Read 2-Edebiyyat-proq_3-qrup-2010.pdf text version

Qbul proqrami

TLB QBULU ­ 2010

D B Y Y A T

(III ixtisas qrupu üçün)

dbiyyatdan qbul imtahani proqrami Thsil Nazirliyinin 17.07.2003-cü il tarixli 716 sayli mri il tsdiq olunmu tdris proqrami v X­XI siniflrin yeni "d biyyat" drsliklri sasinda hazirlanmidir. Hmçinin Thsil Nazirliyinin 07.04.2005-ci il tarixli 227 sayli v 14.06.2006-ci il tarixli 569 sayli mrlri d nzr alinmidir. dbiyyat nzriyysindn mövzular seçilrkn .Mikayilovun "dbiyyat nzriyysi" (IX-XI siniflr) drs vsaiti sas götürülmüdür. Thsil Nazirliyinin mri sas tutularaq 2009-cu ildn qbul imtahani proqramina Mir Clal Paayevin hyat v yaradicilii mövzusu lav edilmidir. Abituriyentlrin, vvllr olduu kimi, bu il d dbiyyat müntxbatindan ayri-ayri bdii srlrin mtni üzr müyyn suallara cavab vermsi nzrd tutulur. dbiyyat proqrami orta mktbin sistemli dbiyyat kursunu tam hat edir. Abituriyentin Azrbaycan dbiyyatinin müxtlif dövrlri, ayri-ayri sntkarlarin hyati, yaradicilii v ayrica öyrniln srlri bard mükmml biliyi olmalidir. Bundan lav, abituriyentlr test imtahanlarinin tlblrin uyun olaraq sntkarin yaradicilii, ayrica öyrniln srlrinin mzmunu, thlili, qiymtlndirilmsi il laqdar aaidakilari da bacarmalidirlar: ­ ayrica öyrniln srlrin mzmunundan ba çixarmai; ­ srlrin mövzu v ideyasini müyynldirmyi; ­ bdii srlrin qhrmanlarini sciyylndirmyi v onlara münasibt bildirmyi, obrazlarin frdi xüsusiyytlrini akar etmyi, qhrmanlari müqayis etmyi; ­ srin yarandii dövrl laqsini, sntkarin yaradiciliinda v ya dbiyyat tarixind mövqeyini, hmiyytini müyynldirmyi; ­ srin bdii xüsusiyytlrini (növ, kil, janr, süjet, kompozisiya, bdii tsvir v ifad vasitlri v s.) izah etmyi. Proqram dbiyyat nzriyysindn orta mktbd qazanilmi biliklrin (dbi növ v janrlar, yaradiciliq metodlari, bdii tsvir v ifad vasitlri, eir vznlri, kompozisiya, süjet v s.) konkret nümunlr ttbiqini d nzrd tutur. dbiyyatdan qbul imtahani proqrami TQDK-nin nzdindki Azrbaycan dili v dbiyyat fnlri üzr elmi-metodiki seminarda geni müzakir olunaraq qbul edilmidir. Sual kitabçalarina daxil edilck test tapiriqlarinin trtibinin elmi-metodiki prinsiplri, rtlri d, vvllr olduu kimi, dyiilmz olaraq qalir: yanli, mübahisli, ziddiyytli görünn materiallar üzr testlr trtib olunmur. QDM V ORTA SRLR AZRBAYCAN DBYYATI Azrbaycan ifahi xalq dbiyyati. Azrbaycan ifahi xalq dbiyyatinda növlr v janrlar. Aiq yaradicilii ifahi xalq dbiyyatinin xüsusi qolu kimi. Dastanlar: qhrmanliq v mhbbt dastanlari. QDM DÖVR AZRBAYCAN DBYYATI (n qdim dövrlrdn XIII sr qdr). dbiyyatin formalamasinda milli v ümumtürk mdniyytinin, dini dyrlrin ("Avesta" kitabi v slam dünyagörüü) v ictimai-siyasi münasibtlrin rolu. XI­XII srlrd yaayan v humanist ideyalari tbli edn sntkarlar: Qtran Tbrizi. Mhsti Gncvi, fzlddin Xaqani. Mhsti Gncvinin yaradicilii. Rübailrinin lirik qhrmani. fzlddin Xaqaninin yaradicilii. "Töhftülraqeyn" dbiyyat tariximizd ilk poema kimi. "Mdain xrablri" qsidsi. "Dd Qorqud" eposu. "Dd Qorqud" qdim dövr Azrbaycan dbiyyatinin möhtm abidsi kimi. Mövzusu, ideyasi, bdii quruluu. "Salur Qazanin evinin yamalanmasi" boyunun mzmunu, thlili. Dd Qorqud obrazi. Boydaki digr obrazlarin (Qazan xan, Burla xatun, Uruz, Qaraca Çoban) sciyysi. Dümn obrazlari. Nizami Gncvi. Hyat v yaradicilii. Lirikasi. Epik srlri. "Xms"y daxil olan srlrinin mövzusu v onlarda ksini tapan balica msllr. Nizami poemalarinin sas obrazlari. "sgndrnam" poemasi. Poemada humanizm v ictimai dalt ideyalari. Poemanin mzmunu, quruluu v bdii xüsusiyytlri. sgndr v Nüab surtlrinin thlili. ORTA DÖVR (XIII­XVI srlr) AZRBAYCAN DBYYATI XIII­XIV srlrd anadilli eirin inkiafi v nümayndlri: zzddin Hsnolu. eyx Sfiddin rdbili, Qul li. "Dastani - hmd Hrami" poemasi. Qazi Bürhanddin. Bu dövrd srlrini farsca yazan Azrbaycan air v mütfkkirlri: Zülfüqar irvani, Maraali Övhdi, Arif rdbili, ssar Tbrizi.

