Read KORNIZA E KURRIKULIT text version

<Title> Korniza e Kurrikulit të Ri të Kosovës </Title> <META name="description" content=" "> <META name="keywords" content="okvir novog kurikuluma Kosova , new Kosovo curriculum framework , kapitulli IV , YUG , KOS , ALN , T06"> <!--NOSEARCHSTART-->

KAPITULLI IV ­ LËMENJTË E KURRIKULIT IV. 1 Kurrikuli bërthamë dhe pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit (kurrikuli i përcaktuar nga shkolla) IV. 2 Lëmenjtë e kurrikulit dhe përshkrimi i lëndëve mësimore: objektivat dhe rëndësia për zhvillimin e nxënësit IV. 3 Lëmenjtë e kurrikulit dhe lëndët mësimore: planet mësimore dhe menaxhimi i planeve mësimore nga ana e shkollës

IV. 1 Kurrikuli bërthamë dhe pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit (kurrikuli i përcaktuar nga shkolla) Kurrikuli merret me çështjet pse diçka duhet të mësohet në shkollë (synimet e objektivat) dhe çfarë konsiderohet në një shoqëri të caktuar si e rëndësishme për t'u mësuar (përmbajtjet). Ai merret po ashtu me çështjet sa objektiva të ndryshëm të nxënies mund të ndeshen në shkolla në lidhje me zhvillimin e diturisë, të shkathtësive, qëndrimeve dhe modeleve të sjelljes (metodat dhe strategjitë e mësimdhënies dhe nxënies). Kurrikuli po ashtu merret me çështjen sa janë të efektshme proceset e mësimit (çmuarja e vlerësimi i arritjeve të nxënësve në lëmenj të ndryshëm). Siç është parashtruar në Kapitullin 1.2.3 (Korniza e kurrikulit të ri të Kosovës ­ Roli i kurrikulit bërthamë për orientimin e veprimtarive të shkollave), kurrikuli i ri përbëhet nga i ashtuquajturi kurrikul bërthamë dhe nga i ashtuquajturi kurrikul sipas zgjedhjes (kurrikuli i përcaktuar nga shkolla). Kurrikuli bërthamë1 u referohet kërkesava të përbashkëta për të gjithë nxënësit, për sa u përket zotësive (kompetencave) kyç, planeve të përbashkëta të lëndëve dhe orientimeve të përgjithshme. Pjesa e kurrikulit sipas zgjedhjes (kurrikuli i përcaktuar nga shkolla) paraqet kurset dhe veprimtaritë kurrikulare, të cilat vendosen në shkallë shkolle. Vendimi për pjesën e kurrikulit sipas zgjedhjes (kurrikuli i përcaktuar nga shkolla) duhet të bëhet mbi bazë të këshillimeve, ku do të përfshihen mësuesit, prindërit dhe faktorët e tjerë të interesuar. Ky vendim duhet të merret në bordin e shkollës, pas një procesi të këshillimit dhe debatit publik. Kurset dhe veprimtaritë sipas zgjedhjes mund të sugjerohen nga ana e autoritetit qendror të arsimit në Kosovë (p.sh. Departamenti i Arsimit dhe Shkencës), ose mund të propozohen në shkallë shkolle. Në rastin e dytë, kurrikuli i përcaktuar nga shkolla duhet të miratohet nga ana e zyrtarëve të lartë të arsimit në shkallë komune. Në pjesën e kurrikulit sipas zgjedhjes (kurrikuli i përcaktuar nga shkolla) shkollat mund të caktojnë kohë për:

1

Shih Kapitullin 1.2.3

·

·

· ·

· ·

më shumë orë mësimi për një lëndë të caktuar në kuadër të kurrikulit bërthamë (për shembull, 1 ose 2 orë më shumë për gjuhë amtare, arte të bukura, matematikë ose për ndonjë disiplinë tjetër të kurrikulit bërthamë); futjen e lëndëve/kurseve të reja/të ndryshme në krahasim me dispozitat e kurrikulit bërthamë, të cilat jepen si mundësi në dispozitat e kurrikulit (për shembull, etika, kurset e arsimimit mbi të drejtat e njeriut, ndërgjegjësimi për minat, teknologjia e informacionit dhe e komunikimit ­ TIK); për të caktuar kohën për qasjet tematike (p.sh. mësimi i integruar lidhur me dritën, ujin, mbrojtjen e mjedisit, banimin); futjen e lëndëve/kurseve të reja/të ndryshme në krahasim me dispozitat e kurrikulit bërthamë, të cilat nuk parashihen me dispozitat e kurrikulit (për shembull, Korniza e kurrikulit të ri të Kosovës), por propozohen dhe zhvillohen në shkallë shkolle, si rezultat i angazhimit krijues të mësuesve si përpilues të kurrikuleve (për shembull, traditat folklorike ­ vallet etj.; teknika e fotografimit, kurset e mediave); orarin për punën në projekt në lëmenj të ndryshëm; ekskursione, udhëtime studimore ose kërkime në terren.

Implementimi i Kornizës së kurrikulit të ri të Kosovës do të bëhet duke mbajtur parasysh strategjitë afatshkurtra, afatmesme dhe afatgjata. Për shkak të sfidave të reja për shkollat, që paraqet futja e pjesës së kurrikulit sipas zgjedhjes (kurrikuli i përcaktuar nga shkolla), për një strategji afatshkurtër dhe afatmesme të implementimit parashikohet që kjo pjesë e strukturës së kurrikulit të mos tejkalojë 15%­­20% të vëllimit të punës në shkollë. Në perspektivën e strategjisë afatgjatë të implementimit, hapësira për marrjen e vendimeve lidhur me kurrikulin e përcaktuar nga shkolla do të rritet së bashku me autonominë dhe llogarinë (përgjegjësinë) që duhet të japin shkollat. IV. 2. Lëmenjtë e kurrikulit dhe përshkrimi i lëndëve mësimore: objektivat dhe rëndësia për zhvillimin e nxënësve IV. 2.1. Lëmenjtë e kurrikulit Lëmenjtë e kurrikulit paraqesin grupe lëndësh mësimore, të cilat, në sajë të profilit të tyre epistemologjik, kanë objektiva dhe detyra të përbashkëta për sa u përket mësimdhënies dhe nxënies së diturisë, shkathtësive dhe qëndrimeve. Lidhja e lëndëve mësimore për një Lëmë kurrikular të caktuar merr parasysh kontributin e tyre specifik për zhvillimin e nxënësit, në pajtim me synimet e përgjithshme dhe specifike të mësimdhënies dhe nxënies në shkolla. Ajo, po ashtu, merr parasysh mundësitë për qasje shumëdisiplinare dhe ndërdisiplinare, dhe gjithashtu për ndjekjen e objektivave ndërkurrikulare. Në kurrikulin për arsimin fillor dhe të mesëm lëmenjtë e kurrikulit janë si vijon: 1. Gjuhët dhe komunikimi 2. Matematika

3. 4. 5. 6. 7.

Shkencat e natyrës Studimet shoqërore dhe edukata qytetare Artet Teknologjia Edukata fizike dhe sportet

Këta lëmenj të kurrikulit përfaqësohen në mënyra të ndryshme gjatë gjithë arsimit fillor e të mesëm dhe paraqiten, po ashtu, në secilën prej shkallëve kyç të kurrikulit. IV. 2.2. Lëmenjtë e kurrikulit dhe lëndët e lidhura me ta -- disa shpjegime Lëmi i kurrikulit: GJUHËT DHE KOMUNIKIMI Lëmi i kurrikulit Gjuhët dhe komunikimi përfshin një gamë të gjerë lëndësh mësimore, synimi i përbashkët i të cilave është kultivimi i përdorimit të gjuhës si mjet komunikimi në jetën private, profesionale dhe publike. Në pajtim me objektivat e përgjithshëm dhe të veçantë të secilës lëndë mësimore në këtë lëmë, kurrikulet e këtyre lëndëve do të përfshijnë edhe Letërsinë, si një fushë speciale të përdorimit të gjuhës në raport me vlerat estetike. Gjuha amtare është po ashtu një element me rëndësi për zhvillimin e identitetit të nxënësit. Prandaj, kurrikulet e lëndëve mësimore duhet t'u kushtojnë vëmendje gjithashtu edhe objektivave specifikë. Përvetësimi i gjuhëve të huaja dhe i gjuhëve klasike do të kontribuojë për zhvillimin e një kuptimi më të gjerë të identitetit nëpërmjet ndërgjegjësimit kulturor dhe ndjenjës së përkatësisë në një komunitet më të gjerë. Gjuha amtare, si lëndë mësimore specifike, nënkupton gjuhën shqipe, si gjuhë amtare për nxënësit shqiptarë, përkatësisht gjuhët amtare të grupeve të tjera kulturore që jetojnë në Kosovë (p.sh. gjuhët sllave, gjuhën turke, gjuhën rome).2 Si lëndë mësimore specifike, gjuha amtare është e pranishme në secilën klasë të arsimit fillor dhe të arsimit të mesëm. Kurrikulet e lëndëve mësimore do të përfshijnë edhe letërsinë në gjuhën përkatëse amtare, po gjithashtu edhe praninë e letërsisë botërore në gjuhën përkatëse amtare përmes përkthimeve. Mësimdhënia dhe nxënia e gjuhës amtare shihet po ashtu si objektiv nderkurrikular, kështu që përmbajtjet specifike dhe kompetencat mund të ndihmohen edhe nga lëndë të tjera mësimore. Gjuha shqipe për nxënësit e komuniteteve të tjera kulturore që jetojnë në Kosovë, është lëndë mësimore sipas zgjedhjes, që fillon në klasën e 3-të, kur nxënësit hyjnë në shkallën kryesore Zhvillim dhe përforcim të kurrikulit.

2

Në pajtim me parimet e shprehura në Kartën evropiane për gjuhët e rajonit dhe të minoriteteve nr. 148/1992 të Këshillit të Evropës, zgjidhjet praktike për sigurimin e mësimit të gjuhës amtare në shkolla duhet të mbajnë parasysh kushtet dhe mundësitë vendore

Gjuhë e huaj e parë për të gjithë nxënësit do të jetë anglishtja. Mësimi i anglishtes si gjuhë e huaj e parë do të fillojë në klasën e 3-të, kur nxënësit hyjnë në shkallën kryesore Zhvillim dhe përforcim të kurrikulit. Në klasën e parë dhe të dytë (shkalla kryesore Përvetësim themelor e kurrikulit), anglishtja mund të mësohet si një kurs sipas zgjedhjes, që përqendrohet në komunikimin gojor (të dëgjuar, të kuptuar, të folur). Mësimi i gjuhës së huaj të dytë do të fillojë në klasën e 6-të, në fillim të shkallës kyç Përforcim dhe orientim të kurrikulit. Ajo është e detyrueshme në arsimin e mesëm dhe sipas zgjedhjes në arsimin e mesëm të lartë. Nxënësit kanë mundësinë për të zgjedhur një gjuhë, si gjuhë të huaj të dytë, nga një listë e caktuar. Gjuhët klasike (latinisht dhe greqishte e vjetër) ofrohen në arsimin e mesëm të lartë. Varësisht nga profili i drejtimeve të ndryshme të arsimit të mesëm të lartë, gjuhët klasike do të jenë të detyrueshme ose sipas zgjedhjes. Lëmi i kurrikulit: MATEMATIKA Lëmi i kurrikulit Matematika përfshin fusha të ndryshme të matematikës, duke filluar me Aritmetikën në arsimin fillor. Kurrikulet e lëndëve mësimore për secilën shkallë, klasë dhe profil/drejtim të arsimit do të shfaqin objektivat dhe përmbajtjet specifike (p.sh. aritmetikë, gjeometri, trigonometri, analizë matematike, statistikë, gjeometri deskriptive, matematikë e zbatuar). Lëmi i kurrikulit: SHKENCAT E NATYRËS Brenda lëmit të kurrikulit Shkencat e natyrës, nxënësit e arsimit fillor do të mësojnë një kurs të integruar të quajtur Njeriu dhe natyra (prej klasës së 3-të deri në klasën e 5-të, shkalla kryesore Zhvillim dhe përforcim e kurrikulit). Njeriu dhe natyra disenjohet si një lëndë mësimore e integruar, që përqendrohet në ndërgjegjësimin mbi mjedisin dhe në edukimin ekologjik. Ajo u ndihmon nxënësve të zbulojnë mjedisin natyror dhe lidhjet e tij me mjedisin e krijuar nga njeriu. Mësimdhënia dhe nxënia e lëndëve mësimore specifike nga shkencat e natyrës do të fillojë në arsimin e mesëm (biologji, fizikë, kimi) dhe do të vazhdojë në arsimin e mesëm të lartë. Në nivelin e arsimit të mesëm të lartë, kurrikulet e lëndëve për gjeografi do t'i qasen gjeografisë si shkencë e natyrës, ndërsa në arsimin e mesëm, gjeografia konsiderohet si degë e studimeve shoqërore. Kjo është në pajtim me objektivat dhe përqendrimet specifike për sa u përket mësimdhënies dhe nxënies në shkallë të ndryshme të arsimit.

