Read poradnik metodyczny dla naucz silniki.indd text version

Robert Wanic · Krzysztof Presz

SILNIKI POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH

Poradnik metodyczny dla nauczyciela

1

Projekt okladki: Joanna Plakiewicz Redakcja: Boenna Chiciska Redaktor prowadzcy: Stanislaw Grzybek

© Wydawnictwo REA, Warszawa 2010 ISBN 978-83-7544-285-4

Wydawnictwo REA s.j. 01-217 Warszawa, ul. Kolejowa 9/11 tel./fax: (22) 631-94-23, 632-21-15, 632-69-03, 632-68-82 http://www.rea-sj.pl e-mail: [email protected] Podrcznik i wszystkie pomoce dydaktyczne s chronione prawem. Kadorazowe ich wykorzystanie w innych ni zastrzeone prawem przypadkach wymaga pisemnego zezwolenia wydawnictwa.

Sklad: WMC s.c.; Warszawa ul. Frascati 1; [email protected] Druk i oprawa:

2

Spis treci

1. Wstp 2. Kwalifikacje w zawodzie technik pojazdów samochodowych 2.1. Podstawy prawne wykonywania zawodu 2.2. Opis zawodu i stanowiska pracy technika pojazdów samochodowych. 2.3. Ogólna charakterystyka wymaga egzaminu potwierdzajcego kwalifikacje zawodowe w zawodzie technik pojazdów samochodowych. 2.4. Zadania zawodowe technika pojazdów samochodowych 3. Podstawa programowa ksztalcenia w zawodzie technik pojazdów samochodowych 3.1. Opis kwalifikacji zawodowych absolwenta w zawodzie technik pojazdów samochodowych 3.2 Cele ksztalcenia i treci bloków programowych w zawodzie technik pojazdów samochodowych 3.2.1 Blok ­ Techniczne podstawy zawodu 3.2.2 Blok ­ Konstrukcja pojazdów samochodowych 3.2.4 Blok ­ Eksploatacja pojazdów samochodowych 3.2.4 Blok ­ Podstawy dzialalnoci zawodowej 4. Plany nauczania dla zawodu technik pojazdów samochodowych 4.1. Plan nauczania ­ technikum czteroletnie 4.2. Plan nauczania ­ technikum uzupelniajce 4.3. Plan nauczania ­ szkola policealna 5. Porównanie programu nauczania z treciami podrcznika Silniki pojazdów samochodowych 5.1 Szczególowe cele nauczania przedmiotu Silniki pojazdów samochodowych 5.2 Material nauczania a treci podrcznika 5.3 Porównanie programu nauczania z treciami podrcznika Silniki pojazdów samochodowych 5 7 7 8

10 13 15 15 17 17 19 21 23 25 25 26 27 29 29 30 33

3

6. wiczenia i rodki dydaktyczne w programie nauczania. 7. Wskazówki metodyczne 8. Planowanie pracy nauczyciela 8.1. Propozycja nauczycielskiego planu wynikowego do przedmiotu Silniki pojazdów samochodowych opracowana na podstawie programu nauczania 311[5]/T,TU,SP/MEN/2007.07.18 i podrcznika Silniki pojazdów samochodowych 8.2 Przykladowe scenariusze lekcji 8.3 Przykladowy test z rozwizaniami Bibliografia

46 50 54

55 72 95 115

4

1. Wstp

Przedstawiamy Pastwu poradnik, który bdzie pomocny nauczycielowi w zaplanowaniu i zorganizowaniu procesu ksztalcenia w zawodzie technik pojazdów samochodowych, opracowany na podstawie podrcznika Silniki pojazdów samochodowych (Wydawnictwo REA). W poradniku zamieszczono: podstawy prawne wykonywania zawodu, opis zawodu i stanowiska pracy technika pojazdów samochodowych, ogóln charakterystyk wymaga egzaminu potwierdzajcego kwalifikacje w zawodzie technik pojazdów samochodowych, zadania zawodowe technika pojazdów samochodowych, wybrane zagadnienia podstaw programowych ksztalcenia w zawodzie technik pojazdów samochodowych, porównanie programu nauczania z treciami podrcznika Silniki pojazdów samochodowych, wiczenia i rodki dydaktyczne w programie nauczania, przykladowe scenariusze lekcji i wiczenia, przykladowe narzdzia pomiaru dydaktycznego, wykaz literatury. Zawód technika pojazdów samochodowych zostal wyodrbniony w klasyfikacji zawodów w 2007 roku. Program nauczania obejmujcy treci nauczania z zakresu mechaniki pojazdów samochodowych byl realizowany wczeniej w ramach zawodu technik mechanik. W momencie opracowania tego poradnika nie zostaly jeszcze opublikowane standardy kwalifikacji zawodowych, opisujce kwalifikacje niezbdne do wykonywania zada zawodowych wchodzcych w sklad tego zawodu i akceptowane przez przedstawicieli organizacji zawodowych i branowych oraz pracodawców. Zamiast kwalifikacji zawodowych zamieszczono w poradniku standardy wymaga egzaminu potwierdzajcego kwalifikacje zawodowe, opracowane na potrzeby egzaminu zawodowego organizowanego przez Centraln Komisj Egzaminacyjn. W poradniku zamieszczono równie wybrane zagadnienia z podstawy programowej ksztalcenia w zawodzie technik mechanik samochodowy. Zarówno standardy wymaga egzaminacyjnych, podstawa programowa, przykladowe scenariusze lek-

5

cji, zamieszczone wiczenia i testy mog by przydatne do opracowania przez nauczyciela wlasnych scenariuszy, wicze i testów. Opracowane przez autora narzdzia pomiarowe maj swoje odniesienia do treci podrcznika, mog by take wykorzystane w trakcie nauczania przedmiotu silniki pojazdów samochodowych na podstawie podrcznika Silniki pojazdów samochodowych (Wydawnictwo REA). Podrcznik Silniki pojazdów samochodowych podzielono na rozdzialy, których tre odpowiada kolejnym dzialom programu nauczania: 1. Podstawowe wiadomoci o silnikach 2. Proces spalania w silnikach 3. Parametry pracy silnika, charakterystyka silnika 4. Uklad korbowy 5. Uklad rozrzdu 6. Kadluby i glowice 7. Uklady zasilania silników z zaplonem iskrowym 8. Uklady zasilania silników z zaplonem samoczynnym 9. Uklad chlodzenia 10. Uklad smarowania 11. Uklady dolotowe i wylotowe 12. Napdy alternatywne pojazdów samochodowych Cech wyróniajc podrcznik Silniki pojazdów samochodowych jest polczenie aktualnej wiedzy o nowoczesnych rozwizaniach konstrukcyjnych stosowanych w silnikach pojazdów samochodowych z praktyk. W tym podrczniku lczenie teorii z praktyk to take wlaciwa proporcja pomidzy zagadnieniami teoretycznymi slucymi zrozumieniu sposobu dzialania silników a metodami i technikami obslugi, weryfikacji i naprawy silników. Zalet jest take lczenie tematyki dotyczcej kilku zagadnie: budowy, obslugi, badania oraz naprawy ukladów i elementów silnika. Podczas realizacji programu nauczania celowe jest stosowanie treci ilustrowanych przykladami, rysunkami, wykresami ulatwiajcymi jego zrozumienie. Charakterystyczn cech podrcznika jest bardzo staranne opracowanie treci, w logicznej kolejnoci, z du liczb kolorowych rysunków, wykresów, schematów. Po kadej partii materialu zamieszczono pytania sprawdzajce, na które ucze powinien odpowiedzie. Poradnik metodyczny do podrcznika Silniki pojazdów samochodowych ulatwi nauczycielowi prac. Moe by wykorzystany w ksztalceniu modulowym, jak równie w formach ksztalcenia pozaszkolnego (kursy, szkolenia). Autorzy

6

2. Kwalifikacje w zawodzie technik pojazdów samochodowych

2.1. Podstawy prawne wykonywania zawodu

Ustawa z dnia 7 wrzenia 1991 r. o systemie owiaty (Dz. U. 1991 nr 95 poz. 425). - Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. ­ Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 1997 nr 98 poz. 602 z póniejszymi zmianami). - Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodnoci (Dz. U. 2002 nr 166 poz. 1360). - Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowizkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. 2003 nr 124 poz. 1152 z póniejszymi zmianami). - Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o kompatybilnoci elektromagnetycznej (Dz. U. 2007 nr 82 poz. 556). - Rozporzdzenie Ministra Pracy i Polityki Spolecznej z dnia 27 kwietnia 2010 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalnoci na potrzeby rynku pracy oraz jej stosowania (Dz. U. 2010 nr 82 poz. 537). - Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i sluchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkolach publicznych (Dz. U. 2007 nr 83 poz. 562 z póniejszymi zmianami). - Rozporzdzenie Ministra Gospodarki z dnia 7 grudnia 2007 r. w sprawie wymaga, którym powinny odpowiada analizatory spalin samochodowych, oraz szczególowego zakresu sprawdze wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrzdów pomiarowych (Dz. U. 2007 nr 241 poz. 1765). - Rozporzdzenie Ministra Infrastruktury z dnia 24 padziernika 2005 r. w sprawie homologacji typu pojazdów samochodowych i przyczep (Dz. U. 2005 nr 238 poz. 2010).

7

Rozporzdzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 19 sierpnia 2005 r. w sprawie szczególowych wymaga dla silników spalinowych w zakresie ograniczenia emisji zanieczyszcze gazowych i czstek stalych przez te silniki (Dz. U. 2005 nr 202 poz. 1681). - Rozporzdzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 padziernika 2008 r. w sprawie zasadniczych wymaga dla maszyn (Dz. U. 2008 nr 199 poz. 1228). - Rozporzdzenie Ministra Gospodarki z dnia 20 wrzenia 2001 r. w sprawie bezpieczestwa i higieny pracy podczas eksploatacji maszyn i innych urzdze technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych (Dz. U. 2001 nr 118 poz. 1263). - Rozporzdzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczestwa i higieny pracy na stanowiskach wyposaonych w monitory ekranowe (Dz. U. 1998 nr 148 poz. 973). - Rozporzdzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 padziernika 2002 r. w sprawie minimalnych wymaga dotyczcych bezpieczestwa i higieny pracy w zakresie uytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (Dz. U. 2002 nr 191 poz. 1596). - Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie standardów wymaga bdcych podstaw przeprowadzania egzaminu potwierdzajcego kwalifikacje zawodowe (Dz. U. 2010 nr 103 poz. 652). - Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 czerwca 2007 r., w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz. U. Nr 124, poz. 860 z póniejszymi zmianami) - Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2004 r. zmieniajce rozporzdzenie w sprawie ramowych planów nauczania w szkolach publicznych (Dz. U. nr 43 poz. 393)

2.2. Opis zawodu i stanowiska pracy technika pojazdów samochodowych

Technik pojazdów samochodowych kieruje zespolem pracowników; organizuje, nadzoruje i wykonuje obslug techniczn oraz napraw pojazdów samochodowych; ocenia ich stan techniczny z zastosowaniem metod diagnostycznych; wykrywa i usuwa przyczyny awarii oraz uszkodze; wymienia zuyte lub uszkodzone elementy lub zespoly w pojazdach samochodowych. Powinien poslugiwa si dokumentacj konstrukcyjn, technologiczn i eksploatacyjn oraz oprogramowaniem komputerowym dotyczcym eksploatacji pojazdów samochodowych.

8

Technik pojazdów samochodowych interpretuje zjawiska i prawa z zakresu mechaniki, technologii mechanicznej, termodynamiki, maszynoznawstwa, elektrotechniki, elektroniki i automatyki, dotyczce pojazdów samochodowych. Identyfikuje pojazdy samochodowe, wyjania procesy zachodzce w maszynach i urzdzeniach; charakteryzuje materialy stosowane do ich budowy i eksploatacji oraz maszyny, urzdzenia i narzdzia stosowane w technice motoryzacyjnej. Technik pojazdów samochodowych powinien okreli stan techniczny pojazdów samochodowych; rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów, ich usterki i uszkodzenia oraz sposób ich naprawy. Dobiera sposoby obslugi i naprawy pojazdów samochodowych, narzdzia, przyrzdy i urzdzenia do bada diagnostycznych. Do obslugi i naprawy pojazdów dobiera niezbdne czci zamienne i materialy eksploatacyjne. Wiedz i umiejtnoci wykorzystuje podczas komunikowania si z klientem. Wyjania zakres niezbdnej naprawy i obslugi technicznej, stosujc techniki komunikowania, porozumiewa si take w jzyku obcym w zakresie niezbdnym do wykonywania zada zawodowych. Sporzdza kalkulacj kosztów oraz dokumentacj wykonanych czynnoci. Wszystkie zadania zawodowe wykonuje, przestrzegajc przepisów prawa oraz stosujc podczas planowania, organizowania wykonania i odbioru prac przepisy bezpieczestwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoarowej oraz ochrony rodowiska. Technicy pojazdów samochodowych mog podejmowa prace w stacjach obslugi pojazdów samochodowych, zakladach produkcyjnych i naprawczych pojazdów samochodowych, stacjach kontroli pojazdów, salonach sprzeday pojazdów samochodowych, przedsibiorstwach transportu samochodowego, instytucjach zajmujcych si obrotem pojazdami samochodowymi i ich czciami, przedsibiorstwach zajmujcych si likwidacj pojazdów samochodowych, instytucjach zajmujcych si ewidencj pojazdów samochodowych oraz ubezpieczeniami komunikacyjnymi, przedsibiorstwach doradztwa technicznego dotyczcego motoryzacji. Zawód technika pojazdów samochodowych stwarza due moliwoci zatrudnienia i naley do zawodów, w których powstaje wiele nowych stanowisk pracy. Jest to zwizane z postpem technicznym w sektorze motoryzacji, rosnc liczb pojazdów samochodowych oraz wprowadzaniem nowych i innowacyjnych technologii w samochodach. Obserwuje si wzrost zapotrzebowania na specjalistów w tym zawodzie, istnieje take moliwo prowadzenia wlasnej dzialalnoci gospodarczej przez absolwentów szkól technicznych ksztalccych si w tym zawodzie.

9

2.3. Ogólna charakterystyka wymaga egzaminu potwierdzajcego kwalifikacje zawodowe w zawodzie technik pojazdów samochodowych

Standardy wymaga egzaminacyjnych s podstaw przeprowadzania egzaminu potwierdzajcego kwalifikacje zawodowe w zawodach objtych klasyfikacj zawodów szkolnictwa zawodowego, w których ksztalcenie odbywa si w zasadniczych szkolach zawodowych, technikach, technikach uzupelniajcych i szkolach policealnych. Propozycj standardów opracowala Centralna Komisja Egzaminacyjna, zakladajc, e wymagania egzaminacyjne powinny uwzgldnia cele i zadania edukacyjne, zakres treci nauczania oraz umiejtnoci i osignicia uczniów zawarte w odpowiednich podstawach programowych. Opracowanie wymaga egzaminacyjnych umoliwilo, w procedurze egzaminowania absolwenta szkoly, ocen poziomu opanowania wiadomoci i umiejtnoci z zakresu danego zawodu. Standard wymaga jest obecnie obowizujcym ródlem wymaga, wykorzystywanym w celu potwierdzania kwalifikacji w zawodach objtych klasyfikacj zawodów szkolnictwa zawodowego. Standardy obowizuj niezalenie od tego, jaki program nauczania realizuje dana szkola. Egzaminy zawodowe mog zdawa absolwenci wszystkich typów szkól zawodowych ponadgimnazjalnych i policealnych, które ksztalc w zawodach ujtych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego. Pozytywna ocena kwalifikacji absolwenta koczy si wydaniem Dyplomu potwierdzajcego kwalifikacje zawodowe ­ jego posiadacz uzyskuje kwalifikacje w danym zawodzie. Dyplom zawiera wyniki egzaminu, ustalone przez okrgow komisj egzaminacyjn w stosunku do standardu wymaga egzaminacyjnych. Wynik jest porównywalny w skali kraju, ocena osigni zdajcego jest obiektywna. Dyplom potwierdzajcy kwalifikacje zawodowe zawiera istotn informacj dla pracodawców i instytucji edukacyjnych o przygotowaniu absolwenta do wykonywania wyuczonego zawodu. Zawód technik pojazdów samochodowych zostal wyodrbniony w klasyfikacji zawodów w 2007 roku. Na egzaminie potwierdzajcym kwalifikacje zawodowe sprawdzane s te wiadomoci i umiejtnoci, które zostaly zapisane w standardzie wymaga egzaminacyjnych. Najwaniejsze wymagania dotyczce oczekiwanych efektów ksztalcenia odpowiadajcych kwalifikacjom w zawodzie dotycz: 1. czytania ze zrozumieniem informacji przedstawionych w formie opisów, instrukcji, rysunków, szkiców, wykresów, dokumentacji technicznych i technologicznych, 2. przetwarzania danych liczbowych i operacyjnych,

10

3. bezpiecznego wykonywania zada zawodowych, zgodnie z przepisami bezpieczestwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoarowej oraz ochrony rodowiska, 4. wykonywania zadania obejmujcego praktyczne umiejtnoci z zakresu kwalifikacji w zawodzie technik pojazdów samochodowych. W zawodzie technik pojazdów samochodowych wymagania egzaminacyjne ujte w poszczególnych obszarach wymaga dotycz: 1. W obszarze wymaga ,,czytanie ze zrozumieniem informacji" absolwent powinien umie: ­ rozrónia zjawiska, prawa oraz pojcia z zakresu mechaniki technicznej, termodynamiki, elektrotechniki i automatyki oraz rozpoznawa wlasnoci cieczy i gazów; ­ rozrónia materialy konstrukcyjne i eksploatacyjne stosowane w pojazdach samochodowych; ­ rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych; ­ rozpoznawa wyposaenie pojazdów samochodowych; ­ rozrónia silniki oraz uklady napdowe pojazdów samochodowych; ­ rozpoznawa informacje zawarte w dokumentacji technicznej obslugi i naprawy pojazdów samochodowych, przepisach prawa dotyczcych eksploatacji, obrotu oraz ubezpiecze pojazdów samochodowych; ­ rozpoznawa budow oraz dzialanie systemów lub ukladów bezpieczestwa biernego i czynnego w pojazdach samochodowych; ­ rozpoznawa usterki i uszkodzenia pojazdów samochodowych oraz sposoby ich naprawy; 2. W obszarze wymaga ,,przetwarzanie danych" absolwent powinien umie: ­ zinterpretowa wyniki pomiarów wielkoci mechanicznych i elektrycznych; ­ zinterpretowa wyniki bada diagnostycznych; ­ okreli stan techniczny ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych; ­ dobiera narzdzia, przyrzdy i urzdzenia do bada diagnostycznych, obslugi naprawy ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych; ­ dobiera czci zamienne i materialy eksploatacyjne do obslugi i naprawy ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych; ­ dobiera sposoby obslugi i naprawy ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych; ­ sporzdza kalkulacje kosztów obslugi i naprawy pojazdów samochodowych.

11

3. W obszarze wymaga ,,bezpieczne wykonanie zada zawodowych" absolwent powinien umie: ­ stosowa przepisy i zasady bezpieczestwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpoarowej, ochrony rodowiska oraz przepisy ruchu drogowego podczas eksploatacji, obslugi i naprawy pojazdów samochodowych; ­ przewidywa zagroenia wystpujce podczas eksploatacji, obslugi i naprawy pojazdów samochodowych; ­ organizowa stanowiska pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; ­ dobiera rodki ochrony indywidualnej i zbiorowej podczas eksploatacji, obslugi i naprawy pojazdów samochodowych; ­ stosowa zasady udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym podczas eksploatacji, obslugi i naprawy pojazdów samochodowych. Obowizujcy standard wymaga egzaminacyjnych przewiduje na etapie egzaminów praktycznych opracowanie projektu realizacji prac zwizanych z eksploatacj, ocen stanu technicznego, obslug i napraw pojazdów samochodowych oraz wykonanie okrelonych prac z zakresu diagnostyki lub naprawy lub eksploatacji pojazdów samochodowych w okrelonych warunkach organizacyjnych na podstawie dokumentacji technicznej. Absolwent powinien umie: ­ Analizowa i sporzdza dokumentacje techniczn i eksploatacyjn, zwizan z obslug i napraw pojazdów samochodowych, ich ukladów lub zespolów. ­ Poslugiwa si urzdzeniami diagnostycznymi w procesie oceny stanu technicznego pojazdów samochodowych, ich ukladów lub zespolów, ustalenia przyczyn niesprawnoci, oraz sposobu ich usuwania. ­ Wykona pomiary wielkoci charakterystycznych dla pojazdów samochodowych, ich ukladów lub zespolów, zinterpretowa wyniki pomiarów na podstawie dokumentacji technicznej pojazdu. ­ Weryfikowa czci wchodzce w sklad ukladów lub zespolów pojazdu oraz identyfikowa je, dobiera czci zamienne, materialy konstrukcyjne i eksploatacyjne, uwzgldnia wyniki bada diagnostycznych. ­ Ocenia stan techniczny pojazdów samochodowych, ich ukladów lub zespolów na podstawie wyników bada diagnostycznych, rozpoznawa uszkodzenia ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. ­ Organizowa procesy obslugowo-naprawcze pojazdów samochodowych, ich ukladów lub zespolów odpowiednio do zakresu uslugi. ­ Sporzdza dokumentacj zwizan z procesami obslugowo-naprawczymi oraz obrotem pojazdami samochodowymi.

12

­ Wykorzystywa programy komputerowe obslugujce procesy obslugowo-naprawcze oraz obrót pojazdami samochodowymi. Czynnoci zwizane z eksploatacj, ocen stanu technicznego, obslug i napraw pojazdów samochodowych, ich ukladów lub zespolów wykonywane s na stanowisku egzaminacyjnym wyposaonym zgodnie ze standardem wymaga egzaminacyjnych w: komputer (podlczony do sieci lokalnej, z drukark sieciow) z pakietem oprogramowania (edytor tekstu, arkusz kalkulacyjny) oraz specjalistycznym oprogramowaniem obslugujcym proces obslugowo-naprawczy i obrót pojazdami samochodowymi, zestawy diagnostyczne wraz z oprogramowaniem do diagnostyki, stól warsztatowy z imadlem warsztatowym, zestawem kluczy i zestawem przyrzdów pomiarowych i z instrukcjami naprawy. Pracodawcy oczekuj od pracowników wykonania czynnoci wlaciwych dla kwalifikacji w zawodzie technik pojazdów samochodowych zgodnie z warunkami technicznymi wykonania i odbioru prac oraz instrukcjami producentów pojazdów samochodowych, podzespolów, czci itd. oraz stosowania wiedzy, umiejtnoci i zdolnoci osobistych w kategoriach samodzielnoci i odpowiedzialnoci za wlasn prac. Podczas ksztalcenia umiejtnoci praktycznych naley szczególn uwag zwróci na umiejtno samooceny oraz kryteria jakociowe wykonywanych czynnoci. Proces pracy powinien uwzgldnia planowanie wykonania zadania zawodowego oraz organizacj stanowiska pracy zgodnie z zasadami ergonomii. Podczas wykonywania zada zawodowych absolwent powinien zastosowa nabyt wiedz i umiejtnoci praktyczne. Sposób, w jaki wykona zadanie, naley rozpatrywa take w kategoriach samodzielnoci i odpowiedzialnoci. Podczas wykonywania zadania praktycznego ocenia si jako wykonanej uslugi lub istotn decyzj podjt przez zdajcego.

2.4. Zadania zawodowe technika pojazdów samochodowych

Technik pojazdów samochodowych powinien by przygotowany do wykonywania nastpujcych zada zawodowych: ­ Organizowanie procesów obslugi i naprawy pojazdów samochodowych. ­ Dokonywanie oceny stanu technicznego pojazdów samochodowych i ich zespolów.

13

­ Ustalanie przyczyn niesprawnoci pojazdów samochodowych oraz sposobów ich usuwania. ­ Wykonywanie napraw pojazdów samochodowych. ­ Weryfikowanie czci samochodowych i materialów eksploatacyjnych. ­ Kontrolowanie wykonywanych napraw. ­ Wykonywanie operacji zwizanych z eksploatacj pojazdów samochodowych. ­ Prowadzenie dokumentacji zwizanej z obslug i napraw pojazdów samochodowych. ­ Sprzeda pojazdów samochodowych oraz artykulów motoryzacyjnych. ­ Prowadzenie postpowania zwizanego z ubezpieczeniami, ewidencj oraz obrotem pojazdami samochodowymi. ­ Prowadzenie uslug motoryzacyjnych.

