusije, www.judo.ru FILA (2006): Meunarodna pravila sambo rvanja, Lozana, FILA (2005): Meunarodna pravila rvanja, Lozana, FILA (2004): Rvanje na olimpijskim igrama od Atine do Atine, Budimpesta, Maarska, FILA (2007): Seniors World Chamionship, Results, Baku, Frazer, J. G. (1923): The golden Bough, Londres, Haralampijev, A. A. (2002): Sistem Sambo, Fair-Press, Moskva, Jovanovi, S., irkovi, Z., Kasum, G. (2001): Savremene tendencije u borilackim sportovima, Godisnjak 10, FFK Beograd, Kasum, G. (1991): Uticaj rvackih pravila na taktiku voenja borbe, Diplomski rad, FFK, Beograd, Kasum, G. (2006): Evolucija rvackih pravila, Drugi naucno ­ strucni meunarodni simpozijum - zbornik radova, Pokrainski zavod za sport Novi Sad i SO Pancevo, Pancevo, str. 21-32, Konsultacije (1982): Vea paznja masovnom razvoju sportskog rvanja, Teorija i praksa fizicke kulture, Moskva, 6, str. 51-52, Kupcov, A. P., Sadzevskij,E.B. (1999): Klasifikacija tehnika sportskog rvanja uz pomo pravila takmicenja i prakse suenja, Teorija i praksa fizicke kulture, Moskva, 2, Kurinoj, I. I. (2005): Borenje:istorija, geografija, zakonitosti, http:new chronologia.org, Moldalijev, E. (2005): Grcko ­ rimsko rvanje nas ponos, www.krugosvet.ru,

Aktuelno u praksi

25. Petrov, R. (2000): The roots of wrestling the traditional wrestling styles, IAWFS, Luasanne, Suisse, 26. Stacura, J. F. (1993): Pravila takmicenja za borbu pankracion, Inform-Dinamo, Moskva, 27. Stepanov, A. N. (2005): Vidovi borenja, http:sambo.spb.ru 28. Svetski grepling komitet (2007): Meunarodna grepling pravila i vodic, FILA, Lozana.

Strucni rad Slavko Obadov , Sandra Vujkov , Tatjana Trivi 1Univerzitet u Novom Sadu, Fakultet sporta i fizickog vaspitanja, Novi Sad, Srbija. ZNACAJ RAZVOJA REPETITIVNE SNAGE STAJNE (INSISTIRAJUE) NOGE KOD DZUDISTA THE IMPORTANCE OF THE REPETITIVE STRENGTH DEVELOPMENT OF THE STANDING LEG IN JUDOKAS

Summary: The training process in judo demands the development of certain specific motor abilities which supposedly influence the throwing technique in a judo fight. Throwing techniques which are dominated by repetitive strength of the standing leg are abundantly used, and, statistically, are considered as one of the most efficient. The problem of their inefficient application by some of the elite Serbian judokas lies in an insufficient development of repetitive strength of the standing leg. Key words: repetitive strength, standing leg, training process, development.

1 1 1

1. UVOD Tehnicke karakteristike dzudo sporta su veoma kompleksne i brojne. Dzudo sport prepoznaje oko sto osnovnih tehnika bacanja i kontrole, od kojih se mnoge mogu izvesti u vise varijanti. Posebno je to karakteristicno kod noznih tehnika bacanja (Ashi-waza), koje se mogu izvesti cisenjem (Barai), kosenjem (Gari), blokadom (Sasae), kvacenjem (Gake), tockom (Guruma), obaranjem (Otosi) i protiv-bacanjem (Gaesi).

45

Pokrajinski zavod za sport

Posebna karakteristika noznih tehnika bacanja je da se one mogu izvesti na na dva nacina: trenutnim bacanjem i insistirajuim (Ken-ken) bacanjem. Karakteristika insistirajuih bacanja je u tome sto je Tori (borac koji izvodi bacanje) jednom nogom oslonjen na strunjacu, a drugom nogom izvodi bacanje. Kod pojedinih noznih tehnika bacanja (Uci Mata, Ouci Gari, Osoto Gari, Kouci Makikomi, Kosoto Gari, Kosoto Gake) Uke (borac na kome se izvodi tehnika) ima mogunost da narusenu ravnotezu (Kuzus) odreenim pokretima i poskocima stajne noge dovede svoje telo u relativno ravnotezan polozaj i onemogui Torija da uspesno realizuje tehniku bacanja. U ovakvim situacijama Tori snaznim repetitivnim poskocima stajne noge pronalazi neravnotezan polozaj Ukea i uz pomo ruku i ,,radne" noge uspeva da izvrsi bacanje Ukea. Nedovoljna paznja razvoja repetitivne snage stajne noge, koja je prilikom realizacije ovih tehnika insistirajua noga, i olak pristup razvoju dominantnih motorickih sposobnosti, vrlo cesto predstavljaju remetei faktor sportske uspesnosti. Zelei da pomognu otklanjanju nedostataka u trenaznom procesu, autori ovog rada su pokusali da ukazu na ceste nedostatke i zapostavljanje razvoja repetitivne snage stajne (insistirajue) noge. 2. INSISTIRAJUE TEHNIKE BACANJA Odreen broj noznih tehnika bacanja moze veoma efikasno da se izveda kao insistirajue tehnike bacanja. Ove varijante osnovnih tehnika imaju svoje specificne hvatove u gard (Kumikata) i nacine zavrsnice napada, odnosno bacanja (Kake). Jedna od najefikasnijih insistirajuih tehnika je Ken-ken Uci Mata. Da bi se ova tehnika mogla uspesno izvesti neophodno je da se primeni varijanta nozne ­ Asi Uci Mate, sa raznim modalitetima hvata u gard (sl. 1). Tehnika Ouci Gari, koja se vrlo cesto radi kao insistirajua varijanta, vrlo cesto je specijalna tehnika velikih dzudo sampiona. I ova varijanta insistirajue tehnike izvodi se u vise modaliteta hvata u gard (sl. 2).

46

Aktuelno u praksi

sl. 1

sl. 2

Tehnika Kouci Gake uglavnom se izvodi kao insistirajua tehnika i ima veliku efikasnost u sportskoj borbi. Varijante ove tehnike vide se na (sl.3). Tehnika Osoto Gari, takoe se vrlo cesto radi kao insistirajua varijanta i ima vise svojih modaliteta hvata u gard i pravaca ulazaka (sl. 4).

sl. 3

sl. 4.

47

Pokrajinski zavod za sport

Sve ove tehnike mogu se uspesno realizovati samo ako je stajna ­ insistirajua noga snazna i ima svoje agilne repetitivne pokrete, koji imaju za cilj da naruse Ukeovu ravnotezu. 3. ZNACAJ RAZVOJA REPETITIVNE SNAGE STAJNE NOGE Posmatrajui hijerarhijsku strukturu antropoloskih karakteristika vezanih za uspeh u dzudou moze se zakljuciti da je snaga (.22) na prvom mestu. Takoe, posmatrajui izolovano samo udeo motorickih sposobnosti u hipotetskoj jednacini specifikacije uspeha u dzudo sportu, takoe mozemo konstatovati da je snaga (.25) na prvom mestu (Serti i Lindi, 2003). Prvi vid snage koji najvise utice na rezultate u dzudo borbama je maksimalna snaga. Na drugom mestu je repetitivna snaga, koja obezbeuje veliki broj ulazaka insistirajuih tehnika. Da bi se efikasno izveo repetitivni pokret stajnom nogom i da bi se uspesno mogla realizovati zeljena tehnika bacanja neophodno je da se dzudistima, u okviru razvoja svojih motorickih sposobnosti, izgradi i razvije repetetivna snaga stajne noge, koja je u fazi zavrsnice tehnike bacanja (Kake) insistirajua noga. Analizirajui efikasnost tehnika bacanja stranih boraca, sa velikih meunarodnih takmicenja i vrsei poreenje sa borcima iz Srbije, veoma lako se moze zakljuciti da takmicari sa prostora Srbije veoma slabo ili retko koriste insistirajue nozne tehnike. Tehnike poput Ken-ken Uci Mata, insistirajui Ouci Gari, Osoto Gari, Kosoto Gake i Kouci Makikomi, predstavljaju tehnike koje su po statistickim podacima u samom vrhu efikasnosti na velikim meunarodnim takmicenjima. Takoe, sprovoenjem inicijalnog testiranja repetitivne snage ,,stajne" (insistirajue) i ,,radne" (koja vrsi napad) noge, na uzorku od 40 juniora i kadeta dzudista Vojvodine, moze se zakljuciti da nema bitne razlike u repetitivnoj snazi obe noge, pa cak u velikom broju slucajeva, radna noga ima veu repetitivnu snagu od insistirajue noge. Ovi podaci ukazuju da se u trenaznom procesu u klubovima veoma mala paznja posveuje razvoju repetitivne snage uopste, a posebno repetitivne snage stajne noge, kao i radu na insistirajuim varijantama odreenih noznih tehnika bacanja. Takmicari koji nemaju dovoljno razvijenu repetitivnu snagu stajne noge nisu u mogunosti da uspesno izvedu insistirajuu tehniku bacanja, jer nakon jednog do dva poskoka zbog nedostatka snage padaju na kolena, ili bok i ne mogu da realizuju treu fazu tehnike (Kake), sto predstavlja veliki problem u efikasnosti borbe.

48

Aktuelno u praksi

4. VEZBE ZA RAZVOJ REPETITIVNE SNAGE STAJNE NOGE Repetitivna snaga, koja ima sposobnost izvoenja jednostavnih pojedinacnih i ponavljajuih pokreta, moze se od svih motorickih sposobnosti najvise i najbrze razvijati, jer je velicina varijanse faktora koji je pod uticajem genetickih komponenti (koeficijent uroenosti) svega .50, sto daje velike mogunosti uticaja na razvoj. Repetitivna snaga stajne noge moze se veoma efikasno razvijati ukoliko se u trenaznom procesu ukljuce sledee vezbe: 1. Poskoci na stajnoj nozi preko piramida od kartona. Vezba se izvodi u sali na strunjaci na kojoj je postavljeno najmanje 10 kupa od kartona, visine 15 santimetara i na meusobnom odstojanju od 60-70 sntimetara. Zadatak vezbaca je da stajnom (insistirajuom) nogom repetitivnim poskocima proe poligon (sl. 5). 2. Poskoci u kvadratu. Vezba se izvodi u sali na strunjaci na kojoj je trakama od selotejpa iscrtan vei (100x100 cm.) i manji (50x50cm.) kvadrat sa odgovarajuim dijagonalama. Zadatak vezbaca je da repetitivnim poskocima sto brze obie krug. 3. Troskok i petoskok na stajnoj nozi. Vezba se izvodi u sali na strunjaci. Zadatak vezbaca je da repetitivnim poskocima stajnom nogom pokusaju svaki put da skoce sto dalje. 4. Borba poskocima u kvadratu.Vezba se izvodi u sali na strunjacama, na kojoj je trakom od selotejpa obelezen kvadrat dimenzija 200x200cm. Dva vezbaca koji se nalaze u okviru obelezenog kvadrata teze poskocima na stajnoj nozi i udaranjem ramenima jedan drugog izbace protivnika iz kvadrata (sl. 6).

49

Pokrajinski zavod za sport

sl. 5

sl. 6

sl. 7

5. Preskakanje pojasa. Vezba se izvodi u sali na strunjacama. Dva vezbaca, koji su 3 metara na odstojanu jedan od drugoga, drze dzudo pojas u visini natkolenica. Vezbac malim poskocima na stajnoj nozi doskakuta do pojasa a zatim istom nogom preskoci pojas (sl.7).

5. ZAKLJUCAK Problem nedovoljnog razvoja repetitivne snage stajne (insistirajue) noge, koji je izrazen u trenaznom procesu kod dzudista Srbije, uzrokuje da nasi takmicari ne postizu zeljene rezultate, jednim delom i zbog cinjenice da slebije primenjuju insistirajue tehnike bacanja. Autori rada ukazuju na sve veu problematiku ovog nedostatka i predlazu da se u trenaznom procesu (u pripremnom delu treninga (vise primenjuju predlozene vezbe za razvoj repetitivne snage stajne (insistirajue) noge. LITERATURA

1. Dragi, B. (1996). Dzudo za obrazovanje trenera. Novi Sad. Fakultet fizicke kulture Novi Sad. Novi Sad.

50

Aktuelno u praksi

2. 3. 4. 5. Vujkov, S. (2008). Antropoloske karakteristike dzudista i karatista decijeg uzrasta. Magistarska teza. Fakultet sporta i fizickog vaspitanja Novi Sad. Novi Sad Obadov, S. (2005). Dzudo. Univerzitetski udzbenik. Novi Sad. Fakultet fizicke kulture Novi Sad. Novi Sad. Rao, I. (2001). Judo. Fakultet sporta i tjelesnog odgoja. Univerzitet u Sarajevu. Serti, H., Lindi, M. Bai, (2003). Specificnosti motorickih postupaka za poucavanje judo tehnika. Zbornik radova 12. letnje skole kineziologa Republike Hrvatske, Rovinj (str. 171174) Zagreb: Hrvatski kinezioloski savez.

51

Strucni rad

1 1

Jan. Babiak i Dragan Doder 1Pokrajinski zavod za sport, Novi Sad GIPKOST KARATISTA JUNIORA I SENIORA FLEXIBILITY OF JUNIOR AND SENIOR KARATISTS

Summary: On sample of 907 sportists age from 16 to 28 years old, flexibility status is determined, using tests deep forward bend (DPRT), and stick-invert (IPAL). Parallel sample was a sample of karatist (n=192). Collected data are not showing uniform trend of flexibility development neither in common sport population nor the karateists. That is why we can argue about differences in flexibility development. In average, karatists have better values in shoulder flexibility than common sample of sport population. Only in period of 22-26 years of age those values are lower. Karateists flexibility of a back thigh, in early age, have lower values. In age of 22-24 those values oscillate around average values of the common sample of sport population. After that karatists have better flexibility values. All those changes have a logic and biological explanation. In ending simplification those samples can be shown as morphological factors and training type. Key words: flexibility, topology measure, development, common sample of sport population, karateists.

1. UVOD Faktor gipkosti (fleksibilnosti, pokretljivosti) je definiran kao sposobnost izvoenja pokreta s maksimalnom amplitudom. Poznata su dva tipa gipkosti: ekstendirana (rastezna, dosezna) i dinamicka gipkost. Ekstendirana gipkost je definirana kao sposobnost zadrzavanja polozaja raspona sa maksimalnom amplitudom a dinamicka gipkost se manifestuje brzim ponavljenjem velikih amplitude pokreta. Ova poslednja je slabo ispitana, neki je svrstavaju u podrucje brzine, a pod dinamickom gipkosu podrazumevaju sposobnost da se u jednom balistickom pokretu napravi sto vea amplituda.

52

Model aktivne i pasivne gipkosti neki osporavaju i podvlace topoloski faktor gipkosti, a faktor ugaone (angularne) gipkosti mnogi smatraju vise kao rezultat pristupa u merenju, nego stvarnim faktorom. U okviru ovog rada se nee analizirati faktorska struktura ove sposobnosti, ve e vise paznje biti posveeno razvojnim aspektima gipkosti, posegno kod karatista. Konkretnije, ovde e biti reci o komparaciji nekih vrednosti gipkosti karatista juniora i seniora sa rezultatima opsteg sportskog uzorka. U analizi statusa gipkosti, iz segmenta mernih jedinica uzeta su dva testa, po jedan od gore pomenutih i sigurno dokazanih prostora fleksibilnosti. 2. METODOLOGIJA RADA Osnovni sportski uzorak ispitanika bio je sacinjen od 907 sportista muskog pola raznih sportova, starih od 16-28 godina i posluzio je kao komparativni uzorak za procenu gipkiosti kod karatista (juniora i seniora). Uzorak karatista su sacinjavali ispitanici muskog pola, sa najmanje dvogodisnjim bavljenjem u karate sportu, starosti 16-28 godina. Broj ispitanika u tom uzorku je bio192. Uzorak mernih instrumenata su predstavljali ve poznati testovi: duboki pretklon trupa na klupici (DPRT) i iskret sa palicom (IPAL). Tehnika merenja u okviru ovih testova je vrsena po ve uobicajenoj standardnoj metodologiji. Predmet merenja prvog testa je bio gipkost zadnje loze buta i kicme, dok je drugi test predstavljao meru gipkosti ramenog zgloba. U okviru obrade podataka primenjena je osnovna deskriptivna statistika. Pri tome su rezultati gipkosti opsteg uzorka sportista u jednom i drugom testu uzeti aproksimativno, odnosno intepretirani su u obliku prave izmeu prosecnih rezultata najmlaih (16) i najstarijih (28) sportista, dok su kod testiranja karatista uziman svaki prosecni rezultat posebno u pojedinim subuzorcima ispitanika. Ti rezultati su prikazani i u obliku dijagrama, te su na kraju analizirane tendencije kretanja ovih rezultata karatista u odnosu na opsti sportski uzorak.

