Read 10 tetor 2010.indd text version

(1,1) -1- 10 tetor 2010.indd 11/1/2010 5:25:02 PM

Sumedru (tetor) 2010

Fratia ,

Fraia

Vëllazëria

1

R EMPLA EX T RATUI G

"FRA I DI MUM I DI-UN TAT , NOI ARMÂÑL'I DI ETA TOAT"!

Nr. 10 (176)

Sumedru (tetor) 2010

DIRECTOR: ROBERT ÇOLLAKU; REDACTOR-EF: JANI GUSHO

VËLLAZËRIA

CU SPRIJINUL GUVERNULUI ROMÂNIEI - DEPARTAMENTUL PENTRU ROMÂNII DE PRETUTINDENI-

Anlu a 14- ea di la editarea Viti i 14-të i botimit VEPRIMATARI NDËRKOMBËTARE PËR ARUMUNËT ACTIVITÂI INTERNAIONALÂ TI ARMÂÑI

ÎNTALNIREA LUI EU GEN TOMAC CU PRESEDINTELE ASOCIATIEI CULTURALE ,,AROMÂ NII DIN ALBANIA"

Bucuresti, Gioi, 21 Sumedru 2010... PAGINA 2

Sekretari i shtetit për rumunët e kudondodhur z. Eugen Tomac, u takua të mërkurën, më 20 tetor 2010 në zyrat e Departamentit... FAQE 2

TAKIMI I Z. EUGEN TOMAC ME KRYETARIN E SHO QATËS KULTURORE "ARUMUNËT E SHQIPËRISË"

TRE PYETJE DHE TRE PËRGJIGJE "PËR MBROJTJEN E MINORITETEVE KOMBËTARE"

FAQE 2

CONGRESUL ARMÂNILOR, EASTON, SUA PAGINA 3 FAQE 3

Mhldzl'i a csblui MUSCOPULI pagina 4

100 VJETORI I LINDJES

ASIMILIMI I FSHEHTË I ARUMUNËVE/VLLEHËVE

TEMË PËR DISKUTIM

AISTU CANTICU Cu zboar simpli (vide nghiosu) va s'hib bunu ti ficiuri ' feati i negu la coali s'anvea limba noast s'lu cnt `ncoru (grup) ma va s-anvea aistu ABCD ali bani a strppilor a noci (oili, muldzearea, cau, pni cald, ñelu, papu i tundi oili, lna, muma toari lna, jacheti mnu di lna `mpultiti di muma) Oili s'muldzem, oili s'muldzemu, Cu harau az cau va ­ faemu. Oili s'muldzemu, oili s'muldzemu, Cau cu pni cald az va s'mcm. Papu tundi oili 'muma toari lna, Jacheti di lna 'mnu va `s-ampulteasc. Papu tundi oili 'muma toari lna, Cndu va s'in iara nipol'i s'n-araeasc. 'ñielu va s-tl'iemu, -ñielu va s-tl'iemu, 'cu harau az ñelu va s'mcm. 'ñelu va s'tal'iemu, 'nijelu va s-tl'iemu, S-cl'imm 'viinl'i ñielu c s-mcmu ! Cnticu easti multu licsoru ti anviari i cilimañli anvea ntroar ! D. T.

FAQE 4 MANIFESTAREA CULTURALA LA SCOPIAMACHIDUNI FAQE 7

LUMEA ARMÂNEASC

Ion Caramitru ramâne presidentu a Suciati macedoromânâ din România

DISA FOTOGRAFI TË HERSHME TË NËNË TEREZËS DHE FAMILJES BOJAXHIU FAQE 4

TIRANA DHE BANORËT E SAJ TË HERSHËM ARUMUNË

Nga Mihal Hobdari

faqe 6

PAGINA 8

Dascalu Koci Janco, multu preocupat. El fai ora ti nvarea ali limbi dininti a ocl'ilor a shtil'or i ar vinit aoa Divjaka, dzua unu di Sumedru 2010. Tu aistâ dzuâ, ahurhia anlu a treispraea ali sculii ti limba armâneasc cu cilimeñl'i dit comunitatea armân a stil'ui csbulu

NANI, NANI TU MANUI Nani, nani tu manui S-yin somnul di la ui S-ñ ljea ficiorlu di gui S-ñ lu duca tu grdin S-lj cnt n yearachin Ghini-ñ yiñ, ñiclu a meu, S-ñ lu bag iu voi eu, Tu grdin sum trndfil, Sum trndfil i garofil. Irina Nicolau (afarica) Dit cartea "Aromanii credinte si obiceiuri" ADRESA E REDAKSISË Telefon fix: 04 2234764; 04 2224213 Mobil: 0692318627 0692868794 0682642662 E-mail: [email protected] faqe interneti: www.fratia-al.com

Mësuesi Koçi Janko, shumë i preokupuar. Ai bën orën e mësimit të gjuhës para syve të atyre që kanë ardhur këtu në Divjaka, më një tetor 2010. Në këtë ditë filloi viti i trembëdhjetë i shkollës së gjuhës arumune për fëmijët e komunitetit arumun të këtij qyteti.

(1,1) -2- 10 tetor 2010.indd 11/1/2010 5:25:39 PM

2

Fraia

Vëllazëria

Actualitâi- Aktualitete

Sumedru (tetor) 2010

ÎNTALNIREA LUI EUGEN TOMAC CU PRESEDINTELE ASOCIATIEI CULTURALE ,,AROMÂNII DIN ALBANIA"

Bucuresti, România/ Românian Global News Joi, 21 octombrie 2010 Secretarul de stat pentru românii de pretutindeni, Eugen Tomac, s-a intlnit miercuri, 20 octombrie, la sediul Departamentului pentru Românii de Pretutindeni, cu presedintele Asociatiei Culturale ,,Aromânii din Albania", Vanghel Shundi, transmite Romanian Global Nes, care citeaza instituia român. În cadrul intalnirii, secretarul de stat a declarat c Guvernul României reafirma pozitia sa potrivit creia aromânii sunt parte integranta a poporului român, fiind un dintre ramurile sud-dunarene ale acestuia. ,,Prin institutiile abilitate româneti, statul român sprijina activitatea i demersurile tuturor asociatiilor care vizeaza conservarea i cultivarea dialectului aromân - ca parte a tezaurului limbii române - a celor care acioneaz pentru pstrarea tradiiilor i obiceiurilor specifice fiecarei zone a românismului, in paralel cu activitile pentru pstrarea i intarirea unitii spirituale a tuturor românilor, indiferent unde s-ar afla acestia i sub ce etnonim ar fi recunoscuti în statele de resedinta. România va rmne consecventa politicii sale de protejare i afirmare a drepturilor persoanelor aparinand minoritilor naionale de pe teritoriul sau, precum i sprijinului constant oferit comunitilor româneti - inclusiv aromânilor - de pe teritoriile altor state, militnd pentru respectarea de ctre acestea a drepturilor specifice, în vederea conservrii i consolidrii identitatii naionale i culturale a acestora", a afirmat secretarul de stat in cadrul intrevederii.

TAKIMI I Z. EUGEN TOMAC ME KRYETARIN E SHOQATËS KULTURORE "ARUMUNËT E SHQIPËRISË"

Sekretari i shtetit për rumunët e kudondodhur z. Eugen Tomac, u takua të mërkurën, më 20 tetor 2010 në zyrat e Departamentit për Rumunët e kudondodhur me kryetarin e shoqatës kulturore "Arumunët e Shqipërisë" z. Vangjel Shundi, Në kuadrin e takimit sekretari ka deklaruar se Shteti Rumun rikonfirmon pozicionin e tij ndaj asaj se arumunët janë pjesë integrale e popullit rumun, për deri sa janë pjesë integrale e degëzimit jugDanubian të tyre ,,Përmes institucioneve të caktuara rumune, Shteti Rumun kujdeset për aktivitetet e të gjithë shoqatave, të cilat punojnë për ruajtjen dhe kultivimin e dialektit arumun ­ si pjesë e pasurisë së gjuhës rumune ­ e atyre që puisë Romët dhe Vllaho-Arëmënët në kategori të tjera nga ato të minoriteteve kombëtare. Në vijim të takimit të mësipërm të ekspertëve, tanimë këto dy grupe janë përkufizuar si minoritete "etno-gjuhësore" (termi i përdorur në raportin Shtetëror), pavarësisht nga kërkesat e të interesuarve, të cilët kanë ua kanë bërë të qartë autoriteteve kundërshtimin e tyre ndaj këtij emërtimi ­ i cili sipas mendimit të tyre, e redukton identitetin e tyre në një komponent në radhë ta parë gjuhësor; ata kanë shprehur gjithashtu dëshirën e tyre për t'u njohur si minoritete kombëtare mbi të njëjtën bazë si dhe Grekët, Maqedonasit dhe Serbo - Malazezët. Qeveria nga ana e saj, vazhdon të ruan qasjen e saj për të njohur si minoritete vetëm minoritetet me një "shtet amë". Komiteti Këshillues konstaton se në praktikë klasifikimi i tyre si minoritete "etno -gjuhësore" çon në trajtime të diferencuara të personave të grupit në fjalë, meqenëse këta persona nuk janë në gjendje të gëzojnë disa të drejta të caktuara, si arsimimi në gjuhën e minoriteteve, në të njëjtat kushte si personat e njohur si "minoritete kombëtare" (shih më poshtë, në Nenin 14). Një gjendje e tillë krijon probleme. Për më tepër, ky klasifikime krijon përshtypjen ndërmjet të interesuarve se ata nuk janë përfshirë në grupet kryesore të minoriteteve. Rekomandime 40. Komiteti Këshillues është i mendimit se autoritetet duhet të rishqyrtojnë dallimin që ata bëjnë ndërmjet minoriteteve kombëtare dhe atyre "etno -gjuhësore", me qëllim që të shmangin trajtimin e diferencuar në gëzimin e disa të drejtave të caktuara për Romët dhe Vllaho-Arëmënët lidhur me "minoritetet kombëtare".1

nojnë për ruajtjen e traditave dhe zakoneve specifike të çdo zone e të romanizmit, paralel me aktivitetet për ruajtjen dhe integrimin e unitet shpirtëror e të gjithë rumunëve, pavarësisht ku gjenden dhe me çfarë emërtimi janë të njohur në shtetet ku banojnë. Rumania do t'i qëndroi në vazhdimësi politikës së saj për ruajtjen dhe afirmimin e të drejtave të personave që i përkasin minoritetit kombëtar në territorin e saj, gjithashtu dhe kujdesin konstant ofruar komuniteteve rumune ­ përfshi dhe arumunët ­ në territorin e shteteve të tjera, duke milituar për respektimin për këta të të drejtave specifike, në këndvështrimin e ruajtjes dhe konsolidimit të identitetit kulturor të tyre" ­ ka konfirmuar sekretari i shtetit në këtë takim.

