Read Microsoft Word - Trong rung tham canh trong NLKH 0 PQ Vinh - DHLN text version

Trng thâm canh cây g ln trong các mô hình Nông lâm kt hp

Phm Quang Vinh i hc Lâm nghip Vit Nam

1. t vn

Nông lâm kt hp (NLKH) c coi là mt h thng canh tác rt quan trng các nc ang phát trin nht là nhng rng nhit i có lng ma ln và a hình i núi có dc cao. Các h thng NLKH có ý ngha c v mt kinh t, k thut và xã hi. c im ca sn xut lâm nghip là có chu k dài, nhng nm u tiên khi rng cha khép tán cn to ra che ph mt t bng các bin pháp khác nhau bo v b mt t, chng xói mòn ng thi ngi dân trng rng cn phi có thu nhp thng xuyên m bo cuc sng hàng ngày. Hn na trong t nhiên, h sinh thái rng rt a dng gm nhiu thành phn khác nhau m bo phát trin bn vng. Cho nên h canh tác NLKH chính là tho mãn nhng òi hi thc t ca cuc sng và yêu cu v khoa hc, k thut kinh doanh rng. Tuy nhiên cng cn khng nh li ích rõ rt ca các h thng NLKH so vi các h thng sn xut thun trng trt khác là s hin din ca các cây lâu nm. Chính nhng cây lâu nm c trng trong các h thng NLKH ã làm cho các h thng s dng t này tr thành i mi, sáng to và a dng. T lâu, nông dân vùng i núi ã nhn rõ tm quan trng ca cây lâu nm trong h canh tác. Ngi dân cng ã chú ý n trng cây lâu nm và c bit là cây g ln, tuy nhiên vic gi li các loi cây g và trng các cây g ln ây mi ch dng mc qung canh, bi mi ngi dân u thy rõ là cây g ln phi nhiu nm mi cho thu hoch sn phNm do vy nó cha c chú ý nhiu.

2. Gii thiu chung v nông lâm kt hp

1

Thut ng nông lâm kt hp (N LKH) ã c Tin s King (1977) a ra thay th t Taungya, mt t a phng ca Myanmar, có ngha là "canh tác trên i". N h vy k thut canh tác N LKH ã có t lâu i, nm trong các kinh nghim sn xut c truyn ca nhân dân hu ht các nc nhit i ang phát trin. N ông lâm kt hp c bao gm các h canh tác s dng t khác nhau, trong ó các loài thân g sng lâu nm c trng kt hp vi các loài cây nông nghip hoc vt nuôi trên cùng mt n v din tích t canh tác ã c quy hoch s dng trong sn xut nông nghip, lâm nghip, chn nuôi hoc thu sn, chúng c kt hp vi nhau hp lý trong không gian hoc theo trình t v thi gian, gia chúng luôn có tác ng qua li ln nhau c v phng din sinh thái và kinh t theo hng có li. H canh tác NLKH có 3 thành phn ch yu: - Các loài cây thân g sng lâu nm - Các loài cây nông nghip thân tho - Các loài vt nuôi Trong 3 thành phn trên thì thành phn cây thân g lâu nm có vai trò rt quan trng. Có th nói chc nng ch yu ca cây lâu nm trong h thng N LKH là bo tn sinh thái môi trng. Cây lâu nm giúp phc hi và lu gi phì t, hn ch xói mòn t và ci thin bo tn nc, phòng h chn gió cho cây trng vt nuôi. N goài ra cây lâu nm trong h thng N LKH cng cung cp nhiu sn phNm kinh t có giá tr nh: G, ci, nguyên liu giy si Qu, hoa n c Lá làm thc n gia súc N ha và m dùng trong công nghip Thuc phòng tr sâu bnh hi sinh hc Thuc cha bnh cho ngi và gia súc Các sn phNm khác

