Read Patologie spoleczne dzieci i mlodziey text version

Patologie spoleczne wród dzieci i mlodziey

dr Lucyna Ratkowska-Widlarz [email protected]

1

Definicje i pojcia bliskoznaczne

2

Patologia

Patologia = nauka o cierpieniu [gr. pathos ­ choroba + logos ­ nauka] (Pospiszyl 2008, s. 11)

·

Definicje podstawowe, ogólne: ­ Stan odchylenia od normy w organizmach ywych *Nowy slownik..., s. 645] ­ Zachowanie osób lub grup ludzi sprzeczne z ogólnie przyjtymi normami [Nowy Slownik..., s. 645]

3

Definicje socjologiczne · stan zaklócenia równowagi spolecznej charakteryzujcy si oslabieniem wizi spolecznych, spolecznego systemu normatywnego i aksjologicznego oraz oslabieniem i rozregulowaniem mechanizmów kontroli spolecznej (Jarosz, s. 67) · zespól zjawisk szkodliwych w sensie indywidualnym lub w sensie grupowym, o okrelonej genezie, zasigu spolecznym i negatywnych skutkach (Pytka 1999, s. 175) · zjawisko patologiczne to zachowanie jednostki majce destrukcyjny wplyw na spoleczeostwo lub jego elementy oraz niezgodne z wartociami uznawanymi w danym krgu kulturowym (Gaberle 1993, s. 18)

4

Wedlug Adama Podgóreckiego patologia spoleczna to rodzaj zachowania i sposób funkcjonowania, który jest calkowicie sprzeczny z wartociami akceptowanymi w danej spolecznoci *Podgórecki 1969, s. 24+ Dodatkowe kryteria uwzgldniane przez rónych autorów przy definiowaniu patologii spolecznej *za: Pospiszyl 2008, s. 11+ wystpowanie zjawiska w wikszej spolecznoci brak spolecznej akceptacji dla danego rodzaju zachowao koniecznod wykorzystania sily calej spolecznoci, aby z patologi sobie poradzid

5

Pojcia bliskoznaczne

Pojcie patologii spolecznej jest pojciem bliskoznacznym lub synonimicznym wzgldem pojd takich jak: ­ dewiacja ­ dezintegracja ­ dezorganizacja ­ niedostosowanie spoleczne [Pospiszyl, s. 18]

6

Niedostosowanie spoleczne

Dzieci i mlodzie niedostosowane spolecznie to osoby u których na skutek zaburzeo wewntrznych lub niekorzystnych warunków rodowiskowych wystpuj utrwalone (powtarzajce si) zaburzenia w zachowaniu. *Pytka, s. 90+

Zagroenie niedostosowaniem spolecznym Natomiast dzieci i mlodzie zagroone niedostosowaniem spolecznym to osoby u których zaburzenia w zachowaniu wystpuj sporadycznie oraz które wychowuj si w warunkach niekorzystnych dla ich rozwoju psychospolecznego, na który negatywny wplyw wywieraj rodowiska wychowawcze takie jak rodzina dysfunkcyjna, grupa rówienicza i inne *Pytka, s. 90+

7

Dezorganizacja = zaburzenia struktur [Pospiszyl, s. 18] Dezintegracja = zaburzenia w stosunkach midzyludzkich, szczególnie tych zwizanych z funkcjonowaniem w grupach *Pospiszyl, s. 18+ Symptomy dezintegracji [wg. Thomasa i Znanieckiego, za: Pospiszyl, s. 18]:

· istnienie konkurencyjnych, pozostajcych w konflikcie norm i wartoci

· rozlunienie wizi grupowych, alienacja, izolacja · rozwój techniki · spadek znaczenia instytucji religijnych · wzrost postaw roszczeniowych w zakresie praw i wartoci · wzrost nalogów i unikanie kontroli spolecznej oraz nadzoru · wzrost indywidualizmu, stopniowy zanik konformizmu · wzrost preferencji hedonistycznych, poczucia niepowodzeo, poszerzania wolnoci osobistej · popularnod filozofii sukcesu materialnego i wzrost postaw rywalizacyjnych

8

Dewiacja

lac. devio = schodz z drogi - najczciej pojcia dewiacji i patologii stosowane s zamiennie [Pospiszyl, s. 18] - oba pojcia proponowal rozróni Jasiski, proponujc aby pojcie dewiacji odnosilo si do patologii jednostki i mniejszych grup, a pojcie patologii do zachowa grupowych (Jasiski 1986, za: Pospiszyl, s. 18) Rozrónienie to nie przyjlo si powszechnie w literaturze przedmiotu.

9

Czym jest dewiacja? [za: Pospiszyl, s. 12-13] Jerzy Kwaniewski zjawiska dewiacyjne nie istniej jako byty obiektywnie istniejce, s raczej zobiektywizone istnienie dewiacji uzalenione jest od reakcji ludzi na okrelone zachowania okrelenie jakiego zachowania jako dewiacyjnego jest wynikiem umowy spolecznej miara prawdziwoci zjawisk dewiacyjnych jest ich istnienie w wiadomoci tych, którzy je oceniaj oraz sila oporu spolecznego w przypadku ich zaistnienia relatywnod wcale nie umniejsza znaczenia patologii Jacek Sztumski istnienie dewiacji (problemów spolecznych) ma status bytów obiektywnych ludzie realnie chroni si przed zachowaniami dewiacyjnymi, tworzc akty prawne, instytucje ochrony, zabezpieczenia

10

Typy dewiacji

*Kwaniewski, 1976, s. 215 - 232]

Dewiacja pozytywna

·

·

Oznacza ,,wychodzenie ponad norm", czyli naruszanie norm w sensie pozytywnym Cechy: · jest odstpstwem od normy powinnoci · jest nieegoistyczna w swojej motywacji · jest wyrazem buntu · jej skutkiem jest pozytywna reorganizacja

Dewiacja negatywna · Jest odstpstwem od nakazu obowizku · Jest szkodliwa i destruktywna zarówno w swoich motywacjach, jak i konsekwencjach · Jest okrelana jako ,,patologia spoleczna"

11

Wród dzieci i mlodziey wystpuj te same patologie, jakie wystpuj wród doroslych...