TRE PYETJE DHE TRE PËRGJIGJE "PËR MBROJTJEN E MINORITETEVE KOMBËTARE"

A) AKTIVITETET E KRYERA NGA SHOQATA PËR PERIUDHËN 2006 ­ 2010? 1. Puna për mbajtjen dhe mësimin e gjuhës arumune - Një shkollë dhe një kopsht për fëmijë arumunë në Divjakë ku gjuha mësohet nga parashkollorët me gojë dhe nga moshat shkollore me shkrim e lexim. - Kurse të shkurtra në rrethe të ndryshme si në Fier, Korçë, Pogradec, Elbasan etj. - Shpërndarjen e literaturës për mësimin e gjuhës (manual, metoda, abecedar etj). 2. Mbajtjen dhe zhvillimin e folklorit - Ngritjen e ansambleve, me të moshuar e të rinj në Kavajë, Fier dhe Pogradec; me fëmijë në Divjakë. - Ekspozita e fotoekspozita me veshjet karakteristike në Tiranë, Fier, Lushnje tej; - Pjesëmarrje në aktivitetet folklorike me grupe e këngë arumune si në Lushnje, Gjirokastër, Librazhd etj; - Regjistrime në DVD të këngëve dhe valleve arumune. 3. Botime në gjuhën arumune dhe librave për historinë e arumunëve - Gazeta mujore "Fratia" në dy gjuhë shqip dhe arumanisht, organ i shoqatës "Arumunët e Shqipërisë"; - 5 tituj librash me poezi arumune dhe nga poetë arumun të vendit tonë; - Tre vëllimi me materiale të përkthyera nga Historia e Arumunëve në Ballkan, ku një pjesë e madhe u janë kushtuar arumunëve të Shqipërisë që nga fillimi i shekullit të kaluar; 4. Mbajtja e traditave fetare - Vazhdimi i mëshimit në gjuhën tonë në kishën "Shën Sotiri", Korçë, Në raste ditësh të shënuara në Kishën e "Shën Mërisë" në fshatin Plasë të Korçës dhe vënia në gatishmëri të kishës së vjetër "Shën Gjergji" në Llëngë të Pogradecit; - Futja në programin e shkollës së gjuhës në Divjakë (shkolla private) e mësimit të liturgjisë, lutjeve dhe pëshpëritjeve në gjuhën tonë - Shkëmbim përvoje midis brezave për zakonet karakteristike arumune. 5. Prania ne mas-medie - Disa intervista e biseda si në TVSH, në Top Channel, Ora New, Al-Sat etj, ku është folur për problemet dhe historinë e arumunëve. Duhet thënë se këto për kohën kanë qenë shumë të kufizuara. - Sensibilizim me shtypin e shkruar, ku ka pasur edhe kundërvënie, por që i kanë shërbyer qëllimit sensibilizues - Prania në internet me një faqe speciale

minoritete ka këtë përcaktim

www.fratia-al.com

B. CILI ËSHTË VLERËSIMI PËR POLITIKEN E NDJEKUR NGA SHTETI SHQIPTAR NE KUADËR TE RESPEKTIMIT DHE NXITJES SE TE DREJTAVE TE PAKICAVE, KONKRETISHT PËR PERIUDHËN E SIPËRCITUAR? 1. Përgjithësisht kemi qenë pjesë e konsultimeve dhe na është dhënë e drejta e fjalës të ngremë probleme që shqetësojnë etninë tonë. Veçanërisht MPJ Drejtoria përkatëse e ka vlerësuar komunitetin tonë 2. Shumë angazhime të mara për masmedian, për hapjen e klasave në gjuhën arumune atje ku ka një kontingjent fëmijësh nga ky komunitet, për përfaqësim të folklorit tonë në festivalet kombëtare apo lokale të organizuara nga MKRST etj nuk kanë gjetur zbatim. 3. Absolutisht nuk ka ndonjë mbështetje materiale për komunitetin arumun. Të paktën ne nuk dimë të ketë dhe as që kemi përfituar ndonjë mbështetje për veprimtaritë apo botimet tona. 4. E vetmja mbështetje, nëse mund të konsiderohet e tillë, ka qenë mos pengimi të aktiviteteve tona nga struktura të shtetit shqiptar c) ÇFARË MENDONI SE DUHET PËRMIRËSUAR NE RAPORT ME REKOMANDIMET E KËSHILLIT TE EVROPËS? 1. Në "Opinion", dhënë në vitin 2008 është lënë rekomandimi që të rishitet përcaktimi i statusit të minoritete arumun dhe tekstualisht po citojmë: Neni 3 i Konventës Kuadër 39. Qeveria shqiptare vazhdon të rend-

Ky rekomandim nuk është marrë parasysh. Argumentet për mos pranimin e këtij rekomandimi kanë qenë nga më të ndryshme por kryesorja se ne nuk kemi "shtet amë" (Kin state). Mirëpo nga sa kemi shfletuar në literaturën për

Shkëputur nga "Opinioni" i Komitetit Këshillues i KiE, për zbatimin e Konventës Kuadër të Këshillit të Evropës për Mbrojtjen e Minoriteteve Kombëtare. Dorëzuar në MPJ të Shqipërisë në 29 maj 2008

1

Në Deklaratën e OKB-së, miratuar në Seancën e 92-të plenare më 18 dhjetor 1992, në nenin 2 paragrafi 1 shkruhet: "Personat që u përkasin minoriteteve kombëtare, etnike, fetare e gjuhësore (këtej e tutje të quajtur persona që u përkasin minoriteteve) kanë të drejtë për të gëzuar kulturën e tyre, të predikojnë e ushtrojnë fenë e vet në jetën private dhe në atë publike, lirisht dhe pa asnjë ndërhyrje dhe diskriminim" (marrë nga libri "Çështja e Minoriteteve në Evropë"botim i Komitetit Shqiptar të Helsinkit, viti 1996, faqe 76). Po kështu Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës ka miratuar disa dokumente bazë për çështjen e minoriteteve. Një ndër to është edhe Rekomandimi 1201 (1993), që titullohet "Protokoll shtesë për Konventën Evropiane të Të Drejtave të Njeriut". Në kapitullin "Përkufizimi", neni 1 përcakton: "Në kuptimin e kësaj Konvente shprehja "minoritet kombëtar" tregon një grup personash në një shtet të cilët: a. banojnë në territorin e këtij shteti dhe janë shtetas të tij; b. kanë lidhje të lashta, solide dhe të qëndrueshme me këtë shtet; c. kanë karakteristika etnike, kombëtare, fetare ose gjuhësore të veçanta; d. janë mjaft përfaqësues, edhe pse janë në një numër më të paktë se pjesa tjetër e popullsisë së këtij shteti ose e një krahine të këtij shteti; c. shfaqin vullnetin për të ruajtur bashkërisht atë që përbën identitetin e tyre të përbashkët, veçanërisht kulturën e tyre, traditën e tyre, fenë e tyre dhe gjuhën e tyre" (po aty f 127-128) Ne mendojmë se i plotësojmë këto kushte, ose të na paraqitet origjinal dokumenti ku të jetë përcaktuar se për minoritete kombëtare duhet ekzistenca e "Kin State" . 2. Për etninë tonë që nga raporti parë e deri tani që po përgatitet raporti i tretë, nga pikëpamja zyrtare nuk ka asnjë ndryshim dhe asnjë vënie në jetë të kërkesave të bëra ose të rekomandimeve. Madje në raportin e parë ne jemi quajtur "minoritet kombëtar" në të dytin jo dhe nuk e dimë se do të vihemi në raportin e tretë. 3. Kërkohet që njohja e minoriteteve në Shqipëri të sanksionohet me ligj parlamenti dhe këtu të llogaritet edhe etnia arumune/ vllahe

(1,1) -3- 10 tetor 2010.indd 11/1/2010 5:25:40 PM

Sumedru (tetor) 2010

VEPRIMATARI NDËRKOMBËTARE PËR ARUMUNËT ACTIVITÂI INTERNAIONALÂ TI ARMÂÑI

Fraia

Vëllazëria

3

CONGRESULU ARMÂÑILOR, EASTON, AMERICHII

Wed, 27 Sum. 2010 Print This Post Publicat pi 22 Oct 2010 in Comunicata, Nuti În perioada 22 ­ 24 Sumedru 2010, la Easton, S.U.A, cu sprijinul Departamentului ti Românii de Pretutindeni, se desfashoara a X-ea editie a Congresului Armânilor. La eveniment participa etnici români, ti zburasca dialectului aromân din întreaga lume, care militeaza trâ conservarea, promovarea i cultivarea dialectului armân, a zaconilor, tradiiilor, culturii, istoriei, folclorului i pistea ama i pentru consolidarea ligâturilor namsa ti armânii din Balcañi i România, ca stat fis, di iu i cu alti organizaii legitime ali aromânilor iutido ti suntâ. Subiectele adunatâ în cadrul Congresului sunt atel'i ligatâ de vil'garea identitatii culturale a armânilor în context balcanic, european i mondial; susinerea apartenenei istorice i etnografice a armânilor la românitate; promovarea identitii i culturii române (armâne,

meglenoromâne, istroromâne) în lume; întarirea legaturilor namsa reprezentantii diferitelor centre armâne di cultura i realizarea unor structuri organizatorice permanente inter-suciatii. Tutai cu aceasta ucazia este organizat un stend cu lucrri ti cultura i civilizatia armâna, publicate în România i Albania. România sprijina activitatea i cilistisirili a tuturor suciatiilor care lucreadzâ ti conservarea i cultivarea dialectului aromân, ca parte a averea ali limbii români.

