Read Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar text version

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

Bediüzzaman'in ei benzeri görülmeyen ve hayati boyunca en ciddi eitimi, Hicri 1309 yilinin ki aylarinda gittii Dou Beyazit'ta gerçeklemitir. Miladi olarak 1891 yilinin son aylari ile 1892 yilinin ilk aylarini kapsayan üç aylik bu dönemde hocasi, eyh Muhammed Celalî Hazretleridir. Medreselerin eitim metoduna göre on be senede okutulan "Molla Cami"den sonraki tüm kitaplari, o henüz on dört ya inda iken ders almi ve örenimini baariyla tamamlamitir. Bu gerçei 1953 yilinda yazdii "Nur Âleminin Bir Anahtari" isimli risalesinde öyle ifade eder: "Tirnak kadar kuvve-i hafizaya malik bir adamin kafasinda doksan kitab in kelimati yazilmi. Ve üç ay da, her günde üç saat megul olarak, hafizasinin sahifesinin yalniz o kismini ancak tamam edebilmi..."

Bediüzzaman ualar adli eserinde "üç ayda ve bir ki içinde on be senede medresece okunan yüz kitaptan ziyade okuduu"ndan da bahseder. (ualar, 596)

Bu ifadelerden anlailmaktadir ki, o dönemde medreselerde okutulan kitaplarin sayisi yüzün üzerindedir. Bediüzzaman ise bu yüzden fazla kitabi okuyarak örenmi ve üç ki ayinda her gün üç saat çaliarak doksan kitabi da hafizasina almitir.

1895 yilinda Bitlis'e sürgün gelen Bediüzzaman'in bir hikmete binaen eski sünuhati kaybolmaya balamitir. Bunun üzerine ezber çalimalarina tekrar balayan Bediüzzaman, Bitlis Valisi Ömer Paa'nin kütüphanesinden en üst düzeyde yararlanmitir. Kisa zamanda kirka yakin kitabi ezberlemi ve her gün iki üç saat ezberindekileri tekrarlamitir. 1897 yilinda Van'a gelen Bediüzzaman burada, Dou'nun en büyük kütüphanelerinden biri sayilabilecek Tahir Paa'nin zengin içerikli kütüphanesinden de fazlasiyla faydalanmitir. Tahir Paa her akam çeitli ilim çevrelerinden kiileri konaina toplayan ve burada ilmi, içtimai konularin münazara edilmesi salayan aydin bir kiidir. Paa'nin meclisinde tarih, corafya, matematik, kimya, biyoloji, felsefe gibi fenlerin konularina da girildiinden Bediüzzaman bu fenlere ait bilgileri kendi baina çok kisa bir sürede örenmitir ve münazaralarda fikirleriyle öne çikmitir. Van'da bulunduu bu ilk yillarda Bitlis'te ezberledii kirk kitaba ek olarak elli kitabi daha ezberine almitir. Fakat burada ezberine aldii kitaplar yalniz dini kitaplar deildir, felsefi, tarihi, fenni ve edebi kitaplar da Bediüzzaman'in ilgi alanina girmitir. Bediüzzaman Tahir Paa'nin konainda kendisine ayrilan

1 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

bir odada düzenli olarak her gece yatmadan önce iki buçuk saat kadar bu ezberlerini tekrarlamitir.

Bediüzzaman daha on dört yaindayken medresede öretilen tüm kitaplari üç ay gibi kisa bir sürede ezberine almi ve Bediüzzaman unvanini hak etmi biridir. 1908 yilinda stanbul'a geldiinde ve kaldii odanin kapisinin üstüne mehur levhayi astiinda ise henüz otuz yaindadir. Aradan geçen on alti sene zarfinda dini ve fenni birçok kitabi okumu, bu kitaplarin özlerini kavrami ve referans olabilecekleri ise ezberlemitir. ekerci Haninda kendisine yöneltilen her soruya cevap verme olayi gerçekleinceye kadar sayisiz defa Bediüzzaman hararetli münazara ortamlarinda kendisini mihenge vurmu biridir. Bu ortamlarin bir kisminda dini sorulara, bir kisminda ise ­Tahir Paa'nin konaindaki gece münazaralarinda olduu gibihem dini hem de fen bilimlerine dair sorulara aliilmiin diinda cevaplar veren esiz biridir, Bediüzzaman.

