Read tas-teknolojisi-ve-restorasyon.pdf text version

Ta Teknolojisi ve Restorasyon TA TEKNOLOJS Ta: Tek ve ya birden fazla minarelere ait kristal ya da tanelerin bir araya gelerek oluturduklari kati kütledir. *Mamatik talar *Tortul talar *Metamorfik talar 1)MAMATK TALAR : a) Derinlik kayaçlari (plütonik) *Granitler *Gabro *Granadiyorit *Monzonit *Proksenit *Diyorit *Peridotit *Kuvarsli Diorit *Dunit *Siyanit *Hornblendit

Taneleri kristaldir, yapilari iridir ve yapilari içerisinde boluk yoktur. Bunlar içersinde kuvars, demir, aluminyum, deiik metaller, karboindiksit gazi, kükürtdioksit gazi, su buhari, potasyum, kalsiyum, magnezyum youn bir ekilde bulunur. b) Yüzey kayaçlari: Tane ve kristal yapisi daha ufaktir. Hamura benzeyen bünye içerisinde dailmi kristaller mevcuttur. *Granit Porfik *Siyanit Porfik *Granadiyorit Porfik *Diorit Porfirit *Kuvarsli diorit Porfit *Gabro Porfirit c) Yari derinlik kayaçlari (porfirik veya damarli ): tane veya kristal yapilari deiiktir ve bünye içerisinde dailmi halde bulunur. *Riyolit *Trakiandezit *Riyodasit *Andezit *Dasit *Bazalt *Trakit GRANT: çindeki elemanlar gözle görülebilir büyüklüktedir. Bileiminde feldspat, kuvars ve mika bulunur. Bünyenin çounluunu feldspat doldurur. En az mika bulunur. Bunun diinda bazi minerallere de az miktarda rastlanir. Genelde gri, kirmizimsi, pembemsi, az miktarda da yeilimsi renkte bulunur. çinde bulunan minerallerin cins ve miktarlarina göre granit renk alir. Derinlerde souduu için salam ainmaya, basinca ve ayrimaya dayaniklidir. Güzel renkli ve iyi cila tutmalari dolayisiyla granitler inaatta kaplama ta ve masif olarak kullanilir. Su emme orani %0,2dir. Özgül airlii 2,72 gr/cm3 basinca kari dirençleri ise 1000_1500 kg/cm2dir. ayet parke yapilacaksa kullanilan granitin basinca dayanimi 1200 kg/cm2 den olmamalidir. Aksi taktirde ainir. Normal granit ainmadan on binlerce yil durabilir. BAZALT: Bu kayaç kristalli veya camsi volkanik bir kayaçtir. Bileiinde plajioklaz, divin ve kuvars bulunmaktadir. Bazalt volkan içerisinden yükselirken bünyesindeki gazlari arttii için yapida boluklar oluur. Bu boluklar hem yüzeydeki hem aza yakin bazaltlarda çikabilir.Youn ve sert yapidadirlar. Basinca kari dirençleri yüksektir. Genelde parke tai olarak yada micir olarak kullanilirlar. ANDEZT: Derinlik tai olan diolitin volkanik tipidir. SERPANTN: Magnezyum slikortlarin ayrima ürünü olarak meydana gelir. Rengi yeildir. Sertlii 3_5 tir. Su aldii zaman hacimlerinde artma görünür ve bünyelerinde çatlaklar oluur. TÜF ve AGROMERALAR (Yüzey kayaci ) : Volkanlar püslürdüü zaman lavlarin içerisinde baka kati maddelerde çikabilir. Bunlarin ince tanecikli olanlarina volkan külü denir. Bunlarin karalarda, göllerde ve denizlerde oluan kayaçlara da volkanit tüfleri diyoruz. Bunlarin çimentolamasiyla volkanik bresler oluur. Bunlar yapi bakimindan dier tüflere göre farklilik gösterir. çlerinde fosilde bulunabilir. Fosillerin cinslerine göre ne tür bir ta olduunu çikartabiliriz. PORFRLER: Kirmizi ve yeil renktedir. Aralarinda önemli boyut farki bulunan minerallerden olumu kayaçlardir. Bazi mineraller daha ince büyür ve kristalleir. Daha sonraki minerallerden oluan kristaller ise küçük veya olmami bicimde bulunur.