Lëmi i kurrikulit: STUDIMET SHOQËRORE DHE EDUKATA QYTETARE Ky lëmë i kurrikulit përfshin lëndët mësimore dhe kurset vijuese:

·

Edukata qytetare. Si lëndë mësimore, Edukata qytetare disenjohet me një qasje integrative, që ka të bëjë me edukimin mbi të drejtat e njeriut, edukimin mbi paqen, edukimin global, edukimin mbi shkathtësitë e jetës, edukimin shoqëror, edukimin ndërkulturor, edukimin ekonomik dhe edukimin mbi qytetarinë demokratike. Qëllimi kryesor i saj është që të nxitë zhvillimin e diturisë, shkathtësive dhe qëndrimeve mbi qytetarinë demokratike. Kurrikulet e lëndëve mësimore do të përqendrohen në objektiva dhe tema specifike, sipas klasave të ndryshme. Në arsimin fillor, fokus kryesor i kurrikulit të lëndës Edukatë qytetare do të jetë zhvillimi i shkathtësive për jetën në vështrim të gjerë. Edukata qytetare/edukata mbi qytetarinë demokratike ka po ashtu objektivat ndërkurrikularë dhe duhet të kultivohet përmes të gjitha veprimtarive shkollore.

·

Historia. Kurrikulet e lëndëve të historisë do të merren, në mënyrë të integruar, me historinë e Kosovës dhe të botës. Në kurrikulet e lëndës së historisë, vëmendje e posaçme do t'u kushtohet historisë dhe traditave të komuniteteve të ndryshme që jetojnë në Kosovë.

Identitetit vendor, rajonal dhe kombëtar, si dhe kuptimi më i gjerë i identitetit në botën e sotme gjithnjë e më të ndërvarur, do të kultivohet nëpërmjet kurrikuleve të lëndëve të historisë. Kurrikulet e lëndëve të historisë duhet të mbështetin nevojën për t'u marrë me të kaluarën në mënyrë konstruktive. Ato duhet të kultivojnë tolerancën dhe respektimin e ndërsjellë të dallimeve. Si pjesë e objektivave të nxënies, kultivimi i krenarisë kombëtare dhe i traditave kombëtare në shoqëritë demokratike duhet të lidhet me zhvillimin e diturisë, të qëndrimeve dhe shkathtësive në lidhje me kultivimin e mirëkuptimit paqësor ndërmjet njerëzve dhe të mundësisë që të jetohet së bashku në mënyrë konstruktive.

·

Ekonomia shtëpiake, Arsimimi për ndërmarrës, Ekonomia. Në arsimin e mesëm, nxënësit do të mësojnë ekonominë shtëpiake dhe arsimimin për ndërrmarrës (klasat e 7-të, e 8-të dhe e 9-të). Kjo e dyta theksohet po ashtu edhe si objektiv ndërkurrikular. Në arsimin e mesëm të lartë, nxënësit do të mësojnë ekonomi. Gjeografia. Në arsimin e mesëm, gjeografia është pjesë e lëmit kurrikular të studimeve shoqërore. Kurrikuli i lëndës do të përqendrohet më shumë në marrëdhëniet ndërmjet popullatës dhe mjedisit. Në arsimin e mesëm të lartë gjeografia është pjesë e lëmit të shkencave të natyrës, që përfshin krahas gjeografisë fizike dhe gjeografisë ekonomike, elementet e gjeologjisë, të astronomisë etj. Elemente të logjikës, psikologjisë, sociologjisë dhe filozofisë. Këto elemente janë pjesë e kurrikulit të arsimit të mesëm të lartë, si kurse të detyrueshme ose sipas zgjedhjes, në pajtim me profilet dhe drejtimet specifike.

·

·

Lëmi i kurrikulit: ARTET Lëmi i kurrikulit Artet përfshin muzikën dhe artet e bukura si lëndë të detyrueshme/ bërthamë të kurrikulit. Brenda pjesës së kurrikulit sipas zgjedhjes, mund të shtohen po ashtu edhe artet e interpretimit. Lëmi i kurrikulit: TEKNOLOGJIA Brenda lëmit kurrikular Teknologji, nxënësit do të mësojnë Punëdore në arsimin fillor, dhe elemente të ndryshme teknologjike, përfshirë teknologjinë e informacionit dhe të komunikimit, në arsimin e mesëm të lartë. Teknologjia e informacionit dhe e komunikimit mund të jetë po ashtu pjesë e kurrikulit sipas zgjedhjes.

Lëmi i kurrikulit: EDUKATA FIZIKE DHE SPORTET Kurrikuli i lëndës Edukatë fizike dhe sporte do të përfshijë elemente për mbështetjen e edukimit fizik, sportet e ndryshme dhe kurset e shëndetësisë. Sportet dhe kurset e shëndetësisë mund të jenë po ashtu pjesë e pjesës së kurrikulit sipas zgjedhjes (kurrikuli i përcaktuar nga shkolla). Kurrikuli i lëndës do të theksojë objektivat dhe elementet specifike të këtyre kurseve për secilën shkallë, klasë dhe profil/drejtim të arsimit. Pjesa e kurrikulit sipas zgjedhjes (kurrikuli i përcaktuar nga shkolla)3 Pjesa e kurrikulit sipas zgjedhjes u ofron nxënësve mundësi të ndryshme:

· ·

·

· · ·

për të caktuar orët shtesë për lëndët e detyrueshme (kurrikuli bërthamë); për të nxënë lëndë dhe kurse të reja/të ndryshme, të cilat nuk janë parashikuar në kurrikulin bërthamë (p.sh. etika, tema nga jeta: zgjidhja e konflikteve, zhvillimi i shkathtësive të komunikimit; edukimi mbi të drejtat e njeriut; teknologjia e informimit dhe e komunikimit, në klasat ku kjo lëndë nuk është pjesë e kurrikulit bërthamë); për të caktuar kohën për qasjet tematike (p.sh. mësimi i integruar lidhur me dukuritë shoqërore, kulturore dhe natyrore: koha, hapësira, drita, zbulimet gjeografike, tradita, banimi etj.); për të mësuar një lëndë/kurs i cili është disenjuar në shkallë vendore nga mësuesit e tyre; për të caktuar kohën për punën në projekt; për të caktuar kohën për të lidhur më mirë teorinë me praktikën.

Tabela: Lëmenjtë dhe lëndët e kurrikulit

3

Të shihet gjithashtu IV.1

GJUHËT DHE KOMUNIKIMI (Gramatika, komunikimi, letërsia)

· · · · ·

GJUHA AMTARE (gjuha shqipe, gjuhët sllave, gjuha turke, gjuha rome)4 ­ e detyrueshme GJUHA SHQIPE për nxënësit e komuniteteve joshqiptare ­ duke filluar nga klasa e 3-të (jo e detyrueshme) GJUHA E HUAJ E PARË (ANGLISHTJA) ­ duke filluar nga klasa e 3-të ­ e detyrueshme GJUHA E HUAJ E DYTË­ duke filluar nga klasa e 6-të ­ e detyrueshme në arsimin e mesëm; dhe e detyrueshme ose jo e detyrueshme në arsimin e mesëm të lartë GJUHËT KLASIKE (latinishtja dhe greqishtja e vjetër) ­ në arsimin e mesëm të lartë; mund të jetë e detyrueshme ose jo e detyrueshme, varësisht nga drejtimet/profilet)

MATEMATIKA SHKENCAT E NATYRËS

· · · · ·

NJERIU DHE NATYRA (si një lëndë e integruar në klasën e 3-të dhe të 5-të) BIOLOGJIA (si lëndë e veçantë, duke filluar nga klasa e 6-të) FIZIKA (si lëndë e veçantë, duke filluar nga klasa e 6-të) KIMIA (si lëndë e veçantë, duke filluar nga klasa e 7-të) GJEOGRAFIA (në arsimin e mesëm ­ klasa e 6-të dhe e 9-të, si pjesë e studimeve shoqërore; në arsimin e mesëm të lartë ­ klasa e 10-të dhe e 12-të, si pjesë e shkencave të natyrës)

STUDIMET SHOQËRORE DHE EDUKATA QYTETARE

·

· ·

·

·

EDUKATA QYTETARE (si lëndë që thekson edukimin për qytetari demokratike, kurrikuli i edukatës qytetare do të përfshijë dimensionet siç janë tema nga jeta, edukimi mbi të drejtat e njeriut, edukimi mbi paqen etj., duke filluar nga klasa e 3-të) HISTORIA (duke filluar nga klasa e 4-të) EKONOMIA SHTËPIAKE, ARSIMIMI PËR NDËRMARRËS (si lëndë e veçantë në klasën e 7-të e të 8-të dhe 9-të por gjithashtu edhe si lëndë me dimension ndërkurrikular) ELEMENTE TË EKONOMISË, LOGJIKËS, PSIKOLOGJISË, SOCIOLOGJISË, FILOZOFISË (si kurse të integruara të studimeve shoqërore ose si lëndë të specializuara të veçanta në arsimin e mesëm të lartë) GJEOGRAFIA (si lëndë në arsimin e mesëm, duke filluar nga klasa e 6-të)

ARTET

4

Të shihet fusnota 11.

· ·

MUZIKA ARTET E BUKURA

TEKNOLOGJIA

· ·

PUNËDORJA (në arsimin fillor) TEKNOLOGJIA (në arsimin e mesëm, përfshirë edhe teknologjinë e informacionit dhe të komunikimit ­ TIK)

EDUKATA FIZIKE DHE SPORTET

· · ·

EDUKATA FIZIKE SPORTET KURSET E SHËNDETËSISË

PJESA SIPAS ZGJEDH JES E KURRIKULIT5 IV. 2. 3. Lëmenjtë e kurrikulit dhe përshkrimi i lëndëve mësimore: objektivat dhe rëndësia për zhvillimin e nxënësve Mësimdhënia dhe nxënia e diturisë, e shkathtësive dhe e qëndrimeve, si dhe zhvillimi i aftësive të ndryshme kyç (siç janë aftësitë gjuhësore, aftësitë metodologjike, aftësitë kulturore, aftësitë sociale) mund të sigurohen në shkollë në mënyrë të ndryshme. Fitimi dhe zhvillimi i diturisë, shkathtësive e qëndrimeve dhe zhvillimi i aftësive është rezultat edhe i qasjeve ndërkurrikulare edhe i mësimdhënies e nxënies të orientuara në lëndët mësimore. Lëmenjtë e kurrikulit mund të kontribuojnë për zhvillimin e diturisë, qëndrimeve, shkathtësive e aftësive specifike, por ata mund të kontribuojnë po ashtu, në mënyrë të ndryshme, por konvergjente, për zhvillimin e shkathtësive, qëndrimeve e zotësive (aftësive) të caktuara. Për shembull, shkathtësitë e komunikimit kultivohen jo vetëm nëpërmjet lëndëve në fushët Gjuhët dhe komunikimi, por ato mund dhe duhet të kultivohen edhe në gjithë lëmenjtë dhe lëndët e tjera, si objektiv ndërkurrikular. Për planifikimin e veprimtarive të kurrikulit, është me rëndësi të theksohet potenciali specifik i lëmenjve dhe lëndëve të ndryshme të kurrikulit për zhvillimin e nxënësve. Gjuhët dhe komunikimi Për qeniet njerëzore, gjuha paraqet mjetin për të menduar dhe për të komunikuar me gojë. Ajo është po ashtu mjet për filtrimin e informacioneve dhe të përshtypjeve nga bota që na rrethon dhe për shprehjen e mendimeve, ndjenjave dhe emocioneve. Nëpërmjet gjuhës, qeniet njerëzore botën e tyre të brendshme dhe të jashtme e shndërrojnë në koncepte,

5

Të shihet gjithashtu IV.1

marrëdhënie dhe struktura. Andaj përvetësimi dhe zhvillimi i shkathtësive të gjuhës dhe i shkathtësive të komunikimit është me rëndësi fundamentale dhe instrumentale për proceset e nxënies në fusha të tjera të ndryshme. Përvetësimi dhe zhvillimi i shkathtësive dhe i zotësive të gjuhës e të komunikimit sigurohet në shkollat e Kosovës nëpërmjet: · · · · · gjuhës amtare; gjuhës shqipe për nxënësitë e komuniteteve joshqiptare që jetojnë në Kosovë (lëndë jo e detyrueshme, duke filluar nga klasa e 3-të); gjuhës së huaj të parë, duke filluar nga klasa e 3-të (anglishtja); një gjuhe të huaj shtesë, duke filluar nga klasa e 6-të (e detyrueshme në arsimin e mesëm dhe e detyrueshme ose jo e detyrueshme në arsimin e mesëm të lartë); një gjuhe klasike (jo e detyrueshme ose e detyrueshme, në arsimin e mesëm të lartë, sipas drejtimit/profilit të caktuar).

