Read 1-Azerb%20dili-proq_1-2-3-4-qrup-2010.pdf text version

2010/2011-ci tdris ili üçün ali thsil müssislrin v tam orta thsil bazasinda orta ixtisas thsili müssislrin

QBUL MTAHANI PROQRAMLARI

A

ZRBAYCAN DL

(bütün ixtisas qruplari üçün)

2010/2011-ci tdris ili üçün Azrbaycan dilindn qbul imtahani proqrami Thsil Nazirliyinin 09.10.2002-ci il tarixli 967 sayli mri il tsdiq edilmi "Ümumthsil mktblrind V­XI siniflr üçün Azrbaycan dili proqrami" v müvafiq drsliklrin yeni nri üzr hazirlanmidir. Yeni proqramin ttbiqinin bzi chtlri nzr alinmaqla, köhn proqramin bölmlrind müyyn ixtisar v dyiikliklr d edilmidir. "Dilçilik sistemi", "Azrbaycan dilinin quruluu" üzr mövzular aai siniflrd (V-IX siniflrd) keçiln bazis mövzularla birldirilmidir. Ümumn, Azrbaycan dilinin ayri-ayri bölmlri üzr test tapiriqlari sual kitabçalarinda konkret drsliklr üzr bel götürülür: fonetika, leksika, sözün trkibi v söz yaradicilii (V sinif), morfologiya (VI -VII siniflr), sintaksis (VIII-IX siniflr), dil haqqinda ümumi mlumat, dilçilik sistemi, nitq mdniyyti (X sinif), üslubiyyat (XI sinif). Abituriyentlrin nzrin çatdiririq ki, bu il d felin qrammatik mna növ kilçilri leksik kilçilr kimi götürülck, vvlki illrd trkibi say, trkibi vzlik, trkibi fel, trkibi zrf, trkibi balayici, trkibi modal söz adi altinda getmi materiallara ya müracit olunmayacaq, ya da onlar müyyn zruri mqamlarda hmin nitq hisssinin quruluca mürkkb növü il bali material hatsind verilck. n nvi msdr, feli sift v feli balama trkibi anlayilari saxlanilir, cümlnin sintaktik thlili il bali mqamlarda onlarin bir bütöv üzv kimi götürülmsi zruri sayilir. Azrbaycan dilindn qbul imtahani proqramina artiq dördüncü ildir ki, bütün ixtisas qruplari üzr müyyn mli yazi nümunlrinin (riz, arayi, akt, elan, protokol, ry, izahat v s.) trtibi vrdilrini yoxlamai nzrd tutan lavlr edilmidir v bu mqsdl Thsil Nazirliyinin tsdiq etdiyi Azrbaycan dili proqraminin rabitli nitqin inkiafi bölmsinin müvafiq materiallari sas götürülmüdür. Bellikl, abituriyent mli yazi (snd) trtibi vrdilrin malik olmali, ona tqdim ediln konkret mli yazi nümunsini müyyn etmyi, yarimçiq formani tamamlamai, orada buraxilmi shvlri tapmai bacarmali, mli yazi nümunlrin dair nzri suallara cavab vermlidir. I, II, IV ixtisas qruplarinin abituriyentlri nzr almalidirlar ki, bu il d onlarin sual kitabçalarinda orfoepiya (düzgün tlffüz) v orfoqrafiya mövzularina aid suallarin sayi III ixtisas qrupu il müqayisd çox olacaq. Bu ildn bütün ixtisas qruplarinda (o cümldn III qrupda) duru iarlrin aid 2 sualin olmasi nzrd tutulur. Qbul imtahani proqrami TQDK-nin nzdindki Azrbaycan dili v dbiyyat fnlri üzr elmi-metodiki seminarda müzakir olunaraq qbul edilmidir. Builki qbul imtahanlarinda da sual kitabçalarina daxil edilck test tapiriqlari trtibinin elmi-metodiki prinsiplri, rtlri dyiilmz olaraq qalir: yanli, mübahisli, ziddiyytli görünn materiallar üzr testlr trtib olunmur. Abituriyentlr nzr almalidirlar ki, düzgün yazi vrdilrini yoxlamaq üçün sözlr 2006-ci ildn sual kitabçalarinda Nazirlr Kabinetinin 5 avqust 2004-cü il tarixli qrari il tsdiq edilmi yeni orfoqrafiya qaydalarina uyun kild verilir. El buna gör d müvafiq orfoqrafiya qaydalarini öyrnmk zruridir. Azrbaycan dilindn imtahana hazirlaan abituriyentlr qbul imtahani proqraminda nzrd tutulmu materiali drindn bilmli, triflr, müqayislr, dil qanunauyunluqlarina, Azrbaycan dilin xas olan fonetik, leksik, qrammatik qaydalara, elc d digr nzri v praktik msllr xüsusi diqqt yetirmli, o cümldn aaidakilari bacarmalidirlar: ­ sözlri fonetik, leksik, morfoloji v sintaktik chtdn thlil etmyi; ­ sas nitq hisslrinin müxtlif cüml üzvlri kimi ildilmsi mqamlarini frqlndirmyi; ­ vasitsiz nitq modellri il ily bilmyi; ­ cüml tiplrini müxtlif baximdan aradirmai; ­ cümld söz sirasini düzgün müyynldirmyi; ­ dil, dilçilik elmi, nitq mdniyyti v üslubiyyatla bali sas anlayilari frqlndirmyi; ­ sözlrin trkibin gör, cümllrin sintaktik chtdn thlili il bali sxemlrl ilmyi; ­ mükmml orfoqrafiya, orfoepiya v duru iarlri vrdilrin malik olmai; ­ mli yazi nümunlrini frqlndirmyi.