Në kishën Shën Dhimitri: Papu Dhimitraq Veriga duke mbajtur meshën e së dielës

Në këmbë zoti Aurel Çyfecu, nga e majta e tij Papu Dhimitraq Veriga ndërsa nga e djathta Aurel Papari

Elvis Toçi, duke folur për gjendjen e arumunëve në Shqipëri dhe veprimtarinë e shoqatës sonë

Nga e majta në të djathtë: Koçi Janku, një arumun nga Rumania më banim në Amerikë, Dina Vangjeli- arumun i thekur me origjinë nga Korça dhe me banim në Amerikë dhe Papu Veriga

Më 22 ­ 24 tetor 2010, në Easton, të SHBA-s edicioni i dhjetë i kongresit të arumunëve. Na këtë ngjarje morën pjesë përfaqësues të arumunëve, që falsin gjuhën arumune, e cila nga Departamenti i Rumunëve të Kudondodhur, konsiderohet një dialekt, që duhet ruajtur e kultivuar, sepse është pjesë e pasurisë kulturore të gjuhëve romane. Këtë janë përfaqësues të atyre shoqatave, që militojnë për të ruajtur, promovuar dhe kultivuar dialektin arumun, zakonet, traditat, historinë, folklorin dhe besimit fetar të popullsisë arumune. Njëkohësisht qëllimi ishte edhe për të konsoliduar lidhjet midis arumunëve të Ballkanit dhe Rumanisë, si shtet i afërt (fis) si dhe me të tjera shoqata arumune në të gjithë botën. Pjesëmarrësit e afruar në kuadrin e këtij kongresi, janë ata që lidhen me ruajtjen e identitetit kulturor të arumunëve në kontekstin ballkanik, evropian dhe botëror. Pra theksohet ruajtja e identitetit të tyre kulturor dhe jo shkrirja, si anatemohen veprimtari të tilla, të ndërmarra me mbështetjen financiare të shtetit rumun. Po kështu mbahet parasysh mbajtja e përkatësisë historike dhe etnografike e arumunëve në romakëzimi. Më tej, shpalosja publike e identitetit kulturor, që bashkon arumunët, meglenoromënët dhe istroromënët për t'u njohur në botë. Me rëndësi ishte edhe ideja për të krijuar lidhje midis qendrave arumune të kulturës dhe krijimin e një strukture organizative të përhershme midis shoqatave. Me këtë rast është u ekspozua një stenda me punimet kulturore dhe civilizimi arumun në Rumani dhe Shqipëri. Rumania kujdeset financiarisht për ndërmarrjet e të gjitha shoqatave që ravijëzojnë ruajtjen dhe kultivimin e dialektit arumun, si pjesë pasurisë së gjuhës së përbashkët rumune. Edhe këtu theksohet ruajtja e arumanishtes dhe jo shkrirja e saj, apo kalimin në gjuhën rumune. Kjo ka shumë rëndësi të theksohet sepse jo rrallë dëgjohet se Rumania do që ta mos mbahet e mos kultivohet kjo gjuhë, që në rastin e institucioneve zyrtare rumune konsiderohet si dialekt, ama një dialekt për të cilin investohet, që të mbahet e të zhvillohet. Ky është një ndryshim, shumë i madh krahasuar me pretendimet që hidhen se "na iku gjuha, sepse po ndihmohemi nga Rumania". Në numrin e ardhshmë do të shkruhet më gjerësisht nga përfaqësuesit tanë atje.

(1,1) -4- 10 tetor 2010.indd 11/1/2010 5:25:45 PM

4

Fraia

Vëllazëria

-MuscopuliAm Yioryi cu Mitru, mâhâlâlu a ayilor di prumvearâ hârioasâ i di toamnâ nvirinatâ? i n-aspun armâsâturli i s-aflâ aclo? Arâzgâ vecl'i i tiñisitâ, ama fuchii icunomicâ medii, ndisatâ, atirnutâ, huryiteascâ, mplinâ di grâdiñ cu virdeaâ, cu panurami (agnanghiuri) mâyipsitoari di tuti pârâli. Fârâ ubei, el easti mâhâlâlu ael ma romantic, ael ma puetic. i tora, tu dzâlili muati di Mai -di Ciriar, ñurizma a trifojlu albu, amisticatâ cu zâzâitlu-a ñijlor di alghiñ, ahântu mult â mbeatâ -â hârseati suflitlu, câ chindrueti i stai ciudusit dinintea-a armâsâturlor di mulâ añ. i oamiñ banarâ? Ma simâmintili, minduirli-a lor? Shârsirâ primâveara cu trifojlu albu? Apârâirâ lâhtârsi -cu aguñii tuti i avea? i inima nu ti-alasâ s-ti dâpârtedz, spari canda bo mistiryioasi â grescu dit ahândami. Dapoea mâhâlâlu-al Ayiu-Ilia. Când hoara mari s-timsi pristi vali nsus i numa a l'iei s-feai avdzâtâ, ael'i di Opar ditipta i cu inisiativâ (ma arbine) s-mutarâ dit locurli oarfâni a strâpâpâñlor i s-curdusirâ,

Sumedru (tetor) 2010

tu loclu-a pârâlui. Ma iu? Aclo n-cap, pri calea di Berat, trâ Oparlu a lor. -cu tuti câ câsâbâlu mplin di vrondu l'i-adunâ tu valea- a lucrului i a cumerului, ocl'iul lâ plândzea ti loclu di-aproapi iu eara fapâ, i luaduchea cu dor. Bisearica dit soni, cu videarea-a l'iei tristâ, s-anâlâ pi dzeana tâcutâ di oparacl'i avu, nu ma ca un semnu di puteari icunomicâ, ma i ca semnu a vrearil'ei a lor, ta si s-analâ tu scara di tiñii a câsâbâlui, cu unâ puziii (semti) suialâ zilipsitâ. Tu soni mâhâladzl'i a oarfâñlor. Meovi (Zhomeri) cu oamiñ viñi di Meova a Ipirlui, Potinicañl'i cu fumel'i viñiti dit muntili Potenan di Lescovic (puteari, dupu zborlu adus i armasi -pânâ azâ, va dzâcâ, Putenicâ) i mâhâlâlu ñic al Strug adrat cu chetri lâi di-a locului. Ca ti ciudii, treili numi di prota a mâhâladzlor prinipal'i (arca, Scamne, Rue) nu s-aspun cu aesti numi tu hoara di ma nâpoi, cu tuti câ alanti s-uidisescu cu numili vecl'i. Cum ai? Nacâ nu-acâarâ arâdzâtiñ la bânâtor câ era vecl'i i nu ahântu ufilisiti tu zburârea di cati dzuâ? Ma nâpoi, s-avdza ma mult numa a vâcuhilor dit ii mâhâlâ, i lâ loarâ loclu-a ailor di ma ninti? Di iu iirâ aesti dauâ silabi intirisanti i nu undzescu dip cu fonetica-a limbâl'ei armâneascâ? -macâ sunt numili dit chirolu a critearil'ei aea ma marea cum di nu s-avdu ninga tu dzâlili di azâ ca, bunâoara, Potenica i Meova? Ntribârli bâgati a bârnului vecl'iu (intrata-a secului XX) par s-nâ da noimi i sunt multi -trâ nipistipsiri. arca=Cearia=Pazar, icâ arili (arili a hoaril'ei di prota), Scamnel (scamnel=fron, thron,scamnu cu braâ pi limba armâneascâ), Rue (tâeari ti aestâ numâ), i aproapea giumitati di secul ma ninti eara ligatâ di zborlu di limbâ frâneascâ "rue" (sucachi, rugâ, bulivardu), una niomâ multu ndilicatâ i nichindruitâ. i dupu i alâgâm mâhâlâ cu mâhâlâ, a s-nâ turnâm la armânlu zveltu, mplin di cântii i uirâri, la câciublu vecl'iu i s-grifâ (ambul'isi) cu multi alumâchi, ca oparacl'i, ipiro, posteneañ, .a., i tora chiru hârli ncirdisiti di prota. i armasi di nâs? Un bârnu nou cu idyea pisti, limba armâneascâ nviatâ di tu, fârâ di-altâ -di ael'i ambul'isi, i caracterlu cuzmupulit a câsâbâlui. Din cartea al Dhori Falo "Traghedia ali Muscopuli" Tradus pi limba armâneascâ Andon Hristo Jani Gusho