Gjuha amtare Gjuha amtare paraqet gjuhën e parë që mësohet në shtëpi. Në shkollat e Kosovës, secili nxënës do të mësojë përkatësisht gjuhën e vet amtare (gjuhën shqipe, gjuhët sllave, gjuhën turke ose gjuhën rome6). Mësimi i gjuhës amtare përkatëse do t'u mundësojë nxënësve të zotërojnë kodin gjuhësor të komunitetit të vet dhe të zhvillojnë ndjenjën e identitetit personal dhe të përkatësisë ndaj komunitetit. Mësimi i gjuhës amtare përfshin fjalorin [fjalësin], gramatikën, fonetikën, letërsinë, stilistikën dhe komunikimin. Kështu, nxënësit do të zhvillojnë dhe do të përforcojnë aftësitë e tyre leksikore, gramatikore, semantike, fonologjike, drejtshkrimore dhe drejtshqiptimore. Kurrikulet e lëndëve për gjuhë amtare do të merren me objektivat, çështjet dhe përqendrimet specifike që kanë të bëjnë me mësimdhënien dhe nxënien e gjuhës amtare në mosha të ndryshme dhe në shkallë të ndryshme të arsimit. Nëpërmjet mësimit të gjuhës amtare, nxënësit në shkollat e Kosovës do të bëhen të ndërgjegjshëm për kulturën dhe traditat e komunitetit të tyre dhe do të zhvillojnë një interesim për kultivimin e mëtejmë të trashëgimisë dhe traditave të tyre. Në të njëjtën kohë, mësimi i gjuhës amtare duhet të japë kontributin për zhvillimin e qëndrimeve, siç janë çiltëria ndaj të tjerëve dhe respekti për kulturat dhe traditat e tjera, në frymën e kultivimit të dialogut paqësor ndërmjet popujve dhe kombeve të ndryshme anembanë botës. Objektivat e përgjithshëm të mësimit të gjuhës amtare në shkollë janë si vijon:

6

Në pajtim me parimet e shprehura në Kartën evropiane për gjuhët e rajonit dhe të minoriteteve nr. 148/1992 të Këshillit të Evropës, zgjidhjet praktike për sigurimin e mësimit të gjuhës amtare në shkolla duhet të mbajnë parasysh kushtet dhe mundësitë vendore.

· ·

· · ·

· · ·

zotërimi i kodit gjuhësor të gjuhës amtare përkatëse në situatat e komunikimit me gojë dhe me shkrim; zhvillimi i zotësive kyç lidhur me alfabetimin gjuhësor, siç është të kuptuarit (të dëgjuarit dhe të lexuarit), të folurit dhe të shkruarit në gjuhën amtare përkatëse në nivel të mesëm e të lartë të aftësisë7; zhvillimi i shkathtësive për një komunikim të mirë me gojë dhe me shkrim për sa i përket edhe marrjes së mesazheve edhe prodhimit të qëllimeve të mesazheve; zotërimi i aspekteve teknike dhe artistike të përdorimit të gjuhës amtare në situata të ndryshme të komunikimit; zhvillimi i qëndrimeve kulturore, siç është të jesh i informuar përmes leximit të burimeve të ndryshme, kërshëria, alfabetimi kritik, të menduarit kritik, kultivimi krijues i vlerave estetike; të qenët i vetëdijshëm për sa i përket krijimtarisë dhe traditës kulturore të komunitetit (b.f. folklori, letërsia, muzika, artet e interpretimit); zhvillimi i interesimit për kultivimin e mëtejmë të vlerave kulturore dhe të traditave të komunitetit; zhvillimi i ndjenjës së identitetit personal dhe kulturor.

Gjuha shqipe për nxënësit e komuniteteve joshqiptare që jetojnë në Kosovë (lëndë jo e detyrueshme, duke filluar nga klasa e 3-të) Mësimi i gjuhës shqipe për nxënësit e komuniteteve joshqiptare që jetojnë në Kosovë, është jo i detyrueshëm (duke filluar nga klasa e 3-të) dhe synon të sigurojë mundësi për komunikim brenda shoqërisë kosovare, për bashkëpunim rajonal ndërkombëtar dhe për qëllime ekonomike. Në sajë të faktit se në këtë rast gjuha shqipe është një gjuhë e dytë, kurrikuli i lëndëve do të ndryshojë nga kurrikuli i lëndëve për gjuhën shqipe si gjuhë amtare. Gjuha e huaj e parë (anglishtja) Për të gjithë nxënësit në shkollat e Kosovës, gjuha e huaj e parë do të jetë anglishtja, duke filluar nga klasa e 3-të si lëndë e detyrueshme. Ajo do të jetë po ashtu e pranishme edhe në arsimin e mesëm dhe në arsimin e mesëm të lartë. Përvetësimi i gjuhës angleze do t'u mundësojë nxënësve të jenë në kontakt të afërt me kulturën dhe traditat e kombeve të tjera, t'u qasen informacioneve e t'i këmbejnë ato në shkallë botërore dhe të marrin pjesë aktive në jetën e sotme në një ndërvarësi të ngushtë.

7

Korniza e përbashkët evropiane e referencave për gjuhë: Nxënia, mësimdhënia dhe çmuarja (2001 ­ Shih referencat bibliografike) propozon pesë nivele të aftësisë. Këto nivele janë të ashtuquajturat nivele ALTE (ALTE: Association of Language Testers in Europe ­ Asociacioni i provuesve të gjuhës në Evropë) dhe bëjnë dallime ndërmjet: Përdorues i mirë (Niveli 5 ALTE); Përdorues i shkathtë (Niveli 4 ALTE); Përdorues i pavarur (Niveli 3 ALTE); Përdorues mesatar (Niveli 2 ALTE); dhe Përdorues fillestar (Niveli 1 ALTE). Kur kemi të bëjmë me gjuhën amtare, nxënësit duhet të përkrahen në shkolla në mënyrë që të arrijnë Nivelet 4 dhe 5.

Ajo do t'u ndihmojë po ashtu të përballen me sukses me sfidat e komunikimit me kompjuter dhe të shoqërisë së përcaktuar për nxënie elektronike. Dimensioni i ndërgjegjësimit kulturor, i cili lidhet me mësimin e gjuhës angleze, do të sigurojë po ashtu një bazë të mirë për të zhvilluar një mundësi për të kuptuar në mënyrë më të gjerë identitetin dhe mjetet efektive për t'u marrë vesh. Objektivat e përgjithshëm të mësimit të anglishtes si gjuhë e huaj e parë në shkollat e Kosovës janë si vijon:

·

·

· · · ·

zhvillimi i shkathtësive të të marrit vesh (të dëgjuar e të lexuar), të të folurit dhe të të shkruarit në një nivel të lartë ose të mesëm (të të dëgjuarit dhe të lexuarit), i shkathtësive të të folurit dhe të të shkruarit në në një nivel të mesëm e të lartë të të shprehurit [të performancës] (L3, L4 dhe L5); zhvillimi i kapacitetit (aftësisë) për të përdorur anglishten si mjet komunikimi në situata të jetës reale dhe si gjuhë pune në situata të ndryshme në shkollë dhe jashtë shkollës për qëllime edhe të marrjes dhe të prodhimit të informacioneve; kultivimi i ndërgjegjësimit kulturor lidhur me kulturat dhe traditat e tjera; zhvillimi i qëndrimeve kulturore dhe sociale në pajtim me vlerat dhe parimet e një shoqërie të hapur; nxitja e integrimit në tregun e punës dhe përshtatja e suksesshme ndaj sfidave të reja në jetën shoqërore dhe ekonomike; avancimi i marrëdhënieve ndërkombëtare dhe i angazhimeve krijuese e të suksesshme në ndërlidhjet ndërkombëtare të botës së sotme.

Një gjuhë e huaj shtesë (duke filluar nga klasa e 6-të; e detyrueshme në arsimin e mesëm dhe e detyrueshme ose jo e detyrueshme në arsimin e mesëm të lartë) Shkollat e Kosovës mund t'u ofrojnë nxënësve një gjuhë të huaj shtesë, duke filluar nga klasa e 6-të, në fillim të shkallës kryesore Përforcim dhe Orientim të kurrikulit. Kjo gjuhë e huaj shtesë do të jetë e detyrueshme në arsimin e mesëm dhe e detyrueshme ose jo e detyrueshme në arsimin e mesëm të lartë. Nxënësit do të jenë në gjendje të zgjedhin këtë gjuhë shtesë nga një numër i ofruar gjuhësh. Gjuha shtesë do të zotërohet në nivel të ulët deri në nivel të mesëm të aftësisë (L1, L2 dhe L3), që do të thotë se nxënësit do të jenë në gjendje të përdorin informacionet e thjeshta dhe mjetet e të shprehurit me gojë në kontekste familjare (L1), do të jenë në gjendje të shprehen në situata familjare dhe të përdorin në mënyrë të përgjithshme informacionet jorutinore [jo të rëndomta] (L2) dhe të jenë në gjendje të shprehen për një numër temash dhe të arrijnë qëllime të ndryshme (L3). Përveç aftësisë për gjuhën, nxënësit do të zhvillojnë shkathtësitë e ndërgjegjësimit gjuhësor dhe do të kenë mundësi ta zgjerojnë horizontin e tyre për sa u përket kulturave dhe popujve të tjerë. Mësimi i një gjuhe shtesë [i një gjuhe të huaj të dytë] do të japë gjithashtu kontribut për zhvillimin të qëndrimeve siç janë toleranca dhe respekti i ndërsjellë.

Gjuhët klasike (latinishtja dhe greqishtja e vjetër) Latinishtja është pjesë e kurrikulit bërthamë në drejtimin filologjik dhe në drejtimin e shkencave të natyrës të arsimit të mesëm të lartë (gjimnazet teorike). Në drejtimet e tjera të arsimit të mesëm të lartë, gjuhët klasike (latinishtja dhe greqishtja e vjetër) do të jenë jo të detyrueshme, në pajtim me tiparet specifike të drejtimit përkatës dhe me interesimet e nxënësve. Greqishtja e vjetër është po ashtu jo e detyrueshme në drejtimin filologjik. Objektivat e përgjithshëm të mësimit të gjuhëve klasike janë si vijon:

· · · · ·

njohja me bazat e arsimit `klasik' (`humanistik'); njohja e autorëve dhe e teksteve të rëndësishme të kulturave antike; aftësimi për të kuptuar dhe për të prodhuar mesazhe të thjeshta ose me ndërlikueshmëri mesatare duke përdorur gjuhët klasike për qëllime profesionale; ndërgjegjësimi mbi lidhjet ndërmjet gjuhëve klasike dhe terminologjisë akademike bashkëkohore; përdorimi me kompetencë i terminologjisë profesionale.