5

TLB QBULU ­ 2010

Azrbaycan dili olaraq, ahng qanununa uyun iki v ya dördvariantli yazilmasi. Birvariantli kilçilrimiz: -da, -gil, -sov, -sin. Alinma kilçilrin ancaq leksik kilçilrdn ibart olmasi. Söz yaradiciliinin sas üsullari; sözlr leksik (sözdüzldici) kilçilr artirmaqla yeni sözlrin ml glmsi; sözlrin birlmsi v ya tkrari yolu il yeni sözlrin ml glmsi. Düzltm sözlrin ml glmsi. ki v daha artiq leksik kilçisi olan düzltm sözlr. Mürkkb sözlr. Mürkkb sözlrin ml glm yollari. Onlarin yazilii. Bitiik v defisl yazilan mürkkb sözlr. Bzi mürkkb sözlrin ayri yazilmasi. Sözün trkibin gör thlili MORFOLOGYA Morfologiya nitq hisslri haqqinda tlim kimi. Nitq hisslri. Nitq hisssi anlayii. Nitq hisslrinin bölgüsü. sas v kömkçi nitq hisslri. sas nitq hisslri. sim. ya anlayii. Konkret v mücrrd, canli v cansiz, xüsusi v ümumiliyindn asili olmayaraq, bütün isimlrin ya sayilmasi. sim yanin adini bildirn sas nitq hisssi kimi. Onun qrammatik lamtlri. Konkret v mücrrd isimlr. Ümumi v xüsusi isimlr. Tk v cm isimlr. Toplu isimlr. smin quruluca növlri. Sad isimlr. Düzltm isimlr v onlarin ml glmsi. simlrdn düzln isimlr. Fellrdn düzln isimlr. sim düzldn bzi kilçilrin (-stan; -qi, -ki v s.) yazilii. Mürkkb isimlrin ml glmsi v onlarin yazilii. Mürkkb adlar. Mürkkb adlar ismi söz birlmlrinin bir qrupu kimi. Onlarin mürkkb isimlrdn frqi. Mürkkb adlar v xüsusi isimlr. Mürkkb adlarin yazilii. xtisarla yazilan mürkkb adlar. smin mnsubiyyt gör dyimsi. Mnsubiyyt kilçilri. Mnsubiyyt kilçilrinin xs kilçilrindn frqi. Tale, mnb, mn, mövqe, mnafe sözlrinin mnsubiyyt gör dyimsi. smin hallanmasi. Yiylik v tsirlik hallarinin müyynlik v qeyri-müyynlik bildirmsi. Yiylik v tsirlik hal kilçilri il II v III xs mnsubiyyt kilçilrinin frqi. Bu kilçilrin omonimliyi. Saitl balanan kilçi artirdiqda bzi ikihecali söz köklrind (fsil, kil, alin, beyin v s.) son saitin (qapali saitin) dümsi. smin sift kimi iln bilmsi. Siftln isimlrin yen isim olaraq qalmasi. smin cümld rolu. Sift. Sift bir nitq hisssi kimi; onun qrammatik lamtlri. Siftlrin quruluca növlri. Sad siftlr. Düzltm siftlr: isimdn düzln siftlr, feldn düzln siftlr. Mürkkb siftlr. Onlarin yazilii.