14

3. Podstawa programowa ksztalcenia w zawodzie technik pojazdów samochodowych

3.1. Opis kwalifikacji zawodowych absolwenta w zawodzie technik pojazdów samochodowych

Kwalifikacje zawodowe technika pojazdów samochodowych to uklad wiadomoci, umiejtnoci oraz cech osobowociowych pozwalajcych wykonywa zadania na stanowiskach pracy zwizanych z diagnostyk, napraw lub eksploatacj pojazdów samochodowych; w szczególnoci umiejtnoci wykorzystania wiedzy ogólnotechnicznej do zrozumienia budowy i zasad dzialania pojazdów, procesów technologicznych obslugiwania i naprawiania pojazdów samochodowych, take znajomo warunków i sposobów eksploatacji pojazdów, wykonywania operacji monterskich oraz czynnoci kontrolnych i odbiorowych prac. Technika pojazdów samochodowych powinny charakteryzowa zainteresowanie technik samochodow, dobra koordynacja zmyslowo-ruchowa i wyobrania przestrzenna, podzielno i koncentracja uwagi, szybka orientacja i spostrzegawczo, odporno na stres. W wyniku ksztalcenia w zawodzie absolwent powinien umie: ­ zinterpretowa zjawiska i prawa z zakresu mechaniki, technologii mechanicznej, termodynamiki, maszynoznawstwa, elektrotechniki, elektroniki i automatyki, dotyczce pojazdów samochodowych; ­ charakteryzowa pojazdy samochodowe oraz maszyny, urzdzenia i narzdzia stosowane w technice motoryzacyjnej; ­ identyfikowa pojazdy samochodowe; ­ odczytywa rysunki techniczne oraz schematy elektryczne i elektroniczne; ­ sporzdza szkice elementów mechanicznych oraz schematy ukladów elektrycznych pojazdów samochodowych; ­ charakteryzowa materialy stosowane do budowy i eksploatacji pojazdów samochodowych;

15

­ wyjania procesy zachodzce w maszynach i urzdzeniach; ­ wykonywa operacje z zakresu obróbki i lczenia materialów; ­ mierzy podstawowe wielkoci fizyczne i geometryczne oraz zinterpretowa wyniki pomiarów; ­ poslugiwa si dokumentacj konstrukcyjn, technologiczn i eksploatacyjn pojazdów samochodowych; ­ poslugiwa si oprogramowaniem komputerowym dotyczcym eksploatacji pojazdów samochodowych; ­ ocenia stan techniczny pojazdów samochodowych z zastosowaniem metod diagnostycznych; ­ wykonywa obslug techniczn oraz napraw pojazdów samochodowych; ­ przestrzega przepisów prawa i zasad dotyczcych eksploatacji, obrotu oraz ubezpiecze pojazdów samochodowych; ­ kierowa pojazdami samochodowymi na poziomie umoliwiajcym uzyskanie prawa jazdy kategorii B; ­ sporzdza kalkulacj kosztów obslugi i naprawy pojazdów samochodowych; ­ sporzdza dokumentacj obslugi i naprawy pojazdów samochodowych; ­ stosowa techniki komunikowania si z klientem; ­ porozumiewa si w jzyku obcym w zakresie niezbdnym do wykonywania zada zawodowych; ­ przestrzega przepisów bezpieczestwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoarowej oraz ochrony rodowiska; ­ organizowa stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; ­ przestrzega przepisów prawa dotyczcych dzialalnoci gospodarczej; ­ przestrzega przepisów prawa w zakresie wykonywanych zada zawodowych; ­ udziela pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; ­ kierowa zespolem pracowników; ­ korzysta z rónych ródel informacji oraz z doradztwa specjalistycznego; ­ prowadzi dzialalno gospodarcz. Ksztaltowanie postaw przedsibiorczych oraz przygotowanie do wejcia na rynek pracy powinno przebiega zarówno w trakcie ksztalcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zaj edukacyjnych ,,Podstawy przedsibiorczoci".

16

3.2 Cele ksztalcenia i treci bloków programowych w zawodzie technik pojazdów samochodowych

Zakres umiejtnoci i treci ksztalcenia, wynikajcy z opisu zawodu, zawieraj nastpujce bloki programowe: 3.2.1 Techniczne podstawy zawodu 3.2.2 Konstrukcja pojazdów samochodowych 3.2.3 Eksploatacja pojazdów samochodowych 3.2.4 Podstawy dzialalnoci zawodowej

3.2.1 Blok ­ Techniczne podstawy zawodu

Cele ksztalcenia

Ucze (sluchacz) w wyniku ksztalcenia powinien umie: ­ stosowa podstawowe prawa i zasady mechaniki technicznej, termodynamiki i elektrotechniki; ­ odczytywa oraz sporzdza rysunki techniczne, szkice i schematy; ­ poslugiwa si programami komputerowymi typu CAD do wspomagania projektowania; ­ stosowa uklad tolerancji i pasowa; ­ dokonywa analizy plaskich i przestrzennych ukladów sil; ­ dokonywa analizy ruchu postpowego, obrotowego i zloonego bryl sztywnych; ­ stosowa prawa i zasady dynamiki; ­ rozrónia rodzaje obcie oraz wyznacza warto naprenia; ­ klasyfikowa materialy konstrukcyjne i eksploatacyjne oraz okreli ich wlaciwoci i zastosowanie; ­ dokonywa pomiarów wielkoci fizycznych i geometrycznych oraz zinterpretowa wyniki pomiarów; ­ charakteryzowa techniki wytwarzania czci maszyn; ­ charakteryzowa rodzaje obróbki cieplnej i cieplno ­ chemicznej; ­ klasyfikowa czci maszyn; ­ wykonywa obróbk rczn i maszynow zwizan z napraw czci maszyn; ­ wykonywa polczenia materialów i czci maszyn;

17

­ dokonywa montau i demontau mechanizmów; ­ dokonywa oceny jakoci wykonanej pracy; ­ okreli wlaciwoci gazów i cieczy, charakteryzowa przemiany termodynamiczne; ­ charakteryzowa proces spalania paliw technicznych; ­ charakteryzowa napdy pneumatyczne i hydrauliczne; ­ charakteryzowa pompy, wentylatory, dmuchawy, sprarki, chlodziarki, silniki; ­ okreli zasady eksploatacji maszyn i urzdze; ­ klasyfikowa urzdzenia transportu wewntrznego oraz okreli ich zastosowanie; ­ okreli zastosowanie elementów elektrycznych i elektronicznych; ­ oblicza wielkoci charakteryzujce obwody elektryczne i elektroniczne; ­ dokonywa pomiarów wielkoci elektrycznych, zinterpretowa wyniki pomiarów; ­ odczytywa schematy elektryczne i elektroniczne; ­ charakteryzowa uklady regulacji automatycznej; ­ przestrzega przepisów bezpieczestwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoarowej oraz ochrony rodowiska.

Treci ksztalcenia

Treci ksztalcenia s ujte w nastpujcych dzialach programowych: ­ rodzaje rysunków technicznych; ­ metody odwzorowania obiektów na plaszczynie; ­ zasady wymiarowania; ­ rysunek zloeniowy; ­ zastosowanie schematów w mechanice, elektrotechnice, elektronice oraz automatyce; ­ tolerancje i pasowania; ­ statyka ukladów plaskich i przestrzennych; ­ kinematyka i dynamika mechanizmów; ­ podstawy wytrzymaloci materialów; ­ materialy konstrukcyjne i eksploatacyjne stosowane w budowie maszyn; ­ podstawy techniki pomiarowej; ­ metody wytwarzania czci maszyn; ­ czci maszyn; ­ obróbka rczna i maszynowa;

18

­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­

zasady montau i demontau zespolów, podzespolów i czci maszyn; zasady dzialania maszyn cieplnych; napdy pneumatyczne i hydrauliczne; podstawy eksploatacji maszyn; urzdzenia transportu wewntrznego; prd elektryczny, pole magnetyczne, elektromagnetyzm; obwód elektryczny i elektroniczny, elementy obwodów; elektrochemiczne ródla prdu; maszyny elektryczne; elementy pólprzewodnikowe i ich wlaciwoci; podstawy techniki analogowej; podstawy techniki cyfrowej; systemy sterowania i regulacji; elementy ukladu regulacji automatycznej.

3.2.2 Blok ­ Konstrukcja pojazdów samochodowych

Cele ksztalcenia

Ucze (sluchacz) w wyniku ksztalcenia powinien umie: ­ klasyfikowa pojazdy samochodowe wedlug przeznaczenia i rozwiza konstrukcyjnych; ­ okreli dane pojazdu samochodowego na podstawie charakterystyki technicznej; ­ dokonywa analizy sil dzialajcych na pojazd samochodowy; ­ zinterpretowa zjawiska wystpujce podczas ruchu pojazdów samochodowych; ­ okreli zasady doboru parametrów silnika i ukladu napdowego pojazdu samochodowego; ­ okreli wlasnoci trakcyjne pojazdów samochodowych; ­ rozrónia materialy konstrukcyjne i eksploatacyjne stosowane w budowie pojazdów samochodowych; ­ charakteryzowa silniki stosowane do napdu pojazdów samochodowych; ­ wyjania procesy zachodzce podczas pracy silnika spalinowego i elektrycznego; ­ okreli budow i zasad dzialania ukladów silnika i czci skladowych;

19

­ okreli zalenoci kinematyczne i dynamiczne zachodzce w ukladach mechanicznych silników; ­ wyjania budow i zasady dzialania elektronicznych systemów sterowania w pojazdach samochodowych; ­ rozrónia obwody oraz uklady elektryczne i elektroniczne pojazdów samochodowych; ­ odczytywa schematy elektryczne i elektroniczne pojazdów samochodowych; ­ wyjania budow i zasady dzialania elementów wyposaenia elektrycznego i elektronicznego pojazdów samochodowych; ­ okreli parametry techniczne elementów oraz urzdze elektrycznych i elektronicznych na podstawie oznacze i dokumentacji technicznej; ­ wyjania budow i zasady dzialania elementów ukladu napdowego samochodu; ­ wyjania budow i zasady dzialania elementów mechanizmów prowadzenia pojazdów samochodowych; ­ wyjania budow i zasady dzialania elementów nonych i jezdnych pojazdów samochodowych; ­ wyjania budow oraz zasady dzialania systemów bezpieczestwa biernego i czynnego pojazdów samochodowych; ­ charakteryzowa nadwozia pojazdów samochodowych; ­ okreli wplyw pojazdów samochodowych na zanieczyszczanie rodowiska.

Treci ksztalcenia

Treci ksztalcenia s ujte w nastpujcych dzialach programowych: ­ opis techniczny pojazdów samochodowych; ­ teoria ruchu samochodu; ­ materialy stosowane w budowie i eksploatacji pojazdów samochodowych; ­ procesy zachodzce w silnikach spalinowych i elektrycznych; ­ mechanika ukladów silników; ­ budowa silników; ­ napdy alternatywne; ­ elektroniczne systemy sterowania; ­ obwody, uklady elektryczne i elektroniczne pojazdów samochodowych; ­ elementy wyposaenia elektrycznego pojazdów samochodowych;

20

­ ­ ­ ­ ­ ­

uklady napdowe samochodów; mechanizmy none i jezdne samochodów; mechanizmy prowadzenia pojazdów samochodowych; systemy bezpieczestwa pojazdów samochodowych; nadwozia pojazdów samochodowych; zagadnienia ekologiczne.

3.2.4 Blok ­ Eksploatacja pojazdów samochodowych

Cele ksztalcenia

Ucze (sluchacz) w wyniku ksztalcenia powinien umie: ­ identyfikowa pojazdy na podstawie tabliczek znamionowych i VIN; ­ poslugiwa si programami komputerowymi dotyczcymi diagnostyki pojazdów samochodowych oraz obslugi klienta; ­ poslugiwa si dokumentacj technologiczn i eksploatacyjn w procesie diagnozy, obslugi i naprawy; ­ okreli warunki techniczne dopuszczenia pojazdów do ruchu na drogach publicznych; ­ dobiera narzdzia, przyrzdy i urzdzenia do wykonania okrelonych zada; ­ poslugiwa si urzdzeniami diagnostycznymi do bada elementów silnika; ­ poslugiwa si urzdzeniami diagnostycznymi do bada elementów podwozia pojazdu samochodowego; ­ poslugiwa si urzdzeniami diagnostycznymi do bada instalacji elektrycznej i elementów elektronicznych; ­ poslugiwa si urzdzeniami diagnostycznymi do bada nadwozia pojazdu samochodowego; ­ zinterpretowa wyniki bada diagnostycznych oraz okreli stan techniczny pojazdu samochodowego; ­ rozpoznawa uszkodzenia pojazdu na podstawie opisu objawów; ­ ocenia stan techniczny pojazdu samochodowego z zastosowaniem metod diagnostyki technicznej; ­ rozpoznawa usterki i uszkodzenia pojazdów samochodowych; ­ uytkowa urzdzenia obslugowo ­ naprawcze; ­ dokonywa obslugi i napraw pojazdów samochodowych;

21

­ demontowa i montowa podzespoly i zespoly mechaniczne w pojazdach samochodowych; ­ demontowa i montowa podzespoly elektryczne i elementy elektroniczne w pojazdach samochodowych; ­ dobiera czci zamienne i materialy eksploatacyjne do wykonania okrelonych zada; ­ planowa przebieg procesów obslugowo ­ naprawczych; ­ organizowa stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; ­ sporzdza kalkulacj kosztów obslugi i naprawy pojazdów samochodowych; ­ kierowa pojazdem w rónych warunkach drogowych i atmosferycznych; ­ sporzdza dokumentacj obslugi i naprawy pojazdu samochodowego; ­ przestrzega przepisów prawa dotyczcych ubezpiecze i obrotu pojazdami samochodowymi; ­ stosowa techniki komunikowania si z klientem; ­ przestrzega przepisów bezpieczestwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoarowej oraz ochrony rodowiska.

Treci ksztalcenia

Treci ksztalcenia s ujte w nastpujcych dzialach programowych: ­ podstawy eksploatacji pojazdów samochodowych; ­ badania kontrolne, diagnostyka elementów pojazdów samochodowych; ­ obsluga techniczna pojazdów samochodowych; ­ technologia naprawy pojazdów samochodowych i ich zespolów; ­ wyposaenie warsztatów obslugowo ­ naprawczych pojazdów samochodowych; ­ kontrola i naprawa instalacji, urzdze elektrycznych i ukladów elektronicznych; ­ dokumentacja technologiczna, eksploatacyjna i magazynowa; ­ przepisy ruchu drogowego; ­ technika kierowania pojazdami; ­ przepisy prawa dotyczce ubezpiecze i obrotu pojazdami samochodowymi; ­ biuro obslugi klienta i dokumentacja obslugi klienta; ­ bezpieczestwo i higiena pracy oraz ochrona rodowiska podczas obslugi i naprawy pojazdów samochodowych.

22

3.2.4 Blok ­ Podstawy dzialalnoci zawodowej

Cele ksztalcenia

Ucze (sluchacz) w wyniku ksztalcenia powinien umie: ­ wyjania mechanizmy funkcjonowania gospodarki rynkowej; ­ rozrónia formy organizacyjno-prawne przedsibiorstw produkcyjnych i uslugowych; ­ sporzdza dokumenty niezbdne do podejmowania i prowadzenia dzialalnoci gospodarczej; ­ sporzdza budet i planowa rozwój firmy; ­ opracowywa plan marketingowy; ­ stosowa przepisy Kodeksu pracy dotyczce praw i obowizków pracownika i pracodawcy; ­ stosowa przepisy prawa dotyczce dzialalnoci zawodowej; ­ podejmowa dzialania zwizane z poszukiwaniem pracy; ­ sporzdza dokumenty zwizane z zatrudnieniem; ­ komunikowa si z uczestnikami procesu pracy; ­ prowadzi negocjacje; ­ rozwizywa problemy techniczne w zakresie wykonywanych zada zawodowych; ­ podejmowa decyzje dotyczce wykonywania zada zawodowych; ­ przestrzega zasad etyki; ­ wykonywa prac zgodnie z przepisami bezpieczestwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoarowej oraz ochrony rodowiska; ­ okreli wplyw zmczenia fizycznego i psychicznego na efektywno pracy; ­ organizowa stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; ­ udziela pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; ­ formulowa pisemne i ustne wypowiedzi w jzyku obcym, zwizane z realizacj zada zawodowych; ­ organizowa doskonalenie zawodowe pracowników.

Treci ksztalcenia

Treci ksztalcenia s ujte w nastpujcych dzialach programowych: ­ gospodarka rynkowa; ­ formy organizacyjno-prawne przedsibiorstw produkcyjnych i uslugowych;

23

­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­

dokumenty zwizane z prowadzeniem dzialalnoci gospodarczej; struktura budetu; plan rozwoju przedsibiorstwa; strategie marketingowe; prawa i obowizki pracownika i pracodawcy; warunki pracy; przepisy prawa dotyczce dzialalnoci zawodowej; metody poszukiwania pracy; dokumenty zwizane z zatrudnieniem; zasady i metody komunikowania si; elementy socjologii i psychologii pracy; etyka; bezpieczestwo i higiena pracy; ochrona przeciwpoarowa i ochrona rodowiska; elementy ergonomii; zasady udzielania pierwszej pomocy; jzyk obcy zawodowy w zakresie czterech kompetencji jzykowych; formy doskonalenia zawodowego.

24

4. Plany nauczania dla zawodu technik pojazdów samochodowych

4.1. Plan nauczania ­ technikum czteroletnie

Zawód: technik pojazdów samochodowych 311[52] Podbudowa programowa: gimnazjum

Dla mlodziey Liczba godzin tygodniowo w czteroletnim okresie nauczania Klasy I ­ IV 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Podstawy konstrukcji maszyn Przepisy ruchu drogowego Bezpieczestwo pracy Silniki pojazdów samochodowych Podwozia i nadwozia pojazdów samochodowych Elektryczne i elektroniczne wyposaenie pojazdów samochodowych Pracownia diagnostyki pojazdów samochodowych Pracownia elektryczna i elektroniczna Organizacja i zarzdzanie przedsibiorstwem samochodowym Jzyk obcy zawodowy Zajcia praktyczne Razem 6 1 1 5 6 7 6 3 3 1 11 50 Dla doroslych Liczba godzin tygodniowo w czteroletnim okresie nauczania Liczba godzin w czteroletnim okresie nauczania

Lp

Przedmioty nauczania

Semestry I ­ VIII Forma stacjonarna 4 1 1 3 4 5 4 2 2 1 8 35 Forma zaoczna 75 30 13 63 75 80 75 38 38 13 130 630

Nauka jazdy samochodem: liczba godzin, indywidualnie dla kadego ucznia, zgodnie z obowizujcymi przepisami dotyczcymi szkolenia osób ubiegajcych si o prawo jazdy kategorii B. Praktyka zawodowa: 4 tygodnie

25

4.2. Plan nauczania ­ technikum uzupelniajce

Zawód: technik pojazdów samochodowych 311[52] Podbudowa programowa: zasadnicza szkola zawodowa

Dla mlodziey Liczba godzin tygodniowo w trzyletnim okresie nauczania Dla doroslych Liczba godzin tygodniowo w trzyletnim okresie nauczania Liczba godzin w trzyletnim okresie nauczania

Lp

Przedmioty nauczania

Semestry I ­ VI Klasy I ­ III 1 2 3 4 5 Podstawy konstrukcji maszyn Bezpieczestwo pracy Silniki pojazdów samochodowych Podwozia i nadwozia pojazdów samochodowych Elektryczne i elektroniczne wyposaenie pojazdów samochodowych Pracownia diagnostyki pojazdów samochodowych Pracownia elektryczna i elektroniczna Organizacja i zarzdzanie przedsibiorstwem samochodowym Jzyk obcy zawodowy Zajcia praktyczne Forma stacjonarna 3 1 2 3 Forma zaoczna 53 14 40 53

4 1 3 4

4 4 2

3 3 2

53 53 27

6 7 8

2 1 6 31

1 1 5 24

27 14 80 414

9 10 Razem

Praktyka zawodowa: 4 tygodnie

26

4.3. Plan nauczania ­ szkola policealna

Zawód: technik pojazdów samochodowych 311[52] Podbudowa programowa: szkola dajca wyksztalcenie rednie

Dla mlodziey Liczba godzin tygodniowo w dwuletnim okresie nauczania Dla doroslych Liczba godzin tygodniowo w dwuletnim okresie nauczania Liczba godzin w dwuletnim okresie nauczania

Lp

Przedmioty nauczania

Semestry I ­ IV Semestry I ­ IV 1 2 3 4 5 6 Podstawy konstrukcji maszyn Przepisy ruchu drogowego Bezpieczestwo pracy Silniki pojazdów samochodowych Podwozia i nadwozia pojazdów samochodowych Elektryczne i elektroniczne wyposaenie pojazdów samochodowych Pracownia diagnostyki pojazdów samochodowych Pracownia elektryczna i elektroniczna Organizacja i zarzdzanie przedsibiorstwem samochodowym Jzyk obcy zawodowy Zajcia praktyczne Forma stacjonarna 4 1 1 4 5 Forma zaoczna 82 30 14 68 82

6 1 1 5 6

7 6 3

5 4 2

85 82 41

7 8 9

3 1 11 50

2 1 8 37

40 14 144 682

10 11 Razem

Nauka jazdy samochodem: liczba godzin, indywidualnie dla kadego ucznia, zgodnie z obowizujcymi przepisami dotyczcymi szkolenia osób ubiegajcych si o prawo jazdy kategorii B. Praktyka zawodowa: 4 tygodnie

27

28

5. Porównanie programu nauczania z treciami podrcznika Silniki pojazdów samochodowych

5.1 Szczególowe cele nauczania przedmiotu silniki pojazdów samochodowych

W wyniku ksztalcenia ucze (sluchacz) powinien umie: sklasyfikowa silniki stosowane do napdu pojazdów samochodowych, rozróni podstawowe elementy tlokowego silnika spalinowego oraz okreli ich funkcje, wyjani zasad dzialania silnika czterosuwowego i dwusuwowego, wyjani zjawiska zachodzce podczas pracy silnika spalinowego, zinterpretowa parametry konstrukcyjne oraz parametry pracy silnika spalinowego, skorzysta z dokumentacji konstrukcyjnej i eksploatacyjnej silnika, scharakteryzowa materialy konstrukcyjne stosowane do wytwarzania elementów silnika tlokowego, scharakteryzowa materialy stosowane w eksploatacji silnika, okreli zalenoci kinematyczne i dynamiczne zachodzce w mechanicznych ukladach silników, wyjani zasad dzialania ukladów silnika tlokowego, scharakteryzowa budow elementów ukladów silnika tlokowego, scharakteryzowa rodzaje paliw stosowanych do zasilania silników, scharakteryzowa proces spalania w silnikach z zaplonem iskrowym i samoczynnym, scharakteryzowa budow oraz wyjani zasad dzialania ukladów zasilania silników z zaplonem iskrowym i samoczynnym, okreli sposoby ograniczania emisji skladników toksycznych przez silniki spalinowe, scharakteryzowa kierunki rozwoju konstrukcji silników spalinowych,

29

scharakteryzowa budow oraz wyjani zasad dzialania napdu hybrydowego pojazdów samochodowych, okreli zakres czynnoci obslugowych silnika, scharakteryzowa metody bada stosowanych do okrelania stanu technicznego silników, rozpozna usterki i uszkodzenia elementów silnika na podstawie opisu objawów, dobra metody weryfikacji elementów silnika, okreli sposoby naprawy czci silnika, scharakteryzowa narzdzia, przyrzdy i urzdzenia stosowane podczas obslugi, diagnostyki i naprawy silnika, zastosowa przepisy bezpieczestwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoarowej oraz ochrony rodowiska.

