Read Klocki.qxd text version

Dowiadczalny transceiver SSB/80m

Do czego to sluy?

Do redakcji wci docieraj listy z prob o opublikowanie opisów budowy rónych urzdze radiowych, w tym transceiverów SSB. Kilku z Czytelników sugerowalo, aby zamieszcza schematy na wci jeszcze do- stpnych ukladach scalonych bylej firmy CE- MI. Prawd mówic, pocztkowo autor zigno- rowal t prob w myl zasady, e trzeba po- szukiwa nowych rozwiza na miar wia- tow oraz e nie mona si cofa, bazujc na ukladach z poprzedniej epoki. Ale z biegiem czasu i obserwacji rynku okazalo si, e nie jest to pelna prawda. W wikszoci sklepów na terenie Polski, nie mówic o najwikszej gieldzie elektronicznej - slynnym Wolume- nie, wci jeszcze bez problemu mona na- by wiele analogowych ukladów radiowych z serii UL.... Intuicja podpowiada, e tego faktu nie naley ignorowa. Po co zatem po- szukiwa drogich zachodnich ukladów scalo- nych, kiedy w wielu naszych szufladach, a take magazynach sklepowych, s uklady, które coraz czciej (np. przy najbliszych porzdkach czy inwentaryzacji) bd wyrzu- cane, a które wci mog stanowi doskona- ly material do dowiadcze i eksperymentów. Kierujc si powyszymi stwierdzeniami autor postanowil na przykladzie przedstawio- nego poniej transceivera podpowiedzie Czytelnikom, w jaki sposób mona zdoby- wa dowiadczenia w konstruowaniu ukla- dów elektronicznych. Jak wida, nie potrzeba do tego wielkich nakladów finansowych, a potrzebne s przede wszystkim dobre chci i umiejtno logicznego mylenia. Wystarczy wic rozej- rze si i z posiadanych podzespolów radio- wych, w tym skrawków laminatu, mona zbudowa moduly (klocki), które nastpnie mona polczy w bardziej skomplikowane uklady odbiorników, nadajników czy transceiverów. Moe kto zapyta, dlaczego klocki, a nie jedna dua plytka zawierajca caly uklad? Proponowane klocki umoliwiaj moderni- zacj urzdzenia, które mona udoskonala, rozbudowywa wedlug wlasnych wymaga czy moliwoci. Nie mniej wan zalet jest strona edukacyjna, wyeliminowanie moli- woci budowania urzdzenia ,,na lepo"

Rys. 1 Schemat blokowy

92

Elektronika dla Wszystkich

poprzez wsadzanie elementów w otworki na gotowej plytce drukowanej. Budowanie urzdzenia powysz metod, a tak wlanie odbywa si monta wikszoci kitów (z ry- sunkiem montaowym, a czsto bez, ze wzgldu na nadruk na plytce, przygotowane podzespoly s po prostu wlutowywane w od- powiednie otworki), ogranicza si do dziala czysto mechanicznych. Autor twierdzi na podstawie swojego dowiadczenia, e mlody elektronik skladajcy gotowy kit jakiego urzdzenia ma ograniczone moliwoci po- znania wszystkich tajników elektroniki zwi- zanych z doglbnym zrozumieniem zasady dzialania montowanego ukladu, jego uspraw- nieniami czy rozbudow. Z wieloletniej ob- serwacji wynika, e bardzo czsto monta ki- tu koczy si na operacji jego zlutowania, a nastpnie wlczeniu zasilania i...sprawdze- niu jednego z dwojga: uklad dziala (i stwier- dzeniu wtedy ,,ale ze mnie dobry elektronik") lub, e co jest nie tak (i stwierdzeniu ,,ale naknocili w AVT"), a nastpnie zareklamo- waniu zakupu. Jeeli kto chcialby poprzez budow urz- dzenia pozna doglbnie jego moliwoci czy optymalizowa parametry na drodze do- wiadczalnej (nie wszystko przecie da si wyliczy), proponuj nie budowa urzdze- nia od razu na ,,czysto", lecz - po nakreleniu sobie uproszczonego schematu blokowego - zacz budow modulow, z klocków.