Matematika

Nëpërmjet mësimit të matematikës, nxënësit do të marrin njohuri mbi numrat, hapësirën, masat dhe mënyrat e përdorimit të të dhënave (statistikës). Ata do të jenë në gjendje të kuptojnë rolin e të menduarit matematik për zhvillimin e shkencës e të teknologjisë moderne, si dhe rëndësinë e zbatimit të matematikës në situatat e zgjidhjes së problemeve të llojeve të ndryshme. Nëpërmjet mësimit të matematikës, nxënësit do të përkrahen në zhvillimin e shkathtësive siç janë aftësia e klasifikimit, e organizimit dhe e përpunimit të karakteristikave të botës në nivel abstrakt, duke përdorur simbolet dhe veprimet matematike. Ata do të zhvillojnë gjithashtu aftësinë për të përkthyer gjuhën natyrore në gjuhë simbolike (matematike), dhe anasjelltazi, duke përdorur vetitë e të menduarit logjik (të saktë). Objektivat e përgjithshëm të mësimit të matematikës janë si vijon8:

·

të kuptuarit e lidhjeve ndërmjet botës dhe shprehjes së saj matematike (ç' janë numrat, format, masat; cilat janë lidhjet ndërmjet botës reale dhe përfaqësuesve të ndryshëm

8

Sikurse në rastin e lëmenjve të tjerë, ndaj objektivave specifikë, përsa u përket zotësive kyç që duhet të zhvillohen dhe të konsolidohen në klasë e faza të ndryshme të arsimit, do të ketë një qasje nëpërmjet kurrikulit të lëndëve. Kështu, kurrikuli i lëndëve do t'i orientojë mësuesit, nxënësit dhe prindërit lidhur me faktin se çfarë duhet të dinë nxënësit, çfarë janë në gjendje të bëjnë (shkathtësitë metodologjike), si mund të jenë në gjendje rrojnë (të mësuarit për të nxënë, shkathtësitë personale dhe jetësore), të jenë në gjendje të jetojnë së bashku (shkathtësitë dhe qëndrimet sociale) dhe të jenë në gjendje të transformojnë vetveten dhe botën në mënyrë konstruktive (kreativiteti, zhvillimi personal, zgjidhja e problemeve etj.).

·

·

·

·

·

·

matematikë të saj, siç janë hartat dhe modelet matematike; cilat janë lidhjet ndërmjet gjuhës natyrore dhe gjuhës simbolike; zhvillimi i shkathtësive të llogaritjes (të qenët në gjendje për të përdorur simbolet dhe veprimet matematike për njehsime të ndryshme pa përdorur kompjuterin dhe duke përdorur kompjuterin); zhvillimi i shkathtësive të gjykimit logjik-matematik (si të arrihen përfundime të vlefshme bazuar në premisa të vlefshme dhe në veprime të sakta logjike-matematike; si të identifikohet dhe të shmanget gjykimi i pasaktë; zhvillimi i shkathtësive të përpunimit të të dhënave (njohuritë lidhur me bazat e të dhënave, statistika etj. dhe aftësia për të përdorur me saktësi dhe në mënyrë krijuese të dhënat); zhvillimi i zotësive kyç që kanë të bëjnë me shkathtësitë intelektuale të shkallës së lartë, siç është aftësia për t'u marrë në mënyrë krijuese me relacionet abstrakte dhe me gjuhën simbolike; aftësia për të zbatuar simbolet dhe veprimet matematike për të zgjidhur problemet teorike dhe probleme të jetës reale; të qenët në gjendje për të vlerësuar zgjidhjet e ndryshme për një problem të caktuar dhe për të marrë vendime në mënyrë individuale ose në grupe lidhur me zgjidhjen më të përshtatshme në situatën e caktuar; identifikimi i situatave për përdorimin e njohurive dhe shkathtësive matematike në jetën e përditshme (të gatuarit, banimi, psonisja ­ blerja në treg, udhëtimi, argëtimi etj.) dhe përdorimi i efektshëm i tyre.

Shkencat e natyrës

Në arsimin fillor (klasat 1 deri 5), nxënësit do të mësojnë lidhur me njeriun dhe natyrën, nëpërmjet një lënde integruese e cila u ndihmon atyre të gjurmojnë mjedisin natyror dhe artificial nga pikëpamja shkencore. Lëmi i lëndëve njeriu dhe natyra synon të zhvillojë kureshtjen shkencore të nxënësve, bazuar në nxitjen e kureshtjes së tyre drejt botës që i rrethon. Ky lëmë i lëndëve synon gjithashtu zhvillimin e ndërgjegjësimit ekologjik të nxënësve dhe të interesimit të tyre për të vepruar me kompetencë me qëllim që të kontribuojnë për ruajtjen e një mjedisi të shëndoshë dhe të standardeve të cilësisë së jetesës. Në arsimin e mesëm, ndonëse ruhet një qasje integruese e përqendruar tek nxënësi sa më shumë që të jetë e mundshme9, futen gjithashtu edhe lëndët specifike `akademike' (biologjia, fizika, kimia).10

9

Në arsimin fillor dhe në arsimin e mesëm, kurrikuli i lëndëve për shkencat e natyrës do të zbatojë një qasje tematike integruese. Per shembull, nxënësit do të mësojnë lidhur me dukuritë e proceset natyrore, siç është drita, uji, klima, temperatura, koha, hapësira, vendbanimet e njerëzve, ku kemi të bëjmë me ndërlidhjen e perspektivave të shkencave të ndryshme (gjeografia, fizika, kimia, biologjia, gjeologjia, historia etj.). Kjo ndërlidhje e shkencave të ndryshme zbatohet duke mbajtur parasysh nevojat e nxënësve për të zhvilluar dhe për të kuptuar rëndësinë e çështjeve shkencore për jetën e përditshme 10 Në arsimin e mesëm, gjeografia është pjesë e lëmit kurrikular të shkencave shoqërore, ndërsa në arsimin fillor është pjesë e integruar e lëmit `njeriu dhe natyra'. Në arsimin e mesëm të lartë, gjeografia është pjesë e lëmit kurrikular të shkencave të natyrës.

Objektivat e përgjithshëm të shkencave të natyrës në shkollë janë si vijon: · · · · · · zhvillimi i kërshërisë dhe i shkathtësive të kureshtjes shkencore drejt dukurive natyrore dhe drejt lidhjeve ndërmjet mjedisit natyror dhe mjedisit të krijuar nga njeriu; zhvillimi i aftësisë për hulumtimin e dukurive të natyrës duke përdorur mjetet shkencore (gjuhën, metodat e kërkimit dhe gjykimin shkencor); hulumtimi dhe të kuptuarit e lidhjeve ndërmjet shkencave të natyrës, teknologjisë dhe situatave të jetës së përditshme; zhvillimi i shkathtësive kompjuterike që kanë të bëjnë me punën shkencore; ndërgjegjësimi lidhur me çështjet etike që kanë të bëjnë me veprimtaritë shkencore; zhvillimi i qëndrimeve pozitive dhe konstruktive lidhur me përdorimin e zbulimeve shkencore për përmirësimin e standardeve të jetesës.

Studimet shoqërore dhe edukata qytetare Nëpërmjet këtij lëmi të kurrikulit, nxënësit do të njihen me vlerat dhe normat e jetës shoqërore në një shoqëri demokratike. Ata do t'u qasen gjithashtu dukurive shoqërore nga pikëpamja historike, sociologjike, ekonomike, psikologjike dhe ndërkulturore. Lëmi i kurrikulit Shkencat shoqërore dhe edukata qytetare është gjithashtu i rëndësishëm për zhvillimin e identitetit personal dhe kolektiv të nxënësve përmes zhvillimit të qëndrimeve dhe shkathtësive konstruktive për angazhim aktiv në botën e sotme gjithnjë e më të ndërvarur. Nxënësit do të mësojnë si të jetojnë së bashku në mënyrë paqësore, duke zhvilluar qëndrimet e tolerancës dhe respektin për dallimet dhe duke mësuar për t'i identifikuar çështjet me interes të përbashkët për komunitete të ndryshme e për rrethin e gjerë dhe për të punuar së bashku për zgjidhjen e tyre. Ata do të mësojnë gjithashtu si të përballen në mënyrë konstruktive me të kaluarën dhe si të angazhohen me kompetencë dhe me përgjegjësi në procesin e rindërtimit demokratik të shoqërisë kosovare. Edukata qytetare. Edukimi për qytetarinë demokratike përbën një objektiv ndërkurrikular. Në të njëjtën kohë, duke filluar nga shkolla fillore, nxënësve do t'u ofrohen kurse të posaçme në edukatën qytetare. Si lëndë, edukata qytetare do të përqendrohet në arsimin fillor në zhvillimin e shkathtësëve për jetë, të cilat janë të rëndësishme në një shoqëri të lirë demokratike. Në arsimin e mesëm dhe në arsimin e mesëm të lartë, edukata qytetare do të përqëndrohet në themelet e një shoqërie demokratike dhe në zhvillimin e diturisë, të shkathtësive dhe të qëndrimeve që kanë të bëjnë me qytetarinë demokratike. Studimet shoqërore dhe edukata qytetare përfshijnë gjithashtu: · historinë, duke filluar nga klasa e 4-t (historia do të merret në mënyrë të integruar me historinë e Kosovës dhe të botës);

· ·

ekonominë shtëpiake dhe edukimin për ndërmarrës (klasat e 7-të, e 8-të dhe e 9-të ­ kurrikuli i këtyre lëndëve do të synojë të zhvillojë shkathtësitë e ndërmarrësit, të nevojshme në një ekonomi të tregut të lirë); studimet sociale në arsimin e mesëm të lartë (klasat e 10-të, e 11-të dhe e 12-të). Kurset e shkencave shoqërore në arsimin e mesëm të lartë do të jenë kurse të integruara, përpos në drejtimin e Shkencave shoqërore në gjimnaze teorike. Drejtimi i integruar i shkencave shoqërore do të përfshijë elemente të sociologjisë, ekonomisë, psikologjisë, logjikës e filozofisë, ndërsa në drejtimin e Shkencave shoqërore në gjimnaze teorike shkencat e ndryshme shoqërore specifike do të jenë pjesë e kurrikulit bërthamë.

Objektivat e përgjithshëm të studimeve shoqërore dhe edukatës qytetare në shkollë janë si vijon: · · · · · · · · zhvillimi i ndërgjegjes morale dhe aftësisë për të vështruar normat shoqërore në mënyrë konstruktive; informimi lidhur me marrëdhëniet dhe dukuritë shoqërore; ndërgjegjësimi lidhur me historinë, traditat, kulturën dhe jetën shpirtërore të komuniteteve të veta, si dhe të popujve dhe vendeve të tjera të botës mbarë; zhvillimi i diturisë, shkathtësive dhe qëndrimeve që dalin nga përvoja e qytetarisë demokratike në një shoqëri demokratike; ndërgjegjësimi lidhur me të drejtat, përgjegjësitë dhe detyrat e individit në komunitetin vendor dhe/ose në komunitetin e gjerë; zhvillimi i shkathtësive dhe zotësive për ndërmarrës për angazhim aktiv në ekonominë e tregut të lirë; ndërgjegjësimi lidhur me ndërvarësitë e botës së sotme dhe zhvillimi i tolerancës dhe respektit për dallimet; zhvillimi i të kuptuarit të raportit ndërmjet marrjes së vendimeve dhe pasojave personale e shoqërore, si dhe zhvillimi i interesimit për angazhim në jetën shoqërore në mënyrë konstruktive dhe me përgjegjësi.

Artet Në kurrikulin bërthamë, lëmi i kurrikulit Artet përfshin muzikën dhe artet e bukura. Në pjesën sipas zgjedhjes të kurrikulit (kurrikuli i përcaktuar nga shkolla), mund të shtohen artet e interpretimit, si dhe disenji, arkitektura, moda etj. Lëmi i kurrikulit Artet luan një rol me rëndësi në zhvillimin e kreativitetit dhe të ndjenjes estetike (për të bukurën). Ai ofron mundësinë e gjurmimit dhe të zotërimit të mënyrave të ndryshme të shprehjes artistike, përfshirë mjetet verbale dhe joverbale. Lëmi i kurrikulit Artet kontribuon në zhvillimin e tërësishëm të personalitetit të nxënësve, duke stimuluar dhe kombinuar intuitën, imagjinatën, kreativitetin, gjykimin, ndjeshmërinë dhe `formësimin' e ideve në forma të ndryshme të shprehjes dhe komunikimit artistik.