53

3. REZULTATI ISTRAZIVANJA I DISKUSIJA 3.1. Karatisti i gipkost ramenog pojasa Kod testa IPAL treba imati na umu da je isti inverzno orijentiran, odnosno, da nize vrednosti u testu su u stvari bolje vrednosti. Ve gruba inspekcija aproksimativne krive gipkosti ramenog pojasa, dakle testa IPAL pokazuje, da se moze govoriti o vrednostima gipkosti, koje sa starosu blago padaju. U odnosu na opstu sportsku populaciju gipkost ramena karatista je znacajno visa, ali se vremenom priblizava prosecnim vrednostima opsteg sportskog uzorka, da bi posle 22. godine starosti se izjednacila sa vrednosu opsteg uzorka ili povremeno (u 23. odnosno 25. godini) bila i manja. U odnosu na apsolutne vrednosti gipkosti ramenog zgloba kod karatista je takoe uocljivi najpre blagi a posle 17. godine brzi pad vrednosti. Najslabije vrednosti su evidentirane u 25. godini a periodi izvesnog poboljsanja gipkosti u ovom zglobu je u 22. i 27. godini. Minimalne i maksimalne vrednosti u okviru testa IPAL dosta verno prate, razume se na izvenom rastojanju, rezultate prosecnih vrednosti, mada je u okviru minimalnih vrednosti (gornja linija) porast vrednosti zabelezen u 19., 22., 24. i 27. godini. Najhomogeniji poduzorak karatista evidentiran je u 24. godini starosti. Kretanje rezultata gipkosti ramenog pojasa zavisi od raznih faktora. Ipak jedan od glavnih, koji represivno deluje na status ove sposobnosti je razvoj misine mase, pogotovu trupa, odnosno jos konkretnije ramenog pojasa, te je blaga depresija vrednosti u ovom testu u vremenu najintenzivnije produkcije misine mase kod ispitanika sasvim logicna.

54

Kretanje rezultata testa gipkosti ramenog zgloba prikazano je na dijagramu 1.

IPAL/k opsti uz min max . . . . . . . . . . .

. .

Dijagram 1: Kretanje rezultata kod testa iskret palicom 3.2. Karatisti i gipkost zadnje loze buta U okviru vrednosti gipkosti zadnje loze buta (test DPRT) kod uzorka sportista na opstem nivou ve gruba komparacija rezultata pokazuje da sa godinama starosti se ova sposobnost samo neznatno poboljsava. Karatisti u okviru ovog tipa gipkosti uglavnom balansiraju u odnosu na opsti uzorak. Konkretnije, u startu (16-22. godina) zabelezen je nizi nivo vrednosti gipkosti kod karatista. U daljem toku razvoja (do 25. godine) vrednosti gipkosti kod karatista osciliraju uglavnom oko prosecnih vrednosti opsteg sportskog uzorka, da bi posle toga isti bili znacajno bolji od kompariranog uzorka sportista. Analiza kretanja samih vrednosti gipkosti zadnje loze buta kod karatista pokazuje skoro neznacajan porast vrednosti u periodu 16-18. godina, da bi posle

55

toga bila zabelezena brza ili sporija progresija vrednosti do 26. godine. Posle te godine gipkost ima tendenciju oscilacije vrednosti (pada ili blage progresije). Disperzija minimalnih i maksimalnih vrednosti testa DPRT dosta realno prati kretanje rezultata centralnih vrednosti, ali su oscilacije vrednosti vee u maksimalnim vrednostima (sto se moglo i ocekivati). Najhomogeniji uzorak karatista evidentiran je u 27. godini starosti.

Kretanje rezultata u testu DPRT, dakle vrednosti gipkosti zadnje loze buta i kicmenog stuba prezentirani su u dijagramu 2.

DPRT opsti uz min max . . . . . . . . . . . . .

Dijagram 2: Kretanje rezultata kod testa duboki pretklon trupa

Razloge takve orijentacije gipkosti zadnje loze buta i kicmenog stuba treba traziti u dosta kompleksnom uticaju raznih faktora. Od njih je svakako najznacajniji longitudinalni morfoloski faktor. Poznato je da u fazama brzog rasta izduzivanjem misia se osetno smanjuje njihova gipkost. Ta je gipkost kod karatista jos prouzrokovana dodatnim jacanjem misia zadnje loze buta zbog ceste primene niskih stavo-

56

va. Treba li onda psebno objasnjavati nize vrednosti karatista u odnosu na druge sportiste do uzrasta 22. godine starosti? Prema tome, moze se zakljuciti da razvojne tendencije pojedinih tipova gipkosti karatista, ali i drugih sportista, nemaju ujednacen trend. Ta je razlika ocita i u odnosu sportisti opsteg uzorka i sportisti-karatisti. Karatisti imaju u proseku bolje vrednosti gipkosti ramenog zgloba od opsteg sportskog uzorka a samo u periodu od 22-26. godine starosti te su vrednosti slabije. Kod gipkosti zadnje loze buta karatisti u pocetnim godistima imaju nize vrednosti gipkosti, u godinama od 22. do 24. te vrednosti osciliraju oko prosecnih vrednosti opsteg uzorka sportista, da bi posle toga karatisti zabelezili bolje vrednosti gipkosti. 4. ZAKLJUCAK Na uzorku od 907 sportista raznih sportova, starosti od 16 do 28 godina, utvren je status gipkosti. Isto je ucinjeno i na paralelnom uzorku karatista (n=192). Status gipkosti izmeren je pomou testa duboki pretklon trupa (DPRT), odnosno iskret palicom (IPAL). Dobijeni rezultati su obraeni metodama deskriptivne statistike, te prezentirani tabelarno i, radi boljeg sagledavanja problematike, u obliku dijagrama. Dobijeni rezultati ne pokazuju ujednaceni trend razvoja gipkosti niti unutar opste sportske populacije, niti kod karatista. Cak se ne moze govoriti ni o nekoj paraleli jednih u odnosu na druge. Moze se dakle govoriti o razlici u razvoju gipkosti. Karatisti imaju u proseku bolje vrednosti gipkosti ramenog zgloba od opsteg sportskog uzorka a samo u periodu od 22-26. godine starosti te su vrednosti nesto slabije. Kod gipkosti zadnje loze buta karatisti u pocetnim godistima imaju nize vrednosti gipkosti, u godinama od 22. do 24. te vrednosti osciliraju oko prosecnih vrednosti opsteg uzorka sportista, da bi posle toga karatisti zabelezili bolje vrednosti gipkosti. Sve ove promene u statusu gipkosti, bez razlike o kojoj se gipkosti radi, imaju svoje logicko biolosko objasnjenje. Uzroka je svakako mnogo, ali oni najbitniji se u krajnjoj simplifikaciji mogu svesti na neke morfoloske faktore, odnosno nacin treninga.

57

LITERATURA

1. 2. 3. 4. Malacko, J., Doder, D. (2008). Tehnologija sportskog treninga i oporavka. Novi Sad: Pokrajinski zavod za sport. Milanovi (2007). Teorija treninga. 3. izdanje, Zagreb, Kinezioloski fakultet Sveucilista u Zagrebu. Matvejev L. P. (1966) Nekotorije certi mnogoletnej dinamiki sportivnih rezultatov. Teorija i Praktika Fiziceskoj Kulturi. V. M. Zaciorski (1975): Fizicka svojstva sportiste. Savez za fizicku kulturu Jugoslavije, Beograd.

58

Strucni rad

1 1 1

Kasum Goran , irkovi Zoran , Jovanovi Sreko 1Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizickog vaspitanja, Beograd, Srbija. NARODNO I SPORTSKO RVANJE U SRBIJI NATIONAL AND SPORT WRESTLING IN SERBIA

Summary: Wrestling in Serbia has significant popularity and tradition, and it is as old as Serbian nation. As well as sport wrestling, some of the national forms remained popular: rvanje u kostac, rvanje u pojas, rvanje u ruke, pelivanstvo, svebor i and various types of nadvlacenja. Sport wrestling has a century old tradition, and one form which needs to be particularly mentioned is the graeco - roman style. In this form of wrestling, wrestlers from Serbia have won a very large number of medals on the international scene, including 75 medals on European championships and championships of the world, as well as on the Olympic Games. In addition, 36 medals were won in sambou, while in the free style and in female wrestling there were not any significant results. Key words: Serbia, wrestling, the graeco-roman style, sambo, national forms.

1. UVOD Kada se govori o rvanju vrlo cesto se istice da je ono staro koliko i covecanstvo. Kroz istoriju i razlicite epohe, ono se dosta menjalo i modifikovalo, odrazavajui na svoj nacin razlicite zelje i potrebe koje su karakterisale odreeno vreme i odreeno podneblje. U zavisnosti od istorijskog trenutka, kao i etnicke zajednice koja ga je upraznjavala, ovaj stari sport je na svoj nacin odslikavao religiozne, ritualne, kulturne, politicke i ratnicko- vojne osobenosti cele drustvene zajednice. Ovo su osobenosti koje su zajednicke za sve istorijske periode i razdoblja, kao i za sve etnicke i drustvene zajednice, a od ovih opstih principa ne odudara ni rvanje koje je postojalo i postoji na prostorima nase zemlje. Ovaj rad predstavlja pokusaj da se prikaze razvoj i specificnosti rvanja u Srbiji, da se opisu oblici rvanja karakteristicni

59

za nasu zemlju i narod, kao i da se sumiraju rezultati koje su nasi rvaci postizali na meunarodnoj sveni. 2. NARODNI OBLICI RVANJA U SRBIJI Srbi su se na ove prostore doselili u perodu VI - VII veka, i bili formalno u vazalskom odnosu prema Vizantiji. U IX veku formalno su se pokrstili u istocno pravoslavno hrisanstvo, a do kraja XII veka srpska drzava formirana u Raskoj priznavala je vlast vizantijskog cara (Britanika, 2005). Prvo kao kraljevina i od prve polovine XIV veka kao carevina, Srpsko carstvo se krajem XIV veka raspada na male oblasti, da bi od 1459. godine postalo deo Osmanlijskog carstva. Srbija se od Turaka potpuno osamostalila 1878. godine, da bi posle Prvog svetskog rata postala deo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, koja se od 1929. godine naziva Jugoslavija. Pocetkom devedesetih godina XX veka, raspadom stare Jugoslavije, nastaje SR Jugoslavija, koja 2003. menja naziv u Srbija i Crna Gora, da bi se 2006. godine Srbija i Crna Gora definitivno razdvojile u zasebne drzave. Ovako burna zbivanja, koja su pratila blizu i dalju proslost Srbije, ostavila su puno traga na obicaje, navike i afinitete Srba, ali i ostalih naroda koji su u ziveli na prostorima Srbije. Sve to se dobrim delom odrazavalo, a odrazava se i danas, na dugu tradiciju i veliku popularnost rvanja u Srbiji. Stari Sloveni su se za borbe pripremali uvezbavajui rukovanje oruzjem, trcanje po raznim terenima, plivanje i ronjenje, kao i vestinu rvanja. Posto su svi muskarci ratovali, svi su morali da prou ovu obuku. Pocetke stvaranja Srpske drzave karakterise privilegija vlastele da kada treba ratuje, a da u miru uvezbava borilacke vestine (Milosevi, 1989). Vremenom su borilacki kvaliteti sve vise bivali na ceni. Car Dusan Silni (1308-1355), u cije vreme je Srbija dostigla vrhunac svoje moi, bio je cuven po veoma dobrom vladanju borilackim vestinama a meu njima i rvanjem, dok je skola borenja i rvanja, koju je vodio Despot Stefan (1374-1427), imala evropsku slavu. Kasni srednji vek za Srbe je karakteristican po otporu koji se u narodu sve vise spontano organizuje za osloboenje od ropstva. Srpski narod ima svoje oblike otpora zulumu i tiraniji. Taj, najpre prkosni i osvetnicki, pojedinacni otpor naroda, polako prima razne forme organizovanog oruzanog otpora. U mnogim nasim krajevima organizovane su oruzane druzine i cete hajduka. Hajduci su u to doba izuzetno cenili vestinu rvanja. Svaki novi clan koji je trebalo da bude primljen u

60

hajducku druzinu, morao bi da pokaze da ume dobro da se sluzi sabljom, da ume da rukuje vatrenim oruzjem i da je vest kao rvac. Rvanje je u to vreme postalo omiljena disciplina koja se mladima spontano nametala kao vrlo mona forma izrazavanja snage i vestine, te su se o blagdanima, crkvenim i verskim prazicima, svadbama i drugim narodnim veseljima organizovali prigodni spektakularni rvacki turniri na kojima su mladii pokazivali sta znaju i umeju borei se narodnim formama rvacke vestine, onako kako su se u narodu zadrzali i sacuvali obicaji i pravila rvanja. Rvanje moze da se definise kao takmicenje dvojice boraca u pokusaju da jedan drugog obori ili baci na tlo primenjujui pri tome najrazlicitije tehnike i takticke zamisli, a prema utvrenim pravilima rvanja. Pored najcese upotrebljavanog termina rvanje, u nasoj se zemlji upotrebljavaju mnogi drugi izrazi kao na primer: borenje u Luznici i Nisavi, nosenje u Dragacevu, jakanje u Jugozapadnoj Srbiji, brecanje u nekim delovima Vojvodine, vucenje u Zapadnoj Srbiji. Meutim, neki autori rvanje definise kao borbu dva borca u kojem oni odmeravaju snagu (Cvetkovi, 1982), pa je u raznovrsnost razlicitih oblika rvanja mogue ubrojati i razne vrste nadvlacenja: vucenje kuke, vucenje klicka ili klipka, obaranje ruke. Rvanje obicno zapocinje iz visokog stava, a osnovni je zadatak da se suparnik obori na pleke. Ponekad se borba ponavlja "da se posvjedoci", pa i do tri puta. Rvaci se redovno bore na ravnoj travnatoj poljani, na neomeenom prostoru. Rvu se i deca, i momci, i odrasli, cesto radi zabave, ali ponekad je to ozbiljna borba, neka vrsta megdana. Tako se u Sandzaku, slicno kao u Crnoj Gori, pojavljuje i izazivanje u vidu podbadanja potencijalnog protivnika siljkom (irkovi i Jovanovi, 1992). Najcesi oblici narodnog rvanja u Srbiji su: 1. u kostac ili u kosti, 2. u pojas ili u kais, 3. u ruke, 4. pelivansko, 5. svebor, 6. razna nadvlacenja. 1. Rvanje u kostac ili kosti ­ je naziv oblika rvanja koji je veoma popularan meu seoskom omladinom i ima veliku tradiciju u narodu. Najvise se upraznjava kod cobana i seoske skolske dece. Takmicenja ili nadmetanja se odrzavaju na raznim skupovima i svecanostima, posebno praznikom u "Porti", prilikom vrsidbe,

61

na svadbama, vasarima, saborima, litijama i slicnim prilikama. Nema uzrasnih ni tezinskih kategorija, a obicno se rvu bosi i nagi do pojasa, dok donji deo predstavljaju svakodnevni delovi garderobe Pobednik se smatra simbolom snage, vestine, okretnosti i muskosti. Kod rvanja u kosti ili kostac, rvaci stoje okrenuti prsima jedan nasuprot drugome, a iskoracena noga im, u nekim varijantama, moze biti na povucenoj liniji ili na nekom postavljenom tankom stapu. Obuhvataju jedan drugoga, i to tako sto jednom rukom idu preko ramena, a drugom ispod pazuha. Cim utvrde da imaju dobar, cvrst hvat, na znak sudije sad ili pocni pocinje borba koju karakterise: pritiskanje, podizanje, nosenje, zamahivanje, preturanje i obaranje. Borba je zavrsena kada je jedan borac oboren na lea a drugi nad njime. Obaranje na tlo moze biti u stranu - nasatice ili natrag. Ako oba rvaca padnu u stranu, taj polozaj zovu pokoske, to jest oba su rvaca podjednaka i nanovo se rvu. Ako su borci jednako snazni, tesko je "slomiti" protivnika u pasu, pa borba moze trajati veoma dugo, sto je opisano u narodnoj pesmi "Kraljevi Marko i Musa Kesedzija". Ako je razlika u snazi boraca vea, borba se brzo zavrsava, pobeuje jaci. U drugoj varijanti, po predhodnom dogovoru, jaci borac daje prednost slabijem tako sto zauzima manje povoljan pocetni polozaj, pa klekne na jedno koleno (Milievi, 1984). U nekim se krajevima smatra da je pobednik onaj koji obori protivnika na pleke i tako ga zadrzi odreeno vreme ostajui na njemu (Kureli, 1953). Ovaj oblik rvanja je na Petoj seoskoj sportskoj olimpijadi, odrzanoj 1973. godine u Majdanpeku, privukao 43 ucesnika iz 15 ekipa. Zbog velikog interesovanja i dinamicnosti ovo rvanje je uvrsteno u stalni program Seoske sportske olimpijade, a u komentaru ovog rvanja nakon zavrsetka Devete seoske sportske olimpijade zapisano je sledee: ,,Snaga, znanje, pa i sportske srea odlucuju u ovoj disciplini, koja se ocekuje sa velikim nestrpljenjem a prati sa velikim uzivanjem. Na strunjacama ljuti protivnici i privatno veliki prijatelji, ucesnici u narodnom rvanju daju primer iz fer pleja i dokazuju kako sport oplemenjuje coveka. Do sada jos nije zabelezen slucaj nekog nesporazuma kod takmicara u narodnom rvanju (SOFK Majdanpek, 1978). Kao modifikacija ovog hvata ponekad se javlja nesto visociji hvat za vrat i ramena, kao i varijanta hvata za krsta koji se u nekim krajevima zemlje naziva lomljenje kicme. 2. Rvanje u pojas - zapocinje iz visokog stava, borci se hvataju za kais, pojasni deo pantalona ili za same pantalone u visini bokova. Odatle u narodnoj pesmi izraz "boka junackoga" znaci rvanje. U Srbiji, narocito u Leskovackom

62

podrucju, izraz bok ili za bok ima drugo znacene: to je rvanje sa hvatom za ispust na pantalonama nesto iznad kolena, a borci se hvataju za pantalone sa jedne i druge strane, ili sa jedne strane za pantalone, a sa druge za pojas. Ipak, najcese se koristi hvat jednom rukom za pojas u predelu stomaka a drugom u predelu lea. Ponekad druga ruka ne hvata pojas sve dok ne pocne borba. Pobedom se smatra bacanje protivnika a da se ostane na nogama, a nekad se pobedom smatra i kada protivnik dodirne zemlju rukom, kolenom, leima ili grudima (Cvetkovi, 1982). Rvaci se meusobno dodiruju bradom o rame i gledaju da se nogama sto vise udalje jedan od drugoga. Slican je nacin borbe i u okolini Teslia pod nazivom za savrele, a u ovom obliku vise dolazi do izrazaja spretnost i vestina, a snaga nesto manje nego kod rvanja u kostac (Lajevac, 1997). Pre pocetka borbe protivnici pitaju jedan drugoga: "Jel' moze", pa tek po dogovoru "moze" pocinje borba. Ovde su dozvoljene razlicite akcije: zaplitanje i podmetanje nogu, previjanje preko bedara, i razlicite druge varke. Rvaci obaraju jedan drugoga na jedno ili oba kolena, ali se iz tog polozaja opet dizu ne pustajui sve vreme iz ruku jedan drugoga. I ovde protivnika treba oboriti na lea, ponekad se traze dve pobede u tri pokusaja, ili se pobeda priznaje tek nakon treeg obaranja. Varijante i koristeni nazivi ovog rvanja su jos i: o pas, u pasove, za pojas, za kais, za boka, za preljke, za dzepove, za broc pantalona. 3. Rvanje u ruke ili za misice je oblik rvanja koji se u Srbiji sree nesto ree nego predhodna dva, a protivnici hvataju jedan drugoga za nadlaktice. U nastojanju da jedan drugoga sruse na zemlju koriste i saplitanje nogama. Borba je vrlo naporna i traje dosta duze nego kod predhodna dva oblika rvanja, pa do izrazaja posebno dolazi izdrzljivost. Rvaci su goli do pojasa, ali postoje varijante sa hvatom za rukave kosulje ili za jelek. Ovaj oblik rvanja je prisutan u Severnom Banatu (Stefanovi, 1974 ­ 78). 4. Pelivanstvo je oblik rvanja karakteristican za Kosovo i Makedoniju, ali se cesto sree i u Sandzaku. Pojava pelivanstva kod nas vezuje se za dolazak Turaka i predstavlja znacajne obicaje na nasem tlu. Sama rec pelivan potice od persijske reci pelevan sto znaci junak. Kod nas je ova rec dobila dvojako znacenje: sire, koje oznacava coveka izvanrednih fizickih sposobnosti, i uze, covek koji se bavi specificnim narodnim oblikom rvanja. Kod nas su se pelivani najpre nalazali na dvorovima aga i begova koji su ih drzali radi svoje slave i zabave. Pretezno su bili Turci, ali se kasnije pelivanstvo, paralelno sa islamom, prosirilo i meu stanovnistvo nasih krajeva.