Abdülkadir Badilli o dönemde Erzurum ve civarindaki medreselerde okutulan ders kitaplarindan bazilarini tespit etmitir. Badilli'nin tespitlerine göre o dönemde slami bilimlere hazirlayici derslerden sarf alaninda Emsile, Bina, zzî, Sadedin erh-i zzî ve Merah gibi kitaplar okutulmaktaydi. Nahiv derslerinde ise El Fevaidü'd Diyaiyye, Haiyetü Abdulhakim, Abdülgaffar alâ Fevaidü'd Diyaiye, El Kafiye, Netaicü'l Efkâr erhü'l zhar, zhar, Zuruf, Terkib, Sadullah Sair, Hedaikü'd Dekaik, Avamil erhi, erhü'l Kutur, erhü'l Muni, El Muni ve Behcetü'l Mardiye vb. kitaplar öretilmektedir. Muni't Tüllab, Hallül Ma'akid, erhü'l Kavaid, erhi Metnü' emsiye, Risaletü'l Va'd, Kavl-i Ahmed ve erh-i saguci vb. kitaplar ise Mantik derslerinin en önemli eserleridir. Ayrica, kelam derslerinde erhü'l Akaid, erhü'l Mevakif ve Usulü'l Fikih derslerindeyse Cemü'l Cevami ile bnü'l Hacer gibi eserler okutulmaktadir. (Mufassal T. H., 97-98)

slâm dünyasinda yaygin olan ilimlerin siniflandirma anlayii vardir. Bu anlayia göre, ilimler "ulûm-u aliye (alet ilimler) ile "ulûm-u âliye" (yüksek bilimler) olarak ikiye ayrilir. Bu ayrima göre sarf, nahiv, lügat, hesap, hendese, mantik, belagat, tarih, corafya, felsefe vb. ilimler birinci gruba; Kur'ân, hadis, kelam, fikih vb. dier ilimler ise ikinci gruba girmektedir.

Osmanli medreselerinde okutulan dersler ve ders kitaplari hakkinda ise unlar söylenebilir: "Yirmili" ve daha yukari medreselerde okuyabilmek için, örencinin, daha önceden temel gramer ve mantik derslerini almi olmasi gerekir. Bu derslerde; gramerin "Sarf" kisminda Emsile, Binâ, Maksud, `zzî ve Merah ; "Nahiv" kisminda

2 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

`Avamil, zhâr ve Kâfiye ; Mantik kisminda erh-i emsiyye, erh-i Tevâli, erh-i Metali, erh-i sagoci ve Usul-ü Fikih kisminda da Telvih kitaplarini okumasi gerekir. Bu temel eitim alindiktan sonra okutulan dersler ise aaidaki tabloda yer almaktadir.

Medrese derecesi

Tahsil Müddeti

Ders adi

Okutulan Kitaplar

Yirmili (Haiye-i Tecrid medresesi)

2 yil, en az 3 ay

Belâgat

Kelâm

3 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

Fikih

Mutavvel (Sadeddin Taftazani)

Hâiye-i Tecrîd (Seyyid erif Cürcani)

erh-i Feraiz (Seyyid erif Cürcani)

Otuzlu (Miftah medresesi)

2 yil, en az 3 ay

Belâgat

Kelâm

Fikih

Hadis

erh-i Miftah (Sadeddin Taftazani)

Hâiye-i Tecrîd (Seyyid erif Cürcani)

4 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

Tenkih ve Tavzih (Sadru' eria)

Mesâbih (Hüseyin b. Mesud Bagavi)

Kirkli

2 veya 3 yil, en az 5 ay

Belâgat

Fikih

Usul-ü Fikih

Hadis

Miftahu'l-Ulûm (Seyyid erif Cürcani)

