Read 6_kryteria_interwencjonizmu_lok text version

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

Andrzej Sztando Akademia Ekonomiczna we Wroclawiu Wydzial Gospodarki Regionalnej i Turystyki w Jeleniej Górze 58-500 Jelenia Góra, ul. Nowowiejska 3 e-mail: [email protected] web: www.sztando.com tel. (0) 888216886, (0) (0/75) 6437922

Jelenia Góra 03. 08. 2000 r.

Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin

Samorzdowy interwencjonizm lokalny to kompleks oddzialywa wladzy gminy realizowanych za pomoc okrelonej palety instrumentów determinujcych lub

wplywajcych na decyzje wewntrznych (lokalnych) i zewntrznych (zlokalizowanych poza obszarem gminy) podmiotów gospodarczych oraz innych jednostek i osób zwizanych z dzialalnoci gospodarcz, zmierzajcych do wprowadzenia i utrzymania gminy na dlugookresowej cie ce rozwoju lokalnego. Skladowym elementem interwencjonizmu lokalnego s równie niektóre bezporednie decyzje alokacyjne. Autor niniejszej pracy opowiada si za przyjciem, i interwencjonizm lokalny mo na uto samia z lokaln polityk gospodarcz1. Jednak w takim wypadku lokalna polityka gospodarcza nie mo e by postrzegana jako jedna z czstkowych polityk obok polityki finansowej, przestrzennej, ekologicznej, ochrony rodowiska, mieszkaniowej i spolecznej. Taka klasyfikacja bowiem sugeruje wydzielenie z obszaru polityki gospodarczej szeregu dziala, które przecie w mniejszym lub wikszym stopniu wywieraj wplyw na podmioty gospodarcze. Wydaje si, e to sama z lokalnym interwencjonizmem lokalna polityka

gospodarcza powinna by postrzegana znacznie szerzej, skupiajc w swym zakresie merytorycznym calo zwizków midzy dzialaniami samorzdu gminy, a zlokalizowan w niej i poza ni dzialalnoci gospodarcz2.

1

Na relacje pomidzy pojciami interwencjonizmu lokalnego i lokalnej polityki gospodarczej mo na spojrze w

nieco inny sposób. Interwencjonizm lokalny mo emy bowiem potraktowa jako zbiór dwóch rodzajów elementów. Elementy pierwszego rodzaju to cala zgromadzona dotychczas wiedza o oddzialywaniu samorzdu lokalnego na gospodarczy rozwój gminy, natomiast elementy drugiego rodzaju to dostpne, z punktu widzenia prawa, mo liwoci tego oddzialywania. Tak rozumiany interwencjonizm bylby pewnym zasobem, z którego wladze poszczególnych gmin moglyby czerpa odpowiednio do swoich ambicji i uwarunkowa. Mianem lokalnej polityki gospodarczej mo na by wtedy okrela, wykorzystywany przez wladze lokalne danej gminy, podzbiór elementów skladajcych si na interwencjonizm lokalny.

2

Por. Z. Dbrowski, Przedsibiorstwo a wladze lokalne. W: Gospodarka lokalna w warunkach samorzdnoci,

Pozna 1992, ZN AE w Poznaniu nr 205, s. 114.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

O ile podstawowym celem interwencjonizmu rzdowego (rzdowej polityki gospodarczej) jest tworzenie makroekonomicznych warunków dla po danego rozwoju calej gospodarki narodowej, o tyle lokalny interwencjonizm samorzdowy zmierza do oslabienia niedomaga lokalnych rynków oraz ich wizi z rynkami ponadlokalnymi, a tak e do korygowania negatywnych dostosowa strukturalnych na lokalnych rynkach, tak aby wprowadzi gmin na dlugofalow cie k restrukturyzacji i dynamicznego rozwoju1. Szeroko rozumiany rozwój gminy jest bowiem pochodn procesów rynkowych wywierajcych wplyw na ewolucj struktury funkcjonalnej i zagospodarowanie gminy2. Ewolucja ta obarczona jest przy tym ryzykiem utraty racjonalnych3 proporcji midzy poszczególnymi skladnikami struktury funkcjonalnej, a tak e midzy potrzebami danej funkcji a wydolnoci zagospodarowania. Pojawienie si tych niedostosowa jest czsto okrelane jako ,,moment krytyczny" rozwoju lokalnego. Wskaza mo na równie na inne d enia samorzdu lokalnego w obrbie systemu gospodarczego gminy. S nimi: rozwizywanie niekorzystnych, z punktu widzenia rozwoju lokalnego, sprzecznoci wystpujcych midzy podmiotami gospodarujcymi oraz koordynacja niektórych, wspólnych dla tych podmiotów dziala4. Lczc wszystkie powy sze spostrze enia, dochodzimy do wniosku, i glównymi celami interwencjonizmu lokalnego s:

1

Por. L. Patrzalek, Funkcje ekonomiczne samorzdu terytorialnego w okresie transformacji systemowej w

Polsce, Prace naukowe nr 714 AE we Wroclawiu, Wroclaw 1996, s. 129 i n.

2

Ewolucja struktury funkcjonalnej i struktury zagospodarowania nie podlega wylcznie wplywowi procesów

rynkowych. Istotne s w tym zakresie tak e decyzje alokacyjne pozbawione w mniejszym lub wikszym stopniu przeslanek rynkowych, do których mo emy zaliczy decyzje oparte na kryteriach ekologicznych, zdrowotnych, humanitarnych, politycznych i innych. Kryteria rynkowe zdaj si jednak odgrywa rol najwiksz, na co wskazuje ich powszechno oraz procesy urynkawiania kolejnych dziedzin dzialalnoci ludzkiej, a tak e próby rynkowego traktowania (np. wyceny) zjawisk ekologicznych i zdrowotnych.

3

Pojcie racjonalnych proporcji skladników struktury funkcjonalnej nie oznacza istnienia modelowych,

ponadczasowo uniwersalnych, a jednoczenie optymalnych (maksymalnie sprzyjajcych rozwojowi lokalnemu) proporcji poszczególnych obszarów funkcjonalnych. Racjonalno struktury funkcjonalnej mo e bowiem zosta okrelona dla ukladu lokalnego jedynie w drodze konfrontacji dorobku naukowego z aktualnymi uwarunkowaniami oraz prognozami ewolucji kluczowych czynników rozwoju lokalnego. Generalnie uznaje si jednak, i

4

pewnym formom struktur towarzyszy wiksze prawdopodobiestwo uzyskania dlugofalowego

rozwoju lokalnego, a innym prawdopodobiestwo mniejsze. A. Zalewski, Rola samorzdu terytorialnego w rozwoju gospodarki lokalnej. W: Samorzd terytorialny i

gospodarka lokalna, SGH, Warszawa 1994, s. 67.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

· · ·

bezpieczna, z dlugookresowego punktu widzenia, struktura funkcjonalna i struktura zagospodarowania gminy, dlugookresowy wzrost globalnych dochodów mieszkaców i bud etu gminy, dlugookresowy rozwój przedsibiorczoci oparty na racjonalnym wykorzystaniu zasobów naturalnych.