63

Takmicenja u pelivanskom rvanju se odrzavaju prilikom raznih svecanosti, svadbi ili prilikom obrezivanja (suneta) male muske dece. Obicno se u ovim prilikama takmici nekoliko parova takmicara - pelivana, uz pratnju zurli i bubnjeva (tapana). Pelivani nastupaju goli do pojasa u posebnim koznim caksirama zvanim kispet, i namazani uljem sto jaca i stiti kozu, a otezava hvatanje. Borbe se odvijaju na otvorenom travnatom terenu. Pelivani ulaze u boriliste svaki sa svoga kraja i idu prema sredini. Tu se rukuju, naprave krug pljeskajui se po nogama, vrate se u sredinu hvatajui se za ramena kao da e poceti sa rvanjem, opustaju ruke i jos jednom krenu unaokolo. Vrativsi se u sredinu zapocinju borbu zauzevsi predhodno visoki pocetni stav, savijeni u pojasu i spremni za napad (Bojovi, 1994). U toku borbe dozvoljen je veliki broj hvatova akcija, stoga pelivansko rvanje veoma lici na savremeno rvanje slobodnim stilom. Cesto se upotrebljava takozvani kurtpandz (zahvat koji podsea na dupli nelzon), bondruk (hvat s lea za vrat), sarma (uvrtanje sa prebacivanjem), cerek (hvat iza pasa i ispod jedne noge). Takmicenje moze da traje veoma dugo. Ponekad se borba prekida zbog mraka i nastavlja narednog dana. Ako borba traje predugo dogaa se da borci dizanjem ruke traze od sudije da objavi neresenu borbu. Pelivan je izgubio borbu ako: dodirne tlo obema plekama, doe u polozaj mosta ili polu-mosta, bude dignut sa tla do visine svojih kolena ili vise, preda borbu iz bilo kojeg razloga. Tokom borbe moze da doe do odluke, a da se borba ne prekine odmah. Sudija ima vise. Posto obicno rvu dva para paralelno, za svaki par se izaberu do tri sudije (svako selo ima par dobrih starih pelivana, pa se oni pojavljuju kao sudije, a njihove se odluke primaju bez pogovora). Pelivani su podeljeni na cetiri grupe ili kategorije, i to po sposobnostima. U najvisu kategoriju idu bas - pelivani, najbolji i nepobeeni (cetvrta ruka). U drugu bas ­ alti, koji su gubili samo od pelivana najvise kategorije. U treoj grupi su bujukorta -pelivani, koji su gubili od obe kategorije. Poslednja kategorija kicikorta pelivani, sastavljena je od pocetnika. Pelivan se obicno vaspitava uz oca ili nekog roaka iskusnog pelivana ili dobrog poznavaoca pelivanstva. Dete se uvodi u manja cobanska takmicenja cim podraste i pokaze prirodnu snagu. Uglavnom se selekcionisu vei, snazniji momci. Roditelji se brinu da buduem pelivanu pruze sto bolji zivot i ishranu, a ako to ne mogu, pomazu im seljani. Kao i u ostalim narodnim sportovima mnogo se paznje poklanja odmoru pre takmicenja. Pelivani bivaju posteeni tezih seokih radova, a najboljom pripremom se smatra bivanje na planini uz dobru ishranu. Borba je

64

gotovo jedini trening, mada kako kazu seljani, pelivan se vezba i na drvo: privlaci ga, dize, cupa, savija. Blizu Prizrena, u kraju Gora opstine Dragas, pelivanstvo se posebno rasirilo. Prvi pelivani krajem XVI i pocetkom XVII veka bili su nadnicari i naucili pelivanstvo od turskih pelivana. Takmicenja su se organizovala prilikom svadbenih svecanosti, a kasnije povodom svih proslava. Pravila nalikuju onima pri takmicenju slobodnim stilom. Postoji sest kategorija: teska, poluteska, srednja, polusrednja, laka i polulaka. Turski nazivi ovih kategorija su: bas, basalti, orta, bujukorta, jenlik, bujukjenlik. Kategorizacija zavisi od tezine i sposobnosti borca. Takmicenje traje dok jedan ne pobedi ili sudija ne proglasi borbu neresenom. Pobeda se postize obaranjem protivnika na lea i podizanjem protivnika do ramena. Zabranjena je grubost (lomljenje ruke, diranje ili udaranje osetljivih delova tela). Sudije, takoe iz redova pelivana, kaznjavaju prestupe opomenom, a najteze kazne su iskljucenje borca. Borba moze trajati i po nekoliko sati. Takmicari se bore na mekoj livadi, a za to vreme sviraju zurle i udaraju gocevi pratei ritam borbe, dok gledaoci u krugu oko livade glasno bodre borce. Svaka pobeda se oglasava udaranjem u goceve, dok pobednik izvodi ritualni pozdrav: desnom rukom trlja pantalone, zatim se dize u vis, prislanja celo i klanja se publici, i to sve nekoliko puta. Pelivan je u koznim pantalonama zvanim kispet, koje se kao i golo telo mazu jestivim uljem. Mnogi goranski pelivani koji su u poslednjih 200 godina trijumfovali na prvenstvima u Krk Bunaru, koja se sada odrzavaju u Jedrenima u Turskoj, i sada se pominju u Gori. To su: Karcula, Rahim, Hazlum, a svi su nosili nadimak Pelivan. 5. Svebor je narodni oblik borenja koji se razvija pod pokroviteljstvom Srpske pravoslavne crkve, a predstavlja mesavinu rvanja i drugih borilackih sportova i vestina. Pravila nisu strogo definisana pa, u zavisnosti od afiniteta boraca, osim rvackih bacanja mogu biti dozvoljeni udarci rukama i/ili nogama, kao i poluge na zglobovima. Posebnu atrakciju predstavljaju demonstracije borbi macevima i drugim hladnim oruzjem koje izvode vitezovi u karakteristicnoj nosnji. Ipak, rvacka vestina je dominantna u ovom obliku borenja, a Crkva sve vise forsira rvacko nadmetanje u kostac u kojem se pobeda ostvaruje sa tri uspesna bacanja protivnika na lea. Takmicenju predhodi tradicionalni crkveni ritual, a cela manifestacija se odrzava u veoma svecenoj i dostojanstvenoj atmosveri. Deo svebor nadmetanja predstavlja i vaenje Casnog krsta iz reke ili jezera na dan Bogojavljenja ­ 19. janura. Za tu priliku, takmicari poreani u vrstu, skacu u ledenu vodu na znak sudije i plivaju 33 metra do krsta. Pobednik je onaj koji prvi dohvati Casni krst.

65

6. Nadvlacenja predstavljaju oblike narodnih borenja, koji po svojoj fizionomiji nisu rvanje u klasicnom smislu, ali zbog prisutnih elemenata naglasenog odmeravanja snage i vestine, ponekad se ubrajaju u narodna rvanja. Najpoznatiji oblici nadvlacenja su: vucenje kuke, vucenje klicka i obaranje ruke. Vucenje kuke je cest oblik nadvlacenja u kojem protivnici meusobno zakace srednji prst jace sake, spoljasnje strane stopala istoimene noge naslone jedno uz drugo, a suprotnu nogu i slobodnu ruku drze nazad. Hvat prstiju je na sredini iznad stopala, a na znak sudije pocinje vucenje, cimanje i uvrtanje, sa ciljem da se protivnik prevuce na svoju stranu, izvuce iz ravnoteze i natera da pomeri prednju nogu ili natera da pusti hvat. Vucenje klicka (klipka) je cest oblik nadvlacenja u kojem takmicari sednu na tlo, saviju kolena i odupru se stopalima nogu jedan o drugog, te rukama u sirini ramena naizmenicno uhvate stap duzine oko jednog metra. U pocetnoj poziciji stap se nalazi na sredini izmeu takmicara iznad linije gde se spajaju stopala. Na znak sudije pocinje nadvlacenje, a pobednik je onaj koji protivnika ili ga natera da pusti stap. Vreme nije ograniceno, a ponekad snazniji covek izazove po dvojicu (Levajac, 1997). Obaranje ruke je vrlo cest oblik nadvlacenja, koji se moze upraznjavati svuda, pa cak i u kafanama. Protivnici sednu ili stanu uz sto, jace ruke savijene pod uglom od 90 stepeni oslone laktovima na sto, a sakama se uhvate dlan u dlan. Na znak sudije pocinje vucenje u pravcu suprotne ruke, a ni jedan drugi deo tela osim lakta ne sme dodirnuti sto. Vreme nije ograniceno, a ovo nadmetanje moze da se primenjuje i u lezeem polozaju, s tim sto slobodna ruka ne sme dodirivati tlo. 3. NASTANAK I RAZVOJ SPORTSKOG RVANJA U SRBIJI Pocetci sportskog rvanja u Srbiji, ali i ostalim drzavama bivse Jugoslavije, vezani su za Sokolska drustva. Uz telesno vezbanje i sportsku gimnastiku, njihovi clanovi su se mogli baviti i teskom atletikom: dizanjem tegova, rvanjem, macevanjem i boksom. Pisani tragovi govore da je 1983. godine, na meunarodnom turniru u francuskom rvanju odrzanom u Budimpesti, Suboticanin Lajos Vermes osvojio prvo mesto, a 1993. isti rvac je napravio pravu senzaciju pobedivsi do tada nepobedivog profesionalnog rvaca Poljaka Pitlasinskog (Kolundzija, 1998). U Somboru su 1896. i 1897. godine organizovano takmicenje u rvanju uz ucese rvaca iz Sombora, a i na Prvim obnovljenim olimpijskim igrama modernog doba, na kojim je u rvanju ucestvovalo samo pet rvaca, takmicio se, kao clan Ugarske reprezentacije, nas covek iz backog sela Nadalia - Momcilo Tapavica. Njegova borba

66

sa Grkom Hristopulosom iz Patrasa bila je prva borba u rvanju i zavrsena je odustajanjem Tapavice od daljeg takmicenja, cime je zvanicno zauzeo cetvrto mesto. Prvi rvacki klub "Radnicki" formiran je u Somboru juna 1912. godine. Zatim su stvoreni klubovi u: Subotici, Zrenjaninu, Beogradu, Kikindi, Senti, Novom sadu i Vrscu. Vrlo cesto se odrzavaju tromeci izmeu Sombora, Subotice i Novog Sada. Sombor postaje rvacki centar u kome se od 1924. godine odrzavaju skoro sva prvenstva Jugoslovije. 1922. godne, osniva se Jugoslovenski tesko-atletski savez, kao organizacija rvaca i dizaca tegova, a 1924.godine prima boksere pod svoje okrilje i menja naziv u Jugoslovenski tesko - atletski i sakacki savez. Delovao je do 1929. godine, kada se bokseri izdvajaju a ostaju dizaci i rvaci pod jednim nazivom Jugoslovenski tesko - atletski savez. Prvo takmicenje u organizaciji Jugoslovenskog tesko - atletskog saveza odrzano je 2. maja 1923.godine. Prvi zvanicni nastupi jugoslovenskih rvaca na veliki takmicenjima bili su ucese Somboraca, Nikole Grbia i Istvana Naa, na Olimpijskim igrama 1924. godine u Parizu, te nastup Grbia i Hofman Friesa iz Novog Sada na Evropskom prvenstvu u Budimpesti 1927. godine. Nasi rvaci su nastupili i na Olimpijskim igrama 1928. u Amsterdamu pa 1936. u Berlinu, kao i na Evropskom prvenstvu 1931. u Pragu. Od 1932. godine, kada su poceli da se odrzavaju balkanski sampionati, nasi rvaci ucestvuju redovno i sa dosta uspeha, a ve na Prvom balkanskom sampionatu osvojene su cetiri medalje, po dve srebrne i bronzane. Balkanski sampionati odrzavani su do 1966. godine, a nasi rvaci ukupno su osvojili 72 medalje. Ipak, najveim uspehom naseg rvanja pre Drugog svetskog rata smatra se deoba 5. i 6. mesta Somborca Nikole Grbia na Olimpijskim igrama u Parizu 1924. godine. Rvaci iz Srbije su i pre Drugog svetskog rata imali zapazenu ulogu na meunarodnoj sceni, ali zlatno vreme rvanja u Srbiji i tadasnjoj Jugoslaviji pocinje u drugoj polovini 20.-og veka. Prvu medalju za SFRJ, bronzanu, osvojio je Milorad Arsi na Svetskom prvenstvu u Karlsrueu 1955. godine, dok je zvanicno poslednju medalju upisanu pod SFRJ, bronzanu, bukvalno dan pre zvanicnog proglasenja Savezne Republike Jugoslavije, osvojio Goran Kasum na Evropskom prvenstvu u Kopenhagenu, od 24. do 26. aprila 1992. godine. Za cetrdesetak godina rvaci SFRJ su na prvenstvima sveta i Evrope i na olimpijskim igrama osvojili ukupno 96 medalja: 76 u grcko ­ rimskom i 20 u slobodnom stilu rvanja, kao i jos 5 medalja u grcko ­ rimskom stilu nakon raspada bivse SFRJ. I ako ni jednu medalju u slobodnom stilu rvanja nisu osvojili rvaci iz Srbije, od 76 medalja osvojenih u grckorimskom stilu cak 70 osvojili su rvaci iz Srbije, sto, uz jos pet medalja osvojenih

67

nakon raspada SFRJ, cini zaista inpresivan skor. Dok je u slobodnom stilu svih 20 medalja za SFRJ osvojilo 4 rvaca, sva 4 iz Makedonije, u grcko-rimskom stilu je za SFRJ, SRJ, SCG i Srbiju osvojena, od strane 27 rvaca, ukupno 81 medalja. Od tih 27 rvaca samo cetvorica, sa ukupno 6 osvojenih medalja, nisu bili, ili nisu i danas, drzavljani Republike Srbije. Bez obzira sto na olimpijskim igrama nije osvojena medalja od Seula 1988. godine, a u grcko - rimskom jos od Los Anelesa 1984., rvanje i dalje nosi epitet najtrofejnijeg olimpijskog sporta u Srbiji i bivsoj Jugoslaviji. Ukupno 62 rvaca SFRJ, SRJ i SCG ucestvovalo je do sada na olimpijskim igrama i veliku veinu, osim 11 rvaca u slobodnom stilu, cinili su rvaci iz Srbije (Jovanovi, 1996). Popularnost rvanja i interesovanje za ovim sportom u Srbiji bili su na visokom nivou sve do raspada bivse Jugoslavije pocetkom devedesetih godina proslog veka, kada je zabelezen odreeni pad interesovanja za rvanje ali i neke druge do tada vrlo popularne sportove (Jovanovi i saradnici, 1997). Kriza koja je trajala desetak godina ipak nije ostavila dugorocnije posledice na rvanje u Srbiji, pa od pocetka 21.-og veka ovaj sport belezi konstantan napredak i razvoj kvaliteta i popularnosti. Pored grcko - rimskog stila, koji je svakako najdominantniji i najkvaliteniji, u Srbiji je veoma razvijen sambo, a od skora je pokrenuto i rvanje slobodnim stilom, grapling, te ozivljene neke gotovo nestale tradicije narodnih obika rvanja. Sve ovo vrlo pozitivno utice na stvaranje pozitivne slike i raspolozenja ukupne javnosti u odnosu na rvacki sport i rvace u celini (Kasum i irkovi, 2006). U Srbiji danas, pod okriljem Rvackog saveza Srbije, aktivno deluje 30 rvackih klubova, sa ukupno blizu hiljadu aktivnih registrovanih rvaca. Rvanje za zene u Srbiji se upraznjava tek nekoliko godina, pa neki vredniji rezultati jos nisu ostvareni. Ipak, prvi koraci su ucinjeni, neki manji uspesi zabelezeni su i na meunarodnoj sceni, a Rvacki savez Srbije je zauzeo stav da razvoj ovog oblika rvanja treba podrzati sa vise energije i pozitivnog raspolozenja nego sto je to bio slucaj do sada. (Kasum, 2006). Osim olimpijskih oblika rvanja, u Srbiji znacajan kvalitet i popularnost ima neolimpijsko sportsko rvanje sambo. Ovaj sport je u Srbiji i Jugoslaviji poceo da se razvija od 1972. godine, nakon povratka gospodina Svetozara Mihajlovia sa strucnog usavrsavanja u SSSR. Krajem te godine, na Prvom prvenstvu Evrope u Rigi, osvojena je i prva medalja, a osvajac te srebrne medalje bio je Slavko Obadov. Isti takmicar je, godinu dana kasnije u Teheranu, osvojio srebrnu medalju na Prvom prvenstvu sveta, da bi 1974. godine, na Prvenstvu Evrope u Madridu, bile osvojene cak tri medalje: Luci i Bajceti srebro, a Obadov bronzu. Posle ovih velikih uspeha iznenada je nastupila velika kriza, tako

68

da nasi sambisti nisu ni ucestvovali na takmicenjima sve do 1993. godine. Od tada nasi sambisti u kontinuitetu osvajaju medalje na evropskim i svetskim prvenstvima, a gotovo potpunu dominaciju u Jugoslaviji imali su klubovi iz Srbije i Crne Gore. Pored velikog broja medalja koje su osvajane u mlaim uzrasnim kategorijama, nasi sambisti su osvojili i 36 seniorskih medalja (Sambo savez Srbije, 2008).

