Read indexy.pdf text version

Indeksowa metoda oceny warto uytkowej ogierów koczcych zaklad treningowy

dr in. Janusz Wejer

W tym roku odbyl si po raz pierwszy zaklad treningowy organizowany przez Zwizek Trakeski w Polsce. Po zakoczeniu zakladu, na podstawie not jakie uzyskaly ogiery podczas egzaminu kocowego, zostaly policzone indeksy wartoci uytkowej (ogólny, ujedeniowy i skokowy). Jest to dobry moment by przybliy hodowcom zarówno sposób liczenia indeksów, jak i celowo stosowania tej metody oceny, jej zalety jaki i wady. Metoda oceny wartoci uytkowej mlodych ogierów za pomoc indeksów jest szeroko stosowan w wielu krajach. Pozwala ona na przedstawienie wartoci uytkowej konia poddanego ocenie za pomoc jednego, a zazwyczaj trzech indeksów. W ten sposób noty za poszczególne cechy podlegajce ocenie prowadzonej przez: kierownika zakladu treningowego, jedca (bd jedców testowych), a take komisj oceniajc ulegaj przeliczeniom, efektem czego jest indeks (ogólny, ujedeniowy, skokowy) przedstawiajcy warto uytkow konia. Opisujc indeksow metod oceny wartoci uytkowej postaram si odpowiedzie na kilka nasuwajcych si pyta. Pierwsze z nich to: Jakie wartoci przyjmuj owe indeksy i jak naley interpretowa wyniki zakladu? Zazwyczaj warto indeksów ocenionych koni waha si midzy 60 a 140 z tym, e w praktyce rzadko si zdarza by konie mialy indeks w powyej 135 i poniej 60 pkt. Bez wzgldu na ilo koni biorcych udzial w próbie dzielnoci polowa koni po zakoczeniu próby uzyska indeks 100 i wicej, za druga polowa koni uzyska indeks, którego warto nie przekroczy 100. Fakt ten wynika z konstrukcji indeksu, który jest standaryzowany na 100 i odchylenie standardowe 20. Oznacza to (przekladajc na ,,jzyk ludzki"), e ko który otrzymal noty zblione do rednich ocen wszystkich poddanych w danej próbie koni uzyska indeks 100. Konie uzyskujce podczas próby dzielnoci noty (za poszczególne cechy podlegajce ocenie) wysze od noty redniej uzyskaj indeks powyej 100 pkt i odwrotnie. Czy warto indeksu 120 jest znaczco wiksza od indeksu 100? By odpowiedzie na takie pytanie trzeba wyjani pojcie odchylenie standardowe. Odchylenie standardowe badanej cechy (ilociowej), w tym wypadku indeksu jest miar skupienia wartoci (indeksów, jakie uzyskuj konie) wokól redniej wartoci dla badanej stawki (koni). Standaryzacja indeksu wartoci uytkowej koni przypomn wynosi - rednia 100 i odchylenie standardowe 20. Wedlug stwierdzonych przez naukowców-statystyków zalenoci, cechy ilociowe charakteryzuj si tzw. rozkladem normalnym (oczywicie przy zaloeniu e badana stawka ­ populacja jest dostatecznie liczna). Oznacza to wedlug reguly trzech sigm, e w naszym przypadku piszc ,,ludzkim jzykiem", ok. 68% populacji (stawki koni w zakladzie treningowym) uzyska indeks, którego warto bdzie w przedziale od 80 do 120 (100+/- jedno odchylenie standardowe =20). Dalej regula trzech sigm (odchyle standardowych) mówi, e okolo 95,5% koni w zakladzie uzyska indeks, którego warto bdzie w przedziale od 60 do 140 (100+/- dwa odchylenia standardowe 2x20). Natomiast 99,7% koni (praktycznie w calej ocenianej grupie) wartoci indeksu bd w przedziale od 40 do 160 (100 +/- trzy odchylenie standardowe 3x20). Teraz przedstawi te zalenoci w nieco inny sposób, co moe bdzie bardziej obrazowe i odpowie na postawione wyej pytanie. Z przedstawionych powyej wywodów wynika, e ok. 32% (100% - 68%) koni w zakladzie treningowym uzyska indeks niszy ni 80 i wyszy ni 120. Przy zaloeniu, e tyle samo bdzie tych gorszych i tych lepszych, mona w uproszczeniu przyj, e ok. 16% koni bdzie mialo indeks powyej 120 i 16% poniej 80.