Na uwag zasluguje fakt, i wszystkie z celów glównych odnosz si do dlugiego okresu czasu. Wlasno ta nie powinna dziwi, poniewa cele te mog by traktowane jako skladniki rozwoju lokalnego, który bez wtpienia musi by postrzegany jako kategoria dlugookresowa. Wydaje si tak e, i nie jest mo liwe takie sformulowanie celów glównych, aby chocia czciowo nie pokrywaly one swojego zakresu merytorycznego, a jednoczenie wyra aly ogól przeslanek dziala interwencyjnych podejmowanych na plaszczynie lokalnej. Wskutek tego, cele odnoszce si do wzrostu dochodów i rozwoju przedsibiorczoci nie znajduj si w sposób skoczony na tej samej plaszczynie hierarchicznej, co cel osignicia prawidlowej struktury funkcjonalnej i zagospodarowania. Ich realizacja jest bowiem w pewnym stopniu podporzdkowana tym strukturom. Przedstawiona triada glównych celów jest zatem ukierunkowana nie tyle na wyodrbnienie równych pod wzgldem hierarchicznym i rozdzielnych merytorycznie gospodarczych d e wladz lokalnych, ile na definicyjne ich ucilenie.

Przedstawiona wizka celów interwencjonizmu lokalnego ma charakter uniwersalny. W ka dym orodku lokalnym osignicie celów glównych wymaga jednak polo enia zró nicowanego nacisku na realizacj poszczególnych celów operacyjnych. Interlokalne dysproporcje wagi celów operacyjnych wynikaj z lokalnych uwarunkowa i mo liwoci rozwoju przedsibiorczoci. Oznacza to, e przedsibiorczoci nie mo na stymulowa

wszdzie w jednakowy sposób. Lokaln polityk gospodarcz nale y prowadzi wedlug przyjtego w danej gminie kryterium (kryteriów) stanowicego miar oceny istotnoci danych dziala stymulujcych. Kryterium pozwala na dokonanie wyboru sporód zbioru narzdzi i metod stymulowania rozwoju przedsibiorczoci, takiego ich podzbioru, którego oddzialywanie jest najbardziej zbie ne z wypadkow priorytetów lokalnej spolecznoci i lokalnych uwarunkowa rozwoju przedsibiorczoci. Przyjcie danych kryteriów nie oznacza zatem calkowitej rezygnacji z realizacji dziala stymulujcych, które ich nie spelniaj. S one równie korzystne, lecz mniej dla rozwoju danej gminy istotne.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

Zgrupowane poni ej przyklady ilustruj przyczyny, ksztalt i oczekiwane skutki przyjmowanych w badanych gminach kryteriów rozwoju lokalnej przedsibiorczoci. Wszystkie zaprezentowane kryteria zostaly zidentyfikowane i opatrzone nazw przez autora niniejszej pracy. Miejsko-wiejska gmina Ldek Zdrój przyjla strategi rozwoju lokalnego1 w 1998 r. Jej tre wyznacza dwa podstawowe kryteria rozwoju przedsibiorczoci. Pierwszym z nich jest rozwój w miejskiej czci gminy funkcji uzdrowiskowo-turystycznych o zasigu krajowym i midzynarodowym. Zasoby naturalne predestynuj j bowiem do tego typu dzialalnoci. Niestety, mimo, i tradycje uzdrowiskowe tego miasta sigaj XIII wieku, wspólczesny Ldek Zdrój daleki jest od pelnego zdyskontowania swoich mo liwoci. Zapa publicznej opieki zdrowotnej, niedorozwój zwizanych z lecznictwem uslug prywatnych, rynkowe straty wywolane powodzi2, niewlaciwa polityka udostpniania nieruchomoci przejtych przez gmin od FWP3 oraz brak kapitalu inwestycyjnego to podstawowe przyczyny takiego stanu rzeczy4. Drugim kryterium rozwoju przedsibiorczoci jest polifunkcyjny rozwój obszarów wiejskich gminy. Kryterium to ma charakter zbiorczy i obejmuje rozwój wiejskich podmiotów zajmujcych si obslug i przetwórstwem produktów rolnych oraz rozwój podmiotów nie zwizanych z produkcj roln, ze szczególnym uwzgldnieniem uslug turystycznych. Przyjto je majc na uwadze, e kondycja okolicznych wsi jest bardzo zla. Przyczyn zapaci ldeckiego rolnictwa jest wiele, a do najwa niejszych mo na zaliczy niekorzystn ogólnokrajow sytuacj na rynku niskoprzetworzonych produktów rolnych, wiksze ni

1

Strategia rozwoju lokalnego gminy Ldek Zdrój, Dolnolskie Centrum Szkolenia Samorzdowego we

Wroclawiu, Ldek Zdrój-Wroclaw 1998. Wicej szczególów na temat tej i niektórych innych, prezentowanych strategii zamieszczono w ksi ce: R. Brol, Zarzdzanie rozwojem lokalnym ­ studium przypadków, Akademia Ekonomiczna we Wroclawiu, Wroclaw 1998.

2

W 1997 roku gmin nawiedzila powód. Bardzo powa nym zniszczeniom ulegla wiejska cz gminy.

Uzdrowiskowa cz miejska odniosla male straty, jednak katastroficzny obraz regionu wykreowany w rodkach masowego przekazu doprowadzil do zmniejszenia liczby turystów i kuracjuszy o ok. 96%.

3

Nieruchomoci te sprzedano podmiotom i osobom, które nie prowadzily na ich bazie adnej dzialalnoci (lub

prowadzily w sposób bardzo ograniczony) traktujc je jako gruntow, dlugoterminow lokat kapitalu.