Sadru'-erîa (Ubeydullah b. shak), Meârik (mam Radiyüddin Hasan-i Sagani)

Tavzih (Sadeddin Taftezani)

5 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

Mesâbih (Hüseyin b. Mesud Bagavi)

Ellili Hariç

1 yil, en az 5 ay

Fikih

Kelâm

Hadis

Hidâye (Ebi Bekir Merginani)

erh-i Mevakif (Seyyid erif Cürcani)

Mesâbih (Hüseyin b. Mesud Bagavi)

Ellili Dahil

1 yil, en az 6 ay

6 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

Fikih

Usul-ü Fikih

Hadis

Tefsir

Hidaye

Telvih

Buhari

Keaf (Zemaheri), Beyzavi

Sahn-i Seman

1 yil, en az 6 ay

Fikih

Usul-ü Fikih

7 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

Hadis

Tefsir

Hidaye

Telvih, erh-i Adûd (Adûdidin 'cî)

Buhari

Keaf (Zemaheri), Beyzavi

Altmili

1 yil

Fikih

Usul-ü Fikih

Kelâm

Hadis

8 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

Tefsir

Hidaye, erh-i Feraiz (Seyyid erif Cürcani)

Telvih

erh-i Mevâkif (Seyyid erif Cürcani)

Buhari

Keaf (Zemaheri)

Ders kitabi olarak ilk balarda bazi müderris ve âlimlerin orijinal kitaplari okutulurken, daha sonra bu kitaplar üzerinde yapilan erh, haiye, ta'likat, ihtisar, telhis vb. eklindeki çalimalar okutulmaya balanmitir. Bu kavramlardan; - "erh", bir eserin ana metnini esas alarak bunun üzerinde açiklama ve geniletmeler yapma; - "Haiye", bir eserin anlailamayan kavram ve konularini berraklatirmak için kenarina veya altina açiklamalar ekleme; - "htisar", bir kitaptaki bazi gereksiz ayrintilarin çikartilarak sadeletirilmesi ("muhtasar"); - "Ta'likat", bir kitabin açiklanmasi gereken yerler için kenarina notlar koymak veya ayri bir kitap yazmak; - "Telhis" oldukça geni olarak hazirlanan eserleri halkin veya örencinin daha iyi anlamasi için özetlemek demekti. Bu çalimalar kitap sayfalari üzerinde yapilabildii gibi ayri eserler halinde de hazirlanabiliyordu.

9 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

Elbette aaida sayilacak olan dersler ve ders kitaplari her medresede okunmadii gibi, bazi medreselerde burada sayilmayan ders konulari ve kitaplari da okutulmu olabilir. Fakat sayilan kitaplar medreselerdeki programin ana hattini oluturmaktadirlar. Bu kitaplar medreselerde belli bir sira dâhilinde tek tek okutulmuyordu. Ama önce sarf, yeterli bilgiye sahip olunca nahiv, daha sonralari mantik ve burada yeterli eitim alanlar da akaid konularina geçerdi. Bütün bu hazirlayici derslerin üstünde ise tefsir, hadis, kelam ve dier yüksek slâmi bilim konulari ilenirdi.

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

a-slâmî bilimlere hazirlayici dersler

1- Sarf (6+3)

Kelime türemeleri ve fiil çekimleri konularini ileyen temel Arapça gramer biliminin adidir.

1-"Emsile": Yazari bilinmiyor

2-"Binâ": Yazari bilinmiyor

3-"Maksûd": Yazari bilinmiyor. Yüzlerce erhi arasinda mam Birgivî'nin erhi mehur.

4-"zzî": zzeddin Abdülvahhab bin brahim ez-Zincani

5-"Merâh": Ahmet b. Ali b. Mesut

10 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

Ayrica: Yahya Necmü'l-Eimme'nin "Takrîb",bni-i Hâcib'in "âfiye", Dede Cengi Efendi'nin "zzî erhi Sadettin Hâiyesi "

2- Nahiv (10+7)

Arapça dilbilgisinin ikinci kademesi olan "cümle yapisi ve kuruluu" ile ilgili konularin anlatildii bir derstir.