1 2009

Ta Teknolojisi ve Restorasyon Porfirik doku bazen cam olarakta görünebilir. Bu talar Ayasofya ve Beyazit camiinin sütunlarinda Çemberli tataki kullanilan tata kirmizi porfirdir. Kapi, kemer, pencere gibi yerlerde de kullanilir. 2)TORTUL KAYAÇLAR: Mineral veya organik maddelerden ibaret parçaciklari su, rüzgar dalga buzullarla tainip çökelmesi ile oluan kayaçlardir. Dünya yüzeyindeki kayaçlarin %75 i tortul kayaçlaridir. *kirintili tortul *kimyasal tortul *organik tortul Çökeldikleri yerler; 1-karalarda; - çöllerdeki kumullar - da eteklerindeki yamaç molozlari - akarsularda aluminyumlar - göllerdeki tatli su çökeltileri - batakliklardaki bataklik çökeltileri 2-denizlerde; - si denizlerdeki çökeltiler - az derin denizlerdeki çökeltiler - derin denizlerdeki çökeltiler Tortul talari olutuklari yerlere göre içlerinde farkli fosil çikar. Bu fosiller bize kayaçlarin oluum dönemlerini gösterir. 1.Kirintili tortul talari : Çeitli büyüklüklerde ta ve mineral parçalarin karalardaki ve denizlerdeki tortullama havzalarinda çökelmeleriyle meydana gelen kayaçlardir.Deiik tane büyüklükleri çimento ile birlemise çimentoli kirintili tortul kayaç denir. Birlememise çimentosuz kitintili tortul kayaç denir. KONGRAMERALAR: ri taneli kayaçlarin çimentolamasi ile oluur çaplari deiik büyüklüklerde olabilir. Eer 0,2-2mm arasinda çapa sahip taneler birlemise biz buna kum tai diyoruz. Kongrameralar ayni tipte kayaçlardan oluuyorsa homojen farkli kayaçlardan oluuyorsa heterojen kongrameralar diyoruz. BRE PUDNGLER: Bu tip kayaçlarda kayaci oluturan taneler yuvarlaksa bunlara bre eer taneler köeli ise puding denir. Breleri de sahil ve yamaç bre olarak ayiriyoruz. Pudingli breler deiik renkte olabilirler. çlerindeki maddelere göre deiik renk alirlar. Anadolu da en bilinenleri hereke pudingleri ve Bilecik breleridir. Rengi kirmizimsi ufak çakilli ve çimentoludur. Cilalamaya elverilidir. Bazilarinda fosiller vardir. Basinca ve donmaya direçleri fazla olduu için birçok mimari yapida kullanilmitir. Sultanahmet Süleymaniye Haydarpaa lisesi ve gari Ankara Büyük Postane binasi bu talardan yapilmitir. Bilecik civarinda çikarilan brelerde yine o bölgede yapilmi roma dönemi lahitleri bulunmutur. Bu malzeme zamanla solar ve rengi açilir. Kum tai: Asil kum talari çimentosu ve tanesi silisli olan kum talaridir. Bu kum talari yüke kari dirençli ve isiya kari izolasyon görevi yapar. Bunlarin çimentosu kalkanli olanlar ise dirençleri düüktür. Süs ve inaatta kullanilan en iyi cinsi silisli olandir. Tanecikleri birletiren çimento dolamitli harnblandli ve killi demir oksitli yada jipsli olabilir. 2.Organik tortul kayaçlar: Algler, süngerler, horaminimerler radioleralar gibi canlilarin çökelmesiyle oluan kayaçlardir. Bunlerin içersinde taidiklari yere göre kireçli, silisli ya da fosfatli vardir.