12

Wybrane rodzaje dewiacji dzieci i mlodziey

13

AUTOAGRESJA

(samookaleczenia, samouszkodzenia)

Samouszkodzenie to akt polegajcy na celowym zadawaniu bólu i/lub ran swemu cialu, pozbawiony jednake intencji samobójczej

[Babiker, Arnold, s. 21]

14

Formy samouszkodzeo [Babiker, Arnold, s. 21]: · nacinanie skóry ramion i dloni, nóg, twarzy, torsu, piersi lub genitaliów · poparzenia wod, par wodn bd rozmaitymi substancjami chemicznymi · zadawanie sobie ciosów lub obijanie si o ciany · inne sposoby zadawania sobie ran: drapanie, nakluwanie, gryzienie, pocieranie, wprowadzanie pod skór lub w otwory ciala ostrych przedmiotów, polykanie ostrych przedmiotów lub szkodliwych substancji, podwizywanie kooczyn, wyrywanie wlosów i rzs, silne szorowanie skóry doprowadzajce do abrazji

15

Rozpowszechnienie i czstotliwo wystpowania samouszkodze [za: Babiker, Arnold, s. 31]

· malo jest konkretnych danych epidemiologicznych, które pozwolilyby wlaciwie oceni skal zjawiska

· moliwe przyczyny: skryto i brak zrozumienia dla tego zachowania, zjawisko to wchodzi take w zakres rozpozna o charakterze medycznym (np. osobowo z pogranicza) ,,... dokladne ustalenie czstotliwoci wystpowania samouszkodze jest obecnie trudne, jeeli nie niemoliwe"

[za: Babiker, Arnold, s. 31]

16

Przyczyny:

· samouszkodzenia niemal zawsze

pojawiaj si w reakcji na powany problem mlodego czlowieka

[Babiker, Arnold, s. 31-32]

17

ródla i funkcje samouszkodzeo w yciu jednostki

[Babiker, Arnold, s. 92 - 128] · W wikszoci wypadków samouszkodzenia wydaj si wizad ze skrajnie trudnymi i stresujcymi przeyciami, czsto majcymi swe ródlo w dzieciostwie.

­ Najwiksze znaczenie maj tu dowiadczenia z dzieciostwa takie jak: wykorzystywanie seksualne, doznawanie przemocy fizycznej, maltretowanie, osierocenie bd starta innego rodzaju, dowiadczenie zaniedbania w dzieciostwie przez rodziców lub ich depresja ­ Dowiadczenia z ycia doroslego: gwalt, wykorzystanie seksualne, brutalny partner, brak wsparcia / komunikacji, utrata dziecka, bezplodnod i inne

·

Okaleczanie si jest zachowaniem rozwijajcym si jako adaptacyjna reakcja na sytuacj jednostki, pelnica okrelone i zloone funkcje.

18

Funkcje samookalecze w yciu jednostki [Babiker, Arnold, s. 113 - 128]: 1) Funkcje zwizane z radzeniem sobie i przetrwaniem · Regulacja napicia i lku · Radzenie sobie z gniewem i emocjonaln udrk 2) Funkcje zwizane z JA · Wzmocnienie poczucia autonomii i kontroli · Dowiadczenie poczucia rzeczywistoci · Stworzenie okazji do zaopiekowania si sob 3) Funkcje zwizane z radzeniem sobie z wlasnym dowiadczeniem · Demonstrowanie lub wyraanie wobec siebie wlasnych dowiadczeo · Ponowne przeywanie urazu

19

4) Funkcje zwizane z karaniem wlasnej osoby i byciem ofiar · Karanie si · Oczyszczenie · Karanie przeladowcy · Radzenie sobie z dezorientacj w sferze doznao seksualnych 5) Funkcje dotyczce relacji z innymi ludmi · Komunikacja

· Karanie innych

· Wywieranie wplywu na zachowanie innych

20

UZALENIENIA

Uzalenienie to zespól rónych zjawisk wystpujcych na poziomie biochemii, fizjologii, psychiki (zwlaszcza procesów poznawczych) i zachowania zwizanego z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych lub uporczywego wykonywania pewnych czynnoci [Kozak, s. 29] Glówny objaw uzalenienia: przemone, ,,nie do odparcia" pragnienie przyjcia okrelonego rodka psychoaktywnego lub wykonania pewnych czynnoci [Kozak, s. 29]

21

Zgodnie z klasyfikacj Amerykaoskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (DSM ­ IV; 1995) uzalenienie wystpuje, gdy przynajmniej trzy sporód szeciu objawów wystpuj równoczenie: 1) 2) 3) 4) Silne pragnienie lub poczucie przymusu przyjmowania substancji lub wykonania pewnych czynnoci Trudnoci z samokontrol dotyczc powstrzymania si od zaycia rodka czy wykonania czynnoci (zachowania kompulsywne) Wystpienie zespolu abstynencyjnego (np. zle samopoczucie wywolane brakiem dostpu do komputera) Zaistnienie tolerancji, tj. sytuacji, w której dla osignicia zamierzonego efektu konieczne staje si przyjmowanie coraz wyszych dawek substancji lub czstszego, dluszego wykonywania pewnych czynnoci Utrata zainteresowania oraz przyjemnoci istniejcych przed uzalenieniem si Przyjmowanie rodka lub wykonywanie pewnych czynnoci mimo bezspornych dowodów na ich destrukcyjny wplyw na zdrowie oraz stosunki spoleczne osoby (np. picie alkoholu pomimo stwierdzenia marskoci wtroby)

5) 6)

[Kozak, s. 29]

22

Cechy nalogu / uzalenienia [Pospiszyl, s. 124]:

utrwalony wzorzec zachowania, forma zalenoci psychicznej tolerancja, potrzeba zwikszania dawki, potrzeba okrelonej stymulacji szkodliwod zachowania nalogowego zarówno w wymiarze osobistym, jak i spolecznym Uzalenid mona si praktycznie od przymus stosowania wszystkiego, np. od czynnoci i uzalenienie fizyczne i zespól abstynencyjny

zachowania (np. zakupoholizm), od rodków toksycznych (np. alkoholizm, narkomania, nikotynizm) i jedzenia, od przeyd, od uywek, od aktywnoci lub braku aktywnoci *Pospiszyl, s. 125; Kozak, s. 76]

23

Zespól objawów uzalenieniowych, czyli cechy wspólne wszystkich uzalenieo [Pospiszyl, s. 125]:

· wyrazistod emocjonalnego podporzdkowania ­ zachowanie realizujce potrzeb uzalenieniow staje si najwaniejsze · zmiana nastroju ­ optymalizacja nastroju tylko w czasie zachowania nalogowego · tolerancja dawkowania ­ znieczulenie na poprzednio wystarczajce iloci rodka uzaleniajcego, potrzeba zwikszenia ,,dawkowania" · objawy abstynencyjne (psychiczne i fizyczne) · konflikt z najbliszym otoczeniem · nawrót ­ kada osoba uzaleniona ma dowiadczenie nieudanych prób zerwania z nalogiem

24

Picie alkoholu wród dzieci i mlodziey

Zjawiska alarmujce *za: Pospiszyl, s. 136 ­ 138]: - wiek inicjacji alkoholowej jest niski i stale si obnia - przed 12 rokiem ycia wino lub wódk pilo 50,3% chlopców i 38% dziewczt - przed 15 rokiem ycia upilo si co najmniej cztery razy 25% badanych chlopców i 8% badanych dziewczt - inicjacj alkoholow ma za sob 92% mlodziey w wieku 14 ­ 18 lat - wzrasta liczba mlodziey, która lczy alkohol z lekami - co czwarty zgon Europejczyka w wieku 15 ­ 29 lat nastpuje w zwizku z piciem alkoholu (2001 r.) - okolo polowa pacjentów leczenia stacjonarnego z powodu uzalenieo, zaburzeo psychicznych i zaburzeo w zachowaniu spowodowanych uywaniem substancji psychoaktywnych ma mniej ni 24 lata