Rys. 2

Jak to dziala?

Budowa transceivera, którego schemat blo- kowy przedstawiono na rysunku 1, pozwoli na poznanie zasady dzialania prawie wszyst- kich najwaniejszych bloków urzdzenia nadawczo-odbiorczego. Podstawowe parametry urzdzenia: - emisja SSB (LSB) - pasmo pracy: 80m (wycinek pasma 3,5-3,8MHz) - moc. m.cz. odbiornika: >100mW - moc nadajnika: >100mW - tlumienie wstgi bocznej i fali nonej: >20dB - napicie zasilania: 12V (0,5A) - antena: dipol zewntrzny 2x19,5m Schemat ideowy ukladu pokazano na ry- sunku 2. Podczas odbioru sygnal z anteny poprzez filtr dolnoprzepustowy, a nastpnie dwuo- bwodowy filtr LC zestrojony na rodek cz- stotliwoci odbieranego pasma jest podawa- ny na mieszacz z ukladem scalonym US1 - UL1242 (nóka 7). Jednoczenie na drugie wejcie ukladu (nóka 14) doprowadzony jest sygnal z generatora przestrajanego. Na wyjciu mieszacza znajduje si filtr SSB zestawiony w ukladzie drabinkowym z trzech rezonatorów kwarcowych o tej sa- mej czstotliwoci pracy 3MHz. Uklad, pomimo swej prostoty, ma pasmo przepustowe okolo 2,4kHz/6dB oraz impe- dancj we/wy okolo 2,7k, dziki czemu nie

potrzeba stosowa dodatkowych ukladów dopasowujcych. Sygnal wyjciowy mieszacza, po odfiltro- waniu w filtrze kwarcowym (decydujcym o selektywnoci odbiornika), jest kierowany na detektor z ukladem US2, równie UL1242. Na drugie wejcie detektora jest podawany sy- gnal z generatora kwarcowego BFO, w rezul- tacie czego na wyjciu otrzymujemy sygnal akustyczny. Po wzmocnieniu na pojedynczym tranzystorze wewntrznym ukladu US1 sy- gnal jest skierowany na kocowy wzmacniacz akustyczny i dalej na glonik lub sluchawki. Z tranzystorem T1 pracuje generator kwarcowy 3MHz wykorzystywany jako ge- nerator fali nonej nadajnika oraz jako gene- rator pomocniczy przy odbiorze sygnalu SSB. Zadaniem kondensatora wlczonego w szereg z rezonatorem kwarcowym jest podwysze- nie wyjciowej czstotliwoci o okolo 1,5kHz i przesunicie czstotliwoci nonej na górn cz charakterystyki filtru drabinkowego. Generator przestrajany zestawiono na dwóch tranzystorach T3 i T4 polczonych bez- porednio. Czstotliwo ukladu po dobraniu filtru p.cz. 7x7/465kHz moe by przestrajana w zakresie 500-800kHz (w urzdzeniu mode- lowym 650-750kHz). Do przestrajania wyko- rzystano trzy diody pojemnociowe BB105 polczone równolegle, na które jest podawane napicie stale z potencjometru 100k. Do przelczania sygnalów generatorów (a dokladniej do zamiany doprowadze VFO