2

2009

Ta Teknolojisi ve Restorasyon KALKERLER: Bileiklerinde kalsiyumkarbonat olan kalsit ve organik maddelerin birlemesiyle oluur. Sertlikleri 3tür kalkerlerinsu emmesi ainmasive basinca kari direnci dokularina göre deiir. Siki ve youn olanlarin basinç direnci 2000 kg/cm2dir. Herhangi bir kayacin kalker olup olmadiini anlamak için hidroklorik asit dökeriz. Köpürürse kalker olduunu anlariz. Bazilarinin içersimde kuvars, kil, fendspat parçaciklari ya da organik maddeler bulunabilir. 3.Kimyasal tortul kayaçlar: Doygun eriyiklerin çökelmesi ile tuzlu sularin buharlamasi ile oluan kayaçlardir. En önemli karbonatlar(dolamitik kalkerler, travertenler, kalker tüfleri, kalkerli tüfler) Silisli kayaçlar: ör/ çakmak tai bir baka cinsi jips baka cinsi ise anhidritler Kimyasal orjinli kalkerler kalsiyum karbonatli öze sahip olmalari sebebi bunlari oluturan çökeltilere genel sularin kalsiyumlu kayaçlardan geçip çökelmesindendir. TRAVERTENLER: Bu tip kayaçlar kalsiyum karbonatli klorifilli bitkiler sularin içerisinde erimi halde bulunan karbondioksiti aldiklarindan dolayi çökelme hizi olur. çlerinde süspansiyon halinde kalsiyumbikarbonat bulunan sular çökeldiklerinde beyaz renkli travertenleri olutururlar. Travertenlerin birçou deliklidir kesilmesi kolaydir ve bilhassa duvar tai yada duvar kaplamasi olarak kullanilabilir. 3) METAMORFK KAYAÇLAR: Bu kayaçlar isi ve basinç etkisiyle bakalairlar ve metamorfik k. Olutururlar. Metamorfik kayaçlar karekter bakimindan deiiklie urarlar kristal yapisi farkli mineraller oluur. Fakat kayacin toplam kimyasal yapisi deimez. Metamorfik kayaçlarda bulunan esas mineraller kuvars, ferdspat, mangenez, dolamit, talk, serpantin, diotit, klorit, hornbland gibi maddelerdir. Ör/mermerler MERMERLER: mermerler kalker ve dolamik kalkerler ve kismen dolamitlerin isi ve basinç etkisiyle kristallemesi sonucu oluurlar. Genelde büyük oranda kalsiyum karbonattan meydana gelirler. Az miktarda kasiyum karbonat mermerlerin yapisini olutururlar. Mermerler homajen bir yapi içermezler. Kolay kesilirler. yi cilalanirlar duvarlarda yada yerlerde kaplama tai olarak kullanilirlar. Bunun diinda heykel yapiminda mermer kullanilir. Afyon mermerleri; scehisar mermerleri /bu ocak antik dönemden beri kullanilmaktadir. Buradan talya ya, Yunanistan a eski dönemlerde mermer ihraç edilmitir. Rengi süt beyazdir. Bunun yaninda yine Afyonda pembe, siyah, sari mermerler çikmaktadir. Marmara adasi mermerleri; buradaki ocaklar hala iletilir. Mermerler mavi damarlidir. Drenci scehisar göre daha düüktür. Bizans döneminde yapilan çounda ve Osmanli döneminde bu mermerler kullanilmitir. Talarin bozulmalari Talarin bozulmalari genelde 2 balik altinda ele alinir. I-Yapilarindan dolayi bozulma a-Mineralojik bozulma: kayaçlar bir veya birkaç farkli minerallerden oluur. Çeitli etkilerle(isi, basinç, doal artlardan) çeitli etkenlerle bu minarolojik yapi bozulabilir. Ta cinslerine göre bozulma oranlarida farklidir. Jips kalker konglomeralar killi talar marn gibi kayaçlarda bozulma daha fazla olur. Yapisinda silisyumbioksit yani kuvars bulunan kayaçlarda ise bozulma orani daha düüktür. Buna bali olarak magmatik kayaçlarda granit, gabro, bazalt, andezit, gorfil ve diyorit gibi kayaçlar bu yönden çok dirençlidirler. b-Dokusal özelliklere bali olarak bozulma nedenleri: · nce taneli siki yapili kayaçlar daha az bozulurlar iri taneli kayaçlar ise bozulma sürecini hizli bir ekilde yaarlar ör/ dokusal anlamda magmatik kayaçlarin hepsi taneli olduu için bozulmalari zordur. · Kayaçlardan balayici madde doal çimentodur. Bu madde tanelerin arasini doldurarak kayacin salamliini artirir. Çimento türlerinde farkli özellikler görünür. Kil kökenli kalker kökenli çimentolarin balayici özellikleri zayiftir. Kuvars kökenli çimentolar en iyi balayici özellii olanlardir.