Mhldzl'i a csblui Muscopuli

icara câsâbâlu nu-ari avutâ unâ mpârâri ufiialâ icâ administrativâ, mpârârea a lor s-fei arbitrar i artifiial. Ma cum i s-eara faptâ, mpârârea ari armasâ pânâ tu dzâlili di azâ, speificâ a loclui mpârât cu dzeñ namisa di-arâuri, criterea gradualâ a câsâbâlui, viñirea ma nâpoi di oamiñ noi, i câfta s-li ânâ numili vecl'i a locurilor, agiutarâ s-fiem unâ mpârâri ma mult i ma puân sahtâ. Un rol mari ti mpârârea a lor, lu-avurâ multili biseri dit câsâbâ, aclo iu oamiñl'i afla isihii i pârgurii anda aprindea eri i cândili tu dzâlili di sârbâtoari. Numa-a bisearicâl'ei u lo i mâhâlâlu. Tu nchisitâ hoarea avea trei mâhâladz ñi: mâhâlâlu ali Stâ-Viniri i ma nâpoi lo numa-ali Stâ-Mârii (arca), mâhâlâlu al Ayiu ­Yioryi i ael al Ayiu-Thanasi (Scamnel). La a ndauâ-atirneari ma impurtantâ, s-adâvgarâ -mâhâladzl'i-al AyiuYeani -al Ayiu-Nicola (Rue) ma nu ca tu chirolu a maril'ei criteari. Tu soni, acâarâ loc la mardzinea-a lor -mâhâladzl'i-al Ayiu-Ilia, al Meovi (Zhomeri), Potenica i Struglu. Tu mâhâladzl'i deadun s-feira dzai. S-armânâm tora nihiamâ, tu fâearea -tu hârli a catiunui mâhâlâ., vigl'iandalui totna impurtana, ndisarea i rolu i lu avurâ (agiutorlu i l-deadirâ) mâhâladzl'i tu bana icunomicâ i suialâ a câsâbâlui. Fârâ ubei câ Stâ-Mâria (arca) i Ayiu-Nicola (Rue) eara chentrul a isnâhilor i a cumerului, a alâgaril'ei i a pâradzlor. Tu calea-a l'iei prinipalâ, yinea cu-aradâ ducheñli multi, mplini cu malâ scumpâ, firmili avuti muscupuleani, cu dipozitili (magaziili) di import-export, atilierli cu masturi avdzâ, artizañl'i di-aradâ, locurli di glindisiri, hâñuri. Casi multi s-apitrusea unâ ningâalantâ i nu puteai s-afli niiunâ palmâ di loc ta sâ scoli vârâ altâ casâ. Ti-aestu loc easti scoasâ lighenda a edlui i alagâ lior di la Stâ-Mârii pânâ la Ayiu-Mihali, nsârindalui di

D

pi-unâ citii pi-alantâ. Sâpâturli di arasti, scot tu luñinâ armâsâturi di tehni artizanalâ, cumâ di chiupi mâr, armati arudziniti, cumâ di purelani (fârfuriu) buisiti, cl'ei greali di porâ mâri di her, vasi di halcumâ i stoguri di gârnu arsu cu gârnuâ di cafei coaptâ. Macâ inima a mitropolâl'ei nu mata avea isihii, burghezimea, tora cama avutâ tutunoarâ chibarcâ (fisnicâ), u aflâ cu ndriptati ta sâ si scoalâ di aclo i s-analâ casi nali, cama muderni, cama muati i cama mâri, tu locurli cama isihii, cu virdeaâ, cu cântii di pul', iu vimtul ira ma curat. Tr-aea, mul di ael'i avu s-mutarâ tu mâhâlâlu Ayiu-Mihali, i avea ninga loc multu, ma dzâl'iu, pânâ la poalili-a muntilui Costamandu (pâlatlu al Sina cu-anami, al Manducañlor). Armâsâtur dizgrupati, forma a planlui di casâ, cantitatea-a murilor aflati, mârimea i alicherea sahtâ a chetrilor aflati, aspun casili di nai ma bunili tu câsâbâ (ti aa s-acl'iamâ i mâhâlâlu-a avulor). Him ninga tu inima a valil'ei, namisa di râcheili Strug i Zhomer. i dupu aveari yini cultura. Mâhâladzl'i Ayiu-Thanasi i Ayiu-Yeani avurâ mari tiñii s-aibâ Tipugrafia, Acadimia i alti casi, locuri di culturâ. Cari di nâsi sacl'ima mâhâlâlu-a sculiilor? Macâ templul a tinâl'ei s-afla pi calea namisa di nâsi, atumea eara ma ghini tra s-hibâ cunuscu ca doil'i pârinâ. Unâ unitati, unâ comunitati, unâ numâ cu dauâ sinuri i veagl'i tu sinlu-a lor pirifaña a câsâbâlui. Ma dicara nviarea i pârâlu nu trec ghini un cu-alantu, i pâlatea-a Sculiilor prefera (pruthimiseati) isihia i niaverea, doil'i mâhâladz aspu ma nsus avurâ casi simpli, mudesti, fârâ pretenii ma mplini cu spaiu (loc), cu grâdiñ i livâdz muati, cu contemplâri (nyisâri) i meditâri (minduiri). i azâ ti hârsescu bueili a multilor lilici, mplini di-añurizmâ muatâ.

Në një takim me arumunen e moshuar Flora Priftanji, njohëse e gjuhës dhe e shumë këngëve e proverbave në gjuhën arumune/rumune. Nga e majta në të djathtë Agim Reza, Niko Simaku, Flora Priftanji, Jani Gusho. Golem (Durrës) 01.10.2010

100 VJETORI I LINDJES

DISA FOTOGRAFI TË HERSHME TË NËNË TEREZËS DHE FAMILJES BOJAXHIU

(1,1) -5- 10 tetor 2010.indd 11/1/2010 5:25:49 PM

Sumedru (tetor) 2010

Më 14 tetor në hotel "Sheraton" u mbajtën disa kumtesa mbi shtypjen në regjimin komunist dhe mësimet që duhet të nxjerrim. Pjese e këtyre kumtesave ishte edhe ajo që mbajti profesori universitar austriak Thede Kahl. Ai është një njohës i mirë i historisë së arumunëve, ka bërë studime në vendbanime arumune në të gjithë Ballkanin dhe ka dhen mjaft mendime për veprat që janë shkruar për arumunët, filluar nga Weigand etj. Këtë radhë ai kishte në objektiv shtypjen që u është bërë arumunëve në periudhën e komunizmit. ë 14 tetor në hotel "Sheraton" u mbajtën disa kumtesa mbi shtypjen në regjimin komunist dhe mësimet që duhet të nxjerrim. Pjese e këtyre kumtesave ishte edhe ajo që mbajti profesori universitar austriak Thede Kahl. Ai është një njohës i mirë i historisë së arumunëve, ka bërë studime në vendbanime arumune në të gjithë Ballkanin dhe ka dhen mjaft mendime për veprat që janë shkruar për arumunët, filluar nga Weigand etj. Këtë radhë ai kishte në objektiv shtypjen që u është bërë arumunëve në periudhën e komunizmit. Duke qenë i pranishëm në këtë takim më ra në sy se problemi shtypjeje së arumunëve/vllehve në komunizëm trajtohet si të thuash në mënyrë diletante dhe nuk vihen pikat atje ku qëndron e vërteta. Jo vetëm te referati i Profesorit austriak por edhe në disa botime të tjera nga autorë arumunë/vlleh të Shqipërisë, përshkruhet si një politikë e veçantë ndaj vllehve përndjekja për shkak të pasurisë (çelnikët), për shkak të dënimeve për tentativë arratisje, si dhe për agjitacion e propagandë. Madje përshkruhen edhe vuajtjet në qeli të disa arumunëve të dënuar nga gjykata komuniste. Këto raste janë plotësisht të vërteta, por ajo që mbetet të diskutohet dhe të qartësohet është në se këto dënime janë dhënë se kanë qenë arumun/ vlleh, apo se ndaj tyre janë bërë akuza, qofshin edhe të sajuara. Kjo e fundit është më e saktë, por kjo ka ndodhur me të gjithë të dënuarit për këto tre arsye (pasuri, tentim arratisje dhe agjitacion e propagandë) pavarësisht nëse kanë qenë apo jo të kësaj apo asaj etnie. Mendimi im është se dënimet ndaj arumunëve/vllehve për tri akuzat e përmendura kanë qenë një lloj, si për të gjithë të tjerët dhe nuk ka lidhje vetëm me faktin se kanë qenë arumunë. Përjashtohet se ndonjë hetues i ka thënë të akuzuarit se "ti je vllah", por akuza ka qenë tjetë dshe jo qenia si i tillë (vllah apo arumun)

TEMË PËR DISKUTIM

Fraia

Vëllazëria

5

ASIMILIMI I FSHEHTË I ARUMUNËVE/ VLLEHËVE

edukatë, e ngulitur me të gjitha mjetet, ishte futur aq thellë sa që edhe vetë pjesëtarët e këtij komuniteti arritën të krijojnë ndjenjën inferioritet dhe nuk kishin dëshirë të shfaqeshin si arumunë/vlleh dhe as të flisnin e aq më pak nëpër qytete t'u mësonin fëmijëve gjuhën, apo ta kërkonin që shteti të ndihmonte në mbajtje e kulturës dhe gjuhës arumune. Kjo ishte shtypja e vërtetë. Kjo ishte djallëzia për ta zhdukur këtë etnia nga faqja e Shqipërisë dhe për të bërë që ajo vet ta mos e konsideronte veten etni. Këto reminishenca vijnë deri në ditët tona, sa që mjaft kuadro, përfshi edhe deputet të asnjëherë nuk deklarojnë se i përkasin kësaj etnie. Dhe madje në media kurrë nuk thonë edhe kur intervistohen e flasin për jetën e tyre, se kanë prejardhje arumune/ vllahe. Shkruajnë edhe libra autobiografikë dhe mjaftohen duke thënë psh se e kanë origjinën nga Voskopoja, nga Shipcka, nga Niça, nga Llënga apo Grabova. Por nuk thonë se kjo origjinë ishte arumune/ vllahe. Aq thellë është ngulur ideja se ne nuk ekzistojmë, se të thuash që nuk je gjë tjetër veçse arumun/vllah konsiderohet sakrilegj dhe të vënë pozita jo komode aty ku punon apo ushtron funksionin. Ja këtë nuk tha profesori austriak. Duke mos thënë këto ai nuk mundi të shpjegojë shtypjen e vërtetët të etnisë arumune/vllahe por citoi nga ato dënime që i kanë vuajtur të gjithë pavarësisht etnicitetit të tyre. Për ilustrim; Duke u ndaluar tek praktikimi i riteve fetare, midis të tjerave profesori austriak tha: "arumunët si ortodoks u shtypën sepse ata nuk mundën të venë në kishë etj". Por nga kjo, nga ndalimi i fesë nuk vuajtën posaçërisht arumunë/ vllehtë por i gjithë populli shqiptarë, që iu mohua një e drejtë si është ajo e aplikimit të riteve fetare Në vërejtjen që bëra unë me pak fjalë e theksova këtë anë të shtypjes në regjimin komunist ndaj komunitetit arumun/vllah dhe mendova që të shkruaj edhe për gazetën, me qëllim që të jetë një problem për t'u diskutuar. Unë e dhashë mendimin tim. Kush të dëshiroj të japë mendimin e tij dhe do të gjejë vend në faqen gazetës sonë qoftë edhe kundër këtyre që shkrova më lartë. Jani Gusho