5.2 Material nauczania a treci podrcznika

Analiza treci podrcznika Silniki pojazdów samochodowych pozwala na stwierdzenie, e autorzy podrcznika odnosz si do wszystkich zagadnie wymaganych w programie nauczania przedmiotu silniki pojazdów samochodowych. W rozdzialach 1 do 12 podrcznika przedstawiono material nauczania zgodny z wymaganiami programu nauczania, a tytuly rozdzialów odpowiadaj nazwom dzialów treci z programu nauczania. Zawarte w podrczniku informacje pokrywaj si niemale w stu procentach z programem nauczania. W rozdziale 13 omówione zostaly silniki dwusuwowe, ze szczególnym uwzgldnieniem silnika z tlokiem wirujcym (Wankla). W rozdziale 14 przedstawiono zagadnienia zwizane z budow, weryfikacj, obslug i napraw ukladu zaplonowego, a w rozdziale 15 poruszono zagadnienie silników w pojazdach uytkowych. Rozdzial Podstawowe wiadomoci o silnikach zawiera wyczerpujcy zarys chronologiczny historii silników tlokowych. Omawia klasyfikacj silników tlokowych i w sposób ogólny przedstawia uklad konstrukcyjny i parametry konstrukcyjne silnika tlokowego. Szczególowe wyjanienie zasady dzialania silnika na podstawie wykresu indykatorowego oraz faz rozrzdu stanowi baz do dalszego studiowania podrcznika. Na podkrelenie zasluguje wprowadzenie do podrcznika ju od pierwszego rozdzialu zagadnie ochrony przed zanieczyszczeniami silnika, elementów skladowych pojazdu i powietrza wewntrz kabiny pasaerskiej (Rozdzial 1.10 Filtry. Budowa i obsluga) oraz zdefiniowanie substancji niezbdnych do utrzymania ruchu pojazdu, do czyszczenia po-

30

jazdu, jego obslugi oraz naprawy (Rozdzial 1.11 Substancje robocze, substancje pomocnicze). Rozdzial Podstawowe wiadomoci o silnikach ma charakter wprowadzajcy. W rozdziale Proces spalania w silnikach przedstawiono przebieg procesu spalania w silnikach z zaplonem iskrowym i samoczynnym. Dzial programu nauczania Proces spalania w silnikach jest przedstawiony w sposób wyczerpujcy, z uwzgldnieniem wiadomoci z teorii spalania i czynników konstrukcyjnych i eksploatacyjnych wplywajcych na spalanie oraz przepisów majcych na celu zredukowanie szkodliwych skladników spalin zgodnie z norm Euro 4 i Euro 5. Rozdzial Parametry pracy silnika. Charakterystyka silnika opracowano zgodnie z programem. Zdefiniowano parametry pracy silnika. Szczególowo omawiane jest w podrczniku zagadnienie badania silników na hamowni silnikowej. Podrcznik zapoznaje uczniów ze sposobem oceny pracy silnika na podstawie wartoci parametrów przedstawianych w tabelach oraz na wykresach charakterystyk. Rozdzial Uklad korbowy jest prawidlowo skorelowany z programem nauczania. Zagadnienia teoretyczne dotyczce kinematyki i dynamiki ukladu korbowego rozpatrywane s, zgodnie z zaleceniami programu nauczania. Podane s podstawowe wzory obliczeniowe, a pominito matematyczne wyprowadzanie wzorów. Tematyka dotyczca weryfikacji i naprawy elementów ukladu korbowego jest w podrczniku rozpatrywana lcznie, co jest zgodne z zaleceniami programu nauczania. Lcznie rozpatruje si równie rozwizania konstrukcyjne ukladu korbowego i materialy stosowane w konstrukcji elementów ukladu korbowego. Rozdzial Uklad rozrzdu jest prawidlowo skorelowany z programem nauczania. Studiujc ten rozdzial podrcznika, mona zapozna si z rozwizaniami konstrukcyjnymi ukladu rozrzdu, konstrukcj elementów ukladu rozrzdu, sterowaniem i regulacj rozrzdu oraz kierunkami rozwoju. Lcznie rozpatruje si konstrukcj elementów ukladu rozrzdu i materialy stosowane w konstrukcji elementów ukladu rozrzdu. W rozdziale Kadluby i glowice przedstawiono zagadnienia dotyczce konstrukcji kadlubów i glowic silników chlodzonych ciecz i chlodzonych powietrzem, uszczelnienia polczenia kadluba i glowicy oraz ich naprawy. Sposoby okrelania szczelnoci przestrzeni nad tlokiem, weryfikacji kadluba i glowicy oraz zasady dokrcania rub mocujcych glowic rozpatruje si w podrczniku lcznie w rozdziale Sposoby okrelania szczelnoci przestrzeni nad tlokiem. Wynika to z konsekwentnego lczenia zagadnie teoretycznych z praktyk. Dzial programu nauczania Uklady zasilania w paliwo silników z zaplonem iskrowym zostal opracowany w podrczniku starannie i wyczerpuj-

31

co, opisane zostaly zagadnienia budowy i obslugi ukladów zasilania silnika o zaplonie iskrowym przewidziane w programie nauczania. Przedstawiono nowoczesne rozwizania ukladów wtrysku, aktualnie stosowane w silnikach. Program nauczania zaleca, aby zwraca uwag na potrzeb ciglej aktualizacji wiedzy i umiejtnoci w zakresie ukladów zasilania. W dziale Uklady zasilania w paliwo silników z zaplonem iskrowym program nauczania przewiduje równie wprowadzenie zagadnie zwizanych z gazowymi ukladami zasilania silników. W podrczniku zagadnienia te przedstawione zostaly w rozdziale 12 p.t. Napdy alternatywne pojazdów samochodowych. W kolejnych podrozdzialach omówiono wyczerpujco mieszalnikowe uklady zasilania gazem i uklady sterowane elektronicznie, z instalacj gazow V generacji wlcznie. Rozdzial Uklady zasilania silników z zaplonem samoczynnym jest prawidlowo skorelowany z treciami nauczania, jakie przewiduje program nauczania. Diagnostyka, obsluga i naprawa elementów ukladów zasilania silników o zaplonie samoczynnym jest w podrczniku rozpatrywana lcznie z opisem ich budowy. Rozdzial Uklad chlodzenia opracowano zgodnie z programem. Treci ksztalcenia dotyczce elementów bezporedniego ukladu chlodzenia i regulacji intensywnoci chlodzenia s rozpatrywane lcznie w jednym podrozdziale. Podobnie lcznie w jednym podrozdziale rozpatrywane s treci ksztalcenia dotyczce obslugi ukladu chlodzenia silnika, badania elementów ukladu chlodzenia oraz weryfikacji elementów ukladu chlodzenia silnika. Rozdzial Uklad smarowania opracowano zgodnie z programem. Zgodnie z wymaganiami programu nauczania szczególn uwag zwrócono w podrczniku na zagadnienia eksploatacyjne dotyczce olejów smarujcych i smarów. Rozdzial Uklady dolotowe i wylotowe zawiera wszystkie niezbdne do realizacji programu nauczania treci. W ramach realizacji tego dzialu naley uj zagadnienia dotyczce doladowania silników, a zwlaszcza turbodoladowanie. Innym istotnym zagadnieniem s uklady wylotowe ograniczajce toksyczno spalin. Zagadnienia te s omawiane w podrczniku. Rozdzial 12 Napdy alternatywne pojazdów samochodowych realizuje treci nauczania analogicznego dzialu programu nauczania ­ hybrydowego zespolu napdowego stosowanego w samochodach. Tematyka tego rozdzialu wykracza poza program (napd ogniwem paliwowym, silniki spalinowe zasilane wodorem, olejem rolinnym, gazem ziemnym). Jest to zgodne z wymaganiami stalej aktualizacji tego dzialu, w miar pojawiania si nowych alternatywnych rozwiza dotyczcych napdu pojazdów samochodowych. Kolejne rozdzialy podrcznika (od 13 do 15) uzupelniaj obowizkowe treci ujte w programie nauczania. Rozdzial 13 ujmuje zagadnienia zwizane z dwusuwowym silnikiem o zaplonie iskrowym. Silniki te nie s w stanie spel-

32

ni wymaga norm Euro 5 dotyczcych ograniczenia emisji toksycznych skladników spalin, ale wiedza na temat tego typu silników ma wymiar dydaktyczny i praktyczny. Program nauczania zaleca przekazywanie treci ksztalcenia dotyczcych silnika dwusuwowego w formie informacji ogólnych. W rozdziale tym opisano równie silnik Wankla jako przyklad oryginalnej konstrukcji silnika. W rozdziale 13 omówione zostaly równie zagadnienia ukladu zaplonowego. W programie nauczania s to treci nauczania przedmiotu Elektryczne i elektroniczne wyposaenie pojazdów samochodowych. W rozdziale tym opisano budow bateryjnego, tranzystorowego i elektronicznego ukladu zaplonowego. Rozdzial 15 porusza w sposób ogólny problematyk silników pojazdów uytkowych i w tym zakresie stanowi uzupelnienie treci podrcznika dotyczcych ukladów wtryskowych silników o zaplonie samoczynnym oraz wymaga dotyczcych zawartoci szkodliwych skladników w spalinach.

5.3 Porównanie programu nauczania z treciami podrcznika Silniki pojazdów samochodowych

Material nauczania wg programu nauczania dla zawodu technik pojazdów samochodowych 311[52]/T, TU, SP/MEN/2007.07.18 Treci podrcznika Silniki pojazdów samochodowych

DZIAL 1. PODSTAWOWE WIADOMOCI O SILNIKACH 1 Historia silników stosowanych do napdu pojazdów samochodowych 2.1 Klasyfikacja silników tlokowych 2.2 Uklad konstrukcyjny silnika tlokowego 2.3. Parametry konstrukcyjne silnika 1.1 Historia silników stosowanych w pojazdach samochodowych Klasyfikacja silników tlokowych i ich konstrukcja 1.2.1 Silnik o zaplonie iskrowym 1.2.2 Silnik o zaplonie samoczynnym 1.2.2.1 Budowa silników o zaplonie samoczynnym 1.2.2.2 Cechy charakterystyczne silników o zaplonie samoczynnym 1.2.3 Uwagi na temat silników o zaplonie iskrowym. Stopie sprania

2

1.2

3

Stopie sprania

1.3

33

4 5 6

Zasada dzialania silnika czterosuwowego i dwusuwowego Wykres indykatorowy silnika Fazy rozrzdu silnika czterosuwowego

1.4 1.5 1.6

Zasada dzialania silnika czterosuwowego i dwusuwowego. Prawo Boyle'a-Mariotta Wykres indykatorowy silnika Fazy rozrzdu silnika czterosuwowego 1.6.1 Wykres faz rozrzdu 1.6.2 Numeracja cylindrów, kolejno zaplonu Wymiana ladunku w silniku czterosuwowym 1.7.1 Cykl pracy silnika o zaplonie iskrowym 1.2.2 Cykl pracy silnika o zaplonie samoczynnym Wspólczynnik napelnienia cylindra 1.8.1 Optymalizacja napelnienia silnika Doladowanie (regulacja napelnienia) silników Filtry. Budowa i obsluga Substancje robocze, substancje pomocnicze

7

Wymiana ladunku w silniku czterosuwowym

1.7

8 9

Wspólczynnik napelnienia cylindra Doladowanie silników

1.8 1.9 1.10 1.11

DZIAL 2. PROCES SPALANIA W SILNIKACH 1 1.1 Podstawowe wlasnoci paliw 1.2 Rodzaje paliw silnikowych Charakterystyka paliw stosowanych do zasilania silników 2.1 Podstawowe wiadomoci o paliwach

2

2.2

Charakterystyka paliw stosowanych do zasilania silników 2.2.1 Paliwa do silników o zaplonie iskrowym 2.2.2 Paliwa do silników o zaplonie samoczynnym Teoria spalania Wspólczynnik nadmiaru powietrza (=Lambda) (spalanie zupelne i niezupelne) Przebieg procesu spalania w silnikach o zaplonie iskrowym. Spalanie zupelne i niezupelne 2.5.1 Formowanie mieszanki paliwowo-powietrznej (mieszanka homogeniczna, mieszanka heterogeniczna) 2.5.2 Regulacja mocy

3 4 5

Teoria spalania Wspólczynnik nadmiaru powietrza 5.1 Przebieg spalania w silniku z zaplonem iskrowym 5.2 Spalanie niezupelne 5.3 Spalanie niecalkowite 5.4 Spalanie mieszanki jednorodnej 5.5 Spalanie mieszanki uwarstwionej

2.3 2.4 2.5

34

6

Wplyw czynników konstrukcyjnych i eksploatacyjnych na przebieg spalania w silniku z zaplonem iskrowym (ZI) Spalanie stukowe, zaplon powierzchniowy Komory spalania w silnikach z zaplonem iskrowym Przebieg spalania w silniku z zaplonem samoczynnym Wplyw czynników konstrukcyjnych i eksploatacyjnych na przebieg spalania w silnikach z zaplonem samoczynnym (ZS) Niedzielone komory spalania w silniku z zaplonem samoczynnym Dzielone komory spalania w silniku z zaplonem samoczynnym Sklad spalin

2.6

Wplyw czynników konstrukcyjnych i eksploatacyjnych na przebieg spalania w silniku o zaplonie iskrowym (ZI) Spalanie stukowe, zaplon powierzchniowy Komory spalania w silnikach o zaplonie iskrowym Przebieg spalania w silniku z zaplonem samoczynnym. Spalanie calkowite i niecalkowite Wplyw czynników konstrukcyjnych i eksploatacyjnych na przebieg spalania w silnikach o zaplonie samoczynnym

7 8 9

2.7 2.8 2.9

10

2.10

11

2.11

Niedzielone komory spalania w silniku o zaplonie samoczynnym Dzielone komory spalania w silniku o zaplonie samoczynnym Sklad gazów spalinowych silników o zaplonie iskrowym Sklad gazów spalinowych silników o zaplonie samoczynnym Toksyczno spalin silników o zaplonie iskrowym i samoczynnym 2.15.1 Okrelenie skladu spalin 2.15.2 Wplyw szkodliwych skladników spalin na organizmy ywe

12

2.12

13

2.13 2.14

14

Toksyczno spalin silników z zaplonem iskrowym i samoczynnym

2.15

DZIAL 3. PARAMETRY PRACY SILNIKA. CHARAKTERYSTYKA SILNIKA. 1 2 3 Prdko obrotowa rednie cinienie uyteczne 3.1 Moment obrotowy 3.2 Moc silnika 3.3 rednia prdko tloka 3.1 3.2 3.3 Prdko obrotowa silnika spalinowego i jej pomiar rednie cinienie uyteczne Moment obrotowy, moc silnika, rednia prdko tloka

35

4 5 6 7

Zuycie paliwa Sprawno silnika Wskaniki porównawcze silników Hamownia silnikowa

3.4 3.5 3.6 3.7

Zuycie paliwa i jego pomiar Sprawno silnika. Wskaniki porównawcze silników. Hamownia silnikowa. 3.7.1 Wyznaczanie mocy uytecznej silnika. 3.7.2 Hamulce obcieniowe. 3.7.3 Dobór hamulca i porównanie charakterystyk hamulca i silnika Charakterystyka prdkociowa, obcieniowa, regulacyjna Charakterystyka ogólna silnika

8

Charakterystyka prdkociowa, obcieniowa, regulacyjna Charakterystyka ogólna silnika

3.8

9

3.9

DZIAL 4. UKLAD KORBOWY. 1 2 3 Kinematyka mechanizmu korbowego Sily dzialajce w ukladzie korbowym Zasada wyznaczania mas wyrównowaajcych uklad korbowy. 4.1 Rozwizania konstrukcyjne ukladu korbowego 4.2 Materialy stosowane w konstrukcji elementów ukladu korbowego 4.1 4.2 4.3 Kinematyka mechanizmu korbowego Sily dzialajce w ukladzie korbowym Zasada wyznaczania mas wyrównowaajcych uklad korbowy Konstrukcja elementów ukladu korbowego. Materialy stosowane w konstrukcji elementów ukladu korbowego 4.4.1 Tlok 4.4.2 Piercienie tlokowe 4.4.3 Sworze tlokowy i osadzenia sworznia 4.4.4 Korbowód 4.4.5 Wal korbowy 4.4.5.1 Loyska walu korbowego 4.4.6 Dwumasowe kolo zamachowe Weryfikacja elementów i metody napraw ukladu korbowego 4.5.1 Weryfikacja i naprawa walów korbowych 4.5.2 Weryfikacja i naprawa tloków i piercieni tlokowych 4.5.3 Weryfikacja i naprawa korbowodu 4.5.4 Weryfikacja i naprawa walu korbowego

4

4.4

5

5.1 Weryfikacja elementów ukladu korbowego 5.2 Metody napraw elementów ukladu korbowego

4.5

36

DZIAL 5. UKLAD ROZRZDU 1 Rozwizania konstrukcyjne ukladu rozrzdu 5.1 Rozwizania konstrukcyjne ukladu rozrzdu. 5.1.1 Technika wielozaworowa Sterowanie prac zaworów Napd walka rozrzdu Zmienne sterowanie ukladem rozrzdu Kierunki rozwoju 5.4.1 Zmienne fazy rozrzdu 5.4.2 Zmienny napd rozrzdu Konstrukcja elementów ukladu rozrzdu Materialy stosowane w konstrukcji elementów ukladu rozrzdu 5.5.1 Zawory 5.5.2 Prowadnice zaworowe 5.5.3 Gniazda zaworowe 5.5.4 Spryny zaworowe 5.5.5 Walek rozrzdu Sposoby regulacji luzu zaworowego Weryfikacja elementów ukladu rozrzdu 5.1.1 Zuycie elementów rozrzdu 5.7.2 Weryfikacja ukladu rozrzdu Naprawa elementów ukladu rozrzdu

2 3 4

Sterowanie prac zaworów Napdy walka rozrzdu 4.1 Uklady zmiennych faz rozrzdu 4.2 Kierunki rozwoju ukladów rozrzdu 5.1 Sily dzialajce na zawór. 5.2 Materialy stosowane w konstrukcji elementów ukladu rozrzdu 5.3 Konstrukcja elementów ukladów rozrzdu

5.2 5.3 5.4

5

5.5

6 7

Sposoby regulacji luzu zaworowego Weryfikacja elementów ukladu rozrzdu Metody naprawy elementów ukladu rozrzdu

5.6 5.7

8

5.8

DZIAL 6. KADLUBY I GLOWICE 1 2 3 4 5 Elementy konstrukcyjne kadluba. Kadluby i glowice silników chlodzonych ciecz Kadluby i glowice silników chlodzonych powietrzem Materialy stosowane w konstrukcji kadlubów i glowic Metody uszczelniania polczenia kadluba z glowic 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 Elementy konstrukcyjne kadluba Kadluby i glowice silników chlodzonych ciecz Kadluby i glowice silników chlodzonych powietrzem Nowoczesne materialy stosowane w konstrukcji kadlubów i glowic Metody uszczelniania polczenia kadluba z glowic

37

6

6.1 Sposoby okrelania szczelnoci przestrzeni nad tlokiem 6.2 Weryfikacja kadluba i glowicy 6.3 Zasady dokrcania rub mocujcych glowic Naprawa glowicy i kadluba silnika

6.6

Sposoby okrelania szczelnoci przestrzeni nad tlokiem

7

6.7

Naprawa glowicy i kadluba silnika 6.1.1 Naprawa kadluba 6.7.2 Naprawa glowicy

DZIAL 7. UKLADY ZASILANIA SILNIKÓW Z ZAPLONEM ISKROWYM. 1 7.1 Sposoby powstawania mieszanki palnej w silniku 7.2 Obsluga ukladu zasilania silnika z zaplonem iskrowym 7.1 Zadania, budowa i obsluga ukladów zasilania 7.1.1 Zadania ukladów zasilania 7.1.2 Budowa ukladów zasilania 7.1.3 Czci skladowe ukladów zasilania 7.1.4 Przewietrzanie i odpowietrzanie zbiornika paliwa 7.1.5 Obsluga i naprawa ukladu zasilania silnika o zaplonie iskrowym Sposoby powstawania mieszanki palnej w silniku. Ganikowy uklad zasilania 7.3.1 Podstawowa zasada dzialania 7.3.2 Rodzaje ganików 7.3.3 Budowa ganika prostego Klasyfikacja ukladów wtrysku benzyny 7.4.1 Klasyfikacja ukladów wtrysku benzyny 7.4.2 Rodzaje ukladów wtryskowych benzyny Uklady wielopunktowego wtrysku do kolektora dolotowego sterowane elektronicznie. Spalanie mieszanki jednorodnej 7.5.1 Otrzymywanie informacji sterujcych

7.2

2

Ganikowy uklad zasilania

7.3

3

8.2 Klasyfikacja ukladów wtrysku benzyny. 7.2 Uklady wtrysku benzyny sterowane mechanicznie

7.4

4

Uklady wielopunktowego wtrysku do kolektora dolotowego sterowane elektronicznie

7.5

38

5

Uklady wtrysku jednopunktowego

7.6

Uklady wtrysku jednopunktowego 7.6.1 Poduklady jednopunktowego wtrysku paliwa 7.6.2 Elementy skladowe jednopunktowego wtrysku paliwa 7.6.3 Elektroniczna regulacja jednopunktowego wtrysku paliwa 7.6.4 Diagnostyka jednopunktowego wtrysku paliwa Wtrysk wielopunktowy LH-Motronic, LH-Jetronic 7.7.1 Poduklady ukladu wtryskowego LHMotronic 7.7.2 Wtryskiwacze ukladu LH-Motronic. 7.7.3 Regulacja elektroniczna w ukladzie LH-Jetronic Wtrysk wielopunktowy ME-Motronic 7.8.1 Poduklady ukladu wtryskowego LHMotronic 7.8.2 Elektroniczna regulacja ukladu MEMotronic Uklady bezporedniego wtrysku do cylindra Spalanie mieszanki uwarstwionej (MED-Motronic) 7.9.1 Tryby pracy ukladu z bezporednim wtryskiem benzyn 7.9.2 Przebieg spalania w silniku z wtryskiem bezporednim 7.9.3 Doprowadzenie paliwa w ukladzie MED-Motronic 7.9.4 Czci skladowe ukladu MEDMotronic 7.9.5 Regulacja elektroniczna ukladu MED-Motronic Wtrysk wielopunktowy KE-Jetronic 7.10.1 Poduklady ukladu wtrysku KEJetronic 8.10.1 Regulator mieszanki w ukladzie KE-Jetronic

6

6.1 Uklady wielopunktowego wtrysku do kolektora dolotowego sterowane elektronicznie 6.2 Analiza spalin

7.7

7.8

7

7.1 Uklady bezporedniego wtrysku do cylindra 7.2 Analiza spalin

7.9

8

Uklady wtrysku benzyny sterowane mechanicznie

7.10

39

9

9.1 Naprawa elementów ukladów wtrysku benzyny 9.2 Weryfikacja elementów ukladów wtrysku benzyny 9.3 Metody diagnostyki ukladów wtrysku benzyny sterowanych elektronicznie Klasyfikacja gazowych ukladów zasilania silników Mieszalnikowe uklady zasilania gazem Uklady zasilania gazem sterowane elektronicznie

7.11

Naprawa elementów ukladu wtrysku benzyny

10 11

12.8 12.9

Klasyfikacja gazowych ukladów zasilania silników Mieszalnikowe uklady zasilania gazem 12.9.1 Instalacja gazowa I generacji 12.9.2 Instalacja gazowa II generacji Uklady zasilania gazem sterowane elektronicznie 12.10.1 Instalacja gazowa III generacji 12.10.2 Instalacja gazowa IV generacji 12.10.3 Instalacja gazowa V generacji

12

12.10

DZIAL 8. UKLADY ZASILANIA SILNIKÓW Z ZAPLONEM SAMOCZYNNYM 1 2 Zadania ukladu zasilania silnika z zaplonem samoczynnym Klasyfikacja ukladów zasilania silników. Uklad zasilania z pomp wtryskow Rzdowa pompa wtryskowa 8.1 8.2 Zadania ukladu zasilania silnika o zaplonie samoczynnym Klasyfikacja ukladów zasilania silników 8.2.1 Urzdzenia wspomagajce rozruch silnika Uklad zasilania z pomp wtryskow Rzdowa pompa wtryskowa 8.4.1 Obsluga i naprawa rzdowej pompy wtryskowej 8.4.2 Rzdowa pompa wtryskowa z popychaczem przesuwnym Rozdzielaczowi pompy wtryskowe Regulatory prdkoci obrotowej 8.5.1 Mechanicznie sterowana rozdzielaczowa pompa wtryskowa z tlokiem poziomym typu VE 8.5.1.1 Regulator mechaniczny prdkoci obrotowej 8.5.1.2 Hydrauliczny regulator pocztku wtrysku 8.5.1.3 Uklady dodatkowe 8.5.1.4 Weryfikacja i naprawa pompy wtryskowej VE