3 2009

Ta Teknolojisi ve Restorasyon · Kimyasal bileimle ilgili bozulma nedenleri; Kayaçlardaki farkli bileik ve kimyasallara sahiptirler. Bunlarin çeitli etkenlerle bozulmasi sonucu kayaçta erime çatlama ve kopmalar meydana gelir. Bilhassa su reaksiyona giren maddeler bulunduran kayaçlarda bozulma daha geni olur. Kalsiyum klorür (CaCl2) sodyum klorür potasyum klorür gibi maddeler kaya içinde yer aliyorsa su etkisiyle erirler ve kayaç içerisinde boluklar olumasina neden olurlar. Bunun diinda boluklar olmasina neden olurlar. Bunun diinda boluklu kayaçlarin içerisine girip boluklari dolduran kalsiyum sülfat (CaSO4) su ile reaksiyona girdii zaman ier boluklarin çeperlerine basinç yapar. Bunun sonucu önce ince kilcal çatlaklar daha sonra bunlarin genileyip kayaçtan parça kopmalari görülür. c - Fiziksel özelliine bali bozulma nedenleri, bir çok tain oluu homojen deildir. Ta içerisinde yatay dikey deimeler veya yer yer boluklar görülebilir. Bunun sonucu talarda farkli sertlikte bölgeler oluur. Daha yumuak bölgelerde çeitli etkenlerle bozulma tain dier yönlerine de buluabilir. · Younluk: genelde yapi talarina 2,4 ile 2,8 gr/cm3 arasinda bir younluk ister onun altinda younlua sahip talarla direnç düüktür. Üstündeki younlarda ise talarin üzerine yük geldii zaman kisa sürede yorulma görülebilir. Bunun diinda çok boluklu yapiya sahip talarin hem younluklari hem dirençleri düüktür. · Boluk ya da parazite: her kayaçta az ya da çok boluk olabilir. Çok boluklu kayaçlarin boluklarinin içerisine su girip donduu zaman genlemeden dolayi talar çatlar, ya da dailir. Onun için binalarin diinda kullanilan talarin bilhassa souk iklimlerde fazla boluklu olmamalari gerekir. · Geçirgenlik: kayaçlarin bileimlerine göre deiik geçirgenlik özellikleri bulunabilir. Genelde bu özellik istenmez bir tek restorasyonu yapilan talarin üzerlerine uygulanan koruyucu solüsyon için geçirgenlik istenir. II- Di etkilerle oluan bozulma nedenleri; a) Mekanik etkileri 1.Tain çalimasi: ta ocaktan çikarilmadan önce tabakalar halinde bulunabilir. Bu tabakalarin arasinda nemlenme söz konusuysa talar ocaktan çikarildiktan sonra dinlendirilmelidir. Aksi taktir de tata çalima devam eder. Bunun sonucu kullanilan yerlerde çeitli problemlerle karilairiz. Bunlar pul pul dökülme ve parçalanma gibi . 2.Madeni malzemenin korozyonu: ta içerisinde bulunan metal oksitler ya da tata kullanilan metaller ta korozyona uradii zaman etrafinda basinç olutururlar buda tata ya patlama ya da kopma meydana getirir. 3.Deprem ve titreim etkenleri: oluan depremler sonucu yapilarda kullanilan talari çatlaklarin büyümesi söz konusu olur. Ya da yeni kilcal çatlaklar meydana gelir. Bunun diinda büyük kentlerde trafiin patlamalari, uçaklarin yarattii titreimler de talarin bozulmalarina neden olabilir. Yol inaatlardaki havali dengi aletleri makinalar b) Isi etkileri: isi etkilerinde meydana gelen bozulma farkli olaylara göre ekillenir. 1.Isi genlemesi: isi gören talarda genleme meydana gelir. Daha önce dolan daha sonra isi etkisiyle geveyen tata parçalanma veya ufalanma meydana gelebilir.Sicaklik farkliliklari ve geveme kayaç taneleri arasinda basinç oluturur. Devamli bu olayin tekrarinda kilcal çatlaklar bünyede çoalir. 2.Güne etkisi: günein etkisiyle kayaçla esas renklerinden farkli baka renklere dönüebilirler. Ör/ sarimsi beyaz travertenler youn güne etkisiyle önce sariya sonra turuncuya dönüebilir. Yine organik madde istida eden kayaçlar günein etkisiyle koyulaabilirler. Mermerlerde ise koyu renkli damarlar ya da lekeler oluur. 3.Yangin etkisi: yanginlar da ta yüzeyleri hizli bir ekilde isindii için hacimce geniler. Bunun sonucu yüzeyde gerilim artar. Tatan kopmalar meydana gelebilir. Sicaklik tain derinliklerine doru farkli drajelerde etki ettii için restorasyon sirasinda yüzeydeki bozulan kisim temizlenir. Geri kalan salam kisim ise birakilir.