M

Duhet të theksohet e të sillet ndërmend se shumë kuadro në të gjitha fushat e jetës, që në funksione të larta partie, në ushtri e në ministrinë e punëve të brendshme si dhe në ekonomi, arsim, kulturë e art (shkrimtarë e artistë) kanë qenë me prejardhje arumune/ vllahe. Asnjëherë nuk u është kujtuar atyre përkatësia etnike. Pikërisht këtu fillon persekutimi i kësaj etnie, pra mohimi i ekzistencës së tyre dhe mos përmendja e faktit se ata kanë një gjuhë, kanë tradita, folklor e veshje karakteristike. Pra politika e heshtjes ndaj kësaj etnie, dhe më tej edukimi që në moshën e fëmijërisë e në vazhdim në shkolla të të gjitha kategorive se në Shqipëri ka vetëm një etni me përjashtim të ca pako grek, sërbo-malazez dhe maqedonas. Madje kjo

Po vendosim këtu edhe tre opinione të dhënë pas shkrimit që u botua në gazetën "Shekulli" për referatin e Prof Thede Kahl me titullin "Asimilimi i fshehtë i arumunëve" datë 15 10.2010 Shkrim është jashtë kontekstit te veprimtarisë se zhvilluar ne hotel Sheraton, date 14 tetor 2010. Tema ishte shtypja ne periudhën e komunizmit dhe mësimet qe duhet te nxjerrim. Aty ishte vetëm një teme për arumunet (vllahet) nga prof Thede Kahl, austriak. Edhe ai doli nga tema sepse foli ne fillim dhe gjate për arumunet, emërtimin e tyre dhe gjuhen. Këto ishin jashtë interesimit ne salla. Ajo qe ai tha ne përputhje me temën ishin disa shembuj se si janë shpronësuar çelnikët (Vllehtë e pasur), si janë përndjekur disa nga komuniteti vllah nga regjimi komunist etj. Këto me shume janë shembuj qe s'kanë lidhje me qenien vllah apo arumun, por me luftën e klasave qe nuk njihte dallim etnik, sepse shpronësime u bene edhe ndaj shqiptareve, përndjekje, burgosje e internime u bene edhe ndaj shqiptareve. Bani Vllahu Një shkrim i vaket si i shkruar me zor e sa për te thëne. Te shkruash për arumunet me gjithë grupimet dhe emërtimet e tyre te shpërndare ne Ballkan duhen volume te tera. Ne fakt ka me mijëra libra te shkruara qe nga para mesjeta dhe deri ne ditët tona për këtë etni. Kronikat bizantine, defterët turq dhe shkrimet e udhëtare dhe studiuesve me te dëgjuar te Ballkanit ne shek. e XIX -te flasin mjaft qarte për këta njerëz trima, punëtor dhe luftëtarë te dijes qe kane kontribuar mjaft ne Rilindjen ballkanike. Por politika e shteteve te rinj e komanduar nga fuqitë e kohërave nuk dëshironin qe te njiheshin latinet e Ballkanit se prisheshin interesat e tyre ne këtë rajon. Lexoni shkrimet e mjaft politikanëve dhe studiuesve anglez, te francezë Pikewill për arumunet, po kështu shkrimet e gjermanë, austro-hungareze, te ruseve dhe italianeve se sa me vlerësime flasin për këtë race qe e quajnë Lulja e Ballkanit. Ata kane qene fqinj me te mire te popujve te Ballkanit dhe kane kontribute te gjithanshme ne kulture, ekonomi, politike, ne shkence e ne art. Ju numëroj vetëm disa shkarazi si Riga Velenstiliu Ferrera, Kapodistria, Smolenskii madh, Overovi, Zapa, Sina, Koleti, Vidhali, Papandreu, Karamanlis, Simites e qindra te tjerë ne Greqi . Po kështu ne Shqipëri janë me mijëra qe kane dhëne kontribut progresist si Veqilharxhi, Kavaljoti, Todri, D'istria, Janoesku, Ballauri, Idromeno, Pandeli Cale, Koço Kote, Koço e Tefta Tashko, Vojo Kushi , Vasil Shanto, Nako Spiru, Sander Prosi, Margarita Xhepa, Prokop Mima, Albert Verria, Gaqo Çako, Eli Fara, Parashivi Simaku e qindra te tjerë artiste te njohur dhe drejtues me tituj shkencore. Janë shume ne vendin tone qe kane bere e po bëjnë për shtetin shqiptar por edhe ne ja u dimë për nder për këto sakrifica por edhe duhet ti japim edhe me shume te drejta e mundësi për afirmimin e tyre politik, kulturor dhe shoqëror sipas kartave ndërkombëtare. Respekt për këta njerëz te se ardhmes. Haxhiu i Ardenicës Po ik o Haxhiu i Ardenicës apo Plaku i Myzeqesë (u vetëzbulove gabimisht). Sipas teje, ne Shqipëri kudo paska pasur vetëm Vlleh dhe ata paskan punuar për Shqipërinë duke harruar veten. Po si te shkon kjo mendje o derëzi, kur shprehesh kështu? Ne se ishin ata drita dhe dituria, perse nuk formuan kombin dhe shtetin e tyre, por menduan te krijojnë një Shqipëri? Pa na i bëke dhe patriote, sa nuk janë greqizuar tashme. Po sipas teje, ata qe janë nga Janina, Pindi a gjetke, a nuk janë vlleh, vëllezërit e tu ? Atëherë perse ata janë shpallur Greke dhe këta te Shqipërisë jo? A e di ti, se edhe sot,Voskopojaret e vjetër marrin pension grek, se i duhen Greqisë? Po te ishit kaq te zgjuar, perse nuk kanë zënë vend, por keni bredhur mal me mal vetëm si blegtorë? Ka dhe te tjera, por e leme me kaq. Mblidhuni dhe gjeni ADN-ne, se çfarë jeni dhe ku e kini tabanin. Bardhi Tolabi

Pra politika e heshtjes ndaj kësaj etnie, dhe më tej edukimi që në moshën e fëmijërisë e në vazhdim në shkolla të të gjitha kategorive se në Shqipëri ka vetëm një etni me përjashtim të ca pako grek, serbo-malazez dhe maqedonas. Madje kjo edukatë, e ngulitur me të gjitha mjetet, ishte futur aq thellë sa që edhe vetë pjesëtarët e këtij komuniteti arritën të krijojnë ndjenjën inferioritet dhe nuk kishin dëshirë të shfaqeshin si arumunë/vlleh dhe as të flisnin e aq më pak nëpër qytete t'u mësonin fëmijëve gjuhën, apo ta kërkonin që shteti të ndihmonte në mbajtje e kulturës dhe gjuhës arumune. Kjo ishte shtypja e vërtetë. Ai, politika a tearl'ei ti aist etnii, i ma ncuo educaia dit tu ilichia a cilmañilor i n continuari la sculi di tu tuti scrili, c tu Albanii are singur un etni, ahoria di nsc gre, serb-montenegr i macedonian. Aist educaie, hiptu cu tuti medzili, eara intrat ahtu hndau ct i ini membri a tl'ei comunitatea agiumsr s-hiba inferior i n-avea vreari s-disfia ca armñ i nii s-zbura, ahnt ma puin su nviea a cilimeñilor limba ali dadi, ic s-cafta i statulu s-agiuta ti ineari a culturil'ei i a limbl'ei armâneasc. Aist fu nghisari cu adearihina.

(1,1) -6- 10 tetor 2010.indd 11/1/2010 5:25:50 PM

6

Fraia

Vëllazëria

NJOFTIME TË VLEFSHME INFORMAIE UTILE

Sumedru (tetor) 2010

NË FAQEN 5 TË PYETËSORIT PË REGJISTRIMIN E POPULLSISË: JANË EDHE KËTO DY PYETJE ME Nr. 9 DHE Nr.11. NGA ÇDO ARUMUN ËSHTË MIRË TË PLOTËSOHET ASHTU SI E KEMI PARAQITUR NE NË KËTË FAQE GAZETE. KJO DO TË NDEROJ ETNINË TONË MIDIS ETNIVE TË TJERA, QË BANOJNË NË SHQIPËRI

