Read Microsoft PowerPoint - SEDIMENTNE STENE predavanje - pdfMachine from Broadgun Software, http://pdfmachine.com, a great PDF writer utility! text version

SEDIMENTNE STENE

Prof. NADA VASKOVIÃ

DEFINICIJA

· Sedimentne ili talozne stene su geoloske tvorevine povrsinskog dela zemljine kore, postale od produkata fizièko-mehanièke i hemijske prerade veã postojeãih stenskih tvorevina ili/i ostataka biljnog i zivotinjskog sveta, kao i produkata vulkanske aktivnosti.

1

· Sedimenti omotaè èini oko 5% zapremine Zemljine kore i 0.1 % zapremine cele Zemlje · Debljina sedimentnog omotaèa iznosi ­ 1.9 km na kontinentima ­ 0.3 km u okeanskim basenima

· Petrografija sedimentnih stena se bavi odredbom i deskripcijom:

­ sastava ­ teksture i ­ strukture

SA CILJEM DA ODREDI KARAKTER I VRSTU STENE

2

· Metode ispitivanja: ­ Terenska ­ Laboratorijska · Terenska ispitivanja: ­ geoloska opazanja i merenja ­ odredba litoloskog karaktera stena ­ izdvajanje jedinica (paketi, sekvence) · Laboratorijska ispitivanja: ­ karakter ­ sastav ­ struktura ­ osobine stena

Procesi i sredine stvaranja

· Stvaranje sedimentnih stena vrsi se delovanjem razlièitih procesa: » FIZIÈKI » HEMIJSKI » BIOHEMIJSKI · Ti procesi su uzajamno povezani u geoloskom vremenu

3

Kroz procese

RASPADANJA PRENOSA TALOZENJA MATERIJE POSREDSTVOM ORGANIZAMA

STVARAJU SE SEDIMENTI ­ TALOZI

proces preobrazaja "TALOGA"

DIJAGENEZA

PROCESI FORMIRANJA SEDIMENTNIH STENA

· POVRSINSKO RASPADANJE ­ Skup procesa koji dovode do formiranja rastresitog materijala od èvrstih stena BRZINA povrsinskog raspadanja zavisi od: Karaktera stene Vrste uticaja kome je izlozena Duzine trajanja tih uticaja

4

RAZLIKUJU SE DVA TIPA POVRSINSKOG RASPADANJA Hemijsko raspadanje Fizièko raspadanje promena hemijskog i mineralnog stena gubi sastava èvrstinu razlaganje razorenog komadanje, formiranje materijala usitnjavanje novih jedinjenja i minerala Ova dva procesa u prirodi uvek deluju ZAJEDNO

FIZIÈKO RASPADANJE

· Faktori fizièkog rapadanja zavise od:

­ Karaktera klimatskog regiona ­ Temperatura - oscilacije ­ Izlozenosti stena

· · · · ·

Nivalna Aridna Humidna Sezonska

Dejstvu mraza Insolaciji ­ osunèanost Dejstvu vetra Rastu korenja biljaka Mehanièkom struganju zbog kretanja gleèera, lomljenja i trenja prilikom transporta materijala · Tektonskim uticajima

­ Kristalizacije soli u prslinama stena

5

klimatski regioni

Aridni

Polarni

Humidni

Sezonski

Kolebanje temperature koeficijent sirenja mineralnih

sastojaka Slabljenje kohezije meðu sastojcima stvaranje prslina i pukotina zalazenje vode i sirenje zbog mrznjenja