Idc dalej ok. 4,5% (100% - 95,5%) koni osignie indeks poniej 60 i powyej 140. Z czego w uproszczeniu ok. 2,25% koni bdzie mialo indeks powyej 140 i 2,25% poniej 60. I tak dalej... Koni osigajce wysze wartoci praktycznie si nie ma. Tak wic konie które uzyskaj indeks 120 i wikszy jest nie wiele i stanowi w pewnym uproszczeniu ok. 16% stawki koni, dlatego w niektórych zwizkach wystawia im si slown ocen bardzo dobr. Natomiast koni o indeksach powyej 140 jest bardzo malo i uzyskuj ocen wybitn. Dlaczego rzadko si widuje konie o tak duych wartociach indeksu jak 140 i wicej? Wynika to z kilku faktów. Po pierwsze z liczebnoci koni poddanych jednorazowo próbie dzielnoci. By opisane wyej reguly mogly zaistnie w pelni wymagana jest dua, jak nie ogromna populacja (grupa) poddana analizie. Po drugie wartoci indeksu ulegaj pewnym ,,zaklóceniom" wynikajcym z faktu ,,niewykorzystywaniu przez sdziów na próbie dzielnoci pelnego zakresu ocen". W praktyce wystawiane koniom oceny zazwyczaj oscyluj w przedziale od 5 do 10 pkt., za skala jest od 1 do 10 pkt. Fakt ten powoduje owe zaklócenia w rozkladzie cechy (wartoci indeksu). Po trzecie wartoci indeksu zale te od wyrównania stawki, czyli od tego czy jako ocenianych koni jest podobna czy bardzo zrónicowana, poczwszy od koni bardzo slabych do wybitnych. Jeeli stawka koni jest wyrównana, czyli s to konie zblione pod wzgldem swoich walorów uytkowych (bez wzgldu na to czy wszystkie s bardzo slabe, przecitne, czy dobre), ich indeksy bd do siebie zblione i trudno bdzie któremu z ocenianych koni uzyska znaczco wyszy indeks od rówieników z zakladu treningowego. Natomiast jeeli stawka konie bdzie bardzo zrónicowana to mog si równie pojawi konie o bardzo wysokim indeksie i o bardzo niskim. Po czwarte koni wybitnych jest po prostu bardzo niewiele. Czy mona porównywa konie o podobnych indeksach? Trzeba pamita, e nie wolno w prosty sposób porównywa koni o tych samych wartociach indeksu np. z rónych zakladów treningowych, czy z rónych roczników. Obliczone dla koni indeksy obrazuj tylko warto konia na tle stawki, która razem z nim zostala poddana ocenie. Dlatego trzeba w tym miejscu zaznaczy, e im wiksza stawka koni poddanych jednorazowo ocenie tym lepiej z punktu widzenia prawidlowoci oceny. Dlatego hodowcy koni trekeskich i nie tylko oddawajcie swoje ogierki do ,,trakeskiego" zakladu treningowego, tym bardziej, e koszty z tym zwizane s w znacznej mierze refundowane i mona powiedzie, e tanim kosztem uzyskuje si trzymiesiczny trening swojego konia. Zyskuj na tym hodowcy, ocena koni w zakladzie i ocena reproduktów-ojców przyjtych do zakladu koni, których warto hodowlan ocenia si midzy innymi na podstawie wyników prób dzielnoci potomstwa. Wracajc do pytania, trzeba równie pamita, i dwa konie o tych samych wartociach indeksu np. (130) z rónych lat, czy zakladów mog si znacznie róni realn jakoci, bowiem moe si zdarzy, i ogier A uzyskal tak du warto indeksu w slabej stawce koni, a ogier B w stawce koni bardzo dobrych. Tak, wic ten drugi bdzie realnie lepszy. Moe si równie zdarzy sytuacja, e przecitny ogier w przecitnej stawce uzyska wymagany programem hodowlanym próg indeksu wartoci uytkowej kwalifikujcy go do hodowli, a w innym przypadku dobry ogier w mocniejszej stawce takiego progu nie osignie. Czy metoda indeksowa oceny wartoci uytkowej koni ma jeszcze jakie zalety lub wady? Sposób liczenia indeksów dla koni ma jedn zalet. Obliczane indeksy nie s wraliwe na ,,ostro oceny przez komisj". Nie ma znaczenia czy bardzo dobry ko dostaje dziewitki, czy tylko ósemki, oczywicie przy zaloeniu, e slabsze konie dostaj odpowiednio do swojej klasy nisze noty. Konstrukcja, bowiem indeksu, jego sposób liczenia odnosi si zawsze do redniej noty za oceniane