Artet u mundësojnë nxënësve të zbatojnë në mënyrë krijuese metodat dhe procedurat e zgjidhjes së problemeve, të marrin vendime dhe të hulumtojnë zgjidhjet krijuese. Ato kontribuojnë në përmirësimin e mundësisë (kapacitetit) për një perceptim subtil (të mprehtë) dhe kompleks të botës dhe të vetëshprehjes. Artet zhvillojnë shkathtësitë intelektuale të shkallës së lartë (siç janë aftësia për analizë, aftësia për sintezë dhe aftësia për vlerësim) dhe ofrojnë mundësi specifike për ushtrim të lirë të mendimeve të ndryshme, si bazë për kreativitet. Artet ngërthejnë gjithashtu një kontribut me rëndësi për zhvillimin e vetërespektimit dhe vetëbesimit tek nxënësit. Ato stimulojnë motivimin pozitiv, mundësitë empatitike, bashkëpunimin, vetëdisiplinën dhe entuziazmin për t'iu qasur përvojave dhe mënyrave të reja të shprehjes personale e kolektive. Lëmi i kurrikulit Artet është gjithashtu një mjet i fuqishëm për të kuptuar dhe për t'iu qasur në mënyrë pozitive mënyrave të ndryshme të shprehjes artistike në kulturën dhe traditat e komunitetit të vet, si dhe në kulturën dhe traditat e të tjerëve. Lëmi i kurrikulit Artet u ofron nxënësve mundësinë për të kuptuar si mund të përputhen (konvergjojnë) realiteti dhe imagjinata. Ai gjithashtu u mundëson nxënësve të kuptojnë si mund të përputhen (konvergjojnë) dimensionet e ndryshme të jetës shpirtërore dhe të veprimtarisë njerëzore (religjioni, shkenca, teknologjia dhe artet) në proceset dhe prodhimet e substancës artistike. Objektivat e përgjithshëm të Arteve në shkollë janë si vijon: · · · · · · · · ndërgjegjësimi mbi vlerat estetike; vendosja e lidhjeve ndërmet komunikimit verbal dhe komunikimit joverbal; njohja dhe zotërimi i mënyrave të ndryshme të shprehjes artistike; njohja me Artet në kultura të ndryshme dhe në periudha të ndryshme historike; zhvillimi i shkathtësive të shprehjes artistike dhe i kreativitetit; zhvillimi i aftësisë për të lidhur dimensionet shpirtërore, shkencore dhe artistike në qasjet për kulturën dhe në marrjen me situatat e jetës reale; zhvillimi i qëndrimeve të tolerancës dhe të respektimit të dallimeve; kultivimi i interesimit dhe shprehjes së kënaqësisë gjatë angazhimit inividual dhe kolektiv në veprimtaritë artistike.

Teknologjia Në kuptim të gjerë, teknologjia nënkupton mjetet, procedurat, dhe teknikat që përdoren në fusha të ndryshme të veprimarisë së njeriut, dhe paraqet një zgjerim të mundësive punuese të njeriut. Teknologjia mishëron kryqëzimin e teorisë dhe praktikës në mënyrë që të përmirësojë suksesin e përpjekjeve njerëzore.

Lëmi i kurrikulit Teknologjia nxënsit i familjarizon me format dhe dimensionet e ndryshme të teknologjisë në fusha të ndryshme të përvojave dhe veprimtarive njerëzore (banimi, transporti, gatimi, veshmbathja, komunikimi, udhëtimi, argëtimi etj.). Në arsimin fillor, lidhur me teknologjinë nxënësit do të mësojnë nëpërmjet punëdores. Në arsimin e mesëm, emërtimi i lëndës do të jetë Teknologji. Edhe në arsimin fillor edhe në arsimin e mesëm, kurrikulet e lëndëve do të merren me teknologjitë moderne të informacionit dhe të komunikimit (TIK). Objektivat e përgithshëm të lëmit të kurrikulit Teknologjia në shkollë janë si vijon: · · · · · · · njohja e nxënësve me dimensionin teknologjik të veprimtarive të njeriut; zhvillimi i mundësive instrumentale (operative) për lidhjen e teorisë dhe praktikës në fusha të ndryshme të veprimtarisë së njeriut; ushtrimi i përdorimit të mjeteve, procedurave dhe teknikave me qëllim të zgjidhjes së problenmeve në mënyrë krijuese në situatat e përditshme të jetës; njohja e nxënësve me mundësitë e përdorimit të tekonologjisë së informacionit dhe të komunikimit për përmirësimin e suksesit të përpjekjeve të njeriut në fusha të ndryshme të veprimtarisë së tij; zhvillimi i intersimit për përmirësimin e mjeteve, procedurave dhe teknikave në mënyrë krijuese dhe me përgjegjësi; zhvillimi i ndërgjegjësimit ekologjik dhe i përgjegjësisë shoqërore në lidhje me përdorimin e teknologjisë për përmirësimin e standardeve të jetesës; zhvillimi i ndjeshmërisë në lidhje me çështjet etike që kanë të bëjnë me përparimin teknologjik.

Edukata fizike dhe sportet Lëmi i kurrikulit Edukata fizike dhe sportet i kontribuon zhvillimit të tërësishëm të personalitetit të nxënësve duke baraspeshuar veprimtaritë shpirtërore dhe intelektuale me sfidat fizike dhe psikike specifike. Këto sfida përmbajnë elementet me rëndësi lidhur me intelegjencën psikomotorike (kinestetike) për zhvillimin dhe shëndetin fizik dhe psikologjik personal. Pjesa bërthamë e kurrikulit përfshin kurset e edukatës fizike, të sportit dhe të shëndetit. Në pjesën sipas zgjedhjes të kurrikulit, mund të shtohen më shumë veprimtari sportive, po edhe kurse të tjera: higjiena, edukata seksuale, të ushqyerit e shëndetshëm etj. Kurrikulet e lëndëve për secilën klasë dhe shkallë të arsimit do të merren me diturinë, shkathtësitë dhe qëndrimet specifike që parashikohen si rezultate të edukatës fizike dhe veprimtarive sportive në kurrikul. Në përputhje me profilin e shkollës dhe me kushtet vendore, dispozitave të kurrikulit duhet t'u shtohen dispozitat e veprimtarive jashtëkurrikulare. Shkollat duhet të mbajnë parasysh nevojat për inkurajimin e nxënësve për të marrë pjesë në veprimtari sportive dhe në gara në shkallë vendore ose më gjerë. Objektivat e përgjithshme të lëmit të kurrikulit Edukata fizike dhe sportet në shkollë janë si vijon:

· · · · · ·

zhvillimi i mundësive psikomotorike dhe kontributi për zhvillim të shëndoshë fizik e psikik të nxënësve; zhvillimi i interesimit dhe kultivimi i kënaqësisë gjatë marrjes me veprimtari fizike dhe me sporte; të mësuarit lidhur me edukatën fizike dhe marrja pjesë në të përmes lojërave tradicionale dhe moderne, sporteve dhe valleve; zhvillimi i bashkëpunimit, solidaritetit dhe shkathtësive të konkurrencës së ndershme; zhvillimi i qëndrimeve pozitive ndaj sfidave llojesh të ndryshme, përfshirë marrjen e vendimeve dhe marrjen mbi vete të rrezikut; zhvillimi i ndërgjegjësimit shëndetësor dhe të qëndrimit ekologjik.

IV.3. Lëmenjtë dhe lëndët e kurrikulit: plani mësimor dhe menaxhimi i planit mësimor nga ana e shkollës IV.3.1. Vërejtje hyrëse Në planifikimin konkret të veprimtarive në shkolla, janë të mundshme qasje të ndryshme. Tradicionalisht, në shoqëritë e centralizuara, të gjitha dispozitat e kurrikulit (synimet dhe objektivat, përmbajtjet, lista e lëndëve, numri i orëve i caktuar për lëndë të ndryshme etj.) përcaktoheshin nga ministria e arsimit, ose nga ndonjë autoritet tjetër qendror i arsimit. Kështu shkolla nuk kishte të drejtë të shprehte mendimin e saj në lidhje me çështjet e kurrikulit. Në sistemin shkollor të decentralizuar, vendimet për çështjet e kurrikulit mund të merren nga autoritet e shkollës, nga bordi i shkollës ose nga autoritetet vendore të arsimit. Gjatë disa dhjetëvjeçarëve të fundit, është shfaqur një prirje e re, edhe në sistemet e centralizuara tradicionale, edhe në sistemet e decentralizuara. Në çështjet e vendimeve për kurrikulin, orientimet qendrore baraspeshohen me vendimet vendore, të cilat ngandonjëherë mund të merren edhe nga vetë shkollat. Në rastin e Kornizës së kurrikulit të ri të Kosovës, filozofia e re mbi të cilën ndërtohet planifikimi i veprimtarive të kurrikulit në shkolla, mundëson, duke marrë parasysh autonominë dhe dhënien llogari të shkollës, zëvendësimin e një qasjeje thjesht "normative", nga dispozita të baraspeshuara të kurrikulit nga qendra, me vendimet për çështje kurrikulare në shkallë shkolle (pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit/kurrikuli i përcaktuar nga shkolla). Autoriteti qendror i arsimit (p.sh. Departamenti i Arsimit dhe Shkencës) do të caktojë: · · ·

strukturën e lëndëve të detyrueshme dhe të veprimtarive në kurrikul numrin maksimal të orëve në javë për një klasë të caktuar; numrin minimal të orëve në javë për lëndët bërthamë;

· · ·

objektivat dhe përmbajtjet bërthamë të nxënies (kjo caktohet me Kornizën e kurrikulit të ri të Kosovës dhe me kurrikulet e lëndëve); metodat dhe strategjitë e përshatshme të mësimdhënies dhe nxënies: mjetet e përshtatshme për çmuarje e vlerësim.

Shkollat kanë mundësinë të vendosin lidhur me pjesën sipas zgjedhjes të kurrikulit dhe lidhur me një strukturim fleksibil e krijues të planit mësimor. Duhen konsultuar nxënësit, mësuesit, prindërit dhe faktorët e tjerë të interesuar. Bordi i shkollës duhet të ketë funksionin për të rekomanduar pjesën sipas zgjedhjes të kurrikulit (kurrikuli i përcaktuar nga shkolla) dhe për përdorimin e planit mësimor të kurrikulit. Propozimet për pjesën sipas zgjedhjes të kurrikulit, të cilat rekomandohen nga bordi i shkollës, duhet të miratohen nga zyrtarët e lartë të arsimit. Gjatë planifikimit të veprimtarive të kurrikulit, shkollat duhet t'u kushtojnë vëmendje parimeve vijuese: · Duhet shmangur një copëzim i tepruar i kurrikulit. Një lëndë ose një kurs rëndom nuk bën të mësohet vetëm me një orë në javë. Plani mësimor i kurrikulit duhet të lejojë po ashtu përdorimin e metodologjive ndërvepruese të përqendruara tek nxënësi, të cilave u nevojitet rëndom më shumë kohë se vetëm 50, 45 ose 40 minuta. Për punën në projekt dhe për punën grupore, për udhëtime studimi, veprimtaritë artistike dhe fizike etj. duhet të zbatohet sistemi i orëve bllok të mësimit, me qëllim që nxënësit dhe mësuesit ta shfrytëzojnë kohën plotësisht. Veprimtaritë e kurrikulit në planin mësimor të shkollës duhet të baraspeshojnë teorinë e praktikën; po ashtu edhe kurset e detyrueshme dhe kurset sipas zgjedhjes. Planifikimi i planit mësimor të shkollës/klasës duhet t'u kushtojë vëmendje parimeve pedagogjike për të siguruar zhvillim të vazhdueshëm dhe përfitime të konsoliduara për nxënësit. Prandaj, plani mësimor i shkollës/klasës duhet t'u përshatet situatave të nxënies, për të cilat duhet siguruar përforcim i vazhdueshëm (si me rastin e fitimit dhe të zhvillimit të shkathtësive instrumentale në gjuhë, matematikë dhe në lëndë të tjera). Në këtë rast, lëndët mësimore, kurset dhe veprimtaritë duhet të planifikohen me qëllim që të mundësohen vazhdimësia, përsëritja dhe konsolidimi. Në rastet e tjera, lëndët/kurset dhe veprimtaritë mund të planifikohen si periudha bllok të mësimdhënies e nxënies dhe temat/çështjet e reja mund të paraqiten pa pasur nevojë për të siguruar një vazhdimësi të rreptë dhe të përhershme për strukturimin e proceseve të nxënies. Planifikimi i planit mësimor të shkollës/klasës duhet t'i kushtojë vëmendje nevojës për t'i bërë nxënësit që të përballen me përpjekje kuptimplota. Shkolla duhet t'i shmanget mbingarkimit të nxënësve përmes një planifikimi të keq të veprimtarive të kurrikulit (p.sh. organizimi të njëjtën ditë i shumë veprimtarive që kërkojnë përpjekje të madhe intelektuale, duke caktuar shumë kohë për veprimtaritë që i bëjnë nxënësitë ta ndiejnë veten të lodhur ose të mërzitur). Krahas veprimtarive kurrikulare, shkollat duhet të planifikojnë gjithashtu edhe veprimtari jashtëkurrikulare.

· ·

·

·

·

·

Propozimet e planit mësimor në Kornizën e kurrikulit të ri të Kosovës dalin si modele "gjeneruese" (përftuese). Kjo do të thotë se shkollat mund të shtjellojnë plane të ndryshme për ta, madje secila paralele e një viti (klase) të caktuar, mund të ketë një plan të ndryshëm, i cili të jetë në pajtim me karakteristikat e nxënësve dhe me resurset që kanë në dispozicion mësuesit dhe nxënësit. Planet e kurrikulit duhet të marrin në konsideratë dimensionet ndërdisiplinare, po edhe çështjet dhe objektivat ndërkurrikulare.