4

Szerzej na temat uwarunkowa rozwojowych Ldka Zdroju i strategii rozwoju lokalnego tej gminy w ksi ce:

R. Brol, A. Sztando, Strategia rozwoju lokalnego. Projekt pilota owy - Ldek Zdrój, Dolnolskie Centrum Szkolenia Samorzdowego, Brytyjski Fundusz Know-How, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej, Warszawa 1998.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

przecitna jednostkowe koszty produkcji wynikajce z górskiego klimatu i slabych gleb, brak pastwowego systemu wspomagania gospodarstw górskich, rozdrobnienie gospodarstw oraz niskie kwalifikacje rolników. Pozarolnicza, wiejska dzialalno gospodarcza jest równie slabo rozwinita. Wplyw na to ma bardzo niska sila nabywcza spolecznoci wiejskiej, rozlegle braki w infrastrukturze technicznej, ponadprzecitne trudnoci w pozyskaniu kapitalu1 oraz prawie calkowity zanik promocji turystycznych walorów wiejskiej czci gminy. Calo obrazu ldeckich wsi dopelniaj bardzo powa ne zniszczenia powodziowe. Przedsiwzicia mieszczce si w ramach wspomnianych kryteriów maj za zadanie przywróci minion gospodarcz wietno miasta i zainicjowa gospodarczy rozwój wsi, a porednio sta si impulsem rozwojowym dla plaszczyzny spoleczno-kulturowej calej gminy. W strategii przedsiwziciom tym nadano form zada strategicznych i przyjto do realizacji w pierwszej kolejnoci. Cz z nich spelnia oba kryteria (oznaczono je poni ej literami ,,MW"), natomiast pozostale mieszcz si w ramach tylko jednego z nich (mieszczce si w ramach kryterium pierwszego oznaczono liter ,,M", a w ramach kryterium drugiego liter ,,W"). S to: · · · · · · · · · · · · promocja uzdrowiska w kraju i za granic (M); zagospodarowanie nieu ytkowanych obiektów w strefie uzdrowiskowej (M); uruchomienie gminnego funduszu gwarancyjnego (MW); uruchomienie policealnego studium ksztalccego w zakresie uslug sanatoryjnych (M); opracowanie oferty inwestycyjnej dla podmiotów gospodarczych (MW); uruchomienie przejcia granicznego dla osobowego ruchu samochodowego (MW); wspieranie agroturystyki i ekoturystyki za pomoc rodków pozabud etowych (W); zagospodarowanie szlaków turystyki pieszej i rowerowej (MW); opracowanie systemu ulg i preferencji dla inwestorów wiejskich (W); powolanie instytucji rozwoju lokalnego stymulujcej rozwój podmiotów prowadzcych dzialalno o charakterze zbie nym z ww. kryteriami rozwoju przedsibiorczoci (MW); poprawa drogowej dostpnoci wsi, a szczególnie gospodarstw agroturystycznych (W); opracowanie i wdro enie programu lokalnej polityki gospodarczej skupiajcego i synchronizujcego ww. oraz kolejne, nowe przedsiwzicia (MW).

1

W czasie prowadzenia prezentowanych bada empirycznych na terenie gminy nie istnial, ani jeden podmiot

zajmujcy si udzielaniem kredytów.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

Zupelnie odmiennych kryteriów wspomagania rozwoju przedsibiorczoci lokalnej mo emy si dopatrzy w gminie Rudna. Przyjmujc strategi rozwoju lokalnego1 w 1996 roku, wladze lokalne tej gminy zaakceptowaly dwa kryteria stymulacji rozwoju gospodarczego. Kryterium pierwsze to kryterium strategicznej wspólpracy z dominujcym podmiotem gospodarczym ­ KGHM ,,Polska Mied" S.A. Obecno tej firmy w gminie objawia si najwikszym w Europie zbiornikiem odpadów poflotacyjnych wywierajcym silny, negatywny wplyw na stan czystoci powietrza, wód powierzchniowych i podziemnych, rodowisko glebowo-rolinne, stosunki wodne w glebach, a tak e na bezpieczestwo mieszkaców gminy2. Ponadto, jest ona najwikszym, lecz planujcym redukcj zatrudnienia, pracodawc gminy. Oparta na zasobnoci Gminnego Funduszu Ochrony rodowiska i Gospodarki Wodnej3 inicjatywa wladzy lokalnej zmierza do zainicjowania szeregu dziala majcych na celu wprowadzenie ewolucji KGHM na cie k zgodn zarówno z interesem gminy, jak i spólki. Istniej bowiem szerokie mo liwoci wspólpracy umo liwiajcej wzrost rentownoci wspomnianej firmy, a jednoczenie gwarantujcej sanacj rodowiska naturalnego i uniknicie lokalnego, strukturalnego bezrobocia. W uchwale rady gminy przyjmujcej strategi wraz z projektem wspólpracy gminy i KGHM przewidziano nastpujce, zgodne z omawianym kryterium, pierwszoplanowe zadania: · utworzenie Funduszu Restrukturyzacji i Ekorozwoju ze rodków gminy i spólki, dla wspólnych inwestycji prozatrudnieniowych, proekologicznych i protechnologicznych4; · wspóln budow i rozbudow infrastruktury technicznej i finansowej, warunkujcej procesy rozwoju gospodarczego w gminie; · wspólne rozwizywanie problemów bezrobocia ­ szkolenie, przekwalifikowywanie, dzialania na rzecz stworzenia ,,przyjaznego rodowiska przedsibiorczoci"; · wspólne rozwizywanie problemów ekologicznych wyniklych z dziala spólki; redukcja zagro e jakie tworz odpady; inwestycje w komercyjne projekty ekologiczne;

1

Strategia lokalnego rozwoju gospodarczego gminy Rudna, Orodek Bada Naukowych i Uslug ,,Economicus",

Rudna-Jelenia Góra 1996.

2 3

Istnieje realne ryzyko przerwania walu zbiornika i zalania gminy odpadami w cigu kilkudziesiciu minut. Roczne wplywy funduszu, glównie z tytulu wprowadzania odpadów do zbiornika, przekraczaly dwukrotnie

bud et gminy, a rodki zgromadzone na tym funduszu w 1995 r. byly od niego czterokrotnie wiksze.

4

Chodzi tu o metody wykorzystania odpadów i ,,czystsze" ekologicznie technologie pozyskiwania miedzi.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

· stwarzanie korzystnego klimatu spolecznego dla procesów restrukturyzacji gospodarki gminy (uwiadamianie koniecznoci redukcji miejsc pracy w KGHM, zdobywanie akceptacji dla nowych form przedsibiorczoci); · wspóln promocj gminy i KGHM celem pozyskiwania inwestorów zewntrznych; · udzial KGHM w zagospodarowaniu lokalnej strefy aktywnoci gospodarczej; · wspóln polityk prowadzon z pozycji przyszlych potrzeb, majc na celu pozyskiwanie wsparcia centrum i regionu dla rozwizywania problemów gminy.