3 4

8.3 8.4

5

5.1 Rozdzielaczowe pompy wtryskowe: VE, DPA 5.2 Regulatory prdkoci obrotowej

8.5

40

6

Sterowanie elektroniczne ukladów zasilania z pomp wtryskow

8.6

Sterowanie elektroniczne ukladów zasilania z pomp wtryskow 8.6.1 Elektronicznie regulowana rozdzielaczowa pompa wtryskowa z tlokiem poziomym (VE-EDC) 8.6.2 Rozdzielaczowa pompa wtryskowa z tlokami promieniowymi (VP44) Wtryskiwacze paliwa Uklad zasilania z pompowtryskiwaczami

7 8

Wtryskiwacze paliwa 8.1 Uklad zasilania z pompowtryskiwaczem 8.2 Pompowtryskiwacze sterowane mechanicznie i elektronicznie Uklad zasilania z indywidualnym zespolem pompy i wtryskiwacza Zasobnikowy uklad zasilania silnika z zaplonem samoczynnym Metody bada pomp wtryskowych i wtryskiwaczy paliwa

8.7 8.8

9

8.9

Uklad zasilania z indywidualnym zespolem pompy i wtryskiwacza Zasobnikowy uklad zasilania silnika o zaplonie samoczynnym (Common Rail) 8.10.1 Weryfikacja ukladu Common Rail Metody bada pomp wtryskowych i wtryskiwaczy paliwa 8.11.1 Badanie rzdowych pomp wtryskowych 8.11.2 Badanie rozdzielaczowych pomp wtryskowych 8.11.3 Budowa i regulacja wtryskiwaczy Monta pompy wtryskowej do silnika Kontrola zadymienia spalin Weryfikacja elementów ukladów zasilania 8.14.1 Weryfikacja wiec arowych 8.14.2 Weryfikacja wtryskiwaczy Naprawa elementów ukladów zasilania silników o zaplonie samoczynnym

10

8.10

11

8.11

12 13 14

Monta pompy wtryskowej do silnika Kontrola zadymienia spalin Weryfikacja elementów ukladów zasilania silnika 15.1 Naprawa elementów ukladów zasilania silników z zaplonem samoczynnym 15.2 Metody diagnozowania ukladów zasilania sterowanych elektronicznie 15.3 Obsluga ukladu zasilania silnika z zaplonem samoczynnym

8.12 8.13 8.14

15

8.15

41

DZIAL 9. UKLAD CHLODZENIA 1 2 3 4 5 Bilans cieplny silnika Sposoby chlodzenia silnika Ciecze chlodzce Poredni uklad chlodzenia silnika 5.1 Elementy poredniego ukladu chlodzenia 5.2 Regulacja intensywnoci chlodzenia silnika 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 Bilans cieplny silnika Sposoby chlodzenia silnika Ciecze chlodzce. Poredni uklad chlodzenia silnika Elementy poredniego ukladu chlodzenia. Regulacja intensywnoci chlodzenia 9.5.1 Czci skladowe ukladu chlodzenia o wymuszonym obiegu 9.5.2 Uklady chlodzenia sterowane elektronicznie

6 7

Bezporedni uklad chlodzenia silnika. 7.1 Obsluga ukladu chlodzenia silnika 7.2 Badanie elementów ukladu chlodzenia 7.3 Weryfikacja elementów ukladu chlodzenia silnika Naprawa elementów ukladu chlodzenia silnika

9.6 9.7

Bezporedni uklad chlodzenia silnika Obsluga, badanie i weryfikacja elementów ukladu chlodzenia silnika

9.8

Naprawa elementów ukladu chlodzenia silnika

DZIAL 10. UKLAD SMAROWANIA 1 2 3 4 Oleje silnikowe Sposoby smarowania silnika Obiegowy wymuszony uklad smarowania silnika 4.1 Elementy ukladu smarowania silnika 4.2 Sposoby chlodzenia oleju silnikowego Filtry oleju Sposoby napdu pompy oleju 10.1 10.2 10.3 10.4 Oleje smarujce i smary Sposoby smarowania silników Obiegowy wymuszony uklad smarowania Elementy ukladu smarowania silnika

5 6

10.5 10.6

Filtry oleju Sposoby napdu pompy oleju

42

7 8

Obsluga ukladu smarowania silnika 8.1 Metody diagnozowania ukladu smarowania silnika 8.2 Weryfikacja elementów ukladu smarowania silnika Naprawa elementów smarowania silnika

10.7 10.8

Obsluga ukladu smarowania silnika Metody diagnozowania i weryfikacja ukladu smarowania silnika

9

10.9

Naprawa elementów ukladu smarowania silnika

DZIAL 11. UKLADY DOLOTOWE I WYLOTOWE 1 2 Konstrukcja ukladu wylotowego silnika Tlumiki wylotu spalin 11.1 11.2 Konstrukcja ukladu wylotowego silnika Tlumiki wylotu spalin 11.2.1 Obsluga i naprawa ukladu wydechowego Reaktory katalityczne silników o zaplonie iskrowym 11.3.1 Dzialania majce na celu ograniczenie zawartoci szkodliwych skladników w spalinach 11.3.2 Uklad recyrkulacji spalin (EGR) 11.3.3 Obróbka spalin w dopalaczu katalitycznym spalin (katalizatorze) 11.3.4 Katalizator wspólpracujcy z ukladem regulacji skladu mieszanki (katalizator regulowany) 11.3.5 Rodzaje sond Lambda 11.3.6 Absorber NOx, katalizator redukujcy 11.3.7 Uklad dodatkowego powietrza Zasady eksploatacji silników wspólpracujcych z reaktorem katalitycznym Europejski system diagnozy pojazdu ,,EOBD" 11.5.1 Zakres dzialania systemu EOBD. 11.5.2 Obsluga i naprawa ­EOBD Poszukiwanie niesprawnoci regulacji Lambda

3

3.1 Reaktory katalityczne silników z zaplonem iskrowym 3.2 Uklad recyrkulacji spalin

11.3

4

Zasady eksploatacji silników wspólpracujcych z reaktorem katalitycznym

11.4 11.5

43

5

5.1 Uklady oczyszczania spalin silników z zaplonem samoczynnym 5.2 Uklad recyrkulacji spalin

11.6

Uklady oczyszczania spalin silników o zaplonie samoczynnym 11.6.1 Katalizator utleniajcy 11.6.2 Powrót spalin (EGR) 11.6.3 Filtr czstek stalych Sposoby doladowania silników

6

Sposoby doladowania silników 7.1 Turbodoladowanie silników 7.2 Zasady eksploatacji silników wspólpracujcych z turbosprark Doladowanie mechaniczne silników 9.1 Doladowanie dynamiczne silników 9.2 Konstrukcja ukladu dolotowego silnika 9.3 Kolektory dolotowe o zmiennych parametrach geometrycznych

11.7

7

11.8

Turbodoladowanie silników

8

11.9

Doladowanie mechaniczne silników

9

11.10

Doladowanie bezsprarkowe silników. Uklady dolotowe o zmiennej geometrii 11.10.1 Doladowanie z drgajcym slupem gazu w rurze dolotowej ­ dynamiczne 11.10.2 Doladowanie rezonansowe 11.10.3 Uklad doladowania rezonansowego i drgajcego slupa gazu w rurze dolotowej

DZIAL 12. NAPDY ALTERNATYWNE POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH 1 1.1 Klasyfikacja napdów hybrydowych 1.2 Wady i zalety napdu hybrydowego 2.1 Rozmieszczenie elementów hybrydowego zespolu napdowego w samochodzie 2.2 Akumulator hybrydowego zespolu napdowego Zasada dzialania hybrydowego ukladu napdowego 12.3 Napd hybrydowy. Klasyfikacja

2

12.4

Rozmieszczenie elementów hybrydowego zespolu napdowego w samochodzie 12.4.1 Akumulator hybrydowego zespolu napdowego

3

12.5

Dzialanie hybrydowego ukladu napdowego

44

4

Metody diagnozowania hybrydowego zespolu napdowego Inne alternatywne napdy pojazdów samochodowych

12.6

Metody diagnozowania hybrydowego zespolu napdowego Alternatywne noniki energii Napd gazem ziemnym Inne alternatywne napdy pojazdów samochodowych 12.7.1 Napd ogniwem paliwowym 12.7.2 Silniki spalinowe zasilane wodorem 12.7.3 Silniki spalinowe zasilane olejem rolinnym

5

12.1 12.2 12.7

45

6. wiczenia i rodki dydaktyczne w programie nauczania

Podstawowym celem realizacji programu nauczania przedmiotu Silniki pojazdów samochodowych jest zapoznanie uczniów z budow, zasad dzialania oraz metodami obslugi i naprawy silników stosowanych w pojazdach samochodowych. Wykonywanie wicze zamieszczonych w programie nauczania ma na celu ksztaltowanie umiejtnoci uczniów. Podczas wykonywania wicze powinien by uyty nowoczesny sprzt diagnostyczny, najnowsze urzdzenia oraz sprzt naprawczy. Du uwag naley zwróci na samodzielne wykonywanie poszczególnych wicze przez uczniów. W programie nauczania dla zawodu technik pojazdów samochodowych proponowane s nastpujce wiczenia: Do dzialu Podstawowe wiadomoci o silnikach: ­ identyfikacja silników na podstawie oznacze i dokumentacji, ­ analiza budowy silnika na podstawie dokumentacji konstrukcyjnej, ­ obliczanie stopnia sprania, ­ analiza pracy silnika czterosuwowego na podstawie wykresu indykatorowego; ­ porównanie faz rozrzdu na podstawie dokumentacji technicznej. Do dzialu Proces spalania w silnikach: ­ porównanie wlaciwoci paliw silnikowych, ­ analiza przebiegu procesu spalania w silnikach z zaplonem iskrowym i samoczynnym, ­ okrelanie wplywu warunków eksploatacji silnika na przebieg spalania w silnikach z zaplonem iskrowym i samoczynnym, ­ rozpoznawanie komór spalania w silnikach, ­ porównywanie skladu spalin w zalenoci od rodzaju mieszanki palnej, ­ charakteryzowanie toksycznych skladników spalin.

46

Do dzialu Parametry pracy silnika, charakterystyka silnika: ­ porównanie podstawowych parametrów pracy silnika na podstawie dokumentacji technicznej, ­ analiza charakterystyki silnika, ­ analiza charakterystyki prdkociowej silnika. Do dzialu Uklad korbowy: ­ rozpoznawanie konstrukcji ukladu korbowego silnika, ­ analiza zalenoci kinematycznych ukladu korbowego, ­ charakteryzowanie sil dzialajcych w ukladzie korbowym silnika, ­ wyznaczanie mas wyrównowaajcych silnik jednocylindrowy, ­ identyfikacja elementów ukladu korbowego, ­ okrelanie wlaciwoci materialów stosowanych do wytwarzania elementów ukladu korbowego, ­ okrelanie sposobu weryfikacji walu korbowego silnika. Do dzialu Uklad rozrzdu: ­ rozpoznawanie konstrukcji ukladów rozrzdu silnika, ­ wyznaczanie charakterystyki spryny zaworowej, ­ okrelanie wlaciwoci materialów stosowanych do budowy zaworów, ­ planowanie operacji dotyczcych wymiany przekladni walka rozrzdu, ­ okrelanie sposobu naprawy zaworów. Do dzialu Kadluby i glowice: ­ rozrónianie konstrukcji kadlubów chlodzonych ciecz, ­ charakteryzowanie materialów stosowanych do budowy kadlubów silnika, ­ okrelanie zasady dokrcania glowicy po naprawie, ­ ustalanie wymiarów naprawczych cylindrów na podstawie pomiarów, ­ planowanie operacji dotyczcych pomiaru cinienia sprania w cylindrach silnika, ­ okrelanie sposobu naprawy glowicy. Do dzialu Uklady zasilania silników z zaplonem iskrowym: ­ rozpoznawanie elementów ukladów wtrysku benzyny, ­ wyjanienie zasady doboru dawki paliwa przez uklad wtrysku sterowany elektronicznie,

47

­ porównywanie budowy oraz zasady dzialania ukladu wtrysku jednopunktowego i wielopunktowego poredniego, ­ charakteryzowanie czujników stosowanych w elektronicznych systemach sterowania wtryskiem benzyny, ­ rozrónianie gazowych ukladów zasilania silników, ­ okrelanie czynnoci obslugowych ukladów zasilania silników z zaplonem iskrowym, ­ planowanie czynnoci dotyczcych analizy spalin silnika. Do dzialu Uklady zasilania silników z zaplonem samoczynnym: ­ charakteryzowanie ukladów zasilania silnika z zaplonem samoczynnym, ­ analiza pracy rzdowej pompy wtryskowej, ­ porównywanie budowy i zasady dzialania wtryskowych pomp rozdzielaczowych typu: VE, DPA, ­ okrelenie sposobu badania wtryskiwaczy mechanicznych, ­ analiza elektronicznego sterowania pomp wtryskow, ­ identyfikowanie elementów zasobnikowego ukladu zasilania silnika, ­ planowanie operacji dotyczcych kontroli zadymienia silnika. Do dzialu Uklad chlodzenia: ­ charakteryzowanie cieczy chlodzcych silnik, ­ porównywanie poredniego i bezporedniego ukladu chlodzenia silnika, ­ analiza pracy termostatu, ­ okrelanie czynnoci obslugowych poredniego ukladu chlodzenia, ­ okrelanie metod naprawy chlodnicy, ­ planowanie operacji zwizanych z wymian pompy cieczy chlodzcej. Do dzialu Uklad smarowania: ­ rozpoznawanie olejów silnikowych na podstawie oznacze, ­ identyfikowanie elementów ukladu smarowania silnika, ­ charakteryzowanie metod napdu pompy oleju, ­ planowanie operacji dotyczcych wymiany oleju w silniku, ­ ocena stanu technicznego elementów silnika na podstawie pomiaru cinienia oleju.

48

Do dzialu Uklady dolotowe i wylotowe: ­ analiza pracy ukladu dolotowego o zmiennych parametrach geometrycznych, ­ rozrónianie tlumików wylotu spalin, ­ okrelanie warunków eksploatacji samochodu wyposaonego w reaktor katalityczny, ­ wyjanienie zasady dzialania turbosprarki. Do dzialu Napdy alternatywne pojazdów samochodowych: ­ porównywanie rozwiza konstrukcyjnych napdów hybrydowych, ­ identyfikowanie elementów hybrydowych zespolów napdowych, ­ wyjanienie zasady dzialania napdów hybrydowych. W programie nauczania zaleca si stosowanie nastpujcych rodków dydaktycznych: ­ modele i eksponaty silników, ­ modele, eksponaty ukladów i elementów silnika, ­ dokumentacja konstrukcyjna silników, ­ dokumentacja techniczno-obslugowa silników, ­ materialy eksploatacyjne silników, ­ modele obrazujce etapy zuycia i regeneracji czci silnika, ­ katalogi czci zamiennych elementów silników, ­ filmy, prezentacje multimedialne z zakresu budowy, obslugi i naprawy silników, ­ tablice pogldowe ilustrujce budow oraz zasad dzialania silnika i jego napdów.

49

7. Wskazówki metodyczne

W programie nauczania zostaly przedstawione bardzo konkretne uwagi o realizacji przedmiotu. Oto one: Podstawowym celem realizacji programu Silniki pojazdów samochodowych jest zapoznanie uczniów z budow, zasad dzialania oraz metodami obslugi i naprawy silników stosowanych do napdu pojazdów samochodowych. W trakcie realizacji programu istotna jest korelacja z innymi przedmiotami nauczania. Program stanowi podstaw do realizacji treci ksztalcenia przedmiotów : Zajcia praktyczne, Pracownia diagnostyki pojazdów samochodowych. W trakcie procesu nauczania naley odwolywa si do wiadomoci i umiejtnoci uzyskanych przez uczniów w wyniku realizacji programu przedmiotu Podstawy konstrukcji maszyn. Realizacja programu nauczania przedmiotu Silniki pojazdów samochodowych wskazana jest w klasie drugiej i trzeciej. Zajcia powinny by prowadzone w pracowni budowy i eksploatacji pojazdów samochodowych, wyposaonej w niezbdne rodki dydaktyczne. Wskazane jest stosowanie takich metod nauczania, jak: wyklad, pokaz z wyjanieniem, dyskusja dydaktyczna. Wskazane jest równie stosowanie rodków dydaktycznych, ulatwiajcych uczniom zrozumienie tematyki. Wykonywanie wicze zamieszczonych w programie powinno aktywizowa uczniów oraz ulatwi im zrozumienie sposobu funkcjonowania, obslugi i naprawy poszczególnych ukladów silnika. Podczas realizacji programu naley podawa przyklady typowych rozwiza konstrukcyjnych silników oraz wspólczenie stosowanego sprztu diagnostycznego, urzdze i narzdzi naprawczych. wiczenia zamieszczone w programie przedmiotu powinny by przeprowadzone na podstawie rónorodnych modeli, rzeczywistych elementów samochodu, materialów w postaci plansz, rysunków, foliogramów oraz materialów multimedialnych. Materialy te powinny by starannie wyselekcjonowane oraz odpowiada aktualnemu poziomowi techniki motoryzacyjnej. W trakcie realizacji programu naley zwróci uwag na stopie trudnoci wicze oraz moliwoci ich wykonania przez uczniów. Szczególn uwag naley zwraca na realizacj treci programowych trudnych do opanowania przez uczniów. Do takich treci naley zaliczy mechanik ukladu korbowego.

50

Bardzo istotna jest tematyka dotyczca procesu spalania w silnikach oraz ukladów zasilania. Dlatego te naley zwraca uwag na wplyw ukladów zasilania na dynamik i ekonomiczno silnika oraz zanieczyszczenie rodowiska. Proponuje si nastpujcy podzial godzin przeznaczonych na realizacj dzialów tematycznych:

Lp. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) Dzialy tematyczne Podstawowe wiadomoci o silnikach Proces spalania w silnikach Parametry pracy silnika. Charakterystyka silnika Uklad korbowy Uklad rozrzdu Kadluby i glowice Uklady zasilania silników z zaplonem iskrowym Uklady zasilania silników z zaplonem samoczynnym Uklad chlodzenia Uklad smarowania Uklady dolotowe i wylotowe Napdy alternatywne pojazdów samochodowych Razem Orientacyjna liczba godzin 10 18 8 18 12 12 24 30 12 14 12 10 180

Podzial godzin dotyczy realizacji programu w czteroletnim technikum dla mlodziey. Podana w tabeli liczba godzin przeznaczonych na realizacj poszczególnych dzialów tematycznych ma charakter orientacyjny. Nauczyciel moe dokonywa zmian w zalenoci od aktualnych potrzeb edukacyjnych. Treci programowe dzialu Podstawowe wiadomoci o silnikach maj charakter wprowadzajcy do nauki przedmiotu. Uczniowie poznaj histori silników stosowanych do napdu pojazdów samochodowych, ich klasyfikacj, ogóln budow, zasad dzialania oraz najwaniejsze zagadnienia dotyczce silników. Szczególowe wyjanienie zasady dzialania silnika na podstawie wykresu indykatorowego oraz faz rozrzdu stanowi baz do dalszej nauki. Treci ksztalcenia dotyczce silnika dwusuwowego naley przekazywa w postaci informacji ogólnych.

51

W trakcie realizacji tematu Proces spalania w silnikach uczniowie zapoznaj si z przebiegiem procesu spalania w silnikach z zaplonem iskrowym i samoczynnym. Podczas realizacji dzialu omawia si: paliwa stosowane do zasilania silników, przebieg spalania, komory spalania w silnikach, produkty spalania. Szczególn uwag zwraca si na emisj skladników toksycznych. W trakcie realizacji treci programowych dzialu naley podkreli wplyw czynników konstrukcyjnych i eksploatacyjnych na przebieg procesu spalania w silnikach. Podczas realizacji dzialu Parametry pracy silnika, charakterystyka silnika naley zapozna uczniów ze sposobem oceny pracy silnika na podstawie wartoci parametrów przedstawionych na wykresach charakterystyk. W trakcie realizacji kolejnych dzialów tematycznych uczniowie powinni pozna budow, zasady obslugi, metody bada oraz sposoby naprawy poszczególnych ukladów silnika tlokowego. Podczas realizacji tych treci ksztalcenia naley prezentowa przyklady konstrukcji elementów, stosowa rodki dydaktyczne przedstawione w programie przedmiotu. W trakcie realizacji dzialów tematycznych: Uklad korbowy, Uklad rozrzdu, Kadluby i glowice, naley zwraca uwag na materialy, z których wykonane s elementy ukladów. Podczas realizacji tematyki zwizanej z kinematyk oraz dynamik ukladu korbowego oraz ukladu rozrzdu naley ograniczy si do okrelenia i wyjanienia zalenoci, pomin matematyczne wyprowadzanie wzorów. Tematyk dotyczc budowy, obslugi, badania oraz naprawy ukladów i ich elementów naley realizowa lcznie, bez rozdzielania na budow, obslug, badanie i napraw. Podczas realizacji dzialów tematycznych: Uklady zasilania silników z zaplonem iskrowym, Uklady zasilania silników z zaplonem samoczynnym, naley zwraca uwag na dynamiczne zmiany dotyczce ukladów, na potrzeb ciglej aktualizacji wiedzy i umiejtnoci z tego zakresu. Podczas realizacji programu naley akcentowa aspekty ekologiczne zwizane z prac ukladów zasilania. W trakcie realizacji dzialów: Uklad chlodzenia, Uklad smarowania, uczniowie powinni pozna budow, zasady obslugi i naprawy elementów ukladów. Szczególn uwag naley zwraca na zagadnienia eksploatacyjne dotyczce: ukladów cieczy chlodzcych, olejów silnikowych.

52

W ramach realizacji dzialu Uklady dolotowe i wylotowe szczególn uwag naley zwraca na systemy doladowania silników, a glównie na turbodoladowanie oraz na systemy ukladów wylotowych ograniczajce toksyczno spalin. Podczas realizacji dzialu Napdy alternatywne pojazdów samochodowych uczniowie powinni pozna hybrydowy zespól napdowy stosowany w samochodach. Tematyka tego dzialu powinna by aktualizowana w miar pojawiania si nowych rozwiza dotyczcych napdu pojazdów samochodowych.

53

8. Planowanie pracy nauczyciela

Zaplanowanie pracy przez nauczyciela jest dzialaniem niezbdnym w celu zapewnienia prawidlowego przebiegu zaj, efektywnego przekazywania materialu nauczania, realizacji celów ksztalcenia, diagnozowania i ewaluacji osigni edukacyjnych ucznia. Plan wynikowy informuje, co ucze powinien umie po przerobieniu kadego dzialu. Podstaw do opracowania przedstawionego w poradniku planu wynikowego s wymagania programu nauczania w zawodzie technik pojazdów samochodowych, które podlegaj operacjonalizacji i przyporzdkowaniu okrelonych celów ksztalcenia do materialu nauczania zawartego w kolejnych rozdzialach podrcznika Silniki pojazdów samochodowych. Zasadniczo struktura podrcznika jest zgodna z struktur materialu nauczania ujtego w programie nauczania 311[5]/T,TU,SP/MEN/2007.07.18 Wymaganiom edukacyjnym przyporzdkowano kategorie celów poznawczych (taksonomi ABC opracowan przez B. Niemierko) oraz dwustopniowy poziom wymaga. Osignicia uczniów zostaly przedstawione w kategoriach operacyjnych. Poszczególne oznaczenia kategorii celów naley odczyta nastpujco: A ­ kategoria zapamitywania wiadomoci, B ­ rozumienia wiadomoci, C ­ stosowania wiadomoci w sytuacjach typowych, D ­ stosowania wiadomoci w sytuacjach problemowych. Ucze spelniajcy wymagania edukacyjne poziomu P (podstawowy) moe otrzyma najwyej ocen dostateczn, a spelniajcy take wymagania poziomu PP od oceny dobrej w zwy. Ocen niedostateczn otrzymuje ucze, który nie spelnia wymaga podstawowych. W praktyce szkolnej wystpuje równie szczególowa klasyfikacja ujmujca pi poziomów wymaga edukacyjnych, sformulowanych w celu okrelenia oceny: wymagania konieczne K na ocen dopuszczajc, wymagania podstawowe P na ocen dostateczn, wymagania rozszerzajce R na ocen dobr, wymagania dopelniajce D na ocen bardzo dobr, wymagania wykraczajce W na ocen celujc. W dwustopniowym podziale wymaga edukacyjnych poziom wymaga podstawowych zawiera wymagania K+P, natomiast poziom wymaga ponadpodstawowych zawiera wymagania K+P+R+D.