PROJEKTI AVDELA

Projekti Avdela është jofitimprurës, joqeveritar i realizuar me punën vullnetare të personave (autorë dhe grup botues) dhe institucioneve të cilat në një shkallë më të gjerë merren me kërkimin, zhvillimin dhe ruajtjen e kulturës arumune. Projekti do të përfshijë edhe veprimtari botuese me përmbajtje librore (libra, revista, broshura), prodhime multimedia (CD audio, CD-ROM, film etj.), do të nismojë dhe organizojë takime, simpoziume, shkolla verore, programe kulturore. Projekti u drejtohet fillimisht arumunëve me qëllim që t'u ofrojë mënyrat e ruajtjes së gjuhës, origjinës, zhvillimit historik, shoqëror, shpirtëror etj. Ndërkohë u drejtohet dhe popujve të hapësirës ballkanike, krahas të cilëve jetojnë komunitetet arumune për njohjen më të thellë të tyre, për t'u vlerësuar kulturën, gjuhën, traditat e vjetra si dhe për t'i respektuar dhe trajtuar me dinjitet prej atyre me të cilët bashkëjetojnë. Idetë e parashtruara në kuadrin e Projektit Avdela janë: Idea e armonisë e shprehur në: Kujdesi për ruajtjen, botimin dhe shpërndarjen e veprave që janë në bazë të kulturës arumune dhe ato të bashkëngjitura asaj. Përdorimi i rregullave drejtshkrimore të propozuara nga akademikja Matilda Caragiu, në përputhje me traditën dhe zhvillimin e shkrimit në arumanisht dhe e përdorur nga autorët e përmendur. Idea e hapjes e manifestuar në: Zhvillimin e pikave që lidhin kulturën arumune me atë të popujve ballkanikë, por dhe me trashëgiminë kulturore universale. Mundësitë e ofruara për njohjen e veçantisë arumune në kuadrin vëllazëror me popujt e ballkanit. Idea e lirisë së përdorimit e konkretizuar në: Lirinë e publikimit për të gjithë bashkëpunëtorët e veprave të pasurisë kulturore arumune të dhëna për botim. Pranimin falas për të gjithë përdoruesit e Projektit Avdela- Bibloteka e Kulturës Arumune. Mbështetjen e elitave rinore shkencore dhe kulturore. TIRANA DHE BANORËT E SAJ TË HERSHËM ARUMUNË Proiectulu Avdhela easti non-profitu, niguvernamentalu adratu pritu lucrulu voluntaru a persoaniloru (autori i pareie editorialâ) i a persoaniloru giuridii i au tru scupo i lucreadzâ trâ xitâxirea, acritearea i spâstrirea a culturiei armâneti. Tu proiectu va intrâ i activiti editoriali pri suportu di carti ( crâ, rivisti, brouri), producie multimedia (CD audio, CD -Rom, filmu, etc.); va bagâ pri cali i va-ndreagâ, andamusi, simposioani, sculii di vearâ, programi culturali. Proiectulu easti adratu prota chi prota ti armâi, cu nâetea s-bagâ pri cali hâli ti ascâparea a limbâei, ti cunutearea a origiiloru, a evoluiiei istorii, sociali, spirituali, etc. Proiectulu easti adratu i trâ populili di-tru Balcanu, tu mesea a curi bâneadzâ armâi, trâ unâ cama bunâ cunuteari a aitoru, ta s-lâ hibâ scoasi tru padi cultura, limba, tradiiili strâveci, ta s-hibâ tiisiti di tu aei i bâneadzâ deadunu. Principiili i i-avinâ proiectulu Avdhela suntu: Principiulu a coerenâei exprimatu tu: · câtiga trâ spâstrirea, editarea i arâspândirea a operiloru i suntu thimeiu trâ cultura armâneascâ i trâ aeali culturi i au ligâturâ cu ea; · ufilisirea a nomuriloru orthoyrafii bâgati pri cali di doamna academicianu doctoru Matilda Caragiu Marioeanu, yrafie i âni di tradiia i evoluia nyrâpseariei tru limba armâneascâ i ufilisitâ di autorii avdzâ; o developarea a puniloru i u leagâ cultura armâneascâ di aea a politizmolui a populiloru balcanii, ama i di clirunumia culturalâ universalâ; o ahârdzirea a posibilitatiei di cunuteari trâ aea i easti ahoryea armânescu, anamisa di frâia a populiloru balcanii; o libertatea a publicariei trâ tu colaboratorii a lucrriloru i ânu di avearea culturalâ armâneascâ ahârdziti trâ editari; o alâsarea eleftherâ trâ tu aeli i ufilisescu Proiectulu Avdhela - Biblioteca a Culturiei armâneti; o andruparea tiniriloru di-anami i lucreadzâ tu tiinâ i culturâ Principiulu a dicideariei, manifestatu tru: Principiulu a libertatiei trâ ufilisiri, bâgatu tru practichie ai:

Nga Mihal Hobdari

Me kërkesë të shumë lexuesve, sidomos arumunë të Tiranës, po ribotojmë këtë shkrim, i cilido të vazhdoj në disa numra të gazetës sonë

-Vijon nga numri i gushtit 2010-

Ndërtimi i Kishës "Shën Prokopi" Në kohën e pushtimit turk, ndërtimi i kishave, veçanërisht në qendrat ku kishte vetëm banorë myslimanë, ishte e ndaluar. Në një ferman të Sulltan Ahmetit të III-të, dt. 22 tetor 1725 thuhet: "Nuk lejohet nga ligji që të pabesët (kupto të krishterët) që banojnë në qendra myslimane të ndërtojnë kisha, apo të përdorin banesa të tjera si kisha." Për ndërtimin e një kishe, na atë kohë, kërkoheshin dy dokumente: një fetva nga autoritetet fetare dhe një ferman nga Sulltani, të cilat nuk siguroheshin lehtë. Njëkohësisht duheshin dhënë shuma të mëdha të hollash, si ryshfet për autoritetet lokale e deri tek Pallati i Sulltanit. Këtyre vështirësive i shtohesh edhe kërkesa që ndërtimi ose riparimi i një kishe, duke filluar nga themelet e deri te çatia, duhej të bëhej brenda 40 ditëve! Në rast të kundërt, pjesa e ndërtuar prishej. Pas lejimit të vendosjes së arumunëve brenda në qytet, Ibrahim Bej Bargjini u dha edhe të drejtën që bashkësia e tyre të ndërtonte një kishë, në zonën përtej krahut të majtë të rrjedhjes së Lanës, të cilën ata e quajtën "Tërëshët". Në radhë të parë u caktua trualli se ku do të ndërtohej kisha. U vendos që ajo të mos ndërtohej te mani ku, sipas gojëdhënave, para pushtimit turk kishte qenë një kishë. Për sigurimin, grumbullimin dhe transportin e materialeve të nevojshme si: gurë, gëlqere, trarë, dërrasa, tjegulla etj, mori pjesë e gjithë bashkësia. Përveç kësaj, thirrjes së bashkësisë për ndihmë financiare iu përgjigjën menjëherë 71 kryetar familjesh dhe shumë të

tjerë u treguan të gatshëm me dhurata të ndryshme si dhe duke dhënë nga 5 deri 500 grosh. Emrat e tyre, së bashku me shumën e dhuruar, u hodhën më vonë në Kodikun e Kishës së Shën Prokopit, aty rreth vitit 1818. Godina u ngrit në një kohë rekord. Pajisjet e brendshme si Ikonostasi, Amvona, front dhe ikonat, u plotësuan më vonë. Dy ikonat e mëdha të Ikonostasit mbanin datën 15 Maj 1797. Nuk ka të dhënë të sigurta për datën e saktë të ndërtimit të Kishës, por ka të ngjarë të jetë periudha midis viteve 1780-87, para vdekjes së Ibrahim Beut. Kisha iu kushtua Shën Prokopi, dëshmorit të madh të Krishterimit, i cili u njoh edhe si mbrojtës i Bashkësisë Arumune të Tiranës. Data 8 Korrik u caktua dita e kremtimit të këtij shenjtori, duke nisur kështu traditën mbi dy-shekullore të kremtimit të kësaj dite të shenjtë deri në ditët tona. Kisha si ndërtesë ishte shumë e thjeshtë, e ultë, pa dritë të mjaftueshme dhe pa kambanore. Përgjatë hyrjes kryesore kishte një hajat të vogël, i cili zgjatej edhe në krahun perëndimorë të ndërtesës. Edhe mjedisi i brendshëm i saj ishte shumë i thjeshtë: tavani i zakonshëm prej dërrase, dyshemeja shtruar me plloça guri, Ikonostasi me pak ikona të dhuruara nga familje të ndryshme. Territori, ku kishte edhe disa rrënjë ullinj, përdorej edhe si varrezë e bashkësisë. Kambanën e zëvendësonte një pllakë hekuri, që goditej me çekiç. Kjo quhej "toka". Në të shërbenin 2 priftërinj. Aty bëheshin edhe mbledhjet e lira të Bashkësisë, zakonisht të dielave ose në ditë festash fetare, pas përfundimit të shërbesës. Pas afro 90 vjetësh, Filip Nishku, që rridhte nga një familje e vjetër, me shpenzimet e tij e ri-konstruktoi Kishën, duke vënë edhe ikona të përmasave të mëdha. Por në këtë kohë ka humbur edhe pllaka, që ishte në portën kryesore, e cila tregonte datën e ndërtimit të Kishës. Dhe kjo pllakë nuk u gjet më. Në vend të saj u vu një pllakë e re. Pranë Kishës, në vitin 1912, me të hollat e dhuruara nga Spiro Kafexhiu, u ndërtua një shtëpi dykatëshe, e cila përdorej si banesë për njerëzit, që shërbenin aty dhe për ata