25

Przekraczanie progu nietrzewoci wród mlodziey gimnazjalnej i ponadgimanazjalnej

[Sieroslawski 1999, za: Pospiszyl, s. 137]

Chlopcy Grupy Czstotliwod picia kiedykolwiek w yciu Trzecie klasy gimnazjum w czasie 12 mies. przed badaniem w czasie 30 dni przed badaniem kiedykolwiek w yciu Drugie klasy szkól ponadgimna zjalnych w czasie 12 mies. przed badaniem w czasie 30 dni przed badaniem 1995 1999 2003 % 69,7 54,6 67,2 58,5 68,2 58,3 51,1 37,2 53,5 43,1 50,9 39,2 1995 Dziewczta 1999 2003

30,8

38,7

38,1

17,4

22,5

20,8

82,3 69,9

84,5 75,7

84,0 73,9

64,3 46,0

69,8 53,3

71,0 54,0

42,1

48,9

47,7

20,1

25,7

26,5

26

Tendencje w zakresie upijania si mlodziey w wieku 15 lat ­ co najmniej cztery epizody w yciu

[Mazur, Woynarowska 2004, za: Pospiszyl, s. 137]

Ogólem

Chlopcy %

Dziewczta

Lata

1990 6,7 10,0 2,8

1994

1998 2002

10,7

13,4 14,5

15,3

19,2 20,7

5,6

6,4 8,8

27

Uzalenienie od Internetu (internetoholizm)

· jest odmian uzalenienia od czynnoci Proces powstawania uzalenienia od Internetu [za: Kozak, s. 33, 35]: · Faza I (zaangaowanie) - zapoznanie si z Internetem, pocztkowa fascynacja zwizana z ,,odkrywaniem nowego"; uczucia zainteresowania i oczekiwania, zafascynowania, przyplywu sil; nawizanie kontaktu przez Internet powoduje, e znika poczucie osamotnienia, znudzenia; w trakcie lub tu po surfowaniu internauta moe odczuwad spokój · Faza II (zastpowanie) ­ sile odczucia z fazy I s zastpowane przez redukcj dyskomfortu: Internauta czuje potrzeb kontynuowania kontaktów zawartych w sieci dla zachowania poczucia równowagi yciowej, Internet daje mu ulg. Wchodzenie w ,,grupy" internetowe przy jednoczesnym rezygnowaniu z rzeczy i osób, które do tej pory byly dla niego wane. Myli dotyczce Internetu s caly czas obecne, nawet podczas spotkao z realnymi znajomymi. · Faza III (ucieczka) ­ poglbienie uzalenienia: przed komputerem spdza si coraz wicej czasu, nastpuje ucieczka od wiata realnego. Koniecznod podjcia leczenia.

28

PODTYPY UZALENIEO OD INTERNETU [Kozak, s. 36]

erotom ania internetowa socjom ania internetowa uzalenienie od sieci przecienie inform acyjne

uzalenienie od komputera

29

Lekomania (lekozaleno)

· · odmiana toksykomanii najczciej obejmuje leki przeciwbólowe, nasenne, dopingujce i euforyzujce [Kozak, s. 38] wywoluje stan psychiczny lub fizyczny, wynikajcy z interakcji leku i ywego organizmu, charakteryzujcy si zmianami zachowania i przymusem stalego lub okresowego zaywania leku, w celu doznania oczekiwanego efektu psychicznego lub fizycznego lub w celu uniknicia nieprzyjemnych doznao zwizanych z brakiem leku. [1] niebezpieczeostwo: w miar rozwoju uzalenienia chory musi przyjmowad coraz wiksze dawki leku, dla otrzymania podanego efektu - nasila to niebezpieczeostwo przedawkowania i wystpienia ich dzialao niepodanych, a do zatrucia i mierci [1]

·

·

30

Leki powoduj przestrojenie czynnoci psychicznych oraz somatycznych to tego stopnia, e nagle przerwanie stosowania wywoluje zaburzenia czynnoci organizmu, czyli tzw. objawy abstynencji *1+. Najczciej i najszybciej wytwarza si zalenod psychiczna od leku, rzadziej i póniej zalenod fizyczna (somatyczna). Uzalenienie fizyczne zmienia funkcjonowanie organizmu na tyle, e nagle odstawienie leku moe powodowad zmiany pracy narzdów wewntrznych, np. zaburzeo cinienia krwi, zaburzeo czynnoci serca, oddychania, ukladu pokarmowego [1].

31

32

Podstawowe typy toksykomanii [Kozak, s. 39]:

· · · typ morfinowy ­ charakteryzuje si siln zalenoci fizyczna i psychiczn oraz zwikszaniem tolerancji, jak równie wyranymi objawami abstynencji (opium, heroina, metadon) typ barbituranowo ­ alkoholowy ­ wyrana zalenod psychiczna o rónym nasileniu i mniejsza zalenod fizyczna, niewielkie zwikszenie tolerancji, objawy abstynencji (meprobomat, benzodiazepiny) typ kokainowy ­ silna zalenod psychiczna, nieco slabsza fizyczna; znaczne zwikszenie tolerancji oraz zespól abstynencji (kokaina) typ cannabis ­ umiarkowana lub silna zalenod psychiczna, brak zalenoci fizycznej, brak objawów abstynencji, niewielkie zwikszenie tolerancji (alkaolidy konopi) typ amfetaminowy ­ wyrana zalenod psychiczna i brak zalenoci fizycznej; wyrane zwikszenie tolerancji (deksamfetamina, metamfetamina)

·

·

33

· typ khat ­ przewaa zalenod psychiczna, brak lub slaba zalenod fizyczna, brak zwikszania tolerancji (katyna, pochodna efedryny) · typ substancji halucynogennych ­ slabo wyraona zalenod psychiczna, przy braku zalenoci fizycznej, brak zwikszania tolerancji (LSD, meskalina) / typ lotnych rozpuszczalników (wziewna) ­ slabo wyraona zalenod psychiczna, silne objawy toksyczne (butaprem) Wiedz na temat leków mlodzie czerpie glównie z Internetu... Mlodzi stosuj leki w niedozwolonych ilociach oraz razem z innymi rodkami, uzyskujc tym (wiadomie) podane efekty, które s jednak róne od zaloonego przeznaczenia tych leków... ** przed egzaminami? Na lekkie odurzenie? Na odchudzanie? ­ wystarczy sprzedawany bez recepty lek na katar... **