2

Trong h thng nông lâm kt hp thành phn cây lâu nm rt quan trng và c bit quan trng vi các vùng t dc. Bi l Vit N am nm trong vùng khí hu nhit i nóng Nm gió mùa, có nhit trung bình nm 21-27 o C (tr các vùng núi cao). Vi lng ma trung bình hàng nm 1500-1800 mm, ma gn nh tp trung theo mùa do vy vùng t dc rt d b xói mòn, ra trôi. Theo ngun ca tng cc a chính thì tng din tích t ai t nhiên ca Vit N am là 32.924.016 ha (tính phn t lin) trong ó din tích các vùng ng bng châu th là 8.688.400 ha (chim 26%). Din tích t dc là 24.235.661 ha (chim 74%) trong ó có ti hàng chc triu ha t trng trc không có rng che ph, t ai b thoái hoá mnh, kh nng thm nc và gi nc kém. Do vy bin pháp chng xói mòn vùng t dc có tm quan trng bc nht, chim v trí hàng u là bin pháp xây dng và bo v lp ph thc vt trên mt t dc trong sut mùa ma. Cn chú trng bo v rng, trng cây lâm nghip phn nh dc. N ông lâm kt hp c ng dng nhiu mc khác nhau tu iu kin ca tng a phng. Do vy hp phn cây thân g sng lâu nm c la chn cng rt khác nhau : có th là cây lâm nghip, cây c sn, cây n qu, cây công nghip dài ngày... - Cây g ln là nhng cây thân g có thân chính rõ ràng, dài, phân cành xa mt t, cây cao, là thành phn chính ca rng và là i tng kinh doanh ch yu ca ngành lâm nghip. - Theo tiêu chuNn Châu Âu thì g ln là g có kích thc ng kính u nh ln hn 25 cm (không k v). i vi các loài cây lâm nghip thì t lâu ngi dân các vùng trung du, min núi cng ã chú trng vic gi li các cây thân g nhiu tác dng, trng thêm các cây thân g sng lâu nm trong các h thng N LKH, trong ó có các loi cây g ln nh lim xanh, sn mt, lát hoa, kháo, gii, lõi th, tch, mung en, chò ch, các loài re , sao, du, lát Mêhicô... Tuy nhiên do li ích kinh t mang li t các loi cây g sng lâu nm là phi qua thi gian dài

3

mi có do vy các h nông dân vùng cao cha chú ý n vn thâm canh các loi cây này. 3. Nhng vn chung v k thut 3.1.Trng rng thâm canh Thut ng thâm canh ã c s dng nhiu trong nông nghip và dn dn cng ã c s dng trong lâm nghip. Theo N guyn Xuân Quát (1995) thì trng rng thâm canh là mt phng pháp canh tác da trên c s c u t cao bng vic áp dng các bin pháp k thut tng hp và liên hoàn. Các bin pháp c tng cng u t ó phi tn dng, ci to và phát huy c mi tim nng ca t nhiên cng nh ca con ngi nhm thúc Ny mnh m sinh trng và phát trin ca rng trng thu c nng sut cao, cht lng sn phNm tt vi giá thành h cho hiu qu ln. ng thi cng phi duy trì và bi dng c tim nng t ai và môi trng, áp ng vi yêu cu phát trin rng trng n nh, lâu dài, bn vng". Thc cht ca trng rng thâm canh là phi u t cao nhng không phi ch u t tin vn là c mà mu cht là phi u t cao v k thut. Vn trng rng thâm canh hin nay là rt cn thit nhm nâng cao nng sut g rng trng áp ng nhu cu v g nguyên liu tiêu dùng trong nc cng nh cho sn xut các mt hàng xut khNu. Trong các h thng nông lâm kt hp thì cây g ln là mt thành phn trong hp phn cây thân g lâu nm, din tích trng cây g ln cng chim mt phn áng k c bit là i vi các h thng N LKH vùng trung du và min núi. Do vy nu chú ý n thâm canh cây g ln trong các mô hình N LKH thì ngoài mc tiêu lâu dài là bo v và làm tt môi trng sng thì nó cng có th cung cp mt sn lng g khá ln cho cng ng và th trng. 3.2. iu kin trng thâm canh cây g ln trong các mô hình NLKH Mt s iu kin sau là quan trng: - Phi xác nh rõ mc tiêu, sn phNm, nng sut và sn lng thu c sau mt chu k kinh doanh.

4

- Phi chn c các loài cây trng áp ng c mc tiêu kinh doanh và phù hp vi iu kin khí hu, t ai mi vùng sinh thái. - Phi chn và s dng ging tt. - Phi chn t thích hp vi loi cây nh trng. - Phi có tin vn và có k thut gây trng các loi cây d nh trng thâm canh. 3.3. Ni dung k thut trng thâm canh cây g ln trong các mô hình NLKH a. Chn loài cây trng, chn khu vc trng Loài cây c chn phi áp ng c mc tiêu kinh doanh và phù hp vi iu kin khí hu, t ai ni trng. b. Chn to ging và sn xut cây con c. ChuNn b t, trng rng và chm sóc rng non d. N uôi dng và bo v rng cây g ln e. Khai thác s dng 3.4. H thng các bin pháp k thut thâm canh cây g ln trong các mô hình nông lâm kt hp a. Chn loi cây trng Cây trng là loài cây g ln phù hp vi vùng sinh thái, phù hp vi t ai ca mô hình N LKH, phù hp vi c cu ca cây trng ca vùng, ca mô hình N LKH. Mt khác các cây g ln là nhng loài thng sinh trng chm, có chu k kinh doanh dài... do vy cn phi cân i din tích trng cây g ln phù hp và chn cây trng xen tn dng din tích canh tác. Cùng vi vic chn lp a thích hp, chn loài cây trng là mt vn cc k quan trng có tính cht quyt nh n nng sut, cht lng và bn vng ca rng trng trong tng lai. Do ó, nghiên cu, la chn tp oàn và c cu cây trng phù hp cho mt vùng lâm nghip và cho tng lp a c th ã, ang là vn luôn c quan tâm trong lnh vc xây dng rng.