1-"Avâmil" Birgivî Muhammed Efendi

2-"zhar" Birgivî Muhammed Efendi

3- "Kâfiye" bni Hâcib

4-"Molla Câmi" diye bilinen "Kâfiye" erhi, Molla Cami

5- "Mugni'l-Lebib" bni Hiâm

6- "Kavaidü'l-'rab" bni Hiâm

7- "ed-Dürretü'l-Elfiyye"bni Mu'tî

11 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

8- "erh-i Misbah": Nasir b. Abdüsseyyid Matrizî

9- "mtihânü'l-Ezkiyâ": Birgivî Muhammet Efendi

10- "Elfiye": "bni Mâlik" diye bilinen Muhammed b. Abdullah

Ayrica: Cürcânî'nin "Avâmil"i, Zemaherî'nin "Mufassal"i, "sam", "Abdülgafur", "erh-i Kefü'l-Esrar ", " Dibâce ", " erh-i Misbah

3- Belagat (9+2)

Bilim olarak düzgün ve yerinde konuma sanatinin kurallarini inceler. Kendi içinde Meânî, Beyân ve Bediî olarak üçe ayrilir.

1- "Miftâhu'l-Ulûm" Siraceddin Sekkâkî

2- "erh-i Miftâh" Seyyid erif

12 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

3- "Misbah": Seyyid erif Cürcânî

4- "Mutavvel": Sa'deddin Mes'ûd b. Ömer Teftazânî

5- "Muhtasar": Sa'deddin Mes'ûd b. Ömer

6- "Telhîs": Sa'dettin Teftazanî

7- "Muhtasar Meani"

8- "zâh"

9- "sâm"

Ayrica: Kadi Celaleddin Kazvinî'nin "Telhîs"i, Hatib el-Kazvinî'nin "Miftâh"i

4- Mantik (13+5)

13 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

1-"sagûcî": Mîr sagûcî Esîrüddin el-Ebherî

2-"Fenarî": "Molla Fenarî"

3-"erhu Metalî": emsettin sfehanî

4-"erhu'-emsiyye": Mevlana Kutbüddin irâzî

5-"Kavl-i Ahmet": Fenârî

6-"Hüseyniye": Amasyali Hüseyin ah Çelebi

7- "Kara Davut"

8- "Seyyid mad"

9- "Tehzib"

10- "Kutbuddin"

11- Mirzacan Hâiyeleri

12- "Hüsam"

14 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

13- erhi'l-Usâm

Ayrica: "erh-i Yusufiyye" (Kiyas konusunu ileyen manzum mantik), "Tasavvurat", "Tasdika t " ;ve gene mantia bali bir dal olarak gelien âdâb (tartima usulü) konusunda da " Kara Hâiye-i Mesud " ve " Mîr Ebu'l-Feth " gibi kitaplar.

b- slami Bilimler

1- Kur'ân-i Kerim

a- Kiraat ve Tecvid (4+8)

Arapça'da kelime üzerinde med, kasr, hareke, sukûn, nokta ve irab bakimindan olan deiiklie

15 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

"kiraât" denmektedir. slâm dünyasinda mehur yedi kiraât (kiraât-i seba) vardir. Bunlara daha sonra üç okunu daha eklenerek mehur okunu biçimi 10'a çikmitir.

1-"Cezeriyye": bni Cezerî

2-"âtibiyye": Kasim b. Fîrruh âtibî

3-"Karaba Tecvidi": Halveti eyhi Ali Efendi

4-"Dürr-i Yetim": Birgivî Muhammed

Ayrica: Kiraat ve tecvîd alaninda "Cezûlî", "Ecrûmiyye", "bni Fâsih", "Ca'berî", "Rahbiye", " Meydaniye ", " Sünûsiyye " (Kuzey Afrika'da), Kilisli Abdullah Efendi'nin kiraat-i seba ve aere kitabi olan " Zübde " gibi kitaplar okutuluyordu.

b-Tefsir (4)

Kur'ân-i Kerim'in âyetlerini yorumlamak, özüne uygun olarak geniletmek ve mükül yerlerini ve çok anlamli kelimelerini dine uygun olarak açiklamak demektir. Tefsir kendi içinde rivayet tefsirleri ve dirayet (akla ve görüe dayali) tefsirleri diye ikiye ayrilir. Ayrica çeitli mezheplere

16 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

göre de farkli tefsirler vardir.