34

35

36

37

PROSTYTUCJA

· · Trudno j zdefiniowad Osoba prostytuujca si to ­ wg. Antoniszyn i Marek ­ osoba stale lub dorywczo uprawiajca proceder polegajcy na wiadczeniu uslug seksualnych w dowolnej formie w zamian za korzyci materialne, które stanowi decydujcy motyw jej dzialania (1985, s. 11) Problem dotyczy zarówno chlopców (prostytucja homoseksualna i biseksualna), jak i dziewczt (glównie prostytucja heteroseksualna) Deklarowane powody uprawiania prostytucji

­ dziewczta: wzgldy ekonomiczne, wplyw koleanek, potrzeba wraeo, koniecznod ­ chlopcy: wzgldy ekonomiczne, namowa kolegów, narkotyki, pragnienie przygody, koniecznod, pragnienie przeyd seksualnych, przypadek *Pospiszyl, s. 236+

· ·

38

Czynniki zwikszajce ryzyko prostytuowania si dzieci i mlodziey [Pospiszyl, s. 237]:

· · · · · · · · · · Niski status spoleczny rodziny Nadmierny rygoryzm ojca Brak wizi emocjonalnej w rodzinie Chaos organizacyjny Wadliwe metody wychowawcze Wzrost patologii w rodzinie pochodzenia Czsta zmiana rodowiska wychowawczego Niepowodzenia szkolne Wczesna inicjacja seksualna Dowiadczenie wykorzystywania seksualnego w dzieciostwie

39

SAMOBÓJSTWO

Emil Durkheim zdefiniowal samobójstwo jako kady przypadek mierci, bdcy wynikiem bezporedniego lub poredniego negatywnego lub pozytywnego dzialania wykonanego przez sam ofiar, która wie, jaki bdzie rezultat tego dzialania [Pospiszyl, s. 94]

40

Dzieci i mlodzie podejmujce zamachy samobójcze w Polsce [Pospiszyl, s. 98] Wiek Liczba zamachów W tym zakooczone zgonem 9 lat i mniej 2 2

10 ­ 14 lat 15 ­ 19 lat 20 ­ 24 lata

25 ­ 29 lat

50 349 470

437

24 228 356

340

41

Typy samobójstw wg motywacji zamachu samobójczego (twórca: E. Durkheim, 1979)

1. Samobójstwo anomiczne powstaje na tle rozlunienia lub zerwania wizi midzy jednostk a spoleczeostwem, dotyczy osób przywizanych do istniejcego porzdku spolecznego i jest przejawem rozregulowania istniejcego ladu normatywnego lub nieumiejtnoci sprostania wyzwaniom jakie niesie ycie. Czynnikami wyzwalajcymi procesy anomiczne mog byd: kryzysy gospodarcze lub systemowe, nagle wzbogacenie, utrata pracy lub gwaltowny awans spoleczny odrywajcy jednostk od dotychczasowego rodowiska *Pospiszyl, s. 104+ Samobójstwa egoistyczne popelniane s przez osoby, które nie wytworzyly silnych wizi ze rodowiskiem spolecznym, jednostkom takim towarzyszy poczucie wyobcowania [Pospiszyl, s. 104]

2.

42

3.

Samobójstwo altruistyczne jest efektem przesocjalizowania ­ wyplywa z bardzo silnego przywizania jednostki do norm spolecznych, czsto przejawia si w postaci heroicznej - np. mierd w poarze w celu ratowania kogo (powicenie dla idei, powicenie dla drugiego czlowieka) *Pospiszyl, s. 4+

4.

Samobójstwo fatalistyczne wywolane jest jakim zdarzeniem losowym z którym jednostka nie jest w stanie sobie poradzid, np. uwizienie, kalectwo, utrata pracy [Pospiszyl, s. 4]

43

PSYCHOPATIA (osobowod nieprawidlowa, antysocjalna, dyssocjalna)

psychosis (choroba duszy) + patia (choroba okrelonego rodzaju) Psychopatia to: · ,,stala i wyrana nieprawidlowod osobowoci w zakresie jej pewnych cech, nie naruszajca inteligencji, ale utrudniajca adaptacj spoleczn" [Kozak, s. 128] · ,,stala nieprawidlowod osobowoci w zakresie charakteru i uczud, wyranie odbiegajca od przecitnej" *Slownik wyrazów..., s. 384.+

44

Psychopata [za: Kozak, s. 134]:

· · · · · · kieruje si wlasnymi potrzebami, a ludzi ocenia przedmiotowo stara si manipulowad ludmi ze swego otoczenia wykazuje wzgldny brak uczud, jest pozbawiony norm moralnych ma deficyt lku, co stanowi glówn trudnod w socjalizacji posiada cechy narcystyczne (cechuje go samouwielbienie oraz potrzeba uznania przez innych) typowe objawy: klamstwo patologiczne, niewspólmierna reakcja na alkohol, agresja, brak samokrytycyzmu, brak wyrzutów sumienia

45

AGRESJA

Definicje Agresja to: · akt zamierzony majcy na celu zaszkodzenie lub zadanie bólu innemu czlowiekowi [Pospiszyl, s. 107] · swoista forma zachowania przyjmujca postad inicjowanego ataku, powodujcego powstanie okrelonych szkód materialnych lub moralnych [Skorny 1968, s. 13] Rozrónia si te agresj instrumentaln i wrog: ­ agresja instrumentalna: akt agresji slucy osigniciu innego celu poza zadaniem bólu czy zranieniem *Aronson, Wilson, Akert, s. 675+ ­ agresja wroga: akt agresji poprzedzony uczuciem gniewu, którego celem jest zadanie bólu lub zranienie *Aronson, Wilson, Akert, s. 675+

46

Obecnie obserwujemy [za: Pospiszyl, s. 107]: wzrost brutalizacji zachowao mlodziey (skrajne przejawy: rozboje, pobicia, zabójstwa) agresywnod staje si coraz powszechniejsza we wszystkich warstwach spolecznych agresja wystpuje zarówno wród chlopców, jak i wród dziewczt obnienie wieku sprawców czynów brutalnych

manifestacja zachowao agresywnych we wszystkich przestrzeniach, take w tych (takich jak np. szkola), w których wczeniej miala miejsce jedynie w niewielkim stopniu

47

Odsetki uczniów przyznajcych si do zachowa kwalifikowanych jako agresywne w danej kategorii [za: Ostrowska, s. 18]

porównanie w latach 1997 - 2003 (dane w %)

2,2 2,4 2003 6,1 7,3 8,4

agresja i przemoc groca uyciem broni agresja i przemoc seksualna przywlaszczenie i kradziee, kontakt z policj agresja i przemoc psychiczna