Drugie kryterium stymulacji rozwoju przedsibiorczoci w Rudnej to zgodno z ide lokalnej strefy aktywnoci gospodarczej. Strefa to atrakcyjny gospodarczo obszar o powierzchni ok. 76 ha, na którym ma by prowadzona dzialalno wytwórcza, handlowa i uslugowa. Przestrzenna koncentracja przedsibiorczoci ma slu y minimalizacji nakladów zwizanych z uzbrojeniem terenu oraz obslug infrastrukturaln. Techniczna i prawna organizacja strefy, przypisanie do niej szeregu preferencji fiskalnych, partycypowanie gminy w kosztach proekologicznych inwestycji podmiotów strefy oraz pozyskiwanie inwestorów zewntrznych, to dzialania spelniajce powy sze kryterium. Dziki nim oczekuje si wyprzedzenia ssiednich miejscowoci w zabieganiu o inwestycje, redukcji bezrobocia, stworzenia alternatywnych dla przemyslu miedziowego miejsc pracy, uzyskania praw miejskich, zabezpieczenia ­ w zwizku z planowanymi inwestycjami komunikacyjnymi ­ najlepszych terenów pod dzialalno gospodarcz oraz uporzdkowania ukladu

przestrzennego gminy.

Interesujcym

przykladem

kreacji

lokalnych

kryteriów

wspierania

rozwoju

gospodarczego jest przyklad starachowicki. Pocztek lat dziewidziesitych przyniósl temu miastu regres funkcji przemyslowej wywolany glownie kryzysem Fabryki Samochodów Ci arowych ,,STAR". Szacuje si, mieszkaców Starachowic e w latach 1993 ­ 1995 liczba bezrobotnych liczbie osób posiadajcych zatrudnienie.

dorównywala

Pocztkowo koncepcje wspierania rozwoju gospodarczego koncentrowaly si na promowaniu malej przedsibiorczoci. Dzialania te nie mogly jednak zmieni w zasadniczy sposób gospodarczego obrazu miasta. Ogromny, niewykorzystany majtek oraz zwizane z przemyslem motoryzacyjnym i maszynowym kwalifikacje bezrobotnych staly si powodem do wprowadzenia kryterium wspomagania, restrukturyzacji i rozwoju tradycyjnej dla Starachowic wytwórczoci. Spelnial je szereg podjtych przez wladz lokaln dziala, wród

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

których jako najwa niejsze jawi si: wsparcie dla przemyslu komplementarnego w stosunku do bran y samochodowej1, umorzenie odsetek od zobowiza ,,STAR-a" wobec miasta oraz konwersja pozostalych wierzytelnoci w akcje, zwolnienie tego przedsibiorstwa z podatku od nieruchomoci, promocja przemyslowego potencjalu miasta, a tak e realizacja kompleksowego programu majcego na celu uzyskanie decyzji Rady Ministrów o utworzeniu Starachowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej (SSSE). Rozwojowi funkcji przemyslowej maj równie slu y przewidziane w strategii rozwoju: budowa centrum targowo-

wystawowego (slu cego glownie do promocji i sprzeda y produktów oraz uslug wytwarzanych w miecie), progospodarczy system udostpniania mienia gminy oraz program wspólpracy miasta z podmiotem zarzdzajcym SSSE. Jak wida z powy szego priorytety rozwojowe Starachowic skupiaj si bardziej wokól dywersyfikacji koncentrycznej i konglomeratowej ni wokól d e do

polifunkcjonizacji gospodarki. Nie oznacza to jednak zaniechania d e do czciowego ograniczenia monofunkcyjnego charakteru gminy. Dla wladzy lokalnej wa ne s równie i te dzialania, które spelniaj kryterium ograniczania dominacji sektora motoryzacyjnomaszynowego. Nale do nich: budowa centrum tranzytowego o funkcjach noclegowych, handlowych i uslugowych, dostosowywanie struktury ksztalcenia szkól ponadpodstawowych do potrzeb rynku pracy oraz rozwój turystycznych i rekreacyjnych funkcji miasta. W ramach opracowywania strategii rozwoju2 przygotowano szczególowe projekty realizacji tych zada.

Zbli ony do starachowickiego jest przyklad dzier oniowski. Przed okresem transformacji systemowej prym w gospodarce gminy wiódl przemysl elektroniczny, maszynowy oraz lekki. Polska rewolucja gospodarcza pocztku lat dziewidziesitych ujawnila dramatycznie nisk konkurencyjno wszystkich tych dziedzin wytwórczoci. Zwolnienia grupowe staly si udzialem kilku najwikszych firm. W roku 1996 co trzeci mieszkaniec miasta w wieku produkcyjnym pozostawal stale bez pracy3. Nie dziwi zatem fakt, i przewa ajca cz dziala podejmowanych i wspomaganych przez wladz lokaln w obszarze przedsibiorczoci zostala podporzdkowana kryterium tworzenia nowych,

1

Chodzilo tu przede wszystkim o wsparcie dla podmiotów tworzcych si na bazie sprzedawanego przez Z.S.

,,STAR" S.A. majtku.

2

Strategiczny program rozwoju miasta Starachowice, Dolnolskie Centrum Szkolenia Samorzdowego we

Wroclawiu, Jelenia Góra ­ Starachowice ­ Wroclaw 1996/97.