RB 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 IME Arsi Vukov Horvat Simi Martinovi Marinko Nenadi Damjanovi Nisavi Kecman Corak* Koleti* Covi* Frgi Petkovi Memisevi Kasap Ili Tertei Lisjak* Sabo Rizvanovi Trajkovi Kasum Jovancevi Stefanek Fris UKUPNO UKUPNO I OI II III I 1 2 1 1 1 1 SP II III 1 1 I EP II UK III 1 2 6 3 4 4 7 6 1 3 3 1 1 6 5 5 4 2 5 1 1 1 1 3 1 2 2 81(75 )

1 1 1

3 1 1 1 2 1 2 1 1 1 1 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1

1 2 1

1

1 1 1 1

1 3 2

2 1 1 3

1

1 1

1 1

1

1 1

1 1 1

1 1 2 1 3(2) 12 (10) 5(4) 39 (3) 4 40 (37) 5 81(75) 17(16 ) 1 17 8(7) 8 1 1 1 1 14(12)

nisu drzavljani Srbije (medalje drzavljana Srbije)

69

RB 1 2 3 4

IME Saliovski* Seidi* Trstena* Sorov* UKUPNO UKUPNO

I

OI II

III 2

I

SP II 2

III

I 2 2 4

EP II

UK III 2 2 1 5 2 6 10 2 20 20

1 1

1 1 4 2 2 3

1 1

3 1 4 13

RB 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

IME Obadov Slavko Bajceti Pavle Luci Momir Blagojevi Zorica Mili Marija urevac Danojla Bojani Slaana Gnjatovi Biljana Ognjenovi Nada Milenkovi Dragana Pavievi Dejan Mihajlovi Zivan Kvrgi Radmila Savatovi Nikola Trivi Tatjana Mandi Vanja Aleksi Danijela Aleksi Katarina erviz Tijana Rogi Jovana Babi Jelena upovi Nevenka Emini Igor Markovi Sanela UKUPNO UKUPNO

I

SP II 1

III

I

EP II 1 1 1 1 1

UK III 1 3 1 1 1 1 1 3 2 1 3 1 1 1 1 4 1 1 2 1 1 1 2 1 1 36

1 1 1 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 6 24 18 2 1 1 1 1

3

1 1 9

3 12

70

4. ZAKLJUCAK Rvanje u Srbiji ima dugu tradiciju i uziva veliku popularnost. Narodni oblici rvanja sunegovani i prenoseni generacijski, a i danas se primenjuju oblici rvanja: u kostac, u pojas, u ruke, pelivansko rvanje i svebor. Pored ovih oblika rvanja, u Srbiji se cesto upraznjavaju i razliciti narodni oblici borenja, koji po svojim karakteristikama imaju dosta elemenata rvanja ali ne predstavljaju predstavljaju klasicne oblike rvanja. Ovi oblici nadmetanja predstavljeni su razlicitim vrstama nadvlacenja, a meu njima su najpopularniji vucenje kuke, vucenje klicka i obaranje ruke. Sportsko rvanje u Srbiji ima stogodisnju tradidiciju, a daleko najvei kvalitet i popularnost dostigalo je rvanje grcko ­ rimskim stilom. Pored grcko ­ rimskog stila, meunarodno vredne rezultate postizali su i sambisti Srbije, dok se veoma zapazeni rezultati slobodnostilasa, ostvareni u vreme SFRJ, ne mogu pripisivati rvacima iz Srbije. Ukupno 75 medalja na olimpijskim igrama i prvenstvim Evrope i sveta, osvojli su rvaci grcko ­ rimskog stila iz Srbije, sto predstavlja rezultat vredan svake paznje. Velika popularnost i kvalitet koji ima rvanje grcko - rimskim stilom na odreeni nacin je sputavalo razvoj ostalih oblika sportskog rvanja, ali se u poslednje vreme cine znacajni koraci za podizanje masovnosti i kvalieta drugih oblika sportskog rvanja, a pre svih rvanja slobodnim stilom i graplinga.

71

LITERATURA

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. Bojovi, S. (1994): Pelivanstvo tradicionalna forma rvanja, Unireks, Beograd, Cvetkovi, J. (1982): Stari sportovi Jugoslavije, Broanci, Enciklopedija (2005): Britanika (8), Narodna knjiga, Politika, Beograd, Jovanovi, M. (1996): Prvih 100 godina, Graphic, Novi Sad, irkovi, Z., Jovanovi, S. (1992). Basic characteristics of wrestling forms used by people in Serbia, BAHRPRES, Bulletrin No.2, Belgrade, pp. 58-62, Jovanovi, S., irkovi, Z., Kasum, G. (2001): Savremene tendencije u borilackim sportovima, Godisnjak 10, FFK Beograd, Jovanovi, S., Popovi, S., irkovi, Z., Kasum, G., Obradovi, Z. (1997): Strucno i naucno tretiranje problematike borenja u casopisu "Fizicka Kultura" Beograd, u periodu 19491996. godine, Godisnjak 9, FFK Beograd, str. 197-206, Kajevi, I. (1962): Pelivansko rvanje kao deo pohlivanjenja u Makedoniji i delu Sandzaka od Bijelog Polja do Novog Pazara, Beograd, Kasum, G. (2006): Zensko rvanje, Meunarodna naucna konferencija i Drugi nacionalni seminar "Zena i sport"- zbornik radova, FSFV Univerziteta u Beogradu i OKSCG, Beograd, str.171-176, Kasum, G., irkovi, Z. (2006): Dileme i ideje vezane za slobodni stil rvanja u Srbiji i Crnoj Gori, Sport Mont, Crnogorska Sportska Akademija, Montenegrosport­Podgorica, jun, br. 10 ­ 11/IV, str. 465-471, Kolundzija, D. (1998): Rvanje u Jugoslaviji, Savez rvackih sportova Srbije, Beograd, Kureli, N. (1953): Nasi narodni sportovi (II deo ­ Borilacki sportovi), Fizicka kultura, 7 ­ 8, Beograd, Levajac, R. (1997): Narodna momacka nadmetanja u Dragacevu, Dom kulture u Guci, Guca, Milievi, M. (1984): Zivot Srba seljaka, Srpski etnografski zbornik, knj. 1, Prosveta, Beograd, Ministarstvo prosvete i sporta Republike Srbije (2005): Medalje sportista iz srpskih klubova, Sambo savez Srbije (2008): Ostvareni rezultati seniora i seniorki na evropskim i svetskim prvenstvima, SOFK Majdanpek (1978): Decenija seoske sportske olimpijade, Opstinski SOFK - Majdanpek, Majdanpek.

72

Strucni rad

1 2 3

Zoran Masi , Agelaku Filanti , Nina ukanovi

1Fakultet

za menadzment u sportu, Beograd fudbala, Beograd 3Medicinska Akademija US Medical School, Beograd

2Akademija

TEHNOLOSKE MOGUNOSTI EVIDENTIRANJA DINAMICKE CVRSTOE TECHNOLOGICAL CAPACITIES FOR RECORDING DYNAMIC STEADINESS

Summary: Management Training technology assumes application of precision data on the level of skills of athletes. Problem of determining the level of sport ability is delicate. This is particularly related to the recording of dynamic body the strength of the athletes. The article briefly shown the genesis and evaluation of measuring the dynamic strength, ranging from self-evaluations, expert assessment, indirect assessment, and to measuring the dynamic strength. Research in this area, dating from 1996, and applying the system of probe and platform for measuring muscle force enabled the measurement of dynamic strength. Key words: technological capacities, dinamicke cvrstoe, karate

1. UVOD Precizno utvren postojei nivo antropomotorickih sposobnosti je preduslov za dobro planiranje i uspesnu realizaciju trenaznog procesa, odnosno dovoenje sportista u zeljeno stanje, radi postizanja takmicarskih uspeha. Jedno od znacajnih pitanja sa kojim se susreu istrazivaci koji se bave problemima merenja i identifikacije antropomotorickih sposobnosti je konstruisanje i primena adekvatnih testova (mernih instrumenata), kao i njihov antropoloski znacaj. Ove dileme se odnose i na antropomotoricke sposobnosti koje su tokom duzeg vremenskog perioda predmet istrazivanja (merenja). Stoga je razumljivo da su slicne dileme prisutne i prilikom is73

pitivanja dinamicke cvrstoe. Meutim, znacaj koji ima dinamicka cvrstoa obzirom na ucestalost kontakata u sportu, te potreba sticanja saznanja o njoj, pomogli su u iznalazenju nacina njenog evidentiranja. Ovo narocito potkrepljuje i nesaglasje da se u eri upravljanja sistemom sporta, kao i pojedinim njegovim segmentima, jedno tako znacajno svojstvo razvija "nasumice". Na potrebu istrazivanja dinamicke cvrstoe ukazao je Korenberg, V. B. (1996), u kontekstu prestrukturiranja sistema sposobnosti sportista gde predlaze: ''1. Uvoenje fizickog svojstva ''cvrstina'', imajui u vidu konkretnu i sistematsku otpornost na povrede aparata za kretanje: to je nesumnjivo jedna od vaznih i kvalitativno izdvojenih strana motorike.'' Postojea definicija dinamicke cvrstoe ukazuje da je to sposobnost aktuelnog dela covekovog tela, da u dinamickim uslovima, izdrzi dejstvo spoljnih sila, sto veeg intenziteta, bez znacajnih posledica po taj deo tela, ni po organizam u celini. Pod tehnologijom se izmeu ostalog podrazumeva: nauka o vestinama i zanatima, naucno prikazivanje ljudske delatnosti kojoj je svrha prerada prirodnih proizvoda (sirovina) za ljudsku upotrebu, a u filozofskom smislu ona predstavlja postupak, metod, nacin. 2. GENEZA PROCENE I MERENJA DINAMICKE CVRSTOE U postupku iznalazenja nacina dolazenja do podataka o nivou dinamicke cvrstoe do sada je koriseno vise postupaka: samoprocena, ekspertska ocena i indirektno merenje. Samoprocena proistice iz situacija tokom treninga, kao i iz realnih situacija u svakodnevnom zivotu pri kojima pojedinac "odreuje" koliku e silu da upotrebi ­ primeni za realizovanje odreenog kontakta (sudara, udarca) ili koliku e silu koja deluje na njega (neki deo njegovog tela) tolerisati pre nego sto prekine kontakt, naravno u situacijama u kojima ima tu mogunost. Primer iz karatea: prilikom blokiranja (geden barai) napada nogom (mae geri), imajuu u vidu citav niz informacija, pojedinac odlucuje koliki e intezitet kontakta svojom rukom realizovati. Interesantni su podaci samoprocene specificno treniranih i specificno netreniranih osoba (1996.) u kojoj su obe grupe prilicno realno procenile sopstveni nivo dinamicke cvrstoe ­ sto je kasnije potvreno i merenjem inteziteta udarca. Ekspertska ocena zahteva od iskusnog trenera da proceni adekvatni nivo sile koji sportisti ispoljavaju tokom treninga, na primer: pri sparingu ili specificnim ve74

zbama za razvoj dinamicke cvrstoe. Takoe, ispitivaci pri ispitima za pojaseve, empirijski ocenjuju ispoljavanje dinamicke cvrstoe. Indirektno merenje dinamicke cvrstoe, kao prelazni metod, podrazumeva udarac aktuelnim delom tela o relativno deformabilno telo, koje je udarcem tim delom tela mogue izvesti iz stanja mirovanja. Na osnovu poznatih elemenata tezine deformabilnog tela, pocetne visine i dometa se izracunava saopstena sila, po obrascu kosog hica sa razlikom nivoa. Uspostavljanjem sistema tenziometrijskih sondi i tenziometrijskih platformi za merenje misine sile (1996.) mogunosti za evidentiranje dinamicke cvrstoe su poboljsane. Pre svega do inteziteta ispoljenih sila, u statickim i dinamickim uslovima, se dolazi bez izracunavanja. Sile u statickim uslovima se direktno mere za odreene misine grupe u zadatom polozaju. (slika 1.)

Slika 1.

Sile u dinamickim uslovima se mere pomou relativno deformabilnog tela (,,medicinke"), koja je konstantne mase i udaljenosti od mernog instrumenta.

75

Slika 2.

Poboljsanjem softvera i izradom adekvatnih konstrukcija stvorena je mogunost merenja ispoljavanja dinamicke cvrstoe u realnom vremenu (slika 3.) U ovom slucaju, ispitanik realizujui udarac aktuelnim delom tela (ulnarnom stranom podlaktice) o relativno nedeformabilno i nepomerljivo telo - merni instrument (tenziometrijsku platformu na cijoj je gornjoj povrsini ,,drvena ruka" ) ispoljava dinamicku cvrstou tog dela svog tela.

Slika 3. 76

Prilikom merenja dinamicke cvrstoe neophodno je imati u vidu saznanja o tri faze balistickih pokreta: zamah, udarac (sudar) i zaustavljanje, odnosno pretvaranje sistema kojim se vrsi udarac od elasticnog u cvrst, do kojih je dosao Chaidze (1966). Nakon pocetnog ubrzanja ekstremitet se naglo ,,zaustavlja", cime se gubi na brzini, ali dobija na masi, a opste i istovremeno skraivanje misia koji obuhvataju odgovarajue zglobove ekstremiteta izazvano biomehanickom potrebom ucvrsivanja zglobova ekstremiteta pred udar i na taj nacin pretvara sistem u odreenom vremenskom periodu u jedinstvenu celinu. Opisani proces u karateu se naziva kime, a uvezbava se prilikom izvoenja udaraca najpre ,,u prazno", a potom u makivare. 3. ZAKLJUCAK Dostignuti nivo saznanja o dinamickoj cvrstoi (empirijska, istrazivacka), postojea softverska i konstruktivna resenja, odnosno ukupne tehnoloske mogunosti, daju realnu pretpostavku za njeno utvrivanje. Kao i kod drugih antropomotorickih dimenzija maksimalni iskazani nivo testirane sposobnosti zavisi vise faktora, kao sto su: takmicarski period, dostignuti nivo pripremljenosti, motivisanost sportiste za testiranje, preciznost merne procedure, greska merioca, ..., stoga je neophodan sveobuhvatan pristup pri evidentiranju dinamicke cvrstoe. Dalja istrazivanja u ovoj oblasti su neophodna radi utvrivanja mogunosti poboljsanja nivoa dinamicke cvrstoe, usavrsavanja i trajanja dotignutog nivoa, narocito u razlicitim sportovima, kao i kod razlicitih rodnih i dobnih kategorija. Moze se pretpostaviti da e dalja istrazivanja dinamicke cvrstoe imati i pozitivan povratni efekat na razvoj, odnosno usavrsavanje tehnologije njenog merenja.