12,5 14,5

18

21,2

34,3

niesubordynacja rodzinna agresja i przemoc fizyczna

1,4 1,5 1997

4,5

6,2 7

9,4

14,1

agresja i przemoc przeciwko rzeczom

18,4 20 21,5 25 30 31,8 35 40

agresja wobec nauczycieli samoagresja

48

0

5

10

15

Porównanie wystpowania w latach 1997 i 2003 form zachowa agresywnych tworzcych kategori czynów ­ agresja i przemoc fizyczna (dane w %) [za: Ostrowska, s. 21]

zabra komu rzecz lub pienidze uywajc sily bi tak silnie, e kto odniósl obraenia ciala bi cal grup jednego z uczniów 3,1 1,5 4,5 3,1 5,2 3,4 5,5 3,5 6,5 3,4 10,5 7,5 18,9 2003 1997

bi ju lecego na ziemi zaczepi i pobi nieznajom osob bez powodu zabiera sil jakie przedmioty innym uczniom umylnie przewraca innych bi si z kolegami lub koleankami umylnie potrca innych 0

12,6

20,1

25,3

32,9 29,2 5 10 15 20 25 30 35

49

Porównanie wystpowania w latach 1997 i 2003 form zachowa agresywnych tworzcych kategori czynów ­ agresja i przemoc psychiczna (dane w %) [za: Ostrowska, s. 22]

3,4 2003 7,3 11,3

zmusza innych uczniów do kupowania rzeczy za ich pienidze zmusza do czynnoci upokarzajcych

2,6 1997 5,3 10,7

przymusza innych do zrobienia czego, na co oni nie maj ochoty

0

5

10

15

50

Czyny zabronione nieletnich ­ statystyki policji [za: Pospiszyl, s. 108]

Rok Zabójstwo Uszczerbek na zdrowiu Udzial w bójce lub pobiciu Zgwalcenie Kradzie rozbójnicza, rozbój, wymuszenie 8081

9558

Kradzie z wlamaniem

2005

2004

11

11

3016

3260

2147

2175

116

95

11052

10989

2003

2002 2001 2000 1999 1998 1997 1996 1995

7

21 20 16 28 29 36 36 26

2835

2877 2853 3256 2943 3022 2924 2527 2205

1923

1697 1727 1782 1571 1653 1486 1340 1101

237

118 166 191 137 195 245 139 166

9472

9537 10838 12900 11104 10542 8658 7508 7790

11238

13704 16814 23069 24847 30197 29631 30880 29810

1994

1993 1992 1990 1989

33

22 21 26 19

1992

2018 1306 646 525

913

664 457 361 288

156

142 109 104 132

6600

5335 3100 1006 647

29400

26247 25019 16046 12603

51

Podejrzani nieletni wedlug plci i rodzajów przestpstw (liczby bezwzgldne) [Gruszczyska, s. 35-36]

chlopcy dziewczta

2000

Ogólem nieletni 52 4888

2005

45 867

2000

3857

2005

5107

Spowodowanie uszczerbku na zdrowiu

Udzial w bójce lub pobiciu Rozbój Kradzie Kradzie z wlamaniem Uszkodzenie rzeczy Przestpstwa narkotykowe

2258

3834 6 784 9 424 17 394 3 524 1 225

2111

4301 5 360 10 196 7 792 3 071 3 237

311

475 402 862 444 149 129

272

662 407 1 152 207 165 392

52

Przyczyny zachowao agresywnych mlodziey

Do przyczyn zachowao agresywnych I. Pospiszyl zalicza: · wychowywanie si w rodowiskach agresywnych lub pochodzcych z marginesu spolecznego (transmisja schematów postaw i zachowao oparta na mechanizmach uczenia si) *Pospiszyl, s. 109+ · zjawiska anomijne zachodzce w kraju (np. zmiany ustrojowe skutkujce oslabieniem sily i znaczenia norm i wartoci spolecznych) *Pospiszyl, s. 109+ · powszechnod destruktywnych modeli zachowao (np. w mass-mediach) [Pospiszyl, s. 109] · dowiadczanie przemocy w rodzinie lub obserwowanie jej w najbliszym otoczeniu [Pospiszyl, s. 109] · brak wymagao i regul w procesie wychowania *Pospiszyl, s. 109+ · nadmierny liberalizm w procesie wychowania, którego efektem s deficyty poznawcze i behawioralne w zakresie wartoci i wymaganych standardów spolecznych *Pospiszyl, s. 109+

53

Sytuacyjne uwarunkowania agresji

(Aronson, Wilson, Akert, s. 502 - 518) · procesy neuronalne i chemiczne · np. wplyw alkoholu, wysoki poziom testosteronu, zmiany

zachodzce w ciele migdalowatym [Aronson, Wilson, Akert, s. 502] Czy agresja jest wrodzona, czy wyuczona?

· ból i niewygoda

· frustracja

teoria frustracji ­ agresji: przeszkody wystpujce na drodze do osignicia upragnionego celu zwikszaj prawdopodobiestwo wystpienia reakcji agresywnych [Aronson, Wilson, Akert, s. 505] Nie wiemy tego ­ spory badaczy nadal trwaj! [Aronson, Wilson, Akert, s. 497 ­501]

· deprywacja relatywna

poczucie jednostki (albo grupy spolecznej), e posiada mniej ni zasluguje lub mniej ni pozwolono jej oczekiwa, lub te mniej ni posiadaj ludzie do niej podobni [Aronson, Wilson, Akert, s. 505]

54

· bezporednia prowokacja i odwet (Aronson,

Wilson, Akert, s. 508 ­ 509) · obecno przedmiotów kojarzonych z agresj

bodziec wyzwalajcy agresj: przedmiot

kojarzony potocznie z dzialaniami agresywnymi (np. rewolwer); sama jego obecno zwiksza prawdopodobiestwo wystpienia ataków agresji (Aronson, Wilson, Akert, s. 509)

· spoleczne uczenie si, naladownictwo (Aronson, Wilson, Akert, s. 510 ­ 512)

· ogldanie przemocy (np. w mass-mediach) (Aronson, Wilson, Akert, s. 512)

55

Wybrane teorie zachowao dewiacyjnych

[na podstawie: A. Siemaszko, Granice tolerancji. O teoriach zachowao dewiacyjnych, Warszawa 1993, s. 23 ­ 63, 299 ­ 322.]