3

ródlo ­ obliczenia wlasne na podstawie rejestru RUP w Dzier oniowie oraz szacunków liczby

niezarejestrowanych bezrobotnych przeprowadzonych przez Zespól ds. Bezrobocia U.M. Dzier oniów.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

najlepiej stalych miejsc pracy. Bez wtpienia mieci si w nim utworzenie szeregu instytucji pobudzajcych lokalny rynek pracy takich jak Punkt Szansy, Kolo Bezrobotnych oraz Centrum Biznesu. Niebagatelny wklad w aktywizacj small biznesu mialo ­ równie zgodne z tym kryterium ­ powolanie Funduszu Gwarancyjno-Po yczkowego, a tak e utworzenie Rady Przedsibiorców. W opracowanym scenariuszu przemyslowego rozwoju miasta przewidziano równie funkcjonowanie Inkubatora Przedsibiorczoci oraz Lokalnego Forum

Przedsibiorców. Równolegle starano si: maksymalizowa inwestycje komunalne, tak aby da prac mieszkacom miasta, prowadzi cigl, proinwestycyjn promocj, stworzy system dlugoterminowych preferencji inwestycyjnych oraz wplywa na zmian kierunków nauczania miejscowych szkól. Wyjtkow, jak na polsk praktyk samorzdow, inicjatyw byl zorganizowany przez Zarzd Miasta nabór chtnych do pracy w Czechach. Zaanga owanie w walk z bezrobociem doprowadzilo radnych i czlonków zarzdu nawet do koncepcji przeznaczenia czci rodków bud etowych na rzecz lokalnych, ,,wielkich pracodawców", w celu wspomo enia ich dziala restrukturyzacyjnych. W tym ostatnim przypadku mo emy wic mówi o poszukiwaniu rozwiza spelniajcych kryterium utrzymania istniejcych miejsc pracy. Kolejnym, charakterystycznym dla omawianego miasta wyznacznikiem wspierania lokalnego rozwoju gospodarczego jest d enie do rozwoju funkcji turystycznych. Gospodarcza interwencja Dzier oniowa slu yla zatem kreacji dwóch funkcji, tradycyjnej ­ przemyslowej i nowej ­ turystycznej. Kryterium wspomagania rozwoju tej drugiej podporzdkowano oddzielny nurt zaplanowanych dziala takich jak: zgloszenie oferty korzyci zewntrznych dla inwestycji gastronomicznych, noclegowych, tranzytowych, turystycznych i paraturystycznych, organizacja parkingów, utworzenie Centrum Informacji i Promocji Turystycznej, wdro enie programu promocji turystycznej, opracowanie oferty rekreacyjno-turystycznej dla spolecznoci lokalnej i osób przyjezdnych, zlokalizowanie w Dzier oniowie midzynarodowej imprezy sportowo-turystycznej, wytyczenie tras spaceroworekreacyjnych, a tak e wdro enie kompleksowego systemu ochrony rodowiska1.

Z wyborem dualnego kierunku rozwoju gospodarczego mamy do czynienia równie w gminie Wgliniec. Uksztaltowana w cigu ostatnich kilkudziesiciu lat struktura funkcjonalna tej gminy opiera si przede wszystkim na dzialalnoci zwizanej z eksploatacj, obslug i

1

Strategia rozwoju lokalnego Dzier oniowa, Dolnolskie Centrum Szkolenia Samorzdowego we Wroclawiu,

Dzier oniów ­ Jelenia Góra 1996.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

przetwórstwem lokalnych zasobów lenych oraz na uslugach transportowo-przeladunkowych realizowanych na bazie, jednego z wikszych w kraju, wzla kolejowego. Bie ca dekada przyniosla znaczny spadek i zmian struktury popytu na uslugi transportu kolejowego. Planowana restrukturyzacja i degradacja rangi wzla kolejowego zapowiadala znaczne ograniczenie zatrudnienia. Problem ten znalazl swoje miejsce podczas prac koncepcyjnych prowadzonych w ramach opracowywania strategii rozwoju lokalnego. W wyniku stosownych analiz i konsultacji z przedstawicielami PKP okazalo si, e istnieje mo liwo wzbogacenia wglinieckich uslug kolejowych poprzez uruchomienie terminala lczcego w nowoczesny sposób transport drogowy z kolejowym1. W zwizku z tym, tworzc strategiczny plan rozwoju gminy2 jako jedno z podstawowych kryteriów rozwoju przedsibiorczoci przyjto modyfikacj struktury funkcji transportu kolejowego. Budowa terminala jest bowiem nie tylko szans zmniejszenia liczby zwolnie w Stacji Rozrzdowej PKP Wgliniec, ale tak e warunkiem sine qua non osignicia innych celów, takich jak powstanie firm tworzcych uslugowe otoczenie terminala oraz pelne zagospodarowanie projektowanej strefy

intensywnego rozwoju przedsibiorczoci. Niezwykle cennym zasobem omawianej gminy s lasy obejmujce 82,2% jej powierzchni i inne zwizane z lasem bogactwa przyrodnicze. Obecn, glówn funkcj wglinieckich lasów jest produkcja drewna pozyskiwanego i bardzo nisko przetwarzanego przez kilkadziesit miejscowych, malych firm. Nie dziwi wic fakt, e strategicznym celem spolecznoci lokalnej okrelonym w drodze warsztatów strategicznych stal si rozwój funkcji turystycznych. Naturaln konsekwencj tej decyzji bylo przyjcie dla oceny wagi inicjatyw wspomagajcych rozwój przedsibiorczoci kryterium nadania nowej, turystycznej funkcji zasobom lenym, przy jednoczesnym ograniczaniu dotychczasowej funkcji produkcyjnej. Dziki temu kryterium na plan pierwszy wysunito: · · · · wyznaczenie i zagospodarowanie lenych szlaków turystyki pieszej i rowerowej, lenych parkingów oraz stref lokalizacji domków letniskowych; zagospodarowanie licznych stawów lenych dla potrzeb funkcji turystycznej; pozyskanie pozabud etowych rodków na wsparcie agroturystyki i ekoturystyki; permanentn promocj turystycznych i rekreacyjnych walorów gminy;

1

Chodzi tu o transport kombinowany, drogowo-kolejowy, polegajcy na przewo eniu zaladowanych ci arówek

na platformach kolejowych midzy zachodni i wschodni czci Polski.

2

Strategia rozwoju lokalnego gminy Wgliniec, Orodek Bada Naukowych i Uslug ,,Economicus", Wgliniec ­

Jelenia Góra 1998.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

· · · · ·

organizacj imprez turystyczno-rekreacyjnych uatrakcyjniajcych pobyt w gminie; likwidacj ,,dzikich", lenych wysypisk mieci; powolanie funduszu gwarantujcego kredyty na rozwój dzialalnoci turystycznej; ograniczanie eksploatacji lasu jako ródla surowca drzewnego; kreacj zbioru preferencji dla firm turystyki klasycznej, agroturystyki, ekoturystyki itp.