5

Các kho nghim thm dò v trng cây lá rng bn a Vit N am ã c ngi Pháp tin hành t nhng nm u ca th k 20 min N am Vit N am. Các trm thc nghim Trng Bom, Lang Hanh, Eakmat, Mng Linh, Tân to... c ln lt ra i t 1905-1959 tin hành trng kho nghim các loài cây khác nhau. T 1905, Maurand P. ã th nghim trng sao du (cây mc ích) vi cây mung en (cây bn) có s dng cây u tràm làm cây phù tr khôi phc rng lá rng hn loài b khai thác kit ti Trng Bom (ng N ai). ây là mô hình trng cây lá rng hoàn chnh và thành công u tiên. min Bc, các Trm nghiên cu Lâm nghip Cu Hai (Phú Th), Hu Lng (Lng Sn) thuc Vin nghiên cu Lâm nghip cng ã tin hành mt s nghiên cu kho nghim ci to rng nghèo kit bng các cây lá rng bn a nh: Lim xanh (Erythphroloeum fordii), Ràng ràng (Ormosia sumata), vng (Endospermum chinense), Gi (Lithocarpus ducampii), Trám (Canarium sp.), Lát hoa (Chukrasia tabularis)... Trong nhng nm 1980-1990, mt s tài trong các chng trình N hà nc ã thc hin các ni dung ci to, làm giàu và khôi phc rng t nhiên nghèo theo bng hoc theo rch do các n v ca Vin Khoa hc Lâm nghip Vit nam nh: Phân viên Lâm nghip N am b, Trung tâm lâm nghip ông nam b, Trung tâm Lâm nghip nhit i, Trung tâm thc nghim lâm nghip Kon Hà N ng...bng các loài cây Du rái (Dipterocarpus alatus), Sao en (Hopea odorata), Xoan mc (Toonna surenii), Gii nhung (Michelia medicris) Hiu Liêm, Mã à (ng N ai); S Pay, Kbang (Gia Lai). Cng trong thi gian này, S Lâm nghip ng N ai ã cho trng các loài bn a nh Du rái, sao en di tán các rng keo lá tràm Tr An, Long Khánh và Xuyên Mc... Da trên các kt qu nghiên cu, th nghim cho n nay, B N N &PTN T ã ban hành quyt nh s 16/2005/Q-BN N ngày 15/3/2005 ca B N ông

6

nghip và Phát trin nông thôn v vic ban hành danh mc các loài cây ch yu cho trng rng sn xut ca các vùng sinh thái lâm nghip. b. To ging Các h nông dân to ging cây g ln ch yu vn là gieo m to cây con t ht. Chn các ht chc, mNy, em gieo m và cy cây con hoc ht nt nanh trong bu dinh dng. Hn hp dinh dng rut bu, kích thc bu tu thuc vào tng loi cây c th. Thông thng nhiu h nông dân ly t tng mt và trn vi khong 10% phân chung hoai mc óng bu. Cây con ca các cây g ln nên có thi gian nuôi dng trong vn m trên 6 tháng tui. Trc khi bng i trng t 1-2 tun phi o bu và phân loi các cây iu kin mi em i trng, các cây cha` tiêu chuNn s c nuôi dng tip trong vn m trng dm hoc vào trng vào v sau. c. Thi v trng, mt trng Cn trng vào trc mùa sinh trng khi t ã m, min Bc nc ta có th trng vào v xuân hè (t tháng 3-4), hè thu (t tháng 7-8) nhng tt nht là vào v xuân hè. Bc Trung B thi v trng vào tháng 10-11, min N am có thi v trng vào tháng 7-8, Tây N guyên là tháng 6-7. Mt gây trng là s cây trng trên mt n v din tích, tu tng loi cây và mc ích kinh doanh xác nh mt thích hp. Tuy nhiên ây là trng thâm canh do vy không nên trng dày và nên trng vi mt ban u va phi ch ta tha 1-2 ln là t mt cui cùng. Mt khác là khi xác nh mt còn phi cân i vi din tích ca mô hình N LKH, chn loài cây trng xen... d. Làm t, bón phân và trng rng - Làm t: hu ht các mô hình N LKH, các nông h thng dành phn nh dc trng cây Lâm nghip nên t thng xu và dc do vy phi chú ý n vic làm t. H thng c cuc, kích thc ti thiu cng phi t 40x40x40cm, các hàng h phi chy theo ng ng mc, h gia các hàng