AZRBAYCAN DL

FONETKA Daniiq sslri v onlarin ml glmsi. Daniiq üzvlri. Sait v samit sslr. Saitlrin bölgüsü: qalin v inc saitlr; açiq v qapali saitlr; dodaqlanan v dodaqlanmayan saitlr. Bzi saitlrin uzun tlffüzü. Samitlrin növlri: kar v cingiltili samitlr. Ahng qanunu. Qalin v inc saitlrin ahngi. Bzi sözlrd ahngin pozulmasi. lifba. S s v hrf. Qoasaitli v qoasamitli sözlrin yazilii v tlffüzü. Sözlrin sonunda cingiltili samitlrin yazilii v tlffüzü. Sonu q v k il bitn çoxhecali sözlrin yazilii. Sonu qoasamitli tkhecali sözlrin yazilii, [k'] ssinin yazida ifadsi. Heca. Sözün stirdn-str keçirilmsi. Vuru. Azrbaycan sözlrind vurunun yeri. Heca vurusunun sözün mnasina tsiri. Vurulu heca v uzun heca, onlarin frqlndirilmsi. Vuru qbul etmyn kilçilr. Fonetik thlil. LEKSKA Leksika haqqinda anlayi. Sözün leksik v qrammatik mnasi. Sözün hqiqi v mcazi mnasi. Tkmnali v çoxmnali sözlr. Omonimlr. Onlarin çoxmnali sözlrdn frqi. Bzi sözlrin hm omonim, hm d çoxmnali söz kimi iln bilmsi. Sinonimlr. Antonimlr. Ümumilk v ümumilk olmayan sözlr. Terminlr. Ümumilk olmayan sözlrin, sasn, terminlrdn ibart olmasi. Dialekt sözlri, köhnlmi sözlr, neologizmlr. sl Azrbaycan sözlri v alinma sözlr. rb-fars v rus-Avropa mnli sözlr. Frazeoloji birlmlr. Bu birlmlrd sözlrin mcazlamasi. Frazeoloji birlmlrin omonimliyi, sinonimliyi, antonimliyi. Lütlr. Lütlr haqqinda anlayi. zahli lütlr. Orfoqrafiya, orfoepiya v trcüm lütlri. Sözün leksik thlili. SÖZÜN TRKB V SÖZ YARADICILII Sözün trkibi: kök v kilçi. Leksik v qrammatik kilçilr. Söz kökün eyni zamanda bir neç leksik v qrammatik kilçinin artirila bilmsi. Eyniköklü sözlr. Eyniköklü sözlr kökü eyni olan düzltm sözlr kimi. Eyniköklü sözlr v eyni sözün müxtlif formalari. Sözün balanic formasi. Azrbaycan dilinin öz kilçilri v alinma kilçilr. Ön kilçili sözlr. kilçilrin yazilii: iki, dörd v birvariantli kilçilr. Azrbaycan dilinin öz kilçilrinin, bir qayda

6

Qbul proqrami Siftin müqayis drclri; adi drc, azaltma drcsi, çoxaltma drcsi. Siftin isimlmsi. simln siftlrin yen sift olaraq qalmasi. Hm sift, hm d zrf kimi iln biln sözlr (yaxi, pis, gözl v s.). Siftin cümld rolu. Say. Say bir nitq hisssi kimi; onun qrammatik lamtlri. Sayin quruluca növlri. Sad, düzltm, mürkkb saylar. Sayin mnaca növlri: miqdar v sira saylari. Miqdar saylarinin növlri: müyyn miqdar saylari, qeyri-müyyn miqdar saylari, ksr saylari. Qeyri-müyyn miqdar saylarindan sonra gln isimlrin cmlnib-cmlnmmsi. Miqdar saylari il isimlr arasinda numerativ sözlrin iln bilmsi. Bzi numerativ sözlrin (nfr, ba, dd, cüt, dst v s.) üçdörd, be-alti tipli qeyri-müyyn miqdar saylari il isimlr arasinda da ildil bilmsi. Ksr saylari miqdar saylarinin bir növü kimi. Sira saylari. Sira saylarinin rb v Roma rqmlri il yazilii. Hm say, hm d zrf kimi iln biln sözlr. Saylarin yazilii. Sayin isimlmsi. Bu vaxt onlarin yen say olaraq qalmasi. Sayin cümld rolu. vzlik. vzlik isim, sift, say v digr sas nitq hisslrinin yerind ilnn söz kimi. Qrammatik xs anlayii. vzliklrin mnaca növlri. xs vzliklri. Onlarin hallanmasi. ar vzliklri. El, bel vzliklrinin hm sift, hm d zrf yerind iln bilmsi. O vzliyinin omonimliyi: hm xs, hm d iar vzliyi ola bilmsi. Bu iar vzliyinin bzn xs vzliyinin yerind ilnmsi (isimlmsi). O, bu vzliklri mübtda vzifsind olarkn onlardan sonra vergülün ilnm mqamlari. Sual vzliklri. Qeyrimüyyn vzliklr. Tyini vzliklr. Bzi iar, sual, qeyri-müyynlik vzliklrinin d hallana bilmsi. vzliyin cümld rolu. Fel. Fel bir nitq hisssi kimi; onun qrammatik lamtlri. Felin quruluca növlri. Sad fellr. Sad fellrin, elc d kökü fel olan bütün sözlrin sl Azrbaycan sözlri olmasi. Düzltm fellr. Düzltm fellrin ml glmsi. simdn düzln fellr. Feldn düzln fellr. Mürkkb fellr. Tsirli v tsirsiz fellr. Felin qrammatik mna növlri: mlum, qayidi, icbar, qariliq-birglik, mchul fellr. Felin tsriflnn formalari. Felin killri felin tsriflnn formalari kimi. mr kli. Xbr kli felin zamana, xs v kmiyyt gör dyimsi il sciyylnn formasi kimi. Zaman kilçilri xbr klinin taninma lamti kimi. Xbr klinin indiki zamani. Xbr klinin keçmi zamani: ühudi keçmi, nqli keçmi. Xbr klinin glck zamani: qti glck, qeyri-qti glck. Felin vacib, lazim, arzu v rt killri. Felin bu killrinin mzmunca glck zaman ifad etmsi. Fel killrinin idi, imi, is kömkçi fellri (hissciklri) il ilnmsi. Bu hissciklrin digr nitq