54

8.1. Propozycja nauczycielskiego planu wynikowego do przedmiotu Silniki pojazdów samochodowych opracowana na podstawie programu nauczania 311[5]/T,TU,SP/MEN/2007.07.18 i podrcznika Silniki pojazdów samochodowych

Wymagania edukacyjne Poziom wymaga PP P P P P P PP P PP PP PP Material nauczania Kategoria celu A C C C C C C B C C B

Nr rozdzialu w podrczniku (liczba godzin)

Ucze powinien umie:

Dzial 1. Podstawowe wiadomoci o silnikach (10 godz.) Historia silników stosowanych do pojazdów samochodowych 1.1 (1 godz.) Klasyfikacja silników tlokowych. Uklad konstrukcyjny silnika tlokowego. Parametry konstrukcyjne silnika 1.2 (1 godz.) wskaza najwaniejsze wydarzenia w historii rozwoju silników spalinowych, sklasyfikowa silniki tlokowe na podstawie tworzenia mieszanki i spalania, sklasyfikowa silniki tlokowe na podstawie zasady dzialania, sklasyfikowa silniki tlokowe na podstawie wzajemnego usytuowania cylindrów, sklasyfikowa silniki tlokowe na podstawie wykonywanego ruchu tloka, sklasyfikowa silniki na podstawie sposobu chlodzenia, wskaza kryteria klasyfikacji silników tlokowych, rozróni silniki wg wzajemnego usytuowania cylindrów, scharakteryzowa budow silnika o zaplonie iskrowym, scharakteryzowa budow silnika o zaplonie samoczynnym, rozpozna zespoly i uklady dodatkowe silnika samochodowego o zaplonie iskrowym,

55

rozpozna zespoly i uklady dodatkowe silnika samochodowego o zaplonie samoczynnym, rozróni parametry konstrukcyjne silnika, scharakteryzowa cechy silników o zaplonie iskrowym, scharakteryzowa cechy silników zaplonie samoczynnym, Stopie sprania 1.3 (1 godz.) definiowa pojcie: stopie sprania, obliczy stopie sprania, wskaza znaczenie konstrukcyjne pojcia stopie sprania, Zasada dzialania silnika czterosuwowego i dwusuwowego 1.4 (1 godz.) zinterpretowa prawo Boyle'a- Mariotta, zinterpretowa prawo Gay ­ Lussaca, wyjani zjawiska zachodzce podczas pracy silnika spalinowego, wyjani zasad dzialania silnika czterosuwowego, wyjani zasad dzialania silnika dwusuwowego, Wykres indykatorowy silnika 1.5 (1 godz.) scharakteryzowa poszczególne suwy silnika czterosuwowego i dwusuwowego, wskaza zalenoci miedzy parametrami gazu w cyklu pracy silnika, rozpozna nieprawidlowy proces roboczy na podstawie wykresu indykatorowego, Fazy rozrzdu silnika czterosuwowego 1.6 (1 godz.) definiowa pojecie: fazy rozrzdu i wykres faz rozrzdu, okreli zasady numeracji cylindrów i kolejnoci zaplonów, scharakteryzowa cykl pracy silnika o zaplonie iskrowym, scharakteryzowa cykl pracy silnika o zaplonie samoczynnym, definiowa pojecie: wspólczynnik napelnienia cylindra, definiowa pojcie: optymalizacja napelnienia,

B B C C A C B C C B B B C B B A B C C A A

PP PP PP PP P PP PP PP PP PP P P PP PP PP P PP P P P P

Wymiana ladunku w silniku czterosuwowym 1.7 (2 godz.)

Wspólczynnik napelnienia cylindra 1.8 (1 godz.)

56

zinterpretowa zalenoci pomidzy parametrami na wykresie charakterystyki zewntrznej silnika, obliczy wspólczynnik napelnienia, Doladowanie silników 1.9 ­ 1.11 (1 godz.) definiowa pojcie: regulacji napelnienia ­ doladowania silników, rozpozna filtry stosowane w pojazdach, okreli zastosowanie filtrów. Dzial 2. Proces spalania w silnikach (18 godz.) Podstawowe wlasnoci paliw Rodzaje paliw silnikowych 2.1 (1 godz.) okreli podstawowe wlasnoci paliw, okreli sposoby otrzymywania paliw, rozróni paliwa stosowane w silnikach, Charakterystyka paliw stosowanych do zasilania silników 2.2 (2 godz.) zinterpretowa przebieg parowania paliw do silnika o zaplonie iskrowym, okreli wlaciwoci eksploatacyjne paliw do silników o zaplonie iskrowym, rozróni pojcia: MBO, MLO, LC, okreli wlaciwoci eksploatacyjne paliw do silników o zaplonie samoczynnym, porówna wlaciwoci paliw silnikowych, scharakteryzowa rodzaje paliw stosowanych w silnikach, Teoria spalania 2.3 (1 godz.) rozróni pojcia: spalanie zupelne, spalanie calkowite, wspólczynnik nadmiaru powietrza, okreli zadania ukladu tworzenia mieszanki paliwowo-powietrznej, Wspólczynnik nadmiaru powietrza 2.4 (1 godz.) definiowa pojcie: wspólczynnik nadmiaru powietrza, rozróni pojcia mieszanka paliwowo-powietrzna uboga, bogata, stechiometryczna, zinterpretowa wplyw wspólczynnika nadmiaru powietrza na parametry pracy silnika,

C C A B B

PP PP P P P

B B B C B B B B B B B A B C

P PP P PP P P P PP PP P P P P PP

57

Przebieg spalania w silniku z zaplonem iskrowym Spalanie niezupelne Spalanie niecalkowite Spalanie mieszanki jednorodnej Spalanie mieszanki uwarstwionej 2.5 (2 godz.)

rozróni pojcia: spalanie zupelne i niezupelne, spalanie calkowite i niecalkowite, scharakteryzowa przebieg procesu spalania w silniku z zaplonem iskrowym, analizowa przebieg reakcji spalania zupelnego i niezupelnego, rozróni pojcia: mieszanka homogeniczna, mieszanka heterogeniczna, rozróni sposoby regulacji mocy silnika (regulacja ilociowa i jakociowa),

B C C B B

P P PP P P

Wplyw czynników konstrukcyjnych i eksploatacyjnych na przebieg spalania w silniku z zaplonem iskrowym (ZI) 2.6 (1 godz.)

scharakteryzowa warunki pracy silnika, w których zachodzi konieczno zmiany iloci i skladu mieszanki paliwowo-powietrznej, wskaza czynniki wplywajce na parametry mieszanki podczas: rozruchu zimnego silnika, rozgrzewania silnika, zmiany biegów, przypieszenia, pelnego obcienia i zaniku obcienia silnika, okreli wplyw warunków eksploatacji silnika na przebieg spalania w silniku o zaplonie iskrowym,

C

PP

B

P

B

PP

Spalanie stukowe, zaplon powierzchniowy 2.7 (1 godz.) Komory spalania w silnikach z zaplonem iskrowym 2.8 (2 godz.)

definiowa pojcia: spalanie stukowe, zaplon powierzchniowy, wskaza powody spalania stukowego, wskaza parametry pracy silnika, na które istotny wplyw ma ksztalt komory spalania, wskaza parametry okrelajce ksztalt i wielko komory spalania, rozróni ksztalt komory spalania: pólkolisty, daszkowy, klinowy, wanienkowy,

A B B B B A C B

P P PP P P P P P

Przebieg spalania w silniku z zaplonem samoczynnym 2.9 (2 godz.)

definiowa pojcie: zwloka zaplonu w silniku o zaplonie samoczynnym, scharakteryzowa spalanie podczas rozruchu silnika, rozróni spalanie calkowite i spalanie niecalkowite,

58

Wplyw czynników konstrukcyjnych i eksploatacyjnych na przebieg spalania w silnikach z zaplonem samoczynnym (ZS) 2.10 (1 godz.)

wskaza sposoby poprawy warunków spalania w silniku o zaplonie samoczynnym, scharakteryzowa sterowanie kanalami w kolektorze dolotowym przy malych i duych obrotach silnika o zaplonie samoczynnym, okreli wplyw warunków eksploatacji silnika na przebieg spalania w silniku o zaplonie samoczynnym,

B

PP

C

P

B

PP

Niedzielone komory spalania w silniku z zaplonem samoczynnym 2.11 (1 godz.) Dzielone komory spalania w silniku z zaplonem samoczynnym 2.12 (1 godz.) Sklad spalin 2.13 2.14 2.15 (2 godz.)

definiowa pojcie: niedzielone komory spalania,

A

P

definiowa pojcie: dzielone komory spalania, rozpozna komor spalania, scharakteryzowa sklad gazów spalinowych silników o zaplonie iskrowym, w tym substancje szkodliwe , zinterpretowa wplyw wspólczynnika nadmiaru powietrza na zawarto szkodliwych substancji w spalinach, scharakteryzowa substancje szkodliwe w gazach spalinowych, porówna sklad spalin w zalenoci od rodzaju mieszanki palnej, scharakteryzowa sklad gazów spalinowych silników o zaplonie samoczynnym, w tym substancji szkodliwych, wskaza metody i testy badania skladu spalin, wskaza rodki techniczne w celu ograniczenia emisji substancji szkodliwych.

A A

P P

C

PP

C

PP

C B

P PP

C B B

PP PP P

Dzial 3. Parametry pracy silnika. Charakterystyka silnika (8 godz.) Prdko obrotowa 3.1 (1 godz.) rednie cinienie uyteczne 3.2 wskaza metody pomiaru prdkoci obrotowej silnika, definiowa pojcie: ,,sprawno mechaniczna silnika spalinowego", zinterpretowa pojcia: ,,rednie cinienie indykowane "i ,,rednie cinienie uyteczne", B A C PP P PP

59

Moment obrotowy Moc silnika rednia prdko tloka 3.3 (1 godz.) Zuycie paliwa 3.4 (1 godz.)

obliczy moc silnika, moment obrotowy, redni prdko tloka, zinterpretowa zalenoci mocy silnika i momentu obrotowego od prdkoci obrotowej, obliczy zuycie paliwa, wskaza wielkoci, od których zaley zuycie paliwa, definiowa pojcie: sprawno uyteczna silnika spalinowego, wskaza wskaniki porównawcze silników, porówna parametry pracy silnika na podstawie dokumentacji, rozpozna elementy wyposaenia (urzdzenia, przyrzdy) hamowni silnikowej, wskaza metody pomiaru mocy uytecznej silnika,

C C C B A B B B B B B C C B C

PP PP P P P P PP P PP P P PP PP P PP

Sprawno silnika 3.5 Wskaniki porównawcze silników 3.6 (1 godz.) Hamownia silnikowa 3.7 (2 godz.)

Charakterystyka prdkociowa, obcieniowa, regulacyjna 3.8 (1 godz.)

rozróni charakterystyki silnika, okreli parametry silnika z charakterystyki, zinterpretowa wlaciwoci silnika na podstawie jego charakterystyki,

Charakterystyka ogólna silnika 3.9 (1 godz.)

analizowa charakterystyki silnika, okreli parametry silnika z charakterystyki ogólnej, zinterpretowa parametry pracy silnika spalinowego. Dzial 4. Uklad korbowy (18 godz.)

Kinematyka mechanizmu korbowego 4.1 (2 godz.)

wykona rysunek schematyczny prostego mechanizmu korbowego, okreli zalenoci kinematyczne zachodzce w ukladzie korbowym, analizowa zalenoci kinematyczne ukladu korbowego silnika,

C C C C C

P PP PP P PP

Sily dzialajce w ukladzie korbowym 4.2 (2 godz.)

wykona rysunek rozkladu sil dzialajcych w ukladzie korbowym, scharakteryzowa sily dzialajce w ukladzie korbowym silnika,

60

Zasada wyznaczania mas wyrównowaajcych uklad korbowy 4.3 (4 godz.)

wskaza cel równowaenia sil w ukladzie korbowym, okreli zalenoci stanu wyrównowaenia silnika, wyznaczy masy wyrównowaajce silnik,

B B C B B B B B B B C C B B

P PP PP P P P P PP P PP P PP P PP

Rozwizania konstrukcyjne ukladu korbowego Materialy stosowane w konstrukcji elementów ukladu korbowego 4.4 (6 godz.)

okreli funkcje poszczególnych elementów ukladu korbowego, rozpozna budow tloka, jego strefy, czci skladowe i powierzchnie, proporcje wymiarowe, rozpozna budow korbowodu i walu korbowego, czci skladowe i powierzchnie, rozpozna budow kola zamachowego, jego czci, rozróni piercienie tlokowe ze wzgldu na budow, zastosowanie, sposób montau, rozróni korbowody ze wzgldu na budow, rozróni loyska, panewki loyskowe, scharakteryzowa materialy stosowane w konstrukcji elementów ukladu korbowego, scharakteryzowa powloki chronice przed zuyciem i korozj elementy ukladu korbowego,

Weryfikacja elementów ukladu korbowego Metody napraw elementów ukladu korbowego 4.5 (4 godz.)

rozpozna usterki i uszkodzenia elementów ukladu korbowego, wskaza zasady i dobra metody weryfikacji elementów ukladu korbowego, dobra narzdzia, przyrzdy i urzdzenia do weryfikacji i naprawy elementów ukladu korbowego, okreli metody naprawy elementów ukladu korbowego. Dzial 5. Uklad rozrzdu (12 godz.)

B

P

B

PP

Rozwizania konstrukcyjne ukladu rozrzdu 5.1 (1 godz.) Sterowanie prac zaworów 5.2 (1 godz.) Napdy walka rozrzdu 5.3 (1 godz.)

rozróni rodzaje ukladów rozrzdu ze wzgldu na usytuowanie zaworów i walka rozrzdu, wskaza cel ukladu rozrzdu w silniku, rozróni sposoby napdu walka rozrzdu,

B

P

B B

P P

61

Uklady zmiennych faz rozrzdu Kierunki rozwoju ukladów rozrzdu 5.4 (2 godz.)

rozróni sposoby sterowania ukladem rozrzdu, rozpozna budow ukladu przestawiania walka rozrzdu, rozpozna budow zmiennego napdu rozrzdu, scharakteryzowa kierunki rozwoju ukladów rozrzdu,

B B B C B B C B B B B B B

P P P PP P P PP P P PP P P P

Sily dzialajce na zawór. Materialy stosowane w konstrukcji elementów ukladu rozrzdu Konstrukcja elementów ukladów rozrzdu 5.5 (3 godz.) Sposoby regulacji luzu zaworowego 5.6 (2 godz.)

rozróni konstrukcj zaworów dolotowych i wylotowych, okreli funkcje poszczególnych elementów ukladu rozrzdu, scharakteryzowa materialy stosowane w konstrukcji elementów ukladu rozrzdu, okreli przyczyny i skutki zaklóce luzu zaworowego, wskaza sposoby regulacji luzu zaworowego, scharakteryzowa budow i dzialanie hydraulicznej regulacji luzu zaworowego,

Weryfikacja elementów ukladu rozrzdu 5.7 (1 godz.)

wskaza przyczyny zuycia elementów ukladu rozrzdu, rozpoznawa usterki i uszkodzenia elementów ukladu rozrzdu na podstawie opisu objawów, wskaza zasady weryfikacji elementów ukladu rozrzdu,

Metody naprawy elementów ukladu rozrzdu 5.8 (1 godz.)

dobra narzdzia, przyrzdy i urzdzenia stosowane podczas naprawy elementów ukladu rozrzdu, wskaza zasady (metody) naprawy elementów ukladu rozrzdu, opracowa plan dzialania naprawy elementu ukladu rozrzdu. Dzial 6. Kadluby i glowice (12 godz.)

C

PP

B C

P PP

Elementy konstrukcyjne kadluba 6.1 (2 godz.)

rozpozna elementy konstrukcyjne kadluba: glowic cylindrow, skrzyni korbow, blok cylindrowy, rozróni glowice cylindrowe, wskaza sposoby zawieszenia silnika,

B B B

P P P

62

Kadluby i glowice silników chlodzonych ciecz 6.2 (1 godz.) Kadluby i glowice silników chlodzonych powietrzem 6.3 (1 godz.) Materialy stosowane w konstrukcji kadlubów i glowic 6.1 6.2 6.3 6.4 (2 godz.) Metody uszczelniania polczenia kadluba z glowic 6.5 (1 godz.) Sposoby okrelania szczelnoci przestrzeni nad tlokiem Weryfikacja kadluba i glowicy Zasady dokrcania rub mocujcych glowic 6.6 (3 godz.)

rozróni bloki cylindrowe z otwartym i zamknitym plaszczem wodnym, rozróni mokre i suche tuleje cylindrowe, wskaza rozwizania konstrukcyjne chlodzenia bloków cylindrowych powietrzem, scharakteryzowa materialy stosowane w konstrukcji kadlubów i glowic,

B B B

P PP PP

C

PP

rozróni uszczelki podglowicowe, B okreli sposób sprawdzenia cinienia sprania za pomoc miernika cinienia sprania, okreli sposób sprawdzenia ubytku cinienia sprania, okreli sposób sprawdzenia powierzchni roboczej cylindra, wskaza objawy nieszczelnoci, wskaza objawy zuycia powierzchni roboczej cylindrów, wskaza zasady montau tulei cylindrowych, wskaza zasady montau uszczelki podglowicowej i dokrcania rub mocujcych glowic, rozpozna usterki i uszkodzenia kadluba i glowicy, P

B B B B B B B B B B C

P P P P PP PP P P P P PP

Naprawa glowicy i kadluba silnika 6.6 6.7 (2 godz.)

wskaza zasady naprawy glowicy i kadluba, dobra narzdzia, przyrzdy i urzdzenia stosowane podczas naprawy glowicy i kadluba, opracowa plan dzialania naprawy elementu glowicy lub kadluba.

Dzial 7. Uklady zasilania silników z zaplonem iskrowym (24 godz.) Sposoby powstawania mieszanki palnej w silniku 7.2 (1 godz.) rozróni sposoby powstawania mieszanki palnej w silniku, B P

63

Obsluga ukladu zasilania silnika z zaplonem iskrowym 7.1 (2 godz.)

wskaza zadania ukladu zasilania w paliwo, rozpozna czci skladowe ukladów zasilania i scharakteryzowa ich budow, wskaza zalecenia obslugowe ukladu zasilania silnika o zaplonie iskrowym,

B B B B B

P P P P PP

Ganikowy uklad zasilania 7.3 (3 godz.)

wyjani zasad dzialania ganika, rozróni ganiki ze wzgldu na umieszczenie na kolektorze dolotowym silnika i kierunek przeplywu powietrza, rozróni ganiki w zalenoci od liczby komór mieszania oraz ich funkcji, rozpozna budow ganika prostego, jego zespolów, elementów, czci,

B B B C B B A C B B B B B B B

PP P P PP PP P PP PP P PP P P P PP PP

Klasyfikacja ukladów wtrysku benzyny. Uklady wtrysku benzyny sterowane mechanicznie 7.4 (3 godz.)

rozróni rodzaje ukladów wtryskowych benzyny, analizowa sposób sterowania (wtrysk przerywany) wtryskiwaczami, wskaza rónice pomidzy elektronicznie sterowanymi ukladami wtrysku paliwa,

Uklady wielopunktowego wtrysku do kolektora dolotowego sterowane elektronicznie 7.5 (2 godz.)

rozpozna budow elektrycznie sterowanego wtrysku benzyny, definiowa podstawowe wielkoci sterujce, scharakteryzowa budow czujników wielkoci sterujcych, rozpozna elementy skladowe jednopunktowego wtrysku paliwa, wyjani dzialanie jednopunktowego wtrysku paliwa, rozpozna elementy skladowe ukladu wielopunktowego wtrysku, rozpozna budow wtryskiwacza, rozróni wtryskiwacze, wyjani dzialanie regulacji elektronicznej w ukladzie LH-Jetronic, wyjani dzialanie regulacji elektronicznej w ukladzie ME-Motronic,

Uklady wtrysku jednopunktowego 7.6 (2 godz.)

Uklady wielopunktowego wtrysku do kolektora dolotowego sterowane elektronicznie 7.7 7.8 (3 godz.)

64

Uklady bezporedniego wtrysku do cylindra 7.9 (2 godz.)

rozpozna elementy skladowe ukladu bezporedniego wtrysku, scharakteryzowa tryby pracy silnika z bezporednim wtryskiem benzyny, rozpozna czci skladowe ukladu MEDMotronic, wyjani dzialanie regulacji elektronicznej w ukladzie MED-Motronic,

B B B B

P PP P PP

Uklady wtrysku benzyny sterowane mechanicznie 7.10 (2 godz.) Naprawa elementów ukladów wtrysku benzyny Weryfikacja elementów ukladów wtrysku benzyny Metody diagnostyki ukladów wtrysku benzyny sterowanych elektronicznie 7.11 (1 godz.)

rozpozna elementy skladowe ukladu wtrysku benzyny KE-Jetronic, rozpoznawa usterki i uszkodzenia elementów ukladów wtrysku benzyny, wskaza zasady weryfikacji elementów wtrysku benzyny, wskaza zasady naprawy elementów wtrysku benzyny, wskaza zasady diagnostyki w systemie OBD, dobiera narzdzia, przyrzdy i urzdzenia stosowane podczas diagnostyki, weryfikacji i naprawy elementów ukladów wtrysku benzyny,

B

P

B B B B B

P P P PP P

Klasyfikacja gazowych ukladów zasilania silników 12.8 (1 godz.) Mieszalnikowe uklady zasilania gazem 12.9 (1 godz.)

sklasyfikowa gazowe uklady zasilania silników, C rozpozna elementy skladowe instalacji gazowej i generacji i ich funkcje, wyjani dzialanie instalacji gazowej I generacji, rozpozna elementy skladowe instalacji gazowej II generacji i ich funkcje, wyjani dzialanie instalacji gazowej II generacji, PP

B B B B B B B B

P PP P PP P P P PP

Uklady zasilania gazem sterowane elektronicznie 12.10 (1 godz.)

rozpozna elementy skladowe instalacji gazowej III generacji i ich funkcje, rozpozna elementy skladowe instalacji gazowej IV generacji i ich funkcje, rozpozna elementy skladowe instalacji gazowej V generacji i ich funkcje, wskaza rónice w zasadach dzialania instalacji III-V generacji.

65

Dzial 8. Uklady zasilania silników z zaplonem samoczynnym (30 godz.) Zadania ukladu zasilania silnika z zaplonem samoczynnym. 8.1 (1 godz.) Klasyfikacja ukladów zasilania silników. 8.2 (2 godz.) Uklad zasilania z pomp wtryskow 8.3 (2 godz.) Rzdowa pompa wtryskowa 8.4 (2 godz.) wskaza zadania ukladu zasilania silnika o zaplonie samoczynnym, rozróni procesy wtrysku paliwa w silnikach o zaplonie samoczynnym, rozróni budow wiec arowych, rozpozna elementy ukladu wtryskowego z rzdow pomp wtryskow, wyjani dzialanie rzdowej pompy wtryskowej., wskaza zasady obslugi, regulacji i naprawy rzdowej pompy wtryskowej, wyjani dzialanie i regulacj rzdowej pompy wtryskowej z popychaczem przesuwnym, Rozdzielaczowe pompy wtryskowe: VE, DPA Regulatory prdkoci obrotowej 8.5 (3 godz.) rozpozna zespoly i elementy rozdzielaczowej pompy wtryskowej, scharakteryzowa budow i dzialanie regulatora prdkoci obrotowej, scharakteryzowa budow i dzialanie regulatora pocztku wtrysku, porówna budow i zasady dzialania wtryskowych pomp rozdzielaczowych typu VE i DPA, wskaza zasady weryfikacji i naprawy rozdzielaczowej pompy wtryskowej, Sterowanie elektroniczne ukladów zasilania z pomp wtryskow 8.6 (3 godz.) rozpozna elektronicznie regulowan rozdzielaczow pomp wtryskow, wyjani budow i dzialanie i elektronicznie regulowanej rozdzielaczowej pompy wtryskowej z tlokiem poziomym, wyjani budow i dzialanie elektronicznie regulowanej rozdzielaczowej pompy wtryskowej z tlokami promieniowymi, Wtryskiwacze paliwa 8.7 (2 godz.) rozpozna wtryskiwacze, rozróni rodzaje rozpylaczy, opracowa plan regulacji cinienia otwarcia wtryskiwacza, B P

B B B

P P P

B B B B C C B B B

P PP PP P PP PP PP P P

B

PP

B B B C

PP P P PP

66

Uklad zasilania z pompowtryskiwaczem Pompowtryskiwacze sterowane mechanicznie i elektronicznie 8.8 (1 godz.) Uklad zasilania z indywidualnym zespolem pompy i wtryskiwacza 8.9 (1 godz.)

rozpozna uklad zasilania z pompowtryskiwaczami, wyjani dzialanie (fazy wtrysku) pompowtryskiwacza, rozróni uklady zasilania z indywidualnym zespolem pompy i wtryskiwacza, wyjani budow i dzialanie indywidualnej pompy wtryskowej, rozpozna elementy skladowe ukladu zasilania Common Rail, wyjani budow i dzialanie poszczególnych elementów zasobnikowego ukladu zasilania, scharakteryzowa sterowanie elektroniczne EDC ukladu Common Rail, analizowa dzialanie ukladu zasilania w przypadku wystpienia usterki (przyklad),

B

P

B

PP

B

PP

B

PP

Zasobnikowy uklad zasilania silnika z zaplonem samoczynnym 8.10 (4 godz.)