4 2009

Ta Teknolojisi ve Restorasyon c) Atmosferik etkiler: Su, nem, tuz ve hava kirlilii akla gelir.En önemli sey su ve nemdir. Nemi de kendi içerisinde gruplara ayiririz. 1.Ocak nemi; tain ocaktan katmanlar halinde bulunduu zaman bu katmanlarin arasinda ki nemdir. Nem miktari büyük bloklari kapladiysa herhangi bir donmada bunlar parçalanip dailabilir. 2.Yamur ve sis nemi; yamur suyu ve karbondioksit kalkerleri eritir. Magnezyumlu talarda ise kurt yenii oluturur. Atmosferdeki bir takim gazlar asidik etki gösterir. Yamurla aai indii zaman talari eritir. 3.Younlaman ileri gelen nem; yapilarin iç ve di yüzeylerinde görülen nemdir. Souk havanin (nemli havanin) yüzeye vurmasiyla oluur. Yüzeyde küflenme ya da pamuklanma görülebilir. 4.Topraktan kilcallikla yükselen nem; yapilarin zemininde bulunan topraktaki taban suyunun toprak içerisinde kilcal ekilde yükselerek yapi zemininde oluturduu nemdir. Bu nem dranajla atilamaz. Yapinin temelini çürütür. Suda çözünen tuzlar: Bu tip tuzlar öncelikle tuzla birleerek talardaki kilcal çatlaklardan boluklari doldururlar. Tain boluklarinda biriken tuzlar ta nemini attiktan sonra kristalleirler. Bu kristalleme sonucu boluk çeperlerine baski oluur. Bunun sonucu tata kopma ya da parçalanma meydana gelir. Bu tuzlardan en önemlileri: * Kalsiyum sülfat *magnezyum sülfat * Potasyum sülfat *sodyum sülfat * Sodyum klorür

Bu durumda parçalama diinda ta yüzeyinde çiçeklenme olutururlar. Buda tain rengini deitirir ve di etkenlere kari kimyasal yapisindan dolayi tai dirençsiz birakir. Bunun diinda ta yüzeyinde yeil ya da siyah küflenmede görülebilir. Hava kirlilii: Büyük ehirlerde ve en endüstri bölgelerinde oluan gazlar yamurla topraa ya da ta üzerine inerler. Bunlar su ile birleince asitleri olutururlar. En önemlileri karbondioksit, kükürt, dioksit, kükürt tirioksit, azot oksit ve de klor gazlari talara en çok zarar veren gazlardir. Bunlar kömür, doal gaz petrol gibi doal yakitlardan oluur. Genelde bu oluan gazlar miktar bakimindan havada fazla bulunduu yerlerde bu yapitlarin en az zarar verenleri kullanilir. Bunlarin bainda kükürt sembolü "S" ile gösterilir. Kükürt kati yakitlar içerisinde ve petrolde bulunur. Bu gibi yakitlarda %8 oraninda doal gaz gibi yakitlarda ise %2 oraninda kükürt içerirler. Su ile birletiinde ise ta yüzeyinde kalkerli bir kabuk meydana gelir. Asit tai eritir. Kükürt, dioksit ve trioksit yüzeyde pul pul dökülmelere ve kabuklanmalara sebep olur. (kükürt havadaki oksijenle birleirse...) S + O2 - SO2 endüstiri bölgelerinde 2 SO2 + O2 -2SO3 nem çekme özellii var SO3 + H2O ­ H2SO4 talarda erime yapar CaCO3 + H2SO4 ­ CaSO4 + H2O + CO2 yüzeyde kabuklanma Karbon içeren gazlar Suda kabuk çözülmezler kalsiyum bikarbonatin oluumuna neden olurlar. Bunun diinda havada hidrojenle birleerek karbonik asitleri meydana getirirler bu asitler balarda talardan oyuklar ve kurt yenikleri gibi çukurlar olutururlar. Kalkerle birletiinde ise kalsiyum bikarbonat meydana gelir. Buda talarin çözülmesinde etkilidir. Böyle bir durumda tata köpürme meydana gelir. CO2 + H2 ­H2CO3 karbonik asit CaCO3 + H2OCO3 ­ Ca(HCO3)2 kalsiyumbikarbonat (kükürt gazlarinda erime olur köpürme olmaz) Klor Gazi (Cl) : havada oluan klor gazi suyla birletiinde hidroklorik asiti meydana getirir. Buda tai belirtir.

