Read Microsoft Word - Vai tro cua rung trong bao ve moi truong Final 2.doc text version

Vai trò c a r ng trong b o v môi tr ng

V T n Phng1 The role of forests in environment protection (Summary) Forests is known to be the most important to the human being and particularly their functions in protecting living environment, contributing to nation's sustainable development and existence of our earth. In addition to tangible forest products, the forests significantly supply environmental benefits to maintain and protect environment that are climate regulation, soil erosion and sedimentation control, coastline protection, water regulation and flood control. Those environmental values of the forests are commonly seen by most people. However, to some extent, the role of forests is not fully recognized because of lack of information and research evidences and environmental benefits are normally non-marketable. To fulfil such gaps, this paper is a synthesis and analysis of role of forests in environment protection for better view of forest management.

M

u

Các h

s c c v

sinh thái r ng óng vai trò h t s c quan tr ng i v i con ng i và c bi t là duy trì môi tr ng ng, óng góp vào s phát tri n b n v ng c a m i qu c gia và s t n t i c a trái t. R ng không ch cung p nguyên li u nh g , c i, lâm s n ngoài g cho m t s ngành s n xu t mà quan tr ng hn là các l i ích a r ng trong vi c duy trì và b o v môi tr ng, ó là i u hoà khí h u, h n ch xói mòn và b i l ng, b o b bi n, i u ti t ngu n n c và h n ch l l t.

M c dù các l i ích môi tr ng do r ng em l i là r t áng k nhng vi c qu n lý b n v ng tài nguyên r ng v n là nh ng thách th c. N n ch t phá r ng và chuy n i r ng sang m c ích khác (nông nghi p, công nghi p, chn nuôi, vv) ang di n ra m c báo ng. Trong giai o n 1990 ­ 2000, t ng di n tích r ng trên toàn th gi i m t i là 8,9 tri u ha và trong giai o n 2000 ­ 2005 là 7,5 tri u ha (FAO 2005a). S li u th ng kê c a FAO nm 2005 cho th y t ng di n tích r ng c a toàn th gi i là kho ng 4 t ha, chi m 30% di n tích b m t trái t và t l di n tích r ng bình quân u ng i là 0,62 ha. Nm n c có di n tích r ng l n trên th gi i là Liên bang Nga, B ra xin, Ca na a, M và Trung Qu c. Di n tích r ng c a 5 n c này chi m hn 1/2 di n tích r ng trên toàn c u. Di n tích r ng phân b không u gi a các qu c gia trên th gi i. Di n tích r ng Châu phi chi m 16,1% t ng di n tích trái t ; Châu Á là 14,5%; Châu Âu là 25,3%; B c và Trung m là 17,1%; Châu i dng là 5,2% và Nam m là 21,0% (FAO 2005a). Vi t Nam, di n tích r ng cng b gi m i nhanh chóng trong giai o n 1943 ­ 1990. Di n tích r ng b m t i trong giai o n này là kho ng 5 tri u ha. Trong giai o n 1990 ­ 2005, di n tích r ng c c i thi n áng k . Di n tích r ng toàn qu c hi n nay kho ng 12,6 tri u ha ( che ph r ng là kho ng 38%), trong ó r ng phòng h là 6,2 tri u ha; c d ng là 2 tri u ha và r ng s n xu t là 4,5 tri u ha (B Nông nghi p và PTNT 2005). S suy gi m v tài nguyên r ng, c bi t là s thu h p nhanh chóng di n tích r ng ang c coi là m t trong nh ng nguyên nhân d n n s bi n i khí h u toàn c u và suy thoái môi tr ng. Trong nh ng nm g n ây, chúng ta ã và ang ch ng ki n hi n t ng m lên toàn c u, s gia tng và xu t hi n b t th ng c a nh ng tr n bão và l l t có c ng và s c tàn phá l n, suy thoái t ai và nguy c sa m c hóa trên di n r ng ã và ang gây ra nh ng lo ng i l n trên ph m vi toàn c u và nhi u qu c gia. Nh m bàn lu n v v n này, bài vi t này c p n ba khía c nh n i b t c a r ng liên quan n v n b o v môi tr ng, ó là: i) r ng có tác d ng i u hòa khí h u; ii) r ng có tác d ng h n ch xói mòn và b o v b bi n và iii) r ng có tác d ng i u ti t ngu n n c và h n ch l l t.