TLB QBULU ­ 2010

hisslri il d iln bilmsi (hkim idi, dadli imi, yuxarida is v s.). Onlarin yazilii. Tsdiq v inkar fellr: inkarliin -ma (-m), -m kilçisi (bzn deyil sözü) il ifad olunmasi. nkar kilçisinin isim düzldn eyni formali kilçi il omonimliyi ( dondurma, vurma ; dondurma, vurma). Felin tsriflnmyn formalari. Msdr, feli sift, feli balama felin tsriflnmyn formalari kimi. Msdr. Msdrd fel v ism mxsus lamtlr. Onun isim kimi hallanmasi, mnsubiyyt gör dyimsi. Cümld rolu. Xbr mövqeyind ilnrkn ismi xbr olmasi. Feli sift. Feli siftd fel v sift mxsus lamtlr. Feli sift kilçilri. Feli siftlrin isimlmsi. Xbr mövqeyind ilnn feli siftlrin ismi xbr olmasi. Feli sift v feldn düzln sift. Feli balama. Feli balamada fel v zrf mxsus lamtlr. Feli balama kilçilri. Feli balamalarin, bir qayda olaraq, cümld zrflik kimi çixi etmsi. Msdr, feli sift v feli balamalarin cümld trkib ml gtir bilmsi v bu trkiblrin bütöv cüml üzvü vzifsind ilnmsi. Felin cümld rolu. Zrf. Zrf bir nitq hisssi kimi; onun qrammatik lamtlri. Fell balilii. Zrfin quruluca növlri. Sad zrflr. Düzltm zrflr v onlarin ml glmsi. -ca2, -casina2, -la2, -n... kimi bzi zrf düzldn kilçilrin vuru qbul etmmsi. Mürkkb zrflr v onlarin ml glmsi. Zrfin mnaca növlri: trzi-hrkt, yer, zaman, miqdar zrflri. Qsdn sözü sbb-mqsd mnali zrf kimi. Bzi sözlrin yerin gör zrf, sift, say, isim v qoma kimi iln bilmsi. Zrfin cümld rolu. KÖMKÇ NTQ HSSLR Qoma. Qomanin kömkçi nitq hisssi kimi qrammatik sciyysi. Qomanin qoulduu hallar. smin adliq hali il ilnn qomalar. smin yiylik hali il ilnn qomalar. smin yönlük hali il ilnn qomalar. smin çixiliq hali il ilnn qomalar. smin bir neç hali il iln biln qomalar (-kimi, qdr, qomalari). Qomalarin mnaca növlri. Bzi qomalarin sinonimliyi. Digr nitq hisslri il qaria biln bzi qomalarin frqlndirilmsi. Qomalarin yazilii. Birhecali qomalarin (-can, -cn, -dk, tk qomalarinin) qoulduu sözlr bitiik yazilmasi (hrcn, baacan, evdk, sntk, qhrmantk). Balayici. Balayici cüml üzvlri, cümllr arasinda laq yaradan kömkçi nitq hisssi kimi. Balayicilarin abzaslar arasinda da iln bilmsi. Tabesizlik v tabelilik balayicilari. Balayicilarin mnaca növlri. Balayicilarin quruluu: sad v mürkkb balayicilar. Bzi balayicilarin yazilii v onlarda vergülün ilnmsi qaydalari. -da balayicisindan sonra gln mi datinin ayri yazilmasi