1-"Kadi Beydâvî": Nasrettin Abdullah b. Ömer Beydâvî

2-"Keâf": Zemaherî

3-"Celâleyn Tefsiri": Celâleddin Mahallî tarafindan balatilan ve Celâleddin es-Suyûtî tarafindan tamamlanan, iki "Celâl" tarafindan bitirildii için "Tefsir-i Celâleyn" denilen eser.

4- Begavî

c-Usul-ü Tefsir (2)

Tefsir metodolojisidir. Kur'ân'in doru ekilde tefsir edilebilmesi için uyulmasi gerekli kurallari inceler. Medreselerde usûl dersleri çok önemli idi. "Usûlsüz vüsûl (kavuma) olmaz" diye inaniliyordu.

1-"Burhan Zerkeî": Bedrettin Muhammet ez-Zerkeî

2-"tkan" veya "Suyûtî": Celâlettin Suyûtî

17 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

2- Kelam ve Akâid (11+5)

Kelâm, dinî inançlari aklî deliller getirerek ispat etmeye, dinî konularda insan aklinin ve ruhunun içine düebilecei üphelerden onlari kurtarmaya çalian bir bilim idi. Kelâm dersinde Allah'in varliini ispat, peygamberlik, imamet, mead (öldükten sonra tekrar dirilme), bilgi, araz, cisimlerin oluumu, vücud, vücub, imkân, vahdet, çokluk, teklik, metafizik gibi konular ileniyor ve doal olarak bu konularda birçok tartimalar oluyordu. Kelâm derslerinde genellikle akâid kitaplari okutuluyordu. "Akâid" ("akide"nin çoulu), bir müslümanin inanç temellerini anlatmaktadir. slâmiyetin varlik ve bilgi anlayii; Allah'a, meleklere, Allah'in kitaplarina, peygamberlerine ve kadere iman konulari; velâyet, keramet, mi'rac, hilafet, imamet, içtihat gibi konular ileniyordu.

1-"Tecrîd-i Kelâm": Nasreddin Tûsî

2- "Hâiye-i Tecrîd": Seyyid erif Cürcânî

3-"erh-i Mevakif": Seyyid erif Cürcânî

4-"Akâid-i Nesefî": Ömer b.Muhammed Nesefî

5-"Hayâlî" veya "erh-i Hayalî": emsettin Ahmet b. Mûsâ znikî

6-"Tevâli'-i Envâr": Kadi Beydâvî

7-"râd": bni Mukrî

8- "Celâl"

18 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

9- "Halhalî"

10- "Seyâlkûtî"

11- "Abdurrahman": Müeyyedzâde Abdürrahman Efendi

Ayrica: Hizir Bey Çelebi'nin "Kaside-i Nûniye"si, Sirâceddin Ali Ûî'nin "Bedü'l-Emâlî" adli Emâlî Kasidesi , mam Fahreddin Râzî'nin " Metâlih-i Aliyye "si, Sa'dettin Teftazânî'nin " Mekâsidü't-Tâlibîn " adli eseri, " Tehzip " gibi kitaplar.

3- Hadis ve Usul-ü Hadis

a- Hadis (5+7)

Peygamberimiz Hz. Muhammed'in söz, hareket, onaylama, ho görme ve görmeme durumlari ile onun özelliklerini inceleyen eserleri iaret eder.

Hadis, kendi içinde birçok alt bilim dalini da içermektedir. Hadis tarihçileri yirmiye yakin hadis biliminden bahsetmektedirler. Bunlar, hadisleri bir zincir eklinde nakleden kiilerin (hadis ricâli) doru kiiler olup olmadiklarinin aratirilmasi, uydurma hadislerle gerçek hadislerin ayritirilmasi, hadislerin gizli kusurlardan (illet) arindirilmasi, hadis örenme ve öretme âdabi

19 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

gibi konulari içermektedir.