Istnieje wiele koncepcji próbujcych wyjani zjawiska patologii. Na nastpnych slajdach przedstawiono dwie wybrane teorie socjologiczne ­ jedn etiologiczn i jedn z zakresu reakcji spolecznej

56

Teorie zachowao dewiacyjnych

Teorie etiologiczne · centralny problem: przyczyny zachowao

Teorie reakcji spolecznej · pytania: ­ jak powstaj normy spoleczne? ­ jakie s reakcje na osoby zachowujce si niezgodnie z normami? ­ jakie s konsekwencje ,,nieodpowiedniego" postpowania? · wany jest proces uznawania kogo za dewianta oraz konsekwencje tego faktu dla naznaczonej osoby Do teorii reakcji spolecznej zaliczamy np.:

­ symboliczny interakcjonizm ­ koncepcj Eriksona ­ koncepcj Beckera ­ teorie dot. mechanizmów naznaczania

dewiacyjnych · pytania: dlaczego ludzie naruszaj normy spoleczne? · brak zainteresowania tym, jak powstaj normy spoleczne oraz w jaki sposób s one egzekwowane, nie podwaa si istniejcych norm spolecznych

Do teorii etiologicznych zaliczamy na przyklad:

­ kierunek strukturalny (teoria anomii Roberta K. Mertona) ­ kierunek kulturowy (chicagowska szkola ekologii spolecznej, teoria konfliktu kultur Sellina, teoria zrónicowanych powizao Sutherlanda) ­ teorie podkultur (teoria podkultur dewiacyjnych Cohena, koncepcja kultury warstw niszych Millera, teoria zrónicowanych moliwoci Clowarda i Ohlina, teoria neutralizacji Sykesa i Matzy) ­ kierunek kontroli spolecznej (koncepcje Durkheima)

57

Teoria anomii Roberta K. Mertona (teoria rodków ­ celów; teoria napicia)

[na podstawie: Siemaszko, s. 23 ­ 63]

58

·

teoria typowo socjologiczna ­ rzadkie odwolania do innych dyscyplin ­ kanon myli teoretycznej w socjologii dewiacji Anomia ­ stan bdcy rezultatem pewnej dezintegracji w obrbie kultury, struktury spolecznej lub wzajemnie pomidzy nimi

·

ródla zachowao dewiacyjnych: ­ struktura spoleczna ­ kultura

59

Dewiacja (zachowania dewiacyjne) · zjawisko normalne - zachowanie dewiacyjne to normalna reakcja normalnych ludzi na nienormalne sytuacje

· dewiacja w tej teorii rozumiana jest jako zachowanie, które stanowi rezultat pewnych napid w strukturze spolecznej i kulturze NIE jest wic rodzajem patologii spolecznej, zachowaniem nienormalnym, nie odnosi do zlych cech jednostek etc. ; dewiacja nie przynaley do psychologii anormalnoci

,,dla systemu spolecznego dewiacje niekoniecznie s bardziej dysfunkcjonalne ni funkcjonalny jest dlao konformizm"

60

Kluczowe pojcia

· Struktura spoleczna zorganizowany zespól spolecznych zalenoci, w które uwiklani s, w róny sposób, czlonkowie spoleczeostwa determinuje faktyczne moliwoci realizacji celów kulturowych przez jednostki znajdujce si w rónych jej punktach szanse w rywalizacji zalene od miejsca na drabinie spolecznej Struktura kulturowa

·

zespól wartoci normatywnych

(uznawane wartoci; informacja do czego naley dy)

usankcjonowane rodki (normy instytucjonalne) sluce do realizacji kulturowo okrelonych celów - akceptowane sposoby postpowania w realizacji celów wyznaczanych przez kultur

·

61

Dobrze zorganizowane spoleczeostwo

· to takie, w którym cele kulturowe i instytucjonalne rodki do ich realizacji s harmonijnie ze sob powizane czlonkowie spoleczeostwa czerpi satysfakcj z realizacji wymogów kulturowych (celów) oraz z przestrzegania norm (tzn. stosowania wlaciwych/akceptowanych rodków do realizacji celów)

­ ludzie s zadowoleni z obowizujcych regul oraz celów (i koocowych rezultatów)

·

Uwaga! ! równowaga midzy kulturowo zdefiniowanymi celami a rodkami slucymi do ich osignicia moe ulec zachwianiu !

62

Kultury le zorganizowane

· · · kultury/spoleczeostwa w którym cele s waniejsze ni prowadzce do nich rodki silny nacisk na realizacje kulturowych celów maly nacisk na rodki do realizacji celów => powszechne jest przewiadczenie, e wszystkie chwyty s dozwolone / cel uwica rodki wane: wspólzawodnictwo i jego wynik skutek: ci którzy nieustannie ponosz porak mog podjd dzialania zmierzajce do zmiany ,,regul gry" -> jeli taki proces si poglbia, dochodzi do niestabilnoci kultury i stanu anomii · · przyklad: spoleczeostwo tradycyjne najwaniejsze s rodki / dzialanie (celem jest samo dzialanie, które stanowi denie do celu) wartod podstawowa: konformizm cele kulturowe malo istotne najwaniejsze jest przestrzeganie ,,rytualów" (pocztkowo jedynych rodków slucych do realizacji celów) wachlarz kulturowo aprobowanych zachowao jest zwykle bardzo wski

· · ·

· ·

·

63

rozdwik midzy elementami struktury spolecznej i kulturowej

stan napicia motywacyjnego

Typy adaptacji:

przyjcie jednego z czterech typów adaptacji nonkonformistycznej: 1. innowacja 2. rytualizm 3. wycofanie 4. bunt

1. 2. 3. 4. 5.

konformizm innowacja rytualizm wycofanie bunt

64

stan napicia motywacyjnego wynika z mistyfikacji kulturowej

trzy zasady które przekazuje kultura:

1) 2) 3) wszyscy powinni dyd do tych samych, istotnych celów, które s dostpne dla wszystkich obecne, widoczne niepowodzenie jest tylko przystankiem na drodze do osignicia celu / sukcesu prawdziw porak jest (tylko i wylcznie) ograniczenie lub pozbycie si ambicji

65

mistyfikacja kulturowa = np. ideologia egalitarna

· · rzeczywistod/realia: sukces moe osignd jedynie jedna jednostka (niewielka grupa), a nie wszyscy ulatwione zadanie maj przedstawiciele wyszych stopni hierarchii spolecznej (im bardziej rozbudowana struktura, tym trudniej osigad cele kulturowe osobom z warstw niszych), ale -> w przekazie kulturowym jest to przemilczane (w ideologii egalitarnej wszyscy maj równe szanse)

skutek: przegrani doszukuj si przyczyn swojej poraki w sobie samych, w swoich wadach, niedostatkach, ulomnociach etc., a nie w strukturze spolecznej (jest to dzialanie zgodne ze stereotypem kulturowym mówicym, e kady moe osignd sukces) poczucie klski jest obiektywne (wynika z poczucia odniesienia poraki w yciu) oraz subiektywne (lczenie poraki ze swoimi cechami/ulomnociami)

66

TYPY (5) ADAPTACJI JEDNOSTEK do sytuacji dysharmonii midzy: Typy adaptacji odnosz si do ról spolecznych pelnionych przez jednostk w rónorodnych sytuacjach *NIE ­ dotycz charakteru czy osobowoci+ moliwa jest wic sytuacja, e dana jednostka bdzie odbierad róne typy adaptacji na rónych etapach swego ycia, w zalenoci od okolicznoci ** legenda do tabelki: + => ,,akceptacja - => ,,odrzucenie" + / - => odrzucenie wartoci panujcych i zastpienie ich wartociami nowymi