7

TLB QBULU ­ 2010

Azrbaycan dili Mqsd v intonasiyaya gör cümlnin növlri. Nqli cüml. Sual cümlsi. Sual cümlsinin növlri. Sual vzliklri il düzln sual cümllri. Sual datlari il düzln sual cümllri. Yalniz sual intonasiyasi il düzln sual cümllri. mr cüml si. mr cüml sinin xbrlrinin felin mr kli il ifadsi. Nida cümlsi. Nida cümlsinin istifad olunduu yerlr. Cüml üzvlri. Cüml üzvü anlayii. Cümlnin tkilindki roluna gör cüml üzvlrinin bölgüsü: cümlnin ba üzvlri, cümlnin ikinci drcli üzvlri. Cümlnin ba üzvlri: mübtda v xbr. Ba üzvlrin cümlnin qrammatik sasi olmasi. Mübtda. Mübtdanin ifad vasitlri. Adliq halda olan sözlrl v söz birlmlri il ifadsi. Xbr. Cümld xbrin rolu. Xbrin ifad vasitlri. Feli v ismi xbrlr. Xbrin mübtda il xs v kmiyyt gör uzlamasi. Xbrin üçüncü xsin cmind olan mübtda il kmiyyt gör uzlaib-uzlamamasi hallari. Cümlnin ikinci drcli üzvlri: tamamliq, tyin, zrflik. Tamamliq. Tamamliin obyekt bildirn ikinci drcli üzv olmasi. Vasitsiz v vasitli tamamliqlar. Vasitsiz tamamliqlarin müyynlik v qeyrimüyynlik bildirmsi. Vasitsiz tamamliin yalniz tsirlik halindaki sözlr, söz birlmlri il ifadsi, kimi? nyi? n?, bzn d harani? sualina cavab vermsi. Vasitli tamamliin ilndiyi hallar. Suallari. Tamamliin ifad vasitlri. Tyin. Tyinin ifad vasitlri v suallari. Tyinin cümlnin isiml ifad olunmu hr bir üzvün aid ola bilmsi. Zrflik. Zrfliyin mnaca növlri: trzi-hrkt, yer, zaman, kmiyyt, sbb, mqsd zrfliklri v onlarin ifad vasitlri. Cüml üzvlrinin quruluca növlri. lavlr. lavnin özündn vvlki sözü izah etmsi, konkretldirmsi. lav nin aid olduu cüml üzvündn sonra glmsi. lav nin ilndiyi yerlr. lavlrd duru iarlri: tire v vergüldn istifad olunmasi. Tire v defisin bir-birindn frqi. Cümld sözlrin sirasi. Söz sirasinin qanunauyunluu. Bu qanunauyunluun nqli cümld daha çox gözlnilmsi. Ayri-ayri cüml üzvlrinin yeri. Bzi mqamlarda söz sirasinin pozula bilmsi. Mntiqi vuru. Cümld ifad olunan fikrin daha dqiq çatdirilmasinda mntiqi vurunun rolu. Mntiqi vurulu sözün çox vaxt xbrin yaninda glmsi. Cümlnin hmcins üzvlri. Hmcins üzv anlayii. Hmcins üzvlrin eyni cüml üzvlrindn ibart olmasi, eyni suala cavab vermsi, eyni üzvl bali olmasi v aralarinda tabesizlik laqsinin olmasi. Hmcins üzvlrin bir-biri il intonasiya v tabesizlik balayicilari il laqlnmsi. Hmcins üzvlrd bzi kilçilrin v kömkçi vasitlrin ixtisar oluna

(Mahmud da mi gedck? Mmmdin d mi ii çoxdur?). Digr nitq hisslri il qaria biln bzi balayicilarin frqlndirilmsi. dat. datlarin qrammatik sciyysi. datlarin mnaca növlri. datlarin yazilii, Digr nitq hisslri il qaria biln bzi datlarin frqlndirilmsi. Modal sözlr. Modal sözlr söylniln fikr münasibti bildirn sözlr kimi. Modal sözlrin quruluu. Modal sözlrin mnaca növlri. Digr nitq hisslri il qaria biln bzi modal sözlrin frqlndirilmsi. Modal sözlrd duru iarlri. Nida. Nida hiss-hycan ifad edn kömkçi nitq hisssi kimi. Nidalarda müyyn hissi hallarin ifadsi (sevinc, kdr, qorxu, hvali-ruhiyy ...). Nidalarin yazilii. Onlarda duru iarlrinin ildilmsi. Morfoloji thlil.