1-"Mesâbîh"ve "Mikat": mam Hüseyin b. Mesut Begavî

Bunun Yakup Avfî ( -1736) tarafindan "Mefâtih" adiyla erhi

2-"Mearik": mam Radiyüddin Hasan b. Muhammed Sâgânî

3-"Buhârî" veya ""el-Câmiu's-Sahih": Ebu Abdullah Muhammet Buhârî

4- "bni Melek": Tireli zzettin Abdüllatif er-Rûmî

5- "Kitâbu'l-Erbeîn" adli "Kirk Hadis": mam Muhyiddin Nevevî

Ayrica: mam Malik'in "Muvatta"si, mam-i Suyûtî'nin "Câmiu's-Sair" ve "Câmiu'l-Kebîr" adli kitaplari, Nevevî'nin " Riyâzü's-Salihîn ", Kadi yâz(d) b. Mûsâ Yahsûbî'nin " ifâ-i erîf "i ve " Meâriku'l-Envâr alâ Sihâhi'l-Asâr "i, Tebrizî'nin " Mikâtu'l-Mesabih "i.

20 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

b-Usul-ü Hadis" (5)

Bu derste hadis öretiminin önemi ve artlari, hadis rivayet edenlerin özgeçmi aratirmalari, muhaddisin özellikleri, hadis analizi, uydurma hadisler ve hadislerdeki teknik hatalari tanima, hadis çeitleri (11 çeit) gibi konular üzerinde durulmaktadir.

1-"Ulûm-u Hadis": bni Salah ehrîzûrî

2- "Nuhbe" veya "Nuhbetü'l-Fiker": bni Hâcer Askalânî

3-"bni Ferah Manzumesi" ve erhleri

4- "Câmiu'l-Usûl": bniu'l-Esîr

5- "bni Mübarek": Abdullah bni Mübarek

c- "emâil-i erîf" (4+1) hadislerle ilgili bir baka derstir. Burada Peygamberimizin beden yapisi, günlük yaayii incelenmekte ve bu alanda yazilan eserlere de "Hilye" denilmektedir.

1- "Sîret'n-Nebeviyye": eyh Halebî

2- "emâil-i erif": mam Muhammet Tirmizî

21 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

3- "Siyer-i Halebî" veya "Halebî": âfiî âlimi eyh Ali b. brahim Halebî

4- "Delâiü'n-Nübüvve": Ebubekir Beyhekî

Ayrica: mam Busayrî'nin "Kaside-i Bürde" (Hirka Kasidesi) adli Peygamberimize övgülerle dolu eserini.

4- Fikih ve Usul-ü Fikih

a) Fikih: (12+10)

Genel olarak slâm hukukuna "fikih" denilmektedir. Hem dinî ibadetler hem de sosyal hayatin aile, miras, ticaret v.s. gibi alanlarinda (muamelât) verilecek hükümleri dinin ana kaynaklari olan Kur'ân ve hadisin yanisira kiyas ve icma yoluyla incelemeye çaliir. Bu kaynaklarda hukukî konulari inceleyen bilim "furu" diye de adlandiriliyordu.

1-"Hidâye": Burhanettin Merginânî

2-"Sadrüerîa": Ubeydullah b. Mesut için

3-"Dürrü'l-Muhtar Alâüddin-i Haskefî

22 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

4-"Tenvîrü'l-Ebsâr": eyhülislâm Muhammed b. Abdullah Timurtâî

5-"bni Abidin" : Seyyid Muhammed Emin b. Ömer

6-"Dürer": Molla Hüsrev

7-"Mültekâ" veya "Halebî": brahim b. Muhammet Halebî

8-"Kudûrî": mam Ebu'l-Hüseyn Ahmet b. Muhammet el-Kudûrî el-Badadî

9-"Umde": bni Dakîkü'l-yd

10-"Minhâc": Nevevî

11-"Tenbîh": Ebû shak

12-"Ebâh ve'n-Nezâir": bni Nüceym Misrî'nin

Ayrica: bni Hâcib'in "Muhtasar"i ve buna Halil b. shak Cündî tarafindan yapilan erh olan "M uhtasar-i Halil ", Celâleddin Mahallî'nin " Mahallî "si, mam Beydâvî'nin " Minhâc