R ng có tác d ng i u hòa khí h u

R ng có tác d ng i u hòa khí h u toàn c u thông qua làm gi m áng k l ng nhi t chi u t m t tr i xu ng b m t trái t do che ph c a tán r ng là r t l n so v i các lo i hình s d ng t khác, c bi t là vai trò h t s c quan tr ng c a r ng trong vi c duy trì chu trình các bon trên trái t mà nh ó nó có tác d ng tr c ti p n s bi n i khí h u toàn c u.

1

Trung tâm Nghiên c u Sinh thái và Môi tr ng r ng (RCFEE) ­ www.rcfee.org.vn

1

Hi n t ng bi n i khí h u toàn c u là không th tránh kh i. H u h t các nhà khoa h c môi tr ng cho r ng s gia tng áng k n ng các khí nhà kính (KNK) mà ch y u là khí các bon níc (CO2) trong khí quy n là nguyên nhân gây ra hi n t ng nóng lên toàn c u. Hi n t ng này có th s làm nhi t trái t tng thêm nhanh chóng t 1,4 n 5,8OC trong giai o n 1990 - 2100. S nóng lên c a trái t có th d n n vi c tan bng, t ó s gây ra nh ng thay i i v i các h sinh thái dãy Himalaya, dãy Andes, và các vùng t th p hn ch u nh h ng c a các dãy núi này. Bng tan hai u c c c a trái t s làm m c n c bi n dâng cao thêm kho ng 1m và làm ng p các vùng t th p ven bi n nh phía Nam c a Bng la ét, ng b ng sông Mê kông Vi t Nam và m t ph n l n di n tích các bang Florida và Louisiana c a M . Nhi u hòn o trên bi n Thái Bình Dng s bi n m t trên b n th gi i. Nh ng tác ng khác c a hi n t ng thay i khí h u toàn c u là khí h u ngày càng tr nên kh c nghi t, xói mòn b bi n, gia tng quá trình m n hóa và m t i nh ng r n san hô. Theo m t báo cáo c a Anh v bi n i khí h u, n u m c n c bi n dâng cao thêm m t mét, 12% di n tích t ai c a Vi t Nam, ngôi nhà c a 23% dân s , s bi n m t vnh vi n. Khí h u thay i cng có th em l i nhi u "tr n bão d d i và th ng xuyên hn". Nhi t tng và s thay i ki u ma cng s nh h ng n ngành nông nghi p và ngu n n c c a Vi t Nam (www.vietnamnet.vn). Th c v t s ng mà ch y u là các h sinh thái r ng có kh nng gi l i và tích tr , hay h p th m t l ng l n các bon trong khí quy n. Vì th s t n t i c a th c v t và các h sinh thái r ng có vai trò áng k trong vi c ch ng l i hi n t ng m lên toàn c u và n nh khí h u. Theo th ng kê, toàn b di n tích r ng th gi i lu gi kho ng 283 Gt (Giga t n2) các bon trong sinh kh i và trong trong toàn h sinh thái r ng là 638 Gt (g m c tr l ng các bon trong t tính n sâu 30cm). L ng các bon này l n hn nhi u so v i l ng các bon trong khí quy n. V i ch c nng này c a r ng, ho t ng tr ng r ng, tái tr ng r ng và qu n lý b n v ng các h sinh thái r ng c coi là m t trong các gi i pháp quan tr ng trong ti n trình c t gi m khí nhà kính nêu ra trong Ngh nh th Kyotô ti n t i m c tiêu ngn ng a s bi n i khí h u toàn c u và b o v môi tr ng.