cechy i odchyle standardowych cechy. W obliczeniach uwzgldnia si tzw. przewagi. Przewagi (rónice midzy not konia a redni not calej stawki koni) pokazuj o ile dany ko jest lepszy (lub gorszy) od redniej. Jeeli komisja jest ,,szczodra" i daje wysokie noty wszystkim koniom, zawya w ten sposób redni. Jeeli komisja jest ,,surowa" zania redni i w obu przypadkach oceniany ko uzyska podobn ,,przewag". Z punktu widzenia prawidlowoci oceny naley jednak zadba by komisja oceniajca byla dostatecznie liczna, a kady z jej czlonków niezalenie od drugiego wystawial noty, z których póniej wyliczona zostanie rednia. Jakie cechy podlegaj ocenie podczas próby dzielnoci? W tym miejscu naley przybliy potrzebne do liczenia indeksów wzory oraz podlegajce ocenie cechy ich wagi ekonomiczne. Kadej z podlegajcych ocenie cech przypisana jest waga ekonomiczna. CECHY PODLEGAJCE OCENIE I ICH WAGI EKONOMICZNE (%) CECHA OCENIAJCY TABELA 1.

INDEKS OGÓLNY UJEDENIOWY SKOKOWY 1. Charakter T 5 5 5 2. Temperament T 5 5 5 3. Dzielno T 5 5 5 4. Konstytucja T 5 5 5 5. Jedno T 15 20 6. Skoczno T 7,5 30 7. Klus T 2,5 5 8. Galop T 2,5 5 9. Stp T 2,5 5 10. Jezdno P 15 30 11. Wolne skoki P 7,5 17,5 12. Skoki park. P 10 17,5 13. Klus P 2,5 5 14. Galop P 2,5 5 15. Stp P 2,5 5 16. Galop w ter. P 5 7,5 17. Styl krosu P 5 7,5 T ­ oceny kierownika ZT, P- oceny komisji (tym jedziec testujcy) Wagi ekonomiczne odzwierciedlaj znaczenie danej cechy dla hodowców i uytkowników koni w caloksztalcie oceny. Suma wszystkich wag ekonomicznych wynosi zawsze 100%, z tym, e czsto róne s wagi ekonomiczne danej cechy w przypadku liczenia indeksu ogólnego, ujedeniowego, czy skokowego. Poniej podany jest wzór potrzebny do wyliczenia indeksu wartoci uytkowej i wyjanienia poszczególnych symboli. IWU= 100+b1(C1-x1)+ b2(C2-x2)+ b3(C3-x3)+.....+ b17(C17-x17) IWU ­ indeks wartoci uytkowej (ogólny, ujedeniowy, skokowy) b ­ waga indeksowa poszczególnych cech (b1 b2 b2.... b17) b=

RWC 20 x Siwu Sc

RWC - waga ekonomiczna cechy (patrz tabela 1). wyraona ulamkiem np. cecha charakter 0,05 Sc ­ odchylenie standardowe punktów wszystkich koni za dan cech (Sc1 Sc2 Sc3 ...Sc17)

Siwu ­ odchylenie standardowe punktów indeksowych. C - punkty jakie uzyskal ko za cech (C1 C2 C3 ...C17) x ­ rednia nota za cech wszystkich koni (x1 x1 x1.... x17)

W podanym wyej wzorze pojawiaj si wagi indeksowe cech (b), które oblicza si przeliczajc wagi ekonomiczne (RWC) wedlug podanego wzoru. b=