77

LITERATURA

1. Chaidze, L. V.(1966): Problemi centralne regulacije biomehanicke strukture kretnih navika coveka, clanak objavljen u casopisu Teorija i praksa fizicke kulture, Moskva, br. 10, prevod dr S. Popovi 2. Drid, P, Stankovi, D. i Vujkov, S. (2006): Klasifikacija rekvizita za usvrsavanje tehnike i poboljsanje specificne kondicije karatista, Zbornik radova Drugog naucno ­ strucnog meunarodnog simpozijuma Modeli trenaznog procesa u borilackim sportovima, Pancevo 3. Korenberg, V. B. (1996): Problemi fizickih i motorickih svojstava, , Moskva, br. 7 4. Malacko, J. i Popovi, D. (2001): Metodologija kineziolosko antropolskih istrazivanja, Fakultet za fizicku kulturu, Leposavi 5. Masi Z, Obradovi T, Dragojevi M. (1996): Osobina coveka ­ otpornost na udarac, Cetvrti internacionalni kongres fizickog vaspitanja i sporta, Komotini 6. Masi, Z. (1997): Problem evidentiranja eksplozivne snage coveka i otpornosti na udarac, Peti internacionalni kongres fizickog vaspitanja i sporta, Komotini 7. Masi, Z. (1997): Komparacija ispoljene otpornosti na udaraci njenog samoprocenjenog nivoa specificno treniranih i specificno netreniranih osoba, Peti internacionalni kongres fizickog vaspitanja i sporta, Cetvrti internacionalni kongres severnogrcke asocijacije sportske medicine, Solun 8. Masi, Z. i sar. (1997): Kvantifikacija rezultata otpornosti na udarac u odnosu na eksplozivnu snagu pojedinca, Cetvrti internacionalni kongres severnogrcke asocijacije sportske medicine, Solun 9. Schmidt, R. A. & Wrisberg, C. A. (eds), (2004): Motor learning and performance, Human Kinetics 10. Vujaklija, M. (2004): Leksikon stranih reci i izraza, Prosveta, Beograd

78

Strucni rad Sandra Vujkov , Slavko Obadov , Tatjana Trivi , Jovan Pejci 1Univerzitet u Novom Sadu, Fakultet sporta i fizickog vaspitanja, Novi Sad, Srbija. ELEMENTARNE IGRE ZA RAZVOJ KOORDINACIJE KOD MLADIH DZUDISTA ELEMENTARY GAMES FOR THE DEVELOPMENT OF COORDINATION IN YOUNG JUDOKAS

Summary: Coordination as a motor ability has a significant influence on sports performance in judo. Even though the hereditary coefficient is quite high ( .75 - .8 ), it is necessary to affect the development of coordination by way of elementary games for children. The selection and application of the elementary games in the training process ought to be appropriate for the age and level of ability of young judokas. Key words: coordination, elementary games, training process, young judokas.

1 1 1 1

1. UVOD Proucavanjem jednacine specifikacije uspeha u dzudo sportu i hipotetski ili naucno utvrena hijerarhijska struktura sposobnosti osobina i znanja sportista, koje su neophodne za postizanje visokih sportskih rezultata, moze se zakljuciti da je motoricka sposobnost koordinacija (.22) na visokom drugom mestu. Jedino je snaga (.25), kao motoricka sposobnost ispred koordinacije (Serti i Lindi, 2003). Ovo je, posmatrajui sa pozicije kompleksnosti pokreta u tehnicko-taktickoj strukturi dzudo sporta sasvim logicno, obzirom da prilikom realizacije dzudo tehnike sportista mora besprekorno da vlada sopstvenom ravnotezom, kao i ravnotezom protivnika. Za usklaivanje pokreta sa protivnikom u prostoru i vremenu, kao i za izvoenje veoma slozenih tehnicko-taktickih elemenata, potrebne su visoko razvijene koordinacijske sposobnosti razlicitih vrsta. Iz tih razloga neophodno je od samog pocetka trenaznog procesa u dzudou, i razvoju opste i specificne motorike kod mladih dzudista, raditi na razvoju koordinacijskih sposobnosti.

79

Obzirom da je koeficijent uroenosti koordinacijskih sposobnosti veoma visok (.75-.80) neophodno je da se prilikom izbora vezbi strogo vodi racuna o izboru onih vezbi koje su primerene uzrastu i motorickim sposobnostima mladih dzudista. Autori u ovom radu zele da prikazu kompleks elementarnih igara za razvoj koordinacijskih sposobnosti kod mladih dzudista. Kada se govori o mladim dzudistima onda se to odnosi na sportiste starosne dobi od 7 ­ 10 godina, a koji pocinju da treniraju dzudo sport. 2. ZNACAJ ELEMENTARNIH IGARA U TRENAZNOM PROCESU MLADIH DZUDISTA Dolaskom mladih sportista u odreenu sportsku granu podrazumeva da treneri pedagozi u svom radu sa mladim sportistima od samog pocetka treba da rade na razvoju opste i specificne motorike. Jedan od najefikasniji nacina za razvoj opste i specificne motorike je i primena elementarnih igara, koje u svojoj strukturi kretanja imaju zadatak razvoja, pored koordinacije, snage, brzine, fleksibilnosti, ravnoteze i preciznosti. Znacaj elementarnih igara je da se putem primerenih vezbi, koje u svojoj strukturi pokreta imaju odreene vaspitne, obrazovne i zabavne sadrzaje, podize jedan znacajan oblik motorickih sposobnosti. Pored ovog, primena elementarnih igara u trenaznom procesu obogauje same sadrzaje treninga, cini ih mnogo zanimljivijim i vezuje decu za sport. Elementarne igre za razvoj koordinacije moraju biti pazljivo odabrane u procesu treninga i primerene motorickim sposobnostima i uzrasnim karakteristikama samih dzudista. Igre, prilikom izvoenja, moraju biti sigurne za same ucesnike, kako se ne bi dogodilo da doe do neke povrede, trebalo bi da imaju odreenu crtu takmicarskog karaktera i da se njihovo izvoenje moze jednostavno objasniti, kako se ne bi trosilo vreme na objasnjavanje i gubio kontinuitet u radu. Elementarne igre za razvoj koordinacije treba da imaju svoja simbolicna imena, kako bi se u nekim narednim treninzima samo spomenuo naziv a vezbaci se odmah pripremili za izvoenje. Elementarne igre za razvoj koordinacije se mogu izvoditi individualno, u parovima, sa vise ucesnika, sa i bez rikvizita.

80

IZBOR ELEMENTARNIH IGARA ZA RAZVOJ KOORDINACIJE MLADIH DZUDISTA U radu je predlozen kompleks od 15 elementarnih igara za razvoj koordinacije mladih dzudista, starosne dobi od 7 ­ 10 godina, uglavnom pocetnika u trenaznom procesu. Sve elementarne igre bie izvedene u parovima, jednostavne su strukture pokreta i neiziskuju strah ili strepnju prilikom izvoenja. 1. Decija kolica: Pocetni polozaj: jedan vezbac je u stavu kleceem za rukama oslonjen na sake. Drugi vezbac lezi leima na lea prvog vezbaca. Igra: prvi vezbac, sa drugim vezbacom na leima ide ,,cetvoronoske" po strunjaci. Oba vezbaca se trude da drugi vezbac ne padne sa lea prvog (sl. 1). Vezba ima za cilj da izgradi oseaj odrzavanja koordinacije ravnoteze oba vezbaca 2. Rolba: Pocetni polozaj: oba vezbaca su u polozaju kleceem za rukama oslonjeni na sake i u bocnom polozaju jedan pored drugog. Igra: jedan vezbac stalno pravi bocna kotrljanja preko lea drugog vezbaca i prelazi sa jedne na drugu stranu vezbaca koji je stalno u pocetnom stavu, trudei se da po zavrsetku kotrljanja obavezno doe u bocni polozaj svome partneru sa druge strane (sl. 2). Vezba ima za cilj da se vezbac, nakon okreta oko uzduzne osa svoga tela, pravilno spusti na strunjacu sa oba kolena i sake. Makaze poskoci:Pocetni polozaj: jedan vezbac je u polozaju sedeem sa rasirenim nogama oslonjen rukama iza lea. Drugi vezbac je stojeem stavu, prvom vezbacu izmeu nogu (sl. 3). Igra: Vezbac koji sedi odigne obe noge sa strunjace i pravi njima makaze, dok drugi vezbac tezi da raznozno-sunoznim poskocima ne stane na partnerove noge (sl. 4). Vezba ima za cilj da koordinise pokrete vertikalnih poskoka i sunozno-razniznih pokreta jednog vezbaca sa sunozno-raznoznim pokretima drugog vezbaca.

81

Slika 1

Slika 2

Slika 3

Slika 4

Bocni preskoci: Pocetni polozaj: jedan vezbac je u polozaju lezeem na leima sa nogama savijenim u kolenima i odignutim od strunjaca. Drugi vezbac je stojeem stavu sa bocne strane partnerovih nogu, okrenut licem prema partneru (sl. 5). Igra: vezbac koji je u stojeem stavu bocnim sunoznim poskocima, prvo u jednu stranu preskace obe partnerove noge, a zatim se istim poskocima vraa na drugu stranu (sl. 6). Vezba ima za cilj da koordinise vertikalne poskoke sa bocnim pomeranjima jednog vezbaca. Aplauz nogama: Pocetni stav: oba vezbaca su u raznoznom stojeem stavu, okrenuta licem jedan prema drugom i sa hvatom obema rukama za gornji deo revera kimona. Igra: oba vezbaca istovremeno vrse poskoke jednom pa zatim drugom nogom a nogama, koje su odvojene od strunjace vrse donjim delom stopala pljesak jedan o drugi (sl. 7) Poletanje laste: Pocetni polozaj: jedan vezbac je u polozaju leem na leima sa nogama savijenim u kolenima i odignutim od strunjace i rukama u predrucenju. Drugi vezbac je i raskoracnom stojeem stavu, iza partnerovih nogu licem okrenutim prema partneru (sl. 8).

82

Igra: vezbac koji je u stavu lezeem postavlja obe noge partneru na stomak (prepone), dok vezbac koji je u stojeem stavu iz malog pocucnja lagano se odbacuje od strunjace i ,,polee". Partner, cije su obe ruke u predrucenju vodi racuna da mu partner ne padne sa nogu, kontrolisui njegova ramena (sl. 9).

Slika 5

Slika 6

Slika 7

Slika 8

Hromi Daba: Pocetni stav: oba vezbaca su u stojeem stavu okrenuta licem jedan prema drugom, sa desnom nogom u prednozenju i oba vezbaca nathvatom uhvate partnerovu nogu. Igra: oba vezbaca, zajednickim usklaenim poskocima, kreu se u krug tezei da ocuvaju ravnotezu (sl. 10). 8. Borba rukama: Pocetni polozaj: oba vezbaca su u uporu lezeem za rukama, okrenuti glavama jedan prema drugom. Igra: iz ovog polozaja oba vezbaca nastoje da povlacenjem partnerove ruke (u svim pravcima) naruse upor i obore protivnika da padne na stomak (sl. 11). Setnja slepca: Pocetni stav: oba vezbaca su u stojeem stavu i imaju oslonjen kaziprst desne ruke jedan o drugi.

83

Igra: jedan vezbac nastoji da se kree u svim pravcima (drzei kaziprst dlanom na gore), dok partner natoji da prati kretanje, i da ne odvaja svoj kaziprst od kaziprsta partnera (sl. 12).

Slika 9

Slika 10

Slika 11

Slika 12

Poskoci sa zadatkom: Pocetni stav: oba vezbaca su u stojeem stavu (malo raznoznom), okrenuta licem jedan prema drugom i na odstojanju dva koraka. Igra: jedan vezbac stoji sa rukama i prirucenju i ceka da drugi vezbac doskoci prvim korakom na metar od njega. Neposredno u momentu doskoka partnera, prvi vezbac pokaze prstom leve ili desne ruke u kom pravcu treba da bude drugi poskok. Ova vezba treba da sluzi razvoju brzinske reakcije vezbaca (sl. 13). 11. Visoki sunozni poskoci: Pocetni stav: oba vezbaca su u stojeem stavu, okrenuta licem jedan prema drugom i na odstojanju jedan korak. Igra: jedan vezbac predruci obema rukama sa dlanovima prema dole, na odstojanju 80-100 santimetara od strunjace. Drugi vezbac vrsi sunozne poskoke, tako da sa oba kolena svaki put dodirne dlanove partnera (sl. 14). Vezba ima za cilj da se prilikom vertikalnih poskoka, sa nadkolenicama u prednozenju sacuva ravnoteza odskoka i doskoka, a da se izvrsi zadatak.

84

12. Umotavanje pojasom: Pocetni stav: oba vezbaca su u stojeem stavu, bocno na odstojanju jedan od drugog na dva metra i sa dzudo pojasom od struka jednog do struka drugog vezbaca (sl. 15). Igra: Naizmenicno jedan pa drugi partner se umotavaju u pojas prvo preko jedne, a zatim i na drugu stranu, pokusavajui da izvedu zadatak brzo a da pri tome ne izgube ravnotezu i ne padnu (sl. 16).

Slika 13

Slika 14

Slika 15

Slika 16

13. Voznja bicikla: Pocetni polozaj: oba vezbaca su u lezeem polozaju, leima okrenuti nogama jedan prema drugom, na odstojanju takvom da se moze izvesti igra. Vezbaci oslone oba svoja stopala jedan na drugog i izvode vezbu kojom imitiraju voznju biciklom (sl. 17). 14. Lezea rolba: Pocetni polozaj: jedan vezbac lezi na leima dok je drugi vezbac u lezeem polozaju na stomaku tako da partneri obuhvataju rukama skocne zglobove jedno drugome (sl. 18).

85

Vezbac koji je gore kree da se kotrlja u jednu stranu dok ne doe u polozaj lezanja na leima, tada radi drugi partner. Vezba se radi i na jednu, i na drugu stranu. 15. Preskoci sa provlacenjem: Pocetni polozaj: Jedan vezbac je u veem raskoracnom stavu, u pretklonu i oslonjen rukama na oba kolena. Vezba: Drugi vezbac pravi raznozni preskok preko prvog vezbaca a zatim se odmah provlaci izmeu njegovih nogu i dolazi u pocetni polozaj (sl. 19 i 20).

Slika 17

Slika 18

Slika 19

Slika 20

ZAKLJUCAK Elementarne igre za razvoj koordinacije su neophodno sredstvo u trenaznom procesu i radu sa mladim sportistima. Igre, pored zabavnog karaktera, imaju za cilj da uticu na razvoj motorickih sposobnosti, kako opsteg tako i specificnog karaktera. Primenom elementarnih igara obogauju se sadrzaji treninga, koji postaju mnogo interesntniji i zanimljivi. Elementarne igre moraju svojim izborom i sadrzajem da budu primerene uzrasnoj kategoriji samih izvoaca, moraju da se lako prihvate i da prilikom izvoenja ne postoji mogunost neprijatnih i bolnih padova i udara. Elementarne igre za razvoj koordinacije treba da se sto cese primenjuju u trenaznom procesu i to u uvodnom i pripremnom delu casa treninga.

86

LITERATURA

1. 2. 3. 4. Dragi, B. (1996). Dzudo za obrazovanje trenera. Novi Sad. Fakultet fizicke kulture Novi Sad. Novi Sad. Vujkov, S. (2008). Antropoloske karakteristike dzudista i karatista decijeg uzrasta. Magistarska teza. Fakultet sporta i fizickog vaspitanja Novi Sad, Novi Sad. Obadov, S. (2005). Dzudo. Univerzitetski udzbenik. Novi Sad. Fakultet fizicke kulture Novi Sad. Serti, H., Lindi, M. Bai, (2003). Specificnosti motorickih postupaka za proucavanje judo tehnika. Zbornik radova 12. letnje skole kineziologa Republike Hrvatske, Rovinj (str. 171.174). Zagreb: Hrvatski kinezioloski savez.

87

Strucni rad Tatjana Trivi , Slavko Obadov , Sandra Vujkov , Jovan Pejci 1Univerzitet u Novom Sadu, Fakultet sporta i fizickog vaspitanja, Novi Sad, Srbija. POLIGON ZA RAZVOJ SPECIFICNE MOTORIKE MLADIH DZUDISTA A STATIONS METHOD (POLYGON) AS A MEANS FOR THE DEVELOPMENT OF SPECIFIC MOTOR SKILLS OF YOUNG JUDOKAS

Summary: The development of specific motor skills in judo is fundamental for successful learning and acquisition of basic techniques in young judokas. Exercises aimed at the development of specific motor skills must reflect, to a lesser or greater extent, the movement structure of certain technical elements of judo, thereby having a positive impact on the speed and successful learning of complex judo techniques. Additionally, they should include some form of competition in order to stimulate the competitive character and desire to win. These requirements ought to be met when designing a polygon for the development of specific motor skills. Key words: specific motor skills, polygon, young judokas.

1 1 1 1

1. UVOD Razvoj specificne motorike u sportovima sa polistrikturalnim aciklicnim kretanjima predstavlja osnovu za lakse i uspesnije usvajanje tehnickih karakteristika tog sporta. Tehnicke karakteristike dzudo sporta ogledaju se u velikom broju osnovnih tehnika (100 bazicnih tehnika) i jos veem broju varijanti osnovnih tehnika. Da bi se makar jedan deo ovako velikog broja tehnika uspesno usvojio, neophodno je da se od samog pocetka trenaznog rada, pored razvoja opste motorike, radi i na razvoju specificnih motorickih pokreta. Vezbe specificne motorike je potrebno tako konstruisati da u svojoj strukturi kretanja vise ili manje oponasaju, ili imitiraju strukturu pokreta odreenih tehnickih elemenata dzudo tehnika, kako bi imale pozitivan transfer na ucenje slozenih dzudo tehnika.