SNTAKSS

Söz birlmsi v cüml sintaktik vahidlr kimi. Söz birlmlri. Söz birlmsi anlayii. Srbst v frazeoloji birlmlrin bir-birindn frqi. Söz birlmsi v söz. Söz birlmsi v cüml. sas trfinin ifad vasitsin gör söz birlmsinin növlri: ismi birlmlr, feli birlmlr. smi birlmlr. Tyini söz birlmlri ismi birlmlrin n çox ilnn növü kimi. Birinci, ikinci v üçüncü növ tyini söz birlmlri. Tyini söz birlmlrinin sas xüsusiyytlri. Feli birlmlr. Onlarin formalamasi ­ sas trfinin msdr, feli sift, feli balama il ifad olunmasi. Msdr, feli sift v feli balama trkiblri feli birlmlrin spesifik növlri kimi. Sintaktik laqlr. Söz birlmlrind v cümld sözlr arasinda mna v qrammatik laqlrin olmasi. Sintaktik laqlrin növlri: tabesizlik v tabelilik laqlri. Tabesizlik laqsi. Bu laqd olan sözlrin brabrhüquqlu olmasi. Tabelilik laqsind olan sözlrdn birinin o birin tabe olmasi. Tabelilik laqsinin növlri: uzlama, idar v yanama. Uzlama laqsi. sas xüsusiyy ti v qrammatik göstricilri. xs (xbrlik) v mnsubiyyt kilçilri uzlamanin formal göstricilri kimi. Uzlamanin xs v kmiyyt gör olmasi. Kmiyyt gör uzlamada -lar2 kilçisinin rolu. dar laqsi. sas xüsusiyy ti. Hal kilçilri idar laqsinin formal göstricisi kimi. III növ tyini söz birlmlrinin I trfind idar, II trfind uzlama laqsinin olmasi. Yanama laqsi. sas xüsusiyyti. Xüsusi göstricisinin olmamasi. O biri sintaktik laqlrdn frqi. Yanama laqsinin olduu yerlr. Cüml. Cüml haqqinda ümumi mlumat. Cümlnin sas nitq vahidi olmasi, fikir ifad etmsi.

8

Qbul proqrami bilmsi. Ayri-ayri cüml üzvlrinin hmcinsliyi. Xbrin hmcins mübtdalarla uzlamasi. Hmcins v qeyri-hmcins tyinlr. Hmcins üzvlrd ümumildirici sözlr. Ümumildirici sözlrd qoa nöqt v tire iarlrinin ildilm mqamlari. Qrammatik chtdn cüml üzvlri il laqdar olmayan sözlr. Qrammatik chtdn cüml üzvlri il bali olmamaq anlayii. Bel sözlrin cüml üzvlrindn frqi. Xitab. Onun müracit bildirmsi. Xitablarin mübtda il oxar v frqli chtlri. Xitabin cümld ilnilm yerlri. Xitablarin ifad vasitlri. Xitabin quruluca növlri: sad v mürkkb xitablar. Sad xitablarin sözlrl ifad olunmasi. Mürkkb xitablarin söz birlmlri il ifad olunmasi. Ara sözlr. Onlarin nitqd rolu ­ ifad olunan fikr münasibt bildirmsi. fad vasitlri. Ara sözlrin formaca növlri: söz formasinda olanlar, söz birlmsi formasinda olanlar, cüml formasinda olanlar. Ara sözlrin mna növlri. Ara söz v modal söz. Ara sözlrin cümld yeri v onlarda vergülün ildilmsi qaydalari. Cümllrin xs gör növlri. Bu bölgüd xs sözünün termin mqaminda olmasi v "mübtda" mnasinda ilnmsi. Növündn asili olaraq, cümld mübtdanin ildilib-ildilmmsi, cümly mübtda lav etmyin mümkün olub-olmamasi. xs gör sad cümlnin növlri. Müyyn xsli cümllr. Mübtdali müyyn xsli cümllr. Mübtdasiz müyyn xsli cümllr. Bellrind mübtdanin asanliqla tsvvür oluna bilmsi. Qeyri-müyyn xsli cümllr. Bel cümllrd mübtdanin olmamasi. Hrktin qeyri-müyyn xs (v ya qeyri-müyyn xslr) trfindn icra edilmsi. Xbrlrinin hmi üçüncü xsin cmind olmasi. Ümumi xsli cümllr. Bel cümllrd mübtdanin itirak etmmsi v ifad olunan fikrin qaydaya dün, nny çevriln bir fikir kimi qbul edilmsi. Xbrlrinin, bir qayda olaraq, III xsin cmi v II xsin tkind olmasi. xssiz cümllr. Bel cümllrd mübtdanin olmamasi, mübtdanin cümly gtirilmsinin v ya tsvvür edilmsinin qeyri-mümkünlüyü. Xbrlrinin yalniz üçüncü xsin tkind olmasi (dyi bilmmsi). Adliq cümllr. Ayri-ayri sözlrin v ya söz birlmlrinin xbrlik kilçisi, xs sonluu qbul etmdn sadalanaraq fikir ifad etmsi. Bellrinin rti olaraq adliq cüml adlanmasi. Adliq cümllrin ifad vasitlrinin adliq halda olmasi. Adliq cümllrin daha çox dram srlrinin remarkalarinda ilnmsi.