Ponavljanje procesa uslovljava dekompoziciju stene

6

Dejstvo vode

Dejstvo mraza

Rast korenja

7

FIZIÈKO RASPADANJE ­ GRAVITACIONI NASOSI

HEMIJSKO RASPADANJE STENA

UGLJEN DIOKSID KISEONIK VODA ORGANSKE KISELINE TEMPERATURA VODE

8

Muskovit, kvarc K-feldspat

O pa d an je

Albit Kiseli plagioklas Prelazni plagioklas Bazièni plagioklas

Biotit Amfibol

ot po rn os ti

Piroksen Olivin

ULOGA CO2 IZ ATMOSFERE

Kisnica reaguje sa CO2 iz atmosfere i postaje kisela Voda prolazi kroz zemlju uzima jos vise CO2 i postaje jos kiselija Feldspati iz fragmenata stena se polako se transformisu u minerale glina zbog reakcije sa kiselom vodom Formirani vodeni rastvori sa rastvorljivim jonima i SiO2 ulaze u podzemne ili povrsinske vode

9

SUSTINA PROCESA RASPADANJA

KOMPAKTNA STENSKA MASA

RASTVOR RASPADANJA rastvorene supstance, joni

por trans

Vodeni tokovi velike snage i brzine Vodeni tokovi razlièite snage i brzine vetar

OSTATAK RASPADANJA MEHANIÈKI DETRITUS

t

fragmenti, klasti valuci pesak Prasina i mulj krupan sitan vrlo sitan

ort transp

TRANSPORT I SEDIMENTACIJA

Strme padine ­ SIPARI

Gravitacija

ELUVIJALNI NANOSI

Voda

ALUVIJALNI NANOSI

Vetar

EOLSKI NANOSI

Led

GLACIJALNI NANOSI

10

Gravitacioni transport (eluvijalni nanos)

Transport tekuãom vodom (aluvijalni nanos)

TRANSPORT I SEDIMENTACIJA RASTVORENOG MATERIJALA K+, Ca2+, Mg2+ Transport rastvorenog materijala PREKORAÈENJE RASTVORLJIVOSTI NEKE KOMPONENTE

EVAPORACIJA, PRINOS NOVE KOLIÈINE NEKE KOMPONENTE i dr.

Jonski ratvori Koloidni rastvori Si, Al

Koagulacija gela

PREZASIÃENJE RASTVORA

IZLUÈIVANJE

11

Prezasiãenje rastvora rastvaraèa):

(isparavanje

· Mg u baznoj sredini (peridotitskoserpentinski kompleksi ­ magnezit) ili delovanjem organizama (dolomit); · Ca se talozi isparavanjem, oko toplih izvora i iz rastvora sa smanjenim prisustvom CO2

Talozenje iz koloidnih rastvora se vrsi koagulacijom, isusivanjem ili razbijanjem naelektrisanog omotaèa.

LITIFIKACIJA = DIJAGENETSKA KONSOLIDACIJA

Proces kojim se rastresiti sediment prevodi u kompaktnu stenu Nastaje odmah posle talozenja ili se desava u dugom vremenskom periodu Brzina procesa zavisi od: pritiska temperature

12

MINERALNI SASTAV SEDIMENTNIH STENA ALOTIGENI ili DETRITIÈNI SASTOJCI ili KLASTI ­ fragmenti primarnih stena i minerala: Kvarc Muskovit Feldspati Cirkon, hromit, granat, magnetit, apatit AUTUIGENI MINERALI: minerali glina, kalcit, dolomit, gips, anhidrit, barit , halit, pirit i dr.

SKLOP SEDIMENTNIH STENA

STRUKTURA KLASTIÈNE KRISTALASTE AMORFNE Prema orijentaciji i velièini zrna: Planparalelna - trakasta Imbrikaciona Gradaciona Sloj je geolosko telo jednorodnog sastava ogranièeno paralelnim ili subparalelnim graniènim povrsinama TEKSTURA SLOJEVITA

13

SLOJEVITA TEKSTURA

· PODELA PO DEBLJINI SLOJA:

liske < 5 mm ploèe 5 mm-5 cm slojevi 5-60 cm Banci 60-200 cm Masivne sed. stene > 2 m