B

P

B

PP

B

PP

C

PP

Metody bada pomp wtryskowych i wtryskiwaczy paliwa 8.11 (2 godz.) Monta pompy wtryskowej do silnika 8.12 (1 godz.) Kontrola zadymienia spalin 8.13 (2 godz.)

wskaza metody bada pomp wtryskowych, B PP

wskaza zasady montau pomp wtryskowych, B P

rozróni rodzaje dymienia, wskaza zasad dzialania dymomierza absorpcyjnego, opracowa plan kontroli zadymienia silnika,

B B C B B B

P PP PP P P P

Weryfikacja elementów ukladów zasilania silnika 8.14 (1 godz.)

wskaza zasady weryfikacji i montau wiec arowych, wskaza zasady weryfikacji wtryskiwaczy, rozpozna usterki i uszkodzenia ukladów zasilania silnika,

67

Naprawa elementów ukladów zasilania silników z zaplonem samoczynnym Metody diagnozowania ukladów zasilania sterowanych elektronicznie Obsluga ukladu zasilania silnika z zaplonem samoczynnym 8.15 (3 godz.)

wskaza zasady identyfikacji uszkodze i naprawy elementów ukladów zasilania silników z zaplonem samoczynnym, dobra narzdzia, przyrzdy i urzdzenia stosowane podczas obslugi, diagnostyki i naprawy elementów ukladów zasilania.

B

P

B

P

Dzial 9. Uklad chlodzenia (12 godz.) Bilans cieplny silnika 9.1 (1 godz.) analizowa wykres Sankeya, analizowa rozklad temperatury w silniku, wskaza wymagania dotyczce ukladu chlodzenia, Sposoby chlodzenia silnika 9.2 (1 godz.) Ciecze chlodzce 9.3 (1 godz.) Poredni uklad chlodzenia silnika 9.4 (2 godz.) rozróni sposoby chlodzenia, rozróni ciecze chlodzce, wskaza wady i zalety poredniego ukladu chlodzenia, wyjani dzialanie poredniego ukladu chlodzenia, rozpozna elementy poredniego ukladu chlodzenia, rozróni uklady chlodzenia i chlodnice wystpujce w pojedzie, rozpozna elementy ukladu chlodzenia sterowanego elektronicznie, okreli sposoby regulacji intensywnoci chlodzenia silnika, Bezporedni uklad chlodzenia silnika 9.6 (1 godz.) Obsluga ukladu chlodzenia silnika Badanie elementów ukladu chlodzenia Weryfikacja elementów ukladu chlodzenia silnika 9.7 (2 godz.) wskaza wady i zalety bezporedniego ukladu chlodzenia, analizowa przyczyny zbyt wysokiej temperatury plynu chlodzcego, C PP C C B B B B B B B B B PP P P P P P P P PP P PP

Elementy poredniego ukladu chlodzenia Regulacja intensywnoci chlodzenia silnika 9.5 (3 godz.)

B

P

68

wskaza zasady obslugi, badania i weryfikacji elementów ukladu chlodzenia, opracowa plan czynnoci obslugowych ukladu chlodzenia, rozpozna usterki i uszkodzenia elementów ukladu chlodzenia, Naprawa elementów ukladu chlodzenia silnika 9.8 (1 godz.) wskaza zasady naprawy elementów ukladu chlodzenia silnika, dobra narzdzia, przyrzdy i urzdzenia stosowane podczas naprawy elementów ukladu chlodzenia silnika, opracowa plan dzialania wymiany elementu ukladu chlodzenia. Dzial 10. Uklad smarowania (14 godz.) Oleje silnikowe 10.1 (2 godz.) analizowa parametry olejów smarujcych, rozpozna wlaciwoci i zastosowanie olejów smarujcych, rozróni sposoby smarowania silnika, wyjani sposób obiegowego wymuszonego smarowania silnika, rozpozna elementy ukladu smarowania silnika, wyjani sposób chlodzenia oleju silnikowego,

B C B B

P PP P P

B

P

C

PP

C B B

PP P P

Sposoby smarowania silnika 10.2 (1 godz.) Obiegowy wymuszony uklad smarowania silnika 10.3 (1 godz.) Elementy ukladu smarowania silnika Sposoby chlodzenia oleju silnikowego 10.4 (2 godz.) Filtry oleju 10.5 (1 godz.) Sposoby napdu pompy oleju 10.6 (1 godz.) Obsluga ukladu smarowania silnika 10.7 (3 godz.)

B B B

P P P

rozpoznawanie filtrów oleju i ich zastosowanie, rozrónianie budowy pomp oleju, wskaza zasady kontroli poziomu oleju za pomoc poziomowskazu lub wskaników pojazdu, wskaza zasady wymiany oleju, dobra narzdzia, przyrzdy i urzdzenia stosowane podczas obslugi ukladu smarowania silnika,

B B B B B

P PP P P P

69

Metody diagnozowania ukladu smarowania silnika Weryfikacja elementów ukladu smarowania silnika 10.8 (2 godz.)

wskaza zasady diagnozowania zuycia oleju, rozpozna usterki i uszkodzenia elementów ukladu smarowania silnika, wskaza zasady weryfikacji elementów ukladu smarowania, oceni stan techniczny elementów silnika na podstawie pomiaru cinienia oleju,

B B B C B

P P P P P

Naprawa elementów smarowania silnika 10.9 (1 godz.)

wskaza zasady naprawy elementów smarowania silnika, dobra narzdzia, przyrzdy i urzdzenia stosowane podczas naprawy elementów smarowania silnika.

Dzial 11. Uklady dolotowe i wylotowe (12 godz.) Konstrukcja ukladu wylotowego silnika. 11.1 (1 godz.) Tlumiki wylotu spalin. 11.2 (1 godz.) wskaza wymagania dotyczce ukladu wylotowego silnika, rozpozna elementy ukladu wylotowego, rozróni tlumiki wylotu spalin, wskaza zasady obslugi i naprawy ukladu wydechowego, wskaza dzialania majce na celu ograniczenie zawartoci szkodliwych skladników w spalinach, wyjani dzialanie ukladu recyrkulacji spalin, rozpozna katalizatory, zinterpretowa zaleno zawartoci substancji szkodliwych w spalinach od wspólczynnika nadmiaru powietrza, wyjani dzialanie ukladu wtrysku paliwa z regulacj sond Lambda, rozróni rodzaje sond Lambda, wyjani dzialanie ukladu dodatkowego powietrza (doprowadzanego przed katalizator), Zasady eksploatacji silników wspólpracujcych z reaktorem katalitycznym 11.4 11.5 (2 godz.) wskaza zasady eksploatacji silników wspólpracujcych z reaktorem katalitycznym, wskaza zakres dzialania systemu diagnozy pojazdu EOBD, B B B B P P P P

Reaktory katalityczne silników z zaplonem iskrowym Uklad recyrkulacji spalin 11.3 (3 godz.)

B B B C

P PP P PP

B B B B B

PP PP PP P PP

70

Uklady oczyszczania spalin silników z zaplonem samoczynnym Uklad recyrkulacji spalin 11.6 (1 godz.) Sposoby doladowania silników 11.7 (1 godz.) Turbodoladowanie silników. Zasady eksploatacji silników wspólpracujcych z turbosprark 11.8 (2 godz.)

wskaza cel stosowania ukladu powrotu spalin, wyjani dzialanie filtra czstek stalych,

B B

P P

rozróni sposoby doladowania silników, B rozpozna turbosprark i jej budow, rozróni sposoby regulacji cinienia doladowania, scharakteryzowa sposoby regulacji cinienia doladowania, okreli zasady eksploatacji silników wspólpracujcych z turbosprark, B B C B B B B B C B PP P P PP PP P PP P P PP PP

Doladowanie mechaniczne silników 11.9 (1 godz.) Doladowanie dynamiczne silników Konstrukcja ukladu dolotowego silnika Kolektory dolotowe o zmiennych parametrach geometrycznych 11.10 (2 godz.)

rozpozna sprark rubow, wskaza wady i zalety doladowania mechanicznego, wyjani zjawisko doladowania dynamicznego silnika, rozróni sposoby doladowania w zalenoci od geometrii rury dolotowej, zinterpretowa zaleno parametrów silnika od geometrii rury dolotowej, wyjani sposób doladowania rezonansowego.

Dzial 12. Napdy alternatywne pojazdów samochodowych (godz. 10) Klasyfikacja napdów hybrydowych Wady i zalety napdu hybrydowego 12.3 (1 godz.) Rozmieszczenie elementów hybrydowego zespolu napdowego w samochodzie Akumulator hybrydowego zespolu napdowego 12.4 (2 godz.) Zasada dzialania hybrydowego ukladu napdowego 12.5 (2 godz.) definiowa pojcie: ,,napd hybrydowy", wskaza zalety i wady napdu hybrydowego, rozróni szeregowy i równolegly napd hybrydowy, wyjani budow napdu hybrydowego, wyjani budow i dzialanie akumulatora hybrydowego zespolu napdowego, A B B B P P P P

B

PP

wyjani zasad dzialania (ruchu) hybrydowego zespolu napdowego,

B

PP

71

Metody diagnozowania hybrydowego zespolu napdowego 12.6 (1 godz.) Inne alternatywne napdy pojazdów samochodowych 12.1 12.2 12.7 (4 godz.)

wskaza sposoby diagnozowania akumulatora hybrydowego zespolu napdowego, wskaza alternatywne noniki energii, wskaza zalety i wady napdu gazem ziemnym, scharakteryzowa budow instalacji zasilajcej pojazd w gaz ziemny, wskaza inne alternatywne napdy pojazdów samochodowych.

B B B C B

P P PP PP PP

8.2 Przykladowe scenariusze lekcji

Scenariusz 1

Temat: Bezprzyrzdowa diagnostyka motocykla

Cel ogólny: Okrelanie stanu technicznego motocykla Po zakoczeniu zaj ucze powinien umie: ­ okreli rozwizania techniczne motocykli, ­ rozpozna stan techniczny silnika na podstawie ogldzin i obserwacji jego pracy, ­ okreli stan techniczny zawieszenia przedniego i tylnego, ­ zdiagnozowa stan ukladu przeniesienia napdu, ­ oceni stan techniczny kól i ogumienia, ­ sprawdzi prawidlowo dzialania instalacji elektrycznej, ­ oceni jako wykonanej pracy, ­ skorzysta z informacji z rónych ródel. W czasie zaj bd ksztaltowane nastpujce umiejtnoci ponadzawodowe: ­ planowanie i organizowanie pracy, ­ praca w zespole, ­ ocena pracy zespolu. Metody nauczania­uczenia si: ­ metoda przewodniego tekstu.

72

rodki dydaktyczne: ­ zestawy wicze opracowane przez nauczyciela dla kadego zespolu uczniowskiego, ­ stanowisko do badania motocykla, ­ motocykl, ­ zestaw pyta prowadzcych, ­ dokumentacja techniczna motocykla, ­ literatura zalecana przez nauczyciela. Formy organizacyjne pracy uczniów: ­ uczniowie pracuj w zespolach 2­3 osobowych. Czas trwania zaj: 2 godziny dydaktyczne. Zadanie dla ucznia: Na podstawie dokumentacji technicznej i literatury dokonaj bezprzyrzdowej diagnostyki motocykla. Oce jego stan techniczny. Przebieg zaj: Faza wstpna 1. Okrelenie tematu zaj. 2. Wyjanienie uczniom tematu, szczególowych celów ksztalcenia. 3. Wyjanienie uczniom zasad pracy metod tekstu przewodniego. 4. Podzial grupy uczniów na zespoly. Faza wlaciwa Praca metod tekstu przewodniego. Faza I. Informacje Pytania prowadzce: 1. Co to jest diagnostyka bezprzyrzdowa? 2. Z jakich podstawowych podzespolów sklada si motocykl? 3. Jakie rodzaje silników stosuje si w motocyklach? 4. Z jakich elementów sklada si uklad zawieszenia przedniego? 5. Z jakich elementów sklada si uklad zawieszenia tylnego? 6. W jakie rodzaje owietlenia i urzdze sygnalizacyjnych musi by wyposaony motocykl dopuszczony do ruchu? 7. Jak zbudowane s tlumiki motocyklowe? 8. Które z elementów motocykla wymagaj smarowania? 9. Jak zbudowane s kola motocykla? 10. Jakie ogumienie stosuje si w motocyklach?

73

Faza II. Planowanie 1. Jak okrelimy stan techniczny silnika motocykla? 2. Jak okrelimy stan techniczny zawieszenia przedniego i tylnego? 3. W jaki sposób zbadamy uklad przeniesienia napdu? 4. Jak ocenimy prawidlowo dzialania ukladu rozruchowego? 5. W jaki sposób sprawdzamy owietlenie i urzdzenia sygnalizacyjne? 6. Jak ocenimy stan techniczny ramy? 7. W jakiej postaci zapiszemy wynik badania motocykla? Faza III. Ustalenie Uczniowie: 1. okrelaj moliwe sposoby przeprowadzenia diagnostyki bezprzyrzdowej, 2. pracujc w zespolach, proponuj rozwizania szczególowe badania motocykla, 3. konsultuj wypracowane w grupie rozwizania z nauczycielem i wnosz ewentualne poprawki. Faza IV. Wykonanie Uczniowie: 1. wykonuj zgodnie z ustalon kolejnoci i metod badanie poszczególnych zespolów motocykla, 2. notuj swoje spostrzeenia w zeszycie przedmiotowym. Faza V. Sprawdzanie Uczniowie: 1. porównuj uzyskane wyniki wiczenia z wynikami innych grup, 2. oceniaj trafno wybranych przez siebie sposobów badania motocykla, 3. konsultuj z nauczycielem wyniki badania stanu technicznego. Faza VI. Analiza kocowa Uczniowie wraz z nauczycielem wskazuj, które etapy rozwizania zadania sprawily im trudnoci. Nauczyciel powinien podsumowa cale wiczenie, wskaza, jakie umiejtnoci byly wiczone, jakie wystpily nieprawidlowoci i jak ich unika na przyszlo. Sposób uzyskiwania informacji zwrotnej po zakoczonych zajciach: ­ anonimowe ankiety dotyczce oceny zaj i trudnoci podczas realizowania zadania.

74

Scenariusz 2

Temat: Wykonywanie weryfikacji gladzi cylindrów

Cel ogólny: Ksztaltowanie umiejtnoci wykonywania pomiarów gladzi cylindrów Po zakoczeniu zaj edukacyjnych ucze powinien umie: ­ okreli miejsca pomiarów gladzi cylindra, ­ wykona pomiary rednic cylindrów za pomoc rednicówki czujnikowej, ­ okreli najbliszy, wspólny dla wszystkich cylindrów wymiar naprawczy, ­ okreli zakres naprawy. W czasie zaj bd ksztaltowane nastpujce umiejtnoci ponadzawodowe: ­ organizowanie i planowanie pracy, ­ praca w grupie, ­ praca indywidualna, ­ prezentowanie wyników swojej pracy, ­ ocena pracy. Metody nauczania ­ uczenia si: ­ wyklad, ­ wiczenia. rodki dydaktyczne: ­ prezentacje multimedialne, ­ cylindry silników, ­ przyrzdy pomiarowe, ­ tablice pogldowe, Formy organizacyjne pracy uczniów: ­ indywidualna, ­ uczniowie pracuj w grupach 2-4 osobowych. Czas trwania zaj: 1 godzina dydaktyczna. Zadanie dla ucznia Przedmiotem zadania jest wykonanie weryfikacji gladzi cylindra w celu okrelenia zakresu naprawy.

75

Przebieg zaj: Faza wstpna 1. Okrelenie tematu zaj. 2. Wyjanienie uczniom tematu, szczególowych celów ksztalcenia. 3. Wyjanienie uczniom zasad pracy metod tekstu przewodniego. 4. Podzial grupy uczniów na zespoly. Faza wlaciwa Praca metod tekstu przewodniego. Faza I: Informacje Pytania prowadzce: 1. Jak stan gladzi cylindrów wplywa na prac silnika? 2. Jakie mog wystpi uszkodzenia gladzi cylindrów? 3. Na czym polega weryfikacja gladzi? 4. Jak wykonujemy pomiary gladzi cylindrów? 5. Co nazywamy wymiarem naprawczym? Faza II. Planowanie 1. Jakie narzdzia pomiarowe stosujemy? 2. W jakich miejscach cylindra wykonujemy pomiary? 3. Jak ustalamy wymiary naprawcze? Faza III. Ustalenie 1. Uczniowie, pracujc w zespolach, dobieraj narzdzia pomiarowe. 2. Uczniowie wskazuj punkty wykonania pomiarów. 3. Uczniowie konsultuj z nauczycielem sposób ustalenia wymiaru naprawczego. Faza IV. Wykonanie 1. Kady ucze w grupie samodzielnie wykonuje pomiary i zapisuje ich wyniki. 2. Uczniowie porównuj wyniki pomiarów tego samego cylindra. 3. Uczniowie kadej grupy ustalaj wymiar naprawczy cylindra. Faza V. Sprawdzanie 1. Uczniowie przygotowuj si do zaprezentowania swojej pracy. Zespoly uczniów wyznaczaj lidera grupy, który dokonuje prezentacji wiczenia. 2. Uczniowie sprawdzaj w grupach poprawno wykonanych wicze. Nauczyciel sprawdza poprawno wykonanych wicze.

76

Faza VI. Analiza kocowa Uczniowie wskazuj, które etapy rozwizania zadania sprawily im trudnoci. Nauczyciel powinien podsumowa cale wiczenie, wskaza, jak wiedz zdobywaj uczniowie, jakie wystpily bldy i w jaki sposób naley ich unika. Faza kocowa Zakoczenie zaj i ocena poprawnoci wykonania wiczenia oraz aktywnoci uczniów. Praca domowa Odszukaj w literaturze wiadomoci na temat: Sposobów postpowania, jeli rednice gladzi cylindrów przekroczyly ­ wskutek zuycia i napraw ­ najwikszy wymiar naprawczy. Na podstawie zgromadzonych informacji sporzd w zeszycie przedmiotowym notatk. Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakoczonych zajciach: ­ anonimowe ankiety ewaluacyjne dotyczce sposobu prowadzenia zaj, trudnoci podczas realizowania zadania i zdobytych umiejtnoci.

Scenariusz 3

Temat: Ogólny uklad konstrukcyjny pojazdu

Cel ogólny: Rozpoznanie rodzajów ukladów konstrukcyjnych pojazdów Po zakoczeniu zaj edukacyjnych ucze powinien umie: wymieni i rozpozna zasadnicze zespoly pojazdu, sklasyfikowa rodzaje ukladów konstrukcyjnych pojazdów, rozróni zasadnicze uklady konstrukcyjne pojazdów, okreli wady i zalety rónych ukladów konstrukcyjnych. W czasie zaj bd ksztaltowane nastpujce umiejtnoci ponadzawodowe: organizowanie i planowanie pracy, praca w zespole, ocena pracy zespolu, prezentacja uzyskanych wyników.

77

Metody nauczania­uczenia si: wiczenie praktyczne. pokaz z objanieniem. rodki dydaktyczne: plansze pogldowe, przezrocza i filmy, dokumentacja techniczna pojazdów, literatura wskazana przez nauczyciela. Formy organizacyjne pracy uczniów: 2­3 osobowe zespoly. Czas trwania zaj: 2 godziny dydaktyczne. Przebieg zaj: 1. Wprowadzenie. 2. Nawizanie do tematu, omówienie celów zaj. 3. Omówienie zasadniczych rodzajów ukladów konstrukcyjnych samochodów. 4. Wykonywanie wiczenia. Zadanie dla ucznia: Zidentyfikuj w pojazdach samochodowych zasadnicze zespoly na podstawie dokumentacji technicznej otrzymanej od nauczyciela. Na podstawie ich rozmieszczenia rozpoznaj ogólny uklad konstrukcyjny pojazdu. Okrel zalety i wady kadego z rozwiza. Instrukcja do wykonania wiczenia: powtórzy wiadomoci dotyczce ogólnego ukladu konstrukcyjnego pojazdów zawarte w materiale nauczania poradnika, rozpozna podstawowe zespoly analizowanego pojazdu samochodowego, zaklasyfikowa ogólny uklad konstrukcyjny rozpatrywanego pojazdu do odpowiedniej grupy, okreli pisemnie zalety i wady poszczególnych rozwiza konstrukcyjnych, przedstawi wyniki wiczenia.

78

Ocena poziomu osigni uczniów i ocena ich aktywnoci: uczniowie prezentuj wyniki swojego wiczenia, nauczyciel analizuje prac ucznia i omawia mocne i slabe strony, uczniowie wspólnie z nauczycielem dokonuj oceny prac. Praca domowa: Podaj w formie pisemnej po dwa przyklady wspólczesnych samochodów osobowych, w których zastosowano: klasyczny uklad napdowy, zblokowany uklad napdowy przedni, zblokowany uklad napdowy tylny, uklad napdowy 4x4. Sposób uzyskiwania informacji zwrotnej po zakoczonych zajciach: anonimowe ankiety dotyczce oceny zaj i trudnoci podczas realizowania zadania.

Scenariusz 4

Temat: Wykonanie obslugi codziennej i okresowej ukladu olejenia silnika

Cel ogólny: Ksztaltowanie umiejtnoci codziennej ceny stanu ukladu olejenia silnika oraz wykonania obslugi okresowej Po zakoczeniu zaj edukacyjnych ucze powinien umie: zorganizowa stanowisko do wykonywania obslugi codziennej i okresowej ukladu olejenia silnika zgodnie z zasadami bezpieczestwa i higieny pracy, dobra narzdzia do wykonania obslugi, dobra materialy eksploatacyjne, dokona wymiany zuytego oleju i filtrów. W czasie zaj bd ksztaltowane nastpujce umiejtnoci ponadzawodowe: organizowanie i planowanie pracy, praca w zespole, prezentacja uzyskanych wyników, ocena pracy zespolu.

79

Metody nauczania ­ uczenia si: pokaz z objanieniami, wiczenia praktyczne, dyskusja w grupie. rodki dydaktyczne: prezentacje multimedialne, zestaw narzdzi, czci zamienne, materialy eksploatacyjne, sprzt ochrony indywidualnej, dokumentacja techniczna pojazdu, instrukcje bhp i ochrony ppo. Formy organizacji pracy uczniów: praca w grupach, praca indywidualna. Czas trwania zaj: 4 godziny dydaktyczne. Przebieg zaj: 1. Wprowadzenie. 2. Nawizanie do tematu, omówienie celów zaj. 3. Planowanie czynnoci zwizanych z obslug codzienn ukladu olejenia pojazdu: sprawdzenie poziomu oleju, ocena cinienia oleju na podstawie wskaza kontrolek. 4. Planowanie czynnoci zwizanych z obslug okresow ukladu olejenia pojazdu: sprawdzenie stanu oleju, organoleptyczne sprawdzenie stanu filtrów oleju, sprawdzenie zalece zawartych w dokumentacji silnika dotyczcych wymiany oleju. 5. Organizacja stanowiska pracy. 6. Wykonanie zaplanowanych czynnoci: sprawdzenie poziomu oleju, ocena cinienia oleju na podstawie wskaza kontrolek, organizacja stanowiska do obslugi okresowej,

80

przygotowanie narzdzi, przygotowanie materialów eksploatacyjnych i czci zamiennych, wymiana oleju, wymiana filtrów, bieca kontrola wykonywanych zabiegów przekazanie pojazdu po wymianie. 7. Ocena poziomu osigni uczniów i ocena ich aktywnoci: uczniowie prezentuj swoje prace, nauczyciel analizuje prac ucznia i stwierdza czy czyni postpy, uczniowie wspólnie z nauczycielem dokonuj oceny prac. Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakoczonych zajciach: anonimowe ankiety

Scenariusz 5

Temat: Systemy wtrysku benzyny

Cel ogólny: Ksztaltowanie umiejtnoci rozróniania i klasyfikowania ukladów wtryskowych silników z zaplonem iskrowym Po zakoczeniu zaj edukacyjnych ucze powinien umie: wyjani istot dzialania wtryskowego ukladu zasilania, rozróni wskazane uklady wtryskowe, rozpozna czci skladowe ukladu wtryskowego, odnale w samochodzie elementy ukladu wtrysku benzyny, omówi budow ukladu wtryskowego, omówi budow czci skladowych. W czasie zaj bd ksztaltowane nastpujce umiejtnoci ponadzawodowe: organizowanie i planowanie pracy, praca w zespole, prezentacja uzyskanych wyników, ocena pracy zespolu.