23 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

"i, Zeylâî'nin " Kenzü'd-Dekâîk erhi " ve " Merakü'l-Felâh "i, bni Kudâme Muvaffaküddin Makdisî'nin " Muknî "si, Nesefî'nin " Kâfî " ve " Vâfî " kitaplari ile afiî fikhi üzerine " Nihayetü'l-muhtâc " kitaplari da fikih alaninda okutulmu olan kitaplardandi.

b) Usûl-ü Fikih: (6+3)

slâm Hukuk Felsefesi, slâm Hukuk Metodolojisi diyebileceimiz bu bilim dali, slâmî bilgi kaynaklarindan er'î hükümlerin nasil çikartilacainin genel kurallarini incelemektedir.

Fikih usulü alaninin üç temel direi Ebû Zeyd ed-Debûsî ("Takvîmu'l-Edille" adli eseriyle), "Fahru'l-slâm" el-Pezdevî (bunun metni Abdülaziz Buharî tarafindan "Kefü'l-Esrâr" adiyla erhedilmi ve o mehur olmutur. Medreselerde "Usûl-ü Pezdevî" adiyla okutulmutur) ve emsü'l-Eimme es-Serahsî idiler.

1-"Tavzih" ve "Tenkih": Sadrüeria

2-"Menâr": Ebu'l-Berekât Hafizüddin en-Nesefî

3- "erhu Menâri'l-Envâr": bni Melek

24 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

4-"Mir'ât": Molla Hüsrev

5-"Telvîh": mam Teftazânî

6-"Cem'u'l-Cevâmî": Takiyüddin Subkî

Ayrica: Celâleddin Ömer el-Habbâzî'nin "el-Mugni"si, "Halebî", "Hüsamî" gibi eserler de usul-ü fikih alaninda okutulmaktaydi.

c) Ferâiz: (4)

Genelde miras meselesini ileyen bu bilimin içine giren konulardan bazilari unlardi: Ölenin borçlarinin ödenmesi, vasiyet, terekenin kimlere düüp kimlere dümedii, kimlere ne kadar miras düecei v.s. Genelde fikihin ana konularindan biri olan Ferâiz, zaman içinde ayri bir bilim dali haline gelmitir.

1-"Ferâizü's-Secâvendî": Sirâceddin Muhammed b. Mahmut el-Secâvendî

2-"erh-i Feraiz" veya "erhu's-Sirâciyye": Seyyid erif Cürcanî

25 / 26

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

Mustafa Said eri tarafindan yazildi.

3- "Rubhiye"

4- "Nefhâtü'l-Kudsiye"

Kaynaklar:

Badilli, Abdülkadir, Bediüzzaman Said Nursi Mufassal Tarihçe-i Hayati, C 1, stanbul 1998.

Baltaci, Cahit, XV-XVI. Asirlarda Osmanli Medreseleri, rfan Matbaasi, stanbul 1976.

Ergün, Mustafa, "Medreselerde Okutulan Dersler ve Ders Kitaplari, A.K.Ü. Anadolu Dil-Tarih ve Kültür Aratirmalari Dergisi, (Çevrimiçi) http://www.egitim.aku.edu.tr/moders.htm , Afyon 1996.

Nursi, Bediüzzaman Said, Nur Âleminin Bir Anahtari, Yeni Asya Neriyat, stanbul 1995.

Nursi, Bediüzzaman Said, ualar, Yeni Asya Neriyat, stanbul 1994.

26 / 26

Information

Bediüzzaman'in Doksan Kitabi Ezberlemesi Ve O Dönemde Medreselerde Okutulan Kitaplar

26 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

82029