88

U trenaznom procesu dzudisti veoma cesto u pripremnom delu treninga koriste vezbe specificne motorike, ali kao zasebne individualne vezbe. Ovakav nacin primene vezbi specificne motorike je dobar, ali veoma cesto se vezbe izvode automatizovano, bez velikog angazovanja centralnog nervnog sistema i mogunosti da sami izvoaci i treneri znaju sa kakvim intezitetom se izvode vezbe. Iz ovog razloga veoma dobro je raditi na razvoju specificne motorike primenom specificno motorickog poligona, u okviru koga je postavljen kompleks od desetak specificno motorickih vezbi koje se izvode u kontinuitetu. 2. KARAKTERISTIKE POLIGONA ZA RAZVOJ SPECIFICNE MOTORIKE Konstrukciju poligona moze da uradi samo dobar poznavalac tehnickih karakteristika dzudoa i lice koje poznaje metodicke osnove i zakonitosti sportskog treninga mladih dzudista. Prilikom konstrukcije poligona posebno se mora voditi racuna da svaka vezba mora, u veem ili manjem procentu, da oponasa neku od tehnickih karakteristika dzudo sporta, da svaka vezba koja sledi redosled ima logican i kontinuirani nastavak kako se ne bi gubilo vreme na prelaz sa jedne na drugu vezbu i da su vezbe jednostavne i bezbedne od povreda prilikom njihovog izvoenja. Takoe, kontinuiranim prolaskom kroz ceo poligon vezbac ne sme da ue u anaerobnu fazu, to jest ne smeju se angazovati previse velike misine grupe, kako bi vezbac otisao u kiseonicki dug. Poligon ima za cilj da ,,prolaskom kroz njega" vezbac mora da razmislja o redosledu vezbi koje slede, sto ima uticaj na razvoj kognitivnih sposobnosti, da se trudi da u optimalnom ili sto kraem vremenu proe poligon i da se svaka vezba izvede na korektan nacin. Vezbe u poligonu su tako postavljene da se u strukturi pokreta ostvaruju zadaci koordinacijske sposobnosti, sposobnosti repetitivnih pokreta, fleksibilnosti, ravnoteze, okretnosti, brzine i funkcionalnih sposobnosti. Poligon moze da posluzi treneru da uz pomo merenja prolaska dzudiste kroz poligon utvrdi da li dzudista pokazuje napredak u razvoju specificne motorike. 3. PREDLOG STRUKTURE VEZBI U POLIGONU I NJIHOVO DEJSTVO Prva vezba koju dzudista izvodi je pad u napred, sa amortizacijom pada. Kako je nakon ove vezbe dzudista u inerciji pokreta i kako nakon zavrsetka prve ve89

zbe dolazi u pocetni stav, dzudista pravi okret za 180°, odlazi u duboki cucanj i pravi pad u nazad sa amortizacijom obema rukama i okretom preko jednog ramena. Nakon zavrsetka druge vezbe dzudista dolazi u stojei stav, pravi ponovo okret za 180° i prilazi do prvog suvezbaca oko koga pravi u desnu stranu bocne dzigo-tai korake ceo krug, a zatim iste korake u levu stranu ceo krug. Nakon zavrsetka tree vezbe dzudista jednom nogom pravi preskoke preko 68 kartonskih kupica. Dzudista zatim dolazi do drugog suvezbaca, koji je u raskoracnom stavu, telom u pretklonu, oslonjen rukama o kolena i okrenut leima i izvrsava vezbu preskoka preko suvezbaca i provlacenja ispod nogu. Nakon zavrsetka pete vezbe dzudista dolazi u polozaj lezei na leima i pocinje kretanje na leima (glavom u napred) duzine 5 metara. U sestoj vezbi dzudista ima zadatak da iz stava kleceeg trzajem rukama doe u stav cucei i da se ponovo vrati u stav klecei na obe noge. Ova vezba moze da se izvede i vise od jednog puta. Nakon zavrsetka seste vezbe, iz stava kleceeg na obe noge dzudista ponovo trzajima obema rukama okree telo za 180° i ponovo se vraa u pocetni polozaj. Nakon zavrsetka ove vezbe, da bi dzudista najbrze ustao, iz stava kleceeg kolutom preko desnog ramena (pad na desnu stranu sa kolena) dolazi do stojeeg stava i u poslednjoj vezbi pravi pokret ulaska tehnike Uci Mata, sa velikim zanozenjem noge koja ga dovodi do pada na strunjacu. Da bi se pad ublazio, pravi se klasican pad u napred.

Predlog poligona za razvoj specificne motorike mladih dzudista

90

4. DEJSTVO VEZBI: Prvom i drugom vezbom (pad u napred i u nazad) ostvaruju se zadaci okretnosti u ublazavanja padova. Treom vezbom usavrsava se pravilno kretanje po strunjaci za vreme borbe, koje zahteva da dzudista ptav bocno kretanje tako da se noge ne ukrstaju, previse ne priblizavaju jedna drugoj i ne pravi previse raskoracan stav. Cetvrtom vezbom se usvrsava repetitivna snaga stajne (insistirajue) noge, sto je neophodno prilikom obuke insistirajuih tehnika. Peta vezba, preskok preko suvezbaca i provlacenje ispod nogu ima zadatak usavrsavana koordinacijskih sposobnosti. Vezba kretanja po strunjaci leima ima zadatak jacanja i pokretljivosti ramenog pojasa. Ovi pokreti narocito su vazni kod obuke odbrana od napada u parteru (Ne-Waza). Vezba ustajanja trzajem iz kleceeg stava, ponovno vraanje u klecei stav i okret za 180°, ima za cilj usvrsavanje eksplozivne snage vise misinih grupa i usavrsavanje koordinacije pokreta. Poslednja vezba, Uci Mata do pada ima cilj usavrsavanja fleksibilnosti odreenih pokreta, a narocito pokreta najdominantnije tehnike bacanja Uci Mata. Ceo poligon, kada se izvodi sa odreenim intenzitetom ima uticaja na razvoj funkcionalnih sposobnosti. 5. ZAKLJUCAK Trenazni proces mora da bude dobro isprogramiran, da sadrzaji treninga imaju svoj cilj i da budu raznovrsni i interesantni. Rad sa mladim dzudistima mora da ima sto vise raznovrsnih i zanimljivih sadrzaja i da vezbe imaju u svom sadrzaju takmicarski karakter. Dobro osmisljen poligon, koji za svoj cilj ima razvoj specificne motorike, moze da ima takmicarski karakter i kao kompleks vezbi ima svoju specificnu zanimljivost. Primena ovako konstruisanog poligona u trenaznom procesu ima za cilj da razvija specificnu motoriku, da prikaze treneru koliko sportista ima motoricku inteligenciju i da utvrdi nivo motorickih sposobnosti. Treneri treba da konstruisu sto vise slicnih poligona za razvoj specificne motorike, kako bi obogatili trenazni proces i kako bi u planovima svoga rada sto vise koristili nove sadrzaje.

91

LITERATURA

1. 2. 3. Dragi, B. (1996). Dzudo za obrazovanje trenera. Novi Sad. Fakultet fizicke kulture Novi Sad. Novi Sad. Vujkov, S. (2008). Antropoloske karakteristike dzudista i karatista decijeg uzrasta. Magistarska teza. Fakultet sporta i fizickog vaspitanja Novi Sad. Novi Sad Obadov, S. (2005). Dzudo. Univerzitetski udzbenik. Novi Sad. Fakultet fizicke kulture Novi Sad. Novi Sad.

92

Strucni rad

1 2 1

Zoran urev , Miroslava Mileusni , Mica Bujosevi

1Dispanzer 2Opsta

medicine sporta, Dom zdravlja Pancevo bolnica Pancevo

SVRSISHODNOST I METODOLOGIJA SISTEMATSKOG PREGLEDA U SPORTSKOJ MEDICINI THE AIM AND THE METHODOLOGY OF SYSTEMATIC EXAMINATIONS IN THE SPORT MEDICINE

Summary: The shortest and the simplest definition of sport medicine is the following oneit is the multidisciplinary branch in medicine whose aim is to take care of the health of sport participants and participants of other physical activities using prevention, therapy and the rehabilitation of injuries and the other aim is to develop psychophysical activities necessary for the accomplishment of good sport results. The periodical systematic examinations are the most powerful weapon in the prevention and the early detection of injuries and diseases caused by sport activities. Both physical activity and sport results are subject to many endogamous and exogamic factors which can have an influence on the health, both in the long and in the short run. Development of sport activities increased the frequency and the seriousness of health problems. That is the reason why respectable associations in sport medicine are trying to come up with the most rational models of medical examinations that would be efficient in health estimations and at the same time they should be economical concerning material and time costs. That's the reason why the methodology of sport medical examination consists of: anamnesis, physical examination, anthropometry, functional testing, laboratory analyses, conclusion with capability estimation. It is a mistake to say that something is healthy if it lacks pain. A well done systematic examination before a person starts doing sport and the periodical systematic examinations during the whole training period of a sportsman, following the precise methodology and widely taught attitudes in sport medicine, can help in accomplishing good sport results and reduce the possibilities of health accidents in sport fields. Kay words: methodology, systematic examinations.

93

1. UVOD Najkraa i najjednostavnija definicija sportske medicine je da je to multidisciplinarna grana medicine ciji je cilj ocuvanje zdravlja ucesnika u sportu i fizickim aktivnostima prvenstveno kroz prevenciju, a zatim i kroz terapiju i rehabilitaciju povreda kao i unapreenje psihofizickih sposobnosti neophodnih za ostvarenje dobrih takmicarskih rezultata. Sem medicinskog to je bitno i u socio-ekonomskom pogledu jer sportske povrede ucestvuju u ukupnom broju povreivanja sa 10 - 15%, a najzastupljenije su i najteze u dobu pune takmicarske zrelosti, a to je izmeu 20. i 30. godine zivota te u vise od polovine slucajeva povlace za sobom i privremenu radnu nesposobnost a retko i trajnu. Periodicni sistematski pregledi su najmonije oruzje u prevenciji i ranoj detekciji povreda i oboljenja izazvanih sportskom aktivnosu. Razvojem i omasovljavanjem sporta ucestalost i ozbiljnost zdravstvenih problema u znatnom je porastu. Zato vodee strucne asocijacije medicine sporta nastoje da osmisle sto racionalnije modele pregleda koji bi bili efikasni u proceni zdravlja, a istovremeno ekonomicni po pitanju materijalnih troskova i utroska vremena. 2. DISKUSIJA Kao sekretar Sekcije sportske medicine Drustva lekara Vojvodine i borac za mesto i ulogu struke, oseam profesionalnu i moralnu odgovornost da se osvrnem na problem zdravstvene zastite u sportu jer na zalost, trenutno vazea zakonska regulativa ne regulise u potpunosti problematiku zdravstvene zastite sportista, odnosno svih ucesnika u fizickim aktivnostima, te je u ovom predavanju poseban akcenat stavljen na svrsishodnost sportskomedicinskog sistematskog pregleda. Zahvaljujui nedorecenosti Zakona o sportu, sportiste i pored 102 specijaliste u Srbiji, pregledaju i daju im saglasnost za bavljenje sportom i lekari koji nisu strucno osposobljeni, van strucne metodologije sportskomedicinskog pregleda, a cest je slucaj da se takmicarske knjizice overavaju i bez izvrsenog pregleda. Problem je jos vise produbljem skidanjem sportske medicine sa fonda zdravstvenog osiguranja 2005. godine i prevoenjem na sistem samofinansiranja cime je dat alibi za resavanje problema po sistemu ,,ko se kako snae". Dakle uloga medicine u sportu je, u veini slucajeva, svedena na puko potpisivanje takmicarskih knjizica. Naucne kategorije kao sto su fiziologija sporta, higijena ishrane sportista i druge, su na taj nacin jos

94

udaljenije od primene u praksi, odnosno u svrhu poboljsanja psiho-fizickih sposobnosti sportista pa samim tim i poboljsanja sportskih rezultata. Proizvod ovakvog nacina rada je i sve vei broj akcidenata na sportskim terenima i borilistima u svim starosnim kategorijama ucesnika u sportu, od dece do rekreativaca. Stoga se specijalisti sportske medicine i sportski radnici svesni ovog problema nadaju da e sto pre biti izglasan novi Zakon o sportu koji u svom predlogu, u clanu 16, konacno tacno formulise mesto i ulogu sportske medicine. Greska je nedostatak tegoba proglasiti zdravljem. Fizicka aktivnost i sportski rezultat su podlozni nizu endogenih i egzogenih faktora koji znacajno mogu uticati na zdravlje, kako trenutno tako i dugorocno. Iako ne moze da se napravi idealan model pregleda, svrsishodan i dobro uradjen sportsko-medicinski pregled je onaj koji je uraen uz sto bolju simulaciju napora za zadatu fizicku aktivnost. Tako simulaciju optereenja treba prilagoditi starosnom dobu, fizickoj konstituciji, polu i sportskoj grani tj. disciplini ispitanika. Na taj nacin se stvara mogunost ispoljavanja potencijalnih tegoba u laboratorijskim uslovima. Ukoliko se otkrije neki nedostatak zdravlja, zadatak sportske medicine je ne samo da zabrani dalje bavljenje (ukoliko je to neophodno) ve i da uputi ispitanika na fizicku aktivnost koja je u saglasju sa njegovim zdravstvenim stanjem. Metodologiju sportskomedicinskog pregleda su donele i usvojile vodee relevantne meunarodne asocijacije iz ove oblasti. Ona obuhvata: 1. anamnezu, 2. fizikalni pregled, 3. antropometriju, 4. funkcionalna testiranja, 5. laboratorijske analize, 6. zakljucak sa procenom sposobnosti. Anamneza je jedan od najznacajnijih delova pregleda. Ona sadrzi podatke o identitetu sportiste, vrsti i disciplini sporta kojom se bavi, dinamici i vrsti treninga kao i podatke o ranijim oboljenjima i povredama. Dobro uzeta anamneza otkriva 60-75% moguih problema kod sportiste. Ona uz ostale komponente pregleda moze otkriti razlicite faktore koji uticu na radnu sposobnost kao i faktore rizika za nastajanje potencijalnih poremeaja zdravlja kao posledica bavljenja odreenom fizickom aktivnosu.

95

Fizikalni pregled prikuplja niz podataka o trenutnom stanju i funkciji organa i sistema. Na ovaj nacin se detektuju znaci oboljenja i deformiteta. Da bi se dobio celokupan uvid radi se po sistemima i obuhvata pregled glave i vrata, pregled grudnog kosa i plua, pregled srca i krvnih sudova (EKG u miru, pri optereenju i posle optereenja), pregled abdomena, pregled urogenitalnog sistema, pregled misinoskeletnog sistema, pregled koze, neuroloski i psihijatrijski pregled. U slucaju potrebe, radi procene trenutnog stanja, trazi se konsultacija ostalih specijalistickih grana (npr. ORL pregled kod ronioca, ocni pregled kod strelaca ...). Antropometrija je grana medicine koja se bavi merenjem morfoloskih i funkcionalnih parametara. Mnoga epidemioloska istrazivanja ukazuju na povezanost odreenih antropometrijskih karakteristika sa rizikom nastanka i razvoja nekih kardiovaskularnih i metabolickih oboljenja. U okviru antropometrije radi se merenje visine i telesne mase, odreivanje visinsko-tezinskog odnosa (BMI ­ body mass index), procena uhranjenosti i idealne telesne tezine, odreivanje sastava tela sa distribucijom telesne masti, procena predvienog rasta ... Sve mere i izvedene vrednosti se uporeuju sa ve utvrenim, opste prihvaenim, standardima razvrstanim po starosnoj dobi, polu, vrsti sporta i disciplini. Odskakanje od standarda iziskuje niz predloga i preporuka u smislu poboljsanja zdravstvenog statusa takmicara kao i poboljsanja takmicarskih rezultata. Funkcionalna testiranja imaju za cilj procenu trenutne funkcionalne, tj. radne sposobnosti. Od izuzetnog su znacaja u proceni sposobnosti za bavljenje odreenim sportom, u proceni nakom duzeg perioda mirovanja nakon povreda kao i u proceni fizickih sposobnosti u toku samog trenaznog odnosno takmicarskog ciklusa. Treningom se rezultati dobijeni funkcionalnim testiranjem mogu poboljsati. Od testova se rade osnovni motoricki testovi (dinamometrija i merenje fleksibilnosti trupa), funkcionalna ispitivanja respiratornog sistema (spirometrija kroz citav niz dobijenih i izvedenih vrednosti plunih volumena) kao i procena anaerobnog praga (merenje nivoa laktata u krvi) i aerobne sposobnosti (direktnim ili indirektnim merenjem maksimalne potrosnje kiseonika Astrandoviim testom optereenja na bicikl ergometru ili pokretnoj traci, Balke VO2max Test, Conconi test, VO2 max Step Test, Wingate test, Cooper test ...). Laboratorijske analize mogu ukazati na zdravstveno stanje i na procenu funkcionalne sposobnosti. Kroz proveru laboratorijskih vrednosti mozemo dobiti uvid u funkcionalnu adaptaciju na vezbe odnosno trening. To ukazuje da, pored primarnog zdravstvenog aspekta, laboratorijska merenja treba da pomognu i u planira96

nju treninga u svrhu uspostavljanja optimalne sportske forme. Minimum analiza koje treba uraditi za svaki pregled je krvna slika (sa osvrtom na status gvoza), sedimentacija, nivo glukoze u krvi i pregled urina, a opciono lipidni status (trigliceridi, ukupan holesterol, HDL holesterol, LDL holesterol), bilirubin (ukupan, direktni, indirektni), urea, kreatinin, transaminaze, enzimi, elektroliti i citav niz ostalih analiza koje mogu ukazati na trenutno zdravstveno stanje i na stanje funkcionalnih sposobnosti. Zakljucak i procena sposobnosti se izvode na osnovu svih ranije navedenih komponenti sistematskog pregleda te odrazavaju trenutno zdravstveno stanje i stanje funkcionalnih sposobnosti ispitanika. Ljudski organizam je masina kod koje jedan kvar vodi u drugi. Svrha pregleda je u proceni radne sposobnosti sa kvarom ili dok se kvar ne popravi sto namee zakljucak da zadatak sportske medicine nije da zabrani bavljenje sportom osobama sa nekim poremeajem zdravlja ve, kada god je to mogue, i da ih uputi na granu ili disciplinu koja je u saglasju sa njihovim stanjem. 3. ZAKLJUCAK U medicinskoj terminologiji se ne pominju pojmovi kao sto su ,,uvek", ,,nikad" i ,,sto posto" sto e rei da nema pregleda koji garantuje apsolutnu sigurnost sportisti pogotovo danas kada su zahtevi savremenog sporta svakim danom sve vei i vei. Svedoci smo ,,evolutivnih" pomaka ljudske vrste sto se vidi i u pomeranju rezultata u takmicarskom sportu. Seniorske svetske rekorde od pre trideset godina sada obaraju juniori i to na treninzima. Sport je postao biznis, a biznis ne trpi greske. Profesionalizacijom se u sport ulazu velike kolicine novca, pa se ocekuju i veliki rezultati sto iziskuje angazovanje maksimalnih psiho-fizickih sposobnosti sportiste. Vise nije vazno samo ucestvovati, ve je vazno i pobediti. U celu pricu se ukljucuje i prica o dopingu sto dodatno otezava zadatak ocuvanja zdravlja. Zbog svega toga, dobro obavljen sistematski pregled pre samog pocetka bavljenja odreenim sportom kao i periodicni sistematski pregledi tokom celog trenaznog veka sportiste, obavljeni po tacno utvrenoj metodologiji i rukovoeni doktrinarnim stavovima u sportskoj medicini, mogu u mnogome pomoi graenju dobrih sportskih rezultata uz smanjenje mogunosti zdravstvenih akcidenata na sportskim borilistima.