TLB QBULU ­ 2010

Müxtsr v geni cümllr. kinci drcli üzvün itirak edib-etmmsi baximindan sad cümlnin növlri: müxtsr cümllr, geni cümllr. Müxtsr cüml ancaq ba üzvlrdn v ya tkc bir ba üzvdn ibart cüml kimi. Geni cüml ikinci drcli üzvü v ya ikinci drcli üzvlri olan cüml kimi. Söz-cüml. Heç bir kilçidn, lav vasitlrdn istifad etmdn tklikd ilnrk, fikrin tsdiqi v inkarini bildirn sözlrin söz-cüml kimi götürülmsi. Söz-cüml üzvlnmyn cüml kimi. Bli, yox, xeyr sözlri. Ümumn, bzi datlarin, modal sözlrin, nidalarin söz-cüml mövqeyind ilnmsi. Bellrindn, adtn, sual cümllrin cavab kimi istifad olunmasi. Mürkkb cüml. Mürkkb cüml anlayii. Mürkkb cümlnin növlri: tabesiz mürkkb cüml, tabeli mürkkb cüml. Bunlarin ümumi v frqli chtlri. Tabesiz mürkkb cümllr. Tabesiz mürkkb cüml anlayii. Tabesiz mürkkb cümlnin trkib hisslrinin brabrhüquqlu olmasi, aralarinda tabesiz baliliin olmasi. Trkib hisslrini balayan vasitlr: intonasiya, balayicilar. Tabesiz mürkkb cümllrd mna laqlri: zaman (eynizamanliliq), ardicilliq, sbb-ntic, aydinladirma, qariladirma v bölüdürm laqli tabesiz mürkkb cümllr. Balayicisiz v balayicili tabesiz mürkkb cümllr. Tabesiz mürkkb cümlnin trkib hisslri arasinda istifad ediln duru iarlri. Tabeli mürkkb cümllr. Tabeli mürkkb cüml anlayii. Tabeli mürkkb cümlnin tabesiz mürkkb cümllrdn frqi. Trkib hisslri arasinda tabeli baliliin olmasi. Ba v budaq cümllr. Ba v budaq cümllrin yeri. Budaq cümlni ba cümly balayan vasitlr: intonasiya, balayici, balayici sözlr, bzi vzliklr, modal sözlr (düzü, dorusu, düzdür, dorudur), kilçi v datlar. Balayici sözlrin balayicilardan frqi. vzlik-qliblrin (qariliq sözlrin) ba cümld, balayici sözlrins budaq cümllrd ilnmsi. Mübtda, xbr, tamamliq, tyin budaq cümlli tabeli mürkkb cümllr. Zrflik budaq cümlli tabeli mürkkb cümllr: trzi-hrkt, zaman, yer, kmiyyt, sbb, mqsd budaq cümllri. rt budaq cümlli, qariliq-güzt budaq cümlli tabeli mürkkb cümllr. Tabeli mürkkb cümllrd duru iarlri. Vasitsiz v vasitli nitq. Vasitsiz nitq. Baqasinin nitqinin verilm üsullari. Hr hansi bir xsin fikrinin eynil, heç bir dyiiklik edilmdn verilmsi. Vasitli nitq. Hr hansi xsin fikrinin deyildiyi v ya yazildii kimi yox, hmin fikrin mzmununu saxlamaqla, ifadsini bir qdr dyimkl verilmsi. Sitatlar.

9

TLB QBULU ­ 2010

Azrbaycan dili protokol, annotasiya, ry, vkaltnam, hesabat, i plani. Bu snd formalarinin sas xüsusiyytlri. Konkret mli yazi (snd) trtibi qaydalari. Bu snd formalarinin bir-birindn frqi.