RWC 20 x Siwu Sc

Mimo, i wagi ekonomiczne s stale (tab.1), to wagi indeksowe zmieniaj si w zalenoci od jakoci stawki koni. W ten sposób nastpuje ,,korekcja wanoci wag ekonomicznych". Waga indeksowa cechy ,,wzrasta" w przypadku gdy konie prezentuj zbliony poziom pod wzgldem danej cechy (wtedy odchylenie standardowe (Sc) jest niskie) i ,,obnia si" w przypadku gdy konie pod wzgldem tej cechy s zrónicowane (dua warto odchylenia standardowego cechy). Do obliczenia wagi indeksowej konieczna jest równie znajomo ile wynosi odchylenie standardowe punktów indeksowych ­ Siwu. Sposób jego wyliczenia jest do skomplikowany i zawily. Warto tego odchylenia dla koni biorcych udzial w Zakladzie Treningowym w Galinach wynosila dla indeksu ogólnego, ujedeniowego i skokowego odpowiednio: Siwu=0,71689; Siwu=0,72434 i Siwu=0,79313. Reszta potrzebnych do obliczenia indeksów danych znajduje si na stronie internetowej Zwizku Trakeskiego w Polsce, gdzie podane s wyniki koni biorcych udzial w zakladzie treningowym w Galinach (noty koni, rednie noty za podlegajce analizie cechy i odchylenia standardowe). Podsumowujc artykul mona powiedzie, e metoda indeksowa ma swoje zalety i wady. Obecnie jest ona szeroko stosowana podczas oceny wartoci uytkowej koni. Metoda ta pozwala za pomoc indeksu (ów) przedstawi w sposób obiektywny warto uytkow (ogóln, ujedeniow lub skokow) konia na tle calej ocenianej stawki. Niewtpliwie mankamentem tej metody jest fakt, i za jej pomoc nie mona porównywa koni trenowanych w innych zakladach, czy innych latach, czy innych turach w tym samym zakladzie treningowym. Z punktu widzenia dokladnoci oceny koni wana jest równie: jak najwiksza liczebno ogierów w zakladzie, szeroki sklad komisji, niezalene sdziowanie i profesjonalizm jedców zajmujcych si treningiem koni i ich testowaniem. W tym miejscu nasuwa si jeszcze jedna refleksja dotyczca oceny ogierów w zakladzie treningowym. Jak wysoki powinien by próg indeksu kwalifikujcego ogiera trakeskiego do hodowli? Ostatnio w rónych gremiach toczy si w tej sprawie dyskusja. Myl, e po lekturze tego artykulu znajdzie si wicej osób podzielajcych pogld, e wysoki. Bo jak wynika z oblicze próg 100 i wicej punktów indeksu ogólnego uzyska co roku ok. 50% ogierów z czego tak naprawd godnych polecenia bdzie jeden czy dwa. Z calym szacunkiem dla hodowców i ich pracy, ale czy sta nas na hodowl koni ,,przecitnych"??? Jeli polski ko trakeski ma konkurowa z komi innych ras to musimy w hodowli naszych koni robi wicej ni inni i wymaga od naszych koni wicej ni inni wymagaj od swoich...

Nasuwa si jeszcze jedno pytanie cile zwizane z poprzednim. Czy jeeli próg bdzie wysoki, to czy warto w ogóle oddawa swojego ogierka do zakladu skoro nie jest on ,,wybitny" i ma male szanse osign wymagany programem hodowlanym próg? Osobicie uwaam, e warto, bowiem jest to w chwili obecnej najtaszy sposób ,,uznawania ogiera do hodowli". Ju po 100 dniach treningu, co za tym idzie, tanim kosztem (refundacja czci kosztów zakladu) ma si konia poddanego ocenie. Nawet, jeli ko nie uzyska wymaganego programem hodowlanym indeksu wartoci uytkowej to zostanie on przedstawiony szerszemu gronu widzów, w tym równie potencjalnym nabywcom. W przypadku, kiedy nasz ko nie uzyskal wymaganego indeksu zawsze moemy próbowa uzna naszego ogiera do hodowli przez sport, ale ta droga z pewnoci jest duo trudniejsza i bardziej kosztowna. Szerokie poddawanie koni próbom dzielnoci zarówno ogierów jak i klaczy ma równie inne wane znaczenie selekcyjne. Im wicej potomstwa reproduktorów, zastanie poddanych ocenie wartoci uytkowej, tym dokladniej mona analizowa warto hodowlan rozplodników - ojców. Pozwoli to w przyszloci na bardziej racjonalny dobór reproduktorów do rozrodu i zaowocuje wikszym postpem hodowlanym w zakresie cech uytkowych.

Information

5 pages

Find more like this

Report File (DMCA)

Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:

Report this file as copyright or inappropriate

380685


You might also be interested in

BETA