Elektronika dla Wszystkich

93

i BFO) zostal zastosowany odpowiednio po- lczony uklad scalony 4066. Cztery klucze te- go ukladu scalonego, przelczane napiciem zasilania, zastpuj podwójny przekanik. Przelczanie z odbioru na nadawanie napicia zasilania oraz antenowego obwo- du odbiornika moe by dokonywane me- chanicznie, za pomoc dostpnego przeka- nika o podwójnych stykach (na zdjciu brak tego przekanika oraz wzmacniacza nadajnika). Przy nadawaniu zasilanie 12 V zostaje odlczone od wzmacniacza m.cz., a dol- czone na zasilanie mikrofonu i wzmacniacz nadajnika. Jednoczenie wejcie antenowe odbiornika, poprzez styki przekanika, zo- staje na czas nadawania zwarte do masy, nie dopuszczajc do wzbudzenia ukladu. Pod- czas nadawania uklad mieszacza US1 pelni funkcje modulatora zrównowaonego, z tym, e tym razem na jego wejcie - oprócz sygnalu z generatora fali nonej ­ jest podawany sygnal akustyczny z mikro- fonu. Zrównowaenie modulatora jest doko- nywane za pomoc potencjometru montao- wego 1M. Na wyjciu modulatora pojawia si fala nona w takt zmian sygnalu m.cz. z mikrofo- nu. W przypadku braku sygnalu m.cz. (pod- czas przerw w mówieniu) na wyjciu wyst- puje tylko resztkowy poziom fali nonej. Sygnal wyjciowy DSB (dwie wstgi bez fali nonej) zostaje skierowany na filtr kwar- cowy. Z jego wyjcia, ju jako sygnal LSB, jest podany na mieszacz nadajnika. W ukladzie US2 nastpuje zsumowanie czstotliwoci dwóch sygnalów: LSB - 3MHz z sygnalem VFO. Na wyjciu ukla- du zostaje odfiltrowany sygnal SBB i skie- rowany na dwustopniowy wzmacniacz nadajnika. Pierwszy stopie pracuje na tranzystorze T5 w ukladzie OE, za drugi na tranzystorze T6 z obcieniem dlawikowym. Sygnal wyj- ciowy poprzez dodatkowy filtr typu jest skierowany do gniazda antenowego.

R E K L A M A . R E K L A M A

Monta i uruchomienie

Konstruowanie urzdzenia mona przepro- wadzi na kawalkach laminatu, na których naley wyskroba twardym rylcem niezbd- ne pola lutownicze. Do tej operacji mona wykorzysta wiele podrcznych narzdzi z twardej stali. Najlepszy bdzie nó z brze- szczotu z wyszlifowan krawdzi tnc. Mona równie wykorzysta wiele plytek tak zwanych uniwersalnych, które s równie w ofercie AVT. Dobrze jest przyj zasad montau jedne- go klocka na dzie lub nierozpoczynania bu- dowy nastpnego klocka, zanim nie urucho- milimy i dopracowalimy poprzedniego. Oczywicie zawsze po zakoczeniu prac zwizanych z montaem, uruchamianiem i po- miarami, naley narysowa ostateczny sche- mat ideowy lub montaowy z wartociami ele- mentów (pami jest zawodna i po pewnym czasie zapewne zapomnimy wartoci elemen- tów czy wartoci sygnalów w poszczególnych czciach ukladu elektronicznego). Dobrze jest take przemyle kolejno, w jakiej bdziemy budowali poszczególne klocki. Czsto jest tak, e naley zacz od zasilacza, a potem budowa inne ródla sy- gnalów, czyli generatory VFO i BFO, a do- piero na kocu wzmacniacze kocowe. Po- zwoli to na stopniowe, wstpne uruchamia- nie poszczególnych modulów. Jeeli bdziemy mieli wszystkie potrzeb- ne bloki, pozostanie ju tylko polczenie ich w funkcjonujcy uklad i jeszcze raz wyregu- lowanie caloci, a nastpnie wykonanie choby prowizorycznej obudowy, co uchroni nasz konstrukcj przed uszkodzeniami oraz wplywem promieniowania w.cz. Jeeli do wej ukladów US1 i US2 zosta- n doprowadzone wlaciwe sygnaly genera- torów, to uruchomienie czci odbiorczej moe ograniczy si do skorygowania warto- ci filtru wejciowego na najsilniejszy sygnal odbierany (po podaniu sygnalu z generatora na wejcie antenowe). Podczas prób nadawania wyjcie antenowe minitransceivera . R E K L A M A powinno by obci- one rezystorem 50...75 z sond w.cz. Po przelcze- niu urzdzenia na nadawanie (naci- nicie przycisku uruchamiajcego przekanik) na wyj- ciu urzdzenia po- winien wystpowa niewielki poziom fali nonej. Delikat- nie przesuwajc su- wak potencjometru montaowego po- winnimy doprowa- dzi do obnienia