R ng có tác d ng làm gi m xói mòn và b o v b bi n

Xói mòn t luôn là v n nghiêm tr ng nhi u qu c gia, c bi t là các vùng u ngu n và các vùng t d c. Vi t Nam cng không là ngo i l khi m i lo ng i v xói mòn t vùng u ngu n gây nên s b i l ng, e d a n hi u qu s n xu t c a các công trình thu i n quan tr ng, các h ch a ph c v t i tiêu, các ng v t th y sinh, vv. Nghiên c u b i l ng lòng h thu i n Hòa Bình cho th y s b i l ng có th làm gi m tu i th c a h ch a t 100 nm xu ng ch còn 50 nm (Vi n Khí t ng Th y vn 1998). Xói mòn t (xói mòn b m t và xói mòn rãnh) th ng liên quan ch t ch t i th m ph , d c, c i m a ch t và l ng ma. Các nghiên c u v xói mòn t cho th y so v i các lo i hình s d ng t khác, xói mòn t luôn th p hn ni có r ng che ph , c bi t là r ng nhi u t ng tán v i t ng cây b i th m ti và th m m c r ng c duy trì (Hamilton and King, 1983; Wiersum, 1984). T i các khu v c b ng ph ng thì s hi n di n c a r ng ho c không có r ng có th ch tác ng r t ít n xói mòn. ni r t d c cng nh v y, che ph c a r ng có th không có tác ng l n trong vi c ki m soát xói mòn. Tuy nhiên, i v i nh ng ni có d c và l ng ma m c trung bình, thì vi c a ra các quy t nh v s d ng t và nh ng can thi p khác c a con ng i có th có tác ng l n n xói mòn. Các nghiên c u Vi t Nam v m c xói mòn t i các a i m khác nhau cho th y r ng có th gi m c t l xói mòn xu ng kho ng 10 ­ 25 l n so v i ni t tr ng và t canh tác nông nghi p. Các vùng t hình thành trên á phi n sét, phi n mica, gnai, granít, bazan, liparít, pofia thì xói mòn t ni có r ng là t 3-12 t n/ha/nm, trên vùng tr ng cà phê là t 22-70 t n/ha/nm, trên vùng t tr ng có c t nhiên là 150-235 t n/ha/nm và trên vùng tr ng s n và lúa nng là 175 ­ 260 t n/ha/nm (Vi n Quy ho ch và thi t k Nông nghi p 1994). H u qu c a s xói mòn t cng là m t trong các nguyên nhân gây ra sa m c hóa. c tính Vi t Nam có kho ng 9,3 tri u ha t, chi m 28% t ng di n tích t nhiên, có liên quan n sa m c hóa. Trong ó có kho ng 5 tri u ha t cha s d ng, 2 tri u ha ang c s d ng ã b thoái hóa n ng và hn 2 tri u ha ang có nguy c thoái hóa cao. Kho ng 20 tri u dân ang ch u nh h ng c a quá trình xa m c hóa. (B Nông nghi p & PTNT 2007). Khác v i h sinh thái r ng vùng i núi, h sinh thái r ng ven bi n, c bi t là h sinh thái r ng ng p m n có vai trò l n trong h n ch xói l b bi n và c bi t là tác ng c a sóng bi n và sóng th n. H sinh thái r ng ng p m n còn có tác d ng làm s ch và lo i b các ch t ô nhi m và kim lo i n ng mang l i t vùng u ngu n, các khu công nghi p, s n xu t nông nghi p, vv (Wharton et al., 1976). Chính vì v y nhi u qu c gia phát tri n ã t p trung các n l c và u t tho áng nh m b o v và khôi ph c h sinh thái r ng ng p m n ven bi n. Tuy nhiên, cng gi ng nh các lo i r ng khác, di n tích r ng ng p m n b suy gi m nghiêm tr ng, c bi t các n c ang phát tri n. Vi c phá r ng ng p m n trong nh ng nm qua là nh m m c ích

2

1Gt = 109 t n

2

nuôi tr ng th y s n. Trong 25 nm qua (1980 ­ 2005), di n tích r ng ng p m n trên toàn th gi i b m t là 3,6 tri u ha (kho ng 20% di n tích c a nm 1980) và hi n ch còn kho ng 15,2 tri u ha.