5 5

2009

Ta Teknolojisi ve Restorasyon Cl2 + H2O - HCl + HOCl (hipoklorazasit) CaCO3 + 2HCl ­ CaCl2 + CO2 + H2 ta köpürür ve erir. Azot Gazi (N) : bu gaz suyla birletiinde nitrik asiti meydana getirir. Nitrik asit tain younluuna ve sertliine göre etkide bulunur. Sert ve youn talarda etkisi daha azdir. Tortul kayaçlari daha fazla etki eder. Metamorfik ve magmatik kayaçlari daha az etkiler. 3NO2 + H2O ­ 2HNO3 + NO N2O5 + H2O ­ 2HNO3 nitrik asit Di etkilere bali nedenleri; 1) canlilara bali tahrip nedenleri 2) yanli restorasyona bali tahrip nedenleri a.Seçilen harç ile tain arasinda oluan harç sert ta yumuaksa tata ainma meydana gelir. Bunun diinda harcin içerisinde suda çözülen maddelerin olmamasi gerekir. b.Kireç tai ve kum tai birlikte kullanildii zaman havadaki kükürtdioksit, hidrojen ve sülfür gazlari etki eder ve kireç tainda bozulma meydana gelir. c.Kireç tai dolamit ile birlikte kullanilirsa kireç tainda hacim deiiklii olur ve kaplama meydana gelir. Sertlik derecesi farkli 2 ta yan yana kullanilirsa gerilim meydana gelir. Sert ta yumuak tai bozar. d.Ahap ve ta beraber kullanildiinda ahabin ta içerisinde ki kisminin çürümesi sonucu boluk meydana gelir ve tata younlama oluur. e.Tala birlikte kullanilan demir veya kalgalizli çivi gibi bazi balantilar tai bozar. Canlilara bali tahrip nedenleri: bunlar bitki hayvan ve dier organizmalarin tata oluturduu bozulmadir. (mantarlar yeil yosunlar böcek, kurtlar bu organizmalardir) Ototrof bakteriler (kendi kendilerine çoalirlar) Heterotrof bakteriler Mantar Yeil yosunlar Likenler Kara yosunlari Yüksek bitkiler Böcekler, delik açan deniz kabuklari ve böcekleri, kular TA RESTORASYONU Ta yüzeyleri deiik etkilerden dolayi bozulduu zaman öncelikle tain korunmasi yapilir. Arkasindan da gerekiyorsa restorasyon uygulanir. Yüzeysel Restorasyon Ta ocaktan çikarildiktan ve kullanildiktan sonra yüzeyinde renk deiimi olur. Bu deiim gerek kimyasal etkilerden gerek fiziki artlardan kaynaklanir. Tain yüzeyindeki ince film tabakasi kalinliinda bir kabuun olumasiyla patina dediimiz bir yapi meydana gelir. Patina taa zarar veren bir katman deildir. Aksine koruyucudur. Patinanin olmadii yerlerde oluan kirlilik tai bozabilir. Patina oksalat mineralleri kalsit ve jipsten oluur. Kir ise kabuk ve sülfür etkili maddelerden meydana gelir.