67

Typologia sposobów przystosowania indywidualnego

Sposoby przystosowania Cele kulturowe rodki zinstytucjonalizowane

+ postawa aktywna postawa aktywna postawa bierna postawa bierna postawa aktywna 68

Konformizm

+

Innowacja

+

-

Rytualizm

-

+

Wycofanie

-

-

Bunt

+/-

+/-

Konformizm

· typ powszechny - musi dominowad, aby system spoleczny mógl funkcjonowad; dominuje, chod kultura dostarcza te ,,alternatywne wzory kariery" Cechy: ­ akceptacja zarówno celów kulturowych, jak i zinstytucjonalizowanych rodków slucych do ich realizacji ­ denie do realizacji celów przy przestrzeganiu rodków (sukces przy zachowaniu ,,regul gry") · prawdopodobieostwo signicia po rodki nonkonformistyczne ronie, gdy panuje ideologia egalitarna, a struktura spoleczna jest rozbudowana i s silne podzialy klasowe oraz brak wyranie zdefiniowanego sukcesu (jakie dochody/stan posiadania to sukces? odpowied zaley od aktualnej sytuacji)

·

69

Innowacja

· denie do kulturowo usankcjonowanych celów, ale przy wykorzystaniu nieakceptowanych rodków ­ np kradzie (wg. akceptowanych norm czlowiek powinien pracowad, a nie krad) innowacje wystpuj glównie tam gdzie s mistyfikacje kulturowe (gdzie nierównoci spoleczne i bariery s maskowane) wynik niepelnej socjalizacji wystpuje we wszystkich warstwach spolecznych ­ (np. przestpstwa bialych kolnierzyków)

·

· ·

70

Innowacja cd.

· wany typ spoleczeostwa: ­ wicej zachowao dewiacyjnych w spoleczeostwach o ideologii egalitarnej ­ w spoleczeostwach o silnym / sztywnym podziale na klasy (kasty) obowizuj odmienne wzory/symbole sukcesu i odmienne cele dla rónych kast ! jednostka dy do realizacji celów przypisanych do grupy do której naley Skutek: brak frustracji u jednostki

71

Rytualizm

· odrzucenie celów wyznaczanych przez kultur (redukcja aspiracji jednostek) nadmierny nacisk na rodki zinstytucjonalizowane (tzn. na normy postpowania) ­ tu: ,,formalista", ,,urzdas", ,,biurokrata", ,,nie ma co ryzykowad" / ,,a co si bd wychylal", dobre ,,male ambicje" stan napicia redukowany przez ograniczenie aspiracji jednostek / rezygnacj jednostek z denia do osignicia sukcesu

·

·

72

Rytualizm cd.

· · · rola spoleczna ,,rytualisty" jest charakterystyczna dla ludzi bojcych si wyzwao najwysza wartod: bezpieczeostwo i spokój (,,ciepla posadka" ale przy braku szans na blyskotliw karier) czste w spoleczeostwach: ­ w których status spoleczny jednostki silnie uzaleniony od jej wlasnych dzialao / osignid ­ tam gdzie typ socjalizacji (klasy nisze-rednie) kladzie nacisk na podporzdkowanie, skrupulatnod, odpowiedzialnod i uleglod ­ w których ,,moralnod" nie pozwala na signicie po nonkonformistyczne rodki, a usytuowanie w strukturze spolecznej sprawia, e realizacja celów w zgodzie z normami jest praktycznie niemoliwa

73

Wycofanie

· Odrzucenie: ­ celów wyznaczonych przez kultur ­ oraz rodków zinstytucjonalizowanych do ich realizacji nastpuje wtedy, gdy jednostka glboko zinternalizowala cele kulturowe i zinstytucjonalizowane rodki do ich realizacji, ale: ­ jej pozycja w strukturze spolecznej nie daje szans na realizacj celów ­ a internalizacja norm nie pozwala signd po rodki nonkonformistyczne

·

74

Wycofanie cd.

· rzadki typ reakcji, który wybieraj jednostki, bdce czlonkami spoleczeostwa tylko formalnie, tzn. znajduj si w nim, ale nie podzielaj jego systemu wartoci (neguj podstawowe wartoci) ­ nie akceptuj ani celów, ani

,,regul gry"

­ metafory takiej postawy: ,,opuszczenie boiska" / ,,rezygnacja z gry" / ,,tumiwisizm" samotniczy typ adaptacji (prywatnod, izolacja, brak szerszych spolecznych celów) wg Mertona reakcja poprzez wycofanie dotyczy najczciej psychotyków, alkoholików, narkomanów, wlóczgów, hipisów najbardziej drastyczna forma wycofania ­ samobójstwo typ reakcji postrzegany jako grony dla systemu spolecznego

·

·

· ·

75

Bunt

· Odrzucenie: ­ celów wyznaczanych przez kultur ­ oraz rodków do ich realizacji denie do wprowadzenia nowych celów kulturowych i nowych norm instytucjonalnych czsto ma charakter grupowy / zorganizowany charakterystyczny nie dla grup upoledzonych ale dla nowo wylaniajcych si warstw spolecznych (stary system nie daje im szans rozwoju adekwatnego do ich aspiracji)

· · ·

76

Kierunek reakcji spolecznej

Howard S. Becker, ,,Outsiders"

[na podstawie: Siemaszko, s. 299 ­ 322]

77

· ·

dewiacyjnod nie jest immanentn cech zachowania zachowanie zostaje zdefiniowane jako dewiacyjne dopiero w wyniku reakcji spolecznej

dewiant to kategorie kreowane przez spoleczeostwo

dewiacja

78

Dewiacj tworz grupy spoleczne poprzez:

· ustanawianie regul, których naruszenie uznawane jest za dewiacj · stosowanie tych regul wobec poszczególnych ludzi i etykietkowanie ich jako dewiantów ­ dewiacja nie jest cech popelnionego czynu, ale skutkiem stosowania przez grup regul i sankcji wobec winowajcy Zachowanie dewiacyjne to takie zachowanie, które ludzie tak okrelaj · sam czyn nie jest dewiacyjny ­ staje si taki dopiero wówczas, gdy zostanie tak okrelony przez spolecznod (w rezultacie reakcji spolecznej) · nie kade zachowanie naruszajce norm jest uznawane za dewiacyjne (,,narkoman w bialym kolnierzyku")

79

Dewiant to ten, którego tak nazwano (zaetykietkowano)

dewiant to nie tyle ten, kto narusza normy spoleczne, ale ten, kto zostaje uznany za naruszajcego normy spoleczne

przyczyny: przypadek, przynalenod do okrelonej grupy/warstwy spolecznej, zmienne zainteresowanie grupy spolecznej jakim typem zachowania