Vasitsiz nitqli cümllrd müllifin sözlrinin n çox nitq v tfkkür fellri il (dedi, söyldi, sorudu, mr etdi, düündü, fikirldi v s.) ifad olunmasi. Vasitsiz nitqin vasitli nitq çevril bilmsi. Vasitsiz nitqli cümllrd duru iarlrinin (dirnaq, qoa nöqt, vergül, tire) ildilmsi. Sintaktik thlil. DL HAQQINDA ÜMUM MLUMAT. Azrbaycan dili anlayii. d bi dil. Azrbaycan dbi dili. Azrbaycan dilinin türk dillri ailsind yeri. Dil v mdniyyt. Dil v xalqin tarixi. Azrbaycan dili Azrbaycan Respublikasinin dövlt dili kimi. Yazi. Yazinin növlri. DLÇLK SSTEM. Dil ndir? Dilin quruluu. Dilin funksiyalari. Dilçilik. Dilçiliyin sas sahlri. Etimologiya. Lütçilik. Dialektologiya. Dilçiliyin digr elmlr içrisind yeri. NTQ MDNYYT. Nitq mdniyyti anlayii. Nitq mdniyyti milli mdniyytin trkib hisssi kimi. Nitqin düzgünlüyü, dqiqliyi v ifadliliyi. Dil, nitq, nitq faliyyti. d bi dil. d bi dilin formalari: yazili dbi dil, ifahi dbi dil. Nitq normalari anlayii. Müasir Azrbaycan dbi dilinin fonetik, leksik v qrammatik normalari. Onlarin tzahür formalari. Natiqlik snti. Natiqlik sntinin sahlri. Jestlr. Mimika. Nitq etiketlri. Onlarin növlri. Nitq istisnalari. ÜSLUBYYAT. Üslubiyyat v üslub haqqinda ümumi mlumat. Azrbaycan dbi dilinin funksional üslublari. Bdii üslub. Sözün poetik funksiyasi (poetizm). Obrazliliq bdii üslubun sas göstricisi kimi. Obrazliliin fonetik, leksik v qrammatik sviyyd tzahürlri. Bdii dilin tzahür formalari: eir dili, nsr dili, dramaturgiya dili. Elmi üslub. Elmi üslubun xüsusiyytlri. Sözün terminoloji funksiyasi (termin). Publisistik üslub. Publisistik üslubun tzahür formalari: bdii-publisistik dil, elmi-publisistik dil, rsmi-publisistik dil. Mit üslubu. Mit üslubunun xüsusiyytlri. Dialoji nitq. ntonasiya v jest-hrkt. Rsmi-igüzar üslub. Rsmi-igüzar üslubun sas xüsusiyytlri. Rsmi sndlrin dili. güzar sndlrin dili. Frdi üslub. Funksional üslublar v frdi üslub. ML YAZI NÜMUNLR riz, elan (o cümldn bildiri, anons, reklam), mktub, arayi, trcümeyi-hal, teleqram, izahat, akt,

DBYYAT SYAHISI

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. .fndizad, B.hmdov. Azrbaycan dili. 5-ci sinif. Baki, 2002. B.hmdov, A.Axundov. Azrbaycan dili. 6-ci sinif. Baki, 2002. B.hmdov, A.Axundov, B.Xlilov. Azrbaycan dili. 6-7-ci siniflr. Baki, 2002. Y.Seyidov, T. dova. Azrbaycan dili. 8-ci sinif. s Baki, 2008. Y.Seyidov, T. s dova. Azrbaycan dili. 9-cu sinif. Baki, 2008. Q.Kazimov, F.ahbazli. Azrbaycan dili. 8-ci sinif. Baki, 2008. Q.Kazimov. Azrbaycan dili. 9-cu sinif. Baki, 2008. T.Haciyev, N.Cfrov, N.Xudiyev. Azrbaycan dili. 10-cu sinif. Baki, 2009. T.Haciyev, N.Cfrov, N.Xudiyev. Azrbaycan dili. 11-ci sinif. Baki, 2009. Azrbaycan dilinin orfoqrafiya lüti. Baki, 2004. .fndizad. Orfoqrafiya-orfoepiya, qrammatika lüti. Kompleks soru lüti. Baki, 2005. Azrbaycan dili. Test tapiriqlari toplulari. V­XI siniflr. "Abituriyent" jurnalinin xüsusi buraxililari. Baki, 2009. Ekspert rhlri. Azrbaycan dili v dbiyyat. "Abituriyent" jurnalina lav. Baki, 2003. .Balakiiyev, .Namazov.m li yazi nümunlri. Baki, 2006.

13. 14.

Azrbaycan dilindn qbul imtahani proqrami Tlb Qbulu üzr Dövlt Komissiyasinin nzdindki Azrbaycan dili v dbiyyat fnlri üzr elmi-metodiki seminarda qbul olunmudur. Seminarin rhbri dos. ..hmdzad. Tlb Qbulu üzr Dövlt Komissiyasinin rhbrliyi proqramin trtibind v tkmilldirilmsind zhmti olan bütün seminar itirakçilarina drin minntdarliini bildirir.

10

Information

A

6 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

356599