besimtarë që kalonin natën në vigjiljen e festës së Shën Prokopit. Kjo kishë, me vlera të mëdha historike, në vitin 1939, në bazë të planit rregullues të Tiranës së Re, u prish dhe aty u ndërtuan një kompleks godinash ku sot është Akademia e Arteve etj. Pas kësaj prishje u ndërtua një kishë tjetër, po me emrin Shën Prokopi, inaugurimi i të cilës u bë në vitin 1945, atje ku është edhe sot, të Parku i Madh i Liqenit Artificial të Tiranës. Ndërtimi i Kishës së Shën Vangjelizmoit Shtimi i bashkësisë arumune në Tiranë, bëri të nevojshme të ndërtohej një kishë e re brenda në qytet. Shën Prokopi ishte kishë e vogël dhe larg qendrës së qytetit, gjë që vështirësonte vajtjen atje të të moshuarve, sidomos në dimër. Për të përcaktuar vendin se ku do të ndërtohej kisha, u caktua një komision me dy mysliman, dy arumun, dhe një katolik. Midis të tjerave duhej përcaktuar edhe largësia nga xhamia. Konkretisht, në vendin e zgjedhur, nga xhamia e "Karapicëve", që ishte aty ku sot ndodhet Muzeu Historik. Dhimogjerondija kishte vendosur që kisha të ndërtohej në vendin ku ishte shkolla, e cila u transferua në një godinë tjetër, e blerë enkas për këtë qëllim. Kisha do t'i kushtohej Shën Mërisë (Evangjelizmit). Një episod, që tregon për tolerancën fetare, është se anëtari mysliman i komisionit, për ta nxjerrë vendin e kishës atje ku u ngritë, gjatë matjes me litar të distancës nga xhamia, kalonte me zigzage nëpër mëhallë. Anëtari tjetër ngulte këmbë që të hiqej drejt litari, gjë që do ta pengonte ngritjen e kishës aty ku ishte përpara. Mirëpo në këtë mosmarrëveshje ndërhyri Ali Bej Toptani, i cili tha se "vakëf është xhamia, vakëf është edhe kisha, ç'të keqe ka që këto dy vakëfe të jenë pranë njëra tjetrës". Po kështu, një argument tjetër ishte se edhe kisha mund të ndërtohej aq larg sa arrin hija e minares. Të dy këto fakte tregojnë për tolerancën fetare. Me tu dhënë leja shumë arumunë iu përgjigjën thirrjes për ndihmë, kush me të holla, kush me dhurata të ndryshme, kush duke ofruar punë pa shpërblim për ndërtimi e kishës. Në

Kodik janë shënuar emrat dhe ndihmesa që ka dhënë secili. Po kështu aty janë edhe procesverbalet për shpenzimet e kryera. Kisha e re u inaugurua më 1 shtator, ditën e diel më 1874. Ajo ishte shumë më e madhe se kisha Shën Prokopi. Kishte formën e një bazilike trefletëshe, e gjatë 24 m dhe e gjerë 18 m. Mbi hyrjen qendrore u ngrit një kambanore e vogël por pa kambanë, e cila u vendos në vitin 1902. Hajat nuk kishte. Në faqen e jashtme të murit lindor ishte një pllakë që tregonte datën e ndërtimit. Në fillim kambanës i bihej tre herë në ditë, por më vonë vetëm në mbrëmje. Bënin përjashtim të dielat dhe ditët e festave fetare kur kambanës i bihej sipas nevojës. Pas afro 50 vjetësh, në vitet 1922-23, Kishës iu bë një rikonstruksion i plotë i brendshëm. Sipas projektit të piktorit Vangjel Zengës. U ndërtua një ikonostas i ri prej allçie, i cili u pajis me ikona të reja të po këtij piktori. Po kështu ai pikturoi në kube edhe Krishtin Pantokrator. Dyshemeja u shtrua me pllaka. Në një vend të veçantë, u vendos se ku do të shiteshin qirinjtë si dhe kolimvithra e pagëzimit. Në para hyrje u ndërtuan shkallë të reja që të çonin në narteks. Në vitin 1942, një besimtare e moshuar, Marija J. Niça, që bashkësia e quante Maria e Lezhës, përballoi shpenzimet për ndërtimin e kambanores së lartë prej betoni, në krahun e majtë të altarit dhe e pajisi me dy kambana të mëdha. Vendosja e tyre u bë me një ceremoni të veçantë. Në bazë të planit rregullues të qytetit edhe kjo kishë u prishë, së bashku me shumë shtëpi aty rrotull, të gjitha pothuajse të arumunëve. Në vend të tyre u ndërtua "Hotel 15-katesh" i Tiranës. Për zëvendësimin e saj u ndërtua një tjetër, në vitin 1964, Kisha e Re e Vangjelizmoit në rrugën e Kavajës, e cila shërben edhe sot. Organizimi i brendshëm i Bashkësisë Që në kohën e pushtimit turk, bashkësia ortodokse arumune e Tiranës, sikurse edhe bashkësitë e tjera ortodokse të vendit, gëzonte një sojë pavarësie në zgjidhjen e çështjeve

(1,1) -7- 10 tetor 2010.indd 11/1/2010 5:25:50 PM

Sumedru (tetor) 2010

MANIFESTAREA CULTURALA

Fraia

Vëllazëria

7

MANIFESTAREA CULTURALA LA SCOPIAMACHIDUNI

cl'imat di Suata a Scriitorilor -artististilor Armâñi din Machedonia, cu presidentâ doamna Vanghea Mihañ-Steriu, lom parti la festival " Dzâlili ti Culturâ Armâneascâ Costandin Belemace". Nchisi goia din Elbasan cu marili biznesmen armân Vasil Jancu, cai mi dusi cu harau pânâ tu sinurlu cu Machedonia. Struga mi tipta armanul Hristu Ciollacu di Bitola. Ni adunâm cu harau, nchisim calea ti Struga, Chicevo, Dibra, Gostivar, Tetovo, Scopia. Calea pit unâ mari muuteaâ tu pâdurli dit munâ nvâscuti tu culoarili di toamna. La Hotel "Smira" din Scopia dânâsim la sâhatea 16.00 iu aflâm armânul vinit di Timioara Victor Enache, cu nicuchira a lui Jolanda. Elu cu mari harau asunâ pi geam câtâ noi, ni adunâm cu dor, -ni dzâsi aidi, câ Vanghea easti anda lucradzâ cu mirachi ti festival. Ni avdzâ ea i inâ, ni giunuim cu dor, l'i urâm sucsesi, i aâ ni pidipsitâ, nâ spusi pi curt programul. Dupu prândz nchisim cu autobus, tu entrul Scpoia bâgâm lilicâ la statuea ali Dada Tereza, ni aplicâm la aestâ mari armânâ, aistâ Dadâ a Lumiei. Tut tu entru easti muzeul ali Dada Tereza, scullat aclo iu ea ira pâtidzâtâ. Tu muzeu ira bâgati culturâ materialâ, foto dit bana a l'ei di cu ñicâ pânâ tu soni. Interesant ira câ nânga foto a L'ei ira i foto al Nicola Boiagi, tatâsu, un armân cai ira membru reprezentant a armâñilor la suata MANDRA din Scopia. Namisa di aesti foto mini bâgai armânul Hristu Ciollacu, di Bitola, Hrista easti presidentu la Comuna "Fraiâ Manachi" din Bitola. Lu sco tu foto, i l'i dzâ, vedz cât lundzet cu Nicola Boiagi! Seara s-ânu conert cu poezii cu creaili a partiipanilor ti Dada Tereza. Alantâ dzuâ s-ânu "Simpozion ti Culturâ i ivilizaie Armâneascâ" ancâ dupu prândzu festival ti poezii "Costandin Belemace", iu partiipaniâ alepsirâ poezi armânet. Tu ii adunari s-cânta Himnul Armâneascu "Pârinteascâ Dimândari" di tu armâñl'iâ cumundusit di cantautorlu Pero aa, cu unâ boai mult muatâ. Surpiza ira i parade di modâ cu portul armânesu di vearâ -di iarnâ, port i ira nvâscuti vârâ 12 di feati

A

Armâni, eali muati ma i portul ti mirachi, pârgatitâ di Dr. Magister Vanghea di tip. Dzua dit soni, dumânica, s-feira promoveari câr neali a scriitorilor armâñi. Cu aesti multi sentimenti ama i cama curajozi ti vinitorlu ali armânami, ni turnâm ti Albanii, cu haristuseari ti armâñl'ia din Machedonii, ahorea ti marea armânâ Vanghea Mihañ-Steriu. a Dzlili Armâneascal'ei Cultura (DAC) 1517, Xumedru.2010, Scopia tu Machidunii, tu organizaie ale Suata-a scriitorlor i artial'i "Armâñ dit Machidunii" s-realizar activitali l. Diclidearea ali DAC tu entrul ti Cultura i Informaii - Expoziii ti Dada Tereza "Calea ctr luñina ali DadaTereza", Expoziii cu picture i promovari pi cartea "Caranfilili a inimal'ei" di Doamna Vida Zografsca; 2. Tu Casa Amintirlor" ,,DADA TEREZA", s-nu Protlu festival internaional "Calea ctr luñina ali DadaTereza" tu duhlu armâneascal'ei tradiii cu "Dimndarea printeasc". Poel'i cntar cntii ti D.Tereza, i dupu aea s-anprar protili Efharistisiri ti oamiñ humanitar: -Hristo Giaho dit Valona Albania,Yoryi Hulean di Petera, Toma Chirciu Sofia, Dzivco Popovschi, pictor a lilicilor a isihiil'ei di Scopia, Dumitru Piciava i Leftrer Naum dit Romania. 3. Tu Academia di tin i arta ali Machidunii, s-nu Simpoziumlu internaional "Cultura i ivilizaiea armâñloru pit ettili". Loara parti 20 partiipans cu lucrar pi tema Armânamea -S-nu i Expoziii di car armânea. 4. Tu Sala-Motel-Restorantul "SMIRA", Dau Expoziiili di picituri i Caduri dit "Bana armâneascâ". 5. Revii di moda cu modificat portu mul'urescu ­ armânescu, creaii a profesoaral'ei M-r Vanghea Dimitrijeva di tip ­ Machidunia. 6. S-realiza Festivalu internaional di puizii "Constantin Belimace" 2010 cu programa: puizii, picturi, cntic, moda i arta cu expoziiiili "Bana Armâneasc". Andon Kristo