97

LITERATURA

1. 2. 3. 4. Lyle Micheli i saradnici (2001) F.I.M.S. Prirucnik za klupske lekare Medved, R (1980). Sportska medicina. Udzbenici sveucilista u Zagrebu. Jugoslavenska medicinska naklada Ugarkovi, D. (2001) Osnovi sportske medicine. Beograd: Visa kosarkaska skola Malacko, J., Doder, D. (2008). Tehnologija sportskog treninga i oporavka. Novi Sad: Pokrajinski zavod za sport.

98

Strucni rad

1 2

Zoran Stefanov , Nenad Koropanovski Karate savez Beogrda Kriminalisticko-policijska akademija Beograd SUENJE KAO FAKTOR USPEHA U KARATE SPORTU

REFEREING AS A SUCSES FACTOR IN KARATE

Summary: Sport represent social fenomen of global level. As organised, it has own system which is based on set of rules. Rules represents basis for the sport differation. Competition in karate are played by rules that are relatively complicated and difficult to understand to the viewing audience. Also rules are not precise and referees have the freedom to make assessment based on many elements. That is why in karate result is more subjective than in all other sports. Beside this, refferies are under pressure of outside elements. All of this have influence on judging sport results and represents special chapter in preparing sportsman for competition. The theme of this report are rules of refereeing in karate, use of them and competition result. The purpose of this report is to present on relations among rules, their use and influence on competition result. Key words: relations, influence, result.

1. UVOD Sport predstavlja organizovanu delatnost koja ima svoj sistem u kome su osnovne komponente takmicenje i trening. U okviru te delatnosti takmicarska aktivnost regulisana je zvanicnim pravilima kao opstim ili posebnim normama (Koprivica, 2002). Moze se rei da je jedan od najvaznijih delova tog sistema suenje, koje predstavlja sastavni i neotuivi deo svakog sporta. Nijedno takmicenje ne moze se odigrati bez sudija i zbog toga suenje pretstavlja ontolosku kategoriju sporta. Sportovi se profilisu kao posebni u odnosu na druge upravo kroz pravila takmicenja. Pravila takmicenja direktno kreiraju spoljasnju sliku odreenog sporta. Kada postoji potreba (zastita takmicara, poveanje atraktivnosti, poboljsanje

99

razumljivosti gledaocima...) odreenih promena u nekom sportu pravila su osnovno sredstvo kojim se dolazi do ovog cilja (Jovanovi i Mudri, 2003). Organizacija takmicenja na centralno mesto postavlja sam sportski duel koji se desava na osnovu predvienih pravila sporta u sirem smislu, dok sudije kroz pravila suenja regulisu ovaj proces, u uzem smislu. Na osnovu ovoga moze se rei da pravila suenja sublimiraju sve noramtivne akte jednog sporta od znacaja za samo takmicenje. Problemi vezani za suenje u sportu susreu se svakodnevno od komentara u sporstskoj stampi, preko sastanaka raznih sportskih organa pa do strucnih i naucnih rasprava. Centralno mesto u ovim raspravama uglavnom zauzima primena pravila u odreenom sportu, odnosno akteri zaduzeni za primenu pravila ­ sudije. Specificnost karate sporta, u odnosu na druge sportove, ogleda se izmeu ostalog i u komplikovanim i relativno tesko razumljivim pravilima. U pravilima mnogo toga je nedoreceno, primena pravila podrazumeva bogato predznanje i u krajnjoj liniji pred sudijama su stalni izazovi procene nastalih situacija na osnovu odnosa mnogih elemenata. Problem ovog rada odnosi se na primenu pravila u karate sportu. Cilj rada je da ukaze na segmente koji uticu na suenje, sa jedne strane, i znacaj razumevanja suenja za postizanje sportskog uspeha, sa druge stane. 2. KLASIFIKACIJA SPORTOVA NA OSNOVU ODREIVANJA SPORTSKOG REZULTATA Sport predstavlja fenomen koji ima globalne razmere. Veliku zastupljenost u sirenju sporta ima publika, koja sport prati uzivo ili putem medija. Sportovi koji imaju veliku naklonost publike, direktne televizijske prenose i veliku medijsku zastupljenost to zasluzuju i zbog pravila koja su prilicno precizna i jasno definisana. Najpopularniji sportovi kao sto su fudbal, kosarka, odbojka i dr. odviajaju se po pravilima koja su jasna posmatrackoj publici. Prema nacinu odreivanja sportskog rezultata, sportske grane se mogu podeliti na: 1. Sportske grane sa objektivnim, merljivim rezultatom (trcanje, plivanje, atletska bacanja, biciklizam...); 2. Sportske grane sa vizuelnim odreivanjem rezultata (gimnastika, skokovi u vodu, umetnicko klizanje); 3. Sportske grane u kojima se rezultat ocenjuje na osnovu posebnih pokazatelja (sportske igre, boks, dzudo, rvanje);

100

4. Sportske grane u kojima se rezultat ocenjuje na osnovu objektivnih i subjektivnih ocena (smucarski skokovi...) (Koprivica, 1997). U skladu sa navedenom podelom sportova na osnovu postizanja sportskog rezultata, odnosno, nacina suenja, karate se moze svrstati cak u tri grupe. Odreivanje sportskog rezultata u takmicenju u katama vrsi se vizuelnim odreivanjem rezultata, takmicenje u sportskim borbama na osnovu posebnih pokazatelja, a ako karate posmatramo kao sportsku granu cije su discipline i kate i borbe, rezultat se odreuje na osnovu i objektivnih i subjektivnih pokazatelja. Karate je najpre bio vestina i od vezbaca se zahtevalo da prikaze sposobnost u izvoenju tehnike koja moze biti smrtonosna, a u borbama jedan udarac simbolicno je oznacavao smrt protivnika (borba do jednog ipona). Takve borbe su dugo trajale, bile su defanzivnog karaktera i najcese je samo jedan udarac presuivao pobednika (Jovanovi i Mudri, 2003). Za publiku je to bilo zamorno i dosadno. Znacajan zaokret desava se uvoenjem borbe do tri poena (borba do tri ipona), u kojoj se moglo videti nesto vise tehnika ofanzivnog i defanzivnog karaktera. Danasnji karate odlikuje se jos veim brojem tehnika (Koropanovski, 2006), borbe su atraktivnije, favorizuje se ofanziva, mogu se videti kombinacije rucnih i noznih tehnika, kao i atraktivna cisenja i bacanja. Pravila se znacjno modifikovana u skladu sa potrebama posmatracke publike i normama koje propisuje MOK za sportove koji se nalaze na programu Olimpijskih igara. 3. KO DEFINISE PRAVILA U KARATE SPORTU? Pravila definise Svetska karate federacija (W.K.F.) prema principima zvanicnih (opstijih) institucija (npr. IOK). Sirenje pravila grana se prema kontinentima, a zatim prema nacionalnim savezima, regijama i klubovima. U ovoj semi nacionalni savez je direktan posrednik. Tumacenje i primena pravila zavisi od toga koliko je odreeni savez paznje posvetio ovoj problematici. Ocigledno je ovo veoma slaba karika u lancu tumacenja pravila. Ni jedan pravilnik nije kristalno jasan, a dvosmislenosti se razlicito "citaju". Desava se da pogresnom primenom nesto postane pravilo, iako to realno nije. Stoga, postoji stalna potreba takozvanih "novih tumacenja", kako bi se izbegla zloupotreba Pravilnika. Ovo se primarno odnosi na pojasnjavanje i unifikaciju primene pravila.

101

4. DEFINISANJE POENA U sportskim igrama i nekim borilackim sportovima prilicno jasno su odreeni kriterijumi za postizanje poena (boda, kosa, gola). U fubalu je precizno definisano: gol je postignut kada lopta celim svojim obimom pree gol liniju (ili zamisljenu liniju u vazdusnom prostoru gola); u kosarci: kos je postignut kada lopta proe celim obimom kroz obruc i mrezicu; u boksu: poen je udarac pesnicom u glavu ili stomak; u dzudou: poen je kada je protivnik odreenim delom tela dodirne strunjace. Za dosiivanje poena prema vazeim pravilima W.K.F.-a, a to su udarci, potrebno je zadovoljiti sest kriterijuma: dobra forma, sportski stav, snazna primena, svesnost-zansin, pravovremenost i korektna distanca (Pravilnik WKF). Svaki od navedenih kriterijuma tesko je merljiv i zasniva se na subjektivanoj proceni sudija. Dakle, u karate sportu sudija u velikoj meri odlucuje o ostvarenju sportiste i moze znacajno uticati na ishod duela. Sudija vrlo cesto nije u poziciji da dobro proceni da li je ruka ili noga dosegla bodujuu povrsinu, a ako jeste, da li je bilo vise od dodira stitnika ili je mozda prejak kontakt itd. I kada je udarac izveden u bodujuu povrsinu ne mora biti dosuen poen ako postoji procena da samo jedan od kriterijuma nije u potpunosti ispunjen. Nasuprot ovome, desava se da udarac koji nije pogodio poentirajuu regiju bude dosuen kao poen. Takoe, ne vaze potpuno ista pravila za mlae i starije uzrasne kategorije. Kod starijih uzrasnih kategorija kontrolisani kontakt je dozvoljen, dok kod mlaih uzrasnih kategorija kontakta ne sme da bude. U takmicenju u katama, kao sto je receno, rezultat se odreuje na osnovu vizuelnih parametara. Sudijske odluke znacajno su optereene subjektivnim sistemima vrednosti. Tako je mogue da u duelu dva takmicara u katama koji su podjednakog kvaliteta, jedan sudijski panel proglasi za pobednika jednog, a da drugi sudijski panel proglasi drugog takmicara pobednikom. Sta je zapravo poen u karateu? Koliko je on u datom trenutku merljiv? Gde je granica izmeu poena, kontakta i nedozvoljene radnje? Ovo su pitanja na koje svaki pojedinac ima drugaciji odgovor i pored velike slicnosti u svakom postoji licna nota koja je rezultat licnog iskustva i filozofije.

102

5. PRAVILA, KRITERIJUMI I REZULTATSKI USPEH U veini sportova nije neophodna prethodna takmicarska karijera ili trenazno iskustvo kao preduslov za sticanje sudijskog zvanja. U karateu sudija mora posedovati odreeno zvanje verifikovano kroz steceni pojas. Sudija nacionalnog nivoa mora posedovati majstorsko zvanje (crni pojas I Dan, a za internacionalna zvanja, crni pojas III Dan). Dakle, karate sudija mora proi karate skolu u potpunosti da bi uopste bio sudija. Svaki sudija prosao je karate skolu u nekom klubu i kao takav sa sobom nosi primese kluba i sredine u kojoj je vezbao, sto u velikoj meri utice na subjektivnost u suenju. Pored ovoga, dodatno optreenje predstavlja "obaveza" sudija prema klubu ili regionu koji ga delegira. Ovo se odnosi na ispunjenje ciljeva odreenih centara moi koji svoje delovanje, izmeu ostalog, realizuju i kroz sudijsku organizaciju. U takvim relacijama sudije trpe velike pritiske a njihov status i napredovanje je neizvesno. U prethodnom poglavlju receno je da postoji mogunost razlicitog sudijskog vrednovanja istih takmicara. Karate sport naslonjen proizasao je iz karate vestine gde je u prilicnoj meri bila razvijena hijerarhija i kult autoriteta. Problem udaljavanja, odnosno veza izmeu sporta i vestine, i pored velikog intresovanja i polemika sireg auditorijuma, prevazilazi okvire ovog rada. Ali u sudijskoj organizaciji postoji odreena vrsta hijerarhije koja se formalno manifestuje kroz sudijsko zvanje, dok postoji nekoliko osnova za neformalne uticaje. Objektivan posmatrac moze uociti sudiju koji se izdvaju u odreenom sudijskom panelu kao autoritet a ne mora imati najvise sudijsko zvanje. Takav sudija namee odreen stil i kriterijume na borilistu dok se moze rei da su ostale sudije pratioci. Logicno bi bilo da dominiraju sudije koje imaju najvisa zvanja ali neretko se desava da se sudije nameu elementima koji nisu u direktnoj vezi sa sudjenjem kao sto su: uspesi u takmicarskoj karijeri, visoko majstorsko zvanje u karateu, polozaj u odreenim organima rukovoenja i odlucivanja, drustveni status... Situacija u borilistu znacajno se komplikuje kada se u istom sudijskom panelu nau dva ili vise relativno izjednacena autoriteta a borba se odvija izmeu takmicara slicnog kvaliteta. U ovakvim odnosima takmicar koji uspe da se "nametne" sudijama ima daleko vee sanse za rezultatski uspeh. Potvrdu prethodno iznetih konstatacija nalazimo i u trenerskoj praksi koji u okviru takticke pripreme planiraju ponasanje svojih takmicara ne samo u odnosu na protivnika ve i na sudijski panel u odreenom mecu (A.S.Oliva i ostali, 2002). Is103

kusni takmicari, takticki su uvezbani tako da mogu da se postave u odreenoj situaciji i zauzmu takav polozaj da pridobiju naklonost glavnog ili pomonih sudija, odnosno sudija koji dominiraju svojim autoritetom. LITERATURA

1. 2. 3. 4. 5. Jovanovi, S. i Mudri, R. (2003): Analiza izmene pravila suenja u karateu sa aspekta zastupljenosti poentirajuih tehnika, Zbornik radova Nauka i Karate sport, Karate savez Vojvodine, Novi Sad Koprivica, V. (1997): Osnove sportskog treninga, Izdanje autora, Beograd Korpanovski, N: (2006): Strukturne karakteristike sportke borbe u karateu, Magistarski rad, Fakultet sporta i fizickog vaspitanja, Beograd Oliva, A. S., Torres, F. B., Navarro, J. M. (2002): Combate Supremo, Este libro se termino de imprimir en Diseno Grafico Am 2000, Madrid Pravilnik WKF

104

Strucni rad

1 2

Jugoslav Vojinovi i Dragan Doder 1Sportska Akademija Beograd, 2Pokrajinski zavod za sport, Novi Sad PSIHOLOSKA PRIPREMA KARATISTA PSYHOLOGIC PREPARATION KARATIST

Summary: In psychological preparation, first of all, one should consider that every sportsman is an individual (it is not likely that two sportsman are so similar that they should have same treatment in all elements of resolving problems and difficulties in training and competition). Only coach who is interested will show success in finding those differences. With a fact that he detected those differences, he will try to have many ways of interaction such as; he will try to be more pationed with the ones who are more sensitive, who don't like jokes. In other words, when he communicate with those individuals more directly, coach will turn on stronger self control of its verbal and non verbal communication. So, he will try to be pedagogics and psychologist. It is expected that coach knows more about psychology of karatists, if he wants to achieve more success in training sport skills and also in the field of overall development of the karatist personality. Key words: psyhologic preparation, karatist emotion

1. UVOD Evidentno je da savremena sportska takmicenja sve vise traze da sportisti budu psihicki izdrzljivi : da brzo percipiraju, uviaju bitne odnose i donose odluke, da se koncentrisu, kontrolisu emocije, prilagoavaju situaciji na sportskom borilistu, da tokom citave borbe drze optimalan akcioni nivo ( borbenost ), postuju pravila (7) itd. Nasa je procena da su takmicari daleko vise ujednaceni po onome sta mogu fizicki i koliko su takticko-tehnicki osposobljeni, nego po onome koje su im granice psihicke izdrzljivosti. (2, 5). Americki autori najcese pod psiholoskom

105

pripremom podrazumevaju koristenje odreenih metoda i tehnika ,, mentalnog treninga",kao sto su : kontrola paznje, kontrola emocija, razvoj i odrzavanje samopouzdanja, razvoj motiva postignua (9).. Znacaj koji se pridaje uspjesnosti u karateu sve vise istice njenu povezanost sa psiholoskom strukturom licnosti. Ovo proistice iz cinjenice da su sportisti u istim rangovima takmicenja uglavnom (13) izjednaceni u mnogim relevantnim elementima sportske pripremljenosti ( fizicki, tehnickim, motorickim, taktickim...) tako da tada psiholoski faktori cesto odigravaju odlucujuu ulogu. Za trenera koji radi sa mladim karatistima posebno je vazno da uspostavi korektan odnos sa roditeljima karatista. Roditelj je faktor koji moze u velikoj mjeri da doprinese razvoju sportskih rezultata. Meutim, u nekim slucajevima preterane ambicije roditelja ( nestrplivost ) mogu limitirajui da deluju na sportski razvoj mladog karatiste. Dakle, posebnu paznju u treningu karatista svih uzrasta treba posvetiti psiholoskoj pripremi. Iz svega sto je do sada receno, pogotovo u okviru razmatranja psiholoskih faktora ucenja sportskih vestina, osobina licnosti znacajnih za sportku uspjesnost, motivacije, te mehanizama psihosocijalne interakcije u sportskoj grupi, jasno je da psiholoska pripremljenost zajedno sa tehnicko-taktickom i fizickom pripremljenosu spada u glavne cinioce efikasnosti sportskog angazovanja.(3, 4 ). 2. CILJ RADA Cilj rada je da podstakne ambicioznije trenere i druge sportske strucnjake na sire proucavanje literature iz psihologije i psihologije sporta, na vee koristenje tih saznanja u svakodnevnom radu sa sportistima, te da im pomogne da valjano uvide u kom sve smislu im psihologija moze pomoi da budu uspesniji sporski radnici. 3. METOD RADA Priroda ovog rada podrazumijeva da e u istrazivanu biti primijenjena teorijska analiza rada. To znaci, da e se prilikom ostvarivanja postavljenih ciljeva analizirati literatura koja doprinosi realizaciji postavljenih ciljeva u ovom radu.