Përveç kësaj, me qëllim të shtjellimit të planeve të efektshme në bazë të modelit të përbashkët gjenerues, shkollat duhet t'u kushtojnë kujdes parimeve vijuese: · · Planifikimi gjithpërfshirës afatgjatë. Plani rëndom duhet të shtjellohet jo vetëm për një vit, por për tërë një shkallë të arsimit formal apo për tërë një shkallë kyç të kurrikulit (p.sh. plani për arsimin fillor duhet të shtjellohet për të pesë vjetët). Profili i shkollës. Tërheqja "strategjike" e vëmendjes për karakteristikat dhe resurset vendore duhet të bëhet në bazë të planifikimit afatgjatë të planeve: cilat janë interesimet e nxënësve, cilat lloje të prioriteteve duhet t'i theksojnë shkollat. Pjesa e kurrikulit sipas zgjedhjes (kurrikuli i përcaktuar nga shkolla) duhet të planifikohet që përpara për disa vjet. Ajo nuk bën të ndryshojë për çdo vit apo semestër. Planifikimi i planit mësimor duhet të jetë në pajtim me të ashtuquajturin profil i shkollës, domethënë me faktin se cilat janë synimet dhe objektivat e veçantë që synojnë shkollat e veçanta. Në disa shkolla, p.sh., mund të kultivohen veprimtari artistike, ndërsa në shkolla të tjera fokusi mund të jetë tek mësimi i gjuhës ose në aftësimin për punë me kompjuter. Planifikimi fleksibil. Modeli gjenerues i planit në Kornizën e kurrikulit të ri të Kosovës parashikon një numër të përgjithshëm minimal të orëve, i cili duhet të caktohet për një lëndë/kurs/veprimtari të dhënë gjatë disa vjetve (p.sh. gjatë një shkalle të edukimit formal apo gjatë një shkalle kyç të kurrikulit). Mësuesit duhet të planifikojnë planet mësimore për klasa të ndryshme duke marrë në konsideratë mënyrën më të mirë për të shpërndarë veprimtaritë e kurrikulit dhe për të strukturuar përvojat në nxënie: cilat lëndë mund të mësohen në periudha bllok të kohës, cilat lëndë duhet të kenë prani javore në kurrikul, cilat lëndë/kurse/veprimtari duhet të mësohen gjatë një semestri etj. Qasjet ndërdisiplinare dhe ndërkurrikulare. Mësuesit duhet t'i shmangen lidhjes së mësimdhënies dhe nxënies të diturisë, shkathtësive dhe qëndrimeve me vetëm një lëndë mësimore. Ata duhet të kenë kujdes për aspektet ndërkurrikulare dhe ndërdisiplinare: p.sh. në kuadër të gjuhës amtare apo të gjuhës angleze, muzika mund të mësohet përmes këngëve; lëndët e profileve të ndryshme mund të merren me tema nga jeta dhe/ose me edukimin qytetar. Qasjet e përqendruara tek nxënësi. Mësimdhënia dhe nxënia duhet të jenë të përqendrura tek nxënësi. Veçanërisht në arsimin fillor, mësuesit duhet t'i shmangen mësimdhënies e nxënies të orientuar tek lëndët mësimore.

·

·

·

IV.3.2. Planet mësimore "gjeneruese": modelet për arsimin fillor, për arsimin e mesëm dhe për arsimin e mesëm të lartë

IV.3.2.1. Shpjegime shtesë IV.3.2.2. Modelet gjeneruese të planeve mësimore Arsimi fillor Arsimi i mesëm Klasat 6-8 Klasa 9 Arsimi i mesëm i lartë Drejtimi i matematikës dhe TIK-së Drejtimi i filologjisë Drejtimi i shkencave të natyrës Drejtimi i studimeve shoqërore IV.3.2.1. Shpjegime shtesë · Kohëzgjatja e vitit shkollor supozohet të jetë 37 javë (Drafti Akti i arsimit të përgjithshëm dhe profesional sugjeron një minimum prej 38 javësh pune në të gjitha klasat). Ora do të zgjasë më së paku 40 minuta ­ mesatarisht 45'-50'. Duke marrë parasysh se në fund të arsimit të detyrueshëm nxënësit duhet të kalojnë provimin përfundimtar, në klasën e 9-të, numri i përgjithshëm i javëve në vit do të jetë 30. Duke marrë parasysh se regjistrimi i nxënësve në institucionet e arsimit të lartë mund të organizohet edhe mbi një bazë tjetër përveç me anë të provimit pranues, në klasën e 12-të viti shkollor merret se i ka 37 javë. (Në rastet kur numri i javëve në vit zvogëlohet në 30 ose 32, numri minimal i orëve për lëmenj e lëndë të ndryshme të kurrikulit duhet të zvogëlohet në përputhje më këtë). Kur kemi të bëjmë me nxënësit e komuniteteve joshqiptare, të cilët kanë vendosur të mësojnë shqipen si gjuhë jo të detyrueshme, me numër maksimal të orëve në vit, numri i orëve i paraparë për gjuhën shqipe duhet t'i shtohet numrit maksimal të orëve në javë (për shembull, në klasën e 3-të, 23+3 = 26), që do të thotë se, në këtë rast, numri i përgjithshëm i orëve në javë do të shtohet në përputhje me këtë. Kurrikuli i lëndëve do të organizohet në mënyrë fleksibile, në mënyrë që të mundësohet mësimi në bllok (për shembull, gjatë katër ose pesë javëve në një semestër), mësimi i lëndëve të ndryshme gjatë një semestri, orët e njëpasnjëshme (të ngjitura) për një lëndë të caktuar, në mënyrë që të caktohet mjaft kohë për përdorimin e metodologjive ndërvepruese dhe të përqendruara tek nxënësi. Shkollat duhet të mbajnë parasysh që të mos tejkalohet numri maksimal i orëve në javë për një lëndë të caktuar. Caktimi i kohës për pjesën sipas zgjedhjes të kurrikulit duhet të vendoset në mënyrë konsultative; lëndët/kurset duhet të planifikohen për tërë periudhën e arsimit fillor, në përputhje me profilin e shkollës.

·

·

· ·

·

·

· ·

Kur kemi të bëjmë me lëmin e kurrikulit Shkencat e natyrës, në arsimin fillor parashikohet të mësohet lënda e integruar Njeriu dhe natyra. Kur kemi të bëjmë me arsimin e mesëm dhe me arsimin e mesëm të lartë (me përjashtim në drejtimin Shkencat e natyrës në arsimin e mesëm të lartë ­ në gjimnazet teorike) janë të pranishme dy mundësi. Mundësia 1 ka të bëjë me strategjinë afatshkurtër dhe afatgjatë (pesë vjet), periudhë gjatë së cilës vazhdon mësimdhënia dhe nxënia e lëndëve të veçanta të shkencave të natyrës. Mundësia 2 ka të bëjë me një zgjidhje didaktike afatgjatë, në përputhje me zhvillimin e shkencave moderne: mësimdhënia dhe nxënia e një lënde të integruar të shkencave të natyrës. Kjo kërkon orientime të reja në trajnimin e mësuesve para shërbimit dhe në trajnimin pas shërbimit, si edhe një paradigmë të re didaktike të mësimdhënies e të nxënies të shkencave të natyrës në shkolla. Në arsimin e mesëm të lartë (me përjashtim në drejtimin e Shkencave shoqërore të gjimnazeve teorike) mësimdhënia dhe nxënia e shkencave shoqërore do të zhvillohet nëpërmjet lëndës Studime shoqërore. Kjo lëndë do t'u qaset në mënyrë tematike çështjeve të ndryshme të zhvillimit të njeriut dhe të shoqërisë: si mendojnë njerëzit, si ndiejnë ata, çfarë janë marrëdhëniet ndërmjet njerëzve, si është e organizuar shoqëria, si janë të organizuara veprimtaritë njerëzore etj. Studimet TIK në drejtimin Matematikë dhe TIK të gjimnazeve teorike do të ngërthejnë elemente të zhvillimit të softuerit (programeve kompjuterike). Klasa e 9-të ­ klasa orientuese.20 Në paraqitjen e planit gjenerues për arsimin e mesëm, klasa e 9-të është veçuar si klasë orientuese. Në këtë klasë, nxënësit duhet të merren në mënyrë të baraspeshuar me veprimtari të ndryshme teorike e praktike, me qëllim që të ndihmohen të orientohen lidhur me profesionin e tyre të ardhshëm dhe të marrin vendime të mbështetura e të qëndrueshme. Për këtë arsye, kurrikuli është i ndarë në mënyrë modulare në pjesën bërthamë dhe në pjesën sipas zgjedhjes. Katër modulet e para janë teorike dhe korrespondojnë me katër drejtimet teorike që propozohen për arsimin e mesëm të lartë (gjimnazet teorike). Katër modulet vijuese janë profesionale. Njëri nga këto module është më shumë teorik, që synon t'i njohë nxënësit me botën e profesioneve dhe me mundësitë, kërkesat dhe sfidat në tregun e punës. Tri modulet e tjera baraspeshojnë qasjet teorike e praktike për sa u përket tri lëmenjve kryesorë: ­ ­ ­ lëmi shoqëror-humanitar; lëmi ekonomik e komercial; lëmi teknologjik.

Në pjesën bërthamë të kurrikulit, parashikohen gjithashtu modulet e artit dhe të sporteve. Në secilin modul, kurrikuli i lëndëve do të përqëndrohet në: ­ përforcimin dhe konsolidimin e diturisë, shkathtësive dhe qëndrimeve të nxënësve, të cilat janë arritur në klasa më të ulëta;

20

Ekipi bërthamë i kurrikuli i është mirënjohës Dr. Johan Schrumpf-it, zyrtarit të arsimit të mesëm, DASH/UNMIK, për sugjerimet e tij lidhur me organizimin e mësimdhënies e nxënies në klasën e 9-të, si klasë orientuese.

­ ­ ­ ­ ­

njohjen e nxënësve me sfidat e reja me të cilat do të përballen në arsimin e mesëm të lartë; futjen e elementeve të arsimimit profesional, për të lehtësuar orientimin e nxënësve për sa i përket profesionit të tyre; përgatitjen e nxënësve për provimin e përfundimit të shkollës (provimi 14+) sigurimin e këshillimit dhe të orientimit; sigurimin e një baraspeshe të arsyeshme ndërmjet veprimtarive teorike e praktike dhe përvojave.

Me qëllim që t'u mundësojë nxënësve të jenë në kontakt të afërt me fusha të ndryshme të veprimtarive të ndryshme praktike/profesionale, shkolla duhet: ­ të organizojë veprimtari të nxënësve në ndërmarrje ekonomike, firma, njësi të shërbimeve shoqërore etj. (praktikë ­ e ngjashme me sistemin e arsimit profesional të dyfishtë, në të cilin nxënësit trajnohen pjesërisht në shkollë, pjesërisht në njësi konkrete të ekonomisë); ­ të organizojë laboratore, kabinete dhe punëtori profesionale; ­ të organizojë veprimtari praktike virtuale bazuar në softuerë (programe kompjuterike aplikative) të ndryshëm. Në të gjitha lëmenjtë e lëndëve, kurrikuli i lëndëve i klasës së 9-të merret me çështje të zhvillimit personal. Në pjesën sipas zgjedhjes të kurrikulit, nxënësit do të kenë mundësinë të zgjedhin modulet e ndryshme që u interesojnë (për shembull, ata do të jenë në gjendje të mësojnë më shumë lidhur me gjuhët ose me shkencat e natyrës, ose të mësojnë më shumë lidhur me veprimtaritë brenda lëmit të shkencave shoqërore-humanitare). Shkolla do të organizojë përndarjen e nxënësve në grupe, në përputhje me interesimet e tyre lidhur me orientimin profesional. Shfrytëzimi i orëve për pjesën sipas zgjedhjes të kurrikulit të klasës së 9-të është pjesë e vendimeve të marra nga shkolla. Këto vendime do të bazohen në një proces konsultativ, përfshirë nxënësit, prindërit dhe të interesuarit e tjerë për arsim.