6 2009

Siyah kabuklar ( kahverengi_siyah) Patinalar, pul pul dökülme, kabarmalar Siyah kabuklar, siyah patinalar pul pul dökülme, beyaz lekeler Renklendirilmi tabaka pul pul dökülme çukurlar oluur Deiik renkli ince film tabakasi oluumu ve patinalar Kabuklu parça kabuklamalar, çukurlar Yeil gri renkte geni yüzeyleri kaplayan tabakalar Çimen fundalik ve yariklarda yetien aaçsi türler malzemede kopma, deformasyon Tipik ekilli delikler, paslanmaya neden olacak maddelerin birikmesi ve çatlaklar

Ta Teknolojisi ve Restorasyon

Kirliliin Tanimi ve Siniflandirilmasi: Tataki kir tai orijinal yapisindan farkli maddelerin yüzeyde birikmesiyle oluur. çerisinde mikroorganizmalar zararli bitkiler, tuz ve asit birikimleri ve hava koullarinin oluturduu dier etmenler vardir.

Kirliliin siniflandirilmasi; 1)Siyah birikim; - Toz birikim: yüzeyde meydana gelen kahverengi bej arasinda deiin yüzeye nüfus etmeyen birikimdir. - Youn birikim: tain bütün yüzeyini kaplayan ve taa nüfus eden birikimdir. 2) betonlami kalin kabuk oluumu 3) biyolojik büyüme 4) metalden kaynaklanan kirler 5) renk deiimi 6) tuz lekeleri Bu kirlerin temizlenmesinde çeitli yöntemler uygulanir. Talarin temizlenmesi : Mekanik aindirma yöntermi ve kimyasal temizlik. Mekanik temizlik : A.Tazyikli su püskürtme: ta yüzeyine otom ize olarak basinçla su püskürtür. Püskürtmenin ilk aamasinda kir yumuar daha sonra yüzeyden atilir. Bu en zararsiz yöntemdir. B.Kuru olarak yapilan temizlik: kuru olarak yapilan temizlikte 2 ayri yöntem uygulanir. Ya mekanik el aletleri / yada yüzeye çok ince taneli kum püskürtülür. Kum püskürtme çok kontrollü yapilmalidir. Aksi taktirde, yüzeyde pürüz yada çukurlama meydana gelebilir. Alüminyum, mikrocam kürecikler ince doal kum tain sertliine göre 1,5-3 atm. basincinda ta yüzeyine kontrollü bir ekilde püskürtülür. Uygulama sirasinda kontrol çok önemlidir. Bilhassa heykel temizliklerinde yüzey onarilamayacak zarar görebilir. C.Lazerle yapilan temizlik: bu yöntem makine ve ekipman açisindan pahali bir yöntemdir. Genelde deerli ta malzemelerin ya da deerli heykellerin temizliinde kullanilir. Öncelikle yüzey bilgisayar ortamina aktarilir. Eserdeki kirli alanlar tespit edilir. O alanlari lazerle noktasal anlamada temizlik yapilir. Ama kural kirin lazer radyasyonunu altinda yatan cisimden daha düük ekilde emmesidir. Yüzeydeki kir isinir, genleir böylece yüzeyden kopar. Kimyasal temizleme: Kimyasal temizlikte temizleyiciler alkeller Asit temizleyiciler olmak üzere 2 ye ayrilir. A.Asit temizleyiciler: ta öncelikle islatilir ve nemlendirilir. Sonra yüzey firçalanir arkasindan yüzeye hidroflorik asit takdik edilir. Bu uygulanin hemen sonrasinda basinçli su sikilir. Aksi taktirde yüzeyde lekeler oluabilir. B.Alkollerle kalkerli yapilarin ve mermerlerin temizlii: ta yüzeyinde ku pislikleri ve bitkilerin meydana getirdii lekeler alkali maddelerle temizlenir. Öncelikle hidrojen peroksitten oluturulan lapalar kullanilir. Eriyik lapa içerisinde metrekare için 25 gr kadar olmali yüzeydeki iyot ve tuz lekelerini bu yöntemle çikartabiliriz. Eer ta yüzeyinde metallerden kaynaklanan pas lekeleri var ise o zaman okjenik asit tercih edilir. Özel kimyasal içerikli lapalarla temizlik Bu tip lapalar ince kabuklari kaldirmak için kullanilir yani kabuk kalinlii 1m'yi geçmiyorsa bu lapalar kullanilabilir. Daha kalin kaliplarda ise bu ilemi birçok kez tekrarlamak gerekir. Lapa uygulamak ve lekeleri yok etmek için u ilemleri yapariz;