R ng có tác d ng i u ti t dòng ch y và h n ch l l t

M t s khoa h c tin r ng dòng ch y hay lu l ng n c nh ng khu v c có r ng l n hn so v i nh ng khu v c s d ng t khác. Ng i ta tin nh v y là vì nh h ng c a t ng lu l ng n c ch y xu ng h lu cng nh tính n nh c a dòng ch y có nh h ng n vi c cung c p n c và l l t. Có th trong m t vài tr ng h p c n ph i gi m lu l ng dòng ch y có th i u ti t vi c cung c p n c ho c tng dòng ch y nh m tng l ng n c cung c p cho vùng h lu. Dòng ch y b m t ph thu c vào s cân b ng c a m t s các y u t thu vn, bao g m s ngng ng n c ma, bay hi, thoát hi n c c a cây, s th m th u, gi n c trong lòng t và ph c h i n c ng m. V m t lý thuy t, r ng c g n li n v i s ngng ng c a ma, làm tng dòng ch y. M t khác, r ng t nhiên th ng giúp tng thêm s th m th u và kh nng gi n c c a t thông qua m t l p th m ti và l p th m m c. M c th m th u và gi n c tng lên có ngha là dòng ch y m t b gi m i. H u h t các nghiên c u v lu v c l n trên th gi i cho th y lu l ng dòng ch y m t b gi m i nh ng ni có r ng so v i nh ng khu v c tr ng cây nông nghi p. Thông tin này ã thu c t nhi u công trình nghiên c u khác nhau, có s d ng hàng lo t k thu t khác nhau. Nghiên c u Vi t Nam cho r ng lu l ng dòng ch y m t t i ni có r ng th p hn t 2,5 n 27 l n so v i khu v c canh tác nông nghi p. Thêm vào ó, r ng t nhiên có tác d ng t t hn so v i r ng tr ng trong vi c gi m dòng ch y m t. Các công trình nghiên c u các n c khác cho th y dòng ch y m t l n hn r ng tr ng so v i r ng t nhiên, ni có l p th m m c m ng và l p t r n ch c do s d ng c gi i hóa. Nhi u ni ng i ta tin r ng lu l ng dòng ch y d i tán r ng c i u ti t theo mùa, nh v y là s có lu l ng n c l n hn (so v i nh ng ni không có r ng) trong mùa khô và lu l ng tng i th p trong mùa ma. Quan ni m ph bi n là r ng ho t ng nh "nh ng b t bi n", hút n c trong mùa ma và nh n c t t trong mùa khô. Quan ni m này l i càng quan tr ng i v i nh ng vùng có mùa khô và mùa ma r t khác bi t, ch ng h n nh nh ng vùng có khí h u gió mùa, ni có th có ngu n n c d th a vào mùa ma và n c l i không trong mùa khô. V m t lý thuy t thì r ng có th làm tng ho c gi m lu l ng n c so v i t không có r ng. B ng ch ng thu th p c t các công trình nghiên c u thu vn cho th y tác ng c a chúng ph thu c vào t ng ni: khó có th d báo c tác ng c a r ng n dòng ch y theo mùa, i u này còn tu thu c vào t ng a i m c th và quá trình c nh tranh x y ra nh th nào. Ví d nh Anh và M khi quan sát cho th y h th ng thoát n c r ng tr ng làm tng thêm lu l ng dòng ch y vào mùa khô trong m t th i gian ng n. Tuy nhiên, Nam Phi, h u h t các quan sát l i cho th y r ng làm gi m lu l ng n c mùa khô l n lu l ng n c trong nm v i m t t l g n nh nhau so v i lu l ng n c t tr ng c . Liên quan n r ng và l l t, ây là m t v n c bàn cãi r ng rãi, c bi t trong các nhà lâm nghi p và phng ti n thông tin i chúng. H cho r ng r ng có t m quan tr ng r t l n trong vi c làm gi m l l t. Trong vài nm tr l i ây chúng ta ch ng ki n ngày càng nhi u và th ng xuyên nh ng tr n l l t Vi t Nam cng nh trên th gi i. Ng i ta cho r ng m t r ng là m t trong nh ng nguyên nhân d n n l l t. Trong m t vài tr ng h p, khai thác r ng ã b c m, trên c s tin vào s phá r ng ã gây ra l l t, Thái Lan ch ng h n, u nh ng nm 1990, sau nh ng tr n l l n, ã c m khai thác r ng. Nói chung m i ng i u cho r ng r ng có th i u ti t c dòng ch y và gi m c lu l ng n c m t, r ng góp ph n làm gi m l l t. Tuy nhiên c n ph i nh n m nh r ng, l l t là m t hi n t ng t nhiên mà trong ó nh ng dòng sông x n c th a sau nh ng tr n ma l n. i v i nh ng lu v c nh , ng i ta th y r t rõ r ng che ph c a r ng có th làm gi m thi u l ng n c l ch y xu ng h lu. i v i nh ng tr n l có s c tàn phá r t l n thì d ng nh cha có nh ng c s khoa h c xem xét s liên quan c a chúng n m t r ng - trong nh ng i u ki n khí h u ó, c bi t là t ng l ng ma nm và t n xu t xu t hi n c a nh ng tr n bão l n là nh ng nhân t r t quan tr ng (FAO 2005b).