Przedstawione wy ej przyklady mog rodzi przekonanie, e istnieje wyrana, dodatnia korelacja midzy dysproporcj istniejcej lub oczekiwanej struktury funkcji i struktury zagospodarowania a inicjatywnoci spolecznoci lokalnej w zakresie stymulacji rozwoju przedsibiorczoci. Tak te jest w rzeczywistoci. Koncepcje interwencjonizmu lokalnego rozwijaj si gwaltownie najczciej tam gdzie struktura gospodarcza zdominowana jest przez podmiot (grup jednorodnych podmiotów) dotknity trudnociami rynkowymi i finansowymi. Wskazuj na to nie tylko dowiadczenia zaprezentowanych gmin, ale i dziesitek innych. Uprawnione wydaje si zatem uogólnienie, e lokalna polityka gospodarcza polskich gmin podejmowana w latach 90 miala charakter symptomatyczny. Regula ta posiada jednak wyjtki. Istniej bowiem gminy aktywnie zabiegajce o polifunkcjonizacj swojej struktury gospodarczej, nawet wtedy, gdy aktualna dominacja jednej z bran wytwórczoci jest dla nich korzystna. Takie zachowanie mo na traktowa jako antycypacyjn lokaln polityk gospodarcz. Jedn z takich gmin jest miejsko-wiejska gmina Wronki. Jej sytuacj gospodarcz ostatnich kilku lat mo na okreli jako stosunkowo korzystn. Poziom bezrobocia byl ni szy ni rednia regionalna i krajowa, a kondycja rynkowa najwikszych pracodawców, dobra lub ­ w nielicznych przypadkach ­ bardzo dobra. Mimo to w 1998 roku zdecydowano o opracowaniu i wdro eniu kompleksowego programu lokalnej polityki gospodarczej1. Jednym z najistotniejszych powodów takiego dzialania jest gospodarcza dominacja przedsibiorstwa ,,Amica" Wronki S.A. Przedsibiorstwo to zatrudnia bezporednio niemal e co drugiego mieszkaca gminy w tzw. wieku produkcyjnym (lcznie 2240 osób). Ponadto, znaczcej liczbie mieszkaców daje prac porednio dziki zakupom towarów i uslug. W momencie podjcia decyzji o stworzeniu programu, ,,Amica" znajdowala si w dobrej kondycji rynkowej, dziki czemu struktura przemyslowego zagospodarowania gminy odpowiadala strukturze jej przemyslowej funkcji. Wzito jednak pod uwag liczne krajowe i zagraniczne

1

Program ten stanowi skladnik dokumentu: Strategia rozwoju miasta i gminy Wronki, Dolnolskie Centrum

Szkolenia Samorzdowego we Wroclawiu, Wronki ­ Wroclaw 1998.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

dowiadczenia wskazujce, e uzale nienie ukladu lokalnego od jednej firmy niesie ze sob du e ryzyko. W ich wietle ewentualny kryzys ,,Amici" jawil si jako kryzys calej gminy. Majc na uwadze szereg walorów przyrodniczych wiejskiej czci gminy oraz aktywno spolecznoci lokalnej w podejmowaniu dzialalnoci gospodarczej na wlasny rachunek jako kryterium stymulacji rozwoju przedsibiorczoci przyjto polifunkcjonizacj rozwoju gminy poprzez rozwój malej i redniej przedsibiorczoci, ze szczególnym uwzgldnieniem zajmujcych si uslugami turystyczno-rekreacyjnymi podmiotów wiejskich. Dziki niemu, za priorytetowe przedsiwzicia uznano turystyczne zagospodarowanie okolic wsi letniskowych i Jeziora Po arowskiego, zagospodarowanie szlaków pieszych i rowerowych, rozbudow orodka wypoczynkowego nad Jeziorem Radziszewskim, stworzenie lenych parkingów, uruchomienie programu wspierania agroturystyki i ekoturystyki, zagospodarowanie stref domków letniskowych, opracowanie systemu ulg i preferencji dla inwestorów wiejskich, promocj gospodarczych i turystycznych walorów gminy, a tak e uruchomienie funduszu gwarancyjnego i instytucji rozwoju lokalnego.

Miejsko-wiejsk gmin Polkowice charakteryzuje zbli ona do Wronieckiej geneza koncepcji wspomagania rozwoju gospodarczego. Wspólczesne Polkowice to jedna z najbogatszych gmin w Polsce ­ biorc pod uwag dochody bud etowe przypadajce na jednego mieszkaca. ródlem zamo noci gminy s wysokie wplywy z tytulu podatku od nieruchomoci i oplaty eksploatacyjne wnoszone przez KGHM ,,PM" S.A. Jest jasne, e wysokie dochody bd trwa tak dlugo, jak dlugo rentowne bdzie wydobycie zlokalizowanych na terenie gminy zló , i jak dlugo funkcjonowa tu bd zaklady ,,miedziowej spólki". Czas ten okrela si na 15-17 lat. Istnieje zatem potrzeba, a jednoczenie kapitalowa mo liwo stworzenia przyszlego, stabilnego zaplecza finansowego dla bud etu i mieszkaców Polkowic. Stymulacja rozwoju przedsibiorczoci zostala w zwizku z tym podporzdkowana nadrzdnemu kryterium ­ przelamywaniu obecnej monostruktury gospodarczej gminy. Z kryterium tym powizano kryterium dodatkowe ­ polifunkcyjny rozwój obszarów wiejskich. To drugie kryterium wprowadzono majc na uwadze wysokie bezrobocie na terenach wiejskich gminy, minimaln rentowno produkcji rolnej oraz znaczn ilo niewykorzystanego majtku slu cego produkcji rolnej. Kryteria te wskazuj, e wladza lokalna Polkowic pragnie wspomóc przede wszystkim rozwój

alternatywnych dla przemyslu miedziowego miejsc pracy, lecz zlokalizowanych glownie na terenach wiejskich i nie zwizanych z produkcj roln. W ramach obu kryteriów mieszcz si

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

nastpujce, okrelone jako priorytetowe w przyjtej w 1995 roku strategii rozwoju gminy1, przedsiwzicia stymulujce jej rozwój gospodarczy: · · · · · · · · · uzbrojenie terenów wiejskich przeznaczonych pod inwestycje gospodarcze; stworzenie katalogu ofert inwestycyjnych wraz ze specyfikacj korzyci zewntrznych; utworzenie regionalnego kompleksu rekreacyjno-wypoczynkowego; utworzenie centrum informacji, promocji i obslugi biznesu; utworzenie orodka wspierania przedsibiorczoci na obszarach wiejskich; nadanie Fundacji PLON charakteru instytucji stymulujcej polifunkcyjny rozwój wsi; utworzenie funduszu porczycielskiego gwarantujcego kredyty inwestorów wiejskich; wspóldzialanie z KGHM w ksztaltowaniu polifunkcyjnego rozwoju gminy; utworzenie strefy koncentracji funkcji gospodarczych;