11

TLB QBULU ­ 2010

dbiyyat nov, Mirz fi Vazeh, smayil by Qutqainli maarifçi dbiyyatin nümayndlri kimi. Dramaturgiyanin yaranmasi. Teatrin v milli mtbuatin sasinin qoyulmasi. Xuridbanu Natvan. Ncf by Vzirov. Qasim by Zakir. Hyat v yaradicilii. Lirik eirlri. Qoma v graylilarinda gözlliyin, insan mnviyyatinin bdii ksi. "Glsin" qomasinin thlili. ctimai mzmunlu eirlri. Satiralari. Qasim by Zakir Azrbaycan dbiyyatinda satirik üslubun banisi kimi. Satiralarinin sas tnqid hdflri. "Xbr alsan bu vilanin hvalin" satirasi. Satirada ictimai v xlaqimnvi qüsurlarin tnqidi. Mirz Ftli Axundzad. Hyat v yaradicilii. Dramaturgiyasi. M.F.Axundzad Azrbaycan dramaturgiyasinin banisi kimi. Komediya v dram janrinda olan srlri. Komediyalari. "Hekayti-müsyö Jordan v drvi Mstli ah" komediyasi. Mövzusu, ideyasi. srd chaltin tnqidi. Komediyanin maarifçilik ruhu. srd konflikt v onun hlli. sas obrazlarin sciyysi: Müsyö Jordan, drvi Mstli ah, Hatmxan aa, ahbaz by. Qadin surtlri. srin bdii dili. Bdii nsri. M.F.Axundzad yeni tipli bdii realist nsrin banisi kimi. "Aldanmi kvakib" povesti. Mövzusu, ideyasi. srd mütlqiyytin ifasi. sas surtlrin sciyysi: ah Abbas, saray xadimlri, Yusif Srrac. Onun islahatlari. Bu islahatlarin baadüülmzliyinin sbblri. srd ifa üsullari. Povestin bdii quruluu v dili. Seyid zim irvani. Hyat v yaradicilii. Mhbbt v ictimai-flsfi lirikasi. "Nec hmtay tutum hr büti-zibay sni" qzlinin thlili. xlaqi didaktik srlri. Mnzum hekaylri. Satiralari. Satiralarinin tnqid hdflri. Sntkarlii. Aiq lsgr. Hyat v yaradicilii. Lirikasinin sas motivlri. eirlrind insan v tbit gözlliklrinin trnnümü. Tcnislri. ctimai mzmunlu eirlri. "Dalar" ("Bir ay yarim novbahardan keçnd") rdifli qomasinin thlili. "Görmdim" rdifli qomasi dünyanin yaxi-yamanini görmü müdrik bir insanin facivi monoloqu kimi. Aiq lsgrin sntkarlii. III mrhl. XX SRN VVLLRND AZRBAYCAN DBYYATI (1900­1920-ci illr). Dövrün dbi-mdni xülassi. Mtbuatin, teatrin, bdii dbiyyatin inkiafi. Bdii dbiyyatda tnqidi realizmin inkiafi. "Molla Nsrddin" Azrbaycan dilind nr olunan ilk killi satirik jurnal kimi. Onun sas mülliflri: Clil Mmmdquluzad, Ömr Faiq Nemanzad, Mirz lkbr Sabir, li N zmi, liqulu Qmküsar, bdürr him by Haqverdiyev, Mirzli Möcüz. Azrbaycan dbiyyatinda romantizm. "Füyuzat" jurnali v onun sas mülliflri: li by Hüseynzad, Mhmmd Hadi.