7

phi b trí so le nhau (hình nanh su). N ên cuc h trc khi trng ít nht 12 tun. - Bón phân: Vi iu kin ca các nông h vùng cao thì nên u t nhiu cho bón lót, bón lót kt hp vi khi lp h và o u phân trong h. Có th bón phân chung hoai mc hoc phân N PK, vi sinh, liu lng tu iu kin tng nông h. Tránh bón phân chung cha hoi mc vì bón nh vy cây con rt d b mi phá hoi. N u có iu kin có th bón thúc 1-2 ln kt hp vi xi chm sóc vun gc cho cây g ln.

Hình 01. ào h trng cây g ln trong các mô hình NLKH

- K thut trng: Khi trng phi bóc v bu, t bu cây vào l to ra gia h, lp t và lèn xung quanh gc cây, lp t hình mâm xôi. ni có gió mnh, cây con cao

8

cn cm que buc cây con, tránh gy cây do g nh vùng có khí n e y gió. ng hu khc ngh u hit, nhng mô hình N LKH có din tíc mt n nên t nc h c ch c i cho cây sau k trng. o khi

Hình 02. R Rch v bu t bu cây vào gi h và lp t u, c a p

e. Ch sóc, nu dng m uôi g T sau khi tr rng n lú rng g ln thàn thc là c mt th gian dà do ó úc nh i ài cn phi làm rt nhiu công vic n m c: - Ch sóc r m ng: Sau k trng cn phát d thc b làm c và xi khi c dn bì, ch sóc ch n khi cây 3-4 tui. Có iu kin thì 1 nm m ho i c u làm c và x chm só 2-3 ln có th k hp v bón thú N PK m i óc n, kt i úc cho cây. o - Ch nuôi d t ng hay t cành, t tán gi on r non ta o iai ng - Ta tha khi rng cây g ln kh tán và khi mt ban trng a hép à u dày có th t tha 1- ln tu tng loài cây và m tr ban y, ta -3 i mt ng u u. - Qun lý bo v rng n v Gia on câ còn nh rng no thì khôn cho gia súc vào dm p. Phòng ai ây , on ng a ch sâu b và la rng tron sut chu k kinh doanh. ng nh ng u Tro quá trì kinh d ong ình doanh cn cht ta th rng: ha

9

- Ln 1: Vào nm th 8-9 khi cây trng chính ã khép tán tin hành loi b cây sinh trng kém, cây cong queo, sâu bnh...phát lung dây leo, bi rm, cht b các cây phù tr còn li có tán chèn ép cây trng chính. Chú ý khi iu chnh mt không cht 2 cây lin nhau. - Ln 2: Vào nm th 15-20. Tip tc iu chnh mt cây trng chính, m tán rng trên nguyên tc không tán cây giao nhau, to y không gian dinh dng cho cây sinh trng, phát trin. - Cng ta tha mi ln cn cn c vào kt qu iu tra thc t quyt nh vi nguyên tc không cây giao tán và to iu kin không gian dinh dng tt nht cho cây sinh trng, phát trin. Tùy theo loài cây mà mt khi rng cây g ln trng thành có th t 150 ­ 200 cây/ha.

1. Mt s loài cây g ln trin vng có th trng thâm canh trong các mô hình NLKH

Lim xanh Sn mt Lát hoa Lát Mêhicô Trám trng Mung en Chò ch Re gng Gii xanh Xà c Gi Ràng ràng Xoan mc Xoan ta Thông ba lá Thông uôi nga Sa mc Sao en Du rái P mu Sa Su Vng trng

10

Tài liu tham kho chính 1. N guyn N gc Bình, Phm c Tun (2005): K thut canh tác NLKH Vit Nam. N XB N ông nghip, Hà N i, 2005. 2. N gô Quang ê, N guyn Hu Vnh (1997): Trng rng. N XB N ông nghip, Hà N i, 1997. 3. N guyn Xuân Quát, N guyn Hu Vnh, Phm c Tun (2000): K thut vn m cây rng h gia ình. N XB N ông nghip, Hà N i,2000. 4. N guyn Huy Sn, N guyn Xuân Quát, oàn Hi N am (2006): K thut trng rng thâm canh mt s loài cây g nguyên liu. N XBThng kê, Hà N i. 5. Phm Quang Vinh, Phm Xuân Hoàn, Kiu Trí c (2005): Nông lâm kt hp. N XB N ông nghip, Hà N i.

11

Information

Microsoft Word - Trong rung tham canh trong NLKH 0 PQ Vinh - DHLN

11 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

231997