IV.3.2.2. Modelet gjeneruese të planeve mësimore

Arsimi fillor (klasa 1-5) ­ zgjatja e vitit shkollor është llogaritur me 37 javë Tabela 1-shkolla fillore (klasa 1-5) Lëmenjtë e kurrikulit Klasa 1 Klasa 2 Klasa 3 Klasa 4 Klasa 5 Numri i përgjithshëm i orëve në shkollën fillore Minimum 1036 orë për pesë vite Minimum 333 orë për tri vite Minimum 222 orë për tri vite Minimum 925 orë për pesë vite Minimum 185 orë për tri vite Minimum 185 orë për tri vite Minimum 74 orë për dy vite Minimum 259 orë për pesë vite Minimum 259 për pesë vite 222 orë për pesë vite Minimum 370 orë për pesë vite 12,4% 6,2% Përqindja

Gjuhët dhe komunikimi

Gjuha amtare Duke filluar nga klasa e parë Gjuha Shqipe për nxënësit nga komunitetet jo-shqiptare* (jo e detyrueshme) Duke filluar nga klasa e 3-të Gjuha e huaj e pare ­ Anglisht Duke filluar nga klasa e 3-të Matematika

24,8%

5,3%

Matematika Shkencat e natyrës Studimet shoqërore dhe edukata qytetare Duke filluar nga klasa e parë Njeriu dhe natyra Duke filluar nga klasa e 3-të Edukata qytetare Duke filluar nga klasa e 3-të Historia Duke filluar nga klasa e 4-t Muzika Artet Duke filluar nga klasa e parë Artet e bukura Duke filluar nga klasa e parë Punëdorja Teknologjia Duke filluar nga klasa e e parë Edukata fizike dhe sportet Edukata fizike, sportet dhe kurset mbi shëndetin Duke filluar nga klasa e parë a) b) Pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit/ kurrikuli i përcaktuar nga shkolla Orë plotësuese për lëndët e kurrikulit bërthamë Kurse/lëndë të reja, të cilat nuk janë në kurrikulin bërthamë (p.sh. etika, kurse të temave nga jeta, lojra për zgjidhjen e konflikteve, TIK, arsimimi mbi të drejtat e njeriut, artet e interpretimit, sportet, arsimimi për ndërrmarrës) Kurse tematike të integruara (p.sh. drita, uji, mjedisi, banimi) Kurse të disenjuara nga mësuesit në shkolla Kohë e dedikuar për punë në projekte, ekskursione/ shëtitje, dhe veprimtari për zhvillimin individual 21 23 24 25

22,1 %

4,4 %

5,3 %

8,8 %

444 për pesë vite

c) d) e)

10,6 %

Numri 20 maksimal i orëve në javë Shkolla e mesme (klasat 6-9)

Maksimum 4181 orë për pesë vite

Tabela 1 ­ shkolla e mesme (klasat 6-8)

Mundësia 1 (strategjia afatshkurtër dhe afatmesme): me lëndë të veçanta Lëmenjtë e Kurrikulit Klasa 6 Klasa 7 Klasa 8 Numri i përgjithshëm i orëve Minimum 481 orë për tri vite Minimum 333 orë për tri vite Minimum 222 orë për tri vite Minimum 222 orë për tri vite Minimum 444 orë për tri vite Minimum 444 orë për tri vite Minimum 111 orë për tri vite Minimum 185 orë për tri vite Minimum 111 për tri vite Minimum 74 për dy vite Minimum 111 për tri vite Minimum 111 për tri vite 148 orë për vite Minimum 185 për tri vite orë orë orë orë tri orë 6,8% 14,9 % 6,9 % 6,9 % 13,8 % 13,8 % Përqindja

Gjuha amtare Gjuha Shqipe për nxënësit nga komunitetet jo-shqiptare* (jo e detyrueshme) Gjuha e huaj e parë-Anglisht Gjuha e huaj e dytë (e detyrueshme në shkollën e mesme) Duke filluar në klasën e 6-të Matematikë Shkencat e natyrës Matematika Biologjia ­ duke filluar nga klasa e 6-të Fizika ­ duke filluar nga klasa e 6-të Kimia ­ duke filluar nga klasa e 7-të Edukata qytetare Studimet shoqërore dhe edukata qytetare Historia Gjeografia Ekonomia shtëpiake dhe arsimimi për ndërrmarrës ­ klasa 7-të dhe 8-të Muzika Artet Artet e bukura Teknologjia Edukata fizike dhe sportet Teknologjia (përfshirë TIK) Edukatë fizike, sportet dhe kurset mbi shëndetin a) b) Pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit/ kurrikuli i përcaktuar nga shkolla Orë plotësuese për lëndët e kurrikulit bërthamë Kurse/lëndë të reja, të cilat nuk janë në kurrikulin bërthamë (p.sh. etika, kurse të temave nga jeta, lojra për zgjidhjen e konflikteve, TIK, arsimimi mbi të drejtat e njeriut, artet e interpretimit, sportet, arsimimi për ndërrmarrës) Kurse tematike të integruara (p.sh. drita, uji, mjedisi, banimi) Kurse të disenjuara nga mësuesit në shkolla Kohë e dedikuar për punë në projekte, ekskursione/shëtitje, orientim dhe veprimtari për zhvillimin individual 27 29 31

14,9 %

Gjuhët dhe komunikimi

4,5 % 5,7 %

c) d) e)

Minimum 370 orë për tri vite

11,5 %

Numri maksimal i orëve në javë

Maksimum 3219 orë për tri vite

Mundësia 2 (projektimi afatgjatë): me lëndë të integruara Lëmenjtë e Kurrikulit Numri i përgjithshëm i orëve Minimum 481 orë për tri vite Minimum 333 orë për tri vite Minimum 222 orë për tri vite Minimum 222 orë për tri vite Minimum 444 orë për tri vite Minimum 333 orë për tri vite Minimum 111 orë për tri vite Minimum 296 orë për tri vite Minimum 74 orë për dy vite Minimum 111 orë për tri vite Minimum 111 orë për tri vite 148 orë për tri vite Minimum 185 orë për tri vite 14,9 %

Klasa 6

Klasa 7

Klasa 8

Përqindja

Gjuha amtare Gjuha Shqipe për nxënësit nga komunitetet joshqiptare* (zgjedhore) Gjuha e huaj e parë-Anglisht Gjuha e huaj e dytë ( e detyrueshme nëshkollën e mesme) Duke filluar në klasën e 6-të Matematika Shkencat e natyrës Matematika Shkencat e natyrës (lendë t ë integruara) Edukatë qytetare Studimet shoqërore dhe edukata qytetare Historia dhe gjeeografia (lëndë të integruaar) Ekonomia shtëpiake dhe arsimimi për ndërrmarrës ­ klasa 7-të dhe 8-të Muzika Artet Artet e bukura Teknologjia Edukata fizike dhe Sportet Teknologjia (përfshirë TIK) Edukatë fizike, sportet dhe kurset mbi shëndetin a) b) Pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit/ kurrikuli i përcaktuar nga shkolla Orë plotësuese për lëndët e kurrikulit bërthamë Kurse të reja/ lendë, të cilat nuk janë në kurrikulin bërthamë (p.sh. etika, kurse të temave nga jeta, lojra për zgjedhjen e konflikteve, TIK, arsimimi mbi të drejtat e njeriut, artet e interpretimit, sportet, arsimimi për ndërrmarrës) Kurse tematike të integruara (p.sh. drita, uji, mjedisi, banimi) Kurse të disenjuara nga mësuesit në shkolla Kohë e dedikuar për punë në projekte, ekskursione/shëtitje, orientim dhe veprimtari për zhvillimin individual 29 31

14,9 %

Gjuhët dhe komunikimi

6,9 % 6,9 % 13,8 % 10,3 %

6,9% 4,5 %

5,7 %

c) d) e)

Minimum 481 orë për tri vite

14,9 %

Numri maksimal i orëve në javë

27

Maksimum 3219 orë për tri vite

Klasa e 9-të ­ klasa orientuese

(numri i përgjithshëm i javëve në vit është supozuar të jetë 30) Synimet kryesore të kësaj klase janë: konsolidimi i diturisë, shkathtësive dhe qëndrimeve, dhe orientimi profesional Arsimimi i përgjithshëm do të kombinohet me trajnime praktike/profesionale dhe veprimtari orientuese Numri minimal i orëve 120 Përqindja 12, 5%

Modulet/Fushat Moduli I Matematika dhe TIK Moduli II Shkencat natyrore

Lëndët/kurset/veprimtaritë · · · · · · · · · · · · · · Matematika TIK Biologjia Fizika Kimia Gjeografia dhe Gjeologjia Gjuha amtare Gjuha shqipe për nxënësit nga komunitetet joshiptare Gjuha e huaj e parë Gjuha e huaj e dytë Edukata qytetare Historia Kurset për zhvillim personal Tregu i punës dhe udhëzime profesionale/ Orientim profesional

120

12, 5%

Moduli III Gjuhët

120

12, 5%

Moduli IV Studimet shoqërore Moduli V Orientim professional (teorik) Moduli VI Orientim profesional (praktikë) Moduli VII Orientim profesional (praktikë) Moduli VIII Orientim profesional (praktikë) Moduli IX Aktivitetet artistike Moduli X Edukata fizike dhe sportet

120

12, 5%

60

6,25%

Lëmi shoqëroro-humanitar · Shërbimet shoqërore · Raportet publike Lëmi ekonomiko-komercial · Ekonomia · Arsimimi ndërrmarrës · Korespodenca ekonomike Lëmi teknologjik · Shkenca dhe teknologjia (në raport me lëmenj të ndryshëm të veprimtarive njerëzore) · Vizatim teknik · Muzika · Artet e bukura · Artet e interpretimit · · Edukata fizike dhe sportet Modulet për përfocim (teorik: një nga modulet I deri IV) Modulet për përforcim (professional: një nga modulet V deri VIII) Këshillime dhe veprimtari për orientim 32 60 6,25%

60

6,25%

60

6,25%

45 45

4,6 % 4,6 %

Modulet sipas zgjedhjes

· ·

150

15,63 %

Numri maksimal i orëve në javë

Maksimum 960 orë në vit

Shkolla e mesme e lartë

Drejtimi Matematikë dhe TIK Mundësia 1 (afat shkurtër dhe afatmesëm): lëndët e veçanta të Shkencave të natyrës Lëmitë e Kurrikulit Numri i përgjithshëm i orëve Minimum 333 për tri vite Minimum 222 për tri vite Minimum 222 për tri vite Minimum 222 për tri vite Minimum 629 për tri vite Minimum 370 për tri vite Minimum 74 për tri vite Minimum 148 për tri vite Minimum 111 për tri vite Minimum 111 për tri vite Minimum 111 për tri vite Minimum 333 për tri vite Minimum 185 për tri vite Përqindja 9,8 %

Klasa 10 Gjuha amtare

Klasa 11

Klasa 12

Gjuhët dhe komunikimi

Gjuha Shqipe për nxënësit nga komunitetet joshqiptare* (jo e detyrueshme) Gjuha e huaj e parë-Anglisht Gjuha e huaj e dytë

6,5% 6,5 % 18,5 %

Matematikë

Matematika Biologjia Fizika Kimia Gjeografia

Shkencat e natyrës

10,9 %

Studimet shoqërore dhe edukata qytetare

Edukata qytetare Historia Studimet shoqërore Muzika

9,8 %

Artet Artet e bukura Teknologjia Edukata fizike dhe sportet TIK Edukata fizike, sportet dhe kurset mbi shëndetin a) b) Pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit/ kurrikuli i përcaktuar nga shkolla Orë plotësuese për lendët e kurrikulit bërthamë Kurse të reja/lendë, të cilat nuk janë në kurrikulin bërthamë (p.sh. gjuhët klasike/ latinishtja, etika, kurse me tema nga jeta, TIK, Arsimimi për të Drejtat e Njeriut, artet e interpretimit, sportet, arsimimi ndërrmarrës) Kurse të disenjuara nga mësimdhënësit në shkollë Kohë e dedikuar për punë në projekte, ekskursione/shëtitje, orientim dhe veprimtari për zhvillimin individual 30 32 32

6, 5 %

9,8 % 5,4 %

Minimum 555 për tri vite

16,3 %

c) d)

Numri maksimal i orëve në javë

Maksimum 3404 për tri vite

Drejtimi: Matematikë dhe TIK Mundësia 2 (afatgjatë): lëndët e integruara të Shkencave të natyrës Numri i përgjithshëm i orëve Minimum 333 për tri vite Minimum 222 për tri vite Minimum 222 për tri vite Minimum 222 për tri vite Minimum 629 për tri vite Minimum 296 për tri vite Minimum 74 për tri vite Minimum 148 për tri vite Minimum 111 për tri vite Minimum 111 për tri vite Minimum 111 për tri vite Minimum 333 për tri vite Minimum 185 për tri vite