K t lu n

M c dù Vi t Nam cha có ánh giá chi ti t b ng ti n v l i ích môi tr ng do các h sinh thái r ng em l i nhng các b ng ch ng khoa h c kh ng nh vai trò c a r ng trong b o v môi tr ng là r t quan tr ng và không th ph nh n, c bi t là vai trò c a r ng liên quan n i u hòa khí h u; h n ch xói mòn và b o v b bi n và i u ti t dòng ch y h n ch l l t. Theo Ngân hàng Th gi i, s phát tri n b n v ng là s phát tri n theo nguyên t c "S tho mãn nhu c u c a th h hôm nay không làm nh h ng t i s tho mãn nhu c u c a các th h mai sau". i u ó có

3

ngha, phát tri n b n v ng là b o toàn và phát tri n 3 ngu n v n: tài nguyên môi tr ng, nhân l c và c s v t ch t. Do v y, vi c m b o các ch c nng c a r ng v b o v môi tr ng s là m t trong các nhân t quan tr ng óng góp vào s phát tri n b n v ng c a qu c gia. S nhìn nh n úng n v các l i ích môi tr ng mà r ng mang l i; vi c xác nh, quy ho ch và phát tri n b n v ng các khu r ng phòng h và nh ng thay i v chính sách và c ch v tài chính v các d ch v môi tr ng r ng s là n n t ng quan tr ng trong qu n lý r ng b n v ng n c ta.

Tài li u tham kh o

B Nông nghi p & PTNT. 2005. Hi n tr ng r ng toàn qu c nm 2005. B Nông nghi p và PTNT. Hà N i. FAO.2005a. Global Forest Resource Assessment 2005. Rome. FAO. 2005b. Forests and floods: drowning in fiction or thriving on facts? RAP Publication 2005/03. Bangkok, FAO Regional Office for Asia and the Pacific. Hamilton, L.S. & King, P.N. 1983. Tropical forested watersheds: hydrologic and soils response to major uses or conversions. Boulder, Colorado, Westview Press. Hamilton, L.S. & Pearce, A.J. 1991. Biophysical aspects in watershed management, pp. 33­52. In K.W. Easter, J.A. Dixon & M.M. Hufschmidt, eds. Watershed resources management: studies from Asia and the Pacific. Singapore, Institute of Southeast Asian Studies. Hewlett, J.D. 1982. Forests and floods in the light of recent investigation, pp. 543­560. In Proc. Canadian Hydrological Symposium, June 14­15, Fredericton, N.B. National Research Council, Ottawa. O'Loughlin, C.L. 1974. The effect of timber removal on the stability of forest soils. Hydrology 13: 121­134. Vi n Quy ho ch và Thi t k Nông nghi p. 1994. K t qu nghiên c u khoa h c nm 1994. Nhà xu t b n Nông nghi p. Hà N i. Vergara, N.T. & Briones, N.D., eds. 1987. Agroforestry in the humid tropics: its protective and ameliorating role to enhance productivity and sustainability. Honolulu, East-West Center. Vi n khí t ng th y vn.1998. Tuy n t p báo cáo ánh giá nh h ng c a h ch a Hòa Bình t i môi tr ng. Hà N i. Wharton, C.H., Odum, H.T., Ewel, K., Duever, M., Lugo, A., Boyt, R., Bartholemew, J., De Bellevue, E., Brown, S., Brown, M. & Duever, L. 1976. Forested wetlands of Florida: their management and use. Gainesville, FL, Center for Wetlands. www.vietnamnet.vn/trangnhat. Khí h u bi n i, n c nghèo ch u nh h ng nhi u nh t.

4

Information

Microsoft Word - Vai tro cua rung trong bao ve moi truong Final 2.doc

4 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

350328