madddin Nsimi. Hyat v yaradicilii. "Yanaram" rdifli qzlind mhbbt duyularinin trnnümü. "Mn mülki ­ cahan ..." qzlind mnvixlaqi msllr. eird kamil insan ideyasi. Nsimi yaradiciliinda hürufilik. XV­XVI srlr anadilli eirin inkiafinda yeni mrhl kimi. Kivri v Hbibi. Heca vznli eirin inkiafi v yeni üslubun formalamasi. Qurbani. ah smayil Xtai. Hyat v yaradicilii. "Ayrilir" rdifli qzli. "Dhnam" poemasi. Poemanin mövzusu, ideyasi. sas surtlrin sciyysi. Bdii xüsusiyytlri. Mhmmd Füzuli. Hyat v yaradicilii. Lirikasi. Füzuli eirinin lirik qhrmani. Qzllri anadilli lirikamizin zirvsi kimi. Mhbbt v ictimai motivli eirlri. Qsidlri. ql yar olsaydi..." q zlinin " mövzusu, ideyasi. Lirik qhrman ail-eq çixilmazliinda. Qzlin bdii xüsusiyytlri. M.Füzulinin poemalari. "Leyli v Mcnun" poemasi. Mövzusu, ideyasi. Leyli, Mcnun, Leylinin atasi, Zeyd, Novfl, bn Slam v digr surtlrin thlili. Poemanin bdii xüsusiyytlri. Füzulinin bdii nsri. Füzuli yaradiciliinin sonraki dbiyyata tsiri. YEN DÖVR AZRBAYCAN DBYYATI I mrhl. XVII-XVIII SRLR AZRBAYCAN DBYYATI XVII-XVIII srlrd ifahi v yazili dbiyyatin inkiafi. Bu dövrd Füzuli dbi mktbinin davamçilari: M.mani, Fdai, Msihi, Saib Tbrizi, Qövsi Tbrizi. XVIII srd eir yaradiciliinda realist üsluba meylin güclnmsi. M.V.Vidadi. M.P.Vaqif. XVII-XVIII srlrd yaami aiqlar. Abbas Tufarqanli, Sari Aiq, Xst Qasim. Bu dövrd yaranmi mhbbt dastanlari: "Abbas v Gülgz", "ah smayil", "Aiq Qrib". "Korolu" eposu. Mövzusu v ideyasi. Eposda zülm, haqsizlia qari xalq mübarizsinin bdii ksi. Eposun quruluu. "Hmznin Qirati qaçirmasi" qolu. Korolu v onun dlilri. Qadin surtlri. Eposun bdii xüsusiyytlri. "Kitabi-Dd Qorqud" v "Korolu" eposlarinin oxar v frqli chtlri. Molla Pnah Vaqif. Hyat v yaradicilii. Anadilli eirin, heca vzninin, qoma janrinin Vaqif yaradiciliinda yeni mrhly qaldirilmasi. Qomalari. "Bri bax" qomasi. Qomada lirik qhrmanin hiss v hycanlarinin bdii ksi. Qzllri. "Bax" rdifli qzli. Müxmmslri. "Görmdim" müxmmsi. Son eirlrind dövrdn naraziliin bdii ksi. Vaqif eirind realizm. II mrhl. XIX SR AZRBAYCAN DBYYATI dbi-mdni rait. Poeziyanin, nsrin inkiafi. Maarifçilik ideyalarinin tblii. Abbasqulu aa Bakixa12