81

Metody nauczania­uczenia si: miniwyklad, metoda tekstu przewodniego, dyskusja w grupie. rodki dydaktyczne: modele ukladów wtryskowych i ich czci, silniki z zasilaniem wtryskowym, tablice pogldowe, prezentacje multimedialne, dokumentacja techniczna pojazdu, Formy organizacji pracy uczniów: praca w grupach 2­3 osobowych, praca indywidualna. Czas: 1 godzina dydaktyczna. Zadanie dla ucznia Scharakteryzuj wskazane uklady wtryskowe. Przebieg zaj: Faza wstpna a) Okrelenie tematu zaj. b) Wyjanienie uczniom tematu, szczególowych celów ksztalcenia. c) Wyjanienie uczniom zasad pracy metod tekstu przewodniego. d) Podzial grupy uczniów na zespoly. Faza wlaciwa Praca metod tekstu przewodniego. Faza I ­ Informacje Pytania prowadzce: 1. W jaki sposób jest realizowany proces zasilania silnika w ukladach ganikowych? 2. Z jakich powodów wprowadzono uklady wtryskowe? 3. W jaki sposób jest realizowany proces zasilania silnika w ukladach wtryskowych? 4. Jakie wystpuj rodzaje ukladów wtryskowych? 5. Jak rozpoznajemy rodzaje ukladów wtryskowych?

82

Faza II ­ Planowanie 1. Jakie wyróniamy odmiany ukladów wtryskowych? 2. Jakie cechy charakterystyczne okrelaj nazw ukladu wtryskowego? Faza III ­ Ustalenie 1. Uczniowie, pracujc w zespolach, ustalaj zadania ukladów wtryskowych. 2. Uczniowie okrelaj rodzaje ukladów wtryskowych. 3. Uczniowie wskazuj rónice w budowie poszczególnych odmian. 4. Uczniowie zastanawiaj si nad rónic w dzialaniu ukladów wtryskowych. 5. Uczniowie zastanawiaj si nad wadami i zaletami ukladów. 6. Uczniowie konsultuj z nauczycielem poprawno rozumowania.

Faza IV ­ Wykonanie 1. Uczniowie odczytuj schematy wybranych ukladów wtryskowych. 2. Uczniowie charakteryzuj wskazane uklady wtryskowe. Faza V ­ Sprawdzanie 1. Uczniowie przygotowuj si do zaprezentowania swojej pracy. Zespoly uczniów wyznaczaj lidera grupy, który dokonuje prezentacji zadania. 2. Uczniowie sprawdzaj w grupach poprawno wykonanych wicze. Nauczyciel sprawdza oprawno rozumowania. Faza VI ­ Analiza kocowa Uczniowie wskazuj, które etapy rozwizania zadania sprawily im trudnoci. Nauczyciel powinien podsumowa cale wiczenie, wskaza, jakie wiadomoci byly poznawane, jakie wystpily bldy i jak ich unika na przyszlo. Faza kocowa Zakoczenie zaj i ocena poprawnoci wykonania wiczenia oraz aktywnoci uczniów. Praca domowa Opisz wybrany uklad wtrysku benzyny.

83

Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakoczonych zajciach: anonimowe ankiety ewaluacyjne dotyczce sposobu prowadzenia zaj, trudnoci podczas realizowania zadania i zdobytych umiejtnoci.

Scenariusz 6

Temat: Uklady chlodzenia silników spalinowych

Cel ogólny: Ksztaltowanie umiejtnoci rozróniania i charakteryzowania ukladów chlodzenia Po zakoczeniu zaj edukacyjnych ucze powinien umie: wyjani istot chlodzenia silnika spalinowego, rozpozna sposób chlodzenia silnika, wskaza czci skladowe ukladu chlodzenia, wyjani zasad dzialania ukladu oraz czci skladowych. W czasie zaj bd ksztaltowane nastpujce umiejtnoci ponadzawodowe: organizowanie i planowanie pracy, praca w zespole, prezentowanie wyników swojej pracy, ocena pracy zespolu. Metody nauczania ­ uczenia si: miniwyklad, metoda przewodniego tekstu. rodki dydaktyczne: modele ukladów chlodzenia, prezentacje multimedialne, tablice pogldowe, Formy organizacyjne pracy uczniów: indywidualna, uczniowie pracuj w grupach 2 osobowych. Czas trwania zaj: 1 godzina dydaktyczna.

84

Zadanie dla ucznia Przedmiotem zadania jest dokonanie klasyfikacji ukladów chlodzenia. Przebieg zaj: Faza wstpna 1. Okrelenie tematu zaj. 2. Wyjanienie uczniom tematu, szczególowych celów ksztalcenia. 3. Wyjanienie uczniom zasad pracy metod tekstu przewodniego. 4. Podzial grupy uczniów na zespoly. Faza wlaciwa Praca metod tekstu przewodniego. Faza I. Informacje Pytania prowadzce: 1. W jakim celu jest stosowane chlodzenie silnika spalinowego? 2. Na czym polega chlodzenie bezporednie? 3. Na czym polega chlodzenie porednie? 4. Jakie s rodzaje chlodzenia bezporedniego i poredniego? Faza II. Planowanie 1. Co oznacza pojcie ,,chlodzenie bezporednie"? 2. Co oznacza pojcie ,,chlodzenie porednie"? 3. Jakie s odmiany chlodzenia? Faza III. Ustalenie 1. Uczniowie, pracujc w zespolach, omawiaj warunki pracy silnika. 2. Uczniowie zastanawiaj si nad rónic chlodzenia bezporedniego i poredniego. 3. Uczniowie konsultuj z nauczycielem poprawno rozumowania klasyfikacji ukladów chlodze. Faza IV. Wykonanie 1. Uczniowie odczytuj schematy wybranych ukladów chlodzenia. 2. Uczniowie charakteryzuj wskazane uklady chlodzenia. Faza V. Sprawdzanie 1. Uczniowie przygotowuj si do zaprezentowania swojej pracy. Zespoly uczniów wyznaczaj lidera grupy, który dokonuje prezentacji wiczenia. 2. Uczniowie sprawdzaj w grupach poprawno wykonanych wicze. Nauczyciel sprawdza poprawno.

85

Faza VI. Analiza kocowa Uczniowie wskazuj, które etapy rozwizania zadania sprawily im trudnoci. Nauczyciel powinien podsumowa cale wiczenie, wskaza, jakie wiadomoci byly poznawane, jakie wystpily bldy i jak ich unika na przyszlo. Faza kocowa Zakoczenie zaj i ocena poprawnoci wykonania wiczenia oraz aktywnoci uczniów. Praca domowa Odszukaj w literaturze wiadomoci na temat: Nowoczesne rozwizania ukladów chlodzenia silników spalinowych. Na podstawie zgromadzonych informacji sporzd w zeszycie przedmiotowym notatk. Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakoczonych zajciach: anonimowe ankiety ewaluacyjne dotyczce sposobu prowadzenia zaj, trudnoci podczas realizowania zadania i zdobytych umiejtnoci.

Scenariusz 7

Temat: Diagnostyka silnika na podstawie pomiaru zadymienia spalin

Cel ogólny: Ksztaltowanie umiejtnoci diagnozowania stanu technicznego silnika Po zakoczeniu zaj edukacyjnych ucze powinien umie: zorganizowa stanowisko do wykonywania diagnostyki silnika zgodnie z zasadami bezpieczestwa i higieny pracy, dobra niezbdne narzdzia i przyrzdy pomiarowe, przygotowa pojazd i urzdzenie do badania, dokona pomiarów zadymienia spalin silnika ZS. W czasie zaj bd ksztaltowane nastpujce umiejtnoci ponadzawodowe: organizowanie i planowanie pracy, odpowiedzialno za swoj prac, praca w zespole, prezentacja uzyskanych wyników, ocena pracy zespolu.

86

Metody nauczania ­ uczenia si: pokaz z objanieniami, wiczenia praktyczne, dyskusja w grupie. Formy organizacji pracy uczniów: praca w grupach 2­3 osobowych, praca indywidualna. Czas trwania zaj: 1 godzina dydaktyczna. rodki dydaktyczne: samochód z silnikiem ZS, dymomierz absorpcyjny, zestaw narzdzi mechanika, materialy eksploatacyjne, sprzt ochrony indywidualnej, dokumentacja techniczna pojazdu, instrukcje bhp i ochrony ppo, prezentacje multimedialne, Przebieg zaj: 1. Wprowadzenie. 2. Nawizanie do tematu, omówienie celów zaj. 3. Planowanie czynnoci zwizanych z pomiarami diagnostycznymi silnika: analiza objawów usterki, omówienie moliwych bada diagnostycznych pomocnych w okreleniu usterki, sporzdzenie wykazu narzdzi i przyrzdów niezbdnych do wykonania wiczenia, sporzdzenie planu dzialania. organizacja stanowiska pracy. 4. Wykonanie zaplanowanych czynnoci: organizacja stanowiska, przygotowanie pojazdu i urzdzenia do badania diagnostycznego, pomiary zadymienia spalin,

87

analiza uzyskanych wyników oraz kocowa ocena stanu technicznego, bieca kontrola wykonywanych czynnoci, przekazanie pojazdu. 5. Ocena poziomu osigni uczniów i ocena ich aktywnoci: uczniowie prezentuj swoje prace, nauczyciel analizuje prac ucznia i stwierdza czy czyni postpy, uczniowie wspólnie z nauczycielem dokonuj oceny prac. Praca domowa Opisz procedur pomiaru zadymienia spalin silnika z zaplonem samoczynnym. Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakoczonych zajciach: anonimowe ankiety ewaluacyjne dotyczce sposobu prowadzenia zaj, trudnoci podczas realizowania zadania i zdobytych umiejtnoci.

Scenariusz 8

Temat: Pomiar cinienia sprania silnika ZS

Cel ogólny: Ksztaltowanie umiejtnoci oceny szczelnoci komory spalania silnika ZS za pomoc pomiaru cinienia sprania. Po zakoczeniu zaj edukacyjnych ucze powinien umie: zorganizowa stanowisko do wykonywania pomiaru cinienia sprania silnika ZS zgodnie z zasadami bezpieczestwa i higieny pracy, dobra niezbdne czci zamienne, narzdzia i przyrzdy pomiarowe, przygotowa pojazd i urzdzenie do badania, dokona pomiaru cinienia sprania. W czasie zaj bd ksztaltowane nastpujce umiejtnoci ponadzawodowe: organizowania i planowania pracy, odpowiedzialnoci za swoj prac, pracy w zespole, prezentacji uzyskanych wyników, oceny pracy zespolu.

88

Metody nauczania ­ uczenia si: pokaz z objanieniami, wiczenia praktyczne, dyskusja w grupie. Formy organizacji pracy uczniów: praca w grupach, praca indywidualna. Czas trwania zaj: 4 godziny dydaktyczne. rodki dydaktyczne: samochód z silnikiem ZS, próbnik cinienia sprania do silnika ZS, zestaw narzdzi monterskich klucz dynamometryczny, podkladki oslonowe wtryskiwaczy, sprzt ochrony indywidualnej, dokumentacja techniczna pojazdu, instrukcje bhp i ochrony ppo., prezentacje multimedialne, Przebieg zaj: 1. Wprowadzenie. 2. Nawizanie do tematu, omówienie celów zaj. 3. Planowanie czynnoci zwizanych z pomiarem cinienia sprania silnika ZS: analiza objawów usterki, omówienie innych moliwych bada diagnostycznych pomocnych w okreleniu stanu komory spalania, sporzdzenie wykazu narzdzi i przyrzdów niezbdnych do wykonania wiczenia, sporzdzenie planu dzialania. 4. Organizacja stanowiska pracy: wykonanie zaplanowanych czynnoci: organizacja stanowiska, przygotowanie pojazdu i próbnika cinienia sprania, pomiar cinienia sprania,

89

analiza uzyskanych wyników oraz kocowa ocena stanu technicznego komory spalania, bieca kontrola wykonywanych czynnoci, monta pojazdu, przekazanie sprawnego pojazdu. 5. Ocena poziomu osigni uczniów i ocena ich aktywnoci: uczniowie prezentuj swoje prace, nauczyciel analizuje prac ucznia i stwierdza, czy czyni on postpy, uczniowie wspólnie z nauczycielem dokonuj oceny prac. Praca domowa Opisz procedur pomiaru cinienia sprania silnika z zaplonem samoczynnym. Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakoczonych zajciach: anonimowe ankiety ewaluacyjne dotyczce sposobu prowadzenia zaj i zdobytych umiejtnoci.

Scenariusz 9

Temat: Obliczanie wielkoci charakteryzujcych silnik dwusuwowy

Cel ogólny: Ksztaltowanie umiejtnoci poslugiwania si wielkociami charakterystycznymi dla silnika dwusuwowego Po zakoczeniu zaj edukacyjnych ucze powinien umie: okreli, jakie wielkoci charakteryzuj silnik dwusuwowy, obliczy pojemno skokow cylindra, obliczy pojemno skokow silnika, obliczy stopie sprania silnika, przelicza jednostki. W czasie zaj bd ksztaltowane nastpujce umiejtnoci ponadzawodowe: organizowanie i planowanie pracy, praca w zespole, prezentowanie wyników swojej pracy, ocena pracy zespolu.

90

Metody nauczania ­ uczenia si: wyklad, metoda przewodniego tekstu. rodki dydaktyczne: dane techniczne silnika: rednica cylindra, skok tloka, pojemno komory sprania, tablice pogldowe. Formy organizacyjne pracy uczniów: indywidualna, uczniowie pracuj w grupach 24 osobowych. Czas trwania zaj: 1 godzina dydaktyczna. Zadanie dla ucznia Przedmiotem zadania jest obliczenie wielkoci charakteryzujcych silnik dwusuwowy. Przebieg zaj: Faza wstpna 1. Okrelenie tematu zaj. 2. Wyjanienie uczniom tematu i szczególowych celów ksztalcenia. 3. Wyjanienie uczniom zasad pracy metod tekstu przewodniego. 4. Podzial grupy uczniów na zespoly. Faza wlaciwa Praca metod tekstu przewodniego. Faza I. Informacje Pytania prowadzce: 1. Jakie wielkoci charakteryzuj silnik dwusuwowy? 2. W jaki celu podaje si warto rednicy cylindra? 3. Jak wyznaczamy skok tloka? 4. Jaka jest rónica midzy pojemnoci skokow cylindra i silnika? 5. Co to jest pojemno komory spalania?

91

Faza II. Planowanie 1. Jak obliczamy pojemno skokow cylindra? 2. Jak obliczamy pojemno calkowit cylindra? 3. Jak obliczamy pojemno calkowit silnika? 4. Jak obliczamy stopie sprania silnika? Faza III. Ustalenie 1. Zespoly uczniowskie otrzymuj dane techniczne rónych silników dwusuwowych. 2. Uczniowie ustalaj jednostki do prowadzenia oblicze. 3. Uczniowie okrelaj wzory niezbdne do wykonania oblicze. 4. Uczniowie konsultuj z nauczycielem poprawno rozumowania. Faza IV. Wykonanie 1. Uczniowie wykonuj obliczenia wielkoci charakteryzujcych silnik dwusuwowy. 2. Uczniowie sprawdzaj poprawno oblicze. Faza V. Sprawdzanie 1. Uczniowie przygotowuj si do zaprezentowania swojej pracy. Zespoly uczniów wyznaczaj lidera grupy, który dokonuje prezentacji wiczenia. 2. Uczniowie sprawdzaj w grupach poprawno wykonanych wicze. Nauczyciel sprawdza poprawno oblicze. Faza VI. Analiza kocowa Uczniowie wskazuj, które etapy rozwizania zadania sprawily im trudnoci. Nauczyciel powinien podsumowa cale wiczenie i wskaza, jakie zagadnienia byly poznawane, jakie wystpily bldy i jak ich unika na przyszlo. Faza kocowa Zakoczenie zaj i ocena poprawnoci wykonania wiczenia oraz aktywnoci uczniów. Praca domowa Odszukaj w literaturze wiadomoci na temat sprawnoci silników cieplnych. Na podstawie zgromadzonych informacji sporzd w zeszycie przedmiotowym notatk. Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakoczonych zajciach: anonimowe ankiety ewaluacyjne dotyczce sposobu prowadzenia zaj, trudnoci podczas realizowania zadania i zdobytych umiejtnoci.

92

Scenariusz 10

Temat: Analizowanie wykresów indykatorowych silnika czterosuwowego

Cel ogólny: Ksztaltowanie umiejtnoci poslugiwania si wielkociami charakterystycznymi dla silnika czterosuwowego Po zakoczeniu zaj edukacyjnych ucze powinien umie: scharakteryzowa suwy pracy silnika czterosuwowego, zanalizowa przemiany zachodzce w cylindrze silnika czterosuwowego, porówna wykres rzeczywisty z wykresem teoretycznym. W czasie zaj bd ksztaltowane nastpujce umiejtnoci ponadzawodowe: organizowanie i planowanie pracy, praca w zespole, prezentowanie wyników swojej pracy, ocena pracy zespolu. Metody nauczania ­ uczenia si: mini wyklad, metoda przewodniego tekstu. rodki dydaktyczne: dane techniczne silnika czterosuwowego, tablice pogldowe, prezentacje multimedialne, Formy organizacyjne pracy uczniów: indywidualna, uczniowie pracuj w grupach 24 osobowych. Czas trwania zaj: 1 godzina dydaktyczna. Zadanie dla ucznia Przedmiotem zadania jest analizowanie wykresu indykatorowego silnika czterosuwowego.

93

Przebieg zaj: Faza wstpna 1. Okrelenie tematu zaj. 2. Wyjanienie uczniom tematu i szczególowych celów ksztalcenia. 3. Wyjanienie uczniom zasad pracy metod tekstu przewodniego. 4. Podzial grupy uczniów na zespoly. Faza wlaciwa Praca metod tekstu przewodniego. Faza I. Informacje Pytania prowadzce: 1. Jakie wielkoci charakteryzuj silnik czterosuwowy? 2. Co przedstawia wykres indykatorowy? 3. Jak wyznaczamy wykres indykatorowy? 4. Jaka jest rónica midzy wykresem teoretycznym a rzeczywistym? Faza II. Planowanie 1. Jak wykrelamy wykres indykatorowy? 2. Jakie dane s potrzebne do sporzdzenia wykresu indykatorowego? 3. Jakie parametry pracy silnika mona odczyta z wykresu indykatorowego? Faza III. Ustalenie 1. Zespoly uczniowskie otrzymuj wykresy indykatorowe rónych silników czterosuwowych. 2. Uczniowie odczytuj charakterystyczne parametry wykresu indykatorowego. 3. Uczniowie porównuj wykresy indykatorowe rónych silników czterosuwowych. 4. Uczniowie konsultuj z nauczycielem poprawno rozumowania. Faza IV. Wykonanie 1. Uczniowie analizuj przedstawiony wykres indykatorowy. 2. Uczniowie sprawdzaj poprawno odczytu z dokumentacj techniczn.

94

Faza V. Sprawdzanie 1. Uczniowie przygotowuj si do zaprezentowania swojej pracy. Zespoly uczniów wyznaczaj lidera grupy, który dokonuje prezentacji wiczenia. 2. Uczniowie sprawdzaj w grupach poprawno wykonanych wicze. Nauczyciel sprawdza poprawno. Faza VI. Analiza kocowa Uczniowie wskazuj, które etapy rozwizania zadania sprawily im trudnoci. Nauczyciel powinien podsumowa cale wiczenie, wskaza, jakie wiadomoci byly poznawane, jakie wystpily bldy i jak ich unika na przyszlo. Faza kocowa Zakoczenie zaj i ocena poprawnoci wykonania wiczenia oraz aktywnoci uczniów. Praca domowa Odszukaj w literaturze wiadomoci na temat sprawnoci silników cieplnych. Na podstawie zgromadzonych informacji sporzd w zeszycie przedmiotowym notatk. Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakoczonych zajciach: anonimowe ankiety ewaluacyjne dotyczce sposobu prowadzenia zaj, trudnoci podczas realizowania zadania i zdobytych umiejtnoci.

95

8.3 Przykladowy test z rozwizaniami

Silniki pojazdów samochodowych

W wyniku procesu ksztalcenia ucze (sluchacz) powinien umie: ­ sklasyfikowa silniki stosowane do napdu pojazdów samochodowych, ­ rozrónia podstawowe elementy tlokowego silnika spalinowego oraz okreli ich funkcje, ­ wyjani zasad dzialania silnika czterosuwowego i dwusuwowego, ­ wyjani zjawiska zachodzce podczas pracy silnika spalinowego, ­ zinterpretowa parametry konstrukcyjne oraz parametry pracy silnika spalinowego, ­ skorzysta z dokumentacji konstrukcyjnej i eksploatacyjnej silnika, ­ scharakteryzowa materialy konstrukcyjne stosowane do wytwarzania elementów silnika tlokowego, ­ scharakteryzowa materialy stosowane w eksploatacji silnika, ­ okreli zalenoci kinematyczne i dynamiczne zachodzce w mechanicznych ukladach silników, ­ wyjani zasad dzialania ukladów silnika tlokowego, ­ scharakteryzowa budow elementów ukladów silnika tlokowego, ­ scharakteryzowa rodzaje paliw stosowanych do zasilania silników, ­ scharakteryzowa proces spalania w silnikach z zaplonem iskrowym, ­ sklasyfikowa uklady zasilania silników z zaplonem iskrowym i samoczynnym, ­ scharakteryzowa budow oraz wyjani zasad dzialania ukladów zasilania silników z zaplonem iskrowym i samoczynnym, ­ okreli sposoby ograniczania emisji skladników toksycznych przez silniki spalinowe, ­ scharakteryzowa kierunki rozwoju konstrukcji silników spalinowych, ­ scharakteryzowa budow oraz wyjani zasad dzialania napdu hybrydowego pojazdów samochodowych, ­ okreli zakres czynnoci obslugowych silnika, ­ scharakteryzowa metody bada stosowanych do okrelenia stanu technicznego silników, ­ rozpozna usterki i uszkodzenia elementów silnika na podstawie opisu objawów, ­ dobra metody weryfikacji elementów silnika, ­ okreli sposoby naprawy czci silnika, ­ scharakteryzowa narzdzia, przyrzdy i urzdzenia stosowane podczas obslugi, diagnostyki i naprawy silnika, ­ zastosowa przepisy bezpieczestwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoarowej oraz ochrony rodowiska.

96

Plan testu do ksiki ,,Silniki pojazdów samochodowych"

Plan testu opracowany zostal na podstawie materialu przedstawionego w podrczniku ,,Silniki pojazdów samochodowych". Plan jest tak skonstruowany, aby pomóc nauczycielowi w sprawdzeniu, czy ucze opanowal material z przedmiotu silniki pojazdów samochodowych. Lewa kolumna w planie testu przedstawia kolejne rozdzialy z ksiki ,,Silniki pojazdów samochodowych". W rodkowej kolumnie planu wystpuj numery zada oraz kategorie celu wg B. Niemierki. Zadania zamknite WW wystpujce w testach z zaloenia nie sprawdzaj kategorii A oraz D.

Tabela 1. Kategorie celu wg B. Niemierki

Cele nauczania wyraone Kategorie taksonomiczne Zakres Niezbdne czynnoci ucznia wieloznacznie za pomoc czasowników operacyjnych

Kategoria A: Wiadomoci mog dotyZapamitywanie czy terminologii, faktów, wiadomoci praw i teorii naukowych, konwencji i klasyfikacji, kryteriów oceny, zasad dzialania, procedur i algorytmów, metodologii bada.