tego poziomu praktycznie do zera. Poziom sy- gnalu w.cz. nadajnika powinien zmienia si w takt zmian sygnalu m.cz. mikrofonu. Dobrze jest skorzysta z oscyloskopu, aby stwierdzi, czy to, co wychodzi z nadajnika, jest jak naj- bardziej zblione do sinusoidy (np. po podaniu sygnalu m.cz. na wejcie mikrofonowe lub, po prostu, po gwizdniciu do mikrofonu). Na jako sygnalu wyjciowego wplyw ma take ustawienie czstotliwoci nonej na zboczu charakterystyki filtru (dobór wartoci elementów w ukladzie z tranzystorem T1) oraz wartoci elementów wzmacniacza z tranzystorami T5 i T6. Jeeli opisane powyej próby wypadly pomylnie, moemy zalczy wlaciw ante- n i uzna, e urzdzenie nadaje si do pro- wadzenia dwustronnych lcznoci. Wykonane urzdzenie, cho dowiadczalne, po zamkniciu w metalow obudow i oczywi- cie z dobr anten KF moe zapewni dwu- stronn lokaln lczno, co dla pocztkujce- go krótkofalowca moe by satysfakcjonujce. Jeeli kto nie posiada licencji nadawcy, moe ograniczy si tylko do czci odbior- czej, wykorzystujc urzdzenie do naslu- chów w pasmie 80m. Andrzej Janeczek [email protected]

Wykaz elementów

Rezystory: R1, R2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .680k R3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1M PR R4, R7, R11, R12, R13, R23, R26, R28 . . . . . . . . . . . . .1k R5, R8, R33 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4,7k R6, R20, R29, R30, R31 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100 R9, R10, R18, R22, R25 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .180k R14, R15, R16, R27 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10k R19, R21 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2,7k R17 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100k /A R24 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100k /B R32 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Kondensatory: C1, C9, C28, C37, C51, C53, C55, C56, C57 . . . . . . . . .100µF/16V C2, C3, C4, C5, C7, C8, C10, C11, C13, C21, C23, C25, C27, C29, C30, C31, C33, C34, C38, C40, C41, C54, C58 .100nF C6, C24, C48 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .47pF C12, C26, C44 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15pF C14, C15, C20, C22, C32, C35, C36, C42, C45, C47 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1nF C16, C19 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8,2pF C17, C18 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .27pF C39, C43, C46, C50 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .180pF C49 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .750pF Pólprzewodniki: US1, US2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .UL1242 (TBA120S) US3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .UL1482 (TBA820) US4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .MCY74066 (MC4066) US5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .78L05 D1, D2, D3 . . . . . . . . . . . . . . BB105 (zlutowane równolegle) T1, T2, T3, T4, T5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .BC547 itp. T6 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .BC211 itp. Pozostale: X1...X4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3MHz L1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .137 (F-7x7) 7 L2, L3, L4, L5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10µH (dlawiki) L6 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2,2 µH (dlawik) Me . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . mikrofon elektretowy P . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . przycisk Pz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . przekanik G . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8/0,5W

94

Elektronika dla Wszystkich

Information

Klocki.qxd

3 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

667154


Notice: fwrite(): send of 207 bytes failed with errno=104 Connection reset by peer in /home/readbag.com/web/sphinxapi.php on line 531