L

Hristo Ciollacu shi la sfond Nicolla Boiagi

1. Armâna aa marea easti Cornelia Bukle cu orighinâ di Muscopuli, foto di la anul 1936 2. Fitica easti hil'isa, Sevastia Bucle tut tu anul 1936. Tora aesta fitica easti mult mari tiñisitâ armâna. Ea bneadza Scopia cu nicuchiru a l'ei, Ilia Vancevski, medic ortoped. Zburam cu nasa pi un curat grailu armânescu.... avea mult dor ti armânami, cara iram ti cali, ñ-adusi la staionul di autobus Scopia dau piti; unâ di curcubetâ, i una di spinai, adarati di mañli a l'ei; aisti ñ-adusira a-minti dada a mea i li adara mult nostimi .... Cu vreari curata armaneasca - Andon

(1,1) -8- 10 tetor 2010.indd 11/1/2010 5:25:57 PM

8

Fraia

Vëllazëria

VENDBANIME ARUMUNE/VLLAHE

Sumedru (tetor) 2010

LUMEA ARMÂNEASC

TIRANA DHE BANORËT E SAJ TË HERSHËM ARUMUNË

vijon nga faqe 6

përfaqësimi mbeti edhe pas formimit të shtetit shqiptar. Organizimi i Bashkësisë në esnafe Banorët e parë të Bashkësisë, gjysmë nomade zotëronin bagëti. Mundësit e kullotës dhe shitjes së produkteve blegtorale ishin të mëdha. Nga gjiri i tyre zgjidhesh një kryetar, i quajtur "Çobanbash" dhe dy ndihmës. Ata mbanin lidhje me pronarët e kullotave, me kasapët, me bakejtë; lidhnin kontrata shitje, interesoheshin për transportin dhe për çmimet. Me ardhjen e një vale të dytë banorësh arumunë, kryesisht nga Voskopoja, Llënga, Niça etj, karakteri i tyre ndryshoi, pasi ata ishin zejtarë, dhe kishin eksperiencën e organizimit në shoqata esnafesh. Për këtë në Kodik ka disa të dhëna fragmentare. Në vitin 1818 psh, figurojnë emrat e zejtarëve dhe esnafëve që i dhuronin kishës të holla. Kështu përmendet Nasi Voilla 250 grosh, Niku i Lipit 150 grosh, Mitri Thanasi 150 grosh, Jani Tërbu 100 grosh, Busha 60 grosh, etj. Nga esnafët burnotçinjtë: Thanasi, Spiro, Margariti dhe Eftimi 80 grosh, kazanxhinjtë 400 grosh, kallajxhinjtë 250 grosh etj. Në një listë tjetër të vitit 1826 janë shënuar emrat e atyre që kanë marrë para hua nga kisha: kujunxhinjtë 864 grosh, esnafi i arturinave 780 grosh etj. Zejtarët e parë që u organizuan në esnafe ishin kazanxhinjtë dhe kallajxhinjtë. Një pjesë e tyre punon në qytet, një pjesë nëpër fshatra. Ata qenë të parët që i dhanë kishës ndihma. Pas tyre vinin kujunxhinjtë, të ndarë në argjendarë dhe përpunues të arit. Këta esnafë, me pjesëmarrjen e tyre në Dhimogjerondi dhe Epitropi, dhanë një mbështetje të fuqishme morale dhe financiare, Bashkësisë në përgjithësi dhe kishës në veçanti. Nga gjysma e dytë e shekullit të 19-të esnafët u forcuan shumë, me ardhjen e grupit të tretë të arumunëve nga fshatrat Belicë e Sipërme dhe Belicë e Poshtme. Këtu përmendim familjet Hobdari, Panteqi, Jorgoni, Vesha, Çoka, Topalli, Skaka, Papaklimi etj. Shumica e tyre merreshin me tregti dhe kështu Bashkësia u kthye në Bashkësi zejtar-tregtare. Të dhëna interesante japin zotërinjtë Kostandin Mara dhe Spiro Findiku. Sipas tyre kishte 122 zejtarë, afro gjysma bakërpunues ose remtar (familja Buneci, Kona, Koja, Shkurti etj). Kishte edhe argjendar, pijeshitës, kasapë, këpucarë, rrobaqepës, bahçevan, kalldrëmshtrues, furrtarë, teneqexhi etj. Pas tyre vinin tregtarë, rreth 30. Megjithëse edhe të dobësuar, nga konkurrenca e mallrave të vërshuar nga kapitali i huaj dhe nga mospërdorimi i veshjeve tradicionale, esnafët e Tiranës rezistuan deri në dekadat e para të shekullit të 20-të.

Vijon në numrin e ardhshëm

dhe problemeve të brendshme të saj. Ja disa elementë të këtij organizimi: -Mbledhja e Përgjithshme: Ajo përbëhej nga të gjithë burrat, mbi moshën 25 vjeç dhe ishte organi më i lartë. Mblidhej zakonisht në çdo janar ose shkurt. Në krye të saj ishte më i moshuari, ose një prift. Nga viti 1834, ajo është kryesuar nga Mitropoliti i Durrësit, ose i deleguari i tij. Mbledhja fillonte me diskutime dhe merrte vendime të veçanta, për zgjidhjen e çdo problemi. Epitropi raportonte për gjendjen financiare. Së fundi, mbledhja zgjidhte anëtarë për dy organet ekzekutive të saj, Dhimogjerondinë dhe Epitropinë. Me vota të hapura, zgjidheshin njerëzit më të ndershëm, më të ditur e më të nderuar. -Dhmogjerondia: Kishte zakonisht 5-6 anëtarë, që merreshim me probleme të administrimit shoqëror, si me problemet komunale, pastërtinë, vjeljen e taksave, zgjidhjen e mosmarrëveshjeve dhe konflikteve, që lindnin midis anëtarëve dhe merrte vendime të detyrueshme për zbatim. -Epitropia: Kjo merrej me administrimin e të ardhurave të të gjitha llojeve që i vinin bashkësisë. Me këto të ardhura plotësoheshin shumë nevoja të karakterit të përgjithshëm. Kështu u ble trualli dhe u ngrit godina e shkollës së parë, u ndërtua Kisha e Evangjelizmoit, shkolla e re në oborrin e kishës, godina e Mitropolisë. Fatkeqësisht kjo godinë në vitin 1944, gjatë Çlirimit të Tiranës, u dogj nga gjermanët. Deri në vitin 1912, nga të ardhurat e epitropisë paguheshin psaltët e kishës, mësuesit dhe personeli tjetër laik i kishës dhe i shkollës; mirëmbaheshin ndërtesat kishtare dhe shkollore, ndihmoheshin vajzat jetime për t'u martuar dhe nxënësit e varfër me libra dhe bursa, familjet e varfra. Në fazën e parë, me rastin e vendosjes së bashkësisë në qytet janë ndihmuar edhe shumë artizanë që të hapnin veprimtaritë e tyre. Huat janë dhënë pa asnjë lloj interesi. Epitropia zakonisht përbëhej nga dy veta, njëri epitrop i përgjithshëm. Me shtimin e veprimtarisë financiare, sidomos me shtimin e shkollave, u caktua edhe një tjetër, i quajtur efor, i zgjedhur edhe ai nga mbledhja e përgjithshme. Si efor i dalluar, në Kodik përmendet Nikolla Nishku në vitin 1887, Dhimitër Theohari në vitin 1897, Jovan Andoni në vitin 1909. Ndërlidhësi me administratën turke quhej "Koxhabash". Pas shpalljes së Hyrjetit në vitin 1908, Bashkësia paraqiti edhe dy përfaqësues në bashki, të quajtur "Aza". Ky lloj

Nali Cara pi Limba Armâneasc

Ti prota oar tu istoria Armâñilor iir protili cr pi limba armâneasc sum titlul Limba i Cultura a Armâñilor - ti clasili III-a,IV-a i a V-a. Cr cari suntu finanati di Ministeriatlu di Educaii i tin ali R.Machedonia Un mari tiñiii li adusi ministrul d-nl Nicola Tudorov a Ministeriatlui di Educaii i tin a autorlor di cr armânea Autoryi a crlor suntu 1. Zoia Mitreva-profesor pi limba franuzeasc, ex-dascala pi limba armâneasc, prota jurnalista tu Radio tip cari u duea emisia ,,Grailu armânescu" 2. Veria Costova-pedagog i dascala actual la sculiili primari: ,,Crume Chepeschi" i "Cuzman Iosifovschi-Pitu" di Scopia 3. Iana Mihailova-jurnalista

La unu di Sumedru, stogu cu ahurhirea ali sculii ti limb Divjaka s-disfuir i unu simpzionu ti promvarea a crilor pi limba armâneasc. n cadur: Partistipan dit fililadin Cvl'ia, (a doiolu di la stnga Todi Buli, presidentu a filialil'ei)

Në një tetor, së bashku me fillimin e vitit shkollor në Divjakë u zhvillua edhe një simpozium për promovimin e librave në gjuhën arumune. Në foto:Pjesëmarrës nga Kavaja (i dyti nga e majta Todi Buli, presidenti i filialit)

i actual ef-redactor la redacia armâneasc di la Televizia Machiduneasc Reenzena a crlor suntu cnscuti numi armâne: 1. Vasil Nicolov-actual lector la Facultatea ti pedagoghii di tip, ex-dascal pi limba armâneasc, director actual la sculia primar "Goe Delcev" di tip, un chiro i jurnalistu la Radio tip-emisia pi limba armâneasc Grailu armânescu 2. Biliana Filipovsca- Filolog, ex-jurnalista tu redacia armâneasc di la televizia machiduneasc, un chiro i dascala pi limba armâneasc tu csblu Scopia 3. Stavre oche-actual dascal pi limba armâneasc , Cruuva Mari agiutor ti angrpseari a crlor deadi d-na Maria Nicolovaresponsabila ti limba armâneasc tu Direcia ti niintri i developari a limbili a comunitlor etnii cari baneadza tu RM , consultantu tu Ministeriatlu ti educaii i tina.

Information

10 tetor 2010.indd

8 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

531016