7

2009

Ta Teknolojisi ve Restorasyon 1. lekeli yüzeyler su ve ta sabunu ile temizlenir 2. az nemli alanlar nemlendirilir ve nemlendirme ileminde damitilmi su kullanilir. 3. tain yüzeyindeki leke durumuna göre hangi kimyasalin kullanilacai kararlatirilir. 4. lapa kimyasalla karitirilir kalin ya kivamina gelinceye kadar ileme devam edilir. 5. lekenin üzerine lap sürülür. Bu lapanin çok kalin olmamasi gerekir. Aksi halde uzun süre beklemek zorunda kaliriz. 6. lapa plastik bandajla kapatilir. 7. 12 ile 24 saat arasinda beklenir. 8. lapa kuruduunda yüzey temizlenir ve silinir. Kimyasal temizliin fayda ve zararlari Lapayla temizleme yöntemi yavatir. Kontrol edilmesi kolay deildir. Kalin kabuklarda etkisi çok azdir. Çok küçük gözenekli yüzeylerden bu tip yöntemle kirlerin kaldirilmasi zor olur. Ta içerisindeki demir, manganez gibi renkli minerallerin hareketine bali olarak lekeler oluabilir. Bu lekelenmeyi temizlersek de yüzeyde beyazlama söz konusu olur.

TAIN SALAMLATIRILMASI Bozulan ta yüzeylerinde ki çatlaklarin büyümemesi yüzeydeki döküntülerin engellenmesi ve di etkilerden korunmasi için çeitli kimyasallarla talar salamlatirilir. Genellikle sivi olarak yapilan salamlatirma ilemi tain bünyesiyle bütünlemesi gerekir. En çok kullanilan yöntem kait tampon yöntemidir. Devamli salamlatirici sivi ile doyurulan yüzeyler sürekli kaitla tampon yapilarak yüzeyin islak kalmasi salanir. Bu islaklik sonucu salamlatirici sivi çatlaklara ve bünyeye nüfus eder. Gözenekli kolay ufalan talar. Farkli bir ekilde salamlatirma sivisina kükürt oksit ve karbon oksitler katilarak ufalanma engellenir. Salamlatiricilari anorganik organik salamlatirmak olmak üzere ikiye ayrilir. Anorganik salamlatiricilar çözünemeyen sivilardir. Yapilardaki kuvvetlendiriciler Hidratlanmi silika kalsiyum ve baryum karbonat ve potasyum alüminata borçludurlar. Organik salamlatiricilari isi ile ekillendirilebilen gözeneklere ve çatlaklara sertletirici ile birlikte sokulan maddelerdir. Bunlar epoksi polyester vicireler gibi gözenekleri tamamen dolduran maddelerdir. Salamlatiricilar Uygulandiklari Etil silikatlar Kum tai Alkil_alkoksi silenler Kum tai Yukaridaki ikisinin kariimi Kum tai / mermer/ kireç tai Alki_arilpolisiloksanlar(silikonlu reçineler) Kum tai / mermer/ kireç tai Akrilik reçineler Mermer/ youn kireç tai kisinin kariimi Mermer/ youn kireç tai/ kum tai

TALARIN DOLGU YAPILMASI Bileimlerinde di etkenlere karsi zayif dirençli mineraller bulunan volkanik kökenli kayaçlarda minerallerin ayrimasiyla iri parçalar veya kili kireç tai gibi tortul kökenli kayaçlarda parçalarin çimentoya tutulmasi ile iri parçalar yüzeyden kopabilir. Koptuklari yerlerde boluklar ve oyuklar oluur. Bu oluan oyuklari çeitli kimyasal kariimlarla doldururuz.çok yipranmi talarla urailmaz. Onarilacak ta efoksi ve dier vicinelerle tadavi edilebilecek durumda olmalidir.

8

2009

Ta Teknolojisi ve Restorasyon Dolgu maddeler ksilen içinde çözünmü polimetil_metatrilat bedogril 122 epoksi reçineler portlant çimentosu

Eksik Parçalarin Tümlenmesi ve Talarin Yeniden Yapilmasi Parçalanmi ya da kopmu talar ya yerlerine çimentoya da demir vasitasiyla yerletirilir. (mermer yapitiricisi, epokside kullanilir. Ya da kopan parçalarin aynisi tekrar yapilir. Kopan yere monte edilir.

9

2009

Information

9 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

353464