106

4. DISKUSIJA Same metode i tehnike psiholoske pripreme mozemo svrstati u dvije grupe : 1.metode i tehnike koje izvodi sportista i trener ( preorjentacija na misaone sadrzaje koji smiruju, verbalni trening-kad sportista koristi rijeci-drazi u funkciji autosugestije, zagrijevanje, vjezbe disanja i slicno.) i 2. metode i tehnike koje zahtevaju ucese psihologa ( autogeni trening, progresivna relaksacija, mentalni trening i drugo.). U psiholoskoj pripremi koju ostvaruje trener posebno mesto zauzima kontrola tenzije koju sportista dozivljava pred takmicenje. Od trenera se ocekuje da u tom periodu, dan-dva pred takmicenje, poentu stavi na smirivanje sportiste - da vodi racuna o njegovoj ishrani, snu, socijalnim kontaktima, slobodnom vremenu i drugim higijenskim faktorima takmicarske osposobljenosti. Istrazivanja pokazuju da e ovi faktori imati efekta samo ako sportista u to vjeruje, znaci, na treneru je da iskustveno kod sportiste razvija sistem stavova i uvjerenja da su odreene metode psiholoske pripreme korisne. ( 8, 10 ). Elaboracija znacaja psiholoske pripreme karatista se temelji na cinjenici da je trener prva licnost koja u kontinuitetu komunicira i ,,upravlja" sa spor tistom i po toj logici osoba sa najvisim presudnim rangom uticaja na sportistu. Otuda je i odgovornost trenera najvea. Generalno psiholoskom pripremom treba obezbediti visoku sposobnost karatista za dugotrajnu mobilizaciju voljnih napora, odnosno sposobnost koncentracije volje za strpljiv i naporan rad. Da bi karatisti ovakve sposobnosti posjedovali potrebo je da budu u odgovarajuoj mjeri motivisani, da se nau pod uticajem pozitivnih emocija koje e provocirati zelju za pobjedom, dobrim rezultatom i poveanim radnim sposobnostima (14). Sportsko uzbuenje, rivalstvo, osjeaj pripadnosti sportskom kolektivu su upravo takve pozitivne emocije. Meutim, iste ove emocije mogu imati i negativan karakter u situaciji u kojoj karatista ne postize odgovarajue rezultate, a narocito ako se to desava u duzem vremenskom periodu. Trener je taj koji svojim ponasanjem na treningu i takmicenju moze da stvori podsticajnu i kreativnu atmosferu. Ako je trener na takmicenju nesiguran, ako ne vlada vlastitim emocijama i nekontrolisano reaguje na sportski rezultat ili eventualnu gresku sudija, ako ne vjeruje u svoje karatiste, onda su karatisti,

107

a posebno ako su u pitanju mladi karatisti ozbiljno psiholoski limitirani ( nesigurniji ) i tesko da e moi manifestovati svoje realne sposobnosti. Takmicenja su veoma znacajna jer u periodu razvoja mladih karatista treba stvarati bazu razvoja takmicarskog duha. (1). 5. ZAKLJUCAK U psiholoskoj pripremi, prije svega, treba polaziti od toga da je svaki sportista individualan ( tesko je govoriti da su dvojica sportista u toj mjeri slicni da bi ih mogli podvri istom tretmanu u svim elementima njihovog osposobljavanja za savladavanje teskoa i prepreka na koje e naii u toku treninga i takmicenja ). Samo zainteresovan trener e pokazati uspjesnost u opazanju ovih razlika (11). A samim tim sto je uocio da se u pogledu ovih osobina karatisti sa kojima radi bitno razlikuju, on e nastojati da ima vise modela interakcije,na primjer, trudie se da bude takticniji i strpljiviji sa pojedincima koji su vidljivije plasljivi, preosjetljivi, koji ne vole sale. Drugim recima, kad neposrednije komunicira sa ovakvim pojedincima, trener e ukljuciti jacu samokontrolu svog verbalnog i neverbalnog izrazavanja. Znaci, vise e se truditi da bude pedagog i psiholog. Od trenera se ocekuje da nesto vise zna o ovakvoj psihologiji karatista ukoliko zeli da postigne vei uspeh, kako na polu vezbanja sportskih vjestina tako i na polju ukupnog razvoja licnosti karatista. Na primjer, od trenera se ocekuje, kada su u pitanju djeca karatisti, da primijeti kad dete nije dovoljno emocionalno zrelo da se ukljuci odreenu akciju grupe, kad nije u stanju da se prilagodi i uvazi zahtjeve grupe (12). Cak i kad postoji i psiholoska zrelost za ucenje odreenih karate vjestina, trener treba da zna da u poznom djetinjstvu i pubertetu mladi imaju naglasenu potrebu za igrom, te da trening organizuje u prvom redu kao neki vid kreativne igre. Trener e zavisno od nivoa svoje osposobljenosti ( znanja iz psihologije, sportkog i trenerskog iskustva, sposobnosti za uvianje odnosa meu ljudima, emocionalne stabilnosti, orijentacije na uspeh preko podizanja psiholoske pripremljenosti...) moi u manjoj ili veoj meri da igra ulogu psihologa - moi e da osposobi karatiste da ne preteruju u aspiracijama i da ne precenjuju svoje mogunosti, cime e izbei pojavnost opustanja i nedovoljne aktivacije na

108

odreenim takmicenjima ; znae poraz da iskoristi kao pokretac za realnije sagledavanje sopstvenih i protivnickih vrijednosti ; znae neposredno nakon takmicenja da uspostavi odgovarajui kontakt sa karatistima koji su zapali u odreena emocionalna stanja : euforiju, depresiju, agresivnost (6). LITERATURA

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. Ahmetovi, Z.,:O treningu plivaca, Zavod za fizicku kulturu, Novi Sad, 1994. Berkovi, L., Vukovi J. R,: Teorija fizicke kulture, FFK Novi Sad, Novi Sad, 1977. Vojinovi, J., ( 2001 ). Crte licnosti roditelja i njihove djece kao faktor usjeha u plivackom sportu. Magistarska teza, Novi Sad:FFK. Dunerovi, R., : Psihologija sporta, Fakultet fizicke kulture, Novi Sad, 1996. Doder, D., ( 1998 ). Relacije izmeu sistema kriterijumskih specificno-motorickih varijabli, morfoloskih karakteristika i motorickih sposobnosti kod karatista djecijeg uzrasta. Magistarska teza, Novi Sad: FFK. Zvonarevi, M., : Socijalna psihologija, Skolska knjiga, Zagreb, 1978. Jorga, I., ( 1998 ). Tradicionalni fudokan karate-moj put-osnovni psihofizicki principi, Beograd/Berlin/Moskva/Amsterdam: Fudokan Press international. Katel, R. B.,: Naucna analiza licnosti, BIGZ, Beograd, 1978. Krkovi, A.,: Mjerenje u psihologiji i pedagogiji, Zavod za izdavanje udzbenika, Beograd, 1964. Paranosi, V.,: Pristup problemu anksioznosti vrhunskih sportista, Doktorska disertacija, fakultet za fizicko vaspitanje, Beograd, 1978. Paranosi, V.,: Psihologija sporta, Beograd, 1982. Paranosi, V., Lazarevi, Lj.,: Psihodinamika sportske grupe, Partizan, Beograd, 1975. Rot, N.,: Psihologija licnosti. Beograd, 1978. Havelka, N., Lazarevi, Lj.,:Motivacija za bavljenjem sportom, Projekat istrazivanja, Institut za fizicku kulturu, Beograd, 1976.

109

Strucni rad Stevan G. Puji , Mihajlo Puji, Miroslav Joci ANALIZA MEUNARODNOG DZUDO PRVENSTVA - FINALE - " Trofej Panceva 2008." ZA PIONIRE I KADETE ANANALYSIS OF THE "PANCEVO TROPHY 2008" INTERNATIONAL CHAMPIONSHIP FINALS FOR 7-16 YEAR-OLD JUDOKAS

Summary: Participation in sports competitions, as well as their monitoring and analysis, is a great opportunity for coaches and the training process. Having the information and feedback first-hand, the coaches can assess all the basic techniques of judo combat that are predominantly used by competitors of these ages, the level of training and their application in a fight.

Based on their observations, the coaches can then use all the relevant information in further training, having a positive impact on the trainees' technical-tactical development.

In order to communicate the information from this particular competition to a wide audience, especially to those who did not participate, the information has been presented in the form of a research paper. Key words: raw data, training process, basic technique, methods of transformation, tournament finalists.

1. UVOD Na osnovu posmatranog i snimljenog materijala sa finalnog takmicenja - borbi, na VHS kasetama, iz snimljenog materijala, metodom izdvajanja - ektrahovanja, desktriptivnim putem, preneli izdvojeni materijal u radne tabele, metodom transformacije - zastupljenost tehnika i to: po kategorijama (sumarno), uspesnosti (pobednici - porazeni), Istrazivanjem su obuhvaene sve navedene kategorije, pionirsko-kadetskog uzrasta, koje su predstavljale relativno-homeogenu grupu - finalisti turnira. Grupe, odnosno kategorije su ujednacene po metodoloskim zahtevima. Do finalnog takmice110

nja, ni jedan pojedinac kao ni ekipa, nisu pretrpeli poraz u odnosu na sve prisutne takmicare - borce. Zastupljena i primenjena elementarna tehnika i taktika dzudo borenja, u ovom radu je tabelarno predstavljena. Obuhvaeni su svi demonstrirani i koriseni nacini borenja finalnog turnira. 2. PREDMET I CILJ Predmet - naseg istrazivanja je da utvrdimo primenjenu elementarnu tehniku borenja u individualno-ekipnoj taktici, meunarodnog dzudo prvenstva, finalne borbe mlaih kategorija "Trofej Panceva" za pionire i kadete roenih 2001. - 1992. godine, na takmicenju visoke kategorije za navedeni uzrast. Cilj - istrazivanja je da u neposrednim borbama, takmicenju visokog motiva za navedeni uzrast utvrdimo: prisutnost i postojanje elementarne tehnike borilackih vestina u dzudou kao i relacije uspesnih zahvata finalista u ostvarivanju rezultata i postizavanju pobeda.

2. ANALIZA TURNIRA Na finalnom Turniru ucestvovalo je 30 takmicara iz sledeih klubova: Zandarmerija - Dinamao, u 15 tezinskih kategorija.

111

Tabela 1.

Rezultat finala Zandarmerija - Dinamo je: 70 : 43. Analizairajui Tabelu 1. moze se zakljuciti sledee: Od 15 kategorija 12 borbi se zavrsilo pobedama, 1 predaja bez borbe a dve borbe su zavrsene neresenim rezultatom, od 17 tehnika koje su se primenjivale, najzastupljenije su bile: 3. protiv kontrasa 6 puta, 4. protiv ofanzivnih boraca 6, 5. ajumi-ashi 5, 6. tai-sabaki,5 , 7. shin-tai 4,kao i 8. uke-goshi 3 puta.

112

Tabela 2. Boraci koji su ostvarili pobedu .

Analizirajui Tabelu 2., boraca koji su ostvarili pobedu moze se zakljuciti sledee: 1. u 12 kategorija ostvarene su pobede, a u kategoriji do 90 kg. pobeda je ostvarena predajom, 2. od 13 tehnika koje su se primenjivale, najzastupljenije su bile: 3. shin-tai 3 puta, 4. uke-goshi 3, 5. ajumi-ashi 3 i 6. protiv ofanzivnih boraca 3 puta .

113

TABELA BORACA KOJI SU IZGUBILI - Tabela 3.

Analizirajui sledee: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Tabelu 3., boraca koji su izgubili u 12 kategorija, moze se zakljuciti od 8 tehnika koje su se primenjivale, najzastupljenije su : protiv kontrasa 4 puta , kuzushi 2, non-kesa-gatame 2, protiv visih rastom 2 i protiv ofanzivnih boraca 2 puta.

Tabela 4. Boraca koji su remizirali

114

Analizirajui sledee: 1. 2. 3. 4.

Tabelu 4., boraca koji su remizirali u dve kategorije, moze se zakljuciti od 3 tehnike koje su primenjene, najzastupljenije su: protiv ofanzivnih boraca, 2 puta se javlja, ajumi-ashi, 1 i tai-sabaki 1 puta.

Na osnovu preliminarnih rezultata i dobijenih sirovih podataka, koji su tabelarno prikazani, moze se zakljuciti sledee: od 15 tezinskih kategorija, u 12 kategorija su ostvarene pobede - porazi, sto procentualno iznosi 80%. U jednoj kategoriji doslo je do predaje, sto procentualno iznosi 6,67%. U preostale dve kategorije, borbe su zavrsene nereseno, sto iznosi 13,33%. Od ukupno 17 tehnika koje su primenjivane, borci koji su ostvarili pobede koristili su 13 primenjenih tehnika, sto procentualno iznosi 54,17%. Borci koji su izgubili, primenili su 8 tehnika, sto procentualno iznosi 33,33%, a borci koji su remizirali primenili su 3 tehnike sto procentualno iznosi 12,50%. Od navedenih tehnika najzastupljenije su bile: protiv kontrasa, protiv ofanzivnih boraca, tai- sabaki, ajumi-ashi i shin-tai. Kod boraca koji su ostvarili pobedu najzastupljenije tehnike su bile: shin-tai, uke-goshi, ajumi-ashi i protiv ofanzivnih boraca. Kod boraca koji su izgubili, tehnika je skromnija ali najzastupljenije su bile: protiv kontrasa, kuzushi, non-kesa-gatame, protiv visih rastom i protiv ofanzivnih boraca. Kod boraca koji su remizirali, tehnika je najskromnije prikazana. Navodimo samo jednu, i to protiv ofanzivnih boraca. Nase istrazivanje je ovim putem uslo u jedno otvoreno siroko borilacko polje, gde elementarna tehnika i taktika ukazuju na sledee velike mogunosti: 1. Primenjivane elementarne tehnike i taktika borenja su deo sirokog borilackog polja, koga treba prei i usavrsiti do automatizma u trenaznom i takmicarskom procesu. 2. Smanjiti raspon u tehnicko-taktickim mogunostima izme|u boraca koji pobe|uju i onih koji gube. Priblizno izvedena obucenost i usavrsenost, smanjie razlike izme|u boraca.

115

3. Ogroman je prostor za obuku ili selekciju onih boraca koji su borbe zavrsili neresenim rezultatom. 4. Tehnicko-takticka obucenost koja se primenjivala i koristila, mora biti osnova za dalji strucni rad. Nasuprot navedenoj tehnici, koja je zanemarljivo bila primenjivana, ili ona do koje nije ni doslo, pruza ogroman prostor i mogunost za dalju obuku, usavrsavanje i napredovanje. LITERATURA

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Popovi A. D.: Borenja 1, dzudo i samoodbrana, Fakultet za fizicku kulturu Univerziteta u Pristini, Leposavi, 2007. Obadov S.: Specificne motoricke vezbe za usavrsavanje tehnike kretanja u dzudou, Zbornik radova, Drugi naucno-strucni me|unarodni simpozijum - Modeli trenaznog procesa u borilackim sportovima, Pancevo, 12-21 maja 2006. Crvenkovi S., Puji G. S.: Neke primene matematickih metoda na casovima fizickog i zdravstvenog vaspitanja, Osmi meunarodni interdisciplinarni simpozijum, Sport, Fzicka aktivnost i zdravlje u treem milenijumu, Novi Sad, 13-15 septembar 2000. Crvenkovi S., Puji G. S.: Logicko-kombinatorne metode u sportu, Deveti meunarodni interdisciplinarni simpozijum, Sport, fFzicka aktivnost i zdravlje u treem milenijumu, Novi Sad, 13-15 septembar 2001. Crvenkovi S.,: Damjanov S., Puji G. S.: Neke karakteristike i perspektive skolskog sporta, Deseti meunarodni interdisciplinarni simpozijum, Sport, fFzicka aktivnost i zdravlje u tre]em milenijumu, Novi Sad, 19-21 septembar 2002. Puji M., Puji G. S. i Crvenkovi S.: Takticki model preciznosti, Jedanaesti meunarodni interdisciplinarni simpozijum, Sport, fFzicka aktivnost i zdravlje u treem milenijumu, Novi Sad, 18-20 septembra 2003. Puji G. S., Crvenkovi S. i Puji M.: Neki efekti i uticaji stvaralackog procesa na status mladih sportista, Prvi naucno-strucni meunarodni simpozijum, na temu: Efekti i uticaji razlicitih modela trenaznog procesa na antropoloski status sportista u borilackim sportovima, Pokrajinski zavod za sport, Novi Sad; Skupstina opstine Pancevo; Savez sportova Panceva, Pancevo, 07. maj .2005. g.

116

Information

Pokrajinski zavod za sport

116 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

573566


You might also be interested in

BETA
Pokrajinski zavod za sport