Qbul proqrami dbi tnqidin inkiafi. Firidun by Köçrli, Abdulla Sur, Seyid Hüseyn. Cümhuriyyt dövrü dbiyyati (1918­1920-ci illr). Dövrün ictimai-siyasi v dbi xülassi. sas dbi xsiyytlri. Clil Mmmdquluzad. Hyat v yaradicilii. Nsr srlri. Dramaturgiyasi. "Anamin kitabi" tragikomediyasi. srin mövzusu v ideyasi. srd Vtn, ana dili v ziyali problemi. srdki ana obrazi Vtnin rmzi kimi. Qardalar ­ Rüstm by, Mirz Mhmmdli v Smd Vahid XX srin vvllrind mövcud sosial qruplarin tipik nümayndlri kimi. Bu qardalarin Vtnin drdlrin laqeydliyi. Ana Vtnin facisi. srd Gülbahar surti. Publisistikasi. "Cümhuriyyt" mqalsi. "Azrbaycan" mqalsind Vtn v milli istiqlal probleminin qoyuluu. Mirz lkbr Sabir. Hyat v yaradicilii. Lirik eirlri (mrsiylri, qzllri). Lirikasinda ictimaisiyasi motivlr. "Sttarxana" eiri. Sttarxana, onun baçiliq etdiyi milli azadliq hrkatina airin rbti. Satiralari. M. Sabir Azrbaycan dbiyyatinda . satirani yeni forma v mzmunca znginldirn airdir. Sabir yeni tipli satiranin banisi kimi. "Amalimiz, fkarimiz ifnayi-vtndir" satirasi. Satirada vtnsizliyin, milli riyakarliin ifasi. N YEN DÖVR AZRBAYCAN DBYYATI I mrhl. XX SRN 10-CU LLRNN SONLARINDAN 50-C LLR QDR AZRBAYCAN DBYYATI Poeziya. Nsr. Dramaturgiya. dbiyyatünasliq. Hüseyn Cavid. Hyat v yaradicilii. Lirikasi. Poemalari. Lirik eir v poemalarinda hyata v insanlara romantik münasibt, burada bdii v flsfi ümumildirmlrin sas yer tutmasi. Dramaturgiyasi. H.Cavid Azrbaycan dbiyyatinda romantik mnzum dramaturgiyanin banisi kimi. "blis" facisi. srin mövzusu, ideyasi. Facid insan xarakterindki mnfi ehtiraslarin tnqidi. nsanin özünün iblisl bilmsi. Arif, blis, Elxan, Rna surtlrinin sciyysi. Cfr Cabbarli. Hyat v yaradicilii. Poeziyasi. Nsri. Dramaturgiyasi. "Oqtay Elolu" facisi. Mövzusu v ideyasi. Oqtay Elolu surti. Onun milli teatr urunda mübarizsi, hqiqt axtarilari. Oqtayin facisi. srin digr surtlri (Firngiz, Aslan by). Smd Vurun. Hyat v yaradicilii. Lirik eirlri. Lirikasinin sas xüsusiyytlri. Poemalari. Dramaturgiyasi. Dramlarinda tarixi mövzuya müasir baxi. "Vaqif" pyesi. Mövzusu v ideyasi. Dramda xsiyyt v cmiyyt probleminin qoyuluu. sas obrazlarin