Interesujc metod formulowania kryteriów wspierania przedsibiorczoci lokalnej zastosowano podczas opracowywania strategii rozwoju w gminie Lubawka. Pierwsza jej faza jest analogiczna jak w przypadku zaprezentowanych wy ej gmin. Na podstawie prospektywnej diagnozy gminy oraz konsultacji ze jej spolecznoci i miejscowymi przedstawicielami rodowiska biznesu okrelono te kierunki rozwoju gospodarczego, które gwarantuj zdyskontowanie mo liwoci tkwicych w ukladzie lokalnym. Okrelono t drog kryterium utrzymania zró nicowanej struktury gospodarczej oraz kryterium rozwoju funkcji turystycznej glownie na obszarach wiejskich gminy. W fazie drugiej przeanalizowano mo liwoci pozyskania rodków zewntrznych na rozwój przedsibiorczoci. Gdy okazalo si, e s one rozlegle, wprowadzono kryterium dodatkowe. Zgodnie z nim, najwa niejszymi sporód wspierajcych rozwój gospodarczy gminy przedsiwzi s te, które mo na w znacznej czci sfinansowa ze rodków pozabud etowych. Oba kryteria spelnil szereg dziala mieszczcych si w ramach programów: promocji gminy, rozbudowy lokalnego kompleksu turystyczno-sportowego, zwikszenia dostpnoci miejsc atrakcyjnych turystycznie,

zagospodarowania przestrzennego centrum Lubawki, a tak e programu utworzenia i funkcjonowania Orodka Szkoleniowo-Metodycznego, Inkubatora Przedsibiorczoci oraz Centrum Wspierania Malej Przedsibiorczoci2. Jako glówne pozabud etowe ródla

1

Lokalna strategia rozwoju gospodarczego gminy Polkowice, Orodek Bada Naukowych i Uslug

,,Economicus", Polkowice-Jelenia Góra 1995.

2

Programy te stanowi skladnik prezentujcego strategi rozwoju gminy dokumentu: Program rozwoju

lokalnego gminy Lubawka, Orodek Bada Naukowych i Uslug ,,Economicus", Jelenia Góra-Lubawka 1993.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

finansowania wybrano Program Inicjatyw Lokalnych funduszu ,,pomocowego" PHARE, Fundusz Pracy, Urzd Wojewódzki w Jeleniej Górze oraz Rejon Dróg Publicznych Kamienna Góra. Dziki realizacji programów oczekiwano redukcji prawie trzydziestoprocentowej stopy bezrobocia, zwikszenia stosunkowo malych tzw. dochodów wlasnych, zwikszenia dochodów ludnoci, zagospodarowania niewykorzystanego majtku slu cego do wiadczenia uslug turystycznych oraz zmniejszenia rozdrobnienia gospodarstw rolnych.

Ciekawym przykladem konstrukcji kryteriów wspierania rozwoju przedsibiorczoci lokalnej jest strategia rozwoju Jeleniej Góry1. Ksztalt jej czci powiconych dzialalnoci gospodarczej jest pochodn przyjcia trzech podstawowych kryteriów. W zamiarze autorów maj one slu y utrzymaniu i zintensyfikowaniu uksztaltowanych ju kierunków rozwoju lokalnego. Pierwsze kryterium to sprzyjanie rozwojowi turystyczno-uzdrowiskowemu. Zasoby naturalne i kulturowe nadajce si do turystyczno-uzdrowiskowej eksploatacji s bowiem jednym z podstawowych atutów miasta. Dziki temu kryterium wladza lokalna na plan pierwszy wysunla szereg zada takich jak: wsparcie dla rozbudowy bazy uzdrowiskowej i hotelarstwa, podnoszenie standardu centrum miasta, rozbudowa parkingów ródmiejskich, stworzenie bogatej oferty kulturalnej, rekreacyjnej i sportowej, popieranie rozwoju firm zajmujcych si turystyk itp. Drugie kryterium wprowadzono majc na uwadze bardzo wysoki poziom turystycznowypoczynkowej atrakcyjnoci gmin bezporednio ssiadujcych z Jeleni Gór. Jest to uwarunkowanie predysponujce Jeleni Gór do roli subregionalnego centrum dystrybucji i obslugi ruchu turystycznego. Kryterium preferencji dziala sprzyjajcych rozbudowie tej funkcji spelnia szereg, przyjtych jako strategiczne, zada, które mo na podzieli na infrastrukturalne i gospodarcze. Wród pierwszych warto wymieni dzialania modernizacyjne w drogowym ukladzie komunikacyjnym miasta, organizacj du ych parkingów sezonowych, rozbudow lokalnych i midzynarodowych polcze kolejowych oraz wykorzystanie lotniska dla komunikacji pasa erskiej. Grupa gospodarcza zawiera cz wymienionych wy ej zada spelniajcych kryterium pierwsze (wsparcie dla hotelarstwa i firm wiadczcych uslugi turystyczne), a tak e pomoc w rozwoju prywatnych firm wiadczcych uslugi przewozowe. Kryterium trzecie jest silnie zwizane z pierwszym i drugim. Zgodnie z nim w Jeleniej Górze mog rozwija si wszystkie inne formy dzialalnoci gospodarczej, ale pod warunkiem,

1

Strategia rozwoju Jeleniej Góry ­ podstawowe dokumenty, Zarzd Miasta jelenia Góra, Jelenia Góra 1999 r.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

e nie bd wchodzi w istotne kolizje z rozwojem funkcji turystyczno-uzdrowiskowych lub z rozwojem miasta jako centrum dystrybucji i obslugi ruchu turystycznego. Przestrzeganie tego kryterium jest warunkiem osignicia celów, dla jakich sformulowano i wdro ono w ycie dwa wy ej wymienione kryteria.