· · · · ·

14

KOSA SLOJEVITOST

15

Ubrana slojevita tekstura

laminacija i trakasta tekstura

16

Breèasta tekstura

IMBRIKACIONA TEKSTURA

17

IMBRIKACIONA TEKSTURA

supljikava tekstura

18

KLASTIÈNE STRUKTURE

Po obliku zrna: Uglasta Poluuglasta Poluzaobljena Zaobljena Dobro zaobljena Po velièini zrna Psefitke > 2mm Psamitske 2-0.05 mm Alevritske 0.05 ­ 0.005 mm Pelitske <0.005 mm

PSAMITSKA STRUKTURA = 2mm ­ 0.05 mm

19

PSAMITSKA STRUKTURA = 2mm ­ 0.05 mm

ALEVRITSKA STRUKTURA = 0.05 ­ 0.005 mm

20

PELITSKA STRUKTURA = < 0.005 mm

KRISTALASTE STURUKTURE

Definisana je autugenim zrnima koja su meðusobno neposredno srasla: Razlikuju se Makrokristalaste ­ vidljiva okom Mikrokristalaste ­ zrna se razlikuju samo pod mikroskopom Kriptokristalaste ­ kada se zrna ne vide ni pod mikroskopom

21

Makrokristalaste ­ vidljiva okom

AMORFNE STRUKTURE - sreãu se kod gelnih taloga i sedimentnih stena

Karakterise ih TRAKASTA GRAÐA I BUBREZASTI AGREGATI Èeste su kod brzo izluèenih silicijskih sedimenata To su NESTABILNE STRUKTURE ­ vremenom pelaze u kristalaste

22

AMORFNE do KRIPTOKRISTALASTA STRUKTURA

AMORFNE do KRIPTOKRISTALASTA STRUKTURA

23

OOLITSKE I SFEROLITSKE STRUKURE

Karakteristiène su za hemijske sedimente To su kuglaste i elipsoidalne tvorevine gde se kao centar kristalizacije javlja zrno peska ili fosil Èeste su u karbonatnim i gvozðevitim sedimentima

24

OOLITSKE STRUKURE

KLASIFIKACIJA SEDIMENTNIH STENA

25

PREMA NAÈINU POSTANKA SEDIMENTNE STENE SE DELE NA :

1. KLASTIÈNE ­ TERIGENE ­ od mehanièkog detritusa 2. HEMIJSKE ­ talozenjem iz rastvora 3. ORGANOGENE ­ talozenjem ostataka biljaka i zivotinja

PREMA STEPENU DIJAGENEZE ILI LITIFIKACIJE:

1. NEVEZANI SEDIMENTI 2. POLUVEZANI SEDIMENTI 3. VEZANE SEDIMENTE STENE

26

KLASTIÈNE SEDIMENTNE STENE

Nevezani Psefiti > 2 mm Psamiti 2 ­ 0.05

Vezani psefitoliti psamitoliti

Alevriti 0.05 ­ 0.005. alevroliti Peliti < 0.005 pelitoliti

PSEFITI DROBINA SLJUNAK PSAMITI PESAK ALEVRITI PRAH PELITI MULJ

PSEFITOLITI BREÈA KONGLOMERAT PSAMITOLITI PESÈAR ALEVROLITI ALEVROLIT LES PELITOLITI GLINA GLINAC

27

VULKANOKLASTIÈNE SEDIMENTNE STENE

Prema naèinu formiranja, uèesãu laviènog, vulkanoklastiènog i terigenog materijala dele se na: LAVOKLASTIÈNE Lavobreèe PIROKLASTIÈNE Vulkanske breèe Vulkanski aglomerati Tufovi SEDIMENTNO-PIROKLASTIÈNE Tufiti

HEMIJSKE I ORGANOGENE SEDIMENTNE STENE HEMIJSKE ORGANOGENE Kreènjaci Organogeni kreènjak Laporci Dijatomejska zemlja Karbonatne Dolomiti Roznaci stene Bigar Mermerni oniks EVAPORATI - SOLI GVOZÐEVITI SEDIMENTI SILICIKLASTITI

28

Information

Microsoft PowerPoint - SEDIMENTNE STENE predavanje - pdfMachine from Broadgun Software, http://pdfmachine.com, a great PDF writer utility!

28 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

220155