TLB QBULU ­ 2010

(Vaqif, Vidadi, brahim xan, Qacar, Xuraman, Eldar) sciyysi. Mir Clal Paayev. Hyat v yaradicilii. Yaradiciliinin ilk dövrü. Oçerk Mir Clalin bu dövr yaradiciliinin sas janri kimi. Hekaylri. Romanlari. "Dalar dil gldi" povesti. "Bir gncin manifesti" romani. Romanin mövzusu v ideyasi. sas sur tlri (Mrdan, Bahar, Sona). Mhmmdhüseyn hriyar. Hyat v yaradicilii. Lirikasi. srlrind vtnin v xalqin taleyi mslsi. "Heydrbabaya salam" poemasi. Poemada vtnprvrlik, doma yurda mhbbt duyulari, Azrbaycanin birliyi v bütövlüyü ideyasi, milli adt-nnlrimizin trnnümü. II mrhl. XX SRN 50-C LLRNDN BU GÜN QDR AZRBAYCAN DBYYATI dbiyyatda yeni nsil. Poeziya. Nsr. Dramaturgiya. dbiyyatünasliq. Rsul Rza. Hyat v yaradicilii. Lirik eirlri. eirlrind çada insan v onun taleyi problemi. Poemalari. "Qizilgül olmayaydi..." poemasi. Poemada Müfiq obrazi. R.Rza yaradiciliinda srbst eir. lyas fndiyev. Hyat v yaradicilii. Nsr srlri. Dramaturgiyasi. srlrind lirik-psixoloji üslub. "Xuridbanu Natvan" drami. Mövzusu v ideyasi. sas obrazlarin sciyysi. Xuridbanu Natvan fal ictimai-siyasi mövqeyi olan Azrbaycan qadini obrazi kimi. smayil ixli. Hyat v yaradicilii. Nsr srlri. "Dli Kür" romani. Romanda tarix yeni baxi v milli kolorit. Cahandar aa surtinin sciyysi. Romanin bdii xüsusiyytlri. Bxtiyar Vahabzad. Hyat v yaradicilii. Lirikasi. Lirik eirlrind vtn mövzusu v ana dili mslsi. Dramaturgiyasi. Poemalari. "Gülüstan" poemasinda ikiy bölünmü Azrbaycanin drdlri fonunda vtnin bütövlüyü ideyasinin bdii ksi.

DBYYAT NZRYYS

Bdii dbiyyat haqqinda anlayi. Bdii dbiyyat hyat hadislrinin obrazli inikasidir. dbiyyat incsntin növlrindn biri kimi. Bdii dbiyyat söz sntidir. dbiyyatünasliq elmi v onun sahlri. Bdii dbiyyatin qollari: ifahi xalq dbiyyati, yazili dbiyyat. ifahi xalq dbiyyatinin sas xüsusiyytlri. ifahi xalq dbiyyatinda dbi növlr v janrlar. Lirik növün janrlari: nmlr, mahnilar, laylalar, oxamalar, holavarlar, sayaçi sözlri, bayatilar. Epik növün janrlari:

13

TLB QBULU ­ 2010

dbiyyat

6. dbiyyat. Test tapiriqlari. X sinif. "Abituriyent" jurnalinin xüsusi buraxilii. Baki, 2008. 7. dbiyyat. Test tapiriqlari. XI sinif. "Abituriyent" jurnalinin xüsusi buraxilii. Baki, 2008. 8. dbiyyat nzriyysi. Test tapiriqlari. X­XI siniflr. "Abituriyent" jurnalinin xüsusi buraxilii. Baki, 2008. 9. Ekspert rhlri. Azrbaycan dili v dbiyyat. "Abituriyent" jurnalina lav. Baki, 2003.

atalar sözlri, msllr, ltiflr, tapmacalar, fsanlr, rvaytlr, naillar, dastanlar. Dastanlarin növlri: qhrmanliq dastanlari v mhbbt dastanlari. Dramatik növün janrlari: xalq oyunlari, xalq tamaalari, bihlr. Aiq eirinin janrlari: qoma, grayli, tcnis. Qomanin mzmunca növlri. Nzm v nsr. Nzmin xüsusiyytlri. Ahng. eir vahidlri: misra, beyt, bnd. Vzn, qafiy, misradaxili bölgü (tqti), rdif ahng yaradan vasitlr kimi. eir killri (dördlük, belik, altiliq v s.). Azrbaycan eirinin vznlri. Heca vzni. ruz vzni. Srbst eir. Yazili dbiyyatda dbi növlr v janrlar. Lirik növ v onun janrlari: qzl, qsid, qit, rübai, tuyuq, müxmms, müsdds. Msnvi. Epik növ v onun janrlari: tmsil, hekay, novella, povest, roman, oçerk, xatir. Mnzum hekay, mnzum roman. Tarixi roman. Dramatik növ v onun janrlari: komediya, dram, faci. Tarixi dram, tarixi faci. Mnzum dram. Dramatik srlrd obrazlarin dili: monoloq, dialoq. Remarka. Bdii srd hyat hadislrini ks etdirm üsullari. Trnnüm. Thkiy. Tsvir. Bdii gülü. Satira v yumor. Satirik üslub. Bdii srin quruluu. Bdii srin mövzusu v ideyasi. Bdii srd sas v epizodik obrazlar. nsan, ya v tbit obrazlari. Tip, xarakter. Bdii portret. Süjet v kompozisiya. Ekspozisiya, zavyazka, kulminasiya, razvyazka, final süjetin mrhllri kimi. Kompozisiyanin elementlri: epiqraf, proloq, epiloq, lirik rict, peyzaj. Bdii srin dili. Bdii dilin trkibi. Mcazilik. Bdii dild mqsdli olaraq arxaizm, neologizm, varvarizm, dialektizm v vulqarizmlrin ilnmsi. Bdii tsvir vasitlri: epitet, tbeh, metafora, metonimiya, simvol. Bdii ifad vasitlri: bdii sual, bdii tzad, tkrir, mübali, litota, kinay, inversiya. Bdii yaradiciliq metodu. Realist metod. Romantik metod.

dbiyyatdan qbul imtahani proqrami Tlb Qbulu üzr Dövlt Komissiyasinin nzdindki Azrbaycan dili v dbiyyat fnlri üzr elmimetodiki seminarda qbul olunmudur. Seminarin rhbri dos. ..hmdzad Tlb Qbulu üzr Dövlt Komissiyasinin rhbrliyi proqramin trtibind v tkmilldirilmsind zhmti olan bütün seminar itirakçilarina drin minntdarliini bildirir.

DBYYAT SYAHISI

1. 2. 3. 4. 5. N.Cfrov, T.Krimli, Z.sgrli, A.Bakixanova. dbiyyat. X sinif. Baki, 2009. N.Cfrov, .Hbibbyli, N.liyeva, A.Bakixanova. dbiyyat. XI sinif. Baki, 2009. .Mikayilov. dbiyyat nzriyysi. 9-11-ci siniflr. Baki, 2008. dbiyyat müntxbati. X sinif. Baki, 2009. dbiyyat müntxbati. XI sinif. Baki, 2009.

14

Information

A

4 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

800054