80

Czynniki wplywajce na uznanie za dewianta

· · czas (okres historyczny, kultura) kto popelnil czyn (do jakiej kategorii spolecznej naley osoba lamica reguly) ­ pozytywna dyskryminacja -> statystycznie, za te same czyny, kobiety otrzymuj nisze wyroki ni mczyni ­ normy wobec pewnych kategorii osób bywaj stosowanej ostrzej ni wobec innych (chlopcy z dobrych domów rzadziej dostaj si w tryby systemu ni ci z tzw. nizin spolecznych) kto zostal poszkodowany z powodu naruszenia regul skutki zachowania ­ romans nieletniej dziewczyny ­> niezbyt wielkie oburzenie ­ romans nieletniej dziewczyny, którego skutkiem jest cia -> wielkie oburzenie

· ·

81

Typologia zachowao dewiacyjnych H. Becker rozpatrywal dewiacyjnod zachowania w dwóch plaszczyznach: 1. stosunek do regul (postpowanie zgodne lub sprzeczne z regulami) 2. percepcja spoleczna (zachowania oceniane lub nie oceniane jako dewiacyjne)

82

Typy zachowao dewiacyjnych (wg. H. Beckera) Zachowanie zgodne z regulami Zachowanie sprzeczne z regulami

postrzegane jako dewiacyjne

bldnie oceniane

(bldna ocena: np. jednostka nie lamie regul, ale spoleczeostwo ocenia j jakby to robila i traktuje j jak dewianta (odrzucenie, potpienie etc.)

dewiacja czysta

(dewiacja czysta ­ zachowanie, które lamie reguly i tak te jest postrzegane i oceniane)

nie postrzegane jako dewiacyjne

konformistyczne

dewiacja ukryta

(dewiacja ukryta ­ zachowanie lamie reguly postpowania , lecz spoleczeostwo nie jest tego wiadome i nadal traktuje dan jednostk jak konformist (zjawisko typowe))

83

Proces tworzenia i egzekwowania regul spolecznych

· wladza i sila u podstaw tworzenia i egzekwowania regul spolecznych (konfliktowy model spoleczeostwa w makroskali) · normy kreuj grupy posiadajce wladz (np. polityczn, ekonomiczn, ,,nad rzdem dusz") · reguly slu glównie grupom, które je tworz · egzekwowanie norm oparte jest na przymusie => konflikt interesów rónych grup, np. kulturowych -> róne systemy wartoci, róne oceny i kategoryzacje

84

Sekwencyjny model dewiacji

Proces stawania si dewiantem. Kariera dewiacyjna.

· kady etap rozwoju zachowania ma swoje specyficzne przyczyny (kadej sekwencji opowiadaj inne przyczyny i czynniki) · etap A ­ przyczyna 1 · etap B ­ przyczyna 2 · etc.

85

KARIERA DEWIACYJNA

popelnienie czynu dewiacyjnego (intencjonalne lub nie)

stopniowe ksztaltowanie si motywacji dewiacyjnych

(naruszenie regul staje si intencjonalne, osoba uczy si lamania regul)

pierwsze publiczne okrelenie danej osoby jako dewianta

­ ­ nadanie etykietki dewianta i traktowanie jak dewianta (odpowiednio do etykietki) etykietka dewianta ma wplyw na uczestnictwo w yciu spolecznym jednostki, na jej interakcje z innymi i jej spoleczny obraz => etykietka dewianta powoduje zmian publicznej tosamoci osoby ­ zaczyna naznaczad j status dewiacyjny

86

Cechy statusu dewiacyjnego

okrelenie kogo jako dewianta spoleczna zmiana statusów

kady czlowiek ma kilka statusów ­ glówny (dominujcy) i poboczne (np. pled, rasa etc. ­ s one zalene od kultury i kontekstu spolecznego)

status dewiacyjny staje si najczciej tym dominujcym (symboliczny identyfikator)

(1. zlodziej -> 2. lekarz -> 3. ojciec ->... )

samospelniajce si proroctwo przystpienie do zorganizowanej grupy dewiacyjnej i integracja z ni (tworzy si: wspólnota, podkultura dewiacyjna, tosamod) 87

Jest wiele teorii wyjaniajcych zjawisko dewiacji. Która z nich jest najlepsza? Na to pytanie Czytelnik musi odpowiedzie sobie sam...

88

Bibliografia

1) 2) Antoniszyn M., Marek A., Prostytucja w wietle badao kryminologicznych, Warszawa 1985. Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M., Psychologia spoleczna. Serce i umysl, Poznao 1997. Babiker G., Arnold L., Autoagresja. Mowa zranionego ciala, Gdaosk 2003. Durkheim E., Samobójstwo, [w:] Logika analizy socjologicznej: wybór tekstów, Warszawa 1979. Jarosz M., Samobójstwa, Warszawa 1997. Gabriele A., Patologia spoleczna, Warszawa 1993. Gruszczyoska B., Przestpczod nieletnich w Polsce w wietle statystyk, [w:] Agresja w szkole. Diagnoza i profilaktyka, red. M. Libiszowska-óltkowska, K. Ostrowska, Warszawa 2008. Kozak S., Patologie wród dzieci i mlodziey. Leczenie i profilaktyka, Warszawa 2007.

3) 4)

5) 6) 7) 8)

89

9) 10) 11)

12) 13) 14) 15) 16)

Kwaniewski J., Pozytywna dewiacja spoleczna, ,,Studia Socjologiczne", nr 3, 1976. Nowy slownik poprawnej polszczyzny, red. A. Markowski, Warszawa 1999. Ostrowska K., Agresywne zachowania uczniów w wietle badao porównawczych z 1997 i 2003 roku, [w:] Agresja w szkole. Diagnoza i profilaktyka, red. M. Libiszowska-óltkowska, K. Ostrowska, Warszawa 2008. Podgórecki A., Patologia ycia spolecznego, Warszawa 1969. Pospiszyl I., Patologie spoleczne, Warszawa 2008. Pytka L., Patologia spoleczna, [w:] Elementarne pojcia patologii spolecznej i pracy socjalnej, red. T. Pilch, D. Lalak, Warszawa 1999. Pytka L., Pedagogika resocjalizacyjna. Wybrane zagadnienia teoretyczne, diagnostyczne i metodyczne, Warszawa. Siemaszko A., Granice tolerancji. O teoriach zachowao dewiacyjnych, Warszawa 1993.

90

17) 18)

19)

Skorny Z., Psychologiczna analiza agresywnego zachowania si, Warszawa 1968. Slownik wyrazów obcych i zwrotów obcojzycznych, W. Kopalioski, Warszawa 1989. Thomas W.I., Znaniecki F, Chlop polski w Europie i Ameryce, Warszawa 1976.

Inne ródla Strony internetowe: - http://pl.wikipedia.org/wiki/Lekomania

91

Information

Patologie spoleczne dzieci i mlodziey

91 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

656761