Lëmenjtë e kurrikulit

Klasa 10 Gjuha amtare

Klasa 11

Klasa 12

Përqindja 9,7 %

Gjuhët dhe Komunikimi

Gjuha Shqipe për nxënësit nga komunitetet joshqiptare* (jo e detyrueshme) Gjuha e huaj e parë-Anglisht Gjuha e huaj e dytë

6,5% 6,5 % 18,5 % 8,7 %

Matematika Shkencat e natyrës Studime shoqërore dhe edukata qytetare

Matematika Kurs i integruar i shkencave të natyrës Gjeografia Edukata qytetare Historia Studime shoqërore Muzika

9,8 %

Artet Artet e bukura Teknologjia Edukata fizike dhe sportet TIK Edukata fizike, sportet dhe kurset mbi shëndetin a) b) Pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit/ kurrikuli i përcaktuar nga shkolla Orë plotësuese për lendët e kurrikulit bërthamë Kurse/lëndë të reja, të cilat nuk janë në kurrikulin bërthamë (p.sh. gjuhët klasike/ latinishtja, etika, kurse me tema nga jeta, TIK, Arsimimi për të Drejtat e Njeriut, artet e interpretimit, sportet, arsimimi ndërrmarrës) Kurse të disenjuara nga mësimdhënësit në shkollë Kohë e dedikuar për punë në projekte, ekskursione/shëtitje, orientim dhe veprimtari për zhvillimin individual 32 32

6, 5 %

9,8 % 5, 4 %

Minimum 629 për tri vite

18,5 %

c) d)

Numri maksimal i orëve në javë

30

Maksimum 3404 për tri vite

B. Drejtimi i shkencave të natyrës Numri i përgjithshëm i orëve Minimum 333 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 148 orë në tri vite Minimum 444 orë në tri vite

Lëmenjtë e Kurrikulit

Klasa 10 Gjuha amtare

Klasa 11

Klasa 12

Përqindja 9,7 %

Gjuhët dhe komunikimi

Gjuha shqipe për nxënësit e komuniteteve joshqiptare * Gjuha e huaj e parë ­ anglishtja Një gjuhë klasike (latinishtja)

6,5 % 4,3 % 13 %

Matematika

Matematika Biologjia Fizika

Shkencat e natyrës

Kimia Gjeografia dhe Gjeologjia Astronomia Edukata qytetare

Minimum 888 orë në tri vite

26 %

Studimet shoqërore dhe edukata qytetare

Minimum 74 orë në tri vite Minimum 148 orë në tri vite Minimum 111 në tri vite Minimum 111 në tri vite Minimum 111 në tri vite Minimum148 në tri vite orë orë orë orë 6,5% 4, 3 % 5,4 % 9,8%

Historia Studimet shoqërore (lëndë e integruar) Muzika

Artet Artet e bukura Teknologjia Edukata fizike dhe sportet Teknologjia (përfshirë TIK) Kurset e edukatës fizike, sporteve dhe shëndetit a) b) Pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit/ kurrikuli i përcaktuar nga shkolla orë shtesë për lëndët e kurrikulit bërthamë kurse/lëndë të reja, të cilat nuk parashikohen me kurrikulin bërthamë (p.sh. etika, kurset mbi temat e jetës, TIK, edukata mbi të drejtat e njeriut, artet e interpretimit, sportet, arsimimi për ndërmarrës) kurset tematike të integruara (p.sh. mbi dritën, ujin, mjedisin banimin) kurset e përpiluara nga mësuesit në shkollë Kohë e dedikuar për punë në projekte, ekskursione/shëtitje, orientim dhe veprimtari për zhvillimin individual 30 32 32

Minimum 185 orë në tri vite

c) d) e)

Minimum 481 orë në tri vite

14, 1%

Numri maksimal i orëve në javë

Maksimumi 3404 orë në tri vite

C. Drejtimi i filologjisë Mundësia 1 (afatëshkurtër dhe afatmesëm): veçan Lëndët e shkencave të natyrës Lëmenjtë e kurrikulit Numri i përgjithshëm i orëve Minimum 444 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 259 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 185 orë në tri vite Minimum 333 orë në tri vite Minimum 370 orë në tri vite Minimum 74 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 148 orë në tri vite Minimum 111 orë në tri vite Minimum 111 orë në tri vite Minimum 148 orë në tri vite Minimum 185 orë në tri vite 13 % 32,6%

Klasa 10 Gjuha amtare

Klasa 11

Klasa 12

Përqindja

Gjuha shqipe për nxënësit e komuniteteve joshqiptare * (jo e detyrueshme) Gjuhët dhe komunikimi Gjuha e huaj e parë ­ anglishtja Gjuha e huaj e dytë Një gjuhë klasike (Latinishtja) Matematika Shkencat e natyrës Matematika Biologjia Fizika Kimia Gjeografia Edukata qytetare Studimet shoqërore dhe edukata qytetare Historia Studimet shoqërore (lëndë e integruar) Muzika Artet Artet e bukura Teknologjia Edukata fizike dhe sportet Teknologjia (përfshirë TIK) Kurset e edukatës fizike, sporteve dhe shëndetit a) b) Pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit/ kurrikuli i përcaktuar nga shkolla orë shtesë për lëndët e kurrikulit bërthamë kurse/lëndë të reja, të cilat nuk parashikohen me kurrikulin bërthamë (p.sh. gjuhët klasike: greqishtja e vjetër, etika, kurset mbi temat nga jeta, TIK, edukata mbi të drejtat e njeriut, artet e interpretimit, sportet, arsimimi për ndërmarrës) kurset e përpiluara nga mësuesit në shkollë Kohë e dedikuar për punë në projekte, ekskursione/shëtitje, orientim dhe veprimtari për zhvillimin personal 30 32 32

9,8%

10,9%

6,5 %

4,3 % 5,4 %

Minimum 592 orë në tri vite

17,4%

c) d)

Numri maksimal i orëve në javë

Maksimum 3404 orë në tri vite

Drejtimi i filologjisë Mundësia 2 (afatshkurtër dhe afatmesëm): lënda e integruar e Shkencave të natyrës Lëmenjtë e kurrikulit Numri i përgjithshëm i orëve Minimum 444 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 259 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 185 orë në tri vite Minimum 333 orë në tri vite Minimum 296 orë në tri vite Minimum 74 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 148 orë në tri vite Minimum 111 orë në tri vite Minimum 111 orë në tri vite Minimum 148 orë në tri vite Minimum 185 orë në tri vite 13 % 32,6 % Përqindj a

Klasa 10 Gjuha amtare

Klasa 11

Klasa 12

Gjuhët dhe komunikimi

Gjuha shqipe për nxënësit joshqiptare * (lëndë jo e detyrueshme) Gjuha e huaj e parë ­ anglishtja Gjuha e huaj e dytë Një gjuhë klasike (latinishtja)

e

komuniteteve

Matematika Shkencat e natyrës

Matematika Lënda e integruar e shkencave të natyrës Gjeografia Edukata qytetare

9,8% 8,7 %

Studimet shoqërore dhe edukata qytetare

Historia Studimet shoqërore (lëndë e integruar) Muzika

Artet Artet e bukura Teknologjia Edukata fizike dhe sportet Teknologjia (përfshirë TIK) Kurset e edukatës fizike, sporteve dhe shëndetit a) b) Pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit/ kurrikuli i përcaktuar nga shkolla orë shtesë për lëndët e kurrikulit bërthamë kurse/lëndë të reja, të cilat nuk parashikohen me kurrikulin bërthamë (p.sh. një gjuhë klasike: greqishtja e vjetër, etika, kurset mbi temat nga jeta, TIK, edukata mbi të drejtat e njeriut, artet e interpretimit, sportet, arsimimi për ndërmarrës) kurset e përpiluara nga mësuesit në shkollë Kohë e dedikuar për punë në projekte, ekskursione/shëtitje, orientim dhe veprimtari për zhvillimin personal 30 32 32

6,5 %

4,3 % 5, 4 %

666 orë në tri vite

19, 6 %

c) d)

Numri maksimal i orëve në javë

Maksimum 3404 orë në tri vite

D. Drejtimi i shkencave shoqërore Mundësia 1 (afatshkurtër dhe afatmesëm): veçan Lëndët e shkencave të natyrës Numri i Lëmenjtë e Klasa 10 Klasa 11 Klasa 12 përgjithshëm i Kurrikulit orëve Minimum Gjuha amtare 333 orë në tri vite Minimum 222 Gjuhët dhe Gjuha shqipe për nxënësit e komuniteteve joshqiptare * orë në tri vite komunikimi Minimum 222 Gjuha e huaj e parë ­ anglishtja orë në tri vite Minimum 222 Gjuha e huaj e dytë orë në tri vite Minimum 333 Matematika Matematika orë në tri vite Biologjia Shkencat e Fizika Minimum 333 natyrës orë në tri vite Kimia Gjeografia Edukata qytetare Historia Ekonomia Logjika Psikologjia Sociologjia Filozofia Muzika Artet Artet e bukura Teknologjia Edukata fizike dhe sportet Teknologjia (përfshirë TIK) Kurset e edukatës fizike, sporteve dhe shëndetit a) b) Pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit/ kurrikuli i përcaktuar nga shkolla orë shtesë për lëndët e kurrikulit bërthamë kurset/lëndët e reja, të cilat nuk parashikohen me kurrikulin bërthamë (p.sh. një gjuhët klasike: latinishtja, etika, kurset mbi temat nga jeta, TIK, edukata mbi të drejtat e njeriut, artet e interpretimit, sportet, arsimimi për ndërmarrës) kurset e përpiluara nga mësuesit në shkollë Kohë e dedikuar për punë në projekte, ekskursione/shëtitje, orientim dhe veprimtari për zhvillimin personal 30 32 32 Minimum 148 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 111 orë në tri vite Min. 74 Min. 111 Min. 111 Minimum 111 orë në një vit Minimum 111 orë në tri vite Minimum 111 orë në tri vite Minimum 148 orë në tri vite Minimum 185 orë në tri vite 26,1%

Përqindja

9,7 %

6,5 % 6,5 % 9,8 %

9,8 %

Studimet shoqërore dhe edukata qytetare

6,5%

4,5% 5,7 %

Minimum 518 orë në tri vite

15,2 %

c) d)

Numri maksimal i orëve në javë

Maksimum 3404 orë në tri vite

D. Drejtimi i shkencave shoqërore Mundësia 2 ( afatgjatë): veçan Lëndët e shkencave të natyrës të integruara Lëmenjtë e Kurrikulit Klasa 10 Klasa 11 Klasa 12 Numri i përgjithshëm i orëve Minimum 333 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 333 orë në tri vite Minimum 296 orë në tri vite Gjeografia Edukata qytetare Historia Ekonomia Logjika Psikologjia Sociologjia Filozofia Muzika Artet Artet e bukura Teknologjia Edukata fizike dhe sportet Teknologjia (përfshirë TIK) Kurset e edukatës fizike, sporteve dhe shëndetit e) f) Pjesa sipas zgjedhjes e kurrikulit/ kurrikuli i përcaktuar nga shkolla orë shtesë për lëndët e kurrikulit bërthamë kurset/lëndët e reja, të cilat nuk parashikohen me kurrikulin bërthamë (p.sh. një gjuhët klasike: latinishtja, etika, kurset mbi temat nga jeta, TIK, edukata mbi të drejtat e njeriut, artet e interpretimit, sportet, arsimimi për ndërmarrës) kurset e përpiluara nga mësuesit në shkollë Kohë e dedikuar për punë në projekte, ekskursione/shëtitje, orientim dhe veprimtari për zhvillimin personal 30 32 32 Minimum 148 orë në tri vite Minimum 222 orë në tri vite Minimum 111 orë në tri vite Min. 74 Min. 111 Min. 111 Minimum 111 orë në një vit Minimum 111 orë në tri vite Minimum 111 orë në tri vite Minimum 148 orë në tri vite Minimum 185 orë në tri vite 26,1% Përqindja

Gjuha amtare Gjuhët dhe komunikimi Gjuha shqipe për nxënësit e komuniteteve joshqiptare * Gjuha e huaj e parë ­ anglishtja Gjuha e huaj e dytë Matematika Shkencat e natyrës Matematika Kurs i integruar i shkencave natyrore

9,8 %

6,5 % 6,5 % 9,8 %

8,6 %

Studimet shoqërore dhe edukata qytetare

6,5%

4,3% 5,7 %

Minimum 555 orë në tri vite

16.3 %

g) h)

Numri maksimal i orëve në javë

<!--NOSEARCHEND-->

Maksimum 3404 orë në tri vite

Information

KORNIZA E KURRIKULIT

34 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

861674