Wiadomoci s zapamitywane, jeeli ucze jest w stanie odszuka je w pamici, sprawdzi kompletno i ewentualnie uzupelni, przedstawi w formie ustnej lub pisemnej albo te wykorzysta w praktycznym dzialaniu. Na szczególn uwag zasluguj wiadomoci dotyczce sposobów dzialania (rozpoznawania sytuacji, formulowania planu dzialania, modyfikacji dzialania stosownie do okolicznoci). Ucze powinien nam powiedzie lub pokaza, ,,jak to zrobi", ale niekoniecznie musi umie wykona t czynno.

wiedzie nazwa zdefiniowa wymieni zidentyfikowa wyliczy

Kategoria B: Zrozumienie wiadomoci

Obejmuje elementarny poziom zrozumienia wiadomoci, w zakresie uznanym za niezbdny na danym szczeblu nauczania przedmiotu.

Tlumaczenie polega na przedstarozumie streci wieniu swoimi slowami lub w innej wyjani formie ni byly podane (slownej, zilustrowa symbolicznej, graficznej, ruchowej). rozróni Interpretacja polega na syntetycznym ujciu (streszczeniu) danych wiadomoci i porównaniu ich z innymi wiadomociami. Ekstrapolacja polega na ,,przedlueniu" zjawiska lub cigu wydarze na inne sytuacje, równolegle lub przyszle. Informacja, która ulega przetworzeniu w czynnociach kategorii rozumienia, moe by pamitana przez ucznia lub dostarczona na poczekaniu.

97

Kategoria C: Zastosowanie wiadomoci w sytuacjach typowych

Zastosowanie wiadomoci jest to osignicie wyniku o bezporednim lub potencjalnym znaczeniu praktycznym, oparte na prawidlowym zrozumieniu sytuacji, dostpnych danych, zasad i procedur dzialania oraz rodzaju oczekiwanego rozwizania. Skuteczno czynnoci wyraa si tu trafnoci i dokladnoci wyniku.

Sytuacja, w której czynno jest ksztaltowykonywana, nie powinna odbiega wa od sytuacji, w jakiej czynno byla wiczona. Take wzór czynnoci opanowany w toku wicze nie powinien ulega zbyt daleko idcym modyfikacjom. Nie znaczy to jednak, e zastosowanie wiadomoci moe ogranicza si do odtwarzania wzoru z pamici. Czynnoci calkowicie nawykowe nale do najniszej kategorii celów nauczania zapamitywania wiadomoci.

dowie przewidzie zanalizowa wykry oceni zaproponowa zaplanowa

Kategoria D: Zastosowanie wiadomoci w sytuacjach problemowych

Najwysza kategoria 1.Analiza polegajca na wyrórozumie dowie celów nauczania obejmunieniu elementów i zwizków przewidzie je zloone procesy umymidzy elementami jakiego stanu zanalizowa slowe sluce znalezieniu rzeczy lub jakiej wypowiedzi wykry potrzebnego rozwizania. oraz na odtworzeniu struktury tej oceni Tu s wykorzystywane caloci. zaproponowa wiadomoci z rónych 2.Synteza polegajca na zbudozaplanowa dziedzin, a rozwizanie waniu modelu przeanalizowanej jest w pewnym sensie caloci, w ujciu jej wlaciwoci twórcze. Na zastosowanie w oryginalnie ustrukturyzowanej wiadomoci w sytuacjach caloci. problemowych skladaj 3.Ocena polegajca na wartociosi trzy glówne rodzaje waniu stanu rzeczy i wyniku czynnoci: analiza, syndziala przez porównanie ich teza, ocena. W zloonej z odpowiednimi modelami oraz czynnoci zastosowania przez odwolanie si do wlaciwiadomoci w sytuacjach wych kryteriów teoretycznych. problemowych mieci si jedna lub wicej czynnoci zastosowania wiadomoci.

Prawa kolumna planu przedstawia, jakie umiejtnoci ze standardu wymaga egzaminacyjnych sprawdzaj kolejne zadania. Takie rozpisanie zada ma na celu pomóc nauczycielowi w pisaniu wlasnych testów, ulatwiajcych przygotowanie uczniów do egzaminu potwierdzajcego kwalifikacje zawodowe w zawodzie technik pojazdów samochodowych. Na egzaminie zawodowym kada umiejtno ze standardu wymaga egzaminacyjnych sprawdzana jest przynajmniej przez jedno zadanie zamknite. W planie testu uwzgldniono umiejtnoci z pierwszej czci etapu pisemnego, który obejmuje zakres wiadomoci wlaciwych dla kwalifikacji w zawodzie, czyli: czytanie ze zrozumieniem informacji przedstawionych w formie opisów, instrukcji, rysunków, szkiców, wykresów, dokumentacji technicznych i technologicznych;

98

przetwarzanie danych liczbowych i operacyjnych; bezpieczne wykonywanie zada zawodowych zgodnie z przepisami bezpieczestwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoarowej oraz ochrony rodowiska; Przykladowy test sklada si z polecenia (trzonu) oraz 4 odpowiedzi (dystraktorów), z których tylko jedna jest prawidlowa (werstraktor). Test jest ukladem oraz zakresem trudnoci zbliony do testu z I czci etapu pisemnego na egzaminie potwierdzajcym kwalifikacje zawodowe.

Tabela 2. Plan testu

Material nauczania Numery zada sprawdzajce umiejtno/ Kategoria celu 1/B 2/B Numer umiejtnoci ze standardu wymaga egzaminacyjnych

1.Podstawowe wiadomoci o silnikach

1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.1. Rozrónia zjawiska, prawa oraz pojcia z zakresu mechaniki technicznej, termodynamiki, elektrotechniki i automatyki oraz rozpoznawa wlasnoci cieczy i gazów. 2.2. Zinterpretowa wyniki bada diagnostycznych. 1.1. Rozrónia zjawiska, prawa oraz pojcia z zakresu mechaniki technicznej, termodynamiki, elektrotechniki i automatyki oraz rozpoznawa wlasnoci cieczy i gazów. 2.1. Zinterpretowa wyniki pomiarów wielkoci mechanicznych i elektrycznych. 2.2. Zinterpretowa wyniki bada diagnostycznych. 1.1. Rozrónia zjawiska, prawa oraz pojcia z zakresu mechaniki technicznej, termodynamiki, elektrotechniki i automatyki oraz rozpoznawa wlasnoci cieczy i gazów. 1.1. Rozrónia zjawiska, prawa oraz pojcia z zakresu mechaniki technicznej, termodynamiki, elektrotechniki i automatyki oraz rozpoznawa wlasnoci cieczy i gazów. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych.

3/C 2.Proces spalania w silnikach 4/B

5/B 6/B 7/B

8/C

3. Parametry pracy silnika. Charakterystyka silnika

9/B

99

4. Uklad korbowy

10/C

2.3.O kreli stan techniczny ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 2.5. Dobiera czci zamienne i materialy eksploatacyjne do obslugi i naprawy ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych 2.6. Dobiera sposoby obslugi i naprawy ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 2.6. Dobiera sposoby obslugi i naprawy ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 2.4. Dobiera narzdzia, przyrzdy i urzdzenia do bada diagnostycznych, obslugi naprawy ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 2.3. Okreli stan techniczny ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 2.6. Dobiera sposoby obslugi i naprawy ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 2.1. Zinterpretowa wyniki pomiarów wielkoci mechanicznych i elektrycznych. 2.5. Dobiera czci zamienne i materialy eksploatacyjne do obslugi i naprawy ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych.

11/B

12/C

13/B

14/B

15/C

16/C

17/C

5. Uklad rozrzdu

18/B

19/C

20/C

6. Kadluby i glowice

21/D

22/C

23/C

100

7.Uklady zasilania silników z zaplonem iskrowym

24/C 25/B 26/B 27/B

2.1. Zinterpretowa wyniki pomiarów wielkoci mechanicznych i elektrycznych. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.1. Rozrónia zjawiska, prawa oraz pojcia z zakresu mechaniki technicznej, termodynamiki, elektrotechniki i automatyki oraz rozpoznawa wlasnoci cieczy i gazów. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 2.2. Zinterpretowa wyniki bada diagnostycznych. 1.5. Rozrónia silniki oraz uklady napdowe pojazdów samochodowych. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.5. Rozrónia silniki oraz uklady napdowe pojazdów samochodowych. 1.5. Rozrónia silniki oraz uklady napdowe pojazdów samochodowych 1.5. Rozrónia silniki oraz uklady napdowe pojazdów samochodowych. 2.3. Okreli stan techniczny ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.6. Rozpoznawa informacje zawarte w dokumentacji technicznej obslugi i naprawy pojazdów samochodowych, przepisach prawa dotyczcych eksploatacji, obrotu oraz ubezpiecze pojazdów samochodowych.

28/B 29/C 30/B 31/B 8.Uklady zasilania silników z zaplonem samoczynnym 32/B 33/B 34/B 35/B 36/C 37/B 38/C 39/C

101

9.Uklad chlodzenia

40/B

1.6. Rozpoznawa informacje zawarte w dokumentacji technicznej obslugi i naprawy pojazdów samochodowych, przepisach prawa dotyczcych eksploatacji, obrotu oraz ubezpiecze pojazdów samochodowych. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 2.4. Dobiera narzdzia, przyrzdy i urzdzenia do bada diagnostycznych, obslugi naprawy ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.3. Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 2.2. Zinterpretowa wyniki bada diagnostycznych. 2.5. Dobiera czci zamienne i materialy eksploatacyjne do obslugi i naprawy ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 3.1. Stosowa przepisy i zasady bezpieczestwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpoarowej, ochrony rodowiska oraz przepisy ruchu drogowego podczas eksploatacji, obslugi i naprawy pojazdów samochodowych. 1.3.Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.3.Rozpoznawa budow i dzialanie ukladów lub zespolów pojazdów samochodowych. 1.5.Rozrónia silniki oraz uklady napdowe pojazdów samochodowych. 1.4.Rozpoznawa wyposaenie pojazdów samochodowych.

41/B 42/B

10. Uklad smarowania

43/B 44/C 45/B

11. Uklady dolotowe i wylotowe

46/B

47/B 48/ B 12. Napdy alternatywne pojazdów samochodowych 49/B 50/C

Instrukcja dla nauczyciela 1. Zapoznaj uczniów z rodzajem zada zamknitych wielokrotnego wyboru. 2. Przedstaw sposób udzielania odpowiedzi. 3. Ustal czas rozwizywania testu. 4. Ustal warunki zaliczenia testu. 5. Wyjanij wtpliwoci uczniów. 6. Przeprowad analiz uzyskanych wyników testu. 7. Omów z uczniami uzyskane wyniki i wskaniki statystyczne.

102

8. Przedstaw zadania o najwikszym stopniu trudnoci. 9. Opracuj wnioski dalszego postpowania w celu uzupelnienie brakujcych wiadomoci i umiejtnoci u uczniów. Przykladowa instrukcja dla zdajcego Do arkusza dolczona jest karta odpowiedzi. Na karcie odpowiedzi wpisz swoje imi i nazwisko, klas oraz numer z dziennika. Odpowiedzi zaznaczaj tylko na Karcie odpowiedzi, dlugopisem lub piórem z czarnym atramentem. Do kadego zadania podane s 4 odpowiedzi. Poprawn odpowied zaznacz symbolem X. Jeeli si pomylisz i bldnie zaznaczysz odpowied, otocz j kólkiem i zaznacz inn odpowied, któr uwaasz za prawidlow. Czytaj uwanie wszystkie zadania. Test zawiera 50 zada. Za kade poprawnie rozwizane zadanie moesz uzyska 1 punkt. TYLKO JEDNA ODPOWIED JEST POPRAWNA. Po rozwizaniu testu sprawd, czy zaznaczyle wszystkie odpowiedzi na Karcie odpowiedzi i wszystkie swoje dane. Czas na rozwizanie testu ............. min.

Test Silniki pojazdów samochodowych

1. Objto komory spalania to a) przestrze zamknita nad tlokiem znajdujcym si w górnym poloeniu. b) przestrze zamknita nad tlokiem znajdujcym si w dolnym poloeniu. c) suma objtoci skokowych cylindrów. d) rónica objtoci skokowych cylindrów. 2. Spalanie w silniku o zaplonie samoczynnym przebiega a) izochorycznie. b) izobarycznie. c) adiabatycznie. d) izotermicznie.

103

3. Wspólczynnik napelnienia L przedstawia zaleno

a) b) c)

d)

L

mz mt

L

mt mz

L mz mt

L mz mt

4. Chemiczne oznaczenie propanu to a) C16H34 b) C8H18 c) C4H10 d) C3H8 5. Wiedzc, e = 1,08 to nadmiar powietrza wynosi a) 0,08% b) 0,8% c) 8% d) 80% 6. Prdko spalania przy samozaplonie osiga warto od 300 ­ 500 a) m/s b) km/s c) m/h d) km/h 7. Zwloka samozaplonu w silniku o zaplonie samoczynnym to czas, który uplywa od a) koca wtrysku paliwa do rozpoczcia procesu spalania. b) pocztku wtrysku paliwa do rozpoczcia procesu spalania. c) pocztku wtrysku paliwa do koca procesu spalania. d) koca wtrysku paliwa do koca procesu spalania. 8. Za efekt cieplarniany najbardziej odpowiedzialny jest wzrost w atmosferze a) tlenku azotu. b) wglowodoru. c) tlenku wgla. d) dwutlenku wgla. 9. Elastyczna praca silnika powoduje, e a) nie ma potrzeby czsto zmienia biegów. b) nie trzeba smarowa elementów silnika. c) maleje zuycie paliwa. d) wzrasta moc silnika.

104

10. Przesuniecie osi sworznia tlokowego mieci si w granicach a) 0,05 ­ 0,4 mm b) 0,5 ­ 1,5 mm c) 1,6 ­ 3,5 mm d) 3,6 ­ 5,0 mm 11. Zadaniem progu ogniowego w tloku jest ochrona przed przegrzaniem a) piasty sworznia tlokowego. b) plaszcza tloka. c) komory spalania. d) pierwszego piercienia uszczelniajcego. 12. Zabezpieczenie sworzni tlokowych odbywa si za pomoc a) kolków. b) rub. c) piercieni osadczych Segera. d) wkrtów. 13. Jak nazywa si element korbowodu oznaczony strzalk na rysunku? a) trzon. b) stopa. c) glówka. d) pokrywa.

14. Kolo zamachowe sluy do a) gromadzenia energii. b) pomocy przy zaplonie silnika. c) sterowania zaplonem. d) kompensacji luzów zaworowych. 15. Utrata filmu olejowego midzy tlokiem a cylindrem moe spowodowa a) wypalenie denka tloka. b) wygicie sworznia tlokowego. c) zatarcie tloka. d) uszkodzenie komory spalania.

105

16. Jaka jest zalecana temperatura w czasie pomiaru luzu montaowego? a) 5ºC b) 10ºC c) 15ºC d) 20ºC 17. Zdjcie przedstawia pomiar a) luzu loyskowego za pomoc paska kontrolnego. b) szerokoci rowka wpustowego. c) gruboci filmu olejowego. d) temperatury loyska.

18. Na rysunku strzalk pokazano a) przylgni zaworu. b) trzonek zaworu. c) grzybek zaworu. d) pólksiyc.

19. Przylgnia gniazda zaworowego ma kt a) 15ºC b) 30ºC c) 45ºC d) 60ºC 20. Pasek zbaty napdu rozrzdu zaleca si wymieni po a) 80 000 km b) 120 000 km c) 150 000 km d) 200 000 km 21. Rysunek przedstawia a) tulej cylindrow. b) blok cylindrowy. c) korbowód. d) prowadnic zaworow.

106

22. Normalne zuycie powierzchni roboczej cylindrów przy przebiegu 10 000 km wynosi a) 0,001 mm b) 0,01 mm c) 0,1 mm d) 1mm 23. Jeeli podczas naprawy glowicy zostanie zerwany gwint M8, naley po rozwierceniu wiertlem ø 8 mm nagwintowa otwór na wymiar a) M8 b) M10 c) M12 d) M16 24. Oblicz, ile wynosi cinienie rónicowe w ukladzie paliwowym na biegu jalowym? Cinienie Cinienie Cinienie

rónicowe

a) 0,31MPa b) 0,32MPa c) 0,33MPa d) 0,34MPa

w ukladzie paliwowym ? 0,37MPa 0,39MPa

w rurze sscej -0,06MPa -0,03MPa -0,01MPa

Bieg jalowy Obcienie czciowe Pelne obcienie

0,4MPa 0,4MPa 0,4MPa

25. Rysunek przedstawia ganik a) prosty jednogardzielowy. b) dwustopniowy. c) dwustopniowy dwugardzielowy. d) dwugardzielowy z dwoma komorami.

26. Rysunek przedstawia wtrysk benzyny a) jednoczesny. b) grupowy. c) sekwencyjny. d) selektywny.

107

27. Wielko napicia Halla jest zalena od a) wartoci pola elektrycznego. b) wartoci pola magnetycznego. c) sygnalu pneumatycznego. d) sygnalu hydraulicznego. 28. Jaki element na rysunku oznaczony jest strzalk? a) Czujnik temperatury powietrza. b) Przepustnica. c) Regulator cinienia paliwa. d) Wtryskiwacz.

29. W celu uzyskania przez silnik maksymalnej mocy, mieszanka paliwowo-powietrzna musi by a) wzbogacona. b) zuboona. c) pozostawiona bez zmian. d) zmieniona. 30. W ukladzie z bezporednim wtryskiem benzyny silnik nie pracuje w trybie pracy a) z ladunkiem uwarstwionym. b) homogenicznym. c) homogenicznym ­ ubogim. d) homogenicznym z chlodzeniem katalizatora. 31. Rysunek przedstawia schemat a) cylindra szczelinowego z tlokiem sterujcym. b) zaworu rónicowego cinienia. c) elektrohydraulicznego regulatora cinienia. d) trzycylindrowej pompy wysokocinieniowej.

108

32. Rysunek przedstawia wtrysk paliwa a) do komory wstpnej. b) bezporedni. c) do komory wirowej. d) do komory dzielonej.

33. Jeeli wzrasta prdko obrotowa, to regulator wtrysku a) przyspiesza pocztek wtrysku paliwa. b) spowalnia pocztek wtrysku paliwa. c) wstrzymuje wtrysk paliwa. d) przyspiesza koniec wtrysku paliwa. 34. Tempomat jest urzdzeniem a) zapobiegajcym niepodanemu uruchomieniu silnika. b) majcym na celu zmniejszanie zuycia paliwa. c) które utrzymuje prdko pojazdu na ustalonym poziomie. d) reguluje prdko biegu jalowego. 35. Na schemacie ukladu zasilania z pompowtryskiwaczem strzalk oznaczony jest a) filtr paliwa. b) chlodnica paliwa. c) czujnik temperatury. d) zbiornik paliwa. 36. Jak faz wtrysku pompowtryskiwacza przedstawia rysunek? a) Napelnianie. b) Pocztek wtrysku zasadniczego. c) Koniec wtrysku zasadniczego. d) Koniec wtrysku wstpnego.

109

37. W ukladzie wtrysku paliwa typu Common Rail szyna Rail sluy do a) gromadzenia paliwa pod wysokim cinieniem i tlumienia pulsacji cinienia. b) gromadzenia paliwa pod niskim cinieniem i tlumienia pulsacji cinienia. c) magazynowania paliwa. d) wstpnego tloczenia paliwa. 38. Na schemacie ukladu pomiarowego dymomierza filtracyjnego strzalk zaznaczono a) filtr. b) zawór. c) mechanizm ustalajcy. d) pomp membranow.

39. Gdy koncentracja sadzy w spalinach wynosi 600mg/Nm3, wtedy mona zaobserwowa dymienie a) biale. b) szare. c) niebieskie. d) czarne. 40. Silniki spalinowe pracuj, jeeli temperatura plynu chlodzcego wacha si od a) 190­210ºC b) 160­180ºC c) 120­150ºC d) 80­110ºC 41. Zadaniem termostatu jest midzy innymi a) szybkie nagrzanie silnika do temperatury pracy. b) szybkie ozibienie silnika po jego wylczeniu. c) wolne ogrzewanie silnika podczas pracy. d) ogrzewanie kabiny pasaerskiej.

110

42. Rysunek przedstawia przyrzd do a) testowania termostatu. b) sprawdzania korka wlewu. c) sprawdzania szczelnoci ukladu chlodzenia. d) kontroli sprzgla wiskotycznego wentylatora. 43. Zadaniem ukladu smarowania nie jest a) smarowanie. b) chlodzenie. c) wyciszenie silnika. d) zmniejszenie zuycia paliwa. 44. Ile wynosi warto lepkoci kinematycznej oleju 1 przy temperaturze 0ºC ? 10 000 5 000 a) 500 mm2/s mm2 2 s b) 1000 mm /s 1 000 500 2 c) 2500 mm /s 100 d) 4800 mm2/s

50 20 10 ­ 20 0 20 40 temperatura 60 80 °C 100

45. Rysunek przedstawia klucze tamowe do odkrcania a) wiec zaplonowych. b) filtru oleju. c) filtru paliwa. d) termostatu.

46. Halas podczas jazdy pojazdu samochodowego z silnikiem ZI nie powinien przekracza a) 70 dB(A) b) 74 dB(A) c) 77 dB(A) d) 80 dB(A)

111

47. Na schemacie ukladu wydechowego strzalk oznaczono a) kolektor wydechowy. b) dopalacz katalityczny spalin. c) tlumik rodkowy. d) tlumik kocowy.

48. Filtr czstek stalych stosowany jest w silnikach a) ZI z ganikiem. b) ZI z wtryskiem bezporednim. c) ZI z wtryskiem porednim. d) ZS. 49. Napd hybrydowy to taki system napdowy pojazdu, w którym s co najmniej a) dwa ródla energii. b) trzy ródla energii. c) cztery ródla energii. d) pi ródel energii. 50. Ile jest generacji instalacji gazowych? a) II b) III c) IV d) V

112

Karta odpowiedzi dla ucznia

Imi i nazwisko .............................................. Klasa .......... Nr z dziennika ..........

Numer pytania 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. Odpowied a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a Odpowied b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b Odpowied c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c Odpowied d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d

113

Klucz odpowiedzi dla nauczyciela

Numer pytania 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. Odpowied a a a a Odpowied b c b b c a a a a b b b b a b c c b d d d c b b b a d d c d Odpowied Odpowied

d d d d

c c d c d d

a a a

a

d d

114

Bibliografia

1. Program nauczania dla zawodu Technik pojazdów samochodowych 311[52] zatwierdzony do uytku przez Ministerstwo Edukacji Narodowej 311[52]/T/TU/SP/MEN/2007.07.18 2. Podstawa programowa ksztalcenia w zawodzie Technik pojazdów samochodowych, symbol cyfrowy 311[52] Ministerstwo Edukacji Narodowej. Warszawa, 2007. 3. Standard wymaga egzaminacyjnych w zawodzie technik pojazdów samochodowych 311[52] Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie standardów wymaga bdcych podstaw przeprowadzania egzaminu potwierdzajcego kwalifikacje zawodowe (Dz. U. 2010 nr 103 poz. 652). 4. Silniki pojazdów samochodowych, podrcznik pod redakcj dr hab. in. Andrzeja Kamierczaka, prof. nadzw., REA, Warszawa 2010. 5. Pakiety edukacyjne Poradniki dla nauczyciela: Janusz Wojtkiewicz ­ Lazman. Charakteryzowanie budowy pojazdów samochodowych 723[04]. Z1.01;, Janusz Górny Adam Sabiniok Wykonywanie montau i demontau ukladów zasilania silników z zaplonem iskrowym 723[04].Z1.04;, Wykonywanie montau i demontau silnika dwusuwowego 723[04].Z1.02, Janusz Górny Janusz Górny Wykonywanie naprawy silników samochodowych 723[04].Z2.01 Janusz Górny, Wykonywanie pomiarów diagnostycznych silnika 723[04].Z2.07 Adam Sabiniok, Wykonywanie naprawy ukladów chlodzenia, ogrzewania i klimatyzacji 723[04].Z2.06 Adam Sabiniok, Wydawca ITE-PIB Radom 2007. 6. Poradnik metodyczny dla nauczyciela. Podstawy mechatroniki. Eugeniusz Namysl, Wydawnictwo REA, Warszawa 2010. 7. Boleslaw Niemierko Pomiar wyników ksztalcenia., WSiP, Warszawa 1999. 8. D. Soltys, M. K. Szmigel Doskonalenie kompetencji nauczyciela w zakresie diagnozy edukacyjnej, Kraków 1997.

115

Information

poradnik metodyczny dla naucz silniki.indd

115 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

791729