Wartym zaprezentowania jest tak e przyklad gminy Je ów Sudecki. Kryteria wynikajce z treci strategii rozwoju1 tej gminy s pochodn dwóch cech jej polo enia geograficznego. Pierwsza, to polo enie na terenie Gór Kaczawskich i ich Pogórza w bezporednim ssiedztwie turystycznych centrów Karkonoszy, takich jak Karpacz i Szklarska Porba. Z punktu widzenia aspiracji rozwoju ruchu turystycznego, ssiedztwo to nie jest korzystne. Mimo, i Góry Kaczawskie odznaczaj si znacznym bogactwem form

morfologicznych, znakomitymi warunkami do uprawiania sportów zimowych, du ymi obszarami lenymi i atrakcyjnymi akwenami, znajduj si jednak w ,,glbokim cieniu" turystycznej dominacji Karkonoszy. Zdecydowana wikszo turystów odwiedzajcych okolice kotliny Jeleniogórskiej koncentruje si tylko i wylcznie na Karkonoszach nie traktujc turystycznej oferty Gór Kaczawskich jako atrakcyjnej lub w ogóle o tej ofercie nie wiedzc. Nie dziwi zatem fakt, i wiele z zada strategicznych, które okrelono w 1999 roku, spelnia kryterium ,,wyzwolenia" funkcji turystycznych spod dominacji turystyki

Karkonoskiej. Nale do nich m.in.: budowa sieci parkingów i zatok postojowych, stworzenie sieci cie ek rowerowych o nazwie ,,Kaczawskie cie ki Rowerowe", stworzenie programu preferencji dla podmiotów zajmujcych si obslug ruchu turystycznego, stworzenie warunków dla rozwoju agroturystyki, pozyskanie inwestorów zainteresowanych budow obiektów noclegowych i rekreacyjnych, poprawa estetyki poszczególnych miejscowoci gminy, zmiana przeznaczenia terenów rolnych na obslug ruchu turystycznego. Kryterium drugie wynika z bliskiego ssiedztwa gminy ze stosunkowo du ym miastem, jakim jest Jelenia Góra. Przez ponad dwadziecia ostatnich lat jego uklad miejski dynamicznie rozwijal si w kierunku granic prezentowanej gminy osigajc dzi w wielu miejscach bezporedni z nimi styczno. Dziki temu, znajdujce si na terenie gminy Je ów Sudecki nieruchomoci gruntowe ssiadujce z Jeleni Gór stanowi mog dzi zarówno przemyslowe, jak i uslugowe oraz mieszkalne przedmiecia Jeleniej Góry. Wiele przyjtych w Je owie Sudeckim zada strategicznych spelnia w zwizku z tym kryterium dyskontowania ssiedztwa

1

Strategia rozwoju gminy Je ów Sudecki, Biuro Urbanistyki i Architektury w Jeleniej Górze, Jelenia Góra ­

Je ów Sudecki 1999 r.

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

z du ym orodkiem miejskim. S to: zmiana okrelonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego funkcji terenów zlokalizowanych w pobli u Jeleniej Góry z rolnych na uslugowe, handlowe i produkcyjne, opracowanie kompleksowej oferty inwestycyjnej gminy wyró niajcej te tereny, pozyskanie na nie inwestorów oraz kompleksowe przygotowanie wybranych (ssiadujcych z Jeleni Gór) terenów dla jednorodzinnego budownictwa mieszkaniowego.

Powy sza analiza genezy, ksztaltu i oczekiwanych skutków stosowanych w wybranych gminach kryteriów lokalnego interwencjonizmu gospodarczego wskazuje, i istnieje mo liwo wyró nienia pewnych ich typów. Kryteria, których celem jest wyeksponowanie priorytetu rozwoju danej funkcji gospodarczej gminy (np. funkcji turystycznej, uzdrowiskowej, przemyslowej) mo emy okreli jako kryteria funkcji. Z kolei kryteria zmierzajce do redukcji dominacji danej funkcji gospodarczej nad innymi mo emy nazwa kryteriami

polifunkcjonizacji. Kryteriom stanowicym mechanizm zabezpieczajcy przed utrat wlaciwych ­ w danym miejscu (gminie) i czasie ­ proporcji funkcji gospodarczych i zagospodarowania gospodarczego mo emy nada miano kryteriów prewencji struktury. Biorc pod uwag zwizek niektórych kryteriów z wyodrbnionym fragmentem terytorium gminy, jak np. stref intensywnego rozwoju dzialalnoci gospodarczej, obszarami graniczcymi z pozagminnym orodkiem miejskim lub obszarami wiejskimi, uzasadnione wydaje si okrelenie ich jako kryteriów przestrzennych. Inn grup kryteriów wspierania rozwoju przedsibiorczoci lokalnej stanowi kryteria zmierzajce do redukcji bezrobocia, które mo na okreli jako kryteria aktywizacji rynku pracy. Ostatni, szczególn grup stanowi kryteria warunkujce. S to kryteria, których spelnienie to warunek dostateczny powodzenia zamierze, dla których wprowadzane s kryteria pozostale. Koczc omawianie aspektów kryterialnych warto rozwia wtpliwoci zwizane z kryteriami funkcji. Zglaszane s one niejednokrotnie przez niektórych czlonków wladz lokalnych oraz nielicznych badaczy problematyki samorzdu lokalnego, a dotycz obaw przed forsowaniem za ich pomoc monofunkcyjnego rozwoju gminy. Obawy te wydaj si jednak nieuzasadnione. Po pierwsze, sila wplywu narzdzi, spelniajcych kryterium i jednoczenie znajdujcych si w dyspozycji wladzy lokalnej, nie jest na tyle du a, aby diametralnie zmieni struktur gospodarczych funkcji gminy. Po drugie, czas obowizywania kryterium zale y od wladz gminy, dziki czemu mo e ono by zmodyfikowane lub zlikwidowane natychmiast po pojawieniu si zjawisk niepo danych. Wreszcie po trzecie, wprowadzane w gminach kryteria funkcji maj na celu zdyskontowanie lokalnych szans

Andrzej Sztando, Kryteria interwencjonizmu lokalnego na przykladzie wybranych gmin. W: Przedsibiorczo i innowacyjno jako czynniki rozwoju regionalnego i lokalnego, Uniwersytet Mikolaja Kopernika w Toruniu, Wloclawskie Towarzystwo Naukowe, Wloclawek 2002, s. 209-221.

rozwojowych, przez co ich oddzialywanie na struktur gospodarcz gminy jest zdecydowanie bardziej korzystne ni ­ stanowice glówn przyczyn monostrukturalizacji polskich ukladów lokalnych ­ polityczno-uznaniowe decyzje alokacyjne podejmowane w minionym ustroju gospodarczym.

dr Andrzej Sztando jest adiunktem w Katedrze Gospodarki Regionalnej na jeleniogórskim Wydziale Gospodarki Regionalnej i Turystyki Akademii Ekonomicznej we Wroclawiu

Information

6_kryteria_interwencjonizmu_lok

17 pages

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

448993


You might also be interested in

BETA
6_kryteria_interwencjonizmu_lok